τ [ἂν εξ ὅς H ν) ἐ 2 war ua Fate 1 il il ΤΥ OF TORONT II UNIVERSI IM - de) Ir» --- N ἘΚ ΗΝ ΜΑ υ .. 4 nr REES?) ra r rn ἀμ τε ἐνῇ an ent % τὴς ᾿ N ER E ΤῸΝ ἐπα ΝΜ ἌΛ ΣΩΣ Ὁ ν᾽ En! Kt Ile BR METREC TEN ΠΝ ct 24 wi ΠΡ 40504 ἐξ αν βάγι A RR ΠΗ ἘΝ "ἢ ΜῊΝ BE yalterın del DREIER we Ξ5ΞΕΞ BR ὲ ee er RER Eee 2 ae eigen BR IE Koll £ ἕ Baar τὰ TE Fahr ra Ψ Ba BEE τ ΡΝ EI LETT? Pt 4 μέν in YEr IR a Hl j ara R er. tr DR ereu leer] 4 ἘΞ, 1 ni IR Hs ne wa ER eier IE DIE GRIECHISCHEN CHRISTLICHEN SCHRIFTSTELLER DER ERSTEN DREI JAHRHUNDERTE HERAUSGEGEBEN VON DER KIRCHENVÄTER-COMMISSION DER KÖNIGL. PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN τὸ: ἧς DIE ORACULA SIBYLLINA τὴν Fr m LEIPZIG J. €. HINRICHS’SCHE BUCHHANDLUNG 1902 FRÜH ἥ x ee: een ; δι a ἷ ft ἐς = 5 Az - er - [on 4 t = } γ " er ὧν en ee 4 ν᾿ ΨῈ} “πῇ u ἔν δ Σ Bine τ " HERMANN unD Euise GEB. HECKMANN WENTZEL-STIFTUNG, ed ARE DIE ORACULA SIBYLLINA BEARBEITET IM AUFTRAGE DER KIRCHENVÄTER-COMMISSION DER KÖNIGL. PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN VON Dr. JOH. GEFFCKEN OBERLEHRER AM WILHELM-GYMNASIUM IN HAMBURG SE LEIPZIG J. ©. HINRICHS’SCHE BUCHHANDLUNG 1902 % » εἾ ξ ΘΝ Tr Io u rer. INHALT. Einleitung. ran ee den A. Die früheren Ausgaben; Ziel und Zweck der vorliegenden . B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina 1. Die Handschriften 2. Die Überlieferung . Schlusswort des Herausgebers. Nachträge und Berichtigungen . Verzeichnis der Handschriften . Text. Prolog Buch I-XIV. Fragmente Register. I. Namenregister IH. Sachregister . Seite 239 TE Einleitung. Vorbemerkung. Im Spätherbst des Jahres 1897 erhielt ich von der Königlich Preussischen Akademie der Wissenschaften den Auftrag, die Oracula Sibyllina, deren Bearbeitung Ludwig Mendelssohn s. Z. über- nommen hatte, herauszugeben. Mendelssohns ganzes reichhaltiges Mate- rial ward mir zur Verfügung gestellt, und obwohl es für mich natürlich unmöglich war, hier einfach nur zu übernehmen, sondern vielmehr die ganze Arbeit von Anfang an noch einmal geleistet werden musste, so fühlte ich mich doch auf Schritt und Tritt durch das, was mein Vorgänger geschaffen hatte, gefördert und zum wenigsten angeregt. Es bleibt mir darum eine ebenso liebe wie unerlässliche, gebieterische Pflicht, meinem besonderen Bedauern Ausdruck zu verleihen, dass ein trauriges Schicksal den Toten verhindert hat, die Früchte seiner gewaltigen Arbeit reifen zu sehen. Mendelssohn hatte ebenso in die Tiefe gebohrt wie in die Weite gestrebt. Ich fand in seinem Nachlasse Kollationen, von seiner eigenen wie von fremder Hand gearbeitet, zu allen drei bisher angenommenen Handschriftenklassen vor, dazu ein ungeheures Material von historischen und theologischen Notizen, eine staunenswerte Menge sprachlicher Beob- achtungen, oft aus der entlegensten byzantinischen Litteratur; kaum ein Zeitschriftenartikel, der nur irgend eine Beziehung zu dem Stoffe zeigte, war übersehen; sogar eine neue Sammlung der griechischen Orakel hatte Mendelssohn begonnen. Da es hier aber nicht darauf ankommen kann, nur einen Hymnus auf. die Thätigkeit des bedeutenden Gelehrten zu singen, sondern es vielmehr gilt, ihm in allen Stücken gerecht zu werden, so muss ich auch hinzufügen, dass gelegentlich wohl in der Masse des Materials das einfache Urteil erstickte, und dass trotz einer Menge glänzender Emendationen oft genug die Fruchtbarkeit an blendenden Sibyllina. B x ; Einleitung. Einfällen dem überlieferten Texte Lichter aufzusetzen suchte, die dessen schlichte Einfalt — häufig auch Einfältigkeit — weder verlangte noch ertrug. Als Verwalter dieses grossen Vermögens habe ich mich daher bemühen müssen, die wenigen unsicheren Papiere, die sich hier fanden, loszuwerden; der Rest bildet immmerhin ein überaus stattliches Kapital. A. Die früheren Ausgaben; Ziel und Zweck der vor- liegenden. Die sibyllinischen Orakel haben ein eigenartiges Schicksal gehabt. Sie sind selten im byzantinischen Mittelalter gelesen worden, wie es scheint; nur Tzetzes bezw. das Anecdoton Parisinum Cramers beruft sich einmal auf sie (vgl. zu IV 140—144). Die Orakellitteratur war eben im byzantinischen Reiche eine lebende, d. h. destruktive; fort und fort gab es neue Sprüche; die alten poetischen Orakel gingen in neue prosaische über, die ihrerseits wieder die Sibylla Erythraea des Westens und andere derartige Erscheinungen hervorriefen.?) Erst in der Zeit der Renaissance interessierte man sich wieder für die alten poetischen Bücher; sie wurden zahlreich abgeschrieben, aber erst spät gedruckt. Vier Jahre erst, nachdem die jüngste der uns bekannten Handschriften, der Monacensis 312 (H) fertig geworden war, erschien im Jahre 1545 die Editio princeps des Augsburgers Xystus Betuleius (Sixtus Birken) in Basel.?) Betuleius, der damals zufällig mit seinen Schülern den Laktanz las, hatte unter anderen Handschriften, die der Augsburger Magistrat in Venedig einem Griechen hatte abkaufen lassen, auch einen Codex Σιβυλλεακοὶ χρησμοί, unseren Monacensis 351 (P; 15. Jahrhundert), entdeckt und voller Freude darüber, dass man nun den Laktanz mit besserem Verständnis lesen könne, wie voll ehrlichen Ent- zückens über die Wahrhaftigkeit dieses Glaubenszeugen gab er in aller Eile heraus: Σιβυλλιακῶν χρησμῶν λόγοι ὀχτώ. Sibyllinorum ora- eulorum libri octo, multis hucusque seculis abstrusi, nunc- que primum in lucem editi. Adjecta quoque sunt Lactantü excerpta de his testimonia, cum Annotationibus..... Dement- sprechend war die Ausgabe sogar für eine Editio princeps ziemlich 1) Darüber vgl. u. a. das vortreffliche Buch Sackurs: Sibyllinische Texte und Forschungen, und auch meinen Aufsatz in den Preussischen Jahrbüchern 1901, S. 210 ff. 2) Es versteht sich von selbst, dass ich alle diese notwendigen, aber eigenes Urteil in keiner Weise erfordernden Notizen den Werken Alexandres und Rzachs entlehne. A. Die früheren Ausgaben; Ziel und Zweck der ‘vorliegenden. ΧΙ schlecht gearbeitet, die Handschrift durchaus nicht immer richtig kopiert, so sehr sich auch der Herausgeber seiner Gewissenhaftigkeit rühmen mochte (Archetypus ... parum orthographice seriptus. Nam contuli reli- giose: nolwi tamen quiequam in his temere agere. Sed maluw vel men- dosum in lucem edere, et medieis submittere manibus, quam committere, ut diutius lateat).') Der Eindruck der Arbeit war somit ein doppelter: die religiös tief bewegte Zeit freute sich einerseits, die berühmten Sprüche der fast ausschliesslich in lateinischer Bearbeitung erhaltenen Sibylle nun im Originale zu besitzen, erkannte aber andererseits, dass diese Verse dem Originale sehr fern ständen. Σῳράλματ᾽ ἀϑέσφατα nannte M. Antonius Antimachus (Antimaco), ein Ferrareser Pro- fessor, klagend diese χρησμοί und sandte, um dem Übel abzuhelfen, dem Verleger des Betuleius, Oporinus die Kollation einer Handschrift, die er zufällig hatte benutzen können; es war der jetzige Codex Vindo- bonensis hist. gr. XCVI 6 (A; 15. Jahrhundert). Diese Kollation be- nutzte der Baseler Professor Castalio (Sebastien Chäteillon) neben der Editio princeps, als er im Jahre 1546 ebenfalls bei Oporinus seine metrische lateinische Übersetzung der Oracula Sibyllina erscheinen liess: aus allem diesem ersieht man, wie sehr es jener Zeit eilte, die göttliche Weisheit der Sibyllensprüche möglichst schnell und möglichst gemein- verständlich der litterarischen Welt zu vermitteln.2) Aber man lebte in der Zeit nicht nur der Flugblätter, sondern auch der gediegensten metho- dischen Arbeit. Nach neun Jahren sandte Castalio diesem Prodromus, dem er Betuleius’ Laktanzeitate, dazu noch Übersetzungen des soge- nannten Prooemiums bei Theophilus (vgl. in unserer Ausgabe S. 227), einige Apollo-Orakel aus Laktanz sowie mehrere Anmerkungen bei- gegeben, eine wirkliche Ausgabe mit lateinischer Übersetzung nach (1555 bei Oporinus). Die Ausgabe bedeutete in der That einen erheblichen Fortschritt gegen die früheren Versuche, wie es aus der häufigen An- führung des Namens Castalio in unserem Apparate jedem ersichtlich wird. Den Text selbst behandelte der Herausgeber ziemlich vorsichtig; indem er wesentlich aus der neuen Handschrift Betuleius korrigierte, merkte er seine eigenen Vermutungen. zum grossen Teil nur am Rande mit einem F(ortassis) an. Die Ausgabe enthielt auch zum erstenmale die Vorrede des Anonymus; freilich sah Castalio in diesem Machwerk eine 1) Noch Alexandre XXXIII meinte, Betuleius’ Ausgabe sei codieis instar; mit Recht warnt davor Rzach p. III. 2) Freilich gab es schon damals kritische, uns sehr sympathische Leute, die in den Orakeln christliche Fälschungen sahen. Gegen diese peroriert Castalio mit grossem Pathos: Alexandre I p. XIIlsqq., wie es auch schon Betuleius gethan (ebenda p. VI). N ΧΗ Einleitung. Art griechischen Exereitiums von Antimaco selbst, ein Irrtum, der bis auf Alexandres Ausgabe sich hat erhalten können. So besass man die Oracula von Buch I—VIII 485. Das religiös stark erregte_ Jahrhundert ging aber nicht zu Ende, ehe eine neue fördernde Ausgabe hervortrat. Johannes Opsopoeus (Joh. Koch) aus Bretten, ein Arzt und Philolog, der vorübergehend in Paris lebte, fand auf der dortigen Bibliothek einen neuen Codex, der ihm deswegen merkwürdig war, weil er einerseits die Orakel nicht vollständig enthielt, indem er mit V 106 abbrach, andererseits aber dem bisherigen 8. Buche neue Verse hinzufügte und mit diesem als erstem begann. Es ist dies die noch heute erhaltene Hs. R (von Opsopoeus Regius genannt), der Para- sinus 2851 (Ausgang des 15. Jh.). Eine andere vollständige Hs. erhielt Opsopoeus durch Fr. Pithoeus (p), dazu durch Ranconetus ein Stück (r), Buch III 47—303 enthaltend; beide Manuskripte scheinen jetzt verloren zn sein. ÖOpsopoeus’ Unternehmen fand also Interesse; aber auch Turnebus’ Konjekturen und Auratus’ Vorschläge konnte er benutzen und mit Hilfe der alten, aus dem 9. Jahrhundert stammenden Laktanzhandschrift Parisinus 1662 (früher 3736), deren Einsicht ihm Claudius Puteanus vermittelte, seinen Apparat um eine Textquelle bereichern. Seine Arbeit selbst, deren Vorrede (Alexandre I p. XXT 566.) einen grossen Teil der Orakel für unecht erklärte, brachte er aber nicht in Paris zu stande, die Religionskriege trieben den Pfälzer wieder in seine Heimat zurück, wo er im Jahre 1596 starb. Erst drei Jahre später erschien in Paris seine Ausgabe, eine Arbeit, die einen ähn- lichen Fortschritt über Castalio hinaus wie dieser über Betuleius zeigte. Denn Opsopoeus hatte seine Aufgabe gross aufgefasst und sein Ziel weit gesteckt; neben dem kritischen Apparate stand der historische; dazu unterstützte auch eine reiche Sammlung okkultistischer Litteratur in zwei Bänden, die im gleichen Jahre 1599 erschienen waren, das Ver- ständnis der Oracula. Das mathematische Jahrhundert war diesen Studien begreiflicher- weise sehr wenig günstig. Denn die Ausgabe des holländischen Prote- stanten Servatius Gallaeus (Servais Galle), in polemischer Absicht geschaffen, aus Hass gegen die Jesuiten und überhaupt den Katholizismus entstanden in den Tagen des frömmelnden Ludwig XIV. (1688—1689, Amsterdam), kann, obwohl der Verfasser sich mit einer neuen Hand- schrift brüstet!), eine Ausgabe nicht heissen. Und nicht viel besser erging es den Sibyllen im philosophischen Jahrhundert; denn an der Edition Gallandis, die im Jahre 1765 zu Venedig in der Bibliotheca 1) Über die er aber Widersprechendes berichtet: Alexandre p. ΧΙ Βα. A. Die früheren Ausgaben; Ziel und Zweck der vorliegenden. xl veterum patrum erschien, um 1788 noch einmal aufgelegt zu werden, hat das Beste nicht der Herausgeber selbst, sondern ein Anonymus Londinensis gethan, dessen Bemerkungen Gallandi aufgenommen hatte. Das 19. Jahrhundert, das der Philologie durch neue Methoden und neues Material so unendliche Bereicherung brachte, schuf in diesem Zustande Wandel. Die Hand, die Ciceros Bücher de republica, den Ambrosianus des Plautus fand, that auch hier einen glücklichen Griff: Angelo Mai entdeckte 1817 in dem Cod. Ambrosianus Εἰ 64 sup. (M; 15.Jh.) das bis dahin noch unbekannte sogen. 14. Buch, dazu das sechste (mit VII 1) sowie einen Teil des 8. Buches, 218—428, letztere beiden Stücke eine ganz andere Recension darstellend als wie sie bisher be- kannt gewesen. Elf Jahre, nachdem er seinen Fund veröffentlicht hatte, vermochte der glückliche Forscher ihn aufs beste zu ergänzen; er spürte. in der Vaticana zwei neue Handschriften (1120. 743. Q. V; 14. Jh.) auf, die die gleiche Textrecension wie der Ambrosianus boten. Der neue Fund, die Bücher XI—XIV, also wieder drei bisher unbekannte, dazu IV. VI (VII ı). VIII 218—428 (VIII 1—9 auch in V) enthaltend, fand - zum Teil in der Seriptorum veterum nova collectio e Vaticanis codieibus (vol. ΠῚ part. III) Veröffentlichung. Nur zum Teil, denn bei Kleinig- keiten hielt sich das schnelle Finderauge des klugen, aber oberfläch- lichen Bibliothekars nicht auf, und so kümmerte er sich um das 4. Buch und um die auch im Ambrosianus erhaltenen Bücher VI und VIII (zum Teil) in keiner Weise. !) Einen dauernden Namen schuf sich nun Charles Alexandre in. seiner monumentalen Ausgabe, die bei Firmin Didot stückweise (1841: Prolog, Buch I—-VII. Fragmenta. 1853: XI—XIV. Curae possteriore. 1856: Excursus. Indices), zuletzt in sehr verkürzter Form 1869, beide Unternehmungen mit metrischer lateinischer Übersetzung ausgestattet, erschien. Dies grosse Werk darf in historischer, kritischer und exege- 'tischer Hinsicht ein Muster heissen. Denn obwohl die Wissenschaft ja in mancher Beziehung weiter gekommen ist, obwohl der ebenso geistreiche wie gründliche Franzose weder alle bekannten Handschriften gründlich ausgenützt hat, noch über die Konstatierung dreier Klassen weit hinausgekommen ist 2), so dürfte doch jeder Herausgeber der Oracula 1) Alexandre macht in seiner Ausgabe 2 Ὁ. 126 darauf aufmerksam, dass Konrad desner von diesen vaticanischen Büchern Kenntnis besass, wenn er berichtete (Bibl. univ. p. 589. Tiguri 1545): in bibliotheca Vaticana Romae feruntur extare quatuordeeim libri Sibyllini. est et alterius voluminis ibidem hie titulus: 2x τῶν προφητιχῶν Σιβύλλης $ μέχρι τοῦ ιε΄. Dies letztere indieiert also den Cod. V. 2) Für die erste Ausgabe hat Alexandre die Parisini 2850. 2851 (LR, von Alexandre p. XLIV falsch numeriert), den Bodleianus Baroceianus 109 (B) selbst XIV Einleitung. vor Beginn seines Werkes aufs innigste wünschen, dass der Geist Alexandres mit ihm sei. Die grosse historische Grundlage, die er seiner Arbeit gab, die mannigfachen Untersuchungen über die Vorgeschichte der Sibyllistik, über die ganze antike Orakelei, über Zeitgeschichte, Apokalyptik, über den Stil, die Sprache, die Metrik dieser Litteratur, alles dies wirkt nicht sowohl durch die erreichten Resultate, als viel- mehr durch die Fülle der Gesichtspunkte, durch den praktischen Hinweis auf die allein mögliche historische Behandlungsweise auf den Leser ein. Wer nicht an Alexandre anknüpft, nicht in seinen Bahnen weiter wandelt, dürfte über die Sibyllina kein Urteil fällen. Und wenn man auch, wie schon oben angedeutet, den Wert einer Arbeit nicht nur nach dem nun wirklich auch als sicher ermittelten Resultate, sondern mindestens ebenso nach dem Gewollten oder auch nach dem Geahnten beurteilen soll, auf einem Gebiete wenigstens hat Alexandre, derselbe, der die Frage nach der Überlieferung noch verhältnismässig sorglos behandelte, die abso- lutesten Ergebnisse erzielt, in der Konjekturalkritik. Eine ausserordentlich ' grosse Menge seiner Vermutungen, die er in eckige Klammern geschlossen in seinen Text aufnahm, haben völligen Emendationswert; dass hier ein Nachfolger mit gleicher Fruchtbarkeit und Sicherheit arbeiten könnte, ist ausgeschlossen. — Ein einheitliches Werk ist freilich das Ganze nicht; mit seinen vielen Nachträgen, Selbstverbesserungen !), Exkursen scheint es nicht die Hand eines Franzosen zu verraten. Wer also Alexandre benutzen will — und wir raten jedem Kenner dieser Litte- ratur dringend dazu — der muss zuerst den Text des 1. Bandes, danach die 12 Jahre später geschriebenen Curae posteriores (p. 131 sqq.) zu Rate ziehen und schliesslich noch den Text der verkürzten Ausgabe ein- sehen. ?) Während Alexandre am 2. Teile seines Werkes arbeitete, der neben Buch XI—XIV den historischen Kommentar zu dieser ganzen Litteratur bringen sollte, erschien J. H. Friedliebs Buch (ich eitiere nur den deutschen Titel): Die Sibyllinischen Weissagungen, vollständig gesammelt, verglichen, für den Vindobonensis XCVI 6 (A) erhielt er eine Kollation durch Kopitar. Für die Curae posteriores sah er den Monacensis 312 (H) selbst ein, den Seorialensis ΠΣ 7 (8) verglich ihm Lozano y Blasco, den Laurentianus plut. XI 17 (F) Fr. del Furia. Dazu konnte Alexandre Randbemerkungen des Bischofs Huet von Abrince, Noten von Dausqueius und auch Hase — Alexandre geniert sich aus besonderen Gründen (Cur. post. p. 128) etwas, ihn hier namhaft zu machen — benutzen: dass all dieses Material ihm eigentlich erst post festum in die Hände gefallen, ist dem Herausgeber natürlich etwas peinlich. 2) Ich habe nur da, wo es unumgänglich nötig war, Alexandre! und Alexandre? unterschieden; eigentlich hätte man ja drei Alexandres trennen mussen. u Sn en aan 3 ulm EB LT a Κ A. Die früheren Ausgaben; Ziel und Zweck der vorliegenden. XV nach neuer Handschriftenvergleichung, mit lritischem Kommentare und metrischer deutscher Übersetzung. Leipzig 1852. Schon 1847 hatte Fried- lieb in einer Studie: De codieibus sibylinorum manuscriptis in usum_ eri- tieum nondum adhibitis u. a. die Handschriften F, H, Q und V näher besehrieben; jetzt bemühte er sich „unter behutsamer Anwendung der Conjekturalkritik“ einen Text herzustellen, dessen Dunkelheit nach Sinn und Ausdruck er durch eine Übersetzung zu erreichen suchte, „welche mehr auf richtige Wiedergabe der Gedanken als auf formelle Vollendung Anspruch macht“. — Es darf nicht geleugnet werden, dass Friedliebs Bemerkungen über die Abfassungszeit und Entstehungsart der einzelnen Bücher noch heute wirklichen Wert besitzen und bei historischen Unter- suchungen über dies Gebiet konsultiert werden müssen, und auch die von ihm oder von anderen in seinem Auftrage angefertigten Kollationen (von QVHAPFRL) haben als solche Neues gebracht. Aber seine historisch kritische Grundanschauung von der absichtlichen Rätselhaftigkeit der Orakel muss eine durchaus falsche heissen. Friedlieb verzichtete fast auf jede Emendationsthätigkeit von vornherein, obwohl er manche Ver- besserung Alexandres aufnahm: das hiess nicht mehr und nieht weniger als die eigene Verständnislosigkeit für die Überlieferung offen bekennen, hiess die sichtende Thätigkeit des Herausgebers zum handwerksmässigen Addieren herabwürdigen. Liest man dazu nun, um nur einige Beispiele herauszugreifen, III 171: Aber es werden darauf übermüt’ge, unreine Hellenen Herrschen, ein anderes Volk Macedoniens, das gross und vermischt ist — — — oder VIII 432: Und festhält er (4. ἢ. Gott) den rollenden Stab mit dem schrecklichen Feuer, Und er mildert das Rollen des furchtbar krachenden Donners — — — oder VIII 73: Dann wirst trauern auch du, dass den Glanz der pur- purnen Streifen DerGebieter auszog und einhergeht im Trauergewande, Stolzes Königreich, du Sprössling der lateinischen Roma... so weiss man eins mit Sicherheit: die Ausgabe bedeutete einen Rück- schritt gegen Alexandre, auf diesem Gebiete hatte die französische Wissenschaft einen bleibenden Erfolg errungen. !) 1) Alexandre urteilt (Cur. post. 128) im ganzen milde über Friedlieb, aber er ist sich doch mit Recht seiner Überlegenheit in allem, was Stilgefühl und Sprach- takt angeht, vollbewusst. ΧΥῚ Einleitung. Die nächsten Jahrzehnte brachten dann zumeist eine Anzahl guter Einzelarbeiten. Mit besonderem Lobe ist hier Volkmann zu nennen, der in mehreren vortrefflichen Arbeiten (De oraculis Sibyllinis dissertatio. Supplementum editionis a Friedliebio exhibitae. Lipsiae 1853. — Speeimen novae Sibyllinorum editionis. Lipsiae 1854. — Lectiones Sibyllinae. Pyrieii 1861) eine Reihe vortrefflicher Emendationen und Vorschläge brachte und besonders die Frage nach dem Werte der drei schon von Alexandre geschiedenen Handschriftenklassen in sehr einsichtsvoller Weise erörterte. Enntschiedene Förderung brachten auch die Untersuchungen Badts (De oraculis Sibyllinis a Judaeis compositis. Dissertatio Vratislaviae 1869. — Ueber das vierte Buch der sibyllinischen Orakel. Vratislaviae 1878), um von solchen Grössen wie Nauck und Meineke!) überhaupt nicht zu reden. Eine Ausgabe plante dann wieder Gutschmid, wie wir aus seinen hinterlassenen Papieren, d. h. aus einem Verzeichniss seiner Ab- weichungen von Alexandres Ausgabe, das Gutschmid Mendelssohn über- liess, und aus einer Art Übersetzung ersehen haben, die Rühl mit Recht in Gutschmids kleinen Schriften (IV 222 ff.) veröffentlicht hat.2) Obwohl nun jede der eben genannten Arbeiten, von denen ich keine antiquieren will, grossen, oft hohen Nutzen gebracht hat, so muss hier doch ein bei diesen Studien oft verletztes Gesetz, besonders für jeden Heraus- geber mit Energie betont werden: wer die Oracula textkritisch be- handeln will, muss ihren historischen Hintergrund kennen; wer sie historisch zu ergründen strebt, muss Handschriftenkritik treiben, darf nicht die Vulgata für verbindlich halten. Im grossen und ganzen eignet sich eben dies Gebiet nicht sehr für „Studien“ und „Beiträge“. Ich möchte dafür einen m. E. schlagenden Beweis anführen. An einer apokalyptischen Stelle heist es (VIII 194) in den Handschriften: un ποτ᾽ ἐγὼ ζῴην, ὅτε ἡ ἱλαρὰ (ὅτε ἱλαρὰ) βασιλεύσει... Man hat ἡ ἱλαρὰ zu halten gesucht, Alexandre erklärte es „ipsa Roma delieiis affluens“‘, andere vermuteten ἡ Ἰταλή, ἡ ὀργή, ϑηλυτέρη, μὴ ἱλαρὰ u. ä Die Tradition aber, vertreten in einer byzantinischen Apo- kalypse bei Vassiliev: Aneedota Graeco-Byzamtina 1 p. 46 spricht von einer γυνὴ μιαρὰ ἐν τῇ ἑπταλόφῳ: damit ist die richtige Lesart 1) Nauck: Kritische Bemerkungen. Berichte der Petersburger Akademie Bd. II—IV. 1859—1880. Meineke: Philologus 1869, S. 577ff. — Mit wenigen Ausnahmen sind Ludwichs (Jahrbücher für klass. Phil. 1878, S. 240 ff.) und Her- werdens (Mnemosyne XIX p. 346 ff. — Vorschläge in zwei an Mendelssohn ge- richteten Briefen) Versuche eben nur Versuche. — Über die historische Litte- ratur, über die vortrefflichen Arbeiten Bleeks, Badts, Dechents, Schürers habe ich in den Texten und Untersuchungen zu reden. 2) Nach Rühl fallen beide Arbeiten zwischen 1858 und 1861. ty ἐλ ul ὙΥ ἈΉΡ ne N ten 1 ii A. Die früheren Ausgaben; Ziel und Zweck der vorliegenden. xVvı bestimmt, aber auch die Unfruchtbarkeit des Herumkonjizierens be- wiesen. !) Der Tadel der Unvollständigkeit kann auch der nächsten Ausgabe der Oracula, von der wir zu sprechen haben, der Arbeit des in der griechischen Epik wohlbewanderten Prager Gelehrten Alois Rzach (Xonouoi Σιβυλλεακοί. Oracula Sibyllina. Vindobonae. Tempsky. 1891) nicht völlig erspart bleiben. Ein solches Urteil, das ein Liebhaber der Polemik in Bureschs weder durch Jugend noch durch angemasste (Genialität entschuldbaren Artikeln weit überboten finden wird 32), spreche ich hier nur mit Zögern, nur im Hinblick auf eine Frage von wissenschaft- licher Bedeutung aus. Denn Rzachs Ziel war ja ein durchaus bescheidenes. Er wollte (p. V) nur, zum erstenmale, eine wirklich gesicherte handschrift- liche Grundlage geben und eine erschöpfende Sammlung der Verbesserungs- vorschläge liefern, und dies Ziel hat er durchaus erreicht und höchst Dankenswertes geleistet. Gewiss finden sich ja auch in seiner Ausgabe Fehler — in welcher Ausgabe mangelten sie wohl? — auch ist die Neben- überlieferung, die Clemens, die Constantini oratio ad sanctorum coetum, Theophilus, [Justinus:] Cohortatio ad Graecos bieten, auf ihre hand- schriftliche Grundlage nicht geprüft worden), aber das alles thut dem _ kritischen Werte des Apparates nur verhältnismässig geringen Eintrag. Desgleichen hat Rzach sehr vernünftig, wenn auch nicht abschliessend über das Verhältnis der Textquellen zu einander geurteilt und an mehrere Stellen mit Glück die bessernde Hand gelegt. Der Text selbst ist freilich m. E. nur wenig gefördert worden. Wir bemerkten schon, dass Rzach die ganze Ausgabe nicht auf historischem Fundamente aufgeführt hat. Wie er als Testimonia neben den Bibelstellen fast nur die Citate der apostolischen Väter anführt, ohne z. B. auf die Volkslitteratur der Apo- kalypsen, d. h. auf Mittelquellen, hinzuweisen, so glaubte er auch wesent- lich aus Homer, Hesiod u. a, aus der vornehmen Epik der Kunstdichter 1) Ich fand die Emendation unabhängig von Mendelssohn, in dessen Papieren sie steht. 2) Ich werde diesen unerquicklichen Streit, in dem beide Gegner gelegentlich der Sache nach Recht behalten, der Form nach allein Rzach, natürlich nicht aus- führlich als Schiedsrichter behandeln. Buresch hat Recht, wenn er Rzach zu schwache Berücksichtigung der χοινή und epische Nivellierung vorwirft, völlig Unrecht aber mit seiner fortgesetzten Betonung des „alexandrinischen“ Dialekts. Der Streit um den Vorzug der drei Handschriftenklassen ®, #, 2 ist, wie wir sehen werden, z. T. gegenstandslos. Diese unerquickliche Polemik findet sich: Buresch, Jahrbücher f. Phil. 1891, 8. 529—555. Rhein. Museum 1892, S. 329—358. Jahrb. f. Phil. 1892, 5. 273—308. Philologus 1892, S. 84 ff. 422 ff, — Rzach, Jahrb. f. Phil. 1892, 5. 433—464. Philologus 1894, 5. 280—322. 3) Natürlich gilt dies nicht von der Überlieferung der Institutiones divinae des Laktanz, deren Lesarten Brandt Rzach mitteilte. XV Einleitung. dem Texte aufhelfen zu können, und hat damit diesen zwar historisch äusserst wichtigen, aber sonst doch höchst dürftigen Volkspoetastern, die mit den Verfertigern später Steinepigramme, mit den Versen der Zauber- papyri auf einer Stufe stehen, ein Gewand angezogen, in dem die armen Schelme sich überall recht beengt fühlen müssen. So kommt es auch, dass wir die im Anhange massenhaft aufgeführten Loc; similes zwar durchaus nicht für völlig entbehrlich halten müssen, wohl aber hier des Guten viel zu viel geschehen glauben. Die Sibyllina sind eben ein Corpus, sie stellen mindestens in jedem Buche, wenn nicht schon in einzelnen kleinen Teilen der Bücher gesonderte Individualitäten von sehr verschiedenem Bildungsgrade dar, die man nicht nach epischem Richtmasse ahhobeln darf, ohne einen schweren historischen Fehler zu begehen. Die weiteren Studien, die Rzach im Anschlusse an seine. Aus- gabe veröffentlichte, können denn auch, abgesehen von einer handschrift- lichen Mitteilung, unser Urteil nicht ändern. 1) Gleichzeitig mit Rzach bereitete Mendelssohn und Buresch eine Ausgabe vor. In einem vortrefflichen Artikel?), der eine Anzahl Emen- dationen brachte, hatte Mendelssohn die weitausgreifende Aufgabe, die eine Edition der Oracula stelle, präeisiert und damit sich als würdigen Erben Alexandres zu erkennen gegeben. Der Tod hat ihn dann zum _ grossen Schaden der Wissenschaft verhindert, das aufs glücklichste begonnene Werk zu vollenden. Ein ähnliches Schicksal traf Buresch; auch sein Leben lief ab, ehe er den Plan der Edition zur Ausführung bringen konnte. Sein Handexemplar der Rzachschen Ausgabe liegt vor mir; es ist bedeckt mit zahlreichen kritischen und auch historischen Be- merkungen, und manche Emendation, manchen glänzenden Einfall habe ich hier noch gefunden. Aber zu sehr beherrscht ihn, wie oben schon erwähnt, die Vorstellung vom alexandrinischen Dialekt. Wo Rzach aus Homer bessern zu dürfen glaubte, da sucht er Panacee aus der Septuaginta und bei Manetho (vgl. besonders: Philologus 1892, S. 84ff.). Die eingehende Kenntnis der theologischen Litteratur steht dem Verfasser des „Klaros“ auffallenderweise nicht zur Seite.?) 1) Wiener Studien 1892, 18—34. 1893, 77—115. — Neue handschriftliche Mitteilungen bringt Rzach: Philologus 1893, S. 318 ff. 2) Philologus 1890, S. 240 ff. 3) Nur in einer kurzen Anmerkung kann ich hier Blass’ Behandlung der Bücher III—V der Sibyllinen (Kautzsch: Die Apokryphen und Pseudepigraphen des Alten Testaments II 177 ff.) berühren. Neues hat diese Teilausgabe, wenn man seine Übersetzung so nennen kann, nicht gebracht, auch wohl nicht bringen sollen. Charakteristisch ist die verächtliche Art, mit der der Bearbeiter von seinem Stoffe redet, demselben, der durch Jahrhunderte hindurch eine ungeheure litterarische und moralische Wirkung geübt hat. A. Die früheren Ausgaben; Ziel und Zweck der vorliegenden. XIX Auch die vorliegende Ausgabe darf sich nicht im entferntesten ver- messen, das Prädikat „abschliessend“ auf sich anwenden zu wollen. Die Überlieferuug des Textes ist eine geradezu grauenhaft verwahrloste; es sind altgriechische Orakel durch verständnislose Judenhände gegangen und in ärgster Verstümmelung auf uns gekommen (vgl. III 337—349, 433—488); jüdische und christliche Sprüche wurden, bald korrupt, von der Nachwelt bis zur Unkenntlichkeit ruiniert. Selbst eine intensive Beschäftigung mehrerer Jahre kann im besten Falle oft nur zeigen, wo der Fehler liegt; das Finden der Emendation ist nicht selten nur ein zufälliges Glück. Professor U. v. Wilamowitz-Möllendorff las mit mir die Druckbogen, eine Güte, für die ich ihm hier den wärmsten Dank sage. Die Bogen bedeekten sich mit einer Unzahl von Aus- stellungen, Fragezeichen, Verbesserungen, Vorschlägen. Einiges hatte ich schon früher selbst gefunden, dann aber riss mich der Strudel dieser Litteratur wieder in seine trüben Wirbel, ich gab das richtig Erkannte wieder auf und verlor so oft allen Halt, Wie sehr aber diese energische Mitarbeit dem Texte aufgeholfen hat, wird jeder Kenner dieser Dinge sehen. Doch noch lange lesen wir nicht die Orakel so, wie jedes einzelne gemeint war; in vielen Fällen werden wir überhaupt nicht dazu kommen, weil es uns an den nötigen Heilmitteln, dem historischen Materiale fehlt. Das Ziel der Ausgabe konnte in textkritischer Hinsicht also nur sein, dem Leser einen von subjektiven Einfällen möglichst freien Text zu bieten und dem, der sich mit diesen Dingen beschäftigt, nicht etwas angeblich Sicheres zu unterbreiten. So sind denn auch nur die absolut sicheren Emendationen der früheren Herausgeber und eine Anzahl soleher, die Mendelssohn, Buresch, Wilamowitz u. a. gefunden haben, ganz wenige nur der von mir ermittelten und von Wilamowitz ge- billigten in den Text gekommen. Andere, die ich ebenfalls für richtig hielt, aber doch nicht für ganz und gar verbindlich, habe ich durch gesperrten Druck in den Anmerkungen hervorgehoben. Nicht selten ereignete es sich auch, dass ich die gleiche Beobachtung wie Mendels- sohn, Buresch und Wilamowitz unabhängig von diesen gemacht hatte. Ich.habe dann, um dies Verhältnis zu bezeichnen, meinen Namen ruhig zu dem anderen gesetz. — Selbstverständlich unterliess ich es, im Apparate die Fehler einzelner Handschriften jedesmal zu bemerken; denn es kommt hier fast nur auf die Lesart der bestehenden Handschriften- klasse, auf die Hervorhebung der ganzen Überlieferung an. Besondere Sorgfalt verwendete ich auf den historischen Apparat. Ich bemerkte schon, dass es nieht geht, die Ausgabe nur durch Fontes und Testimonia, Bibelstellen und Citate auszustatten; das hiesse in diesem Falle schematisieren. Die Sibyllistik ist im wesentlichen Tradition; ΧΧ Einleitung. dem muss man Rechnung tragen. Es ist fast nie eine bestimmte Apo- kalypse, ein uns bekanntes kanonisches oder apokryphes Evangelium abgeschrieben oder benutzt worden, sondern es finden sich die mannig- fachsten Berührungen bald mit irgend einer sehr bekannten, bald einer ganz entlegenen Apokalypse, Anklänge an Apokrypha, nicht deren Kopien; der ganze religiöse Bildungszustand damaliger Menschen, der nicht in einzelne Quellen aufzulösen ist, liegt vor uns. So habe ich denn nicht nur magere Stellen angemerkt oder ausgeschrieben, sondern oft mit verbindenden Erklärungen auf Traditionsreihen und gelegentlich auch Traditionsentwicklungen hingewiesen. Da diese Dinge im all- gemeinen feststehen, da z. B. über den Übergang einer Anschauung aus dem Stoieismus zum Judentum und von da zum Christentum ein wirk- licher Zweifel nicht obwalten kann, so werden solche Bemerkungen den Stempel des Subjektiven in den Augen der Wissenden wohl nicht mehr tragen. Vermieden habe ich deswegen natürlich, zu irgend einer Streit- frage, z. B. der nach dem Charakter des Aristobul, durch einen Aus- druck Stellung zu nehmen. — Der historische Apparat sollte im weitesten Sinne ein litterarischer sein. So gehörten denn zu ihm auch die Hin- weise auf Muster aus früheren Büchern, auf Nachahmungen aus späteren, zugleich auch auf etwaige Entlehnungen aus heidnischer Litteratur. Dabei konnte es nicht ausbleiben, dass manche Stelle auf einer Seite zweimal erscheint: einmal im historisch-litterarischen Apparat als Beleg für die Wiederholung einer Anschauung, dann auf derselben Seite auch im kritischen Apparat als Beleg für die Wiederholung schriftstellerischer Form, als Unterstützung also auch der Emendation. Noch eins über die rein historischen Stücke. Die Sibyllinen sind, soweit sie an die alte griechische Sibylle Anschluss nehmen, also τέρα und παϑήματα gleich den heidnischen Prophetinnen verkünden, sehr wenig geistlichen Charakters, und hier fehlen oft genug alle Belege der Litteratur. Ich habe zu diesen Prophezeiungen nur selten etwas be- . merkt. Die Bücher XI—XIV, die meist in diesen Stoffen schwelgen und darum, nicht weil sie, wie man gemeint hat, erst sehr spät fallen, von den Kirchenvätern nicht benutzt werden, haben somit keinen oder nur sehr selten, wenn mir wirklich etwas sehr wichtig erschien, einen Kommentar erhalten. Über diese Bücher sollen die Texte und Unter- suchungen das Nötige bemerken. B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oraeula Sibylliina.. XXI B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina. 1. Die Handschriften. ' Die Handschriften oder handschriftlichen Hilfsmittel, die bei der vorliegenden Ausgabe zur Verwendung kamen, zerfallen, wie schon lange feststeht, in drei Klassen, über deren Wert und Verhältnis untereinander später noch die Rede sein soll. Die erste Klasse, von Rzach 2 ge- nannt, zählt diese Vertreter: 1. Codex Ambrosianus E 64 super. (M), eine Handschrift des 15. Jahrhunderts; er enthält die Bücher 9 (d. h. VL VI 1. VII 218—428) und ıd’ (ἃ. h. XIV) und ist nach A. Mai von Rzach 1885 zu Mailand verglichen. 2. Codex Vaticanus 1120 (Q), aus dem 14. Jahrhundert, ähnlich wie M die Bücher 9° (VI. VII 1. VIII 218—428), ε΄ (4. b. IV), ια΄ —ıd (XI-—-XIV) enthaltend, an einigen Stellen beschädigt und auch unvollständig, denn es fehlen XII 259—XIl 6. XIV 147—167 durch die Unachtsamkeit des Schreibers. Nach Mai und Keil, der für Friedlieb eine Kollation von IV. VI. VII 1. VIII 218—428 fertigte, hat Rzach die Handschrift 1885 in Rom ganz verglichen. 3. Codex Vaticanus 743 (V), aus dem 14. Jahrhundert; er ent- hält dieselben Bücher wie Q, dazu noch ein Stück des Buches ee‘ (d.h. VIII 1—9 zu Anfang). Nach Mai und Keil, der für Friedlieb dieselben Stücke wie in Ὁ kollationierte, hat Rzach die Handschrift 1885 in Rom verglichen. 4. Codex Monacensis gr. 312 (H), im Jahre 1541 von Michael Rosaitos geschrieben laut Unterschrift: μιχαὴλ ὁ δωσᾶιτος ἕλλην ἐκ χορώνης ἔγραψε. ayud q law”. Der Codex, früher der Electoralis bibliotheca der Herzöge von Bayern angehörig, ist ohne Versabsetzung mit sehr vielen Abkürzungen geschrieben, ı subseriptum fehlt häufig, die Accente sind oft falsch. Ver- glichen hat die Handschrift, die die gleichen Stücke wie V ent- hält, zuerst Friedlieb, danach Alexandre, dann Rzach in Prag zweimal, in den Jahren 1886 und 1888, endlich 1889 in Dorpat Mendelssohn, der Friedliebs sorgfältige Arbeit rühmt. Die Kolla- tion hat mir unter den anderen Papieren Mendelssohns vorgelegen. Die zweite Klasse, von Rzach mit & bezeichnet, zählt als Repräsen- tanten: ΧΧῊ Einleitung. 1. Codex Vindobonensis hist. gr. ΧΟΥ͂Ὶ 6 (A), aus dem 15. Jahr- hundert, einst Antimaco gehörig; er enthält den Prolog und Buch I—VIll 485. Zuerst verglich Antimaco die Handschrift, dann für Alexandre Kopitar, ferner Friedlieb, endlich Rzach zweimal, 1886 und 1888, in Prag. Der Codex ist ziemlich lieder- lich geschrieben, die Wortenden sind zuweilen verstümmelt, weil der Schreiber die Abkürzungen seiner Vorlage nicht verstand, öfter sind zwei Verse in einen zusammengezogen, einmal (Ill 646 —675) ist eine ganze Seite überschlagen worden, ein andermal . sind Verse unnötigerweise zweimal geschrieben (III 622—640 noch einmal hinter. 725). . Codex Monacensis 351 (P), früher in Augsburg, wo Betaliie aus ihm die Editio princeps machte und ihn mit Anmerkungen, wesentlich aus Laktanz, versah. Die Handschrift stammt aus dem 15. Jahrhundert und enthält den letzten Teil des Prologs, wo sie über die Verse εἷς ϑεός, ὃς .... (Prolog 8. 5) die Über- schrift setzt: CIBYAAAC BIBAION AT” ΠΕΡῚ ΤΟΥ ANAPXOY ΘΕΟΥ͂ ἢ, dann Buch I—VII 485.2?) Das ı subseriptum fehlt überall, auch Accente und Spiritus sind oft fehlerhaft gesetzt. Der Codex ist in neuerer Zeit von Friedlieb, und zwar sehr sorgfältig, von Volkmann, zweimal von Rzach (1886 und 1888) und zuletzt 1889 wieder von Mendelssohn verglichen worden, dessen Kollation mir vorliegt. . Codex Seorialensis Il & 7 (δ), aus dem Ausgange des 15. Jahr- hunderts; er enthält den Prolog, wo er an gleicher Stelle wie P ähnlich schreibt: (εὖ χέ βοήϑει μοὶ) οἱ τῆς σιβύλλας χρησμοὶ σί- βύλλας βιβλίον α περὶ τοῦ ἀνάρχου ϑεοῦ, dann Buch 1---Ὑ11} 485; danach folgt [Phokylides.] Die Handschrift verglich für Alexandre Saturninus Lozano y Blasco, und für mich kollationierte Herr Dr. B. Violet in liebenswürdigster Weise einige Stellen, aus denen ich Aufschluss über das Verhältnis der Handschrift zu den anderen zu gewinnen wünschte. Ich erfahre aus seinen Be- merkungen, dass auch diese Handschrift kein ὁ subseriptum hat. 4. Codex Bodleianus Baroccianus 109 (B), aus dem Ende des 15. Jahrhunderts; er ist sehr lückenhaft; es fehlt der Prolog und das 1) In meiner Ausgabe steht fälschlich BIBAION ohne Accent. 2) Den thörichten Fehler meiner Ausgabe 5. 142 im Handschriftenverzeichnis zu Buch VIII notiert der Überblick der Berichtigunger. B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina.. XXIII Stück zwischen 1 381 und III 106, sonst giebt er dieselben Stücke wie APS. Verglichen ist die Handschrift von Alexandre in England. 5. Den Codex des Pithoeus, den Opsopoeus benutzte (p), jetzt unbekannt. 6. Den Quaternio des Ranconet (r), ΠῚ, 47—303 enthaltend, ebenfalls jetzt verschwunden und gleich p für uns unkontrollierbar und somit fast wertlos. Die dritte Klasse, bei Rzach % genannt, wird vertreten durch: 1. Codex Florentinus Laurentianus plut. ΧΙ 17 (F), ge- schrieben im 15. Jahrhundert. Er enthält Buch VIII ganz mit der Subseriptio: στίχοι φβ ἐκ τοῦ πρώτου λόγου, dann Buch I und II (mit den Phokylidea), mit der Subseriptio: oriyoe wus und einer ἀντίρρησις, Buch III mit der Subseriptio στέχοι αλὸ, IV mit der Subseriptio στίχοι ρπα΄, V mit der Subseriptio στέχοι φλη, VI: : στίχοι xn, VI: τέλος τῶν σιβυλλιακῶν ἐκλογῶν" στίχοι ρξα. Der Schreiber hat nach V 245 die Verse 228—237 wiederholt!) und dabei sich auf interessante Weise entschuldigt: ἔγκλημα μηδεὶς τῷ γραφεῖ προσαπτέτω ταὐτὸ γραφοῦντι τῆς γραφῆς τῇ συνϑέσει. ἐσφαλμένῳ γὰρ αὐτὸς ἐντυχὼν ἀντιγράφῳ κατ᾽ ἐκεῖνο γέγραφα καὶ δὲ 00x ἐγκαλεῖσϑαι. Verglichen hat die Handschrift zuerst Friedlieb, dann für Alexandre Furia, danach zweimal 1885 in Florenz Rzach., 2. Codex Parisinus 2851 (R), aus dem Ende des 15. Jahr- hunderts. Er enthält VIII ganz mit der Subseriptio ἐκ τοῦ πρώτου λόγου στίχοι Zu I und Il mit den Phokylidea, danach die Subseriptio: ἔχ δὲ τοῦ δευτέρου λόγου στίχοι Φ.».ἢ und die ἀντίρρησις, Il: ἐκ δὲ τοῦ τρίτου λόγου, ᾿ στίχοι. αλό. IV: 2x τοῦ τετάρτου λόγου στίχοι 9.π.ἃ V 1—106. Die Handschrift ist verglichen nach Opsopoeus von Alexandre, von Gildemeister für Friedlieb, für Rzach 1887 von Ὁ. Kleiber. Mit Recht hielt aber, wie es sich unten noch weiter zeigen wird, Mendelssohn eine Neukollation für nötig, die indes zufällig schon von zwei jungen Pariser Philo- logen, S. Chabert und H. Pernot, im Jahre 1889 angefertigt worden war. Aus der ausführlichen Beschreibung der Hand- schrift entnahm ich als wichtig nur dies, dass das ἐ subseriptum : 1) Rzach sagt p. XI: V 425, doch vgl. Friedlieb S. LX. XXIV Einleitung. sich nur hier und da bei Verben, dagegen regelmässig in der Dativform findet. . Codex Parisinus 2850 (L), im Jahre 1475 von Demetrios Leontaris geschrieben laut der Subseriptio am Ende des Buches: Ἐγράφη τὸ παρὸν βιβλίον τῆς σιβύλλης ἐξ ἐπιτροπῆς τοῦ ἐξο- χωτάτου χύρίου μισὲρ ᾿Δἀντωνέλου δὲ πετρούτξιοις, χαὶ μεγάλου σεχρεταρίου, διὰ συνδρομῆς καὶ ἐξόδου. τοῦ τετιμημένου ἄρχον- τος, μισὲρ ἀντωνίου γουιδάνου, καὶ πρώτου τοῦ ἱεροῦ κονσι- λίου. διὰ “χειρὸς ἐμοῦ δημητρίου τοῦ λεοντάρη, ἕνεκεν ἀγάπης, χαὶ χρεούς" τῶν προλεχϑέντων Ray ὑπερτατῶν ἀρχόντων" ἐν μηνὶ σπτεβρίω, κβ' ἰνδικτ. (mit Compendium) τοῦ ς 9 πτ; ἔτους. — Die Handschrift enthält die Bücher: VIII mit der Subseriptio: στίχοι φβ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ πρώτου. 1 und U: σέι x (und die ἀντέρρησις). Ill: λόγος τέταρτος: στίχοι αλό. IV: λόγος πέμπτος στίχοι πα. V: στίχοι war. VI: στίχοι zn. VI: τέλος τῶν σιβυλλιακῶν ἐκλογῶν" στίχοι ρξα. — Nach V 245 zeigt sie ähnliche Anordnung wie F. Sie ist ver- glichen worden zuerst von Alexandre, dann teilweise für Fried- lieb von Gildemeister, danach 1887 von Kleiber für Rzach und endlich von Schülern der Ecole des Hautes Etudes für Mendels- sohn. Es fehlt jedes « subseriptum. . Codex Toletanus aus der Biblioteca del Cabildo de la Santa Iglesia Catedral 8%. 99. 44. (ich nenne ihn T), etwa um 1500. Er enthält nach dem Katalog Grammatica Griega, danach die Oracula. Die Bücher stehen in der Reihenfolge von FRL, die Subskription von VII it =L, von 1 und I=F, von I. IV= FL und 1. Mit V 482 bricht die Handschrift ab. Das ı subscriptum fehlt überall. Der Text ist mit lateinischen Rand- und Zwischennoten versehen. Der Codex ist gefunden worden von Dr. B. Violet, der mir auch aufs frenndlichste einige Stellen kollationiert hat; eine eingehende Vergleichung war unnötig, da aus diesem P-Texte weder für die Textgeschichte noch gar für die Emendation etwas zu gewinnen war. Der Codex Gallaei kümmert uns hier wenig; er ist, wie Alexandre schon zeigte, ein trügerischer Schatten. Von grosser Wichtigkeit sind die Excerpthandschriften. Da haben wir denn: 1. Codex Parisinus 1043 (Fol. 76 verso) für V 93 (93 fehlt in B%, 98 in Cod. Paris.) bis 111, woran sich eine ἑρμηνεία schliesst, danach für IV 179—185. 187. 189. 190, freilich aus einer Sekundärquelle entnommen, den Constitutiones Apostolorum. 4 PETER μι. gu: B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina.. XXV Wessely sah für Rzach 1888 die Handschrift ein. Ebenfalls aus dieser Nebenüberlieferung stammt das Excerpt 2. Der Codices Vaticani 1357 Fol. 54 verso und 573 Fol. 359 reeto. Sie enthalten VIII 217—250. In beiden Handschriften wird der Text eingeleitet durch die Bemerkung: σιβύλλης ἐρυϑραίας ἱερείας ἀπόλλωνος ἀπόφϑεγμα περὶ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος. Vatie. 1357 hat am Schlusse: ταῦτα ἱστορεῖ ὁ καισαρείας εὐσέβειος ὃ παμ- φίλου ἐν τῳ λόγῳ, ὃς ἐκλήϑη βασιλικός. Rzach veröffentlichte die Stücke im Philologus 1893, S. 318 ff. ‘Damit sind wir οὶ der sonstigen Überlieferung der zahlreichen Citate angelangt. In erster Linie steht hier Laktanz. Seit 1890. 1893 liegt die treffliche Ausgabe Brandts hier vor, die uns für die Text- geschichte der Sibyllina wichtige Aufschlüsse gebracht hat. Darüber wird gleich die Rede sein. Dasselbe Lob muss der Ausgabe des Athena- goras von E. Schwartz, Lagardes Constitutiones Apostolorum, Bureschs Theosophia ausgesprochen werden. Für manch andere Quelle aber fehlt uns noch ein sicher beglaubigter Text, doch hatte Herr Professor E. Schwartz die Güte, mir für Theophilus: ad Auto- lyeum und [Justinus]:Cohortatio ad@raecos, Herr Prof. I. A.Heikel für Eusebius: Constantini Oratio ad sancetorum coetum, Herr Dr. Ὁ. Stählin für Clemens Alexandrinus das Nötige mitzuteilen. 1) Danach stellt sich für Theophilus die Sache so, dass nur der Mar- cianus 496 aus dem 11. Jahrhundert in Betracht kommt. Die Frag- mente 1—3 erscheinen ohne Versabsetzung. Korrigiert ist der Codex von einer Hand des 15. Jh. Der Codex Bodleianus ist nur eine Ab- schrift davon. — Für [Justin] ist von Wert nur der Parisinus 451 des Arethas vom Jahre 914, alle anderen stammen aus ihm. Eusebius liegt in zwei besseren Handschriften, dem Vaticanus 149 des 11. und dem Moscoviensis 50 desselben Jahrhunderts vor, der Marcianus 339 (13. Jh.) ist schlecht und der Parisinus 1439 (16. Jh.) interpoliert. Einfach gestaltet sich auch das Verhältnis bei Clemens. Hier gilt nur der Parisinus 451, zwei andere Codices, der Mutinensis II. D. 7 (11. Jh.) und der Laurentianus V, 24 (11. Jh.) stammen aus dem Parisinus. 2. Die Überlieferung. Ein Blick nur auf irgend eine Seite unseres Textes lässt einen Zu- stand der Überlieferung erkennen, der fast eines Schreekenswortes wert ist. 1) Für VI 26 = Sozomenos: hist. eccles. II 1 habe ich handschriftliche Les- arten zu beschaffen nicht für nötig gehalten. Sibyllina. 6 ΧΧΥΙ Einleitung. Aber von Bedeutung ist, dass auch schon das Altertum manche Stelle korrupt gelesen zu haben scheint. So findet man III 356f. in den Hand- schriften: (© χλιδανὴ ζάχρυσε) Πατινίδος ἔχγονε Ῥώμης παρϑένε ... Ich habe verbessert Aatıvldog ἔχγονε Ῥώμη, denn die Jungfrau ist die Stadt Rom selbst. Diese Lesart aber existierte schon im 2. Jh. n. Chr., denn der Sibyllist von VIII 75 verwendet sie in anderem, besseren Sinne: & βασιλὶς μεγάλαυχε, Δατινίδος ἔχγονε Ῥώμης. Ebenso falsch bietet III 424 die Überliefernng σαφῶς, wo Alexandre richtig σοφῶς schreibt, aber σαφῶς hat auch der späte Sibyllist XI 167 ge- funden, wie er XII 266 ἀστήρ aus IV 119 2 entnahm. Weiter findet man VIII 171 die korrupte Lesart: τρεῖς Ῥώμῃ Ὕψιστος ἄγοι οἰχτρὴν τότε μοίρην, woraus ich οἰχτρῇ τότε μοίρῃ gemacht habe. Aber denselben fehler- haften Akkusativ las Buch XIV 303 (264). Die Handschriften nun und ihr Verhältnis zu einander, ihre Be- glaubigung oder Widerlegung durch die Citate der Kirchenväter hier abzuhandeln, würde ein etwas äusserliches Verfahren bedeuten; wir müssen vielmehr versuchen, in das ganze Wesen dieser Litteratur einen Einblick zu gewinnen. Da ist es denn von vornherein notwendig, was bisher noch zu wenig betont worden ist, zu konstatieren, dass es sich hier nicht um die Entwickelung einer wirklichen Textgeschichte handeln kann, vor allen Dingen, dass die vielfach übliche Stammbaummethode in ihren letzten Konsequenzen hier wohl versagen würde. Es handelt sich um ein Stück der Volkslitteratur, die nun einmal nach ihren dunkeln Ursprüngen und mannigfachen Verzweigungen und auch Erweiterungen in keiner Weise als Einheit zu behandeln ist. Wir können zwar deutlich Recensionen scheiden und ganz allgemein, wie sich noch zeigen wird, eine als die bessere bezeichnen, aber recht oft auch bietet die jüngere und sonst schlechte Recension gute Lesarten da, wo die alte und sonst bessere korrupt ist. Es ist also unmöglich, strikt einer Recension zu folgen, die Frage nach dem grösseren Werte von 2, ®, # ist, wie auch Mendelssohn schon erkannt hat, ziemlich gegenstandslos, wir kommen im besten Falle zu einem Mischtext, und eine wirkliche Ge- schichte der Überlieferung lässt sich nur teilweise gewinnen. Wir werden das zwar alles noch an den Sibyllinen selbst im ein- zelnen kennen lernen und den Beweis für das eben ausgesprochene Prinzip aus ihnen erbringen, es bleibt aber immerhin von Wert, einmal einen Blick auf die Parallellitteratur zu werfen. Ich will gar nicht B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina. XXVII einmal von der Pseudo-Orphik bei [Justin]: Cohort. ad Graee. 15. de monarch. 2, Clemens: protr. p. 21. 22. strom. V p. 250. 259, Aristobul bei Euseb. Praep. ev. XIII, 12, 5 reden, da wir ja durch Elter!) den Weg der Fälschung kennen gelernt haben, also hier einmal Älteres und Jüngeres mit Händen greifen können. Instruktiver ist ein Beispiel aus der Litteratur der Zauberpapyri, deren ganzer historischer Charakter, abscheuliche Gedichte durchsetzt mit Reminiscenzen aus guter Poesie, für die richtige Beurteilung der Sibyllistik überhaupt von grösserem Werte ist, als man bisher beobachtet hat. Da lesen wir nun in dem Pariser Papyrus der Bibliotheque nationale V. 2733 (Wessely: Denk- schriften der Wiener Akademie. Philos.-histor. Klasse. Bd. XXXVI, S. 113): aroıa συριζοντες ἐπὶ φρεσι ϑύμον eXovres οἱ de aveumv εἰδολον ἐχὸν. Hier wird also mit Bewusstsein ganz gewissenhaft eine andere Version unterschieden. Kein Mensch wird aber, ganz abgesehen von der gänz- lichen Gleichgültigkeit dieser Bettellitteratur, je die Frage aufwerfen, „welche Lesart hier die bessere sei.“ Zunächst gilt nur, dass Laktanz einer der wichtigsten Zeugen für unseren Text ist. Durch das Alter seiner Handschriften bietet er die besten Belege oder Widerlegungen des von den Sibyllencodices gegebenen Textes. Was las er nun? Das muss zuerst beantwortet werden. Aus Laktantius erfahren wir Genaueres über den früheren Zustand der Sibyllina (div. inst. 1 6, 13): harum omnium Sibyllarum carmina et feruntur et habentur, praeterguam Oymaeae, cuwius libri a Romanis oceultantur nec eos ab ullo nisi a qwindecimviris inspiei fas habent. et sunt singularum singuli hbri: quos, qwia Sibyllae nomine inscribuntur, unius esse eredunt, suntque confusi nec discerni ac suwm cuique adsignari potest nisi Erythraeae, quae et nomen suum verum carmini inseruit et Erythracam se nominatuiri prae- locula est, cum esset orta de Babylone. Die hervorgehobene Stelle findet ihre Bestätigung durch Ill 809—814, und da die bei Laktanz erscheinenden Citate aus der Erythräa mit Ausnahme zweier Stellen sich alle im 3. Buche finden, so ist nicht anzunehmen, dass er, wo er die Sibyllen selbst aufschlug, sehr viel mehr als wir besessen hat.?) Jedenfalls hat er auch das 8. Buch mit denselben Versen begonnen wie wir (1—3: hoc modo exorsa_ est). 1) De gnomologiorum Graecorum historia atque origine. part. V. De Justino monarchia et Aristobulo Judaeo p. 149sqq. Christ: Philologische Studien zu Clemens Alexandrinus. Abhandlungen der Bayerischen Akad. der Wissensch. I. Kl. XXI. Bd. III. Abth. S. 30 ft. 2) Laktanz nennt allerdings zweimal III 545 ff (ich eitiere immer nur nach Sibyllenbüchern) und 652. die Sibylle ohne den Zusatz der Erythräerin. Anderer- στ XXVI Einleitung. Wie sieht nun diese Quelle aus, deren älteste Handschriften auf das 6. bis 7. Jahrhundert zurückgehen? Gewiss, auch diese hat ihre schweren Fehler.!) Aber im allgemeinen wird man doch sagen können, dass Laktanz, von dem Buresch 5. Z. einfach genug gar nichts wissen wollte, eine reinere Form darbietet als die anderen Textquellen. So habe ich, von Wilamowitz angeleitet, darauf hingewiesen, dass Ill 762 £. die Lesart unserer Hss. falsch den Plural φεύγετε setzt, wo Laktanz, der vermutlich V. 762 gar nicht kannte, richtig geöye hat. Ebenso lesen 2DP Constant. orat. VIII 242 βασιλῆες, was hier gar keinen Sinn giebt, anstatt wie Laktanz allein richtig βασιλῆος. Ähnliche Fälle, die ich nach ihrer Wichtigkeit ordne, sind: VII 205 νεχρῶν δ᾽ ἐπανάστασις ἔσται Lakt. ausgelassen von D#P. V 359 φῦλον ἀναιδές Lakt. πάντας 048007 wiederholt aus V. 358 DYP (ohne Laktanz könnten wir vergeblich nach dem Rich- tigen suchen!). 282 ἠδ᾽ ἀπὸ πηγῆς Lakt. χαὶ διὰ γλώσσης (aus V. 240) BP. 359. 360 Lakt. 360. 359 PP. 281 εὐσεβέων δὲ μόνων ἁγία χϑὼν πάντα rad οἴσει Lakt. Die ganze andere Überlieferung glossiert schon das εὐσεβέων: ἑβραίων δὲ μόνων ἡ χϑὼν ἁγία ἐστὶ πᾶντα δ᾽ οἴσει P ἑβραίων δὲ χϑὼν ἁγία ἐστὶ πάντα τάδ᾽ οἴσει A ἑβραίων δὲ χϑὼν ἁγία ἔστι πάντα δ᾽ οἴσει PSB. III 743 μεγάλη κρίσις ἠδὲ καὶ ἀρχή Lakt. ἀγαϑοὺς μεγάλοιο κατ᾽ ἀρχήν (καταρχήν) DP. seits aber nennt er auch die Erythräa für Fragm. 1, 5f. 3, 1f., aber hier schöpft er aus Theophilus, der hier nicht die Sibylle selbst las, wie ich in den T. u. U. zeige. Mit der Erythräa aber soll man überhaupt kein unnützes Spiel treiben, auch Eusebius: Constant. or. 18 nennt die Erythräa für VIII 217 ff, ebenso (21) für Fragm. 8 und sogar (18) für die 1. Sibylle V. 2871, Welche Quelle Laktanz für die Sibyllen benutzt hat, ist schwer zu sagen; er wird sicher die Bücher selbst aufgeschlagen haben, aber wie er Theophilus ausschrieb, so kann er auch noch andere Vermittlung gebraucht haben, z. B. für Fragm. 4—6. Vgl. die T. u. U. Aus solcher Zwischenquelle mag er auch div. inst V 13, 21 schöpfen, wo der Satz: quos Sibylla Erythraea κωφοὺς et ἀνοήτους vocat gar keine richtige Beziehung aufirgend eine Sibyllenstelle — ich habe den Satz zu VIII 397 in Parenthese eitiert — findet. 1) So ist der Vers III 742 interpoliert, ®Y lassen ihn mit Recht aus; VIII 290 bietet Laktanz falsch (vgl... Augustin) ἁπλῶς ἁγνὸν τότε νῶτον; VI 23 παίζοντα ϑνητοῖο (ϑνητοῖς) νοήμασιν. V 282 hat Laktanz falsch μελισταγέης, III 794 scheint er für Au’ ἀσπίσιν gelesen zu haben ἅμα τῇσιν, obwohl dies nicht ganz feststeht; auch VIII 326 ist aus der handschriftlichen Überlieferung Laktanz’ Schreibung nicht zu ermitteln, noch VIII 299 die Quelle des Fehlers δὴ ταῦτα πάντα ersichtlich. Ein gewisser Trug scheint mir ΠΠ 775 in ἄλλον vorzuliegen; über 1Π 27 vgl. die Το u. U. ET WRRGZEPERE B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllin.. XXIX ΠῚ 764 ἄρσενος ἄκριτον εὐνήν Lakt. ἀχρίτου ἄρσενος εὐνήν DEP. VII 260 ϑεοῦ παλάμαις ἁγίαισιν Lakt. ϑεοῦ παλάμῃσιν 2, aus- gelassen von ᾧ 414 ἀναστήσω Lakt. ἀναστήσει DE. III 775 πιστοῖς ἄνδρεσσι Lakt. πιστὸν ἄνδρα DE. ὙΠ] 305 τὸ πέτασμα καί Lakt. (Augustin) τὰ πετάσματα 2 τὸ καταπέτασμα καί ΦΨ. VI 15 πήρης Lakt. σπείρης 2 ῥίζης ΦΨ. IV 48 ἐν πυρί Lakt. ἔμπαλι(ν) φ Ψ, III 818 ϑεοῦ μεγάλοιο Lakt. ϑ. μεγάλην δὲ BP. V 108 χαί χέν τις Lakt. κἀκεῖ (κἀκεῖ) τις ΦΨ Paris Exec. xal κισσίς ΦΨ an 2. Stelle. 110 χρίσις ἔσται ὑπ᾿ ἀφϑίτου Lakt. χρίσις ἔ. ἀπαμφοῖτου Par. Exe. τέλος ἔ. ἄφϑιτον DE. 1Π 794 σὺν βρέφεσίν te Lakt. χαὶ βρεφέεσσι Φ βρεφέεσσί τε Ψ. VII 48 χαύχημα τάφους Lakt. καύχημα τάφω Ψ τάφου καύχημα Φ. IV 52 πολίεσσι Lakt. πόλεσι 2 πόλεσίν τε DE. III 788 ἄμμιγ᾽ Lakt. ἄμμις Φ ἅμα Ψ. IV 42 ἀσεβεῖς 9 ἅμα Lakt. ἀσεβεῖς ἅμα τ᾽ ὠφΦΨ. VII 274 εἰρήνης Lakt. εἰρήνῃ Ψ εἰρήνην 2 εἰρήνη ®. II 27 τύπον μορφῆς Lakt. τύπον μορφὴν P μορφὴν τύπον Φ. VII 82 ὁ παντοχράτωρ Lakt. παντοχράτωρ DEP. V 109 φῶτας Lakt. ἄνδρας BP πάντας Par. Exc. 283 yAayog Lakt. γάλα δ᾽ Φ μάλα τ᾽ Pu. 5. ν΄. In den beiden letzten Fällen sehen wir deutlich die Entstehung der anderen Lesart bezw. des Fehlers. Das Angeführte möge genügen; wichtiger als diese Fälle ist, dass uns bei Laktanz oft eine ganz andere Recension vorliegt: II 618 ϑεῶν κατακαυϑήσονται Lakt. πυρὸς φλογὶ πάντα ne σεῖται ΦΨ. 790 σὺν μόσχοισιν ὁμοῦ καὶ πᾶσι βοτοῖσιν Lakt. σὺν μόσχοις vouades αὐλισϑήσονται DEP. 620 ϑρέμματα γαίης Lakt. ποίμνια μήλων DE. VII 293 τίς λόγος ἢ Lakt. τίς τίνος ἢ 2 τίς τίνος ὧν (ὅς) ΦΨ. III 228 ἐπεὶ πλάνα πάντα τάδ᾽ ἐστίν Lakt. τὰ (καὶ P) γὰρ πλάνα πάντα (ταῦτα P) πέφυχεν DEP. VIII 303 χεὶς δίψαν Lakt. καὶ πιεῖν ΟΦ Ψ. 804 τῆς ἀφιλοξενίης ταύτην δείξουσι τράπεζαν Lakt. τῆς ἀφι- λοξενίης (δὲ φιλοξενίης Φ φιλοξενίης P) ταύτης τίσουσι to. ΟΦΨ. XXX Einleitung. V 421 λαμπροτέρων ... ἠδ᾽ Lakt. φαιδροτέραν ... τε καί BP. Il 763 λατρείας ἀνόμους Lakt. λατρείας ἀδίκου DP. VII 82 2299 βήματι κρῖναι Lakt. ἐλϑὼν βήμασι κρίνῃ ΦΨ. III 766 ταῦτα Lakt. τοῖσδε DE. VII 277 μετά Lakt. τότε ἅμα DW. 287 εἰς ἀνόμους χεῖρας καὶ ἀπίστων Lakt. (in manus iniquas infideium: August.). eis ἀνόμων x. x. ἀ. 2BP. III 764 μοιχείας τὲ φύλαξαι Lakt. μοιχείαν. πεφύλαξο ΦΨ, V 107 ἥξει καὶ μακάρων Lakt. Par. ἔχο. ἥξει δ᾽ αὐ μ. DW. (VII 81 τότε ϑνητῶν Lakt. ϑνητῶν τότε BP.) Zu diesen Fällen wird man vielleicht auch III 788 ff, wo Laktanz 792. 793 auslässt!), rechnen können. Um diesen Recensionsunterschied kenntlich zu machen, habe ich fast überall in den Anmerkungen fetten Druck verwendet, denn oft, wenn auch nicht immer, ist ja eine Recension so gut wie die andere. Die strikte Befolgung einer Recension bleibt auch hier ein Unding. Oft genug freilich habe ich, da in sehr vielen Fällen Laktanz doch die bessere Version zeigt, mich diesem an- geschlossen, selbst wenn besonders zwingende Gründe nicht vorlagen, aber manchmal war die Anwendung eines Mischtextes unabweislich. So müssen wir z. B. unbedingt den Vers III 764 μοιχείας πεφύλαξο καὶ ἄρσενος ἄκριτον εὐνήν aus Laktanz und BP zusammenschweissen. Ähnlich steht es auch mit VIII 415 ἥξω. Derartiges wird uns auch noch weiter unten begegnen. An der Häufigkeit der Citate und Güte der Überlieferung steht dem Laktanz am nächsten'Clemens Alexandrinus. Er hat mehr noch als Laktanz durchaus nicht immer direkt aus den Sibyllen geschöpft. Wie er das Xenophon-Citat Strom. V 14, 109 p. 256. Protr. VI 71 p. 21 (vgl. zu Fragm. 1, 10—13) nicht aus dem Attiker selbst, sondern aus einer ein Florilegium (vgl. Stobäus Il p. 15, 4 Wachsm.) benutzenden Mittelquelle (vgl. die T. u. U. unter „Fragmente“) entnahm, so zeigt sein Irrtum Protr. VII 74, p. 22, wo er 510. III 624f. als aus Orpheus entnommen anführt, dass er hier jedenfalls die Sibylle nicht selbst zur Hand nahm. Im übrigen aber giebt er, auch wenn Fehler natürlich nicht en 2), doch öfter die allein richtige Lesart: 1) Ich lasse die Sache unentschieden. Ich persönlich kann mir nicht denken, dass in den alten Text, der sich an Jesaias anlehnt, noch einmal nachträglich eine Interpolation aus ebendemselben Jesaias eingesetzt worden wäre. — Im übrigen bemerke ich, dass ich nur die wichtigsten Stellen aufgezählt habe; Vollständigkeit ist hier wie weiterhin m. E. nicht nötig. 2) 7. B. III 588 βροτῶν für ϑεῶν, wie man schon nach V. 554 schreiben muss. N 3 πο Ge χὰ A en B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllin.. XXXI III 624 ἀλλὰ σὺ un μέλλων, βροτὲ ποικιλόμητι, βράδυνε Cl. a. 0. u. πολλήν, Bo. m. κακύφρον BP. 625 παλίμπλαγκτος (ΟἹ. λιπὼν πλοῦτον BP. V 485 ἄναυδος Cl. ἄτακτος BP. III 590 τιμῶσιν... πέρ Cl. τιμῶντες ... κέν DVP. 587 ἀργύρου ἠδ᾽ ἐλέφαντος ΟἹ. ἀργύρε᾽ (ἀργύρεα P) ἠδ᾽ ἐλέ- φαντα ΦΨ. IV 33 ἀλλοτρίᾳ (besser ἀλλοτρίῃ) κοίτῃ ΟἹ. ἀλλοτρίης κοίτης QDP. Aber ebenso gut giebt es hier eine andere Recension: IV 28a καὶ λίϑινα ξόανα καὶ ἀγάλματα xeıyorointall. fehlt in 2B#. V 487 χαὶ σύ, Σάραπι, λίϑους ἀργοὺς ἐπικείμενε πολλούς ΟἹ. κ. 0, Σ., A. ἐ. πολλὰ μογήσεις DW. II 588 ϑανόντων ΟἹ. καμόντων DE. 589 ausgelassen von Cl. 591 ἀλλὰ γάρ Cl. ἀλλὰ μὲν (μιν) DW. 592 χρόα Cl. χέρας DV. 593 ὕδασι χαὶ τιμῶσι μόνον τὸν ἀεὶ μεδέοντα ΟἹ. ὕδατι x. τ. ϑεὸν τ. ἀ. μέγαν ὄντα DP.') Dasselbe Bild geben alle anderen Zeugen, die ich nun kürzer er- ledigen kann: Athenagoras: riehtig III 112 γαῖάν τε καὶ οὐρανόν gegen γαίης τε καὶ οὐρανοῦ ΦΨ'. ὦ 113 πρώτιστοι gegen προφέριστοι᾽ BP, ᾿ς 111 οὐρανοὺς (für Οὐρανοῦ 005) ἐκάλεσσαν gegen οὐρανοῦ ἐξεχάλεσσαν (ἐκάλεσσαν) BP. Andere Recension: ΠῚ 108 δὴ τότε δή gegen καὶ τότε δή DEP. 109 ἐξ οὗ δή gegen ἐξ οὗ περ Φ ἐξ οὗ Ψ. Theophilus, der vielleicht auch die Sibyllen nicht selbst ge- lesen (vgl. die T. u. U. unter „Fragmente“): richtig III 101 αὐτέκα δ᾽ ἀϑάνατος μεγάλην ἐπέϑηκεν avay- xnv gegen d. a. (αὐτίκ᾽ ἀϑάνατος ΨῚ, wo- nach alles andere fehlt: PP. III 98 ὅτε gegen οἵ ΦΨ. 1) ΠῚ 592. 593 liessen sich natürlich auch aus Verschreibung erklären. XXXI Einleitung. [(Justinus], dessen selbständige Benutzung der Sibyllen mir ebenfalls zweifelhaft ist (vgl. die T. u. U. unter „Fragmente“): III 723 εἴδωλα ξοάνων te relativ besser als εἰδώλων ξοάνων τε ΦΨ. Andere Recension: III 722 γεραίρομεν gegen σεβάσμεϑα Φ σεβάσϑημεν Ψυ Eine wesentlich andere Recension von IV 179—190 bieten auch die Constitutiones Apostolorum, indem sie V.180 ἄφϑιτος für ἄσπε- τον, 185 ἥμαρτον ϑνητοί, τοὐσδ᾽ αὐ πάλι für 7. τοὺς δ᾽ αὖτε χυτὴ κατὰ schreiben. — Auch die Constantini Oratio geht ihre eigenen Wege; neben den offenkundigen Fehlern VIII 228 τοὺς ἁγίους, 240 μέλ- λον hat sie eine so interessante Abweichung wie 244 ἀριδείκετον οἷον für oponyls ἐπίσημος 2PP. — Danach dürfen wir die Tübinger Theosophie namhaft machen, über die unten noch weiter in anderer Beziehung die Rede sein soll. Ihr verdanken wir die richtige Form von 1326f. — Auch dem sonst so miserabeln Pariser Excerpt (cod. - Par. 1043) schulden wir wenigstens den V. V 93. Das geradezu stürmische Schwanken der Überlieferung zeigt nun zuletzt auch noch das Anecdoton Parisinum IV 143f.: μεγὰ κῦμα ϑαλάσσης (u. κῦμα καλύψει Tzetzes) | ἤμασι χειμερίῃσιν ὀρινομένη τε ϑάλασσα gegen πλατὺ κῦμα ϑαλάσσης | χρύψει (ῥίψει DP) χειμερίησιν ἀναρριφϑεῖσαν ἀέλ- λαις 2PP.?) Die angeführten Stellen genfigen, um zu zeigen, welchen Wert-die Textüberlieferung hat, die öfter aus viel älteren Handschriften, als die jungen Codices der Oracula sie bieten, quillt, und andererseits, welche wuchernde Üppigkeit der Recensionen herrscht. Diese Verschiedenheit der Überlieferung war nun natürlich entsprechend dem inneren Charakter dieser Flugblattlitteratur auch schon in älterer Zeit vorhanden, wie wir ja oben auch recht alte Fehler kennen gelernt haben: IV 187 ἐπὶ γαίης Lakt. ἐνὶ κόσμῳ Constit. Ap. Fragm. 1,6 βροτῶν Theoph. ϑεόν Lakt. ν᾿ 1 ἄρχει Theoph. Lakt. ἐστίν [Justin.). 5 8 ὁρώμενος |Justin.] ὁρῶν μόνος Theoph. ἷ 248. χαὶ di ἀκανϑῶν | .... ἐπλανᾶσϑε Theoph. τὴν δὲ @.| ... ti aA. Olem. in 26 Theoph. ausgelassen von Cl. Ἂ 29 γνόφον Theoph. ζόφον ΟἹ. „3,18 πλείονα Theoph. μείζονα Lakt. IV 238 ἱδρύματαοι!. BP ἀφιδρύματα [Just..] ἀμφιδρύματα 2. 1) Handschriftliche Versehen wie III 722 μύϑῳ für ϑυμῷ zählen natürlich nicht. 2) Vgl. Alexandre in den Curae posteriores p. 189. ” - en eh Wh B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina. XXXIIL Da nun Laktanz, wie man weiss, in Fragm. 1 Theophilus benutzt (Brandts Ausgabe p. XCIV), so sind diese Abweichungen um so merk- würdiger und zeigen die eigenartige Thatsache, dass die Sibyllenüber- lieferung selbst da, wo wir völlige Einheit erwarten müssten, noch Ab- änderungen erfahren hat. !) Darüber noch einiges mehr. Auch innerhalb der uns noch vor- liegenden handschriftlichen Überlieferung begegnet uns eine Teilung der Tradition. So zuerst bei Laktanz. Man liest Sib. VIII 260 ἄνϑρωπον πλασϑέντα ϑεοῦ παλάμαις ἁγίαισιν (ANECCIN, ATAICIN, AITE- CIN u. ä., verbessert von Brandt) allein richtig in den ältesten Laktanz- eodices, die Handschriftenklasse 2 bietet dafür &. πλ. ϑεοῦ παλάμῃσιν, und diese Lesart ist merkwürdig genug auch in den Palatino-Vaticanus (10. Jh.) unter dieser Form: anthropon plasten tatheo palamestin ein- gedrungen. Gleich lehrreich ist ein anderes Beispiel. VIII 2 ist die richtige Lesart (vgl. zu III 811) μηνίματα, gewährleistet durch 2D und den Parisinus (9. Jh.) des Laktanz. Aber # hat μηνύματα, und ebenso schreibt der Bononiensis (6.— 7. Jh.) des Laktanz (MENYMATA) und auch die lateinische Übersetzung des Parisinus: pronuntiationes. Endlich noch VIII 314. Dort ist κλητοῖς die richtige Lesart, die Laktanz fand und die BP ebenfalls bieten. Aber die andere Version ϑνητοῖς ist nicht nur bei 2, sondern auch im Bononiensis erhalten. ?) Die gleiche Erfahrung machen wir dann bei den Constitutiones Apostolorum (IV 180 ὥσπερ ἀνῆψεν ® 1 Hs. der Const. Paris. Exe. ὅπερ 2P 2 Hss. der Const.) und besonders bei der Constantini Oratio mit ihrer Nebenüberlieferung der Excerpthandschriften: VII 222 ἐπὶ βήματι Constant. Moscov. Vatie, P (βήματι ΦῚ ἐπὶ βήματος Const. Mare. 2 227 βροτῶν Exe. Vatie. 1357. 573 DP νεχρῶν Const. 2. 238 χαχλάζοντες Const. Mose. Exe. Vat. 2D χοχλάζοντες Const. Vat. 2.3) Erklären wird sich m. E. diese Erscheinung dadurch, dass bei der all- gemeinen Beliebtheit, der sich die vielbefragten Oracula erfreuten, schon früh zum Vergleiche einer der meist schlechten Codices der 1) Dass Fragm. 3, 48 Laktanz richtig ὁμῶς ergänzt, hat hier keinen charakte- ristischen Wert; dieser, Fehler we nur die uns vorliegende Handschrift des Theophilus. 2) Auch in Fragm. 3, 46 geht der Parisinus 1663 des Laktanz eigene Wege, wenn er für ἀέναόν τε schreibt αἰὲν ἐόντα. — Dass Fragm. 1, 7 der Marcianus des Theophilus εἷς ϑεὸς für &. $. ὃς ebenso wie die Handschrift Bi [Justin] schreibt, halte ich für Zufall. 3) Auf VII 247 φωτίζον — φωτίζων lege ich natürlich keinen Wert. XXXIV Einleitung. Sammlung herangeholt wurde und aus ihm eine andere Lesart Eingang in den Text fand.!) Die verhältnismässig reine Erhaltung des Laktanztextes der Sibyllina ist somit besonders leicht erklärt: im Osten las man Lak- tanz während des Mittelalters nicht — enthält doch schon unser Prolog (5. 4, 75 ff.) wunderbare Irrtümer über ihn — und im Westen konnte man kein Griechisch. Da wir aber gesehen haben, dass sicher die 2-Recension und vielleicht auch 7 ihm ein wenig geschadet hat, so erkennen wir schon im voraus, dass vor die Zeit, wo man im lateinischen Westen aufhörte Griechisch zu verstehen und im Osten Lateinisch zu lesen, der 2-Text und vielleicht aus diesem Grunde auch der 2-Text fällt.2) -- u μ.- zu ἅ.. τς. ὕ.-... nn un = = nn nl Dass die Handschriften MQVH —= 2 einer Klasse angehören, weiss man längst.?) Sie entstammen einer Sammlung, die, wie wir noch sehen werden, eine ganz konfuse Zählung hatte und 14 Bücher nennt (VH hat 1) So mögen sich auch andere Fehler in diesen alten Textquellen erklären. Es ist merkwürdig, dass ebenso wie 2% gern an Stelle der poetischen die pro- saischen Formen zur näheren Verdeutlichung setzen, auch die Handschriften der Zeugen dieser Tendenz huldigen. So haben wir z. B. Fragm. 1, 6 für χάτϑετο (Castalio) χατέϑετο in der Handschrift des Theophilus und auch in denen des Laktanz. Für χἠγητῆρα giebt die Überlieferung des letzteren χαὶ ἡγητῆρα oder καὶ hytrooa(v) gleich der des Theophilus in Fragm. 3,13. V.15 bat die Überlieferung des Theophilus prosaisch σέβεσϑε, 3, 30 zal ἐν, 31 ἀναγορεύειν, 33 χαὶ dx, 45 ἐπὲ u.a. Wieder ist hier aber die ältere Überlieferung des Laktanz verhältnismässig reiner als die jüngere des Theophilus und Clemens. 2) Für dessen frühe Entstehung auch noch, wie wir sehen werden, ganz andere Gründe vorliegen. 3) Eins der besten Beispiele dafür ist unter zahllosen XII 199, wo alle Hss. ὑποϑήσει bieten. Unter sich ist freilich das Verhältnis der einzelnen Träger der Überlieferung ganz verschieden. In der Regel stehen MQ bezw. nur Q gegen VH: VII 412 χωνεύσων MQ χωνεύσω VH richtig, ΧΙ 5 ἀγορεύειν Q ἀγορεύσειν VH. 194 συρίᾳ ἀσσυρίᾳ weiterbildend VH (vgl. XIV 82 βαρβαροφόνων). 220 ὁνο- un Q ὀνομήσῃ ΝῊ. 269 παῖδες Ῥώμης Q Ρώμης παῖδες ΝῊ. 294 οἴχεται ἢ ἔχεται VH (richtiger). 324 δὸς Q δὸς δὸς ΝΗ. XII 8 γεγαώς τε Q γεγαῶτες VH. 16 αἰχμητὰς Q αἰχμητὴς ΝῊ. 19 ἐδετεωσ Q idere ὡς VH. 56 Χαναναίους Q σατα- velovs VH. 85 δὴ ausgelassen von VH. XIV 183 ἐπ᾽ ivöin M ἐπ᾿ ἐ{||{| δίῃ Q ἐπὴν ἰδίῃ richtig VH. 269 αὐτὴν εἰσοικρίσιν (εἰσοίχρισιν) MQ αὐτὴν εἰς κρίσιν ΝῊ konjizierend. 322 εὕρυχε Q vebovze Μ εὕρηκε ΝῊ aus Konjektur u.a. Aber keine dieser Hss. stammt direkt aus der anderen, für MQ s. bei Rzach p. VII den Nach- weis, für V und H, wo Rzach irrt, führe ich an: XI 144 &oaodxoıo H ἀσάρκχοιο ΟΥ̓ (XII 8 ἀσάρχοιο QVH!). 227 ὃς πᾶσιν Εὐρώπην V; dasselbe, jedoch am Rande ἅπασαν Q, ὃς ἅπασαν E. H. 249 ῥέξουσι Q ῥέξουσι V ῥαίξουσι H. Dass auch H öfter konjiziert, z. B. VI 12. XII 144. XIV 99, ist natürlich. — M halte ich für den relativ besten Vertreter von 2, vgl. z.B. XIV (205.) 277. 357, aber auch Q hat gute Lesungen: IV 29. XIV 257. B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibylliina. XXXV noch VIll 1—9 Anf. als Teil eines 15. Buches aufgeführt), deren 9. > bis 14. (15.) Buch (VI. ΥἹ 1. VIII 218—428 = 9. Buch. IV — 10. Buch) uns erhalten geblieben ist. So spät die Handschriften aber auch sind, so lässt sich doch noch erkennen, dass sie in letzter Instanz einer Handschrift in Kapitalschrift entstammen. Dafür will ich gleich ein paar Beispiele nennen: ΧΠῚ 97 hat Q περιφυξανασέλγην, die jüngere Überlieferung VH περειφυξανασέλγειν. Was man da auch konjizieren mag, so viel ist sicher, dass es sich hier um eine Flucht des römischen Verräters Mareades nach Selge handelt, dass also der letzte Teil des Wortes in ἀνὰ Σέλγην aufzulösen ist. Die Verderbnis, die also keineswegs sehr gross ist, dankt ihre Entstehung dem Missverständnis der fortlaufenden Kapitale. Ein gleiches Bild zeigt uns u. a. IV 28 χαὶ βωμούς, eixata λίϑων ἀφιδρύματα, wo 2 bietet καὶ βωμοῖσι καὶ ἀλίϑων ἀμφιδρύματα. IV 121 ὁππότε δὴ μητρῷον ἄγος, wo in 2 steht: οἷς ποινὴν μητρῴαν ἀπό. XII 122 δολίως καὶ ἐνὶ: δολίως κελαινῇ 2. IV 27 οἱ νηοὺς: οἴνους 2. 32 ἃ δὴ ῥίγιστα: ἀδηρίγιστα 2. 56 μέσῃ ἐνί: λύεσκεν 2, ἃ. h. auch hier ist unrichtig abgetrennt worden. XIII 19 ferner lesen wir in der älteren Über- lieferung Ὁ ἐδετεωσ, die jüngere macht thöricht genug daraus ἴδετε @c. Es steckt aber, wie das folgende &vexa zeigt, etwas dahinter wie ζηλο- σύνης (vgl. XII 225). Q oder vielmehr seine Vorlage hat uns also die alte Verderbnis, sorgsam die Kapitale ohne Spiritus und Accent um- schreibend, überliefert. 1) Diesen Ergebnissen entsprechend zeigt nun 2 entschiedene Tendenz für unsere älteren Textquellen, die Kollateralüberlieferung. So haben wir denn Einigkeit mit Laktanz: VII 291 lässt aus 2 Lakt., interpolieren DZ, 289 χαὶ στόμασι(ν) μιαροῖς 2 Ἰιακί,, ... von BP. 257 iv οἰκτροῖς ἐλπίδα δώσει, = 326 ἵνα τὸν ζυγὸν ἡμῶν 2 Lakt. ἵνα τοι ἀμὸν Pan ὑπῆ- μεν ΦΨ. 288 δώσουσι δέ 2 δώσουσιν δέ Lakt. (καὶ) δώσουσι BP. VI 14 πολλά 2 Lakt. λυγρά ΦΨ. VII 2 ἔσχατον » ὕστατον DEP. 304 τῆς ἀφιλοξενίης 2 Lakt. τῆς (δὲ)φιλοξενίης DW. 413 εἱλίξω 2 Lakt. εἱλίξει DP VI 15 σπείρης 2 verdorben aus πήρης Lakt. ῥίζης DV. VII 287 ὕστερον 2 Lakt. ὕστατον DEP. 328 ἀϑέους ᾿ ἀϑέσμους,, 1) Vgl. auch Buresch: Philologus 1892, S. 87 ἢ XXXVI Einleitung. VIII 275 ἰχϑύος εἰναλίοιο 2 Lakt. ἰχϑύων ἁλίοιο Ψ ἰχϑυα- λίοιο α. ἃ. Φ. ; ; 277 περισσεύοντα (περιττεύοντα) 2 Lakt. περισσεύσαντα Φ περισσεύματα Ψ. 239 οὐρανόϑεν 2 Lakt. δ᾽ οὐρανόϑεν BP Const. 261 ὃν x 2 Lakt. ὃν zai Ψ ὅν τ᾽ Φ. Gleiche Überlieferung berrscht mit der Constantini oratio: VII 227 νεχρῶν 2 Const. βροτῶν ΦΨ. 231 ἔσται ἢ ἥξει > 219 παρών δ πάρος ἢ 249 ἀχροστιχίοις 2 Const. ἀχροστίχοισι P ἀκροστιχίσι(») Φ. mit [Justin.]: IV 27 ἀπαρνήσονται 2 [Just.] Clemens ἀποστρέψουσιν ΦΨ'. IV 25 μέγαν ϑεόν ᾿ ϑεὸν μέγαν ᾿ IV 28 ἀφιδρύματα (ἀμφιδρύματα) 2 [151 ἱδρύματα ΦΨ. mit Clemens: nach IV 29 interpoliert 2 einen Vers, der als V. 30 bei Clemens steht; IV 155 haben 2 Clem. ῥέξουσιν (δέζουσιν Cl.) ἀτάσϑαλα καὶ κακὰ ἔργα, wo DP bieten: ἔχουσιν (ἔχωσιν) ἀτάσϑαλον ἄλλα TE πολλά. Auch die Constitutiones berühren sich mit 2; IV 181---184 sind vollständig bei beiden erhalten, tw. in BD ausgelassen, 189 haben beide χάριν, wo ΦΨ Lakt. βίον haben, 187 haben ἐνὶ κόσμῳ Constit., ἐπὶ κόσμον 2, ἐπὶ γαῖαν DEP. Einzelne der aufgeführten Stellen haben schon bewiesen, dass auch 2 einer besonderen Recension folgt. Der ganze Abschnitt VIII 252 —428 zeigt, wie der Apparat μὴ τον eine andere, meist fehlerhafte Anordnung, (291.) 337—344. 346-348. 351. 352. 371. 372. (376). 384 —386. 414. 415 sind ausgelassen. Von anderen, wesentlichen Ver- schiedenheiten führe ich an: VII 237 τότ᾽ ἔσται 2 χεραυνῷ BP Const. 359 νόῳ ἐγχατέδειξεν 2 χρίνας κατέλεξε DE. 409 σπείρων νῦν ἐς ὕδωρ 2 σπεῖρον ἐπ᾽ εὐσεβίῃ Φ σπεῖρον» εὐσεβίην P. 398 ἀγαϑὸν ὅλως ἀγνοοῦσιν 2 (τ᾽) ἀγαϑὸν (δ) ἀπῆλϑεν ἀπ᾽ αὐτῶν ΦΨ. IV 173 ὅλον καὶ σῆμα μέγιστον 2 ἐν ᾧ τόδε σῆμα τέτυχται DEP. VIII 295 τὸ στέφος ἐχλεχτὸν αἰώνιόν ἐστιν ἄγαλμα 2 τ. στ. ἐχκλεχτῶν ἁγίων αἰώνιον ἥξει ΦΨ, IV 72 φαῦλος ἐπέλϑῃ πυροφόύόρον τε DE. XII 9 ὃς μόλεν ἐκ Τροίης 2 ὃς 9 ἕξει Τροίην V 9 (B)#. <—— Saite u dm ὙΨ ΨΡΎΎΟ nn u End he B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllin.. XXXVII ΧΙ 11 καὶ μετὰ νηπιάχους ϑηρὸς τέκνα μηλοφάγοιο 2 καὶ μετὰ 9. τ. τὰ δίπλοα u. V 11 DEP. VII 318 φανερῶς τότε κύριος ὀφϑῇ 2 φανερὸς τότε κύριος ἔσται f D φανερὸς κύριος ἔ. τ. P. 426 οὐχ ἔαρ, οὐ χειμών, οὐτ᾽ ἂρ ϑέρος, οὐ μετόπωρον 2 οὐχ ἔ., οὐχὶ 9, οὐ (οὐχὶ) x, ο. u. BP --- 1Π| 90. I 321. IV 106 γόνυ πᾶς Φ, ausgelassen von #. VII 370 σιγῶ ... ἐλέγξω 2 σιγῶν ... ἐλέγχων PP. IV 171 ἀπόνοιαν 2 ἀσέβειαν DVP. XII 22 ὑπὸ δουρί 2 ἐπὶ κῦμα V 18 DEP. IV 86 γένος 2 χρόνος Φ. 30 λεύσουσιν βλέψουσι δ᾽ ΦΨ [Justin.). 126 δ᾽ ἅμα 2 δορί DEP. 89 ἐπίψογα 2 ἀτάσϑαλα ΦΨ. 102 ἔσται 2 αἰεί (ἀεί) DP.') Diese Recension, aus deren Lesarten ich natürlich nur die wich- tigsten mitgeteilt habe, gegen Buresch, der ein ganzes Sündenregister gegen 2 aufgebracht hat, zu bevorzugen, veranlasst uns eine Anzahl Stellen, an denen die anderen Textquellen, sogar gelegentlich die ältesten Zeugen, Falsches bieten: IV 34 lässt aus 2 gegen Clemens und D#, ebenso IV 44. VIII 376 gegen DW. VUI 351. 352. 371. 372. 376 lässt aus 2 gegen PP. IV 112. 113. 115. 148. 191. VII 1. VIII 311. 312 nur in 2, aus- ausgelassen von BP. VUI 256. 257. 258. 259. 260. 279. 280. 289 vollständig in 2, lückenhaft in #2.) IV 97 ἔσσεται ἐσσομένοις 2 Strabo, ausgelassen von Φί Ψ). 153 ἀποχρυφϑῇ ἐνῷ) κόσμῳ 2 ἐπ᾽ οὐχ ὁσίαισι δὲ τόλμαις aus V. 154 BP. 105 am richtigen Platze in 2, falsch gestellt in D#. XI 163f. ältere bessere Form in 2 als VIII 52 in ΦΨ (vgl. be- sonders ἀργυρόκρανος — πολιόχρανοςὶ. IV 46 ϑεοῦ 2 τε Φ, ausgelassen von #. VII 290 ἀναπλώσας τότε νῶτον 2 ἁπλῶς ἁγνὸν τότε νῶτον Lakt. Augustin ἁπλώσει δ᾽ ayvov v. DW. IV 21 ἐλέγξει 2 ἔλεξεν DEP. 1) Die letzte Stelle liesse sich natürlich auch als Korruptel erklären. 2) Wo wir z. T. ja schon Berührung mit Laktanz gesehen haben. XXXVII Einleitung. IV 160 χόλῳ βρύχοντα 2 χόλῳ βρίϑοντα Lakt. χρόνῳ κραί- vovra DP. V123 ἐλϑόντα ϑνητοῖσιν ἐν ὄμμασιν 2 παίζοντα ϑνητοῖο (ϑνητοῖς) νοήμασιν Lakt. Aug. πταίοντα ϑνητοῖσι νοή- μασιν DP. VII 392 μνήμην 2 μανίας DV. 395 ἄϑεοι λιϑίνους, 361 ψάμμου τ᾽ ἀριϑμόν 2 Herodot ψάμμων τ᾽ ἀριϑμούς DP. VIS πηγαί 2 πάντα ΦΨ. IV 71 Φρυξί 2 βρύξει, 160 γενέϑλην 2 τε γένναν Lakt. yeveav DE, VII 355 μάτην Heov 2 ϑεὸν γὰρ τόν D ϑεόν P.') Bleibt somit 2, was auch von vorurteilslosen und jeder subjektiven Freude am Umlehren abholden Forschern mehrfach behauptet worden ist, eine wichtige, oft einzige Quelle der richtigen Textgestaltung, so gilt es andererseits auch, wie wir übrigens schon nahe gelegt haben (S. XXXV]), sie nicht summarisch zu überschätzen; denn entsprechend dem allgemeinen Charakter der Sibyllendichtung zeigt auch 2 die schlimmsten Fehler: IV 186. 188 interpoliert 2 gegen die sonstige Überlieferung. IV 57. VIII 217 lässt 2 aus gegen DY bezw. die andere Über- lieferung. IV 31 Zadar VIII 244 βροτοῖς u ΠΣ 271 βαπτίζων 2, Glossem für BEER DVP. 324 μέμνη 2 Σιών ΦΨ, IV 18 οὐ »ὺξ δ᾽ ὥρα τεϑέαται καὶ ἡμέρη 2 οὗ νύξ τε dvo- φερή τε καὶ ἡμέρη DEP. ΥἹΙ 8 σάρκα δοϑεῖσαν 2 σάρχα τὸ δισσόν Φ VII 353 χαλέουσι τὸ ϑανεῖν καλόν prosaisch 2 χαλέουσι (καλέ- covoL) καλὸν τ. ϑ. DW. 427 γὰρ πᾶν prosaisch 2 γάρ D#. VI 21 κείσεται ἢ „ κεῖται ΦΨ. IV 109 βράσσει 2 βρασσομένη DV. 274 ποτὶ δὲ κρατήσει 2 πίστει τε πατήσας DP. 220 ὕψιστον aus 220 2 ὄψονται DW. 379 ἐπ᾿ εἰδώλοισιν ἀναύδοις aus 389 2 ξαῖς (τεαῖς) eidmAov ἄναυδον DEP. 252 χριστόν 2 πίστει DW. 1) Vgl. u. a. noch IV 8. 11. VII δ, B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina. XXXIX ΥἹΙ 18 φῶτα φανέντος 2 πρῶτα φανέντα DV. IV 145 ἐξ ᾿Ασίης 2 εἰς ᾿Ασίην DW. VII 226 φρύξειε (φλέξει δὲ DP) ῥήξει τε Constant. Augustin. VI 22 οὐχ ἐνόησεν 2 οὐχ ἐνόησας Lakt. DW. IV 54 χρόνοις 2 ϑρόνοισιν DW. 88 ἔσουσιν,, αὐχήσουσιν DP. δῦ εἰς γενεὰς δύο μούνας 2 οἷς γενεαὶ δύο μοῦναι DW. VHT 405 αἵματι 2 εἵματα ΦΨ. 323 ἕλχων,, ἡμῶν, 424 ἀρεῖον „ αὔριον, 418 πελάσας ἄλλους 2 πέλας ἀλλήλων. DEP. 259 οὐράνιοι δ᾽ ὦσε, οὐράνιον δώσει ,„ u. 5. ν΄. Interessant ist nun ein Vergleich der Bücher ΧΙ 2 und V ΦΨ, Wir können einige treffliche Lesarten aus XII für V gewinnen, so aus V.1 χλυαλατιναδάων das thörichte xAsıyav te “ατίνων verbessern, des- gleichen V.2 μετ᾽ ὀλλυμένους (μετ᾽ ἐσσομένους D μετωνομασμένους P), V.6 νέκυν (νέην Φ ναίειν P), Υ. 8 καὶ μετὰ τὸν (ἔσσονται BP), V. 32 20900 τε παλάξει (ἄϑρω te πατάξει Φ ἄρϑρω τ. x. P), herstellen, andererseits aber ist 2 in diesem Buche XII wieder so korrupt, dass nur ein indirekter Zusammenhang, ein Schöpfen aus einer anderen Recension en werden darf.') Man muss daher vorsichtig sein, nicht alles in BP aus 2, noch vollends Fehler in 2 aus BY verbessern. Man wird somit Bedenken tragen müssen, V 18 ἐπὶ κῦμα in ὑπὸ δουρί zu ändern, V. 43 für ἑῴαν: ἀγῶνος einzuführen; aber ebenso habe ich mich auch nicht überwinden können, die unsinnigen Lesarten ΧΙ] 81 φύσεως ὁ βραχὺς λόγος durch das richtige φυσῶν πόλεμον βαρύν ἐν 29), 82 ἡγεμόνας durch ἧς γενεῆς (V 30), 86 δῆμον ἑκόντα durch δ᾽ οὐ uw ἐόντα (V 34), 162 οὔνομα δ᾽ εἴη durch ἀλλὰ Neweing (V 45) zu ersetzen.?2) 2 XI—XIV ist in letzter Instanz ein sehr spätes, dem 3. Jahrhundert, dem Jahr- hundert allgemeiner Barbarei entstammendes Orakelkonglomerat; was diese Leute lasen oder zu lesen glaubten, muss mit Schonung behandelt werden. So sehen wir denn, was ja auch an sich schon notwendig ist, dass 2 in keiner Weise als ein Ganzes angesehen werden kann. ὃ) 1) Vgl. darüber auch 'das beigegebene Heft der T. u. U. 2) So darf auch XII 266 οἷά re ἀστήρ, das aus IV 119 2 stammt, nicht in dodorng, wie an letzterer Stelle zu lesen ist und die Überlieferung BP mit δράτης will, geändert werden. XII fand die Korruptel vor, schöpfte also hier aus 2-Quelle. Ebenso muss, wie oben S. XXVI schon gesagt, XI 167 σαφῶς stehen bleiben. 3) Einzelne Belege dieser in den Büchern XI—XIV vorhandenen Korruption sind hier kaum nöthig; besonders herrscht im Gegensatze zu IV. VI. VIII die Um- setzung in Prosa. — @ ist niemals, wie auch die anderen Klassen nicht, einheitlich XL Einleitung. Die Menge der Recensionen wird geradezu beängstigend; neben der Kollateralüberlieferung, in der guot capita tot sensus sich finden, steht nun auch noch die oft mit ihr sich berührende, oft auch von ihr sich schei- dende, sehr häufig auch DY widerstreitende Textquelle 2. Und nicht genug, bald sollen wir auch Z von ® sich trennen sehen! Aber glück- licherweise sind wir doch auch öfter in der Lage, eine einheitliche Über- lieferung zu fassen. Schon oben, da wir von der Überlieferung der Citate redeten, begegneten uns Stellen, z. B. IV 42. 43. VII 287. 303. 304, wo die Klassen 2, d, # gemeinsame Überlieferung bezw. Verderbnis zeigten. Denen füge ich noch einige andere bei: VII 191 lesen D# falsch: πολλὰ μὲν ἑξῆς ἄστρα, das gleiche hat das aus dem späteren 3. Jahrhundert stammende Buch XIV 270 2. Ebenso ist die Anordnung der Verse VIII 363—365 in 2P# unrichtig, schreiben 2#P IV 2 μεγάλοιο falsch, IV 107 τρώσει, VI 11 λαὸν ἀπεχϑῆ, 19 γεννη- ϑέντα, VII 397 κωφοὶ καὶ avavdoı, 424 ἔρις. (418 εἰς.) Auch dies sind mithin ebenso wie die 5, XXVI angeführten Stellen Zeugnisse für ziemlich alte Verderbnis, die z. T. noch in das 3. Jahrhundert hinauf- reicht. Es ist nun interessant zu sehen, wie sich die alte, nicht sowohl durch 2 repräsentierte, als in 2@ noch zu erreichende Überlieferung zu PP verschlechtert hat. Ein besonders gutes Bild der Entwicklung geben die Verse VIII 359 ff. Die Sibylle benutzt hier ein uraltes Orakel (Herodot 1 47) und führt es durch ein paar Flickverse ein (359. 360). Das alte Orakel redet in der ersten. Person, der Gott spricht durch der Pythia Mund, so musste die Sibylle denn auch V. 366 mit der ersten Person fortfahren. Aber da hat 2 V. 361—365 auf die Sibylle be- zogen und im folgenden geändert: ἐτύπωσεν --- ἔδωκεν --- ἐδίδαξεν und PYP demgemäss.. Aber in 2 ist diese Umsetzung, die auch durch Laktanz zu V. 413—416 widerlegt wird, nicht durchgedrungen, mit V. 370 setzt wieder die erste Person ein und bleibt mit Ausnahme von V. 375 ἔχτισεν ἢ die gleiche. DY aber schufen Folgerichtigkeit und haben alles in die dritte Person des nach ihrer Meinung in V. 366 neu eingeführten Subjekts „Gott“ umgesetzt; dabei musste natürlich, damit alles ins gleiche käme, interpoliert werden, und so machte man V. 378 aus ἐμήν: ϑείαν, 387 aus ἐμοί: ϑεῷ wie 408 aus ἐμοὶ: ταύτην, und mit besonderer Kühnheit 409 aus ἵνα σοι κἀγώ note δώσω: ἵνα redigiert worden; so hat es mit BP IV 138 μέγα ἔγχος. aber V. 76 μέγα δ᾽ ἔγχος (μέγας ἔγχος PP). Eine gewisse metrische Redaktion jedoch zeigt 2 wie ΦΨ in Einschiebseln, die den häufigen Brauch, nach männlicher Haupteäsur nur eine Kürze zu setzen, korrigieren sollen, z. B. XI 124. XII 57. XIV 52. 127. 183. 232. PY: 186. 88. 105. 189. IL (21). 151. 240. 1) Hier hat das formelhafte ὃς οὐρανὸν ἔχτισε καὶ γῆν (ΠῚ 35) nachgewirkt. TE 1 ΠΡ ΚΓ B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllin. ΧΙ σοι κύριος τάδε δώσει. Aber unaufmerksam blieben diese Interpolatoren doch, und so hat Φ V. 402 das richtige ἐμή (ἡ μὴ P) inkongruent genug stehen lassen. — Ähnliche Umsetzung begegnet uns auch VIII 431—439. Ebenso lassen sich andere Trübungen der alten Überlieferung, von der — ich wiederhole es — 2 nur eine Vorstellung giebt, keineswegs der Prototyp ist, noch fassen. So wird IV 78 aus ταμὼν ὅρος ὑψι- κάρηνον durch irgend ein Missverständnis gar nicht so ungeschickt herauskonjiziert re μοῦνος ἃ ποσσὶ πατεῖται, IV 32 aus ἀπεμπολέοντες gemacht ἄπειρο» ἑλόντες, IV 100 ὀλισϑαίνουσι πόληες durch das Glossem πίπτουσιν ai πόλεις ersetzt. IV 108 wird aus πόλις ἱδρυν- ϑεῖσα: πόλιν εὐρυάγυιαν, IV 146 giebt 2 für αὐτὴ συλήσασα fehler- haft αὐτὴ συλλήσασϑαι; aus dieser oder einer ähnlichen Überliefe- rung, die auch schon korrupt war, fabriziert Ψ αὐτῆς ἐξ ὕλης γε, Φ: αὐτῆς ἐξ ὕλης, wie aus dem fehlerhaften 24905 VIII 425 ἐχϑρός gemacht wird); aus VI 28 τὸ σό», ϑεός (τόσον ϑεός Ὡ) wird τὸ νέον ϑεοῦ, IV 123 aus ἀμφὶ ϑρόνῳ: ἀμφ᾽ ἱερόν, aus IV 15 στόμα: πόμα ‚aus IV 125 πρόμος: τρόμος, IV 142 ὀλεῖ: ἕλει (ἕλοι) Φ, IV 126 Σολύμων: πίτ)ολέμων.) Wieder an anderen Stellen lässt sich die richtige Les- art aus der in 2 schon verdorbenen und den ebenfalls unrichtigen Schreibungen von PP unschwer komponieren. So gewinnen wir not- wendig: VII 320 ἴχνη πηχϑέντα μέλεσσιν aus ἔϑνη πηχϑέντα μέλεσσιν 2 und ἴχνεσι π. u. P x. iyveo(o)ulv) μέλεσ(σ)εν Φ. 370 ἐντὸς ἐών aus ἐντὸς ἐγώ 2 und αὐτὸς ἐών DEP. 399 προέϑηκα ., προέηχα 5 ,, προέϑηχε ,, 344 ἦχον » ἦχος » n olxov ei 366 χαὶ νοῦν ἀνδρῶν aus x. ν. ἀνϑρώπων 2. ἀνδρῶν x.v. DP. 332 λοῦσον ἀφ᾽ αἵματος aus λούσομαι αἵματος 2 und λῦσον ἀφ᾽ αἵματος ΦΨ. IV 157 ἐξολέσωσιν aus ἐξολέσουσιν 2 und ἐξολέσκωσιν P ἐξολέ- χουσιν Φ. 120 ἀνδροφονήσας aus ἀνδροφονῆας 2 und ἀνδροφονήσει PP ui Doch genug hiervon: als Hauptsache bleibt festzuhalten, dass in der Überlieferung 2 ein älterer besserer Kern steckt, und im grossen 1) Ähnliches findet sich IV 124, wo das falsche παϑηίδα Q in Ψ zu παϑίδα, in ® zu τὴν παϑίδα wird. Die Fehler sind also auch hier sehr alt! 2) XIV 143 schreibt auch 2 πόμα; m. E. lässt sich bei der Leichtigkeit dieses Fehlers nicht sehr viel daraus schliessen. 3) Man könnte auch noch VIII 335 als Beleg anführen, doch liegt hier viel- leicht verschiedene Recension vor. Sibyllina. D XL Einleitung. und ganzen PP eine nicht geringe Verschlechterung dagegen bedeuten. Diese zeigt sich u. a. auch in der Abnahme der Berührungen mit der relativ guten Kollateralüberlieferung, die wir häufig genug 2 gleich fanden.!) Der Text wird somit immer roher, die Metrik verwildert völlig zur Prosa, zu unrhythmischen Umstellungen oder Hypermetern 2); Glosseme wie IV 76 Ἑλλάδι (zu ἥξει, das verdrängt wurde), VIII 52 πολιόχρανος für ἀργυρόχρανος, 187 πιστοπορϑεῖς für πιστολέται, 232 φάος (zu σέλας), ATT σπαργανωϑέν (-ϑείς) für σπειρωϑέν, V 261 γλώσσαις (zu μούσαις), Interpolationen wie ΠῚ 624 χακόφρον dringen ein, ja ganze Verse wie III 261. 262 werden interpoliert, andere aus- gelassen oder nur verstümmelt überliefert: nach I 166. II 20. 264. IIT 366. vor III 564. 649. (nach III 811.) — IV 112. 113. 115. 148. 181 ἔμπαλιν ... 184 κρίνων. 191. nach V 91. 92. 292. 373. vor V 390. — VII 1. nach VI139. vor VIII 122. 123. nach VIII 139. 177. vor VIIl 182. ganz verstümmelt VIII 212—216. — vor VIII 429. 439. — — III 101. 218. 741. IV 97. Υ 87. 88. 89. 92. 292. 422. VII 93. 141. VIII 99. 114. 166. 205. 256. 257. 258. 259. 260. 279. 289. 324. 428. 433. 450. δ00. 5) Und so werden. die Sibyllina schon verhältnismässig früh, wie wir unten noch näher begründen werden, zu einer Art Monstrum von Textüberlieferung. ἢ) Dieser Strom schlechter und daher verhältnismässig später Überlieferung ist indes nicht einheitlich geblieben); wir sind glücklicherweise noch 1) Manches haben wir schon gehabt, ich stelle aber noch einmal die Fälle zusammen, wo BY sich mit alter Überlieferung deckt: (V 359 βίοτον — Laktanz). VII 228 ἀνόμους — Const. 237 χεραυνῷ — Const. 249 ϑεὸς ἡμῶν — Const. 327 δοῦλον —= Lakt. 373 ἀχούων — Oenomaus. 414. 415 — Lakt., ausgelassen von 2. VI 22 ἐγόησας = Lakt. (23 νοήμασιν — Lakt. August.). IV 7 λιϑοξέ- στοισιν — Clemens. 30 βλέψουσι δ᾽ — [Justin.). 40 ὅταν ἤδη — Lakt. 46 βίον — Lakt. (= 189). 52 αὐταῖσιν (αὐτῇσιν) = Lakt. 2) Prosa 1 284 πέλεται. (III 1 ὑψιβρεμέτα). II 316 διελεύσεται διὰ μέσσον σεῖο. 763 λατρεύετε. IV 14 σελήνη. 184 ὅσσοι δ' ἂν (δ᾽ αὖ) ἐπὶ δυσσεβίῃσι(ν). V 492 χαί τις ἐρεῖ τῶν ἱερέων (ἱερῶν). 500 τὸν ψυχοτρόφον (w. r.). VII 88 χαὲ εἰ μή u. a, wie denn besonders die Krasis häufige Auflösung findet. — Von Um- “᾿ stellungen seien angeführt 1 129. III 457. 791. V 427 u. a. Ein siebenfüssiger Vers: V 9. 3) Dazu gehört denn auch die falsche Versabteilung VIII 450 f. 456 ff. in ΦΨ. 4) Ein Analogon zu dieser Überlieferung der Sibyllinalehrt mich Professor v. Wilamowitz in der Tradition der Psalmenmetaphrase des Apollinarios kennen. Ich bemerke hier übrigens noch einmal, dass ich im Apparate nur selten die einzelnen Verschreibungen der Hss. an- gebe, wie es Rzach gethan, da diese fast nie irgend eine Handhabe bieten. 5) Man soll natürlich nicht falsch verstehen: die schlechte Textrecension in ΦΨ ist keine Redaktion, die Bücher waren zur Zeit von BP noch nicht ge- sammelt. (Auch in der Sammlung sind sie nicht redigiert worden.) Die Stellen, ne hin > ΧΑ ΣΝ B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllin.. XLIU in der Lage zu konstatieren, dass er sich einmal langsam zu spalten begonnen hat. So wenig ich jedoch an dieser wichtigen und mannig- fache Aufschlüsse gebenden Thatsache selbst zweifle, so muss doch auch darauf hingewiesen werden, dass es sich auf diesem Gebiete, das uns doch nur durch späte Handschriften zugänglich ist, nicht um eine ᾿ Verfolgung aller Wasseräderchen handelt, dass wir vielmehr nur ganz all- gemeine Ergebnisse, diese aber m. E. mit Sicherheit zu gewinnen vermögen. Thatsache scheint mir also, dass sich # von ® trennt, oder besser ge- sagt eine Überlieferung, von der # uns ein Bild giebt, sich von der grossen Überlieferung er die wir der Einfachheit halber ®% nennen. Diese Abzweigung lässt sich m. E. noch bestimmen. Der Prolog von ® hat die Tübinger Theosophie benutzt. Die Theosophie zeigt nun ihrerseits öfter, wenn auch nicht überall, Anlehnung an die Lesarten von 2), also fällt in letzter Instanz die Entstehung dieser Überlieferung vor die Abfassungs- zeit der Theosophie, ἃ. h. etwa vor den Ausgang des 5. Jahrhunderts. 2) Die Selbständigkeit der Quelle 7 zeigt sich nun an einigen wichtigen Beispielen, auf denen bei dem ziemlich aussichtslosen, mit Statistik ge- führten Streite, ob D oder # besser sei, das Auge der Forscher bisher nicht ruhig genug verweilt hat. In Buch VIII 232 giebt die ältere, durch Constant. August. verbürgte Überlieferung: ἐκλείψει σέλας ἠελίου ἄστρων te χορεῖαι. Daraus macht 2 schon ἐχλείψει σέλας ἠελίοιο ἄστρων δὲ χαρίεν (χάριεν), in Φ lesen wir: ἐκλείψει δὲ φάος σέλας ἠελίοιο καὶ ἄστρων, in # steht aber ἐχλ. δὲ φάος σέλας ἠελίοιο ἄστρων τε χῶραι. Die Sache ist ganz klar: der PP-Strom hatte das Glossem φάος an σέλας angeschwemmt und bot das Wort χορεῖαι in irgend einer Verderbnis; D warf, um einen Vers zu erhalten, diese die aus einander entnommen sind, differieren in PP ebenso wie gelegentlish in 2 (vgl. oben S. XXXIX Anm. 3). I 150. 177. 329 liest man ἀπιστοχόροι(ς), daraus wird VIII 186 die Variante ἀπιστόφιλοι; ebenso ist’s mit I 178 εὑρεσσίλογοι und VIII 187 ψευδέσσι λόγοις. 1 188 ἐπήλυτον: VII 7 ἐπήρατον. 1 184 zöue: 1Π 402 ῥεῦμα. Nach V 102 folgt eine entstellte Form des V. 108. VIII 172 muss aus III 53 verbessert werden; VIII 426 ist — 1Π 90. II 327, aber VIII 427 hat δύσις ἀντολίη gegen δύσιν ἀντολίην II 329. Ähnlich liest auch % 11 320 richtig διαμεριζομένη, um VIII 210 ἐχδιαμεριζομένη (entstanden aus ἐχμεριξομένη) zu schreiben. & hat an erster Stelle ἐχμεριζομένη, an zweiter ἐκ δὲ μεριζομένη aus Konjektur. Uber eine Art von metrischer Redaktion jedoch vgl. oben S. XL Anm. 1) Vgl. I 137. 139. 145. 324. 326. 2) Brinkmann: Rhein. Mus. LI 278 ff. setzt die Theosophie in diese Zeit. Damit wäre denn auch der Einschub der Phokylidea II 56—148, sowie die Ersetzung des Engelnamen II 215 Φ durch die bekannten, für die ich wenigstens sonst kein zeit- liches Indiz wüsste, chronologisch halbwegs fixiert. Dass 7 VIII 486-500 sicher alte Verse hat, während Φ sie auslässt, lässt chronologische Schlüsse nicht zu. D* XLIV Einleitung. Verderbnis heraus, aber # hat die getrübte Überlieferung doch noch etwas besser erhalten und geht somit diesmal auf ältere Überlieferung als die Tradition. D zurück. Weiter: VII 333 liest 2 richtig: οὐ γὰρ σαῖς οἴμαις ἱλάσκεται. Dies wurde falsch gelesen, und # schrieb σοι ἐϑέ- μοις (CONEON—= CAICON), D aber entstellte dies zu dem ganz schlimmen σοι μύϑοισιν. V 267 hat 7 ähnlich hypermetrisch wie VIII 232: χαὶ μού- σαις γλώσσαις ἁγίαισιν ἐπιστήσονται τράπεζαν. Durch die Ver- gleichung mit ©: καὶ μούσαις γλώσσαις ἀἁγίαισιν ἐπιστήσονται er- kennen wir das Alter des Glossems γλώσσαις, aber auch, wie ® sich um des Verses willen geholfen hat. Also ist wieder 7 Zeuge älterer Tradition und hat sich rechtzeitig, um uns einen Rest des Guten zu er- halten, von ® getrennt. 1) Aber auch ohne die Kontrolle, die uns die ältere, bessere Lesart an die Hand giebt, erkennen wir, dass 7 oft genug den allein richtigen Text erhalten hat. Solche Fälle sind u. a.: III 482 χαὶ βαρὺν 04ßov P βασιλήιον ἄμφω aus V. 483 Φ. 1 37 μέλεσσιν „ ausgelassen von ®. 348 χοινῷ εξ a II 721 τρίβου (τρίβους) ἀν 1) Ψ ausgelassen von ®. VIII 208 καὶ πλοῦτος 2 is III 194 πάλιν τ Ἶ Ba 468 ἑοῖς ” ᾽) ” ” 601 ἀϑάνατος P a9. ϑεός Φ. 795 ϑεοῦ „ xu0l0v τς II 160 ἐνθέντες „ σὺν μέλεσιν Φ. 1) Ich merke noch mehrere andere interessante Beispiele an: V 281 ist die richtige Lesung: εὐσεβέων δὲ μόνων ἁγία xI@wv Lakt. Davon enthält 7 (EBoaiwr δὲ μόνων ἡ χϑὼν ἁγία ἐστὶ) noch μόνων, D aber wirft das weg und schreibt ab- rundend ἑβραίων δὲ χϑὼν ἁγία ἐστί (ἔστι). ΤΥ 139 liest man μυριάδεσσιν 2; 7 hat μυριάσι, Φ ausfüllend μυριάσ᾽ ἀνδρῶν. Ähnlich ist es ΠῚ 550. 598. IV 124. 190 und vielleicht 106, wo Ψ γόνυ nicht las, Φ πᾶς interpolierte. Etwas anders ist es ΠῚ 312 (αἷμα ®). — Mit 2 die gleiche richtige Überlieferung hat Ψ 1V 149 Καρῶν, (Rzach giebt falsch für # βαίνων an, was Buresch moniert hat). VIII289 ἐμπτύσματα φαρμαχόεντα. 362 μυχούς. 263 ἤϑεσι. 330 ἔχουσα. 1V 169 πρηῦν (πραὖν 2); sonstige Gleichheit oder Ähnlichkeit mit 2 zeigt #: VIII 222 χρίνει. 299 ἀλλ᾽ Orte ταῦτα πάντα. IV 35 ὅν. ΤΊ βαρεῖαν ἰδ᾽ ᾿Ασίδι (P. ἠδ᾽ ἀσίδι “2 PB. τῆδ᾽ ἀσσίδι γε Ψ). 140 δὲ πόλιν. 152 εὐσεβίη. 192 ἐχεῖνος. VI 18 γόμους (νόμοις). VIII 218 ἀνόμους. 275 ἰχϑύος εἰναλίοιο (ἐχϑύων ἀλίοιο P). 307 ναῷ (νηῷ 2) χρυφίῳ νόμῳ τε. 820 εἰσάγει. 353 χαλέουσι. 403 gleiche Wortstellung wie 2. — Wo ältere Zeugen oder bessere Überlieferung fehlt, lässt sich nicht selten, wie im Text oben zu V 267 gezeigt wird, durch Komposition von ® und # das Richtige leicht ermitteln; so ist es u. a. auch I 121. 122. 1Π 185. 302. 467. 507. 667. Υ 51. 122. 197. 289. VII 317. 432. B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllin.. XLV II 163 69°, ἡνίκα Ψ ὃ νικᾷ (νικῷ) Φ. III 315 οὐπῶ ποτ᾽ ἐπήλπισας P οὐ πώποτ᾽ (πώποτε) ἤλπισας Φ. V 185 πολύδαχρυ μενεῖς P πολυδαχρυμανής Φ. VII 90 σὺ χορηγητήρ δ συγχωρητήρ ᾿ V 346 ἀφϑιτοι „ ἄϑιχτ ὃ 189 Θῆβαι „ 9N. xau ä 1 387 ἔνϑεν ὅταν „ ἐντεῦϑεν dorTav „ "VIII 484 σύναιμοι „ σὺν ἐμοί γε δ 222 ἐπὶ βήματι » ἐπὶ βήματος 2 βήματι Φ. V 26 χκαϑ' ὕστατον „ βαϑύτατον Φ. 194 Αἰϑιοπήων „ αἰϑιόπων τε Φ. VIII 118 χορείαις „ τορείαις Αἱ 379 ἑαῖς „ τεαῖς = III 383 Koovidao „ xoovidov (κρονιδῶν) τε D Π 303 βώσονται „ βοάσονται Φ. V 343 δάχος „ daros je 521 διδύμων „ διδύμοω (διδύμῳ) D. VII 474 ποτὶ δ᾽ ἔπτατο „, ποτὶ δ᾽ ἔφϑατο ἐ 145 νικήσειε „ γνιχήσεις τό. A VII 23 “ύχοιο „ λύχοισιν VII 50 χλιδανή „ χλιδὰν ἢ, χλιδὰν ἥ, χλιδανοί Φ. IV 103 ὕπο κόσμος „ (ὑπὸ χόσμον 2) ὑπόχωμος Φ II 241 τὸν ἐλάττονα „ τὸ ἔλαττον Du. 5. ν΄. ἢ) Dies zur Ehrenrettung der Klasse 2, die sonst natürlich wenig Lob verdient; zeigt uns doch der Apparat beinahe auf jeder Seite die 1) Ich gebe gleich noch einige weitere Beispiele u. a., wo % richtig schreibt. 1 163 ὀλολύξετ᾽. II 44 ἀργυρίου. 193 ἀϑρήσουσιν. 243 Μεγάλῳ. 266 wevde- πάταις. 280 ζώνην. 287 ϑεοῖό τε αἰὲν ἐόντος. T11136 τἰχϑ᾽. 215 ἔχγονοι. 253 βα- σιλίς. 488 ἄφνω. 634 δίκης. IV 166 ποιῇ. 175 ἀχούσει. (VII 150 ϑεὸς ὕστε relativ richtig gegen ϑοὴ ὥστε ΦῚ)ὴ. 157 βρώσεται. 159 παρερχόμενοι. VII 25 ungavin. 116 φέρον. 125 ὁρῶσαι. Dazu noch einige richtige Wortstellungen: I 285 ἀνὴρ γένετ. 349 ζωὴν αἰώνιον. III 123 Δημήτηρ Ἑστία. VIII 346 βαϑὺς πόντος. — Von relativ richtiger Texterhaltung war schon die Rede; ich füge dem Gesagten noch einige Beispiele hinzu: I 228 ἔτεμνε μυρίον ἀφρόν. II 226 Ev Huar’. VIII 202 τε τύχη für τετύχῃ. VII 20 ἑλεῖ στάσις für ὀλεῖ στ. (δλεηδάσις DB!) δά τυμπάνοις für τυπάνοις. IV 82 χροτῶν für Κρότων (βρο- τῶν Φ). VIII 64 αἱ aivd für αἴλινα (ai αὶ D). 403 χαϑαρὰν zal ἀναίμαχτόν σου für x. x. &. σύ (σὺ x. x. ἀ. Φ). III 418 ἐσσί für ἔσῃ (ἐπὶ D). 484 πολύν für πουλύν (πουλύς Φ, also wieder zu komponieren!). 677 πάντα δὲ ϑηρία γαίης ἠδ᾽ ἄσπετα φῦλα πετεινῶν für πάντα τε ϑ. γῆς ἠδ᾽ don. φ. π. (πάνδε δὲ γαίης κίίσπετα φ. π. ΦῚ α. ἃ,; vgl. auch Rzach p. XI. XLVI Einleitung. bedenklichsten, kaum aufzählbaren Fehler dieser Klasse, ja ein gefähr- liches Überwuchern der Prosa. Man muss aber gerecht und nicht auf irgend eine Handschriftenklasse eingeschworen sein, sondern vor- urteilslosen Auges eine jede Lesart untersuchen. ® und # taugen beide nichts, 7 meist noch etwas weniger als ®, und mit 2 ist es ja auch nicht immer übermässig günstig bestellt, aber jede Klasse enthält ihr Gutes und muss konsultiert werden. Bei der Textkonstituierung kommt es in letzter Instanz doch nur darauf an, dass nichts Willkürliches Ein- gang findet; ein einheitlicher Text ist ja auch bei der Masse der Recensionen ganz unmöglich. Wichtig ist, dass wir nun auch das Alter der verschiedenen Über- lieferungen wenigstens annähernd festzustellen vermögen. Wir dürfen es für ziemlich sicher halten, dass die Klasse 2 in letzter Instanz aus der Kapitalschrift herzuleiten ist, desgleichen, dass es eine Art von P-Text vor dem Ende des 5. Jahrhunderts gab. Dem #- und dem- entsprechend auch dem #-Texte ging nun voraus der P#P-Text, der, wie wir auf S. XLf. gesehen haben, einen älteren Text, der nicht selten in 2 hervortritt, schon stark korrumpierte. Damit rückt aber das Alter der letzten Textquelle von 2 ziemlich hoch hinauf; annähernd werden wir diese in das 3. bis 4. Jahrhundert setzen dürfen. Da nun der DP-Text in dieser Weise korrupt ist, so tritt damit auch wieder das Alter der Textverderbnisse in deutlicheres Licht. Vier Ströme haben wir mithin im grossen und ganzen zu unter- scheiden: den Strom 2, der uns das Abbild einer älteren Form giebt, dann in gleichem Sinne den P2-Strom, danach die Gabelungen ® und 7. Aber man darf sich die Sache ja nicht zu einfach vorstellen. Das be- weist uns gleich die Handschrift A, die m. E. mit Unrecht von Rzach hinter P zurückgesetzt worden ist. A muss, wie jeder leicht einsieht, der D-Gruppe zugezählt werden; diese Handschrift ist die beste Ver- treterin der Gruppe. Sie hat sehr gute Lesungen, die nicht auf Konjektur zu beruhen scheinen: I 52 χώρῳ. 135 δέ τε (re die anderen Hss.). 232 ἄδην. 307 τότε δ᾽ αὖτε. 381 ὁδεύσει. II 47 δηϑύνουσα. 68 πλανᾷ. 289 περιτελλομένοισιν. 292 χρυσὸν καὶ χαλχόν τε. 412 ἄστυ, Avxov. 589 ζῳογραφίας. 827 ἐτύχϑην. V 97 ψαμαϑηδόν. 124 Βιϑυνοί. 130 eivexa. 355 ἐχκϑυσιάζοντας. 446 λόγον. 458 ὅτε παύσετ᾽. 516 ἔσχε μάχην. 518 δ' ἔπληξε. VII 34 ποταμούς. VIII 89 σεῖο τά. 153 ἐν χρυφίαισι. 310 ἀγγέλλων. 464 νόος. 467 ἐγέλασσεν; relativ richtig sind die Lesungen in III 96. 468. V 474. VII 344. 455. Aus wie alter Tradition diese guten Lesungen kommen, zeigen uns weitere Nach- forschungen. Da deckt sich A z.B. V 281 πάντα τάδ᾽ οἴσει mit Laktanz, während die anderen Codices alle bieten πάντα δ᾽ οἴσει, da B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina.. XLVII haben VIII 361 δ᾽ allein Herodot, 2 und — — A. Überhaupt neigt A zu 2. IV 140 haben beide οὐποτ᾽, wo PB# οὐχέτ᾽ (οὐκ ἔτ᾽) geben; IV 17 steht χτίζοντες in QA(B), IV 185 lesen beide falsch γαῖαν; IV 37 liest 2 μοχϑίζοντες, A μόὀχϑίζοντες (μυχϑίζοντες PBP), 129 2 πολύχλυστον, A πολύκλυστον) I, περίκλυστον PB#. Es hat also eine Art Ausgleich zwischen 2 und ®# stattgefunden. Der Schreiber von A oder sein Original folgte noch z. T. einer 2-Version und zog andere Hand- schriften, sei es von 7 oder 2, zur Korrektur heran. Aber damit nicht genug; der Stromfaden, den A bedeutet, hat nicht nur Berührung mit 2, sondern auch mit # Dafür giebt es viele Beispiele: I 99 φρεσσίν. 140 πάντα. 354 λαλήσουσι. 380 δείξῃ. 11 26 ϑαυμάσειεν. 248 ἀβα- xovu. 276 ἀντεῖπον. 341 γάμων. I 131 πέληται. 213 εὐσεβέσιν. 263 τελέϑει. 379 φϑόνος. 399 ἄρης. 402 Ῥείης (ρεΐης A). 425 ὀνο- μήνει. (452 ἵξουσιν: ἥξουσιν P). V 61 χρατέουσα. 367 ὠλετ᾽ αὐτός. 387 ἐπορίζετ᾽. 445 πέπομφας. 502 ϑεότευκτος. 516 μάχην. 531 ῥίψαν. VII 94 εἰς σὲ δέδορκα. 110 δοκέῃς. VII 41 9ϑε- μείλια. 68 ἐπὶ πολύ. 188 ἀλλ᾿ ἀναιδῶς. 469 ϑάρσος.) So hat denn A bezw. die Überlieferung, von der diese Handschrift ein Teil ist, wie sie gelegentlich noch an 2 erinnert, so auch sich erst nur langsam vom #-Strom entfernt. Wie aber auch die Sache, von deren genauerer Entwicklung wir m. E. uns doch kein ganz richtiges Bild machen können, verlaufen ist, wir sehen, dass ein Mittelglied zwischen der Traditionsgruppe 2 und BY einerseits und Φ und Ψ andererseits existiert.) Mit A steht öfter in näherem Zusammenhange B. Es ist nicht zu- fällig, dass in AB die Verse I 267. 268. 339 dieselben Lücken zeigen, noch dass IV 17 neben 2 AB χτίζοντες lesen, desgleichen dass sie V 417 richtig λάβον haben.t) B hat zudem, wie es scheint, öfter auch richtig oder relativ richtig konjiziert, so VII 103 Κέλτε γαίη und 134 dvoausvo.. Im allgemeinen freilich können die Mittei- lungen über B sowohl bei Rzach als bei mir nur ziemlich dürftig sein, weil die Handschrift seit Alexandre nicht verglichen worden ist. “ Eine wesentliche Bedeutung hat der Codex für die Textrecension auch 1) Falsch ist in meiner Ausgabe ἐρέ übergeschrieben. 2) Das Versehen von AP in III 751ff. bedeutet keine gemeinsame Quelle, denn beide haben sich nur aus ähnlichen Gründen, aber nach verschiedenen Rich- tungen geirrt. 3) Die häufigen Korrekturen in A, z.B. auch in I 182. 380. III 69. 494. 571. 731. IV 35. V 246. 358. VI14. VII134. VIII 40. 148 beweisen weiter, dass sich in A mehrere Einflüsse kreuzen, 4) Vgl. auch VIII 469 εἰσέπτατον ἧδύν A εἰσέπτατον ἡδήν B. XLVII Einleitung. nicht. — Desgleichen hängt auch P mit A zusammen ἢ), z. B. II 5 δὲ ἔνδοϑεν P δὲ ἔνδοϑι A ἔνδοϑεν die anderen Hss. 731 χόψετε P x0- weraı A. VI 14 τεϑνεότας P τεϑνεώτας A. VII 134 δασσάμενοι P δασάμενοι A; dass dieser Zusammenhang aber nur ein mittelbarer ist, dass also in den oben angeführten Fällen A auch aus einer P nahe stehenden Quelle korrigiert sein kann, beweist m. E. VIII 40 ἐδάφοίσιν ἑοῖς A ἐδάφεσσι νεοῖς P.?2) Aber auch zu B walten besondere Be- ziehungen ob; beide, P und B, lassen 1 279 aus, schreiben VIl 39 ἥν ποτὲ πᾶσαν, VIII 89 σοῖ τά, aber an eine direkte Beziehung möchte ich gerade so wie bei AP nieht glauben.?) P endlich hat öfter, m. E. aus Konjektur, die richtige Lesart: 197 μεμηλότα. 294 ἄνδρε. 353 βλέ- ψουσιν. II 296 μέμηλεν. 1Π 221 χύχλιον. V 101 αὐτὸς δ΄. 241 7- uega.‘) Ähnlich scheint es mit $ zu stehen. Die Lesarten, auch die, welche Herr Dr. Violet dieser Ausgabe für einige Stücke (vgl. 1 1—199) gütigst zur Verfügung gestellt hat, zeigen grosse, bis ins einzelne gehende Ähnlichkeit mit P, z. B. 1 14 ἀϊτμᾶσ. 34 πάντ᾽ ἐμεμήλξι, aber einmal haben wir doch auch wieder Übereinstimmung mit A: VII 39 ἥν ποτὲ πᾶσα. Die Handschrift ist im ganzen sonst wenig bekannt und verdient es auch kaum besser. : So gehen die Fäden in der Überlieferung herüber und hinüber, ein Stemma oder auch nur ein gut durchgeführtes Flussgeäder lässt sich nicht entwerfen, weil zu viele Faktoren der Tradition ausgefallen sind. ὅ) Aber die Kenntnis von dem Werte und dem Charakter der Hand- schrift A, ihre Stellung zu 2, # und den übrigen Vertretern von ® giebt uns doch ein gewisses Bild der Textentwicklung. Ähnliche Beobachtungen wie über Φ ergiebt die Betrachtung der einzelnen Faktoren von #. Die Sache ist hier allerdings wesentlich einfacher, die Tradition ist einheitlicher.6%) Dass die chronologische 1) Mit 2 wegen VIII 274, wo 2 εἰρήνην liest, Ῥ εἰρήνη {{| (wo, wie es Mendelssohn nur scheint, » getilgt worden ist), Zusammenhang zu statuieren, ist wegen der Geringfügigkeit dieses Indizes wohl ausgeschlossen. 2) Vgl. auch IV 114 ἁρμενίη P &ouovin A. Das Original hatte ἁρμενίη und war hier die Quelle von P. 3) 199 schreiben AFL φρεσσίν BS φρασίν Ῥ φασίν. B kann hier nicht aus P stammen, und P stammt sicher nicht aus B. 4) Es sind alles sehr minimale, leicht zu findende Besserungen. 5) Um einige kleine Übereinstimmungen anderer Art kümmere ich mich hier nicht, da es thöricht wäre, daraus Schlüsse zu ziehen, so z. B. 11 297 ἄποϑεν ῬΨ. IV 176 ὀλέση PP. VIII 98 χωρήσῃς APF χωρήσεις BRLT. VI 16 χειρί QML. Öfter habe ich solche Kleinigkeiten gar nicht vermerkt. 6) Aus den Kollationen von RL, die mir zu Gebote standen, ergiebt sich da, ’ ; ἢ B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllin.. XLIX Rangstufe hier ist: 1. F. 2. R. 3. L(T), kann meines Erachtens kaum zweifelhaft sein; man vergleiche nur z. B. Il 24 ἄτερ (richtig ἀτερϑεὶ F ἅτερ R ἅπερ L, VIII 460 Evers φώνει (richtig ἔννεπε φωνῇ) F ἐνεπε φώνει R ἐνεπεφώνει L. Aber weder stammt L aus R, noch sind beide aus F geflossen. Für diese beiden Behauptungen führe ich als Beweise an: III 253 hat F: ἐχόμιζε, Ι, ἐκομίζεσε, R ἐκόμισε. III 151 lesen wir ζω- σμοῖς Ἐ(Φ), ζωδεσμοῖς R δεσμοῖς L. Es lag hier also eine ältere Lesart: ξωσμοῖς vor, die R und L beide verschieden verstanden.!) RL(T) stammen somit nur aus einer F sehr ähnlichen Quelle. Und so zeigen denn auch die verschiedenen Handschriften Verschiedenheit der Subskriptionen: unter I wus FT ᾧνὴ R wx L. Dass aber die F ähnliche Quelle unserer Codices mit einer ®-Handschrift verglichen worden ist, be- weisen die Beischriften, die F zu Ill 594 (V 190). VIII 141 enthält, wie wir Ähnliches oben für A konstatierten. Es bedarf nun noch eines kurzen Überblickes über die Sonder- existenz, die Φ und 7 als Ganzes nach der Trennung geführt haben. Diese ist in beiden Gruppen ziemlich verschieden. Wir bemerkten schon oben an ® eine gewisse Neigung, zu Gunsten des Metrums den in der Vorlage korrupt überlieferten Vers umzugestalten, und so hat sich denn auch nicht gerade übermässig viel Prosa in diese Klasse einschleichen können. Ich führe einige Beispiele an: II 156 λοιμοὶ καὶ λιμοί. 339 ἐγὼ δὲ δειλή. IT 136 εἶδον. 241 τὸ ἔλαττον. 596 ἀναμίγνυνται. 734 τήνδε τε τὴν πόλιν. IV 46 χαὶ ζωήν. V 289 αἱ αἱ καὶ πολυή- ρατε. VU 54 χαὶ τυμπάνοις. VIII 289 εἰς ἐκπτύσματα φαρμα- κόεντα παρειὰς αὐτοῦ. Ganz schlimm aber ist darin 2, und diese Tendenz hat denn auch seinem Rufe bei den Herausgebern nicht wenig und, wie wir oben bemerkten, sogar etwas zu viel geschadet: I 168 ἀπὸ “τοῦ νῦν. 200 τότ᾽ ὦπτο πάλιν ἴσχε φώνησέν te φϑόγγφῳφ. 221 πᾶντες δ᾽ ἄμα. 243 ἵνα für ὄφρα. 272 αὐξανόμενοι. 303 παῖδες für γένος. 359 δέχα δύο. ΤΊ 223fl. ἁρμοῖς παντοίοις σαρξὶν δέ τε πᾶσαις σάρκας) νεύρεσι νεῦρά τε καί τε φλέβεσσιν ἀπᾶ- σαις αἷμα | δέρμα δέ γ᾽ ἐν χϑονὶ αἱ πρὶν αἴϑειραι εἰσαῦϑις φύσουσιν. 323 οὔτ᾽ ἂρ δοῦλος δ᾽ οὐ μέγας οὔτε μικρός. ΠῚ 310 χαὶ πρὸ τοῦ. 319 ἡ οὖσα ἀνὰ μέσσων. 376 ξένων. IV 184 πονηροῖς τ᾽ ἄλλοις (Zusatz), VI 26 (οὐχ ἕξεις) οὐχέτι χϑών; vol. wo Rzach oft nur F setzt, einheitliche Überlieferung Ψ. Zuweilen, z. B. 129 (λαπάρης). V 22 (ἥξει). 78 (ἀλλὰ) schien mir diese auch da vorzuliegen, wo Rz. über F schweigt. 1) Dies muss man festhalten, denn die Lesarten, die ich zu III 594 notiert habe, könnten immerhin die Ableitung von R aus F nahe legen, wie der Apparat zu V 190. VIII 141 verleiten könnte, die Lesarten von RL(T) auf F zurückzuführen. L Einleitung. noch III 161 Maxedovo» (IV 88. Υ 461) und Fälle wie III 444. 476. 596. 794. 811. 826. IV 12. VII 141. VII 167. 202. 207. 337. 342. 446. Man sieht deutlich aus allem diesen, wie sehr die Orakel auf Kosten ihrer Kunstform zu Gunsten der Deutlichkeit in dieser Recension bearbeitet worden sind. Öfter auch ist, was aus älterer Überlieferung bei Φ erhalten ist, weitergebildet oder auch abgeschwächt worden, so u. a. die eben an- geführte Stelle II 223 ff, wozu andere zum Vergleiche herangezogen werden mögen: II 39 καὶ τόϑμαι" μέγας γὰρ αἰὼν Φ: καὶ τότε γὰρ μέγας αἰών Ψ. III 64 ὀρέων ὕψος Φ: ὄρεα P. 344 μᾶρος (μᾶρος) Φ: μαροσύνη P. 413 τε αὖϑις (αὐτις) Φ: Te καὶ αὖϑις P. V 374 δῶ δ᾽ Φ: δώσουσιν P. VI 6 ὅς τε καὶ ἡδύν DB: ὅτε ἡδύν P. VII 65 βάρη ... ιάς Φ: βάρη κοιλίας P. 112 χαὶ μαρμάραν σε Φ: καὶ μαρ- μαῖρον P. — Doch bleibt erstes und letztes Ziel jedes Herausgebers der Sibyllina — und es müssen noch manche das begonnene Werk fort- setzen — immer wieder die vorurteilslose Prüfung jeder überlieferten Lesart, mag sie von den Kollateralzeugen, von 2, ® oder 7 stammen. Es ergeben sich nun noch ein paar kurze Fragen nach der Buch- einteilung und der Vollständigkeit unserer Sibyllen. Da sind von be- sonderem Werte die Aufschriften der einzelnen Bücher und die Sub- skriptionen. Für die ersteren lehrt die Klasse ® und auch # das Nötige, für die letzteren kommt vorläufig allein Δ in Betracht. Die jetzige Bucheinteilung hat natürlich nur verschwindenden Wert, das Buch II existierte nie als solches. Als Überschrift des 3. Buches steht in Φ: πάλιν ἐν τῷ τρίτῳ αὐτῆς τόμῳ τάδε φησὶν ἐκ τοῦ δευτέρου λόγου περὶ ϑεοῦ, in Ψ: πάλιν ἐν τ. τ. α. τ. τ. φησίν. Wir lernen daraus, dass die Masse von Buch I (II) und ΠῚ zur Zeit von ᾧ Ψ' also vor dem Ende des 5. Jahrhunderts, wie wir es uns dachten, einmal in drei τόμοι eingeteilt war, d. h., weil sonst von τόμοι in diesen Auf- schriften nicht die Rede ist: man besass einmal als Sammlung nur die genannten Bücher; wir lernen weiter, dass Buch Ill einmal als zweites Buch περὶ ϑεοῦ gerechnet wurde. Da nun Buch I und II, welche be- kanntlich in den Handschriften nicht getrennt werden, in ® als πρῶτος λόγος erscheinen, beide aber relativ spät, sicher sehr viel später als III sind, so mag auch diese Rechnung in dieselbe Zeit fallen. So hatte man vor der späten Redaktion, von der der Prolog 8. 1 Ζ. 8ff. redet, zwei Bücher in drei τόμοι. Beide Bücher aber waren schon damals nicht mehr vollständig, als die Sammlung stattfand, denn die Überschrift in Φ über I lautet: ἐκ τοῦ πρώτου λόγου und über II, wie wir eben gelesen: ἐκ τοῦ δευτέρου λόγου. Dasselbe lasen, wie wir noch weiter sehen werden, FLT (vgl. zu III 92), mithin stand dies schon B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina. LI in DYP. Dem entsprechen die Subskriptionen der genannten Bücher, die freilich nur in 7 erhalten sind, aber m. E. doch höheres Alter bean- spruchen dürfen. Da zählt nun R für I [und II] ψνῃ στίχοι = 758 Verse. Durch Zufall kann diese Zahl nicht höher sein als die der erhaltenen Verse (747), um so mehr als in D und 7 sich die gleichen Sinnlücken (vgl. 1 359. Il 264) finden. Diese Subskription von R stammt also in letzter Instanz aus der Zeit vor dem D#-Texte und ist demnach, wie nur natürlich, bald nach dem „Erscheinen“ des Sibyllenbuches gemacht worden. FT haben dann ein anderes Verfahren eingeschlagen und den augenblicklichen Zustand mit ihrer Zählung wu = 746 — 7 lässt 1 356 aus — bezeichnet, während mir L mit wx = 720 ein Versehen gemacht zu haben scheint. Ähnlich ist es dann mit Buch III. Die Subskription zählt übereinstimmend in allen Handschriften καλὸ τες 1034 Verse, während unser heutiges Buch nur 829 enthält. Ein Blick auf das Buch selbst, ἃ. h. besonders V. 1—96, zeigt eine starke Dekomposition, die auch ® mit seinem Zwischensatze nach V. 62 empfindet. Das Buch III war also einstmals viel umfangreicher '), und die Subskription mag bald nach seiner Entstehung als eines schriftstellerischen Ganzen gemacht worden sein. Und nun beginnt schwere Verwirrung. Nach V. 92 — besser hätte man V. 96 gewählt — ist Lücke in ® bezeichnet (λείπει ἡ ἀρχὴ P λείπουσι στίχοι am Rande A); in FLT steht: ἐνταῦϑα ζήτει τὰ λεί- πονταὰ ἀπὸ τοῦ δευτέρου λόγου καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ τρίτου. So wird denn die alte richtigere Zählung verlassen, und das vierte Buch, wie wir es nennen, gilt nun der neuen Redaktion in ® ebenfalls als viertes, zum Beweise, dass auch ® die von # erwähnte Anordnung kannte.?) Diese Redaktion stammt vielleicht von dem Sammler, der im Prologe von ® über seine Thätigkeit redet (S. 1 Z. 8ff.). — Schlimmer ist noch die Verwirrung in 2. Diese Klasse muss, wie die Überschrift von III (ἐν τῷ τρίτῳ ... τόμῳ) und der Zwischensatz nach III 92 zeigt, einmal gerade so gerechnet haben wie 2; das 3. Buch ist für FLT oder deren Original der δεύτερος λόγος. Aber dann ist nachträglich die Voranstellung von Buch VIII als dem ersten erfolgt, danach zählte man I [und II] als den δεύτερος λόγος, wie es R folgerichtig thut und FLT, wenn sie ehrlich sein wollten, auch thun müssten. Unser 3. Buch, für D das zweite, heisst denn auch bei R der λόγος τρίτος, FLT aber reden sich in den Widerspruch noch weiter hinein, indem sie die Randbemerkung machen: 1) Man könnte annehmen, und ich habe auch einmal so gedacht, in III habe das gestanden, was I von der Sintflut erzählt (vgl. bes. III 823—827 mit I 287 ἢ). Aber die Stilverschiedenheit beider Bücher ist zu gross, worüber das Heft der Texte und Untersuchungen S. 16f. zu vergleichen ist. 2) Darauf deutet auch die Bemerkung von P: λείπει 7 ἀρχή. LI | Einleitung. ἐκ τοῦ δευτέρου λόγου. Diese Anordnung von 7 fällt also nach der von ®. Mit den übrigen Büchern steht es verschieden. Wir sahen oben, dass die Subskriptionen aus sehr verschiedener Zeit stammen. Die unter ΠῚ war sehr alt, auch die von R unter II hielt ich dafür; die von FT aber notifizierte nur den augenblicklichen Besitzstand von #, Ahnlich geht es weiter; die Subskription von IV:-ox« (181) gilt nicht für unsere Zählung (193), sondern nur für 2); mit V aber kommen wir wieder in ältere Zeiten hinauf. Hier zählt # φλη (538) Verse, wo wir nur 531 haben. Die Lücken in ## (vgl. auch P zu V. 92) zeigen, dass das vollständigere Original vor dem D#-Texte lag, d. h. dass die Subskription alt ist. Über VI mit seiner heutigen Verszahl.von κῇ — 28 ist nichts zu sagen. VII war einst vollständiger, ist jetzt ein Auszug, ἐκ τοῦ ἑβδόμου λόγου bezeichnen es BP, aber die Subskription: g&« τις 161 Verse?) bezieht sich nur auf den augenblicklichen Zustand. Endlich ist in dem lückenhaften Buche VIII die Subskription φβ (= 502) nicht sehr viel älter, als unser Text (500 Verse)?); der Unterschied aber zwischen DP und dem wahren Buche VIII muss angesichts der nicht unbeträchtlihen Lücken kein ganz kleiner gewesen sein. Noch eine Frage entsteht: giebt die Bucheinteilung der Klasse 2 irgend eine Auskunft über die Masse des einst vorhandenen sibyllinischen Stoffes? Ich glaube die Frage verneinen zu dürfen. Die Handschriften- klasse 2 macht den Eindruck eines Auszuges mit absolut willkürlicher Buchzählung. Davon, dass 2 im ganzen besser als #% und auch event. vollständiger ist, braucht hier nicht mehr die Rede zu sein, aber die Anordnung VI + VII ı + VII 218—428 = Buch X. -— V=X — XI—XIV. — (VIO 1-9 in VH=XV) hat etwas ganz Willkürliches und damit Unverbindliches. Und so fragt man sich denn auch: ist es wahrscheinlich, dass vor XI—XIV noch etwas ausgefallen ist? Auch diese Frage lässt sich mit Nein beantworten. Der geistliche Sibyllen- stoff ist mit Buch VIII erschöpft; der eifrige Benutzer dieses Buches, Commodian, ergänzt zwar die Lücken desselben (vgl. zu V. 177), scheint aber sonst nicht viel mehr von den Sibyllen als diese gelesen zu haben. Was liesse sich auch noch sehr viel mehr sagen? Ebenso ergeben Laktanz’ Citate Fragm. 4—6 nur ein überaus dürftiges Plus, wenn die paar Verse, die er mehr hat, überhaupt „echt“ sind (vgl. die Texte und Untersuchungen 1) # (z. T. auch ®) lässt aus: 86. 94. 95. 112. 113. 115. 148. 153—154. 182. 183. 186. 191. 2) ΠῚ hat nur 2; L lässt dazu noch V. 153—155 aus. 3) Resp. 501 στίχοι, wenn man mitzählt, was nach 428 steht und von mir natürlich ausgelassen worden ist. FERN REEL UERENS > BE δ Ba ΕἸ ν ch I; ers Ψ Br ἀν ΜῈ, ERS B. Die Handschriften und die Überlieferung der Oracula Sibyllina. ΠῚῚ unter „Fragmente“). Den Hass der Christen zum Ausdruck zu bringen, war das Nötige geschehen, desgleichen, um ihrem eschatologischen Hoffen oder Fürchten zu genügen: was übrig blieb, war politische Prophezeihung, und die kann man nicht sehr viel vollständiger als in Buch XI—XIV lesen. So liegt uns denn trotz massenhafter Lücken im einzelnen die Sibyllendichtung vom 2. Jahrhundert v. Chr. bis etwa zur Mitte des 3. Jahrhunderts n. Chr. im ganzen vollständig vor. Den Beschluss der Ausgabe machen zwei Register, über die noch einiges zu bemerken ist. Man wird vielleicht einen Wortindex der sibyllinischen Gräeität erwarten und verdrossen sein, ihn nicht zu finden. In der That hatte ich das ganze Material zu einem solchen gesammelt. Aber am Ende der Arbeit angelangt, fanden Professor v. Wilamowitz und ich, dass für diesen korrupten Text ein Index der Worte unmöglich sei; er hätte ganz ins Räsonnieren verfallen müssen. So beschränkte ich mich darauf, in den Texten und Untersuchungen über den Sprach- gebrauch der einzelnen Bücher jedesmal das Nötige zu sagen. Der gleiche Übelstand schloss auch ein Verzeichnis der loci similes aus, die - Rzach bekanntlich mit übergrosser Freigebigkeit zusammengestellt hat. Das Sachregister dagegen wird man dafür im allgemeinen, denke ich, eingehend genug finden. Schon oben bemerkte ich (ὃ. XVT), dass die Kritik der Hand- schriften und die historische Kritik des Sibyllenstoffes aufs innigste, untrennbar zusammenhängen. So gehört denn auch das Heft der Texte und Untersuchungen über die Sibyllen als integrierender Bestandteil der ganzen Arbeit unmittelbar zur Ausgabe, und es können deshalb seine Ausführungen hier nicht abgeschöpft werden. Ebenso basiert natürlich die historische Untersuchung durchaus auf der Ausgabe. Zum Schlusse genüge ich einer lieben Pflicht, indem ich noch ein paar Worte herzlichsten Dankes spreche. In erster Linie gilt es da Herrn Professor Ulrich von Wilamowitz-Möllendorff. Ich wieder- hole hier stärker, voller, was ich schon oben gesagt. Die Ausgabe ist keine abschliessende und kann es bei der Natur des Stoffes auch gar nicht sein, aber was sie Gutes bringt, dankt sie wesentlich der aufopferungs- vollen Hilfe, die Professor Wilamowitz ihr, wie so vielen Arbeiten anderer, gewidmet hat. — Bei der Korrektur der Druckbogen ferner haben mich auf das liebevollste meine Hamburger Freunde, ©. Schultess und A. Möller, unterstützt, denen ich hier für ihre gütige und keineswegs leichte Mühewaltung freundschaftlichsten Dank/sage. Hamburg, den 26. Dezember 1901. ἢ ον δα. Nachträge und Berichtigungen. 4, 74 1. ποῖα ποίας εἰσίν. 5 V. 94—100 Anm. 1. BIBAION. 6 Aufschrift: 1. XPH ΣΜΟΙ. 9 im Stellenapparat 1. 65—124. u V. 100 Anm. 1. ἄπληστον BP ἄπλητον Opsop. . 12 V. 135 Anm. 1. δέ A. . 25 gehörte zu 396 f. die Anm.: Matth. 13, 25. . 26 V. 11. Ἦμος. . 28 V. 39 wird man besser lesen: εἰσελαστιχὸς. . 33 V, 124 1. oöx. .33 V. 143 fehlt die Klammer vor μή. . 34 V. 146 1. μὴ. . 39 im Stellenapparat zu 241 ff. 1. Chrysostomus ..... μετὰ. . 43 V. 822 1. τύραννος, . 43 V. 308 Anm. 1]. τ᾽ αὐτοὺς Φ. . 50 V. 58 1. ξοάνοις. . 50 V. 61 Anm. 1. 1. ἀγορεύσω. 8. 52 V. 96 Anm. ]. ἐπέγνων καὶ. S.59 V. 212 1. βοήσω (mit nachfolgendem Punkt!). . 60 V. 224 1. πετεεινά. . 61 V. 251 Anm. l. bereitet). . 64 Anm. 315f. 1. οὔπω nor”. . 73 V. 474 1. δὰ. . 73 V. 480 1. αἰαῖ, παρϑενικὰς. . 76 im Stellenapparat zu V. 545. 547-549 1. Ἑλλὰς ... . 77 V. 571 Anm. 1. V. 699. — . 90 im Stellenapparat zu (815.) 816—819 1. φήσουσι ....—. . 94 im Stellenapparat zu V. 51-53 1. ἐξ οὗ... —. 5. 95 V. 86 Anm. 1. χρόνος Φ Bur. S. 96 ist im Stellenapparat zu ergänzen: (95f. vgl. Diodor XVII 4, 4). S. 96 V. 96 Anm. 1. “Ελλάδα. ερί Ss. 98 Υ 129 Anm. 1. πολύχλυστον A. rn ΘΟ ΟΕ mn un Ὁ) 2 Ὁ ὯὮ Ὁ M ET - χυιέ ναὶ 05 ΒΝ. ΨΥ, Fe, a tn ΨΥΥΥ ΝΜ, a “ἐῶ u Leo a m ae, a A " ᾿ς ΨΥ a aa a ὉΜΉΡΟΥ Nachträge und Berichtigungen. μων S. 102 Υ. 184 Anm. 1. ἔμπαλιν ΘΗ Ψ. S. 103 V. 10 1. πολλοὺς. 5. 105 V. 38 1. ἀλλ᾽. S. 107 V. 81 Anm. 1. APFL. S. 108 V. 953 Anm. 1. < PW. S. 109 V. 106 Anm. 1. ἀναιδές. S.109 V. 108 Anm. 1. us PP. 8. 117 V. 258 1. Ἑβραίων. S. 123 V. 381 1. &i9 οὕτως. S. 123 V. 397 Anm. 1. Buresch. S. 125 V. 441 Anm. 1. σὺ. S. 126 V. 444 1. ἥξεις. S. 128 V. 492 Anm. 1. λινσόσσιος Φ. S. 1840. 18 1. τὴν. S.139 V. 132 Anm. 1. πόϑον Φ. S. 142 im Verzeichnis der Hss. 1. APSB (nur — V. 486) = Φ. $. 146 im Stellenapparat zu V. 75 1. Pouy —. S. 153 Zeile 6 von unten 1. Constantini. S. 155 V. 221 1. "Ywıorov. S. 159 V. 275 Anm. 1. ἰχϑύος εἰναλίοιο (καὶ zu tilgen) 2 Lactant. S. 159 V. 276 Anm. 1. χορέσει. S.163 V. 324 Anm. 1. Σιών: μέμνη 2. . 166 V. 385 Anm. 1. Wilam. . 167 im Stellenapparat zu V. 397 1. (Lactant. div. . 170 V. 441 Anm. ]. προσφϑέγξατο Ψ. 172 ist im Stellenapparat zu ergänzen: 481 Matth. 22, 39. Marc. 12, 3]. 181 V. 165 1. οὗ. 203 V. 2 1. ἅγιος. . 215 V. 102 Anm. 1. Wilam. — . 224 V. 325 1. ὑσμίνης. . 231 V. 30 Anm. 1. χἀν τριόδοισι Nauck. — συγχώματα Ausgg. ΤΩ ὍΣ ΤΏ ΤΩ ζῶ ΤΏ Ὁ 2 ζῶ Verzeichnis der Handschriften. Klasse 2. M = Cod. Ambrosianus E 64 sup. XV. Jh. Q = Codex Vaticanus 1120. XIV. Jahrhundert. V = Cod. Vaticanus 743. XIV. Jh. H = Cod. Monacensis gr. 312 vom Jahre 1541. Klasse 8. A = Cod. Vindobonensis hist. gr. XCVI 6. XV. Jh. P = Cod. Monacensis 351. XV. Jh. B = Cod. Bodleianus Baroceianus 109. Ende des XV, Jh. S — Cod. Scorialensis II & 7. ee (p = Cod. Pithoei. r — Quaternio Ranconets.) Klasse #2. F = Cod. Laurentianus plut. XI 17. XV. Jh. R = (od. Parisinus 2851. Ende des XV. Jh. L = Cod. Parisinus 2850 vom Jahre 1475. T = Cod. Toletanus Cat. 99. 44 etwa um 1500. in Fu ua nn. EA a OB le u" m num un r Prolog.*) Ei τὸ περὶ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν Ἑλληνικῶν γραφῶν ἐχπονεῖν πολλὴν τοῖς ἐχτελοῦσι τὴν ὠφέλειαν ἀπεργάζεται, ἅτε πολυ- μαϑεῖς τοὺς περὶ ταῦτα πονήσαντας ἐκτελέσαι ϑυνάμενον, πολλῷ μᾶλλον περὶ τὰς ϑείας γραφὰς ἅτε περὶ ϑεοῦ καὶ τῶν δ ὠφέλειαν ψυχικὴν προξενούντων δηλούσας τοὺς εὖ φρονοῦντας προσήκει σχολάζειν διὰ παντὸς διπλοῦν ἐκεῖϑεν τὸ κέρδος κερδαί- vovrag αυτούς TE καὶ τοὺς ἐντυγχάνοντας ὠφελεῖν δυναμέ- γους. ἔδοξε τοίνυν διὰ ταῦτα κἀμὲ τοὺς ἐπιλεγομένους Σιβυλ- λιαχοὺς χρησμοὺς σποράδην εὐρισχομένους καὶ συγκεχυμένην τὴν 10 τούτων ἀνάγνωσι» καὶ ἐπίγνωσιν ἐ ἔχοντας εἰς μίαν συνάφειαν καὶ ἁρμονίαν ἐκϑέσϑαι τοῦ λόγου, os ἂν εὐσύνοπτοι τοῖς ἀνα- γιγνώσχουσιν ὄντες τὴ» ἐξ αὐτῶν ὠφέλειαν τούτοις ἐπιβρα- βεύσωσιν οὐχ ὀλίγα τῶν ἀναγκαίων καὶ χρησίμων δηλοῦντες χαὶ πολυτελεστέραν ἅμα καὶ ποικιλωτέραν τὴν πραγματείαν ἀπερ- 15 γαζόμενοι. καὶ γὰρ περί τε πατρὸς (καὶ υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος, τῆς ϑείας καὶ ζῳαρχικῆς τριάδος, ἀριδήλως διασα- φοῦσι περί τε τῆς ἐνσάρχου οἰχονομίας τοῦ κυρίου καὶ ϑεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τῆς ἐκ παρϑένου φημὶ ἀρρεύστου γεννήσεως καὶ τῶν παρ᾽ αὐτοῦ τελεσϑεισῶν ἰάσεων HSS.: AS (P nur Ζ. 94—100) = Überschrift: βιβλίον σιβυλλιακὸν ἐν λόγοις 9 οἱ σιβυλλιακοὶ χρησμοί" λόγος πρῶτος 5. 9 συγχεχυμένην Wilamowitz συγχεχυμένοις ΦῚ 14 ποικιλοτέραν Φ. | 15 zei υἱοῦ Wilam, υἱοῦ ΦΊ 16 διασαφοῦσιν 8. | 19 ἀρεύστου DB. — παρ᾽: παρὰ A. *) Der Prolog, der ganz konfuse Angaben enthält (vgl. bes. S. 4, 75 f. 81 ff.) und wesentlich die (vollständigere) Tübinger Theosophie (Buresch: Klaros. $. 87 ff. — Aristokritos Verfasser? vgl. Brinkmann: Rhein. Mus. LI 278 1.) zu benutzen scheint (vgl. bes. 5. 3, 51ff.), ist spät und ohne selbständigen Wert. Es werden deshalb im litterarhistorischen Apparate auch nur Hinweise gegeben werden entweder auf die direkten Quellen des Verfassers oder auf die diesen zunächst stehende Litteratur; die ganze Reihe der Sibyllen-Kataloge (vgl. Maass: de Sibyllarum indieibus) aus- zuschreiben oder auch alle Belege für jedes einzelne Stück aufzuführen, erschien historisch unzulässig. Sibyllina. 1 2 ; Sibyllina. 0 ὡσαύτως τοῦ ζῳοποιοῦ πάϑους αὐτοῦ καὶ τῆς ἐκ νεχρῶν τριημέρου ἐγέρσεως καὶ τῆς μελλούσης γενέσϑαι κρίσεως καὶ ἀνταποδόσεως ὧν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἐπράξαμεν ἅπαντες" πρὸς τούτοις τὰ ἐν ταῖς Mowoaixals γραφαῖς καὶ ταῖς τῶν προφητῶν βίβλοις δηλούμενα περί τε τῆς κοσμικῆς κτίσεως (καὶ) τῆς τοῦ > ἀνϑρώπου πλάσεως καὶ ἐχπτώσεως τοῦ παραδείσου καὶ αὖϑιες ἀναπλάσεως τρανῶς διαλαμβάνουσι περί τινῶν γεγονότων ἢ καὶ ἴσως γενησομένων ποικίλως προλέγουσι καὶ ἁπλῶς εἰπεῖν οὐ μιχρῶς ὠφελεῖν τοὺς ἐντυγχάνοντας δύνανται. Σίβυλλα δὲ Ῥωμαϊκὴ λέξις ἑρμηνευομένη προφῆτις ἤγουν 80 μάντις ὅϑεν ἑνὶ ὀνόματι αἱ ϑήλειαι μάντιδες ονομάσϑησαν. Σίβυλλαι τοίνυν, sg πολλοὶ ἔγραψαν, γεγόνασιν ἐν διαφόροις χρόνοις καὶ τόποις τὸν ἀριϑμὸν δέχα. πρώτη οὖν ἡ Χαλδαία ἤγουν ἡ “Περσὶς ἡ κυρίῳ ὀνόματι καλουμένη Σαμβήϑη, ἐκ τοῦ γένους οὖσα τοῦ μακαριωτάτου Νῶε, ἡ τὰ κατὰ ᾿Ἱλέξανδρον 35 τὸν Μακεδόνα λεγομένη προειρηκέναι" ἧς μνημονεύει Nixavoog ὁ τὸν ᾿Αλεξάνδρου βίον ἱστορήσας" δευτέρα Δίβυσσα, ἧς μνήμην ἐποιήσατο Ῥυριπίδης ἐν τῷ προλόγῳ τῆς “αμίας" τρίτη Δελφὶς ἡ ἐν Δελφοῖς τεχϑεῖσα, περὶ ἧς eine Χρύσιππος Ev τῷ περὶ ϑεό- τητος βιβλίῳ᾽ τετάρτη ἡ Ἰταλικὴ ἡ ἐν Κιμμερίᾳ τῆς Ἰταλίας, ἧς “0 υἱὸς ἐγένετο Ἐυανδρος ὁ τὸ ἐν Ῥώμῃ τοῦ Πανὸς ἱερὸν τὸ καλού- μενον Δούπερχον κτίσας᾽ πέμπτη ἡ Ἐρυϑραία ἡ καὶ περὶ τοῦ ==. Tomıxod προειρηκυῖα πολέμου, περὶ ἧς ᾿Απολλόδωρος ὁ ᾿Ἐρυϑραῖος διαβεβαιοῦται᾽ ἕχτη ἡ Σαμία ἡ κυρίῳ ὀνόματι καλουμένη Φυτώ, περὶ ἧς ἔγραψεν Ἐρατοσϑένης: ἑβδόμη ἡ Κυμαία ἡ λεγομένη “Ὁ Αμάλϑεια ἡ καὶ Ἐροφίλη, παρᾶ τισι δὲ Ταραξάνδρα᾽ Βεργίλιος δὲ 29 Σίβυλλα....82... δέκα = (Tüb. Theos. 5. 120, 15—121, 1 Bur.) Suidas II 2, p. 742, 13—17 (vgl. Anecdota Parisina ed. Cramer I 332, 19—21) — 32 πρώτη ... 36... ἱστορήσας Suid. p. 741, 13ff.+740, 14—18. Anecd. Par. a.a.0. 22. — 86 δευτέρα ..41... χτίσας vgl. Scholion zu Platons Phaidros 244 B, das von allen anderen Zeugen am ähnlichsten ist, nur steht das Citat aus Eratosthenes (vgl. Z. 44) hier an falscher Stelle. —41 πέμπτη ... 42 .... πολέμου vgl.Suidas 741,17—742,1.— 42 περὶ... 43 διαβεβαιοῦται vgl. Schol. Plat. — 43 ἕχτη... 44 Ἰπρυτ ὐδάρης τες Suid. 742, 1—3. — 44 ἑβδόμη... .40... ϑυγατέρα vgl. Schol. Plat. Tüb. Theos. S. 121, 4 Bur. 24 χαὶ τῆς Hartel τῆς D | 28 τοὺς ἐντυγχάνοντας ὠφελεῖν ὃ. Φ co Wilam. | 29 Σίβυλλα. ... 80... ὠνομάσϑησαν nach 31 Σίβυλλαι.... 82.... δέχα D oo Maass nach Anecd. Par. 1332 | 33 χυρίῳ Suid. χυρίως Φ 84 χατὰ: κατὰ τὸν A | 85 Nı- χάνωρ: ἱκανῶς P | 86 Alßvooa: σίβυλλα D | 89 Κιμμερίᾳ Suid. μερίᾳ Φ ἐρημίᾳ Schol. Plat. Κιμμερίᾳ Maass, vgl. Plin. nat. h. IT 5, 61 | 41 “ούπερχον Φ Schol. Plat. “ουπέρκιον Clemens Alex. Strom. I 21, 108. “ουπερχάλιον Maass | 45 Audi9sıa Schol. Platon. Anecd. Par. Tüb. Theos. ἀμαλϑία D ἀμαλϑαία Suid. — Ἐροφίλη ist zu halten, ähnlich ’Eowgpiinv Schol. Plat. — τισι dt: τισιν ἐς A. — παραξάνδρα A. — Βεργίλιος Rzach Bloymauos A βεργήλιος 8. Prolog 20—72. 3 τὴν Κυμαίαν Δηιφόβην καλεῖ Γλαύχου ϑυγατέρα: ὀγδόη ἡ EAANo- ποντία τεχϑεῖσα ἐν κώμῃ Μαρμησσῷ περὶ τὴν πολίχνην Tegyı- τίονα, ἥτις ἐνορία ποτὲ Τρῳάδος ἐτύγχανεν ἐν καιροῖς Σόλωνος καὶ Κύρου, ὡς ἔγραψεν Ἡρακλείδης ὁ Ποντικός" ἐννάτη ἡ Φρυγία: τ δεχάτη ἡ Τιβουρτία ὀνόματι ᾿Αβουναία. Φασὶ δέ, ὡς ἡ Κυμαία ἐννέα βιβλία χρησμῶν ἰδίων προσεχόμισε Ταρχυνίῳ Πρίσχῳ, τῷ τηνιχαῦτα βασιλεύοντι τῶν Ῥωμαϊχῶν πραγμάτων τριακοσίους φιλιππείους ὑπὲρ αὐτῶν ζητήσασα. κατα- φρονηϑεῖσα δὲ καὶ οὐχ ἐρωτηϑεῖσα τίνα ἐστὶ τὰ ἐν αὐτοῖς περι- 55 ἐχόμενα, πυρὶ παρέδωχεν ἐξ αὐτῶν τρία. αὖϑίς τε ἐν ἑτέρᾳ προσόδῳ τοῦ βασιλέως προσήνεγκε τὰ ἕξ βιβλία τὴν αὐτὴν ὁλκὴν ἐπιζητήσασα. οὐκ ἀξιωϑεῖσα δὲ λόγου πάλιν ἔχαυσεν ἄλλα τρία. εἶτα dx τρίτου ἐπιφερομένη τὰ περιλειφϑέντα τρία προσῆλϑεν αἰτοῦσα τὸ αὐτὸ τίμημα λέγουσα, εἰ μὴ λάβοι, καίειν καὶ αὐτά. so τότε, φασίν, ὁ βασιλεὺς ἐντυχὼν αὐτοῖς καὶ ϑαυμάσας ἔδωχε μὲν ὑπὲρ αὐτῶν ἑχατὸν φιλιππείους καὶ ἐκομίσατο αὐτά, παρεχάλει δὲ περὶ τῶν ἄλλων" αὐτῆς δὲ ἀπαγγειλάσης μήτε τὰ ἴσα τῶν ἐμ- πρησϑέντων ἔχειν μήτε τι δίχα ἐνθουσιασμοῦ τοιοῦτον εἰδέναι, ἔσϑ᾽ ὅτε δέ τινας ἐκ διαφόρων πόλεων καὶ χωρίων ἐξειληφέναι 65 τὰ νομισϑέντα αὐτοῖς ἀναγκαῖα καὶ ἐπωφελῆ καὶ δεῖν ἐξ αὐτῶν συναγωγὴν ποιήσασϑαι, τοῦτο τάχιστα καὶ πεποιήχασι. τὸ γὰρ ἐχ ϑεοῦ δοϑὲν ὡς ἀληϑῶς μυχῷ κείμενον οὐχ ἔλαϑε. πασῶν δὲ τῶν Σιβυλλῶν τὰ βιβλία ἀπετέϑησαν ἐν τῷ Καπιτωλίῳ Ῥώμης τῆς πρεσβυτέρας τῶν μὲν τῆς Κυμαίας καταχρυβέντων καὶ οὐ τὸ διαδοϑέντων εἰς πολλούς, ἐπειδὴ τὰ συμβησόμενα ἐν Ἰταλίᾳ ἰδικώ- τερα καὶ τρανότερον ἀνεφώνησε, τῶν δὲ ἄλλων γνωσϑέντων ἅπασιν. ἀλλὰ τὰ μὲν τῆς Ἐρυϑραίας προγεγραμμένα ἔχει τοῦτο 46 ὀγδόη...49.... Ποντιχός = Suid. 742, 4—7 + Schol. Ρ]αῦ, | 49 ἐννάτη ἣ Φρυγία = Schol. Plat. Tüb. Theos. — 50 δεχάτη ... ᾿Αβουναία — Suid. 742, 7 f. Anecd. Par. — Tüb. Theos. hat: ἡ ἡ Αἰγυπτία, 5 ὄνομα ᾿Αβουναία; doch kann dies nur aus einer Randbemerkung stammen, die ein Leser des Clemens (Strom. I 21, 108) machte. — 51—74 vgl. Τὰ. Theos. 121, S—122, 15 Bur. 46 δηιφόβην aus δηιφόβης A δηιφόβοις S | 47 Μαρμησσῷ: die alte richtige Form natürlich Παρπησσῷ, die Überlieferuug jedoch will αρμησσῷ: μαρμίσω S (μαρσίσῳ A) μαρμήσσω Suid. μαρμυσσῷ Schol. Pla. Marmesso Lactant. div. inst. I 6, 12, vgl. auch Stephanus Byzantin. u. ἃ. W. Meounooög. | 47—48 Teoyı- tiova Φ und so die Tradition: γεργετίωνα Schol. Plat. γεργίτων Anecd. Par. Gergithium richtig Lactant. | 50 Τιβουρτία Schol. Plat. τιγουρτία Φ Suid, τιγούρτη Anecd. Par. — Ἀβουναία Φ Tüb. Theos. Suid. Anecd. Par. AAßovvai« Schol. Plat. | 58 φιλιππείους Alex. φιλιππαίους D | 54 οὐχ Tüb. Theos. οὔτε D | 54—55 τὰ ἐν αὐτοῖς περιεχόμενα 73 85—91 z. t — Suid. 741, 2—9 (vgl. Anecd. Par. 333, 3 18). Die Stelle ist übrigens nicht aus Lactanz (wel. 91-100), sondern eher aus [Justin.] Cohortatio ad Graecos 37, 15 ἔφασχον δὲ μετὰ πάντων ὧν διηγοῦντο (d. h. die Perigeten i in Cumä) καὶ τοῦτο ὡς παρὰ τῶν προγόνων ἀκηχοότες, ὕτι ol ἐκλαμβάνοντες τοὺς χρησμοὺς τηνικαῦτα ἐχτὸς παιδεύσεως ὄντες πολλαχοῦ τῆς τῶν μέτρων ἀχριβείας διήμαρτον" zal ταύτην ἔλεγον αἰτίαν εἶναι τῆς ἐνίων ἐπῶν ἀμετρίας, τῆς μὲν χρησμῳδοῦ διὰ τὸ πεπαῦσϑαι τῆς κατοχῆς χαὶ τῆς ἐπιπνοίας μὴ μεμνημένης τῶν εἰρημένων, τῶν δὲ ὑπογραφέων δι᾽ ἀπαιδευσίαν τῆς τῶν μέτρων ἀχριβείας ἐχπεπτωχότων. διὰ τοῦτο τοίνυν τὸν Πλάτωνα εἰς τοὺς τῆς Σιβύλλης ἀφορῶντα χρησμοὺς περὶ τῶν χρησμῳ- δῶν τοῦτ᾽ εἰρηκέναι δῆλον. ἔφη γὰρ οὕτως" brav κατορϑῶσι λέγοντες πολλὰ καὶ μεγάλα πράγματα μηδὲν εἰδότες ὧν λέγουσι. Ähn!. Schol. Platon. Phaidr. 244 B. — 91—100 aus Lactant. div. inst. I 6, 15 in his ergo versibus quos Romam legati adtulerunt de uno deo haec sunt testimonia: εἷς Heög... ἀγένητος. hune esse solum summum deum qui caelum fecerit luminibusque distinxerit: ἀλλὰ... πόντου und II 11, 18 Sibylla hominem dei opus esse testatur: ὃς μόνος .... βιότοιο. καϑέστηχκε: χαὶ τὰ μὲν τῆς ρυϑραίας προγεγραμμένον ἔχοντα τοῦτο τὸ αὐτὸ τὸ ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ (lies χωρίου) ἐπικεχλημένον αὐτῇ γνώριμα κατέστη" τὰ δ᾽ ἄλλα μὴ ἐπιγραφέντα περὶ ποίων ἐστὶν ἀδιάχριτα ὑπάρχουσιν Tüb. Theos. | 74 ποίας: ποίοις 8. — χαϑέστηχε 8 (Castalio) χαϑέστησα A| 77 τῆς ἀλογίας A | 84 νοοῦσι Rz. νοσοῦσι Φ. — τὰ τῶν “E. A| 87 χαὶ x „ ’ ’ ’ 100 AUTOS ἔμεξε φῦσιν πάντων, γενέτης βιοτοιο. ὅπερ εἴρηκεν ἢ καϑὸ συνερχόμενοι εἰς σάρχα μίαν πατρὸς γίνονται ἢ καϑὸ ex τῶν τεσσάρων στοιχείων ἐναντίων ὄντων ἀλλήλοις καὶ τὸν ὑπουράνιον κόσμον καὶ τὸν ἄνϑρωπον ἐδημιούργησεν. (94 = Fragm. 1, 7. 95—97 = Fragm. 8, 3—5. 99 vgl. III 27). 94-100 CIBYAAAC BIBAION Ä” ΠΕΡῚ ΤΟΥ͂ ΑΝΑΡΧΟΥ ΘΕΟΥ͂ da- runter εἷς Heög.... βιότοιο P ἰησοῦ χριστὲ βοήϑει μοι οἱ τῆς σιβύλλας χρησμοὶ σιβύλλας βιβλίον ἃ περὶ τοῦ ἀνάρχου ϑεοῦ S.— V. 94 reicht bis ἀγένητος, 95 — πάν- των ὑπέρτατος, 90 — ἠδὲ, 97 -- ὕδατος, 98 -- χτίστης, 99 --- μορφῆς τύπον (τυ --- 85), 100 — βιότοιο (--- πάντων; γενεῆς βιότοιο ist zur nächsten Zeile ge- zogen 5) PS | 94 = Fragm. 1, 7. — μόνος ὃς ΦΊ 9ῦ-- 97 = Fragm. 3, 3—5. | 95 πανυ- πέρτατος: πάντων ὑπέρτατος im Text D yo. πανυπέρτατος am Rande P yo. πάνυ (abgeschnitten) 5. | 98—100 — Fragm. 5. | 99 vgl. III 27. αὐτὸς δ᾽ ἐστήριξε τύπον μορφῆς Rz. aus Lactant. αὐτὸς στήριξεί(»ν) μορφῆς Te τύπον Φ αὐτὸς στήριξεν μορφὴν τύπον 11127 A αὐτὸς ὃς ἐστήριξε μορφὴν τύπον (τύπον μορφὴν P) d. and. HSS. αὐτὸς στήριξεν μερόπων μορφήν τε τύπον τε Struve, jedoch hier nicht zu schreiben, da der Prolog eine schon korrupte Lesart vorfand | 100 αὐτὸς ἔμιξε Rz. aus Lactant. αὐγὰς (aus αὐτὰς 5) μῖξε Φ. — γενέτης Stadt- müller γενεῆς Lactant. Φ] 101 πατρὸς γίνονται: προ γίνονται D πατρὸς (Evög) γ. Hartel προσγίνονται Alex.: unnötig. [108 ὑπ᾽ οὐράνιον S ὑπερουράνιον A. 1. Οἱ Σιβυλλιακοὶ χρησμοί" ἐκ τοῦ πρώτου λόγου. ᾿Ἀρχομένη πρώτης γενεῆς μερόπων ἀνϑρώποων ἄχρις ἐπ᾿ ἐσχατίῃσι προφητεύσω τὰ ἕχαστα, ὁππόσα πρὶν γέγονεν, πόσα δ᾽ ἐστίν, ὁπόσσα δὲ μέλλει ἔσσεσϑαι κόσμῳ διὰ δυσσεβίας ἀνϑρώποων. δ πρῶτον δὴ κέλεταί με λέγειν ϑεὸς ὡς ἐγενήϑη ἀτρεκέως κόσμος. σὺ δέ, ποικίλε ϑνητέ, πίφασκε vovvexeog, ἵνα μήποτ᾽ ἐμῶν ἐφετμῶν ἀμελήσῃς, ὕψιστον βασιλῆα, ὃς ἔχτισε κόσμον ἅπαντα εἴπας ,γεινάσϑω᾽ καὶ ἐγείνατο. ἥδρασε γὰρ γῆν 10 Ταρτάρῳ ἀμφιβαλὼν καὶ φῶς γλυκὺ αὐτὸς ἔδωκεν" οὐρανὸν ὕψωσεν, γλαυχὴν δ᾽ ἥπλωσε ϑάλασσαν, καὶ πόλον ἐστεφάνωσεν ἅλις πυριλαμπέσιν ἄστροις καὶ γαῖαν κόσμησε φυτοῖς, ποταμοῖσι δὲ πόντον χευάμενος 22800008 καὶ ἀέρι μῖξεν ἀυτμᾶς HSS.: APS. B (V. 1-381) p -- Φ. FRLIT = Ψ Aufschrift: οἱ Σιβυλλιαχοὶ χρησμοί A Οἱ ΤΗ͂Σ ZIBYAAAZ ΧΡΗΣΜΟΙ͂ Ρ οἱ τῆς σιβύλλας χρησμοὶ S nicht mehr deutlich zu lesen in B; über die Aufschrift in # vgl. B. VII. Überschrift: dx τοῦ πρώτου λόγου < B. ZIBYAAAZ BIBAION 4° ΠΕΡῚ TOY ANAPXOY ΘΕΟΥ͂, dann Fragm. 1, 7, danach 3—5. 5, 1—3 (vgl. den Prolog), endlich: Ἐχ τοῦ πρώτου λόγου P. In # folgt B. I nach VIII. 2 ἄχρις En’ ἐσχατίῃσι vgl. XII 104. — ἐσχατιῆς P|3 vgl. IV 19 (V 114). — γέγονε P. — πόσα: ὅσα Volkmann. — ἐστίν Opsopoeus ἔσσετ᾽ (aus ἔσσεται A) Φ ἔσσεται Ψ. — ὁπόσσα: πόσσα (πόσα) AP | 4 διὰ δυσσεβίας ἀνϑρώπων — XIV 86. --- δυσσεβείας ΦΨ verb.v.Opsop. | ὅ vgl.I1 5. III 7 (298.491) XIII 1. | 6 ποικίλε ϑνητέ vgl. III 217. 624. — ποικιλόϑνητε P. — nipavoxe Volkm. | 9 εἶπε Ψ. — γινάσϑω & γινέσϑω Volkm. — χαὶ γίνατο Φ καὶ yivero Volkm. | 10 Auf. = V. 119. — Tag- τάρῳ ἀμφιβαλὼν Opsop, aus V. 119. ταρτάρῳ ἀμφὶ σάλον (σαον P) Φ ταρτά- ρου d. σι. ΨΊ 11 οὐρανὸν δ᾽ Ψ. -- ὕψωσε ΦΨ | 12 πυριλαμπέσιν PS περιλαμ- πέσιν die anderen HSS. | 14 χευάμενον P. --- ἐχέρασε ΦΨ. --- ἠέρι Rzach. — μίξεν pP, — ἀϊτμᾶσ PS. 1.109, 7 15 καὶ νέφεα δροσόεντα᾽ τιϑεὶς ἄρα καὶ γένος ἄλλο ἰχϑύας ἐν πελάγεσσι καὶ ὄρνεα δῶκεν ἀήταις, ὕλαις δ᾽ αὐ ϑῆρας λασιαύχενας ἠδὲ δράκοντας ἑρπυστὰς (γαίῃ), καὶ πάνϑ'᾽ ὅσα νῦν καϑορᾶται, αὐτὸς ταῦτ᾽ ἐποίησε λόγῳ καὶ πάντ᾽ ἐγενήϑη 20 ὦχα καὶ ἀτρεχέως" ὅδε γὰρ πέλετ᾽ αὐτολόχευτος, οὐρανόϑεν καϑορῶν᾽ ὑπὸ (TO) τετέλεστο δὲ κόσμος. καὶ τότε δὴ μετέπειτα πλάσεν πάλιν ἔμπνοον ἔργον εἰχόνος ἐξ ἰδίης ἀπομαξάμενος νέον ἄνδρα καλὸν ϑεσπέσιον, τὸν δὴ κέλετ᾽ ἐν παραδείσῳ 86 ἀμβροσίῳ ναίειν, ὥς οἱ καλὰ ἔργα μεμήλῃ. αὐτὰρ ὃ μοῦνος ἐὼν παραδείσου ἐριϑηλέι κήπῳ προσλαλιὴν ποϑέεσκε καὶ ἡύχετο εἶδος ἀϑρῆσαι ἄλλ᾽ οἷον αὐτὸς ἔχεν. τοῦ δὴ ϑεὸς αὐτὸς ἀπούρας ἐκ λαπάρης ὀστοῦν ἐποιήσατο Eva» ἀγητήν. 80 χουριδίην ἄλοχον, ἣν δὴ πόρεν ἐν παραδείσῳ τούτῳ συνναίειν. ὃ δέ uw κατιδὼν μέγα ϑυμῷ ϑαῦμ᾽ ἔχεν ἐξαίφνης, κεχαρημένος, οἷον ὁρᾶτο ἀντίτυπον μίμημα" σοφοῖς δ' ἠμείβετο μύϑοις αὐτομάτοις ῥείουσι" ϑεῷ γὰρ πάντ᾽ ἐμεμήλει. 35 οὔτε γὰρ ἀχρασίῃ νόον ἔσχεπον οὔτε μὲν αἰδῶ εἶχον, ἀλλ ἦσαν χραδίῃς ἀπάνευϑε χαχοῖο, χῶς ϑῆρες βαίνεσκον ἀποσκχεπέεσσι μέλεσσιν. 81 Philo: de opificio mundi 53 p. 386. Μ. ἐπεὶ δ᾽ ἐπλάσϑη καὶ γυνή. ϑεασά- μενος ἀδελφὸν εἶδος καὶ συγγενῆ μορφὴν ἠσμένισε τῇ ϑέᾳ καὶ προσιὼν ἠσπάζετο. ae ἀντιπροσφϑέγγεται μετ᾽ αἰδοῦς. --- 35 Eoxenov und 87 ἀποσχεπέεσσι: Josephus: Απίϊα. Jud. 1 44... σχέπην αὐτοῖς ἐπενόουν ... φύλλοις... ἑαυτοὺς συκῆς ἐσκέπασαν. 15 δ᾽ ἄρα Auratus | 18 Nach ἑρπυστὰς + γαίῃ Wilamowitz δῶκεν Volkm., andere haben anders auszufüllen gesucht | 19 λόγῳ < A mit Spatium | 21 οὐρα- γνόϑεν Bleek οὐρανὸν ΦΨ. — ὑπὸ (TO) τετέλεστο δὲ κόσμος Wilam. ὑποτετέλεστο δὲ χόσμος DE ὑπὸ δὲ κόσμος τετέλεστο Volkm. ὑπέρευ ter. δὲ χόσμος Hartel. | 23 vgl. VIII 266. 25 ὥς... μεμήλῃ vgl. III 220. ὥς οἱ: ὕπποι Ψ. --- μεμήλει Ψ μεμήλοι Volkm. | 26 ὃ wollte man fälschlich in R gelesen haben: ὃς BP. — παραδείσου ἐρ. κήπῳ vgl. Fragm. 3,48. | 29 ἐκ λαπάρας ὀστοῦν Auratus dx λαπάρας τούτῳ D ἐχ λαπάρας (λαπάρης RLT) τούτου P. — εὔαν © | 32 ἐξαπίνης Rzach vgl. V. 164. — οἷον Aurat. οἷος BP. — ὁρᾶτο Aurat. ὁρᾶται ΦΨ | 33 Anf. — V. 333, VIII 270 (vgl. Nonnos: Paraphrasis I 117. III 29). | 34 αὐτομάτοισι ῥέουσι BD. — πάντ᾽ ἐμεμήλει PS πάντα μεμήλει ἃ. and. HSS. | 36 εἶχον: ἄμφω εἶχον P ἄμφεχον Alex. — χραδίῃς Boissonade vgl. V. 185 (ῥίζης). χραδίης DV Meineke | 37 gig (Aurat.) Alex. χαὶ ὡς DP. — βαίνεσχον Anonymus Bernensis Mendelssohn δὴ βένεσχον D ἀβαίνεσχον Ψ. — - ἀπὸ σχοπέεσσι A ἀπὸ σχοπίεσσι PSB ἀποσχοπίεσσι P. — μέλεσσι F μέλεσι RL «-- Φ. 8 Sibyllina. τοῖσι δὲ καὶ μετέπειτα ϑεὸς ἐφετμὰς ἀγορεύσας δεῖξεν τοῦ δένδρου μὴ ψαῦσαι" τοὺς δὲ μάλ᾽ αἰνός 40 ἐξαπάτησεν oyız δολίως ἐπὶ μοῖραν ἀπελϑεῖν τοῦ ϑανάτου γνῶσίν τε λαβεῖν ἀγαθοῦ TE κακοῦ τε. ἀλλὰ γυνὴ πρώτη προδότις SS γείνατ᾽ ἐκείνῳ, ἣ δῶκεν, τοῦτον δ᾽ ἀδαῆ πείϑεσκεν ἁμαρτεῖν. ὃς δὲ γυναικὸς ἔπεσσι πεπεισμένος ἐξελάϑεσκεν 45 ἀϑανάτου κτίστου, σαφέων δ᾽ ἀμέλησεν ἐφετμῶν. τούνεχεν ἀντ᾽ ἀγαϑοῖο λάβον κακόν, οἷον ἔπραξαν. καὶ τότε δὴ γλυχερῆς συχῆς πέταλ᾽ ἀμπείραντες ἐσθῆτας τεῦξαν καὶ ἐπ᾽ ἀλλήλοισιν ἔϑηκαν μήδεά τ᾽ ἀμφεκάλυψαν, ἐπεί σφισιν ἤιεν αἰδώς. ὅ0 τοῖσιν δ᾽ ἀϑάνατος χότον ἔνϑετο χἄβαλεν ἔξω ἀϑανάτων χώρου. τόδε γὰρ τετελεσμένον ἥεν ϑνητῷ ἐνὶ χώρῳ μεῖναι, ἐπεὶ οὐκ ἐφύλαξαν ἀϑανάτου μεγάλοιο ϑεοῦ λόγον εἰσαΐσαντες. οἱ δ᾽ ἄφαρ ἐξελϑόντες ἐπὶ ζείδωρον ἄρουραν 55 δάκρυσι καὶ στοναχαῖς δεύοντο᾽ ἔπειτα δὲ τοῖσιν ἀϑάνατος ϑεὸς αὐτὸς ἐπὶ προφερέστερον εἶπεν" αὔξετε, πληϑύνεσϑε καὶ ἐργάζεσϑ᾽ ἐπὶ γαίης ἐντέχνως, iv’ ἔχητε τροφῆς κόρον ἱδρώοντες. ὡς φάτο: τῆς δ᾽ ἀπάτης τὸν ἐπαίτιον ἑρπυστῆρα 60 νηδύι καὶ χενεῶνι ποιήσατο γαῖαν ἐρείδειν πιχρῶς ἐξελάσας" δεινὴν δ᾽ ἔχϑραν προΐαψεν 46 vgl. (VIIl 280. XIV 315) Hesiod. Theog. 585 und Aristobuls (Euseb. Praep. ev. XIII 12, 5) gefälschte Orphik V. 13 αὐτὸς δ᾽ ἐξ ἀγαϑῶν ϑνητοῖς χαχὸν οὐχ ἐπιτέλλει | ἀνθρώποις. (Gregor. Naz. Carm. p. 1012, 563 M.) 38 vgl. V. 104. — χαὶ μετέπειτα δὲ ϑεὸς τοῖσι(ν) Φ καὶ μετέπειτα δὲ τοῖσι ϑεὸς Castal. | 89 τοῦ PB τ᾽ οὗ Sp 9 οὗ A οὗ Ψ ἰοῦ Mdls. --- ψαῦσαι Alex. ψαύσειν Φ ψαυέμεν P. — αἰνὸν ΨῚ 40f. vgl. VIII 201 ἢ — ἐξηπάτησεν P | 42 τότε + nach προδότις Rz. — γίνετ᾽ D vgl. V. 9. | 48 τούτῳ δ᾽ ἀδαεῖ P | 44 ὃς δὲ γυναικὸς ἔπεσσι Opsop. ὃς δ᾽ ἐπέεσσι γυναικὸς Φ ὅς ῥ᾽ ἐπ. y. Ψ. — ἐκλελάϑεσχεν Rz. Mdls. | 45 δ᾽ ἠμέλησεν P | 46 vgl. XIV 315 47 ἐμπείραντες D | 48 τεῦξαν καὶ ἐπ᾽ Wilam. τεύξαντο καὶ Ψ τεύξαντες ἐπ᾿ D|49 τ᾽: δ᾽ P|50 τοῖσι (τήσι L) Ψ. --- ἔνϑετο Sp ἔχϑετο P ἔϑετο ABP. — χἄκβαλεν (χἄμβαλεν R) P | 51 τόδε: τοῦτο 7 | 52 ϑνητῷ Evi χώρῳ Rz. vgl. V. 215. 356. ϑνητοῖς ἐν χώρῳ A ϑν. ἐν χώρᾳ PSB ϑνητοῖσιν ἐν χώρᾳ ΨῚ 58 ἀϑανάτοιο Φ. --- εἰσαΐσαντες Alex. aus V. 354. ἀίσαντες D ἀείσαντος P | 54 ἐπὶ... ἄρουραν --- IV 45 δῦ στοναχαῖσι P. --- δεύοντο: δεύοντο γαῖαν P. — ἔπειτα δὲ τοῖσιν: τοῖσι δ᾽ ἔπειτα ΨῚΊ ὅ6 ϑεὸς αὐτὸς Castal. αὐτὸς ϑεὸς ΦΨ. — ἐπὶ τροφέστερον RL ἔπος προφερέστερον Opsop. | 57 αὔξετε, πληϑύνεσϑε χαὶ Mein. αὐξάνεσϑε πληϑύνεσϑε καὶ Ψ αὔξεσϑε πληϑύνεσϑ᾽ D |58 ἐντεχνέως Φ ἐνδελεχῶς Alex. | 59 ὑπαίτιον Ψ. 5. Re ΠΥ ΤῊ ΤΡ. Te) a en an 1, 38—84. 9 ἐν μέσῳ «ἀλλήλον' καὶ ὃ μὲν κεφαλὴν προφυλάσσει σῴζειν, ὃς δὲ πτέρναν, ἐπεὶ ϑάνατός γε πάρεστιν πλησίον ἀνϑρώπων καὶ ἰοβόλων καχοβούλων. 65 καὶ τότε δὴ γενεὴ πληϑύγετο, sg ἐκέλευσεν αὐτὸς ὁ παντοχράτωρ, καὶ αὔξανεν ἄλλος ἐπ᾿ ἄλλῳ λαὸς ἀπειρέσιος" οἴχους δὲ μὲν ἐξήσκησαν παντοίους ἠδ᾽ αὖτε πόλεις χαὶ τείχε᾽ ἐποίουν εὖ χαὶ ἐπισταμένως" οἷσιν πολυχρόνιον ἦμαρ τὸ ὥὦπασεν εἰς ζοὴν πολυήρατον" οὐ γὰρ ἀνίαις τειρόμενοι ϑνῆσκχον, ἀλλ᾽ ὡς δεδμημένοι ὕπνῳ" ὄλβιοι οἱ μέροπες μεγαλήτορες, οὗς ἐφίλησεν σωτὴρ ἀϑάνατος βασιλεὺς ϑεός. ἀλλὰ καὶ αὐτοί ἤλιτον ἀφροσύνῃ βεβολημένοι. οἱ γὰρ ἀναιδῶς τὸ ἐξεγέλων πατέρας καὶ μητέρας ἠτίμαζον, γνωστοὺς δ᾽ οὐ γίνωσχον ἀδελφειῶν ἐπίβουλοι. ἤσαν δ᾽ Co μιαροὶ κεχορεσμένοι αἵματι φωτῶν καὶ πολέμους ἐποίουν. ἐπὶ δ᾽ αὐτοὺς ἤλυϑεν ἄτη ὑστάτη οὐρανόϑεν βεβολημένη, ἣ βιότοιο 80 «ϑεινοὺς ἐξεῖλεν" τοὺς δ᾽ αὖ ὑπεδέξατο Ads’ "Adv δ᾽ αὐτ᾽ ἐκάλεσσαν, ἐπεὶ πρῶτος μόλεν ᾿Αδάμ γευσάμενος ϑανάτου, Yain δέ μιν ἀμφεκάλυψεν. : τοὔνεκα δὴ πᾶντες οἱ ἐπιχϑόνιοι γεγαῶτες ἀνέρες εἰν ᾿Δίδαο δόμοις ἰέναι καλέονται. 65 —124 vgl. Hesiod: Ἔργα x. ἧ. 1090 Ε΄, dazu Vergil: Bucol. IV 4 (Probus p- 9, 14 Keil: Cumaei carminis, Hesiodi a patre Dio, qui Cumaeus fuit. Hesiodus autem in libris suis quattuor saeculorum facit mentionem). — Verwandt ist sonst mit der Schilderung der griechische Henoch (Flemming und Radermacher) 5. 25f. — 71 ἀλλ᾽... ὕπνῳ vgl. Hesiod a. a. 0.116. — 76 ἀδελφειῶν ἐπίβουλοι: Hinweis auf Kains und Abels Zank um ihre Schwester? vgl. Epiphan. Haer. XL 5 ἐπειδή, φασίν (οἵ doxovrxoi), ἐρῶντες ἦσαν ἀμφότεροι τῆς ἀδελφῆς τῆς ἰδίας αὐτῶν, τούτου χάριν ἐπανέστη ὁ Kaiv τῷ ’Aßel .... Die „Schatzhöhle“ ed. Bezold S. 8. 63 ὃς: ὁ # | 66 Anf.—= II 220. VIII 82. XI8 | 67 ἀπειρεσίων P. — olxovs... 68 παντοίους vgl. V. 91f.— ἥδ᾽ D | 69 οἷσι AP (οἷσσι R οἵσσι L). οἷσίν τε πολύχρονον oder οἷσιν πουλύχρονον Mein. | 71 vgl. V. 301 | 72 Anf. vgl. Υ͂. 804. --- οἱ Φ οἱ «- ΨΙ 74 βεβολημένοι vgl. V. 79. 113. 150. 368 | 76 γνωστοὺς: χριστοὺς L γνωτοὺς Mein. --- οὐ γίνωσχον Turnebus οὐχ ἐγίνωσχον ΦΨ. --- ἀδελφεῶν P | 7 δ᾽ ἂρ: ἄρα Ψ. -- χεχορεσμένοι Buresch χεχορυϑμένοι ΦΨ | 78. ἐπὶ... ἄτη vgl. ΧΙ 118 ἐπὶ δ᾽ αὐτοὺς Auratus ἴσση (ἴση P) δ᾽ αὐτοῖς ΦΨ ἐπὶ δ᾽ adroig Alex.? 79 βεβολημένοι DB. — 9) Opsop. ἢ Φ χαὶ P| 80 δ᾽ av Rz. | 81 αὖτε χάλεσσαν Φ αὖτ᾽ ἐχάλεσαν (αὐτ᾽ αἰχαλεσαν L) # | 82 yain Volkm. Mein. γαῖα ΦΨῚ 88 οἱ«- Ψ 84 εἰν: ἐν Ψ. 10 Sibyllina. 85 ἀλλ᾽ οὗτοι πάντες καὶ εἰν ’Aldao μολόντες τιμὴν ἔσχηκαν, [καὶ] ἐπεὶ πρῶτον γένος ἦσαν. αὐτὰρ ἐπεὶ τούτους ὑπεδέξατο, δεύτερον αὖτις τῶν καταλειφϑέντων [τε] δικαιοτάτων ἀνϑρώπων ἄλλο γένος τεῦξεν πολυποίκιλον, οἷς ἐμεμήλει᾽ 90 ἔργ᾽ ἐρατὰ σπουδαί τε καλαὶ καὶ ὑπείροχος αἰδώς καὶ πυχινὴ σοφίη" τέχνας δὲ μὲν ἐξήσκησαν παντοίας εὑρόντες ἀμηχανίαις ἐ ἐπινοίας. καί τις μὲν γαίην ἀρότροις ἐξεῦρε γεωργεῖν, ἄλλος τεχταίνειν, ἄλλῳ δὲ πλέειν μεμέλητο, 95 ἄλλῳ δ᾽ ἀστρονομεῖν καὶ ὀνειροπολεῖν τὰ πετεινά, φαρμακίη δ᾽ ἄλλῳ, αὐτὰρ μαγικὴ πάλιν ἄλλφ᾽ ἄλλοι δ᾽ ἄλλα ἕκαστα μεμηλότα τεχνώοντο, Πρήγοροι ἀλφηστῆρες, ἐπωνυμίης “μετέχοντες ταύτης, ὅττι φρεσὶν ἀκοίμητον νόον εἶχον 85 f. vgl. V. 302f. — 86 vgl. Hesiod a. ἃ. O. 142. — 87 Subject zu ὑπεδέξατο u. 89 τεῦξεν fehlt, es ist γαίη: Gedankenkreis des Hesiod. — 91-- 108 jüdisch- christlicher Mythus: vgl. den griechischen Henoch 5. 24ff., wo die Rede von den Ἐγρήγοροι resp. ἄγγελοι υἱοὶ οὐρανοῦ ist:.... 24, 17 χαὶ ἔλαβον Eavroig γυναῖχας, ἕχαστος αὐτῶν ἐξελέξαντο ξαυτοῖς γυναῖχας, καὶ ἤρξαντο εἰσπορεύεσϑαι πρὸς αὐτὰς zal μιαίνεσϑαι ἐν αὐταῖς ..... αἱ δὲ ἐν γαστρὶ λαβοῦσαι ἐτέχοσαν γίγαντας μεγά- λους ἐκ πηχῶν τρισχιλίων...... 20 ἐδίδαξε τοὺς ἀνϑρώπους ᾿Αζαὴλ μαχαίρας ποιεῖν χαὶ ὅπλα χαὶ ἀσπίδας καὶ ϑώρακας.... καὶ ὑπέδειξεν αὐτοῖς τὰ μέταλλα καὶ τὴν ἐργασίαν αὐτῶν χαὶ ψέλλια χαὶ κόσμους xal στίβεις καὶ τὸ χαλλιβλέφαρον καὶ παντοίους λίϑους ἐχλεχτοὺς καὶ τὰ βαφικά...... Σεμιαζᾶς ἐδίδαξεν ἐπαοιδὰς καὶ διζοτομίας, Ἀρμαρὼς ἐπαοιδῶν λυτήριον, Ῥακιὴλ ἀστρολογίας, Χωχιὴλ τὰ σημειω- τιχά, Σαϑιὴλ ἀστεροσχοπίαν, Σεριὴλ σεληναγωγίας" (vgl. Synkellos p. 20---98). — Über die Bestrafung der Gregoroi 5. 32, 14: δῆσον αὐτοὺς ἑβδομήχοντα γενεὰς εἰς «τὰς νάπας τῆς γῆς μέχρι ἡμέρας χρίσεως αὐτῶν ... vgl. Bonwetsch: Das slavische Henochbuch (Abhandlungen der Kgl. Ges. ἃ. Wissensch. zu Göttingen 1896) XVII 5. 19. Testamentum XII patriarch. Rub. 5. Naphthal. 3 u. a. Häufig in christlicher Litteratur, z. B. II Petr. 2, 4. Judas 6. Athenagoras: Legat. 24 u.a. 8 ἵν vgl. V.302f. — zal.... μολόντες = V. 306. μολόντες Alex. μολοῦντες ΦΨ Bur., doch vgl. Christodor: Eephras. 128 die Lesart des Palatinus | 86 χαὲ ἐπεὶ Volkm. Hartel χαὶ ἐπὶ ΦΨ Bur. ἐπεὶ aus V. 303 Geffeken, derartige Einschiebungen von Conjunctionen und Partikeln zur Herstellung des Metrums finden sich oft, vgl. 88. 105. 189. II (21.) 151. 240. XI 52. XII 57. XIV 52. 127. 140. 183. 232 | 87 δεύτερον .... 89... γένος vgl. XISf. 88 [ ]Rz.— re [| ] Wilam. | 89 τεῦξεν: ἔτευξε Ψ | 90 ἐραστὰ 7 | 91, vgl. V. 67f. | 99 ἀμηχανίαις ἐπινοίας Turneb. ἀμηχανίας ἐπινοίαις P μηχανίαις ἐπινοίαις D | 95 ὀνειροπολεῖν: ὀνειροπωλεῖν FR οἰωνοπολεῖν Bur. | 97 ἕχαστοι RL. --- μεμηλότα P μεμηλότε ABS μεμηνότες P. — ἐτεχνώοντο P| 98 ἀλφηστῆρες: ἀμφιστῆρες D | 99 φρεσὶν R φρεσσὶν AFL φρασὶν BS φασὶν Ῥ. — dxoluncov „Vir doctus“ bei Alex. ἀκύμανον DE. rar ἰδ τ σον, = Ca CT are a a a νυν κοὐ), να. τ νἊνὕν I, 85—122. 11 100 ἄπληστόν τε δέμας" στιβαροὶ μεγάλῳ ἐπὶ εἴδει ἤσαν" ὅμως δ᾽ ἔμολον» ὑπὸ ταρτάριον δόμον αἰνόν, δεσμοῖς ἀρρήκτοις πεφυλαγμένοι ἐξαποτῖσαι εἰς γένναν μαλεροῦ λάβρου πυρὸς ἀκαμάτοιο. τῶν δὴ καὶ μετέπειτα πάλιν γένος ὀμβριμόϑυμον τοῦ ἐξεφάνη τρίτατον ὑπερφιάλων ἀνϑρώποων δεινῶν, οἱ κακὰ πολλὰ παρὰ σφίσιν» ἐξεπονοῦντο. καὶ τούσδ᾽ ὑσμῖναί (τ΄ ) ἀνδροκτασίαι τε μάχαι τε συνεχέως ὥλεσκον ὑπέρβιον 770g ἔχοντας. ἐκ τῶν δὴ μετὰ ταῦτα κατήλυϑεν ὀψιτέλεστον το ὁπλότατον γένος ἄλλο μιαιφόνον ἀκριτόβουλον ἀνδρῶν ἐν τετράτῃ γενεῇ" οἱ πολλὰ χέεσκον αἵματα οὔτε ϑεὸν δειδιότες OUT ἀνθρώπους αἰδόμενοι" μάλα γάρ τοι ἐπ᾽ αὐτοῖσιν βεβόλητο οἰστρομανὴς μῆνις καὶ δυσσεβίη ἀλεγεινή. 15 καὶ τοὺς μὲν πόλεμοί τ᾽ ἀνδροκτασίαι τε μάχαι τε εἰς ἔρεβος προΐαψαν οἰξυρούς περ ἐόντας ἄνδρας δυσσεβέας. τοὺς δ᾽ αὐ μετόπισϑε χόλοισιν οὐράνιος ϑεὸς αὐτὸς ἑοῦ μετεϑήκατο κόσμου Ταρτάρῳ ἀμφιβαλὼν μεγάλῳ ὑπὸ πυϑμένι γαίης. 120 καὶ πάλιν ἄλλο γένος πολὺ χειρότερον μετόπισϑεν ἀνϑρώπων ποίησ᾽, οἷς οὐκ ἀγαϑὸν μετέπειτα ἀϑάνατος ϑεὸς τεῦξεν, ἐπεὶ κακὰ πόλλ᾽ ἐπονοῦντο. 100 Testam. XII patr. Rub. 5 ἐφαίνοντο γὰρ αὐταῖς Ἠγρήγοροι ἕως τοῦ οὐρανοῦ φϑάνοντες. --- Die Form z. t. nach Hesiod: Thheog. 153. — 107 vgl. Hesiod: Theog. 228. 100 ἄπλητον Opsop. ἄπληστον DEP vgl. XI 2. — μεγάλῳ ἐπὶ εἴδει aus Hesiod: Theog. 153 Rz. μεγάλοι τ᾽ ἐπὶ εἴδει BP | 101 ὅμως δ᾽ ἔμολον Alex.? Rz. ὁμόσσε μόλον (ὅ. μόλον δ᾽ PS) Φ μόλον HP | 10% ἀρήχτοις P. — πεφυλαγμένοι ἐξαποτῖσαι --- V. 180 108 γέενναν A γέεναν PSB. — μαλεροῦ: μεγαλόρροιο P. — λάβρου: λαύρου D | 104 ὀβριμόϑυμον Ψ, doch vgl. XI 108. XII 100 (Buresch: Klaros 110, 12). | 105 τρίτατον: τρίτατόν γε ® vgl. V. 86 | 106 vgl. V. 122. — χαχὰ πολλὰ Castal. πολλὰ κακὰ DP. — παρὰ σφίσιν: περὶ σφ. P παραφροσύνῃσι (novoövro) Bur. | 107 vgl. V. 115. ὑσμῖναι Alex. ὑσμίνη DP. — τ᾿ + Opsop. < ΦΨ. -- τε μάχαι τε: τ᾽ ἀλεγειναὶ aus V. 114 Ψ | 108 @Asoxov: ὀλέχεσχον Rz. aus Homer: N. T 135. — ὑπέρβιον ἦτορ ἔχοντας vgl. V. 312 | 110 γένος ἄλλο Castal. ἄλλο γένος ΦΨ 111 τετάρτῃ BD | 112 δειδιότες vgl. V. 179. δεδιότες F δεδιότες γ᾽ RL | 113 αἰδούμενοι Ψ. — τοι Opsop. οἱ BP. — αὐτοῖσι AP. — βεβόλητο vgl. V. 74 | [114 οἰστρομανὶς Φ | 115... 117... δυσσεβέας Rückbeziehung auf V. 107 ἢ | 115 vgl. V. 107 | 116 ὀιζυρούς: ὑπερϑύμους Rz. | 118 αὐτοὺς P] 121 [ 1 (Hase) Rz. | 121. 122 so Alex., ἀνθρώπων ποιήσας οὐχ ἀγαϑὸν μετέπειτα | ἀϑάνατος ϑεὸς τεῦξεν ἐπεὶ χαχὰ πόλλ᾽ ἐπονοῦντο (Lnevooövro P) Φ ἀνϑρώπων ποίησεν οἷς οὐχ Ay. μετ. | ἀϑάνατος τεῦξεν ἐπεὶ x. π. ἐπ. W. 12 Sibyllina. οἱ γὰρ ὑβριστῆρες πολλῷ πλέον ἢ ὅτ᾽ ἐκεῖνοι Γίγαντες σχολιοὶ μιαρῶς δύσφημα χέοντες. 125 μοῦνος δ᾽ ἐν πάντεσσι δικαιότατος καὶ ἀληϑής ἦν Νῶε, πιστότατος καλοῖς τ᾿ ἔργοισι μεμηλώς. “ καὶ τῷ μὲν ϑεὸς αὐτὸς ἀπ᾿ οὐρανόϑεν φάτο τοῖα" Νῶε, δέμας ϑάρσυνον ξὸν λαοῖσί τε πᾶσιν κήρυξον μετάνοιαν, ὅπως σωϑῶσιν ἅπαντες. 180 ἢν δέ γε οὐχ ἀλέγωσιν ἀναιδέα ϑυμὸν ἔχοντες, πᾶν γένος ἐξολέσω μεγάλοις ὑδάτων κατακλυσμοῖς. σοὶ δ᾽ ὠκ᾽ ἐν δίζησιν ἀδιψήτοισι τεϑηλός δουράτεον κέλομαι δῶμ ἄφϑιτον ἀσκήσασϑαι. ϑήσω δ᾽ ἐν στήϑεσσι νόον πυχινὴν δέ τε τέχνην 135 καὶ μέτρα κατὰ χόλπον᾽ ἐμοὶ δέ τε πᾶντα μελήσει, ὥστε σε σωϑῆναι καὶ ὅσοι οὺν σοὶ ναίουσιν. [εἰμὶ δ᾽ ἔγωγε 6 ὦν, σὺ δ᾽ ἐνὶ φρεσὶ σῇσι νόησον" οὐρανὸν ἐνδέδυμαι, περιβέβλημαι δὲ ϑάλασσαν, γαῖα δέ μοι στήριγμα ποδῶν, περὶ σῶμα κέχυται 10 ἀὴρ ἠδ᾽ ἄστρων με χορὸς περιδέδρομε πάντη. ἐννέα γράμματ᾽ ἔχω" τετρασὐλλαβός εἰμι" νόει με" αἱ τρεῖς αἱ πρῶται δύο γράμματ᾽ ἔχουσιν ἑκάστη, ἡ λοιπὴ δὲ τὰ λοιπὰ καί εἰσιν ἄφωνα τὰ πέντε" 181--146 — Tübinger Theosophie 5. 122, 24—123, 7 Bur. — 187—140 Ζ. t. jüdische Poesie: Exod. 3, 14. Jes. 66, 1. — Vgl. sonst (Sib. Fragm. 1,7, VII 429—436. III 20 ff.) Aristobul bei Euseb. Praep. ev. XIII 12,5 in der gefälschten Orphik V. 30 γαίη δ᾽ ὑπὸ ποσσὶ βέβηκε | χεῖρα δὲ δεξιτερὴν ἐπὶ τέρμασιν ὠχεανοῖο | ἐχτέ- taxev.... dazu die Zauberpapyri, 2. Β. Dieterich: Jahrbb. f. Philol. Supplem. XVI p- 808, 32 und auch Macrobius: Saturn. 120, 16. — 141—146 (vgl. 326—330) aus griechischer Rätselpoesie stammend — Berthelot et Ruelle: Collection des anciens alchimistes grecs. Texte p. 267. — 141—144 fast gleich der Inschrift des Diliporis aus Bithynien: Athen. Mitth. IV 18. VII 256. XVII 80 (2. Jahrh. n. Chr), Der Name Gottes vielleicht schon im Altertum nicht ermittelt: vgl. die Tüb. Theos. 123 ἢ ὅτ᾽: vgl. Homer 11. B 394: Nauck | 124 δύσφημα χέοντες = V. 178. II 258. VII 187 | 129 χήρυξον μετάνοιαν Opsop. μετάνοιαν κήρυξον DP | 130 ἢν δ᾽ οἵ γ᾽ Turneb. — ἀναιδέα ϑυμὸν ἔχοντες --- III 40. VIII 182. X1113. vgl. V 192. ΧΙ 08. 293. XIV 266 | 132 vgl. V. 185. III 403. ---ν ῥίζῃσιν ἀδιψήτοισιν Turneb. ἐκ ῥίζης τίν᾽ ἀδιψήτοιο Φ dx ᾧ. γε (γε < Τὴ dd. P | 188 δῶμ᾽ Opsop. δῶμα P δόμον © | 134 δέ τε: δὲ σε P| 135 μέτρον Opsop. — χατὰ κόλπον Volkm. καὶ xzöAnov ΦΨ χαὶ κόσμον Kloutek, doch vgl. Hiob 23, 12. --- δὲ A «- ἃ. and. HSS. | 186 oe «-- ΒΨ. 137—146 Einlage | 137 εἰμὶ δ᾽ ἔγωγε ὃ ὧν Tüb. Theos. # εἰμὲ δ' ἐγὼ ὁ ὦν Φ εἰμὶ δ᾽ ἐγὼ ὁ ἐών Castal. --- ὁ ὦν vgl. 1138. --- σὺ... νόησον — V. 330 | 189 < Tüb. Theos. #. — χέχυται περὶ σῶμα Volkm. | 140 ἀὴρ Tüb. Theos. ἀὴρ δ᾽ BP. — ἄστρων μὲ χορὸς vgl. VIII 232. — περιδέδραμαι P. — πάντη: πάντα AP | 141 με: σύ Diliporis | 148 ἡ λοιποὶ PS ai λοιπαὶ B. — τὰ λοιπὰ: τὰ τρεῖα Dilip. I, 13—161. 13 τοῦ παντὸς δ᾽ ἀριϑμοῦ ixarovradss εἰσὶ δὶς ὀχτώ 145 καὶ τρεῖς, τρὶς δεκάδες σύν γ᾽ ἑπτά. γνοὺς δὲ τίς εἰμι οὐχ ἀμύητος ἔσῃ τῆς παρ᾽ ἐμοὶ σοφίης.) ὡς φάτο" τὸν δὲ τρόμος λάβε μυρίος, οἷον ἄκουσεν. καὶ τότε δὴ νοερῶς τεχνησάμενος τὰ ἕχαστα λαοὺς (ἐλλλετάνευε, λόγων δ᾽ ἐξήρχετο τοίων" 150 ‚avdges ἀπιστοκόροι, μεγάλῳ βεβολημένοι οἴστρῳ, οὐ λήσει ϑεὸν 000° ἐπράξατε" πάντα ‚rag οἶδεν ἀϑάνατος σωτὴρ πανεπίσκοπος, ὃς μ᾽ ἐκέλευσεν ἀγγέλλειν ὑμῖν, ἵνα μὴ φρεσὶν ἐξαπόλησϑε. νήψατε, τὰς κακίας ἀποχόψατε, μηδὲ βιαίως 155 ἀλλήλοις μάρνασϑε μεαιφόνον ἦτορ ἔχοντες, αἵμασιν ἀνδρομέοις πολλὴν γαῖαν ἀρδεύοντες. αἰδέσϑητε, βροτοί, τὸν ὑπερμεγέϑη καὶ ἄτρεστον οὐράνιον κτίστην, ϑεὸν ἄφϑιτον, ὃς πόλον οἰκεῖ, καὶ τοῦτον πᾶντες λιτανεύσατε --- χρηστὸς ὑπάρχει -- 10 τοῦτον ὑπὲρ ζωῆς πόλεων κύσμοιό τε παντός τετραπόδων πτηνῶν 9, ος ἵλεως 80089” ἅπασιν. 8. 123, 8 Bur.: οὗτος μὲν οὖν, ὁ τὴν ϑεοσοφίαν γεγραφώς, ἔδοξεν εἰς λύσιν τοῦ ζητουμένου τὸ μονογενοῦς ὄνομα καὶ τὸ Ἐμμανουὴλ εὑρεῖν. Eoıze δὲ μὴ εἰδέναι τὴν λύσιν. Spätere schlagen vor: Θεὸς σωτήρ (Canter, der V. 145 σὺν διττοῖς liest) ζωῆς βυϑός (Delitzsch), ohne die Zahl zu treffen. Die Stelle ist wohl häretisch: Irenaeus I p. 154 Harv. Ähnlich ist auch das Rätsel bei Euseb. Praep. ev. XI 6, 37. Über die Gematria in V. 144f. vgl. ausser Apok. Joh. 13, 18 auch Barnab, ep. 9, 8, ‚den Anfang des 5. Buches der Sibb., VIII 148 ff. und bes. das XL.—XIV. Buch. Eine Parodie auf dies Wesen bei Lukian: Alexander 11. — 149 Noahs Predigt jüdische Tradition, dann christlich: Joseph. I. A. 174. Talmud: Mischna Kohel. IX 15. — II Petr. 2,5. Apocal. Pauli ed. Tischend. p. 68. Theophil. ad Autol. 11119, 6. | 150 ff. vgl. V. 177 ff. (II 257) III 36 ff. VIII 186 ff. 144 ἐστὶ δ᾽ ἀριϑμὸς πένϑ᾽ ξχατοντάδες [ἡ]δὲ δὶς ἑπτά Dilip. — δ᾽ ἀριϑμοῦ Φ Tüb. Theos. ἀριϑμὸς (Dilip.) Ψ Excerpthdss.: Laurent. LVIlIn. 33 fol. 148. Vat. 1347 fol. 216 (Rzach: Philologus N. F. VI 318). | 145 χαὶ τρεῖς τρισχαιδεχάϑδες P Tüb. Theos. — σύν γ᾽ ἑπτὰ ASB σὺν γὰρ ἑπτὰ Ῥ σὺν τοῖς ἑπτὰ Ψ καὶ δὶς ἑπτὰ Tüb. Theos. χαὶ τέσσαρες Alchim. grecs a. a. Ὁ. σὺν τοῖς δυσὶ Alex. | 146 παρ᾽ ἐμοῦ Ψ 147 τρόμος: πόνος A. — μυρίος Aapßelv) P | 148 τεχνασάμενος P.— τὰ «:- ΨΙΊ 149 ἐλλιτάνευε Opsop. Auraveve ΦΨ | 150 ἀπιστοχόροι wie V. 177. 329 PP ἀπληστό- χοροι Turneb. vgl. XIV 5. 20, doch sind ἀπληστοχόροι u. ἀπιστόφιλοι (VII 186 %) Varianten zu ἀπιστοχόροι: Wilam. — βεβολημένοι vgl. V. 113 | 151 λήσεται (λήσετε R) # | 152 Anf. vgl. II 177 (V 352). 1 167 | 158 ἐξαπόλησϑε Alex. ἐξαπολῆσϑε BP | 156 vgl. VII 47. XI 60. 310. — γαῖαν: χϑόνα Nauck | 158 9eöv..... οἰκεῖ vgl. Fragm. 1, 11 | 161 τετραπόδων πτηνῶν 9, ὡς Castal. (Volkm.) τετραπόδων re πτηνῶν, ὡς Φ τετραπόδων (τετραποδῶν L) re πτηνῶν, ἵν Ψ. — ἵλαος Aurat. Mäls. vgl. XIV 252. — ἔσσετ᾽ ἅπασιν PB ἔσται πᾶσι(ν) P. 14 Sibyllina. ἔσται γὰρ ὅτε κόσμος ὅλος ἀπερείσιος ἀνδρῶν ὕδασιν ὀλλύμενος φοβερὰν ὀλολύξετ᾽ ἀοιδήν. ἔσται δ᾽ ἐξαπίνης ἀὴρ ἀκατάστατος ὑμῖν 165 καὶ χόλος οὐραγνόϑεν μεγάλου ϑεοῦ ἥξει ἐφ᾽ ὑμᾶς. ἔσται δ᾽ ἀτρεχέως, ὅτ᾽ ἐς ἀνθρώπους προϊάψει σωτὴρ ἀϑάνατος, ἂν μὴ ϑεὸν ἱλάξησϑε καὶ μετάνοιαν ἔχητ᾽ ἀπὸ νῦν, καὶ μηκέτι μηδέν δύσχολον ἠὲ κακόν γ᾽ ἀϑεμίστως ἄλλος ἐπ᾿ ἄλλῳ τὸ πράττῃ, ἀλλ᾽ ὁσίῳ βιότῳ πεφυλαγμένος ein. οἱ δέ μιν εἰσαΐοντες ἐμυχτήριζον ἕχαστος ἔκφρονα κικλήσχοντες, ἀτὰρ μεμανημένον ἄνδρα. καὶ τότε ὁ᾽ αὖ, πάλιν αὖϑις ἀνίαχε Nos ἀοιδήν" "ὦ μέγα δείλαιοι κακοήτορες ἄστατοι ἄνδρες, ı5 αἰδοίην προλιπόντες, ἀναιδείην ποϑέοντες, ἀστασίησι τύραννοι ἁμαρτωλοί τε βίαιοι ψεῦσται ἀπιστοκόροι κακοπράγμονες οὐδὲν ἀληϑεῖς λεχτροχλόποι 9’ εὑρεσσίλογοι δύσφημα χέοντες, οὐκ ὀργήν τε ϑεοῦ δειδιότες ὑψίστοιο, 18. εἰς γενεὴν πέμπτην πεφυλαγμένοι ἐξαποτῖσαι. οὐ κλαίετ᾽ ἄλλυδις ἄλλον, ἀπηνέες, ἀλλὰ γελᾶτε" σαρδόνιον μείδημα γελάσσετε, ὑππόταν ἤξῃ ; 171 Apocal. Pauli p. 68 Tischend., wo Noah spricht: χαὶ οὐδεὶς συνῆκεν, ἀλλὰ πάντες ἐξεμυχτήριζόν ue.... — 175—179 aus VIII 184—187. Zu dem Sünder- katalog vgl. II 255 ff. und Gregor. Naz. Carm. p. 1233, 76 ff. M. 162 ἔσσεται Ψ. — ὅτε: ὅδε Mdls. — z6ouog ... ἀνδρῶν vgl. V. 189. II 21. — ἀπειρέσιος ΨῚ 108 φοβερὰν Opsop. φοβερὰν δ᾽ ΦΨ φοβερὴν Alex. — ὀλολύξατ᾽ DB. — ἀοιδήν: ἀυτήν Anon. Londin. (Mein. Mdls. Rz.), doch vgl. V. 173 | 164 Anf. vgl. V. 344. XIII 88. 108 | 166 ἥξει δ᾽ ἀτρεχέως, ὃν ἐς Alex. vgl. ΧΙ 205 f., besser jedoch nach V. 166 wegen des fehlenden Objects Lücke anzunehmen, in der stand: (wenn Gott den Menschen bringen wird) die Flut und den Tod | 167 Anf. vgl. V. 152. — ἂν: ἢν Ludwich. — ἱλάσχησϑε Ludw., doch vgl. Apollonius Rhod. I 1093 ἱλάξασϑαι | 168 ἔχετ᾽ Φ. — ἀπὸ τοῦ νῦν P | 169 γ᾽: τ᾽ Ψ. — ἀϑεμίστατον P | 170 πράττῃ Anon. Londin. πράττει BP | 171 εἰσαΐοντες: εἰσαχούοντες Ψ vgl. V. 354 | 172 ἀτὰρ... ἄνδρα vgl. ΧΙ 317 178 δ᾽ αὖ: δὴ Rz. Komma nach αὖ Gffck. — αὖϑις «-- Φ. --- ἀνίαχεν BP | 175—179 vgl. VIII 183—187 | 175 ἀναιδείην ποϑέοντες ---ἸΥ͂ 36. ἀναιδίην P | 176 ἀστασίῃσι aus VIII185 DPF Wilam. ἁρπασιαῖοι BP | 177 ἀπιστοχόροι: vgl. V. 150. — οὐδὲ Φ | 178 εὑρεσσίλογοι: ψευδέσσι λόγοις VII 187 BP. — δύσφημα χέοντες — V. 124 | 179 οὐχ ὀργήν τε: οὐ μήνιμα Rz. vgl. VIII 183. — δεδιότες AWP vgl. V.112 | 180 πεφυλ. ἐξαποτῖσαι --- V.102 | 181 Anf. vgl. V.399. — χλάετ᾽ Φ. — ἄλυδις Φ ἄλλυδιν RL | 182 σαρδώνιον Φ. — γελάσσετε Alex. γελάσετε D γελάσεται P. — ὁπόταν (ὅποτ᾽ ἂν R) P. — ἠξέῖ A ἥξῃ ἃ. and. HSS. 1, 162—204. 15 τοῦτο, λέγω, τὸ ϑεοῦ φοβερὸν καὶ ἐπήλυτον ὕδωρ: [ὁππότε κεν Ῥείης μιερὸν γένος ἐν χϑονὶ κῦμα 185 ἀέναον ῥίζης ἐν ἀδιψήτοισι τεϑηλός αὐτόπρεμνον ἄιστον ἰῇ ἐν νυχτὶ γένηται, καὶ πόλεις αὐτάνδρους σεισίχϑων ἐννοσίγαιος κευϑμῶνας γαίης σχεδάσει καὶ τείχεα λύσει. καὶ τότε κόσμος ἅπας ἀπειρεσίων ἀνϑρώπων 190 ϑνήξεται. αὐτὰρ ἐγὼ πόσα πενϑήσω, πόσα κλαύσω οἴχῳ δουρατέῳ, πόσα δάκρυα κύμασι μίξω; ἣν γὰρ ἐπέλϑῃ τοῦτο ϑεοῦ κεκελευσμένον ὕδωρ, πλεύσει γῆ, πλεύσουσιν θρῆ, πλεύσει δὲ χαὶ ᾿αἰϑήρ, ὕδωρ ἔσται ἅπαντα καὶ ὕδασι πάντ᾽ ἀπολεῖται. 195 στήσονται δ᾽ ἄνεμοι καὶ δεύτερος ἔσσεται αἰών. ὦ Φρυγίη, πρώτη δ᾽ ἀναδύσῃ ἀφ᾽ ὕδατος ἄκρου" πρώτη δ᾽ αὐ ϑρέψεις γενεὴν ἑτέρην ἀνϑρώπων ἀρχομένην αὖϑιες" ἔσσῃ δὲ τροφὸς περὶ πάντων. ἀλλ᾽ ὅτε δὴ γενεῇ τὰ μάτην ἐλάλησεν ἀϑέσμῳ. 8. Ἅψιστος ὥφϑη, πάλι δ᾽ ἴαχε φώνησέν τε’ ἤδη καιρὸς ἔπεστι, Νῶε, τὰ ἕχαστ᾽ ἀγορεύειν, ὅσσα τε ἤματι τῷ σοι ὑπέστην καὶ κατένευσα, πάντα μάλ᾽, 0000 πάρος γενεαὶ καχὰ μυρί᾽ ἔπραξαν, ῥέξαι ἀπειρεσίῳ κόσμῳ διὰ λαὸν ἀπειϑῆ. 183 aus VII 7.— 184—188 aus III 402—409. — 193—196 aus VII 9—12. — 204 λαὸν ἀπειϑῆ (aus Jes. 65, 2) stehend: VIII 301. ΠῚ 668. VI 11, auch bei Nonnos: Paraphr. IX 183. 183 vgl. VII 7. — 7009 ὃ λέγω Mein., doch vgl. den Aristeasbrief 57. 77. 111: Mdls. — ἐπήλυτον: ἐπήρατον VIT BP | 184-188 [ |] (Alex.) Gfick. vgl. III 402—409. | 184 xev Ῥείης Gffck. aus ΠῚ 402 # (A) χαινιεῖ DP Alex. — μιερὸν Gfick. (μιαρὸν aus III 402 Anon. Lond. Alex.?) ἱερὸν (ἱρὸν P) DP. — χῦμα (— τὸ χυόμενον Wilam.): δεῦμα III 402 ΦΨ | 185 vgl. V.132. — ἀένναον DP. — δίζῃς ἐν Ψ δίζος ἐν Φ δίζῃσιν 111 403 DEP ῥίζαις ἐν Rz. — ἀδιψήτῃσι D | 186 αὐτόπρεμνον Anonym. Lond. Hase αὐτόπρυμνον BP | 187 αὐτάνδρους δὲ πόλεις (Turneb.) Volkm. — αὐτάρδρους Ψ. — σεισίχϑων εἰνοσίγαιος Φ σεισίχϑονος ἐννοσίγαιος (σεισίγαιος ἐννοσίχϑονος F) Ψ | 188 χευϑμῶνας Ψ κευϑμῶνος Φ, beide sinnlos, doch ja nicht zu verbessern | 189 vgl. V. 162. — ἅπας: ἅπας τε Φ vgl. V. 86 | 192 vgl. V. 188. --- ἐπέλϑῃ τοῦτο: ἐπέλϑῃ τὸ Ψ ἐπέρχηται τὸ Mäls. ἐπέλϑῃσιν τὸ Nauck Rz. | 198—196 vgl. VII 9—12 | 198 πλεύσειε δ᾽ ὄρη (vgl. VII 9) Mein. -- χαὶ < ΨΊ 196 δ᾽ ἀνδύση ἢ δ᾽ ἀνδύσει L δ᾽ ἀναλάμψεις VII 12 198 αὖϑις" ἔσσῃ Castal. δ᾽ αὖϑις᾽ ἔσσῃ (ἔσῃ P) ΦΨ πάλιν αὖϑις (αὖτις Rz.)‘ ἔσῃ Anon. Lond. — περὲ πάντων --- II 340 | 199 γενεὴ τὰ Φ δὴ ταῦτα πάντα Ψ. --- ἀϑέσμων F | 200 ὕψιστος τότ᾽ ὦπτο πάλιν ἔσχε φώνησέν τε φϑόγγῳ P.— ὕψιστος Rz. ὕψιστός τ᾽ D | 301 ἔπεστι Anon. Lond. ἐπέστη BP | 202 τε: τοι Ψ Bur. — σοι < ΨΊ 204 ῥαῖξαι (ῥαῖξε B) Φ. -- διὰ λαὸν ἀπειϑῆ = VII 801. (III 668. VI 11) vgl. II 335. VIII 1. 16 Sibyllina. 05 ἀλλὰ τάχει ἔμβηϑι σὺν υἱέσιν ἠδὲ δάμαρτι καὶ νύμφαις. καλέσον δ᾽, ὁπόσοις κέλομαι ἀγορεύειν, τετραπόδων φῦλα καὶ ἑρπετὰ καὶ πετεηνά. τοῖσι δ᾽ ἐνὶ στήϑεσσιν ἐγὼ μετέπειτα βαλοῦμαι προφρονέως ἰέναι, ὁπόσων ζωὴν ἐπιτείλω.᾽ 210 ὡς ἔφατ᾽" αὐτὰρ ὃ βῆ, μέγα δ᾽ ἴαχε φώνησέν τὲ. καὶ τότε δ᾽ αὖ ἄλοχος καὶ υἱέες 78 τε νύμφαι, οἴχῳ δουρατέῳ ἐσελήλυϑαν᾽ αὐτὰρ ἔπειτα βῆσαν τἄλλα ἕκασϑ', ὅσα περ ϑεὸς ἤϑελε Ἐῤδέξαι. ἀλλ᾽ ὅτε δ᾽ ἁρμονία κληὶς περὶ πῶμ᾽ ἐγενήϑη 215 εἰς πλάγιον ἁρμοσϑεῖσα περιξεστῷ ἐνὶ τοίχῳ, ' δὴ τότ᾽ ἐπουρανίοιο ϑεοῦ ἐτελείετο βουλή. σὺν δ᾽ ἔβαλεν νεφέλας, χρύψεν δὲ πυραυγέα δίοκον, σὺν δ᾽ ἄστροις μήνην καὶ οὐράνιον στεφάνωμα, πάντα περισκεπάσας μεγάλ᾽ ἔκτυπε, δεῖμα βροτοῖσιν, 220 πρηστῆρας πέμπων" συνεπηγείροντο δ᾽ ἀῆται πάντες καὶ ὑδάτων φλέβες ἐλύοντο ἅπασαι οὐρανόϑεν μεγάλων ἀνεοιγομένων καταραχτῶν, καὶ μυχῶν γαίης καὶ ἀβύσσου ἀκαμάτοιο ὕδατα μυριόεντα φάνη καὶ γῆ ἐκαλύφϑη 235 πᾶσα ἀπειρέσιος. αὐτὸς δ᾽ ἐπενήχετο ὀμβρῳ οἶκος ϑεσπέσιος" πολλοῖσι δὲ κύμασι λάβροις ῥηγνύμενος καὶ νηχόμενος ἀνέμων ὑπὸ ῥιπῆς 217 ff. nur z. t. ähnl. Gen. 7, 11. — 227 ἀνέμων ὑπὸ ῥιπῆς: vgl. die „Schatz- höhle“ S. 23 Bezold: Und die Arche flog mit den Flügeln des Windes..,.. 205 σὺν... 206... νύμφαις = V. 270 f. 205 Eußnsı: βῆϑι Ψ | 207 vgl. V, 277. TI 234. III 28. VII 363f. 453. — τετραπόδων μὲν 9. Volkm. — χαὶ ἑρπετὰ καὶ nerenvd Opsop. (Alex.) χαὶ δρπετῶν χαὶ πετεηνῶν DP | 208 τοῖσιν δ᾽ ἐν Φ. — ξβαλοῦμαι: βεβαιοῦμαι P | 309 προφρονέως Opsop. προφανέως PP | 211 δ᾽ αὖτ᾽ Rz.—re: γε ΦΙ 919 ἐσελήλυϑαν Bur. ἐσελήλυϑον D ἐσελήλυϑεν (εἰσελήλυϑεν RL) Ψ | 218 τάλλα Struve 7’ ἄλλα DV. — ἕχαστά περ ὕσσα (ὅσα L) Ψ. --- δέξαι P ῥδαῖξαι Φ ῥῦσαι Hase ϑρέψαι Gffck. vgl. Gen. 6, 19 ἵνα τρέφῃς μετὰ σεαυτοῦ | 214 ἁρμονίη Rz. — χλειὲς D | 215 πλάγιον Φ πλάσιν P πλάγι' Turneb., doch vgl. 11325: αὔρίον. Zu lesen ist es wie πλάγιν. Vgl. z. B. Buresch: Aus Lydien 84. — τοίχῳ Herwerden vgl. V. 233. χώρῳ DP | 216 ἀπ᾽ οὐρανίοιο ΨῚ 217 ἔβαλλον νεφέλαι P. — χρύψε A (zoöwaı L) P. — πυραυγέα δίσκον = V. 240. — δίσχον: καρδίαν P | 219 βροντοῖσιν ΨῚ 220 πρηστῆρα RL. — ἐπηγείροντο P | 221 πάντες χαὶ: πάντες δ' ἅμα Ψ. — ὑδάτων φλέβαις(φλέβες R) λύοντο ἅπασαι Ψ ὑδάτων YA. ἐλλύοντο ἅπ. Aurat. | 222 οὐρανόϑεν τε μεγάλων Ψ. — ἀνεοιγομένων Φ ἀνοιγομένων P ἀναοιγομένων Struve (vgl. Hom. Il. 2 455), doch vgl. die Form ἀνέωξον --- ἄνοιξον aus Galatien n Perrot: Exploration de la Galatie 1 165 n. 103, 1 | 228 χαὶ γαίης re μυχῶν Volkm. | 224 uvoievra P | 225 αὐτὸς δ᾽: δ᾽ αὐτάρ τ᾽ Ψ. — ἐπινήχεται P | 227 ῥηγνύμενος zal πλησσόμενος Rz. ῥδηγνυμένοις ἐπινηχόμενος Ὁ I, 205—241. 17 ὥρνυτο δειμαλέως" ἔτεμνεν μυρίον ἀφρόν στείρη κινυμένων ὑδάτων κελαρυζομενάων. > δι ’ a x > « 280 ἀλλ᾽ ὅτε κόσμον ἅπαντα ϑεὸς κατέκλυσσ υετοῖσιν, \ 3 - \ Ὑ ” χαὶ τότε δ᾽ au Νῶε φρεσὶν ἔνϑετο, ὄφρ᾽ ἐσαϑρήσῃ 2 , ’ Υ , , a adavarov βούλησιν ἴδῃ δέ τε νηρέος Ad‘ ὦκα δὲ πῶμ᾽ ἀνέῳξε περιξεστοῦ ἀπὸ τοίχου ἐμπείρως ἁρμοῖσι κατ᾽ ἀντίον ἁρμοσϑέντα. οὖ καὶ λεύσας ὑδάτων ἀπειρεσίων πολὺ πλῆϑος πάντοσε "Νῶε ἔμορ" ἐν ὀφθαλμοῖσιν ὁρᾶσϑαι, δεῖμ᾽ ἔχε καὶ κραδίην πάλλεν μέγα. καὶ τότε δ᾽ ἀήρ βαιὸν στειλάμενος, ἐπεὶ κάμεν ἤμασι πολλοῖς ’ u ’ ’ ἂρ ’ x00uov 040» δεύων, τοτε δείελον οἷα TE χλῶρον 240 αἱματόεντα πόλον μέγαν TE πυραυγέα δίσκον δεῖξεν κεχμηκότα᾽ μόλις δ᾽ ἔσχεν Νῶε ϑάρσος. 233—257 Nebentradition, vgl. auch die babylonische Flutsage (Izdubar-Epos, ΧΙ, Tafel. Jeremias bei Roscher: Lexikon der griech. u. röm. Mythologie II 798): Ich öffnete die Luke — Licht fiel auf mein Antlitz, ich sank (geblendet) zurück, setzte mich und weinte, über mein Antlitz flossen mir Thränen. Ich schaute auf — die Welt ein weites Meer...... Als der 7. Tag herannahte, liess ich eine Taube hinausfliegen. Die Taube flog hin und her; da kein Ruheplatz da war, kehrte sie zurück. Dann liess ich eine Schwalbe hinausfliegen. Die Schwalbe flog hin und her, da kein Ruheplatz da war, kehrte sie zurück. Einen Raben liess ich fliegen, der Rabe flog, sah das Abnehmen des Wassers, frass, liess sich nieder, krächzte(?), kam nicht zurück. 228 ὄρνυτο Ψ. — ἔτεμνε μυρίον ἀφρόν P ἔτεμνεν δέ γε u. ἀ. Φ ἔτεμεν δέ te u. ἀ. Rz., doch steht in diesem Teile der Schilderung das Imperfect | 229 στείρη Alex. στείρα PBRL στεῖρα F? στείρακι A. — ὑδάτων χελαρυζομενάων vgl. III 440. — Zur Femininform des Partieips vgl. Hesiod. Scut. 7. Hermippos bei Athenaeus 1296. Manetho IV 483 (Leo: Hesiodea 13). | 230 χατέχλυσσ᾽ ὑετοῖσιν Jacobs (Rz.) χατέχλυσ᾽ ὑετοῖσι (κατέχλυ... τοῖσι A) BP | 231 ἔϑετο D | 232 ἀϑανάτου βούλησιν Wilam. ἀϑανάτου βουλῇσιν D as. βουλὴν P. — ἰδῃ δέ τε Νηρέος ἅδην Gfick. Wilam. ἔδυ δέ τε νηρέος ἅδην (ἄδην A) Φ ἰδὲ νηρέως ἅδην P | 233 now Opsop. δῶμ᾽ ΦΨ. --- περὶ ξεστοῦ ΦΨ. --- τοίχου FL (οι L auf Rasur) τείχου ἃ. and. HSS. | 234 ἐμπείρως Mdls. ἐμπείροις ΦΨ Ausgg. — ἀρμοσϑέντος Opsop. | 235 χαὶ λεύσας Castal. χελεύσας DP, doch ist die Lesart λεύσας nicht ganz sicher, da λεύσσω nur im Praes. vorkommt. χαὶ λύσας (πῶμα) Wilam. — πολὺ πλῆϑος = Fragm. 3, 7 | 236 πάντοσε νῶε ἔμορεν ὀφϑαλμοῖσιν D πάντοσε νόον ἔμαρε ὀφϑαλ- μοῖσιν Ψ. Sicher ist davon: ἐν ὀφθαλμοῖσιν, alles andere dunkel: Νῶε μόρον μόνον ὀφϑ. Alex. Νῶε τὸ δ᾽ ἔμμορ᾽ ἐν ὁ. Hartel νημερτέως ἔν ὀφϑ. | 237 vgl. VII 466. — πάλλε Ψ}͵ 239 τότε δείελον οἷά τε χλ. Turmeb. τότε διελὼν οἷά τε χλωρόν ΦΨ διελὼν τότε οἷά τε χλ. Opsop. | 240 πυραυγέα δίσκον --- V. 217. | 941 δεῖξεν Opsop. δεῖξε BP. — χεχμηῶτα Castal. — δ᾽ ἔσχεν Gfick. δ᾽ ἔχε(») ΦΨ δ᾽ εἶχεν Castal. Sibyllina. 2 18 Sibyllina. καὶ τότε δὴ πελίην οἴην ἀπὸ νόσφι ποιήσας ἔχβαλεν, ὄφρα γνῷ ἐνὶ φρεσίν, εἴ ποτε γαῖα φαίνετ᾽ ἔτι στερεή. ἢ δὲ πτερύγεσσι καμοῦσα 245 πάντα περιπτήσασα, πάλιν τρέπετ᾽" οὔτε “γὰρ ὕδωρ ἦν κοπάσαν, μάλα γάρ TE πεπληρώκει τὰ ἕκαστα. αὐτὰρ ὃς ἡσυχάσας πάλιν ἤματα πέμπε πέλειαν αὔτις, ἵνα γνῷ, εἴπερ ἐπαύσατο ὕδατα πολλά. ἣ δ᾽ ἄρα πωτήεσσα διέπτατο, βῇ δ᾽ ἐπὶ γαῖαν, 250 βαιὸν δ᾽ ἀμπαύσασα δέμας νοτερῇ ἐπὶ γαίῃ ἂψ ἐπὶ Νῶε πάλιν δέ τε ἤλυϑε, κἄρφος ἐλαίας σῆμα φέρουσα μέγ᾽ ἀγγελίης. ϑάρσος δ᾽ ἔχε πάντας καὶ μέγα χάρμ᾽, ὅτι γαῖαν ἐφελπίξζεσκον ἀϑρῆσαι. χαὶ τότε δὴ μετέπειτ᾽ ἄλλον μελανόπτερον ὄρνιν 255 τάχος *önegensunev* ὃ δὲ πτερύγεσσι πεποιϑώς προφρονέως πέτατο, γαίῃ δ᾽ ἐλϑὼν ἐπέμεινεν. γνῶ δέ τε Νῶε ὅτι γαῖα πέλει πέλας ἄσσον ἐοῦσα. ἀλλ᾽ ὅτε δὴ ῥοϑίοις ἐπὶ κύμασιν ἔνϑα καὶ ἔνϑα ἀμβροσίη τέχνη ἐπενήχετο οἴδμασι πόντου, 260 πηγνυμένη ὀλίγης ἐπ᾿ ἠόνος ἐστήρικτο. ἔστι δέ τι Φρυγίης ἐπ᾿ ἠπείροιο μελαίνης ἠλίβατον τανύμηκχες 0908 Agagar δὲ καλεῖται, ort’ ἄρα σωϑήσεσϑαι ἐπ᾿ αὐτῷ πάντες ἔμελλον, ἐν τούτῳ μεγάλη δὲ ποϑὴ καταϑύμιος ἦεν" 246 χοπάσαν vgl. Gen. 8, 8. --- 251 χάρφος vgl. Gen. 8, 11. --- 260 ὀλίγης .. ἠόνος: Joseph. A. J. 1 90 xai ϑεασάμενος γῆν βραχεῖαν περὶ αὐτὴν .... 261f. vgl. Africanus bei Synkellos p. 38 ὡς δὲ ἔληξε τὸ ὕδωρ, 7 κιβωτὸς ἐδρύϑη ἐπὶ τὰ ὄρη ᾿Αραράτ, ἅτινα ἴσμεν ἐν Παρϑίᾳ, τινὲς δὲ ἐν Κελαιναῖς τῆς Φρυγίας εἶναί φασιν. (Gelzer: Africanus 66.) 242 πελιὴν Φ 243 ὄφρα: ἵνα P| 244 ἔτι oreoen Alex. ἐπὶ στερεῇ DE | 245 οὔτι Mäls. Bur. | 246 τε < Ψ | 247 πάλιν ἥματι P ἕπτ᾽ ἤματα Mein, | 248 εἴπερ: εἰ Ψ. --- ὕδατα πολλά vgl. V. 319. ΧΙ 7} 250 Anf. vgl. XII 297. 1Π8 951 πάλιν... ἤλυϑε: πάλιν ἤλυϑεί(ν) P | 252 μέγ᾽: μετ᾽ Wilam., doch vgl. V. 377 | 258 χάρμα Ψ. — ἐφελπίζεσκον Φ Bur. ἐπελπίζεσχον P | 254 μελανοπτέ- ρυγον A | 255 τάχος ὑπεξέπεμπεν (τ. ἐξέπεμπε P) Φ τ. ὑπεξέπεμψεν P ἧ τάχος ἐξυπέ- πεμψεν Mein.? | 256 πέτατο: πωτᾶτο Ludw. — ἐπέμεινεν Aurat. Ludw. ἀπέμεινε ΦΨῚ 257 Noe ὕτι zu lesen, vgl. V.26. — πέλασ᾽ RL. — ἐοῦσα: ἰοῦσιν Mdls. | 259 &u- βροσίη τέχνη Hase ἀμβροσίῃ τέχνῃ ΦΨ (ἀμβροσίη τέχνη RL). — οἴδμασι πόντου vgl. Fragm. 3,5. — οἴδμασιν P. πόντου «- ΨΊ 200 πηγνυμένη Opsop. ῥηγνυμένη ΦΨ, — ἐπὶ ΨΊ 3061 τι ΑἸοχ. τις BP | 262 τανύμηκος P. Zu τανύμηχες + ὑψηλόν S roth. — ὄρος: ὄρος τ᾽ P | 263 ὅττ᾽ ἄρα: ὅτε γ᾽ ἄρα P | 264 2x ϑανάτου, μεγάλῃ δὲ ποϑῇ καταϑύμιον ἦεν Mdls. I, 242—287. 19 25 ἔνϑα φλέβες μεγάλου "ποταμοῦ Μαρσύου πέφυχαν. τῷδε κιβωτὸς ἐ ἔμεινεν ἐν ὑψηλοῖσι καρήνοις ληξάντων ὑδάτων, τότε δ᾽ αὖ πάλιν οὐρανόϑι πρό ϑεσπεσίη μεγάλοιο ϑεοῦ πάλιν ἴαχε φωνή τοῖον ἔπος" (Νῶε πεφυλαγμένε πιστὲ δίκαιε, 270 ϑαρσαλέως ἔξελϑε σὺν υἱέσι καί τε δάμαρτι καὶ νύμφαις τρισσαῖς καὶ πλήσατε γαῖαν ἅπασαν αὐξόμενοι πληϑυνόμενοι τὰ δίκαια νέμοντες ἀλλήλοις, γενεαῖς γενεῶν, ἄχρις εἰς κρίσιν ἥξει πᾶν γένος ἀνϑρώπων, ἐπεὶ κρίσις 80089 ἅπασιν. 275 ὡς ἔφατ᾽ ἀμβροσίη φωνή. Νῶε δ᾽ ἀπὸ κοίτης 700° ἀποθϑαρσήσας ἐπὶ γῆς, υἱοὶ δὲ σὺν αὐτῷ ἠδὲ δάμαρ νύμφαι τε καὶ ἑρπετὰ καὶ πετεηνά τετραπόδων ϑηρῶν TE γένη καὶ Tal) ἅμα πάντα οἴχου δουρατέου ἐξήεσαν εἰς ἕνα χῶρον. 9880 καὶ τότε δή τοι Νῶε δικαιότατος ἀνθρώπων ὄγδοος ἐξῆλϑεν δὶς εἴκοσι καὶ μίαν ἠῶ πληρώσας ὑδάτεσσι ϑεοῦ μεγάλου διὰ βουλάς. ἔνϑ᾽ αὖτις βιότοιο ven ἀνέτειλε γενέϑ'λη χρυσείη πρώτη, ἥτις πέλεϑ'᾽ ἕχτη, ἀρίστη, 285 ἐξότε πρωτόπλαστος ἀνὴρ γένετ᾽" οὔνομα δ᾽ αὐτῇ οὐρανίη, ὅτι πάντα ϑεῷ μεμελημένη, ἔσται. ὦ γενεῆς ἕχτης πρῶτον γένος, ὦ μέγα χάρμα, 273 ἄχρις εἰς χρίσιν ἥξει und 274 ἐπεὶ χρ. ἔ. ὅ.: solches häufig in jüdischer Litteratur, vgl. z. B. II 61, den griechischen Henoch 8. 52,8. 28, ὅ α. ἃ. — 988 ---806 vgl. Hesiod. "E. x. 7. 108--- 126. — 287 f. vgl. III 823—827. Eusebios: Constantini oratio ad sanctorum coetum 18 p. 382 Hein. Ἢ τοίνυν Ἐρυϑραία 265 So D, ἔνϑα φλέβες μεγάλου ποταμοῦ Μαρσύου πεφύχασι Ψ Μαρσύου ἔνϑα φλ. μεγάλου ποταμοῖο πέφυχαν Rz. ἔνϑα φλ. μεγάλου Μαρσύου ποταμοῖο πέφυχαν Gfick. | 266 τῷδε: τοῦδε Opsop. τῇδε Ludw. — ἐν ὑψηλοῖσι χαρήνοις Rz. ἐν ὑψηλοῖο χαρήνῳ ΦῈ ἐν ὑψηλοῖς x. L ἐν ὑψηλοίῳ x. R | 267 πάλιν .... 208... ϑεοῦ < AB | 267 οὐρανόϑι πρό = V 352. III 256 | 268 πάλιν <#| 270 σὺν... 271... vuuyaıs—V.205f. | 270 χαΐτε: τε καὶ $ | 272 Anf. vgl. V.57.— αὐξανόμενοι P. — τὰ δίχαια νέμοντες —=:V. 295 vgl. II 49 | 273 εἰς χρίσιν ἥξει: vgl. II 94. VIII 98. 415 | 274 ἔσεϑ᾽ Ψ ἔσετ᾽ DB | 275 Außoociy φωνῇ P. — Νῶε δ᾽ ἀπὸ χοίτης Alex. νοερῶς δ᾽ ἀπὸ χοίτης ΦΨ Νῶε δ᾽ ὡς ἀπὸ κοίτης Opsop. | 276 ἦσσ᾽ Mdls. ἧς (ἧς Ρ) Φ αἷς (αἷς 1ὴ Ψ ἦξ᾽ Alex. --- ὑποϑαρσήσας Ψ. — ἐπὶ: ἀπὸ | 279 «-- ΡΒ | 280 τοι -- Ψ. — δικαιότατος ἀνϑρώπων vgl. III 219 | 281 ἐξῆλθε P. — ἐείχοσι Volkm. | 282 ϑεοῦ... βουλάς = XI 85 | 283 αὖτις Ra. (αὖϑις Opsop.) ἄχοιτις ΦΨ 284 πέλεται (πέλετ᾽ B) ΦΨ | 285 ἐξότε Volkm. Mein. ἐξ ὅτευ Φ ἐξότου Ψ. -- ἀνὴρ river‘: γένετ᾽ ἀνὴρ D | 286 μεμελημένα P. — ἔσται: ἔσχε Wilam. ἐστίν Ὁ 9%* - 20 Sibyllina. ἧς ἔλαχον μετέπειτα, ὅτ᾽ ἔχφυγον αἰπὺν ὀλεϑρον πολλὰ κλυδωνισϑεῖσα “σὺν ἐμῷ πόσει" καὶ δαέρεσσιν 90. ἢδ᾽ ἑχυρῷ ἑχυρῇ 9’ ὁμονύμφοις τ᾽ αἰνὰ παϑοῦσα. ἄρτια δ᾽ αἰνήσω" ἔσται πολυποίκιλον ἄνϑος ἐν συχῇ᾽ ueoaosı δὲ χρόνος" βασιλήιον ἀρχήν σκηπτροφόρον δ᾽ ἕξει. τρεῖς γὰρ βασιλεῖς μεγάϑυμοι, ἄνδρε δικαιότατοι, μοίρας *dE τε δηλήσονται ἢ 295 πουλυετῆ δ᾽ ἄρξουσι χρόνον τὰ δίκαια γέμοντες ἀνδράσιν, οἷσι μέμηλε πόνος καὶ ἔργ᾽ ἐρατεινά. γαίη δ᾽ αὖ καρποῖς ἐπαγάλλεται αὐτομάτοισιν φυομένη πολλοῖσιν, ὑπερσταχυοῦσα γενέϑλῃ. οἱ δὲ τιϑηνευτῆρες ἀγήραοι ἤματα πάντα 800 ἔσσονται, νόσφιν νούσων χρυερῶν μαλεράων ϑνήξονται ὕπνῳ βεβολημένοι, ἐς δ᾽ ᾿Αχέροντα εἰν ᾿Δἰδαο δόμοις ἀπελεύσονται καὶ ἐκεῖσε τιμὴν ἕξουσιν, ἐπεὶ μακάρων γένος ἦσαν, 0Aßıoı ἀνέρες, οἷς Σαβαὼϑ' νόον ἐσϑλὸν ἔδωκεν, Σίβυλλα φάσκουσα ξαυτὴν ἕχτῃ γενεᾷ μετὰ τὸν κατακλυσμὸν (l) γενέσϑαι, ἱέρεια ἦν τοῦ ᾿Απόλλωνος... . Scholion zu Platons Phaedr. p. 244 Β χαὶ δὴ καὶ ἑνὲ τῶν παίδων τοῦ Νῶε εἰς γυναῖχα ἁρμοσθϑῆναι καὶ συνεισελϑεῖν αὐτῷ τε χαὶ τοῖς ἄλλοις ἐν τῇ κιβωτῷ. Vgl. den Prolog 8. 2, 88 ff. — 291 f. Hos. 9, 10. — 293—296 vgl. III 110 86) — 301 ὕπνῳ βεβολημένοι vgl. Orph. Argon. 36. 542. — 802 f. vgl. V. 85f 288 μετέπειτα, ὕτ᾽ ἔχφυγον Alex. μετέπειτ᾽ ὕτε δ᾽ ἔχφυγον D μετέπειτα ὅτε δ᾽ ἔφυγον P | 289 L. vgl. 111 827. --- χλυδωνισϑεῖσα σὺν ἐμῷ πόσει DP χλυδωνισϑεῖσα πόσει σὺν Turneb. χλ. σὺν ἀνέρι Mdls. χλυδωνισϑεῖσα πόσει ϑ᾽ ἅμα Wilam. | 290 ἑχυρῷ ἑχυρῇ ϑ᾽ Wilam. ἐχυρῶ τ᾽ ἐχυρῆ Φ ἑχυρῷ 9 ἕχυρῇ P. — ὁμονύμφοις τ᾽ αἰνὰ παϑοῦσα Aurat. (Rz.) ὁμονύμφοις (ὁμονύμφης A) τε παϑοῦσα DEP | 291 ἄρτια δ᾽ Mein. ἄρτι δὲ PP --- ἐννήσω P. --- ἔσται < ΨῚ 392. 2 verstümmelte Verse in einen verwachsen: Ranconet bei Opsop. Nach V. 291 αἰνήσω und 292 συχῇ zusammen ein Vers ausgefallen: Volkm. — ἐν σύχη Ψ ἐν σάχη σύχη PS ἐν σύχη oben A ἐν συήη σύχη Β. — μεσάσει δὲ χρόνος: μετόπισϑε χρόνος Alex. — βασίλειον (βασιλείον ΑἹ D | 2398 ff. vgl. III 114 ff. --- δ᾽ ἕξει Turneb. δέξη (δέξῃ A) ΦΨ 294 ἄνδρε Ῥ ἄνδρες ἃ. and. HSS. — μοίρας δέ τε δηλήσονται AP μοίρας δειλήσονται B u. δή τε δηλήσονται P (διλήσονται aus δικάσονται von 1. Η, 1.) μοίρας διαδηλήσονται Alex. Bur. u. διαμετρήσονται Mdls., doch scheint die Stelle aus III 52 interpoliert, also nicht emendierbar | 295 novAver7 A πολυετῆ ἃ. and. HSS. — τὰ δίκαια νέμοντες = V. 272 | 298 φυομένοις Volkm. — ὑπερσταχύουσα PP Ausgg. verb. v. Bur. | 299 οἱ δὲ τιϑηνευτῆρες (= TooYol) Mein. οἱ δέ τε τηϑευτῆρες DVP. — ἀγήραιοι DB | 300 μαλεράων: μαλαρέων P | 301 vgl. V. 71. — Ἀχέροντα Turneb. ἀχέροντας ΦΨ | 302 vgl. V.85f. — εἰν: ἐν ΦΨ. -- χαὶ < ΨΊ 808 γένος: παῖδες P | 804 Anf. vgl. V. 72. — ἀνέρες: μάχαρες Ψ. — οἷσι P. — ἔδωχεν: ϑῶχεν DV. s..— BZ u Er aa de a un = u men I, 288— 327. 21 305 αὐτὰρ καὶ τούτοισιν ἀεὶ συμφράσσατο βουλάς. ἀλλ᾽ οὗτοι μάκαρες καὶ εἰν ᾿Αίδαο μολόντες ἔσσονται. τότε δ᾽ αὖτε βαρὺ στιβαρὸν μετέπειτα δεύτερον αὖ γένος ἄλλο χαμαιγενέων ἀνϑρώπων, Ἰιτήνων. ὅμοιος δὲ τύπος ἐπὶ πᾶσιν ἑἕχάστων 810 εἶδος καὶ μέγεϑός τε, φυὴ φωνή τε wi ἔσται, ος πάρος ἐκ πρώτης γενεῆς ϑεὸς ἐν στήϑεσσιν ἔνϑετο. ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ὑπέρβιον ἦτορ ἔχοντες ὕστατα βουλεύσονται ἐπειγόμενοι πρὸς ὁλεϑρον ἀντίβιον μαχέσασϑαι ἐπ᾿ οὐρανῷ ἀστερόεντι. 8: καὶ τότε δ᾽ ὠκεανοῦ μεγάλου ῥύσις ἔσσετ᾽ ἐν αὐτοῖς μαινομένων ὑδάτων. ὁ μέγας Σαβαὼϑ' δὲ χολωϑείς εἴρξει κωλύων, ὅτι μὴ καταχλυσμὸν ὑπέστη αὑτις ποιήσειν ἐπ᾿ ἀνϑρώπους κακοϑύμους. ἀλλ᾽ ὁπόταν ὑδάτων πολλῶν ἀπερείσιον οἶδμα 8:0) κύματος ὀρνυμένοιο ἐπ᾿ ἄλλυδις ἄλλο ποιήσει ὀργῆς παύεσϑαι, εἰς ἄλλα τε βένϑεα πόντου μέτρ᾽ ὀλιγώσειεν λιμέσιν καὶ τρηχέσιν ἀχταῖς ἀμφὶ ‚rein ὁρίσας ὃ μέγας ϑεὸς ὑψικέραυνος" δὴ τότε καὶ μεγάλοιο ϑεοῦ παῖς ἀνϑρώποισιν 8 Me σαρχοφόρος ϑνητοῖς ὁμοιούμενος ἐν γῇ; τέσσαρα φωνήεντα φέρων, τὸ δ᾽ ἄφωνον ἐν αὐτῷ δισσόν᾽ ἐγὼ δέ κέ τοι ἀριϑμόν γ᾽ ὅλον ἐξονομήνο»" 809 ff. vgl. III 1001. (315 ff. Joseph. A. J. 1113f. Ναβρώδης ... ἀμυνεῖσϑαι.. τὸν ϑεὸν πάλιν ἠπείλει τὴν γῆν ἐπικλύσαι ϑελήσαντα.) — 324—330 — Tüb. Theos. S. 123, 12 δ΄, Bur. --- 326—330 vgl. V. 141—145. Der Form nach am ähnlichsten die Parodie der Sibyllensprüche bei Lukian: Alex. 11, 3 ἐκ πρώτης δεικνὺς μονάδος 305 χαὲ τούτοισιν: τούτοις P | 306 vol. V. 85. — ἐν P. — μολῶντες DE | 307 τότε δ᾽ αὖτε A τότε δ᾽ αὖ ἃ. and. HSS. — βαρὺ < ΨΊ 308 δεύτερον ἄλλο γένος χαμαιγενέων ΨῚ 809 ἑχάστων Wilam. ἕχαστον DE Ausgg. | 310 μέγεϑός τε, φυὴ φωνή τε u. ἔ. Wilam. μεγ. τε φυή" φωνὴ δὲ μ. ἔ. Φ μ. τ. φυήν" φ. ὃ. μ. ἔ. ΨῚ 911 στήϑεσιν ἔϑετο RL mit falscher Versabteilung vgl. V. 326 f. | 312 ἔϑετο AP. — ὑπέρβιον ἦτορ ἔχοντες vgl. V. 108 | (314 vgl. XI 9) | 315 ἐν: ἐπ᾿ Anon. Londin. Wilam. | 316 ὁ μέγας: μέγα P | 318 ἐπ᾽: ἐπὶ ΦῚ 319 ὑδάτων πολλῶν vgl. V. 248. — ἀπερείσιον: ἀπειρέσιον Ψ | 320 ὀρνυμένου ἐπὶ ἄλλυδις Φ | 321 eis.... βένϑεα: καὶ εἰς ἅλα βένϑεα P | 322 ὀλιγώσειεν Alex. ὀλιγωϑείη ΦΨ. — τρηχέσιν ἀχταῖς vgl. III 777. τραχέσιν Φ | 898 ϑεὸς ὑψιχέραυνος = XIV 315. Nach V. 323 grössere Lücke: Alex. | 324 χαὶ: τοῦ P Tüb. Theos. — πάις Struve (Nauck). 825 ϑνητοῖσιν P | 826 φέρων Ψ Tüb. Theos. φέρει D | 326. 327 τὸ δ᾽ ἄφωνον ἐν αὐτῷ | δισσόν" ἐγὼ δέ χέ τοι Tüb. Theos. τὰ δ᾽ ἄφωνα ὃν αὐτῷ | δισσῶν BE, φ τὰ δ᾽ “ἄφωνα (danach Versabschnitt: RL) ὄντα ἐν αὐτῷ δισσόν τ᾽ ἀγγέλῳ Ψ 327 γ᾽ ὅλον Tüb. Theos. δ᾽ ὕλον Ψ δόλον Φ. 22 . Sibyllina. ὀχτὼ γὰρ μονάδας, τόσσας δεκάδας δ᾽ ἐπὶ ταύταις ἠδ᾽ ἑκατοντάδας ὀκτὼ ἀπιστοκόροις ἀνϑρώποις 80 οὔνομα δηλώσει" σὺ δ᾽ ἐνὶ φρεσὶ σῇσι νόησον ἀϑανάτοιο ϑεοῦ Χριστὸν παῖδ᾽ ὑψίστοιο. αὐτὸς πληρώσει δὲ ϑεοῦ νόμον, οὐ καταλύσει, ἀντίτυπον μίμημα φέρων, καὶ πάντα διδάξει. τούτῳ προσχομίσουσ᾽ ἱ ἱερεῖς χρυσὸν προφέροντες, 335 σμύρναν “ἀτὰρ λίβανον" καὶ γὰρ τἄδε πάντα ποιήσει. ἀλλ᾽ ὁπόταν φωνή τις ἐρημαίης διὰ χώρης ἥξῃ ἀπαγγέλλουσα βροτοῖς xal πᾶσι βοήσῃ εὐϑείας ἀτραποὺς ποιησέμεν ἠδ᾽ ἀπορῖψαι ἐκ χραδίης κακίας καὶ ὕϑασι φωτίζεσϑαι 40. Nav δέμας ἀνϑρώπων, ἵνα γεννηϑέντες ἄνωϑεν μηκέτι μηδὲν ὅλως γε παρεχβαίνωσι δικαίων" τὴν δ᾽ αὖ βαρβαρόφρων, πεπεδημένος ὀρχηϑμοῖσιν, ἐχκόψας δώσει μισϑόν" τότε σῆμα βροτοῖσιν ἔσσεται ἐξαίφνης, ὁπόταν πεφυλαγμένος NEN 345 ἐκ γῆς Αἰγύπτοιο καλὸς λίϑος" ἐν δ᾽ ἄρα τούτῳ λαὸς προσχόψει Ἑβραίων" ἔϑνη δ᾽ ἀγεροῦνται αὐτοῦ ὑφηγήσει" καὶ γὰρ ϑεὸν ὑψιμέδοντα γνώσονται διὰ τοῦδε ἀταρπιτὸν ἐν φαὶ κοινῷ. δείξει γὰρ ζωὴν αἰώνιον ἀνϑρώποισιν δ ἐκλεχτοῖς, ἀνόμοις δὲ τὸ πῦρ αἰῶσιν ἐποίσει. καὶ τότε δὴ νοσεροὺς ἰήσεται ἠδ᾽ ἐπιμώμους τρισσῶν δεχάδων τε | πένϑ᾽ ἑτέρας μονάδας καὶ εἰχοσάδα τρισάριϑμον. --- 832 Matth. 5, 17. — 889. 382 vgl. VIII 269—320. — 884 Matth. 2, 11. — 836 Matth. 8, 8. Mark. 1,3. Luk. 3,4. Joh.1,23. — 889 ὕδασι φωτίζεσθϑαι aus VIII 247. — 340 Joh. 3,3.— 845 1 Petr. 2, 4. — 346. vgl. V. 384. 328 δ᾽ ἐπὶ ταύταις Ψ ἐπὶ ταύταις ΤΡ. Theos. ἐπὶ τούτοις Φ | 329 ἀπιστο- χόροις ἀνϑρώποις vgl. V.150. | 830 00... νόησον --- V. 137 881 παῖδ᾽: τὸν παῖδ᾽ ΨῚ 332 δὲ < ΨΊ 838 Anf. — VIII 270. vgl. V. 88. --- xal πάντα διδάξει vgl. V. 380 | 334 noooxouloovow Ψ. — προφέροντες Castal. προσφέροντες PP | 335 zal. ποιήσει gedankenloses Füllsel, wenn nicht etwas ausgefallen ist | 836 Pe: διὰ χώρης vgl. V. 356 | 887 HEm.... βοήση Ψ ἥξει... βοήσει D | 888 ἀπορρίψη P| 839 —341 vgl. VIII 315—317 | 339 χακίην P. — καὶ < AB. — ὕδασι φωτίζεσϑαι vgl. VIII 247. 271. ὕδασί (ὕδασσί FR) τε φωτίζεσϑαι P | 840 ἵνα y. ἄνωϑεν — VIII 316. — γεννηϑέντος P|l83411ye « > ATOU , ὁποταν ἀρξωνϑ' vVREoNYparins ἀδίκοιο. ἀλλ᾽ ὁπόταν vaog Σολομώνιος ἐν χϑονὶ die καππέσεται βληϑεὶς ὑπ᾿ ἀνδρῶν βαρβαροφώνων ‘ « > > x - ’ δ Xalxeodmonxwv, Eßpaloı δ᾽ ἀπὸ γῆς ἐλάσονται πλαζόμενοι κεραϊζόμενοι, πολλὴν δέ τοι αἶραν ἐν σίτῳ μίξουσι, κακὴ στάσις ἔσται ἅπασιν ἀνδράσιν" al δὲ πόλεις ὑβριζόμεναι παρ᾽ ἕχαστα ἀλλήλας κλαύσουσιν, ἐπεὶ κακὸν ἤλιτον ἔργον “0 δεξάμεγαι μεγάλοιο ϑεοῦ χόλον ἐν κόλποισιν. 392 ἄρξωνθϑ᾽ Rz. ἄρξωνται BP | 8398 νηὸς σολομώνειος Ψ vgl. V. 376 | 394 χαππέσεται βληϑεὶς Alex. χαππεσσεῖται PA. D χαππεσέηται βληϑεὶς P. — ὑπ᾽ ἀνδρῶν βαρβαροφώνων vgl. XIV 82. III 528. (332) | 395 χαλκεοϑωρήχτων Ψ. — ἑλάσονται P ἐλάσσονται A ἐλάσωνται (ἐλάσσωνται Τὴ Ψ | 396 χερμιζόμενοι A. — eloav D | 397 μίξουσιν A. — χαχὴ .... 898 ἀνδράσιν < A | 899 ἀλλήλας κλαύσουσιν vgl. V. 181 — ἐπεὶ... ἔργον vgl. II 304. — ἤλιτον ἔργον: ἥμτον ἔργον P nur ἤ A. Ξ [Π.] Huog δὴ κατέπαυσε ϑεὸς πολυπάνσοφον φδήν, πολλὰ λιταζομένης, καί μοι πάλιν ἐν στήϑεσσιν Evdero ϑεσπεσίων ἐπέων πολυγηϑέα φωνήν. πᾶν δέμας ἐχπληχϑεῖσα τάδ᾽ ἔσπομαι" οὐδὲ γὰρ οἶδα δ ὅττι λέγω, κέλεται δὲ ϑεὸς τὰ ἕχαστ᾽ ἀγορεύειν. ἀλλ᾽ ὁπόταν ἐπὶ γῆς σεισμοὶ μαλεροί τε xegavvol βρονταί τ᾽ aorspgondi....... τε γῆς ἐρυσίβη καὶ μανίη ϑώων τε λύχων (T’) ἀνδροχτασίαι τε καὶ φϑοραὶ ἀνϑρώπων ἢ καὶ βοῶν μυχομενάων 10 τετραπόδων χτηνῶν TE καὶ οὐρήων ταλαεργῶν ἠδ᾽ αἰγῶν ὀίων re‘ ἔπειτα δὲ χέρσος ἄρουρα πολλὴ καλλειφϑεῖσα γενήσεται ἐξ ἀμελείας καὶ καρποὶ λείφψουσιν, ἐλευϑεροπρασία δ᾽ ἔσται 1—5 vgl. III 1—7. 295 ff. 489 ff. (698 ff. 820 ff.) 11 346 f. ΧΙ 822. XII 293#. XIII 172. — ὃ noAvyn9ea φωνήν vgl. IV 2. — AL. οὐδὲ γὰρ olda..... vgl. Plato: Menon 99 c zal γὰρ οὗτοι (gemoupdol... zul... ϑεομάντεις) ἴσασιν .... οὐδὲν ὧν λέγουσιν (vgl. XII 295 ἢ). — 6—14 vgl. [Hippolytus:] de consumm. mundi 8. (Bousset: Der Antichrist 129—132). HSS.: APS= 4. FRLIT= # „Überschrift“ (keine HS. trennt I und II): neol ἑλλήνων καὶ περὶ ϑεοῦ καὶ περὶ ἁγίων καὶ περὶ χρίσεως (ἱερίων für περὶ χρίσεως A) Φ ὡσαύτως καὶ τοὺς πολυϑείαν νοσοῦντας ἐλέγχει τούς τε ἀδίχους καὶ ἁμαρτωλούς" χαὶ συμβουλεύει (συμβασιλεύει P) ὡς συγγενεῖς (συγγενὴς Alex.) τὸν ἕνα χαὶ μόνον σέβειν ϑεόν. εἶτα παροιμιάζει τὴν ἄϑλησιν τῶν ἁγίων" καὶ τελευταῖον περὶ τοῦ φριχτοῦ βήματος τοῦ σωτῆρος ἡμῶν φησι λέγουσα τάδε. Ψ. 1 vgl. III 295. 489. II 846. --- δὴ Opsopoeus δὲ ΦΨ | 8 ἔνϑετο: χκεύϑετο P. — ϑεσπεσίων ἐπέων vgl. XII 299 | 4 πᾶν δὲ δέμας πληχϑεῖσα Ψ. — τάδ᾽ ἔσπο- μαι: τάδε σπῶμ᾽ Φ. --- οὐδὲ... δ... λέγω vgl. XII 200 ἢ. οὐδὲ ‚Meineke οὔτε SP ὅ νρ]. 1 ὅ. — τὰ: τάδ᾽ Ψ | 6f. vgl. XII 10£. | 7 So Φ (ohne Spatium) βρονταί τ᾽ ἀστεροπαὶ καὶ γῆς ἐρυσίβη σεισμοὶ P, aus [Hippol.] de cons. m. 8 βρονταί τ᾽ ἀστεροπαί τ᾽ ἄνεμοι δέ τε γῆς ἐρυσίβη Geficken. 8 τ᾽ + Opsop. «-- ΦΨ [9 ἢ καὶ βοῶν: τε, βοῶν δέ τε Turnebus. — μυχομενάων Turneb. μυχωμένων DE | 10 τετραπόδων: καὶ τετραπόδων P | 11 Anf. vgl. III 289. --- ὀίων: καὶ οἰῶν ΨῚ 12 χαλλειφϑεῖσα Castalio χαλυφϑεῖσα (χαλλυφϑεῖσα P) DV vgl. I 382. [11], 1-26. 27 πλείστοις ἐν μερόπεσσι χαὶ ἱεροσυλία ναῶν. 15 δὴ τότε xal δεκάτη γενεὴ μετὰ ταῦτα φανεῖται ἀνϑρώπων, ὁπόταν σεισίχϑων ἀστεροπητής εἰδώλων ζῆλον ϑραύσει λαόν TE τινάξει ἥρω ς , H be = > Ῥώμης Ertalogoıo, μέγας δέ TE πλοῦτος oleltaı δαιόμενος πυρὶ πολλῷ ὑπὸ φλογὸς Ἡφαίστοιο. 90 καὶ τότε δ᾽ αἱματόεσσαι ἀπ᾽ οὐρανίου καταβᾶσαι αὐτὰρ κόσμος ὅλος [τε] ἀπειρεσίων ἀνϑρώπων ἀλλήλους κτείνουσι μεμηνότες, ἐν δὲ κυδοιμῷ λιμοὺς καὶ λοιμοὺς ϑήσει ϑεὸς ἠδὲ κεραυνούς ἀνϑρώποις, οἱ ἄτερϑε δίκης κρίνουσι ϑέμιστας. 25 λεῖψις δ᾽ ἀνϑρώπων ἔσται κατὰ χύσμον ἅπαντα, ος, ἴχνος εἰ κατίδῃ τις ἐπὶ χϑονί, ϑαυμάσσϑιεν, 15 vgl. (ΠῚ 108) IV 20. (47. 86) VII97. ὙΠ|199 (ΧῚ 14). Rechnungsweise aller Sibyllen: Phlegon, Macrob. p. 90, 11 Kell. ἐν δεκάτῃ γενεᾷ χαλεπὸν χατὰ γῆρας ἔχουσα. Servius ad Vergil. Buc. IV 4.Sibyllini (Ὁ Sibylla enim?) quae Cumana fuit et saecula per metalla divisit, dixit etiam quis quo saeculo imperaret, et, Solem ultimum, id est deeimum voluit.... — 17—19 Zerstörung der Römerherrschaft: vgl. V 367. VIII 37£. — Laetant. div. inst. VII 15, 19: Hystaspes quoque, qui fuit Medorum rex antiquissimus ... admirabile somnium sub interpretatione vati- einantis pueri ad memoriam posteris tradidit: sublatuiri ex orbe imperium nomenque Romanum... Sehr häufig auch in rein christlichen Schriften, z. B. Commodian: Carmen apologeticum 887. Bousset a. a. O. 77—83. — 18 ἑπταλόφοιο (vgl. XTV 108. XIII 45) stete apokalyptische Bezeichnung Roms und später Konstantinopels, viel- leicht aus alter Orakelpoesie stammend; vgl. Ps. Callisthenes I 30, 33, 5 über Alexandria: πενταλόφοις χορυφαῖσιν. — 20 vgl. IV 134. XII 56£. XIV 898, — 21. 22 Matth. 24, 7. Lactant. div. inst. VII 15, 10.... frement ubique bella, omnes gentes in armis erunt et se invicem obpugnabunt (vgl. Sib. V 74). — 23 λιμοὺς χαὶ λοιμοὺς (vgl. III 332. VII 175. XI 46. 240. XII 114) seit Hesiod (E. x. 4. 243) sprichwörtlich: Herodot VII 171, auch in Orakeln: Thukyd. II δά. Phlegon: Olymp. fr. 1, 23 u. sonst sehr oft. — 26 (vgl. V 4748) IV -Esr. 16, 27 erit... in locis magna desertio; cupiet enim homo hominem videre. Vgl. auch Commod. Carm. apol. 1032. 14 χαί... ναῶν — XIII 12. ἱεροσυλία Castal. ἱεροσυλίαι Φ ἱεροσυλλίαι P | 15 vgl. III 108. IV 20. VII 97. VIII 199. XI 14. — δὴ τότε χαὶ: καὶ τότε δὴ Rzach. | 17 ζῆλος ϑραύση Ψ. — - τινάξη 7 | 18Anf. = XIV 108. vgl. XII 45. — πλοῦτος ὀλεῖται = III 270 | 19 δαιόμενος: δευόμενος Φ vgl. V. 305 ® | 20 vgl. IV 134. XIL56f. XIV 898 --- αἱματόεσσαι: ἡματόεσσαι Φ. --- ἀπ᾿ οὐρανοῦ P. Nach V.20 Lücke: Alexandre | 21 χόσμος .... ἀνϑρώπων vgl. 1189. 102 (ὙἹΠ1| 228). ---τες ΨΙ ] Volkmann Gffck. vgl. I 86 | 99 Anf. — XIV 98. χτερνέουσι Rz. | 38 λοιμοὺς zal λιμοὺς D (vgl. III 332 A) | 24 ἄτερϑε: ἄτερ F ἅτερ R ἅπερ L | 25 λείψις A λείψιν P. — χατὰ χόσμον ἅπαντα = VII 100. XI 237. XII 127. XII 11. | 26 χατίδοι P, — ϑαυμάσειεν AV ϑαυμάσσειασ P. 28 Sibyllina. ἀνϑρώπου. τότε δ᾽ αὖτε μέγας ϑεὸς αἰϑέρι ναίων ἀνδρῶν εὐσεβέων σωτὴρ κατὰ πᾶντα γένηται. καὶ τότε δ᾽ εἰρήνη τε βαϑεῖά τε σύνεσις ἔσται, 80 καὶ γῆ καρποφόρος καρποὺς πάλι πλείονας οἴσει οὐδὲ μεριζομένη οὐδ᾽ εἰσέτι λατρεύουσα. πᾶς δὲ λιμήν, πᾶς ὅρμος ἐλεύϑερος ἀνϑρώποισιν ἔσσεται, ὡς πάρος ἦεν, ἀναιδείη τ᾽ ἀπολεῖται. καὶ τότε δὴ μέγα σῆμα ϑεὸς μετέπειτα ποιήσει" 35 λάμψει γὰρ στεφάνῳ λαμπρῷ παρομοίιος ἀστήρ, λαμπρὸς παμφαίνων ἀπ᾽ οὐρανοῦ αἰγλήεντος ἤμασιν οὐχ ὀλίγοις" τότε γὰρ στέφος ἀνϑρώποισιν δείξει ἀπ᾿ οὐρανόϑεν ἐναγώνιον ἀϑλεύουσιν καὶ ᾿τόϑμαι" μέγας γὰρ ἀγὼν ἰσελαστικὸς ἔσται 40 εἰς πόλιν οὐράνιον, olxovusvırog δέ τε πᾶσιν ἔσσεται ἀνϑρώποισιν ἔχων κλέος ἀϑανασίης. καὶ τότε πᾶς λαὸς ἐπ᾿ ἀϑανάτοισιν ἀέϑ'λοις ἀϑλήσει νίκης περικαλλέος" οὐ γὰρ ἀναιδῶς ἀργυρίου τις ἐκεῖ δύναται στέφος ὠνήσασϑαι. 45 ἁγνὸς γὰρ Χριστὸς τούτοις τὰ δίκαια βραβεύσει 29—33 Jüdische Hoffnungen: 510. ΠῚ 610 ff. 743 ff. Apocal. Bar. XXIX 5ft. Henoch 10, 18 (Rabbinisch: Eisenmenger, Entdecktes Judenthum II 309 ff.), später christlich: Sib. VIII 208ff. Papias bei Irenaeus II 417f. Harv. Danielapokalypse bei Vassiliev: Anecdota Graeco-Byzantina p. 41 (Schürer: Geschichte des jüdischen Volkes 3 II 541). — 87 ff. vgl. V. 149. Die Vorstellung stoisch-jüdisch: Philo, de agric. 24f. p. 817 ἢ M., dann christlich: I Kor. 9, 24. Hebr. 12, 1. II Tim. 4, 7 Clemens Alex.: Quis dives salvetur 3. Tertullian. ad. mart. 3 Bonum agonem subituri estis, in quo agonothetes deus vivus est, xystarches spiritus sanctus, corona aeternitatis brabium angelicae substantiae, politia in caelis. (39 Fränkel: Die Inschriften von Pergamon II 207). 27 αἰϑέρι ναίων = V.177. 111 11.81. V 298. X1311. XII 132. XIV 10. Fragm. 3, 17|29 βαϑεῖα καὶ P | 30f. vgl. V.319f. VIII 28. 209 £. XI 238. — πάλι Castal, πάλιν DE | 31 οὐ διαμεριζομένη P | 88 Anf. vgl. III 294. IV 182. XIV 48. — VII 145. VII 319. XI 77. — ἔσσεϑ᾽ Ψ. — ὡς: ὥσπερ A. — Nev: ἦεν χαὶ P 84 vgl. XIV 220. 158. XII 196. — μετέπειτα: μερόπεσσι Rz. aus XIV 220. 158 ] 85 vgl. XII30f. XIV 180f. V 155 | 86 λαμπρῶς FR. — an’... αἰγλήεντος --- ΧΙ 81) 87 τότε γὰρ στέφανος A τὸ γὰρ στέφος P | 38 ἐναγώνιον ἀϑλεύουσιν vgl. XI 91. — ἀεϑλεύουσι P | 89 zul τόϑμαι μέγας γὰρ αἰὼν P zal τό... ϑμαὶ u. y. αἰὼν A καὶ τότε γὰρ μέγας αἰὼν Ψ χαὶ τότε δὴ μέγας αὖτις ἀγὼν Turneb. χαὶ τεϑμόν τε" μέγας γὰρ ἀγὼν (Gott zeigt den Kämpfenden den Kranz und die Kampfsatzung) Gfick. χαὶ τὸ Hua‘ u. y. &. Wilamowitz. — ἐσελαστιχὸς Gffck. vgl. Fränkel: Die In- Schriften von Pergamon πο. 209, 21: iselastiei. εἰσελαστικὸς D εἰσελλαστιχὸς P ἐσελα- στιχὸς Opsop. | 40 πόλον Volkm. Rz.— οὐράνιόν y’P | 41 ἔσσετ᾽ P.— ἀϑανασίης Alex. vgl. V. 150. ἀϑανασίας ΦΨ 42 ἐπὶ D | 48 περικαλέος DLR (F?) | 44 ἀργύρεον Φ. (IT), 27—68. 29 καὶ δοκίμους στέψει, αὐτὰρ ϑέμα μάρτυσι δώσει ἀϑάνατον ἄχρι καὶ ϑανάτου τὸν ἀγῶνα ποιοῦσιν. παρϑενιχοῖς δὲ δραμοῦσι χαλῶς ἄφϑαρτον ἄεϑλον δώσει τοῦ ϑέματος καὶ τοῖς τὰ δίκαια νέμουσιν 50 ἀνϑρώποις πᾶσίν τε καὶ ἔϑνεσιν ἀλλοδαποῖσιν τοῖς ὁσίως ζώουσι ϑεόν 9° ἕνα γινώσκουσιν. οἱ δ᾽ ἀγαπῶσι γάμον τε γαμοκλοπιῶν τ᾽ ἀπέχονται, δώσει πλούσια δῶρα, αἰώνιον ἐλπίδα καὶ τοῖς. πᾶσά τε γὰρ ψυχὴ μερόπων ϑεοῦ ἐστι χάρισμα, 55 κοὺ ϑέμις ἀνϑρώποις τὴν ἄλγεσι πᾶσι μιαίνειν. μὴ πλουτεῖν ἀδίκως, ἀλλ ἐξ ὁσίων βιοτεύειν. 3 - - SE , > ἀρκεῖσϑαι παρεοῦσι καὶ ἀλλοτρίων ἀπέχεσϑαι. ψεύδεα μὴ βάζειν, τὰ δ᾽ ἐτήτυμα πάντα φυλάσσειν. (μηδὲ μάτην εἴδωλα σέβου" τὸν δ᾽ ἄφϑιτον αἰεί) 60 πρῶτα ϑεὸν τίμα, μετέπειτα δὲ σεῖο γονῆας. πάντα δίκαια νέμειν, μηδ᾽ εἰς κρίσιν ἄδικον ἔλϑῃς. μὴ ῥίψῃς πενίην ἀδίκως, μὴ κρῖνε προσώπῳ" ἣν σὺ κακῶς δικάσῃς, μετέπειτα ϑεός σε δικάσσει. 47 Apok. Joh. 2, 10. — 48 ἄφϑαρτον: vgl. I Kor. 9, 25. --- 56— 148 (Ψ) zu- meist aus Pseudo-Phokylides (vgl. dagegen Suidas u. ἃ. W. Φωχυλίδης .. .. εἰσὶ δ᾽ ἐκ τῶν Σιβυλλιαχῶν χεχλεμμένα). Derartige Moralvorschriften, vielleicht nach griechischen Gnomensammlungen entworfen (vgl. V. 56. 60), sind nicht nur bei’ den Juden (vgl. auch 510. III 234 ff. 630. 762 ff), sondern noch mehr bei den Christen sehr häufig, vgl. bes. die Διδαχή. Hermas: Mand. VIII 10. Barnab. ep. 19,2. Apolog. Aristid. 15. Sib. VII 403 ff. 480 ff. — 56 vgl. Theognis 146. Sib. II 1098. — 60 vgl. III 594. VIII 482. Ähnlich die Χρυσᾶ ἔπη des Pythagoras (Iamblichi vit. Pythag. p. 204 Nauck): 1 ἀϑανάτους μὲν πρῶτα ϑεούς.. 2 τίμα.... 4 τούς τε γονεῖς τίμα... --- 6% Deut. 1, 17, Lev. 19, 15. Prov. 24, 38. — Διδ. 4. - >» 47 τ᾽ ἄχρι ϑανάτου P 49 τοῦ ϑέματος: τοῦτ᾽ ἄϑλου Ψ' Buresch. — τὰ δίχαια νέμουσιν vgl. 1272. 295 | 50 πᾶσί τε P | 1 ζώουσι: ζῶσίν τε Φ Bur. — 9° Bergk δ᾽ ΦΨΊ 52 οἱ δ᾽ ἀγαπῶσι Betuleius 76° (ἡδ᾽ L) ἀγαπῶσι DP. — γαμοχλοποιῶν RL | 53 δώσει πλούσια δῶρα Φ δώσει δῶρα γε (τε F) τήν τ᾽ Ψ' δώσει πλούσια dog’ Alex. | 55 ἄλγεσι: αἴσχεσι Herwerden. 56—148 nur in %. — Über die HSS. des [Phokylides] vgl. Kroll: Rheinisches Museum 1892, S. 457—459. (Dossios: Philologus 1897 S. 616 ff. wertlos). 56 — [Phok.] 5. | 57 vgl. [Phok.] 6. Zweimal in L, zum 2. Male παρ᾽ &otoı wie 1 interpol. HS. des [Phok.] | 58 vgl. [Phok.] 7. — πάντ᾽ ἀγορεύειν [Phok.) | 59 < [Phok.] | 60 —= [Phok.] 8. — δὲ < # und 1 interpol. HS. des [Phok.] | 61 vgl. [Phok.] 9. — μηδὲ κρίσιν ἐς χάριν ἕλκειν [Phok.] vulgo μηδ᾽ εἰς χρίσιν χάριν ἕλχειν 1 Haupths. des [Phok.] | 62 vgl. [Phok.] 10. — ῥέψῃς: ϑλέίψῃς Bernays vgl. V. 74. — ἀδίκως μὴ Bern. | 63 vgl. [Phok.] 11. — διχάσει Ψ 2 Haupthss. des [Phok.]. 30 Sibyllina. μαρτυρίην ψευδῆ φεύγειν", τὰ δίκαια βραβεύειν. 65 παρϑεσίην τηρεῖν" ἀγάπην δ᾽ ἐν πᾶσι φυλάσσειν μέτρα νέμειν τὰ δίκαια᾽ καλὸν δ᾽ ἐπίμετρον ἅπασιν. σταϑμὸν μὴ κρούειν ἑτερόξυγον, ἀλλ᾽ ἴσον ἕλκειν, μήδ᾽ ἐπιορκήσῃς μήτ᾽ ἀγνὼς μήτε ἕκοντί" ψεύδορκον στυγέει ϑεός, ὅττι κεν ἄν τις ὀμόσσῃ. το (ἐξ ἀδίκων ἔργων δῶρον χερὶ μήποτε δέξῃ.) σπέρματα μὴ κλέπτειν" ἐπαράσιμος ὅστις ἕληται (εἰς γενεὰς γενεῶν (εἰς) σχορπισμὸν βιότοιο. μὴ ἀρσενοκοιτεῖν, μὴ συκοφαντεῖν, μήτε φονεύειν.) μισϑὸν μοχϑήσαντι δίδου" μὴ ϑλῖβε πένητα. 75 γλώσσῃ νοῦν ἐχέμεν" κρυπτὸν λύγον ἐν φρεσὶν ἴσχειν. (ὑρφανικοῖς χήραις ἐπιδευομένοις δὲ παράσχου.) μήτ᾽ ἀδικεῖν ἐϑέλῃς μήτ᾽ οὖν ἀδικοῦντα ἐάσῃς. πτωχοῖς εὐθὺ δίδου und’ αὔριον ἐλϑέμεν εἴπῃς. (ἰδρώσῃ σταχύων χειρὶ χρήζοντι παράσχου. 80 ὃς δ᾽ ἐλεημοσύνην παρέχει, ϑεῷ οἶδε δανείζειν. δύεται ἐκ ϑανάτου ἔλεος, κρίσις Onmorav ἔχϑῃ. 65 Ezech. 18, 7. — 66 vgl. Lev. 19, 36. Deut. 25, 14. 510. III 237. -- 73 μὴ doosvoxoıreiv: Sehr häufig in spätjüdischer und in christlicher Litteratur: Aristeasbrief 152. Sib. III 185. 596. 764. V 166. 387. 430. IV 34. Philo: de vita cont. 7 p. 480 M. Das slavische Henochbuch X 5. 13 Bonwetsch. Testament. XII patr. Levi. 17. [Phok.] 3. — I Kor. 6, 9. I Tim. 1,10. Aıd. 2. Barnab. ep. 19, 4 u.a. — 74 Deut. 24, 14. Lev. 19, 13. — 75 Sir. 19, 10. — 76 vgl. III 242. Hermas: Mand, VIII 10. Apol. Arist. 15. Slav. Henochbuch L 8.43 Bonw. — (78 Lev. 19, 13). — 79 Öfter angeführter Spruch, zuerst, w. 6. sch., Aud. 1, 6 ἱδρωσάτω ἣ ἐλεημοσύνη σου εἰς τὰς χεῖράς σου μέχρις ἂν γνῷς, τίνι δῷς. vgl. Augustin: Explan. in Psalm. 102, 12. 146, 17. Cassiod. Exp. in Ps. 40, 1 u.a. — 80 Prov. 19, 14. — 81 Jak. 2, 13. 64 — [Phok.] 12. — ψευδὴν P. — τὰ δίχαια δ᾽ ἀγορεύειν Ψ und 1 interpol. HS. des [Phok.]. vgl. V. 45 | 65 vgl. [Phok.] 13. παρϑεσίην Bern. παρϑενίην P HSS. des [Phok.]. — ἀγάπην: πίστιν 2 Haupthss. des [Phok.]) | 66 —= [Phok.] 14 vgl. ΠῚ 237.— δ᾽ ἐπὶ μέτρον L viele interpol. HSS. des [Phok.] | 67 —= [Phok.] 15 68 — [Phok.] 16. — und: μήτ᾽ HSS. des [Phok.]. — μήϑ᾽ ἀγνὼς FL μήϑ᾽ ayvocsR 1 interpol. HS. des [Phok.]. — μήτε &zovri in den Sibb. Opsop. μήϑ᾽ &xovri P 2interpol. HSS. des [Phok.] μήτ᾽ ἐϑελοντί 1 Haupths. des [Phok.) | 69 vgl. [Phok.] 17 τὸ < [Phok.] — Anf.— V.272.— χερὶ Opsop.zeıol P | 71 = [Phok.]18.— σπέρματα: τέρματα Bernays, vgl. Deut. 27, 17 | 72 < [Phok.]. — εἰς (ἐς) + Rz. < # | 73 < [Phok.]. — μὴ ἀρσενοκοιτεῖν Alex. μήτ᾽ ἀρσ. P | 74 = [Phok.] 19. — μὴ ϑλῖβε πένητα vgl. III 630 | 75. 76 w Rz. | 75 = [Phok.] 20 | 76 < [Phok.]. — ἐπιδευομένοις Alex. ἐπιδεομένοις P | 77 = |Phok.] 21. — οὖν < Ψ 2 Haupthss. des [Phok.]. — &dı- χοῦντας Bergk Bern. | 78 vgl. [Phok.) 22. — πτωχοῖς: πτωχῷ δ᾽ [Phok.] | 79 vgl. (Phok.] 23: πληρώσας σέο χεῖρ᾽ ἔλεον χρήζοντι παράσχου. --- ἱδρώσῃ Mendelssohn ἑδρῶσι Ψ. — χρήζοντι παράσχου --- V. 89 | 80-83 < [Phok.). Ba u an UNE Da il un ΤΥ [11], 64-108. | 31 οὐ ϑυσίην, ἔλεος δὲ ϑέλει ϑεὸς ἀντὶ ϑυσίης. ἔνδυσον [οὖν] γυμνόν, μετάδος πεινῶντ ἄρτων σῶν.) ἄστεγον εἰς οἶκον δέξαι καὶ τυφλὸν ὁδήγει. 85 ναυηγοὺς οἴκτειρον᾽ ὃ γὰρ πλοῦς ἐστιν ἄδηλος. χεῖρα πεσόντι δίδου" σῶσον δ᾽ ἀπερίστατον ἄνδρα. κοινὰ πάϑη πάντων, βίοτος τροχός, ἄστατος ὄλβος. πλοῦτον ἔχων σὴν χεῖρα πενητεύουσιν ὄρεξον. ὧν σοι ἔδωκε ϑεός, τούτων yonkovrı παράσχου. 90 κοινὸς πᾶς ὃ βίος μερόπων, ἄνισος δὲ τέτυκται. (μήποτε ἄνδρα πένητα ἰδὼν σκώψῃς ἐπέεσσιν μηδὲ κακῶς γε προσείπῃς μωμητόν τινα φῶτα. τὸ ζῆν ἐν ϑανάτῳ δοκιμάζεται" εἴ τις ἔπραξεν ἔκνομον ἢ δίκαιον, διακρίνεται εἰς κρίσιν ἐλϑών. 9 ες μῃδὲ φρένας βλάπτειν οἴνῳ μηδ᾽ ἄμετρα πίνειν. αἷμα δὲ μὴ φαγέειν, εἰδωλοϑύτων δ᾽ ἀπέχεσϑαι.) τὸ ξίφος ἀμφιβαλοῦ μὴ πρὸς φόνον, ἀλλ᾿ ἐπὶ ἄμυναν" εἴϑε δὲ μὴ χρήσῃ μήτ ἔκνομα μήτε δικαίως" , κἂν γὰρ ἀποχτείνῃς ἐχϑρόν, σέο χεῖρα μιαίνεις. 100 ἀγροῦ γειτονέοντος ἀπόσχου, μηδ᾽ ἄρ᾽ ὑπερβῆς" πᾶς ὅρος ἐστὶ δίκαιος, ὑπερβασίη δ᾽ ἀλεγεινή. κτῆσις ὀνήσιμός ἐσϑ' ὁσίων, ἀδίκων δὲ πονηρά. μηδέ τιν αὐξόμενον λωβήσῃ καρπὸν ἀρούρης. 82 Hos. 6, 6. Matth. 9, 13. 12, 7 (vgl. 510. VIII 390). — 83. 84 Tob. 4, 16. Jes. 58,7. Lev. 19,14. Sib. VIII 404£.. — 88 Deut. 15, 11. — (92 Matth. 5, 44). — 95 Tob. 4, 15. (Prov. 20, 1). — 96 [Heraklit] Brief 7. vgl. 510. VIII 113 (403). Act. 15, 20. 29. 21,25. Aid. 6. — 100—103 Exod. 22, 5. Deut. 19, 14. — 100 vgl. III 240. — 101 vgl. V. 142. 83 ἔνδυσον γυμνὸν Alex. — μετάδος πεινῶντ᾽ ἄρτων σῶν vgl. VIII 404 | 84 — [Phok.] 24. — ὡδήγει # | 85 vgl. [Phok.] 25. — ὅ γὰρ: ἐπεὶ [Phok.]. — πλόος aus [Phok.] Rz. | 86 —= [Phok.] 26 | 87 vgl. [Phok.] 27. — βίοτος: 6 βίος [Phok.] | 88 — [Phok.] 28 | 89 vgl. [Phok.] 29. — σοι: τοι 1’Haupths. des [Phok.]. — τούτων [Phok.] χαὶ αὐτὸς P χαὐτὸς (Opsop.) Alex. — χρήζοντι nagdoyov = V.79| 90 vgl. [Phok.] 30: ἔστω χοινὸς ἅπας ὁ βίος καὶ ὁμόφρονα πάντα | 91—95 (96) < [Phok.] | 91 δ᾽ ἄνδρα Rz. φῶτα Nauck. | 94 vgl. I 273 | 95 und ἄμετρα πίνειν Alex. μηδὲ πίνειν ἄμετρα P | 96 — V. 32 in 1 interpol. HS. des [Phok.] | 97 = [Phok.] 32. — φόνον: φίλον P. — En’: ἐς [Phok.] | 98 vgl. [Phok.] 33. — χρηζοις [Phok.]. — ἔχνομα: εὔνομα, ἔννομα, ἄνομα ASS. des [Phok.] | 99 vgl. [Phok.] 34. — xav: ἢν [Phok.). — waves E | 100 — [Phok.] 35. — γειτονεύοντος P. — μὴ τὸν δ᾽ ἄρ᾽ ὑπερβῇς P | 101 vgl. [Phok.] 36: πάντων μέτρον ἄριστον, ὑ. δ᾽ ἀ. — ὑπερβασίη δ᾽ ἀλεγεινή vgl. V. 142. ὑπερβασίαι δ᾽ ἀλεγειναί [Phok.] | 102 vgl. [Phok.] 37, erhalten nur in 1 interpol. HS. — χεῇσις: χρῆσις [Phok.] | 108 vgl. Phok.] 88, — λωβήσῃ χαρπὸν: χαρπὸν λωβήσῃ [Phok.). 42 Sibyllina. ἔστωσαν δ᾽ ὁμότιμοι ἐπήλυδες ἐν πολιήταις" 105 πάντες γὰρ Eeving πειρήσονται πολυμόχϑου, (ὡς ξένοι ἀλλήλων᾽ ξεῖνος δέ τε οὔτις ἐν ὑμῖν Eooer, ἐπεὶ πάντες βροτοὶ αἵματος ἐξ ἕνός ἐστε,) χώρη δ᾽ οὔτι βέβαιον ἔχει τόπον ἀνθρώποισιν. (μηδὲ ϑέλῃς πλουτεῖν μηδ᾽ εὔχεο" ἀλλὰ τόδ᾽ εὔχου 110 ζῆν ἀπὸ τῶν ὀλίγων μηδέν τε ἔχοντα ἄδικον.) ἡ φιλοχρημοσύνη μήτηρ κακότητος ἁπάσης. (μὴ πόϑος εἰς χρυσὸν ἢ εἰς ἄργυρον" ἐν δ᾽ ἄρα καὶ τοῖς ἔσσεται ἀμφήκης ϑυμοφϑόρος ἔνϑα σίδηρος.) χρυσὸς ἀεὶ δόλος ἐστὶ καὶ ἄργυρος ἀνθρώποισιν. 115 χρυσὲ κακῶν ἀρχηγὲ βιοφϑόρε πάντα χαλέπτων, εἴϑε σὲ μὴ ϑνητοῖσι γενέσϑαι πῆμα ποϑεινόν" σοῦ γὰρ ἕκητι μάχαι τε λεηλασίαι τε φόνοι Te, ἐχϑρὰ δὲ τέκνα γονεῦσιν ἀδελφειοί τε συναίμοις. (μηδὲ δόλους δάπτειν᾽ μὴ πρὸς φίλον ἦτορ ὁπλίζειν.) 120 und ἕτερον κεύϑῃς κραδίῃ νόον ἀλλ᾿ ἀγορεύων. μηδ᾽ ὡς πετροφυὴς πολύπους κατὰ χῶρον ἀμείβου. πᾶσιν δ᾽ ἁπλόος ἴσϑι, τὰ τ ἐκ ψυχῆς ἀγόρευε. 104 Lev. 19, 38. Exod. 22, 21. 23,9. — 106f. Stoisch, vgl. (zu III 247 und) Musonius bei Stobaeus Vol. III Hense p. 749,2 τί δ᾽; οὐχὶ κοινὴ πατρὶς ἀνϑρώπων ἁπάντων 6 χόσμος ἐστίν, ὥσπερ ἠξίου Σωκράτης; — 109f. vgl. Theognis 1155. Theognis (vgl. oben V. 56) ausser bei den heidnischen Philosophen auch bei den Christen beliebt, vgl. z. B. Gregor. Naz. carm. de virt. 2, 393 p. 706 M. Theodoret: Graec. affect. cur. p. 809 M. vgl. Sib. VII 89. — 111 vgl. VII 17. IT 285 ἢ, 641 ἢ I Tim. 6, 10. \ 104 = [Phok.] 39 | 105 vgl. [Phok.] 40. — $eving πειρήσονται πολυμόχϑου Rz. Seving περιρήσσονται πολυμόχϑου P neving πειρώμεϑα τῆς πολυπλάγχτου [Phok.] | 106. 107 < [Phok.]) | 106 re Gfick. γε Ψ. — ὑμῖν Alex. ἡμῖν 7 | 108 vel. [Phok.] 41. — χώρης 2 Haupthss. des [Phok.] R χώρις L. — ἔχειν P. — τόπον Ψ πέδον [Phok.] | 109. 110 < [Phok.] | 109 ϑέλης 1, ϑέλεις FR ϑέλοις (Alex.) Rz. | 110 μηδὲν ἔχοντ᾽ üdızov nach Theognis 1156 Alex.?, doch vgl. Th. 1155 und Sib. V. 109, die auch nur ähnlich, nicht gleich sind | 111 = [Phok.] 42, vgl. ΒΡ. VIII 17. III 235£. 641f. | 112. 113 < [Phok.) | 112 7 ἐς Rz. | 114 -- [Phok.] 43 | 115 — [Phok.] 44 | 115 vgl. Υ 184. 231. 42 | 116 — [Phok.] 45 | 117 = [Phok.] 46. — σοῦ: σεῦ 1 Haupths. des [Phok.]. — λεηλασίαι τε φόνοι te = XIII 87 | 118 = [Phok.] 47. vgl. VIII 26. 84. — ἀδελφεοί F ἀδελφαῖοι L ἀδελφοί R 2 Haupthss. des [Phok.] — συνέμοις RL | 119 < [Phok.). μηδὲ δόλους ῥάπτειν aus [Phok.]) 4 #. — μηδὲ: μήτε [Phok.) 4 | 120 = [Phok.] 48. — μήϑ᾽ % | 121 = [Phok.]) 49. — χῶρον 1 interpol. HS. des [Phok.] χώραν P und die Vulgata des [Phok.] — ἀμείβειν % | 122 vgl. [Phok] 50. — πᾶσι Ψ. — τὰ δ᾽ ἐκ [Phok.). De a ee a [II], 104—145. 33 ὅστις ἑκὼν ἀδικεῖ, κακὸς ἀνήρ᾽ ὃς δ᾽ ὑπὶ ἀνάγκης, .ova ἐρέω τὸ τέλος" βουλὴ δ᾽ εὐθϑύνεϑ' ἑκάστου. 185 μὴ γαυροῦ σοφίῃ μήτ᾽ ἀλκῇ μήτ᾽ ἐνὶ πλούτῳ" εἷς ϑεός ἐστι σοφὸς δυνατός 9 ἅμα καὶ πολύολβος. μηδὲ παροιχομένοισι κακοῖς τρύχου τεὸν ἦτορ᾽ οὐκέτι γὰρ δύναται τὸ τετυγμένον εἶναι ἄτυκτον. μὴ προπετὴς ἐς χεῖρα᾽ χαλίνου δ᾽ ἄγριον ὀργήν᾽ 180 πολλάκι γὰρ πλήξας ἀέκων φόνον ἐξετέλεσσεν. ἔστω κοινὰ πάϑη, μηδὲν μέγα μηδ᾽ ὑπέροπλον. οὐκ ἀγαϑὺν πλεονάζον ἔφυ ϑνητοῖσιν ὄνειαρ. ἡ πολλὴ δὲ τρυφὴ πρὸς ἀμέτρους ἕλκετ’ ἔρωτας. ὑψαυχεῖ δ᾽ ὁ πολὺς πλοῦτος καὶ ἐς ὕβριν ἀέξει. 185 ϑυμὸς ὑπαρχόμενος μανίην ὀλοόφρονα τεύχει. ὀργὴ δ᾽ ἐστὶν ὕρεξις, ὑπερβαίνουσα δὲ μῆνις. ζῆλος τῶν ἀγαθῶν ἐσϑλός, φαύλων δέ τε φαῦλος. τόλμα κακῶν ὀλοή, ἀγαθῶν δέ τε κῦδος ὀπάζει. σεμνὸς ἔρως ἀρετῆς, ὁ δὲ Κύπριδος αἶσχος ὀφέλλει. 140 Ἑὴδὺς Ayavopomv* κικλήσκεται ἐν πολιήταις. ἐν μέτρῳ φαγέειν, πιέειν καὶ μυϑολογεύειν" πάντων μέτρον ἄριστον᾽ ὑπερβασίη δ᾽ ἀλεγεινόν. μὴ φϑονερός, μὴ ἄπιστος ἔσῃ, μὴ λοίδορος ἴσϑι, μηδὲ κακογνώμων, μὴ ψευδαπάτης ἀμέτρητος.) 145 σωφροσύνην ἀσκεῖν, αἰσχρῶν δ᾽ ἔργων ἀπέχεσϑαι. 125 Jerem. 9, 23. Sir. 1, 8. — 126 vgl. ΠῚ 11. --- 128 vgl. Theognis 583 f. — 141 vgl. Sir. 34, 16. 25. ’ - 123. vgl. [Phok.] δ1 ἢ, — ὃς δ: ἀλλ᾽, εἰ δ᾽, ἣν δ᾽, “ἂν δ᾽ HSS. des [Phok.] | 125 vgl. [Pkok.] 53 196 = [Phok.] 54 | 127 = [Phok.] 55. --- ἦτορ # viele HSS. des [Phok.] ἧπαρ andere HSS. | 128 —= [Phok.] 56 | 129 —= [Phok.] 57. — προπετὴς : προπέσῃς Bern. | 130 — [Phok.] 58. — πολλάχις P mehrere HSS. des [Phok.] | 181 vgl. [Phok.] 59. | 132 vgl. [Phok.] 60 | 133 vgl. [Phok.] 61. — ἀμέτρους: ἀσέμνους 1 Haupths. des [Phok.]) Bern. | 134 = [Phok.] 62 | 135 vgl. [Phok.] 63. — ὑπαρχόμενος P verlesen aus [Phok.] ὑπερχόμενος. | 186 —= [Phok.] 64 | 137 vgl. [Phok.] 65. — τῶν ἐσθλῶν ἀγαϑὸς 2 Haupthss. des [Phok.]. — δέ re Rz. ν ἀίδηλο δὲ γε Ψ. --- δὲ τε φαῦλος: δ᾽ ὑπέρογχος, δ᾽ ὑποεργός, δ᾽ ὑποεργός, δ᾽ ὑπουργός die HSS. des [Phok.] | 188 vgl. [Phok.] 66. --- ἀγαϑῶν.... ὀπάζει: μέγα δ᾽ ὠφελεῖ ἐσϑλὰ πονεῦντα [Phok.]. — τε Rz. γε 7 | 139 = [Phok.\ 67 | 140 = [Phok.] 68. — ἡδὺς ἀγανόφρων Ψ [Phok.] (9. ἀγαννόφρων 1 Haupths.) ἡδὺς ἄγαν ἄφρων Bergk ἡδυπαϑῶν ἄφρων Gfick. | 141 vgl [Phok.] 69. — ἔν μέτρῳ φαγέειν πιέξει» Ψ μέτρῳ ἔδειν, μέτρῳ δὲ πιεῖν, μέτρω φαγεῖν, μέτρω δὲ πιεῖν, μέτρῳ μὲν φαγέειν, πίνειν die HSS. des [Phok.] | 142 vgl. [Phok.] 69b. Sib. II 101. — ὑπερβασίαι δ᾽ ἀλεγειναί [Phok.) ὕπερβ. δ᾽ ἀλεγεινή ὃ vgl. V.101 | 143. 144 < [Phok.] | (148 vgl. [Phok.] 71-73.) | 145 = [Phok.] 76, Sibyllina. 3 34 Sibyllina. » , ‚ BR HR, ” un μιμοῦ κακότητα, δίκῃ δ᾽ ἀπόλειψον ἄμυναν" Α Α x ” . Be. ' 3 , πειϑὼ μὲν γὰρ ὄνειαρ, ἔρις δ᾽ ἔριν ἀντιφυτεύει. μὴ πίστευε τάχιστα, πρὶν ἀτρεκέως πέρας ὄψει. οὗτος ἀγών, ταῦτ᾽ ἐστὶν ἀέϑλια, ταῦτα βραβεῖα, 150 τοῦτο πύλη Long καὶ εἴσοδος ἀϑανασίης, ἣν ϑεὸς οὐράνιος δικαιοτάτοις ἀνϑρώποις ἔστησεν νίχης ἐπαέϑλιον" οἱ δὲ λαβόντες τὸ στέφος ἐνδόξως διελεύσονται διὰ ταύτης. ἀλλ᾽ ὁπόταν τόδε σῆμα φανῇ κατὰ κόσμον ἅπαντα, 155 ἐχ γενετῆς παῖδες πολιοχρόταφοι γεγαῶτες, ϑλίψεις δ᾽ ἀνθρώπων λιμοὶ λοιμοὶ πόλεμοί τε, καιρῶν δ᾽ ἀλλαγίη, πενϑήματα, δάκρυα πολλᾶ, al, ὁπόσων παῖδες “χώραις ἐνὶ ϑοινήσονται οἴκτρ᾽ ὀλοφυρόμενοι γονέας", ἐν φάρεσι σάρκας 10 ἐνϑέντες, ϑάψουσιν ἐπὶ χϑονὶ μητέρι λαῶν αἵμασι καὶ κονίῃσι πεφυρμένοι᾽ ὦ μέγα δειλοὶ ὑστατίης γενεῆς φῶτες καχοεργέες alvol νήπιοι οὐδὲ νοοῦντες, 09, ἡνίκα φῦλα γυναικῶν μὴ τίκτωσιν, ἔφυ τὸ ϑέρος μερόπων ἀνθρώπων. 149 ἀγών: vgl. V. 81 {ἰ — 150 Matth. 7, 18. — 155 vgl. Hesiod: "E. x. ἧ. 180 f. (Hesiod sehr beliebt bei den Stoikern, also stoisch-jüdische Vorstellung, wie gleich zeigt:) IV Esr. 6, 21... et anniculi infantes loquentur. — Christlich: Testamentum domini nostri ed. Ephraem II Rahmani p. 9 VII puellae recenter viris nubentes parient infantes loquentes verba perfecta.... Adspectus autem eorum erit uti adspectus iam provectorum in annis: cani enim erunt qui nascentur. — 157 χαιρῶν δ᾽ ἀλλαγίη: wahrscheinlich ursprgl. jüdisch, vgl. Sib. V 300 (XTV 299), dann christlich: Sib. VII 214f. Lactant. div. inst. VII 16, 9. — 163f. Apoka- kalyptische Vorstellung der (Juden und) Christen: Ägypterevangelium, bei Clemens Alex. Strom. IIl 6, 45. vgl. auch noch die tiburtinische Sibylle S. 181 Sackur.... et pregnantes ululabunt in tribulationibus et doloribus dicentes: Putasne, pariemus? — (164 ϑέρος: vgl. 1 387. XIV 356). 146 —= [Phok.] 77. — μὴ aus [Phok.] Rz. μηδὲ I. — ἀπόλειψον 2 Haupthss. des [Phok.]) ἀπάλειψον P viele HSS. des [Phok.). 149 Anf. vgl. V. 39 | 150 ἀϑανασίας P | 151 οὐράνιος: οὐράνιός γε D vgl: 1861} 153 διελεύσονται: εἰσέλϑωσι P | 156 δ᾽ < Ψ. — λιμοὶ λοιμοὶ Alex. λοιμοὶ χαὶ λιμοὶ D τε λιμοὶ λοιμοὶ P | 107 vgl. VIII 9214. — πενϑήματα Struve πένθημά te D χαὶ πένϑιμα (πένϑημα L) Ψ Buresch | 158 χώραις .... 159... γονέας so (χώρης FR, χῶρις Τὴ D’P; hier muss ein grausiges Vorzeichen stehen: Wilam. Vielleicht also: χεῖρας ἐπιφοινίξονται, dann Lücke, in der stand, dass sie ihre Eltern totschlugen und 159 olxro’ ὀλοφυρομένους y. | 158 Anf. vgl. XIV 344. XI 138. XII 113. XIV 82. | 159 Anf. vgl. V. 301 | 160 ἐνθέντες P Bur. σὺν μέλεσιν ® Ra. | 161 πεφυραμέν᾽ ® | 163 59, ἡνίχα: ὃ νικᾶ (νικᾷ A) ® | 164 vgl. XIV 356. [IT], 146—181. 95 165 ἡ δὲ συναίρεσις ἐγγύς, ὅταν τινὲς ἀντὶ προφητῶν wevdararaı πελάσωσιν ἐπὶ χϑονὶ φημίζοντες. καὶ Βελίαρ 9’ ἥξει καὶ σήματα πολλὰ ποιήσει ἀνθρώποις. τότε δὴ ὁσίων ἀκαταστασί᾽ ἀνδρῶν ἐκλεχτῶν πιστῶν τε, λεηλασίη τε γένηται m τούτων ἠδ᾽ Ἑβραίων. δεινὸς δ᾽ αὐτοῖς χόλος ἥξει, ἡνίκα δὴ δεκάφυλος ἀπ᾽ ἀντολίης λαὸς ἥξει ζητήσων λαόν, ὃν ἀπώλεσεν ᾿Ασσύριος κλών, συμφύλων Ἑβραίων" ἔϑνη δ᾽ ἐπὶ τοῖσιν ὀλοῦνται. ὕστερον αὐ ἄρξουσιν ὑπερμενέοων ἀνϑρώποων τὸ ἐκχλεχτοὶ πιστοὶ Ββραῖοι καταδουλώσαντες αὐτοὺς οὑς τὸ πάροιϑεν, ἐπεὶ κράτος οὔποτε λείψει. ὕψιστος πάντων πανεπίσχοπος αἰϑέρι ναίων ὕπνον ἐπ᾿ ἀνϑρώποις σχεδάσει βλέφαρ᾽ ἀμφικαλύψας. ὦ μάκαρες ϑεράποντες, 00005 ἐλϑὼν ἀγρυπνοῦντας 10. εὕροι ὁ δεσπόζων" τοὶ δ᾽ ἐγρήγορϑαν ἅπαντες πάντοτε προσδοχάοντες ἀκοιμήτοις βλεφάροισιν. 165 f. Matth. 24, 11. Aud. 16. Die Apokalypse des Elias S. 71, 21, 14 Steindorff. Vgl. Resch: Agrapha 173. 282. — 167 f. vgl. ΠῚ 63ff. II Kor. 6, 15. Ascensio Jesaiae IV 2 p. 17 Dillm. et postquam consummatum est, descendet Berial angelus magnus rex huius mundi, cui dominatur ex quo exstat et descendet e firma- mento suo in specie hominis, regis iniquitatis, matrieidae.... 6 οὖ dicet: ego sum Deus Ὁ. M. et ante me non fuit quisquam. vgl. Testamentum XII patr. Dan. 5. — 168 ff. vgl. III 6Sf., wo eine ähnliche Überlieferung wie hier die ἐχλεχτοί als ver- führbar hinstellt. Vgl. sonst Resch: Texte und Untersuchungen X 2, 289f. — 171 IV Esr. 13, 39... haec sunt decem tribus quae captivae factae sunt de terra sua in diebus Josiae regis.... Ipsi autem sibi dederunt consilium hoc, ut derelin- querent multitudinem gentium et profieiscerentur in ulteriorem regionem .. Commod. Instruct. II 1. Carm. apol. 941f. — 177. 178 vielleicht zu vergleichen mit der Apokal. des Elias S. 95, 36, 12 Steind., wo Gott diejenigen, die die Qualen des Antichrists nicht ertragen können, in Schlaf versenkt: „sie werden schlafen wie ein Schlummernder“. — 179 vgl. Matth. 24, 46. Luk. 12, 37. — 181 ἀχοιμήτοις βλεφάροισιν vgl. Nonnos: Par. XVII 54. — 181. 182 Luk. 12, 46. Matth. 24, 42. 165 ἡ δὲ συναίρεσις Alex. μηδὲ συναίρεσις P μὴ δὲ συναίρεσιν ® | 167 vgl. ΠῚ 63. — Βελίας Φ vgl. 163 Φ. --- zul... 168 ἀνθρώποις = II 66 f. | 168 τότε δὴ...110.... Ἑβραίων vgl. ΠῚ 68—70 | 168 δὴ: δ᾽ Φ.--- dxaraoraoı’: ἀποκατάστασις Φ ἀκχατάστασις Volkm. | 169 λεηλασίη τε --- XII 12. vgl. II 117. XIII 87 169 πιστῶν te: πιστῶν RL | 170 δ᾽ ἠδ᾽ A. — δ᾽ αὐτοῖς: δ᾽ αὖ P | 171 δὴ δεχάφυλος (Alex.) Rz. Bur. δωδεκάφυλος DV. — ἀνατολίης P 172 λαόν F ὃν P| 173 ἐπὶ τοῖσιν τοῖσι δ᾽ (τοῖσι F) | 174 ἄρξουσιν ὑπ. ἀνϑρώπῳων vgl. XII 155. XIV 52. 78. 127 | 175 ἐχλεχτοὶ πιστοὶ Ἥβραϊῖοι Maranus ἐχλεχτῶν πιστῶν Ἑβραίων BP | Nach V. 176 Lücke: Bur. Gffck. | 177 vgl. Fragm. 1, 4. — αἰϑέρι ναίων = V. 27 | 178 σχεδάσει Castal. σχεπάσει BP | 180 ἐγρήγορϑαν Nauck ἐγρήγορϑεν DP. 3 * 36 Sibyllina. "iger rag τ᾿ ὃ ἠοῦς ἢ δείλης ἢ μέσον ἦμαρ᾽ ἥξει δ᾽ ἀτρεχέως καὶ ἔσσεται ὡς ἀγορεύω, ἔσσεται ἐσσομένοις, ὅτ᾽ ἀπ᾽ οὐρανοῦ ἀστερόεντος 185 ἄστρα Te πάντα μέσῳ ἐνὶ ἤματι πᾶσι φανεῖται σὺν δυσὶ φωστῆρσιν κατεπειγομένοιο χρόνοιο. καὶ τόϑ᾽ ὁ Θεσβίτης ἀπ᾽ οὐρανοῦ ἅρμα τιταίνων οὐράνιον, γαίῃ δ᾽ ἐπιβὰς τότε σήματα τρισσᾶ κόσμῳ ὅλῳ δείξει ἀπολλυμένου βιότοιο. 190 al, ὁπόσαι χείνῳ ἐνὶ ἤματι φορτοφοροῦσαι γαστέρι φωραϑῶσιν, ὅσαι δέ τε νήπια τέκνα γαλαδοτοῦσιν, ὅσαι δ᾽ ἐπὶ κύματι ναιετάουσιν" ai, ὁπόσοι κείνην τὴν ἡμέραν ἀϑρήσουσιν᾽ ἀχλὺς γὰρ ζοφερὴ σκεπάσει τὸν ἀπείρονα κόσμον 195 ἀντολίης δύσεως τε μεσημβρίης τε καὶ ἄρκτου. 184 ff. vgl. III 801 ff. VIII 208 ff. IV Esr. 5, 4 et elucescet subito sol noctu et luna interdiu. — Ascens. Jes. IV 5. — 187 Jüdische, später christliche Erwartung: Mal. 4, 4. Matth. 11, 14. 16, 14. 17, 10. Commod. Instr. 1 41,8. Carm. apol. 833 £. Sed priusquam ille veniat, prophetabit Helias | tempore partito, medio hebdomadis axe. Lactant. div. inst. VII 17,1 imminente iam temporum conclusione propheta magnus mittetur a deo... Alle anderen Zeugen nennen neben Elias auch noch Henoch, z. B. Ephra. gr. III 742. vgl. Bousset: Der Antichrist 1858. Die Offen- barung Johannis S. 375. — 188 σήματα τρισσά: vgl. Ad. 16 zal τότε φανήσεται τὰ σημεῖα τῆς ἀληϑείας" πρῶτον σημεῖον ἐχπετάσεως ἔν οὐρανῷ, εἶτα σημεῖον φωνῆς σάλπιγγος καὶ τὸ τρίτον ἀνάστασις νεχρῶν. — 190 f. (vgl. XIV 307.) Apokalypsenstil: Mark. 13, 17. Matth. 24, 19. Luk. 21, 23. Commod. Instr. II 2, 8: Lactanti, quid faciet mater, cum ipsa crematur? Apokalypse des Elias 5. 81, 28, 12 Steind. Kalemkiar: Die VII Vision Daniels 5. 239, 32. [Hippol.] de cons. m. 27. — 194 Ephr. Syrus 11... et fient tenebrae ac caligo. — 195 Formelhaft, vgl. Kaibel: Epigrammata graeca ex lapidibus conlecta 441, 3 (U—III Jh.). Anthol. Pal. XVI 369, 1. 182 ἥξει γάρ τ᾽ Φ ἥξει γὰρ ἢ Ψ ἔσται γάρ τ᾽ oder ἔσσεται ἢ Rz. aus Hom. 1]. Φ 111. --- ἡοῦς Ψ ἠῶος Φ ἠὼς Alex. — δείλης Φ vgl. Hom. 8. ἃ. Ο., wo die Überlieferung z. t. δείλης hat. δήλης ΨΊ 188 χαὶ: γε χαὶ P | 184 ἐσσομένοις Mdls. vgl. IV 97. εὑδομένοις (εὐδομένοις) DP. — ἀπ᾿ οὐρανοῦ ἀστερόεντος --- ΤΠ 878. VIII 33. Fragm. 8, 49 | 185 ἐνὶ: τ᾽ ἐνὶ Ψ. --- πᾶσι φανεῖται: ἀποφανεῖται 7 | 180 φωστῆρσι Ψ. — κατεπειγομένοιο χρόνοιο vgl. III 50. γε ἐπειγομένοιο χρ. P| 187 ἀπ᾿ οὐρανοῦ P ἀπὸ οὐρανοῦ A Bur. γε ἀπ᾿ οὐρανοῦ P | 188 οὐράνιον: πυρίδρομον oder πυρίγονον Μά!δβ. --- τότε σήματα τρισσά: σημήια τρισσὰ Mdls. | 189 δείξει Wilam. δείξει τοῦ Φ δείξει τε Ψ 190 αἷ, ὁπόσαι: οὐαὶ ὅσαι P vgl. Υ. 193 192 γαλαδοτοῦσιν (γάλα δοτοῦσιν A) Φ γαλουχοῦσιν P γλαχτοδοτοῦσιν Struve Mein. — ὅσαι Volkm. ὅσοι BP. — χύμασι P | 198 αἷ, ὁπόσοι Bur. ai ὁπόσαι Φ οὐαὶ ὅσε (oval ὅσ᾽ R) P vgl. V. 190. — ἐχείνην FR. — ἀϑρήσουσιν: ἀϑροίσουσιν ® | 194 vgl. V 481. — ἀπείρονα κόσμον vgl. ΠΙ 694 | 195 = ΧΙ 3. vgl. III 26. VII 321. XIV 180. — ἀνατολίης Ψ. — μεσημβρίας Φ. [11], 182—213. 97 καὶ τότε δὴ ποταμός τε μέγας πυρὸς αἰϑομένοιο ῥεύσει ἀπ᾿ οὐρανόϑεν καὶ πάντα τόπον δαπανήσει, γαῖάν τ᾽ ὠκχεανόν τε μέγαν γλαυχήν τε ϑάλασσαν λίμνας καὶ ποταμοὺς πηγὰς καὶ ‚@uelkıyov "Audnv 500 καὶ πόλον οὐράνιον. ἀτὰρ οὐράνιοι φωστῆρες εἰς ἕν συρρήξουσι καὶ εἰς μορφὴν πανέρημον. ἄστρα γὰρ οὐρανόϑεν τε ϑαλάσσῃ πᾶντα πεσεῖται" ψυχαὶ δ᾽ ἀνϑρώπων πᾶσαι βρύξουσιν ὀδοῦσιν καιόμεναι ποταμῷ καὶ ϑείῳ καὶ πυρὸς ὁρμῇ 906 ἐν δαπέδῳ μαλερῷ, τέφρα δέ τε πάντα καλύψει. καὶ τότε χηρϑεύσει στοιχεῖα “πρόπαντα τὰ χόσμου ἀὴρ γαῖα ϑάλασσα φάος πόλος ἤματα νύχτες" κοὐχέτι πωτήσονται ἂν ἠέρι ἄπλετοι ὄρνεις, οὐ ζῷα νηχτὰ ϑάλασσαν ὅλως ἔτι νηχήσονται, 210 οὐ ναῦς ἔμφορτος ἐπὶ κύμασι ποντοπορήσει, οὐ βόες ἰϑυντῆρες ἀροτρεύσουσιν ἄρουραν, οὐκ ἦχος δένδρων ἀνέμων ὕπο' ἀλλ᾽ ἅμα πᾶντα eis ἕν χωνεύσει καὶ εἰς καϑαρὸν διαλέξει. 196— 218 vgl. ΠῚ 54. 80-90. VIII 243. 337 — 350. (IV 113 8). -- 196-202 Ephra.gr. IIT145. . ὅτ᾽ ἴδωμεν τὸν πύρινον ποταμὸν ἐξερχόμενον μετὰ ϑυμοῦ ὥσίπερ] ἀγρίαν ϑάλασσαν κατεσϑίοντα καὶ τὰ ὄρη καὶ τὰς νάπας καὶ χατακαίοντα πᾶσαν οἴχουμένην καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ἔργα, τότε... ἐκ τοῦ πυρὸς ἐχείνου οἵ ποταμοὶ ἐχλείψουσιν, ai πηγαὶ ἀφανίζονται, ἣ ϑάλασσα ξηραίνεται, ὁ ἀὴρ συγκλονίζεται, τὰ ἄστρα ἐχπεσοῦσιν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, ὁ ἥλιος σβεσϑήσεται, ἣ σελήνη παρέρχεται... 196 vgl. V. 286. 1Π| 72. 84. IV 173. VII 120. VIII 243. Justin. Apol. I 20 χαὶ Σίβυλλα δὲ χαὶ Ὕστασπις γενήσεσθαι τῶν φϑαρτῶν ἀνάλωσιν διὰ πυρὸς ἔφασαν. [Justin.) Quaest. et resp. ad Orthod. 74 εἰ τῆς παρούσης καταστάσεως τὸ τέλος ἐστὶν ἡ διὰ τοῦ πυρὸς χρίσις τῶν ἀσεβῶν, καϑά φασιν αἵ γραφαὶ προφητῶν τε καὶ ἀποστόλων, ἔτι δὲ χαὶ τῆς Σιβύλλης, καϑώς φησιν ὁ μαχάριος Κλήμης ἐν τῇ πρὸς Κορινϑίους ἐπιστολῇ... --- 300---518 (vgl. 305 ff.) z. t. aus VIII 337—350. — 202 vgl. VIII 190. --- 213 Subjekt fehlt; die Stelle entnommen aus ΠῚ 87 (VIII 412). 196 vgl. V. 286. III 54. 84. VII 248, --- δὴ < Ψ. --- re: ϑ᾽ ὁ Ψ. — πυρὸς aldo- μένοιο — III 706. VIII 338 | (198 γλαυχήν τε ϑάλασσαν: vgl. I11. VIL5) | 199 πηγὰς χαὶ: πηγάς τε P | 200 χαὲ πόλον οὐράνιον — III 86 vgl. VIII 339. — ἀτὰρ: τ᾽ ἀτὰρ 7 | 201 = VIII 340 | 202 vgl. VIII 190. 341 | 208 vgl. V. 305. VIII 105. 231. 350 (ΠῚ 558) | 204 vgl. VII 243. — ποταμῷ τε ϑεείου Rz. ποταμοῦ χαὶ ϑείῳ Mdls. | 205 τέφρη Rz. — δὲ: δὴ P | 206 vgl. VIII 337. ΠῚ 80 ἢ --- στοιχεῖα πρόπαντα τὰ χόσμου: χόσμου στοιχεῖα πρόπαντα Castal. τὰ < PL | 207 vgl. VIII 388, — ἀὴρ: ὅ τ᾽ ἀὴρ ΨΊ 208 vgl. Υ ΠῚ 342. — ποτήσονται FL ποτήσονται Ἐ.. — ἐν ἠέρι: δ ἠέρος P | 309 vgl. VIII 347. — ζῷα: ζῷα τε Ψ | 210 vgl. VII (236 ἢ) 348. — ἔμφορτος: ἔμφορτός τ᾽ P | 211 Anf. vgl. VII 147 | 212 vgl. VIN 345. — - δένδρων Castal. ἀνδρῶν Φ τ᾽ ἀνδρῶν Ψ. — πάντας Φ | 218 — II 87. vgl. VIII 412. — χωνεύσειε RL. 38 Sibyllina. ἡνίχα δ᾽ ἀϑανάτου ϑεοῦ ἄφϑιτοι ἀγγελτῆρες 215 Βαρακιὴλ Ῥαμιὴλ Οὐριὴλ Σαμιὴλ Aganı τε, αὐτοὶ ἐπιστάμενοι ὅσα τις κακὰ πρόσϑεν ἔρεξεν, ᾿ἀνϑρώπων ψυχὰς [τε] ἀπὸ ζόφου ἠερόεντος εἰς κρίσιν ἄξουσιν πᾶσας ἐπὶ βῆμα ϑεοῖο ἀϑανάτου μεγάλου" εἷς γὰρ μόνος ἄφϑιτός ἐστιν, 0 αὐτὸς ὃ παντοχράτωρ, ϑνητῶν ὃ δικασπόλος ἔσται" καὶ τότε νερτερίοις ψυχὰς καὶ πνεῦμα καὶ αὐδήν δώσει ἐπουράνιος, καί τ᾽ ὀστέα ἁρμοσϑέντα ἁρμοῖς παντοίοις, σάρκες καὶ νεῦρα ie ς καὶ φλέβες ἠδέ τε δέρμα περὶ χροὶ καὶ πρὶν ἔϑειραι 225 ἀμβροσίως πηχϑέντα, καὶ ἔμπνοα κινηϑέντα σώματ᾽ ἐπιχϑονίων ἑνὶ ἤματ᾽ ἀναστήσονται. καὶ τότ᾽ ἀμειλίκτοιο καὶ ἀρρήχτου " ἀδάμαντος 215 vgl. den griechischen Henoch 5. 24, 14. --- Ῥαμιὴλ: »Eremiel« in der Apokal. ἃ. Elias S. 51, 10, 9 Steind. »Jeremiel«: IV Esr. 4, 36. »Ramael«: Apoc. Baruch. LV 3. — Hinsichtlich der vier Engel in # vgl. den griech. Henoch 5. 29, 1. Apoc. Mos. p. 21: χαὶ εἶπεν ὁ ϑεὸς τῷ Μιχαήλ, τῷ Γαβριήλ, τῷ Οὐριὴλ χαὶ Ῥαφαήλ.. Apoc. Esdr. p. 31 Ti. Koptisches Fragment einer Mosesapokalypse herausgeg. von Harnack (Sitzungsberichte ἃ, Preuss. Akad. 1891, 5. 1046 £.). Mdls. vergleicht auch noch die Inschrift eines Amulets: Revue des ötudes grecques IV 288, — 216 Altjüdische, später christliche Anschauung: Psal. 68, 29. (Apok. Joh. 17, 8. Phil. 4, 3). Henoch 108, 7: Denn es giebt darüber oben im Himmel Schriften und Aufzeichnungen, damit die Engel sie lesen und wissen, was den Sündern wider- fahren wird, und den Geistern der Demütigen .... Apokal. ἃ. Elias 5. 41, 4, 2 Steind.: Auch die Engel des Anklägers, der auf der Erde ist, auch sie wiederum schreiben nach alle Sünden der Menschen auf ihre Schriftrolle.. Vgl. ebenda S. 53, 10, 19. Apocal. Pauli p. 38 Ti. — 221—226 (Ezech. 37, 5—10.) Apoc. Baruch L. Apokal. des Elias 8. 61—62, 16, 10ff. Steind. — 227 ff. Apokal. des Elias S. 45, 6, 18 Steind... ich fand, dass es Thore von Erz sind und Schlösser von Erz und Riegel von Eisen. 215 lautet in %: ἥξουσε μιχαήλ τε yaßgını ῥαφαήλ τ᾽ οὐρεήλ. — Βαρακιὴλ Ῥαμιὴλ aus dem griech. Henoch (Fabrieius Rz.) Gffck. ἥχαρ᾽ ἑρομιὴλ Φ. — Σαμιὴλ aus Henoch Rz. σαγιὴλ D | 216 ὅσα: 9 ὅσα Ψ. — ἔρρεξεν P | 217 ψυχάς τε ἀπὸ D ψυχὰς ἀπό τε Ψ re [1 Gfick. | 218 Anf. vgl. V. 230 | 219 μεγάλου: μεγάλου γ᾽ Ψ. — ἐστιν: ὧν P | 220 , , (re | > x 3 ἀργυρέοις λιϑίνοις τε, ἵν ἔλϑητ᾽ εἰς πικρὸν ἦμαρ. a ’ « ’ ’ ) ’ 60 ἥξει γὰρ, ὁπόταν ϑείου διαβήσεται ὀδμή πᾶσιν ἐν ἀνϑρώποισιν. ἀτὰρ τὰ ἕχαστ᾽ ἀγορεύσω, ὕσσαις ἐν πόλεσιν μέροπες κακότητα φέρουσιν. * * . * x ἐχ δὲ Σεβαστηνῶν ἥξει Βελίαρ μετόπισϑεν \ Go καὶ στήσει ὀρέων ὕψος, στήσει δὲ ϑάλασσαν, N ’ 65 ἠέλιον πυρόεντα μέγαν λαμπράν τε σελήνην καὶ νέχυας στήσει καὶ σήματα πολλὰ ποιήσει 2 ’ > 2 2 [4 ΕΙΣ a‘ 2.7 ἀνθρώποις" ἀλλ οὐχὶ τελεσφορα E008T ἂν αὐτῷ, ἀλλὰ πλανᾷ καὶ δὴ μέροπας, πολλούς τε πλανήσει ’ > BE} ’ 2, ’ > ’ \ ” πιστοὺς τ ἔκλεχτοὺς 9 Eßoaliovg avouovgs TE χαὶ ἄλλους , ” - τὸ ἀνέρας, οἵτινες Γούπω ϑεοῦ λόγον" εἰσήκουσαν. 08 ff. vgl. II 167 ff. Ascensio Jesaiae IV 2 p. 17 Dillm. Ephraem graeec. III 138 f. [Hippolyt.] de cons. mundi 23. (Matth. 24, 24ff. Mark. 13, 22 ff. Apok. Joh. 13, 13£.u.a.). Vgl. Bousset: Der Antichrist 115—124. — Βελίαρ: II 167, Ascens. Jes. ὃ. ἢ. Ὁ. Et postquam consummatum est, descendet Berial angelus magnus. et descendet ex firmamento suo.... 11 Kor. 6,15. Testament. XII patr. Dnd.— 64 Ephraem graec. III 138 E... μεϑιστᾷ ὁ τύραννος τὰ ὄρη. Apoc. Joh. p. 75 Ti. don καὶ βουνοὺς μετακινήσει. --- 65 IV Esr. δ], 4 et relucescet subito) sol noctu et luna interdiu. Laetant. div. inst. VII 17, 5 iubebit.... solem a suis eursibus stare u. a. — 66 [Hippol.] a. a. Ο. 28... γεχροὺς ἀνιστῶν. Andreas’ Kommentar zur Apok. 56 xal νεχροὺς ἐγείρειν .. φανήσεται. Dagegen viele andere christliche Zeugen: Bousset a. a. Ο. 116f. — 67 f. Ephraem. a. a. O. ψεῦδος καὶ οὖκ ἀλήϑειαν ταῦτα ἐνδεικνύμενος. [Hippol.] a. a. O. ἀλλ᾽ οὐκ ἀληϑῆ, ἀλλ᾽ ἐν πλάνῃ u. ἃ. — 69 (vgl. II 168 ff.) andere Tradition als Matth. 24, 24 und die daran anknüpfende Über- lieferung, z. B. Excerpta Theodoti bei Clem. Alex. p. 969. Origen. in Jerem. hom. IV 3. [Hippol.] a. a. O. 23. (Resch: Texte und Untersuchungen X 2, 289 1). 58 χρυσοῖς τε ξοάνοις P ξοανοῖσί τε χρυσοῖς Mein. | 59 ir’... ἦμαρ = VII 124. vgl. 111324. XIII 68 | 60 9elov.... ὀδμὴ vgl. (V. 462). VII 142 | 61 ἀνθρώποισιν" αὐτὰρ P ἀνϑρώποις" ἀτὰρ Ψ. — ἀτὰρ... dyogevoo vgl. V. 210 | 62 πόλεσι P. — Nach 62 in P: μετὰ τάδε προβαίνουσα τοῖς λόγοις περὶ τοῦ ἀπατεῶνος δαίμονος τοῦ ἀντιχρήστου φησὶν ὧδέ πη, in A: μετὰ τάδε προβαίνουσα τοῖς λόγοις περὶ τοῦ ἀπαταιῶνος φησὶν ἤγουν περὶ τοῦ ἀντιχρίστου ὧδε" V. 63 beginnt in T mit brauner Majuskel | 68 vgl. II 167. --- δὲ < P. — Βελίας Φ vgl. Π|167 ΦΊ 64 ὀρέων ὕψος: ὄρεα Ψ. — Nach ϑάλασσαν + αὐτὸς P | 66 χαὶ σήματα... | ἀνϑρώποις --ἰ II 167 £.— ποήσει (ποίσει verb. in ποιήσει R) Ψ | 67 οὐχὲ: οὐ P | 68 πλανᾷ A πλανᾶ d. and. HSS. — Interpunct. von Wilam. — πολλούς τε Alex. πολλοὺς Φ τε xal πολ- λοὺς P | 69 vgl. 11 1698. (175). — #: PArPrW | 70 οἵτινες... .. elonxovoar vgl. 153. — οὔπω ϑεοῦ λόγον D οὔποϑ᾽ ὅλως ϑεοῦ λόγον Ψ' οὔποϑ᾽ ὅλως ϑεοῦ εἰσήχουσαν Alex.? οὔτι ϑεοῦ λόγον Mäls. ΙΗ, 58—87. 51 ἀλλ᾽ ὁπόταν μεγάλοιο ϑεοῦ πελάσωσιν ἀπειλαί, καὶ δύναμις φλογέουσα δι᾽ οἴδματος εἰς γαῖαν ἥξῃ, καὶ Βελίαρ φλέξῃ καὶ ὑπερφιάλους ἀνϑρώπους πάντας, ὅσοι τούτῳ πίστιν ἐνιποιήσαντο" τὸ καὶ τότε “δὴ κόσμος ὑπὸ ταῖς παλάμῃσι γυναικός ἔσσεται ἀρχόμενος καὶ πειϑόμενος περὶ παντός. ἔνϑ᾽ ὁπόταν χύσμου παντὸς χήρη βασιλεύσῃ καὶ ῥίψῃ χρυσόν τε καὶ ἄργυρον εἰς ἅλα ὅϊαν, *xal χαλκόν te* σίδηρον ἐφημερίων ἀνϑρώπων 80 εἰς πόντον ῥίψῃ, τότε δὴ στοιχεῖα πρόπαντα χηρεύσει κόσμου, ὁπόταν ϑεὸς αἰϑέρι ναίων οὐρανὸν εἱλίξῃ, καϑ᾽ ἅπερ βιβλίον εἰλεῖται" καὶ πέσεται πολύμορφος ὅλος πόλος ἐν χϑονὶ δίῃ καὶ πελάγει" ῥεύσει δὲ πυρὸς μαλεροῦ καταράχτης 86 ἀκάματος, φλέξει δὲ γαῖαν, φλέξει δὲ ϑάλασσαν, καὶ πόλον οὐράνιον καὶ ἤματα καὶ κτίσιν αὐτήν εἰς ἕν χωνεύσει καὶ εἰς καϑαρὸν διαλέξει. 72 vgl. V.54. 84. — 75—80 vgl. VIII 194. 200. Dann erst wieder in sehr später Tradition: Vassiliev, Anecdota Graeco-Byz. I p. 46 xzal ἐν τῷ μὴ εἶναι ἄνδρα χρήσιμον βασιλεύσει γυνὴ μιαρὰ ἐν τῇ ἑπταλόφῳ . Ῥ. 47 οὐαί σοι, ἑπτάλοφε Βα- βυλών, ὅταν χήρα βασιλεύσῃ ἐπί σοι. — (77) 78 (Rom? vgl. V. 179.) [Hippol.] a. a. Ὁ, 34 ῥίψεται τότε ὃ ἄργυρος καὶ ὃ χρυσὸς ἐν ταῖς πλατείαις τὰ οὐδεὶς συνάξει αὐτούς, ἀλλὰ πάντα βδελυχτὰ καϑεστήχασιν. --- 80 [Hippol.] ἃ. a. Ο. 26 zal ἁπαξαπλῶς πάντα τὰ στοιχεῖα τῆς γῆς καὶ τῆς ϑαλάσσης ἐν δυνάμει τῆς φαν- τασίας αὐτοῦ ἐνώπιον τῶν ϑεωρούντων ἀναδείξει ὑπήκοα. --- 8% vgl. VII 233. 413. Jes. 34, 4. (Apok. Joh. 6, 14). Ephr. III 145 ὅ οὐρανὸς ἑλίσσεται ὡς βιβλίον. [Hippol.] a. a. O. 37; überhaupt stehendes Motiv aller dieser Schriften. — 84 vgl. V.72. 11196. Ephr. III 145 ὅτ᾽ ἰδωμεν τὸν πύρινον ποταμὸν ἐξερχόμενον. 143 καὶ ποταμὸς πλήρης πυρὸς ἔν φοβερῷ δοιζήματι. [Hippol.] ἃ.ἃ.0. 37. — 88 δῆ, vgl. V.54. — 86 vgl. VIII 339 (Tl 207). — 87 = II 213 vgl. VIII 412. (Mal. 8, 3). ΤΊ vgl. V. 97. XIT 156. (III 556) | 72 φλογόεσσα Struve. — ἥξῃ Bur. ἥξει A ἥξει P ἥξη P | 78 βελίηρ Φ. — φλέξῃ Gfick. Bur. φλέξη P φλέξει Α φλέξει Ψ Ausgg. | 74 vgl. 1 352. — ἐνεποιήσαντο ® | 75 vgl. VIII 194. 200. --- χαὲ τότε δὴ πᾶς “κόσμος ὑπαὶ π. y. Alex. Rz. — ταῖς < % vielleicht mit Recht | 77 &v9 Alex. ἢν δ᾽ ΦΨ 19 χαὶ χαλχόν τε ΦΨ χαλκόν τ᾽ ἠδὲ Nauck σὺν χαλχῷ re Wilam. — ἀνθρώπων: τ᾽ ἀνθρώπων Φ | 80 τότε... 81... χόσμου vgl. II 206. VIII 337 | 81 χόσμῳ Φ. --- ϑεὸς αἰϑέρι ναίων = 1127 | 82 Anf. vgl. VIII 233. 413. — εἱλίξῃ Volkm. εἱλέσσει D εἱλίση Ψ. — xa9 ἅπερ β. εἰλεῖται aus einer Marginalnotiz in den Text gekommen: Volkm. — εἰλεῖται P εἱλεῖται ἃ. and. HSS. | 83 χαὲ πέσεται Alex. χαὶ πεσεῖται χαὶ Ψ πεσεῖται (πεσσεῖτε P πεσσεῖται p Volkm.) Φ. — ἐν χϑονὶ δίῃ = V. 180. XII 28. --- δίῃ ΧΙ 28 2 die ΦΨ | 85 φλέξει... 86 vgl. II 197. | 86 Anf. = II 200. vgl. VIII 339 | 87 = U 213. vgl. VII 412, — χωνεύση F. — διαλέξη (διαλέξη in διαλέξει korrigiert L) 7. 4* 52 Sibyllina. κοὐχέτι φωστήρων σφαιρώματα καγχαλόωντα, οὐ νύξ, οὐκ ἠώς, 00% ἤματα πολλὰ μεριμνᾷς, 90 οὐχ ἔαρ, οὐχὶ ϑέρος, οὐ χειμῶν᾽, οὐ μετόπωρον. καὶ τότε δὴ μεγάλοιο ϑεοῦ κρίσις εἰς μέσον ἥξει αἰῶνος μεγάλοιο, ὅταν τάδε πάντα γένηται. * * %* PN © ῶ δὴ πλωτῶν ὡδάτων καὶ χέρσου ἁπάσης" ἘΜῈ ἀνιόντος, ὃς οὐ δὴ καὶ πάλι δύνει, 95 navy ὑπακχούσονται κόσμον πάλιν εἰσανιόντι" Tovver’ ἄρ᾽ αὐτὸς πρῶτος ἐπέγνω καὶ κράτος αὐτοῦ. * * * c - > ἀλλ ὁπόταν μεγάλοιο ϑεοῦ τελέωνται ἀπειλαί, 89 οὐχ ἤματα.... 90 vgl. (II 8261.) ΝῚΠ 426 ἢ, Apoc. Joh. p. 92 Ti. οὐχ ἔστιν μέρι- uva βίου. --- 92 (94) αἰῶνος μεγάλοιο: ursprünglich stoisch (Zeller: Die Philosophie der Griechen III 154 ff.), dann jüdisch: Slav. Henochbuch LXV 8. 52 Bonwetsch : Und alsdann (beim grossen Gericht) werden vernichtet alle Zeiten und Jahre, und fortan wird weder Monat noch Tag sein, noch Stunden werden hinzugethan und fortan werden sie nicht gerechnet. Es beginnt der eine Aeon. — Danach wird es christliche Erwartung: Apoc. Joh. p. 92 Ti. Sib. VIII 427. vgl. auch 110-121. — (94 vgl. V 477.) — 95 über die Wiederkunft Christi vgl. VIII 217 ff. und vielleicht auch noch [Justin.] Cohort. ad Graec. 38 πείσϑητε ... τῇ ἀρχαιοτάτῃ καὶ σφόδρα παλαιᾷ Σιβύλλῃ...... περὶ... τῆς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μελλούσης ἔσεσϑαι παρουσίας χαὶ περὶ πάντων τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ γίνεσϑαι μελλόντων σαφῶς καὶ φανερῶς προαναφωνούσῃ,. --- 91--109 (154) Bearbeitung der älteren babylonischen Sibylle (vgl. III 809. — Geffcken: Gött. gel. Nachrichten 1900 8. 88 8). Alexander Polyhistor bei Eusebios (Chron. 1 28. 24 Schö. = Kyrill. adv. Jul. 19).... ἀλλὰ καὶ ᾿Αλέξανδρος ὁ Πολυίστωρ ὡς ἐκ Σιβύλλης τάδε φησὶ... ᾿Αλεξάνδρου τοῦ Πολυίστορος περὶ τῆς πυργοποιίας: Σίβυλλα δέ φησιν ὁμοφώνων ὄντων πάντων ἀνθρώπων τινὰς τούτων πύργον ὑπερμεγέϑη οἰχοδομῆσαι, ὕπως εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβῶσι' τοῦ δὲ ϑεοῦ ἀνέμους ἐμφυσήσαντος (Armen.: Deus autem omnipotens ventum insufflans.... Kyrill. a. a. O.: τοῦ δὲ ϑεοῦ ἀνέμους τῷ πύργῳ ἐμφυσήσαντος) 88 χοὐχέτι: καὶ οὐκέτι P. --- σφαιρώματα χαγχαλόωντα --- XII 69 89 οὐχ ἤματα .... 90 vgl. 11 826 ἢ, VIII 4258. — μεριμνᾷς | . . . χειμῶν᾽ Wilam. (vgl. II 826) μερίμνης |... χειμών ΦΨ. — ϑέρος: ϑέρος τ᾽ P| 91 vgl. V. 742 | 92 ὅταν. ... γένηται vgl. XI 162. XIV 209. III 570. V 506. — Nach V. 92 Lücke in Φ, λείπει ἡ ἀρχὴ P λείπουσι στίχοι A am Rande; Zeichen der Lücke befanden sich nach Opsopoeus auch in p r. ἐνταῦϑα hen τὰ λείποντα ἀπὸ τοῦ δευτέρου λόγου καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ τρίτου FLT | 93 ὦ ὦ: ὦ ΨΊ 94 ὃς οὐ Gfick. ὅπου ΦΨ Ausgg., schwerl., es ist ja die Rede von der neuen Welt, in der die Sonne nicht wieder untergeht (vgl. V 477). — πάλιν P | 95 εἰσανιόντος P | 96 τοὔνεχ᾽ ἂρ DP Ausgg. ἡνίκ᾽ üv.. (ἐπιγνώσῃ) Bur. τηνίχ᾽ ἄρ᾽ Gfick. — αὐτὸς πρῶτος ἐπέγνω καὶ A a. n. ἐπέγνω χε P a. π. ἐπέγνωχε τὸ Ψ αὐτὸν πρῶτον ἐπέγνων (καὶ) Ὁ} 97 vgl. V. 71. ΠῚ, 88-104. 53 ἅς ποτ᾽ ἐπηπείλησε βροτοῖς, ὅτε πύργον ἔτευξαν χώρῃ ἐν ᾿Δσσυρίῃ" ὁμόφωνοι δ᾽ ἦσαν ἅπαντες ı0 καὶ βούλοντ᾽ ἀναβῆν᾽ εἰς οὐρανὸν ἀστερόεντα" αὐτίχα δ᾽ ἀϑάνατος μεγάλην ἐπέϑηκεν ἀνάγκην πνεύμασιν" αὐτὰρ ἔπειτ᾽ ἄνεμοι μέγαν ὑψόϑι πύργον ῥίψαν καὶ ϑνητοῖσιν ἐπ᾽ ἀλλήλους ἔριν ὠρσαν" τοὐνεχά τοι Βαβυλῶνα βροτοὶ πόλει οὐνομ᾽ ἔϑεντο. ἀνατρέψαι αὐτὸν (so Kyrill. αὐτοὺς Synkell.) χαὶ ἐδίαν ἑχάστῳ φωνὴν δοῦναι, διὸ δὴ Βαβυλῶνα τὴν πόλιν χληϑῆναι. Μετὰ δὲ τὸν χαταχλυσμὸν Τιτᾶνα καὶ Προμηϑέα γενέσϑαι. Aus Alexander stammt auch Josephus: A. J. 1 4, 8 negl δὲ τοῦ πύργου τούτου καὶ τῆς ἀλλοφωνίας τῶν ἀνθρώπων μέμνηται καὶ Σίβυλλα λέγουσα οὕτως" πάντων ὁμοφώνων ὄντων τῶν ἀνθρώπων πύργον φκχοδόμησάν τίνες ὑψηλότατον, ὡς ἐπὶ τὸν οὐρανὸν ἀναβησόμενοι δι’ αὐτοῦ" οἱ δὲ ϑεοὶ ἀνέμους. ἐπιπέμψαντες ἀνέτρεψαν τὸν πύργον καὶ ἰδίαν ἑκάστῳ φωνὴν ἔδωχαν" καὶ διὰ τοῦτο Βαβυλῶνα συνέβη κληϑῆναι τὴν πόλιν. Abydenos bei Eusebios (Chron. I 33. 34 Schö. — Praep. ev. IX 14, 2): ᾿Αβυδηνοῦ περὶ τῶν αὐτῶν: Ἐντὶ δ᾽ οἱ (Sealiger, in quo: Armen. ἔν τῇ δὴ Praep. Synkell. ἐν τῇδε Kyrill.) λέγουσι τοὺς πρώτους Ex γῆς ἀνασχόντας δώμῃ τε zul μεγέϑει χαυνωϑέντας καὶ δὴ ϑεῶν χατα- φρονήσαντας ἀμείνονας εἶναι τύρσιν ἤλίβατον ἀείρειν, Ἱ ἵνα (ἣ Synk. 7 Schöne) νῦν Βαβυλών ἐστιν, ἤδη τε ἄσσον εἶναι τοῦ οὐρανοῦ. Καὶ τοὺς ἀνέμους ϑεοῖσι βωϑέοντας ἀνατρέψαι περὶ αὐτοῖσι τὸ μηχάνημα" τοῦ δὴ τὰ ἐρείπια λέγεσϑαι Βαβυλῶνα. Τέως δὲ ὄντας ὁμογλώσσους ἐκ ϑεῶν πολύϑροον φωνὴν ἐνείχασϑαι. μετὰ δὲ Κρόνῳ χαὶ (τε χαὶ Synk.) Τιτῆνι συστῆναι πόλεμον. Eupolemos bei Alex. Polyhistor (Euseb. IX, 17, 8) πεσόντος δὲ τούτου (τοῦ πύργου) ὑπὸ τῆς τοῦ ϑεοῦ ἐνεργείας .... Moses von Khoren16 (Vetter: Theolog. Quartalschrift 1892 5. 465 ff.): Aber ich will jetzt mich freuen, indem ich den Anfang meiner vorliegenden Erzählung mit meiner teuren und über viele hinaus wahrhaftig redenden berosischen Sibylle mache. Ehe der Turm war, sagt sie, und ehe die Rede des Menschengeschlechtes vielsprachig war, und nach der Fahrt des Xisuthros nach Armenien, waren Zrwan und Titan und Japetosthe(!) die Fürsten der Erde...... Und da dieselben, sagt sie, die ganze Welt unter ihre Herrschaft verteilen, so gewinnt die Oberhand und Herrschaft sogar über beide Zrwan..... Scholion zu Platons Phaidros 244 B: Ἑβραίαν ... . ταύτην χαὶ τὰ περὶ τῆς πυργοποιίας χρησμῳδῆσαί φασι καὶ ὅσα τοῖς τούτων (Γιγάντων Ὃ) συνέβη τολμήμασι" χρησμῳδῆσαι δὲ πρὸ τῆς διαιρέσεως τῶν γλωσσῶν γενομένην γλώσσῃ φασὶ τὰ χρησμῳδηϑέντα τῇ Ἑβραΐδι. Theophilus: Ad Autol. II 81 Σίβυλλα μὲν οὕτως σεσήμαχεν, χκαταγγέλλουσα ὀργὴν τῷ χόσμῳ μέλλειν ἔρχεσϑαι" ἔφη δὲ οὕτως" ἀλλ᾽... 108 ὦρσαν. 105 αὐτὰρ... ἀνθρώπων, dann folgt VII5...... ταῦτα μὲν οὖν ἐγενήϑη ἐν γῇ Χαλδαίων. --- 98 LE. vol. ΧΙ 9 98 ποτε ἠπείλησε P. — ὅτε... 100... ἀστερόεντα vgl. ΧΙ 9 ἢ. --- ὅτε Theo- philus οὐ ΦΨΊ 100 ἀναβῆναι εἰς Ψ Theoph. (ἀναβῆν᾽: vgl. V.130 ϑρέψ᾽) | 101 αὐτίκα δ᾽ ἀϑάνατος Theoph. αὐτίχα ἀϑάνατος Φ αὐτίχ᾽ ἀϑάνατος Ψ. -- μεγάλην ἐπ. ἀνάγκην Theoph. < Φ (λείπει P) # | 102 ἀτὰρ Ψ. -- ὕψοϑεν P | 108 ἔριψαν HS. des Theoph. — 2’ .... ὦρσαν --- Ὗ. 119. vgl. ΧΙ 18. --- ἐπ᾽ ἀλλήλους Rz. ἐπ᾿ ἀλλή- λοις Theoph. Φ ἐπ᾽ ἄλλοις | 104 < Theoph. 54 Sibyllina. 105 αὐτὰρ ἐπεὶ πύργος τ᾽ ἔπεσεν γλῶσσαί τ᾽ ἀνϑρώπων παντοδαπαῖς φωναῖσι διέστρεφον, αὐτὰρ ἅπασα γαῖα βροτῶν πληροῦτο μεριζομένων βασιλειῶν, καὶ τότε δὴ δεκάτη γενεὴ μερόπων ἀνϑρώπων, ἐξ οὗ περ κατακλυσμὸς ἐπὶ προτέρους γένετ᾽ ἄνδρας. πο καὶ βασίλευσε Κρόνος καὶ Τιτὰν Ἰαπετός τε, Γαίης τέκνα φέριστα καὶ Οὐρανοῦ, οὖς ἐκάλεσσαν ἄνϑρωποι γαῖάν τε καὶ οὐρανόν, οὔνομα ϑέντες, οὕνεχά τοι πρώτιστοι ἔσαν μερόπων ἀνϑρώπων. τρισσαὶ δὴ μερίδες γαίης κατὰ κλῆρον Exdorov, 115 καὶ βασίλευσεν ἕχαστος ἔχων μέρος οὐδ᾽ ἐμάχοντο" 00x01 γάρ τ᾽ ἐγένοντο πατρὸς μερίδες τε δίκαιαι. τηνίκα δὴ πατρὸς τέλεος χρόνος ἵχετο γήρος καί 6 ἔϑανεν" καὶ παῖδες ὑπερβασίην ὕρκοισιν δεινὴν ποιήσαντες ἐπ᾿ ἀλλήλους ἔριν ὠὦρσαν, 120 ὃς πάντεσσι βροτοῖσιν ἔχων βασιληίδα τιμήν 108—113 Athenagoras: Leg. 80 Σίβυλλα (μέμνηται δ᾽ αὐτῆς καὶ Πλάτων)" δὴ τότε... 108 ---111 Tertullianus: Ad nat. II 12 ante enim Sibylla quam omnis litteratura extitit, illa scilicet Sibylla veri vera vates de cuius vocabulo daemoni- orum vatibus induistis. ea senario versu in hunc sensum de Saturni prosapia et rebus eius exponit: decima, inquit, genitura hominum ex quo cataclysmus prioribus accidit, regnavit Saturnus et Titan et Iapetus, Terrae et Caeli fortissimi fili. — 110 ff; vgl. Ennius’ Euhemerus bei Lactant. div. inst. I 14, 2, dazu 8 haec historia quam vera sit, docet Sibylla Erythraea eadem fere dicens nisi quod in paucis quae ad rem non attinent discrepat. — 113 Tertullianus a. a. Ὁ. nihil allego de statu antiquitatis, qua ita rudes tune agebantur et oculi et mentes hominum ut euiuslibet novi viri aspectu quasi divino commoverentur, nedum et regis et quidem primi. — 114 vgl. 1 208 ἢ, — 115—121 vgl. XIV 70—73. 105 ἡ ς \ ’ ’ - ’ 280 av ὧν ἑπτὰ χρόνων dexadas γῆ καρποδοτειρα 261 πᾶσι γὰρ Οὐράνιος κοινὴν ἐτελέσσατο γαῖαν 262 καὶ πίστιν καὶ ἄριστον ἐνὲ στήϑεσσι νόημα. 268—270 vgl. XII 107—109 (ΠΠ 526 fi.). — 276—279 Jerem. 5, 19 u. ὃ. -- 280 Jerem. 25, 12. 260 ϑνητοὺς: βροτοὺς P. — Nach 260 Lücke, die heute die aus V. 247. 585 interpolierten Verse 261. 262 in DW ausfüllen; früher fanden sich darin wohl die Belohnungen Gottes für die Befolgung der Gebote, besonders auch der Hinweis auf Kanaan: vgl. V. 263 | 261 Οὐράνιος aus V. 247 Castal. οὐρανίοις DE | 262 πίστιν Opsop. aus V. 585. πᾶσι(») DV | 263 τελέϑει ΑΨ τελέϑη ἃ. and. HSS,. τελέσει Bur., doch vgl. Anthol. Pal. I 31, 3 | 264 τελέϑοντος μέτρα Herwerden. — ϑεοῖς 7 | 265 vgl. (V. 206) XI 45. 239. XIV 109. — ἔσται PP | 266 δὲ κάρτα, λιπὼν Wilam. δὲ χαταλιπὼν D nur λοιπὸν Ψ δὲ καλλείπων Alex. | 267 ὑπάρχειν D | 268—270 vgl. XII 107—109. ΠῚ 526 ff. | 271 näo«.... σέϑεν vgl. V. 273. 281. 338, (271 ganz anders zu konstruieren als 273. 281, wo σέϑεν zu γαῖα gehört; 273. 281 (280) also wohl inter- polierte Stellen | 273 vgl. V. 271 | 274 Anf. vgl. V. 565. X187. — χαὶ τείχεα μαχρά — XT1 (III 809) | 275 πάντα χ. πεσέονται vgl. V. 685. — ἐπέϑησαν P ἐπέϑηκας (276... ἁγνὸν νόμον) Betuleius | 276 ἀϑανάτοιο ὃ. ἁγνῷ νόμῳ vgl. V. 600. — ἁγνῷ νόμῳ Vo!km. ἁγνὸν νόμον ΦΨ | 277 οὐδὲ φοβηϑείς B (1. H.) Alex. οὐδ᾽ ἐφοβήϑης B aus Korrektur u. ἃ. and. HSS. Friedl. | 278 vgl. V 400. --- ἀϑάνατον ... 279... δ᾽ ἐτίμας vgl. V. 604 f. | 278 ϑεὸν πάντων ἀνϑρώπων Alex. aus V. 604, aber richtig vergleicht Rz. Xenophanes Fragm. I 1 εἷς ϑεὸς ἔν τε ϑεοῖσι χαὶ ἀνθρώποισι μέγιστος. ΠῚ, 259-300. 63 ἔσσετ᾽ ἔρημος ἅπασα σέϑεν καὶ ϑαύματα σηκοῦ. ἀλλὰ μένει 0 ἀγαϑοῖο τέλος καὶ δόξα μεγίστη, os ἐπέχρανε ϑεός σοι ἄμβροτος. ἀλλὰ σὺ μίμνε πιστεύων μεγάλοιο ϑεοῦ ἁγνοῖσι νόμοισιν, 285 ὑππότε σεῖο καμὸν ὀρϑὸν γόνυ πρὸς φάος ἀρῇῃ. καὶ τότε δὴ ϑεὸς οὐράνιος πέμψει βασιλῆα, χρινεῖ δ᾽ ἄνδρα ἕχαστον ἐν αἵματι καὶ πυρὸς αὐγῇ. ἔστι δέ τις φυλὴ βασιλήιος, ἧς γένος ἔσται ἄπταιστον" καὶ τοῦτο χρόνοις περιτελλομένοισιν 90 ἄρξεὶ καὶ καινὸν σηχὸν ϑεοῦ ἄρξετ᾽ ἐγείρειν. καὶ πάντες Περσῶν βασιλεῖς ἐπικουρήσουσιν χρυσὸν καὶ χαλκόν τε πολύχμητόν τε σίδηρον. αὐτὸς ‚rag δώσει ϑεὸς ἔννυχον ἁγνὸν ὄνειρον. καὶ τότε δὴ ναὸς πάλιν ἔσσεται, cs πᾶρος ἦεν. * * * 295 ἡνίχα δή μοι ϑυμὸς ἐπαύσατο ἔνϑεον ὕμνον καὶ λιτόμην γενετῆρα μέγαν παύσασϑαι ἀνάγκης, καὶ πάλι μοι μεγάλοιο ϑεοῦ φάτις ἐν στήϑεσσιν ἵστατο καί μ᾽ ἐκέλευσε προφητεῦσαι κατὰ πᾶσαν γαῖαν καὶ βασιλεῦσι τά τ᾽ ἐσσόμεν᾽ ἐν φρεσὶ ϑεῖναι. 80) χαί μοι τοῦτο ϑεὸς πρῶτον νόῳ ἔνϑετο λέξαι, 286 vol. V. 49. — 287 vgl. Ezech. 38, 22. 768. 66, 16. — 288-290 Gen. 49,8. Esr. 15, 5f. — 2911. Esr. 14, 47. — 293 Esr. 13, 3 #. — 295-300 vgl. v. 1-7. — 297-299 — V. 162-164. — 299 βῥασιλεῦσι vgl. ΧΠῚ 6. 281 Anf. vgl..V. 273. 333. — ἔσται V | 282 μένει σ᾽ Alex. μὲν εἰς ΦΨ. — δόξαν μεγίστην P | 283 ὥς σοι ἐπέχρανε ϑεὸς Ψ. — ἄμβροτος Alex. χαὶ βροτὸς DV | 8ῦ χαμὸν: κἀμὸν ἘΠ 286 vgl. V.652.|287 χρινεῖ δ᾽ : κρίνειν Nauck.—üveoa Ρ. --- ἔν «- V | 289 χρόνοις περιτελλομένοισιν: vgl. XII 203. (ΠῚ 627). Gregor. Naz. carm. Ὁ. 1017, 63 M., nach alter Form (Aristoph. Av. 696. Sophokl. Oed. R. 156) wieder bei den Späteren gebräuchlich, ähnlich „Kallimachos“ bei Clem. Alex. Str. Υ 14, 108 resp. „Linos“ bei Aristobul in Euseb. Praep. ev. XIII 13, 34: ἐπιτελ- λομένοις ἐνιαυτοῖς und auch Oppian: Ven. II 206. — περιτελλομένοισιν A περιτελ- λομένοις ἃ. and. HSS. | 290 σηχὸν ϑεοῦ Castal. ϑεοῦ σηχὸν DEP | 291 πιχουρή- σουσι(ν) P | 292 χρυσὸν καὶ χαλχόν τε A χρυσόν τε χαλχόν τε ἃ. and. HSS. χαλχόν TE χρυσόν τε aus Homer: Od. ξ 324 Nauck | 294 ὡς πάρος ἦεν νρ]. 11 38. --- ἦεν Opsop. ἦν neo Φ ἦν ΨῚ 295 = V. 489. — μοι Rz. μου ΦΨ. -- ἐπαύσατ᾽ A vgl. Υ. 801. -- ἐνθέου ὕμνου Rz. vgl. auch V. 489. V 53 | 296 λιπόμην (λοιπόμην L) Ψ. ---- γενετῆρα μέγαν vgl. V 406 | 297—299 —= V. 162— 164. vgl. V. 490f. | 297 πάλιν Ψ. — ἐνὲ Ψ | 299 ἐσσόμεν᾽ ἐν aus V. 164 Rz. ἐσσόμενα ΦΨ | 300 vgl. V. 165. — ἔϑετο Ψ. 64 Sibyllina. ὅσσα γέ τοι Βαβυλῶνι ἐμήσατο ἄλγεα λυγρά ἀϑάνατος, ὅτι οἱ ναὸν μέγαν ἐξαλάπαξεν. αἰαῖ σοι, Βαβυλὼν ἠδ᾽ ᾿Ασσυρίων γένος ἀνδρῶν, πᾶσαν ἁμαρτωλῶν γαῖαν ῥοῖζός ποϑ᾽ ἱκνεῖται, 805 καὶ πᾶσαν χώραν μερόπων ἀλαλαγμὸς ὀλέσσει καὶ πληγὴ μεγάλοιο ϑεοῦ, ἡγήτορος ὕμνων. ἀέριος Yao σοι, Βαβυλών, ἥξει ποτ᾽ ἄνωϑεν [αὐτὰρ ἀπ᾽ οὐρανόϑεν καταβήσεται ἐξ ἁγίων σοι καὶ ϑυμοῦ τέχνοις αἰώνιος ἐξολόϑρευσις. 810 καὶ τότ᾽ ἔσῃ, @G ἦσϑα πρὸ τοῦ, ὡς μὴ ‚reyovvla καὶ τότε πλησϑήσῃ ἀπὸ αἵματος, οἷς πάρος αὐτή ἐξέχεας ἀνδρῶν τ᾽ ἀγαθῶν ἀνδρῶν τε δικαίων, ὧν ἔτι καὶ νῦν αἷμα βοᾷ εἰς αἰϑέρα μακρόν. ἥξει σοι πληγὴ μεγάλη, ἴγυπτε, πρὸς olxovg, 315 δεινή, ἣν οὔπω ποτ᾽ ἐπήλπισας ἐρχομένην σοι. ῥομφαία γὰρ “διελεύσεται διὰ μέσον σεῖο", σχορπισμὸς δέ τε καὶ ϑάνατος καὶ λιμὸς ἐφέξει ἑβδομάτῃ γενεῇ βασιλήων, καὶ τότε παύσῃ. αἰαῖ σοι, χώρα Toy ἠδὲ Mayoy μέσον οὖσα 80. αἀϊϑιόπων ποταμῶν, πόσον αἵματος ἔχχυμα δέξῃ, 303 ff. vgl. Jes. 13, 1. 47,1 ff. Sib. V 484 ff. XI 2041 --- 809 ϑυμοῦ τέχνοις: vgl. Ephes. 2, 3. — 310 vgl. Apoc. Bar. 31, 5 et erit tamquam non fuerit. Sib. VII 42. — 312 vgl. Apok. Joh. 16, 6. — 313 Gen. 4, 10. II Makk. 8, 8. — 316 ff. Ezech. 14, 17. (Lactant. div. inst. VII 15, 11 tum peragrabit gladius orbem metens omnia....). — 317 vgl. Ezech. 14, 21. — 318 vgl. V. 192. 608. — 319 f. vgl. V. 512 (Ezech. 38, 2. 39, 6). 301 γέ Volkm. χε Φ χαὶ P.— τοι: τῇ Φ. — βαβυλῶν Ῥ βαβυλὼν P. — ἐμήσατ᾽ A vgl. V. 295 | 302 ἀϑάνατός 9᾽ ὅτι Ψ. --- οἱ ναὸν Alex. ϑεοῦ ναὸν Φ Volkm. οἱ ναὸν ϑεοῦ ΨΊ 808 vgl. V 434. XI 204 | 304 ἵκηται Rz. | 305 χαὶ « Ψ. --- χώρην Ra. | 307 ἠέριος Rz. | 308 [ ] Herw. Bur. | 309 so Gfick., χαὶ ϑυμὸς τέκνοις αἰώνιος ἐξολοϑρεύσει ΦΨ καὶ ϑυμὸν τέχνοις αἰώνιος ἐξολοϑρεύσει Volkm., schwerl.; es kommt das Verderben für Babel und für die Kinder des Zorns. vgl. auch V. 505 | 310 vgl. VII 42. — πρὸ τοῦ: χαὶ πρὸ τοῦ P. — (γεγονυῖα: V. 814 yeyavlav D yeyo- γυῖαν P)| 311 ἀπὸ: ἀφ᾽ P | 312 so Alex., ἐξέχεας ἀνδρῶν τ᾽ ἀγαϑῶν τε ἀνδρῶν δικαίων Ψ ἐξέχεας ἀνδρῶν τ᾽ ἀγαϑῶν τε δικαίων αἷμα. (αἷμα also Glossem) Φ. -- αἷμα βοᾷ: ἐπιβοᾷ P | 814 πρὸς οἴχους = V. 772 | 3151. vgl. XII 1208. — οὔπω nor ἐπήλπισας: οὐ πώποτ᾽ (πώποτε A) ἤλπισας Φ | 316 So ΦΨ (μέσου P), ῥομφαῖαι γὰρ σοῦ διελεύσονται διὰ μέσσον Volkm. 6. γὰρ σεῖο ἐλεύσονται ὃ. μ. Mäls. ῥομφαίη γὰρ σεῖο διέρχηται διὰ μέσσον Gfick. vgl. die Konjunktive in V.799f. | 317 ὁ σχορπισμὸς δὲ χαὶ 7 319 Anf. vgl. V. 512. — χώρη Rz. — Toy ἠδὲ Μαγὼγ: γὼν (γὸν L) ἠδὲ μαγὼν Ψ. — γι" οὖσα Ῥ μέσον οὖσαι Β ἣ οὖσα ἀνὰ μέσσων (μέσων R) P | 820 πόσον... δέξῃ vgl. XI 106 f. ΠῚ, 301—344. 65 καὶ κρίσεως οἴχησις ἐν ἀνϑρώποισι κεκλήσῃ, καὶ πίεταί σου γαῖα πολύδροσος αἷμα κελαινόν. αἰαῖ σοι, Διβύη" «αἰαῖ δὲ ϑάλασσά τε καὶ γῆ" ϑυγατέρες δυσμῶν, οἧς ἥξετε πικρὸν ἐς ἦμαρ. 895 ἥξετε καὶ χαλεποῖο διωκόμεναι ὑπ᾽ ἀγῶνος. δεινοῦ καὶ χαλεποῦ" δεινὴ κρίσις ἔσσεται avrız, καὶ κατ᾿ ἀνάγχην πάντες ἐλεύσεσϑ᾽ εἰς (τὸν) ὁλεϑρον, ἀνϑ᾽ ὧν ἀϑανάτοιο μέγαν διεδηλήσασϑε οἶχον ὀδοῦσι σιδηρείοις τ᾽ ἐμασήσατε δεινῶς. 380). Tovvexa δὴ νεχρῶν πλήρη σὴν γαῖαν ἐπόψει, τοὺς μὲν ὑπὸ πτολέμου καὶ πάσης δαίμονος ὁρμῆς, λιμοῦ καὶ λοιμοῦ, ὑπό τ᾿ ἐχϑρῶν βαρβαροϑύμον. γαῖα (δ᾽) ἔρημος ἅπασα σέϑεν καὶ ἔρημα πόληες. ἐν δὲ δύσει ἀστὴρ λάμψει, ὃν ἐροῦσι κομήτην, 335 ῥομφαίας λιμοῦ ϑανάτοιό τε σῆμα βροτοῖσιν, ἡγεμόνων τε ἐφϑορὰν" ἀνδρῶν μεγάλων τ᾽ ἐπισήμων. σήματα δ᾽ ἔσσεται αὑτις ἐν ἀνϑρώποισι μέγιστα" χαὶ γὰρ Μαιῶτιν λίμνην Τάναϊς βαϑυδίνης λείψει, κὰδ δὲ δόον βαϑὺν αὔλακος ἔσσεται ὁλκός 840 καρποφύρου, τὸ δὲ δεῦμα τὸ μυρίον αὐχέν᾽ ἐφέξε χάσματα ἠδὲ βάραϑρ᾽ ἀχανῆ; πολλαὶ δὲ πόληες avravdooı πεσέονται" ἐν ᾿Ασιάδι μὲν Ἰασσός Κεβρὴν * Πανδονίη" Κολοφὼν Ἔφεσος Νίκαια ᾿Αντιόχεια Τάναγρα Σινώπη Σμύρνη * Megos* 323 vgl. Ezech. 38,5. — αἰαῖ δὲ... γῇ vgl. Apok. Joh. 12, 12. — (329 ὀδοῦσι σιδηρείοις vgl. Dan. 7, 7). — 332 λιμοῦ χαὶ λοιμοῦ vgl. II 23. — 334. vgl. VII 191. — 335 Ezech. 14, 21. 321 ἀνθρώποις P | 322 vgl. V. 892. ----παλίδροσος A | 323 vgl. VII 118, — αἰαῖ δὲ: αἱ αἴ σοι P.— γῆ A γᾶ PB γαῖα # | 324 ws... ἦμαρ vgl. V. 59. VIII 124 | 325 διωκόμενοι ὑπ᾽ ἀγκῶνος P | 327 ἐλεύσεσϑ᾽ εἰς τὸν ὄλεθρον: so Dausq. Mdls. (ἐς ποι. Lond.) ἐλεύσεσϑ᾽ (ἐλεύσεσϑε P) εἰς ὄλεϑρον DV | 329 σιδηρέοις ἐμασή- σατε P | 331 πολέμου P | 332 Anf. vgl. 1123. --- λοιμοῦ: λιμοῦ A. — Uno... βαρ- βαροϑύμων vgl. V.528. — τ᾿ Wilam. δ᾽ BE Ausgg. | 333 Anf. vgl. V. 273. — δ᾽ + Rz. < DEP, — ἔρημα πόληες Gomperz ἔρημα (ἔρημος Τὴ πόληος ΦΨ; vgl.zu ἔρημα Jes. 35,2. 51, 3. 52, 9. Ezech. 36, 2 | 334 δύσῃ Ψ | 335 δομφαίης Rz. | 336 φϑορὰν: φονῆς Rz. φϑορὰν ist wohl ein Glossem, also ist alles unsicher | 337 αὖϑις A αὖϑις alle and. HSS. | 338 Μαιῶτιν λίμνην Alex. μαιῶτις λίμνη ΦΨ 341 χάσματα... ἀχανῆ beziehungslos: Wilam. | 342 πεσσέονται Ψ. — ’Acıddı Mein. ἀσσηίδι Φ ἀσσίδι Ψ' ᾿Ασσίδι γῇ Volkm. — Ἰασσὸς Alex. ἐασσὶς Φ ἡ ἀσσίς ΨῚ 343 Κεβρὴν Anon. Lond. K£ßon (zißon B) ΦΨ. --- Πανδονίη: Mv γδονίη Alex. ᾿Αχμονίη Gfick. | 344 Τάναγρα: Σύαγρα Alex. Mein. aus V. 346 (wo χύαγρα DB σχύαγρα ΨῚ. --- Σμύρνα Alex. — μάρος (αᾶρος P) Φ μαροσύνη (μεροσύνη R) Ψ Μυρίνη Alex. Ἄραδος oder sonst ein dreisilbiger Name mit vokal. Anlaute: Wilam. Sibyllina. 5 66 Sibyllina, 345 Γάζα πανολβίστη Ἱεράπολις ᾿Αστυπάλαια, Εὐρώπης δὲ * Κύαγρα κλύτος" βασιλὶς Μερόπεια ᾿Αντιγόνη Μαγνησίη * Mvxnvn πάνϑεια .- Y) δι ’ 2 Α N b) Α ),» ἴσϑι τοτ Αἰγύπτου 0400v γένος ἐγγὺς ὀλέϑρου, καὶ τότ᾽ ᾿Αλεξανδρεῦσιν ἔτος τὸ παρελϑὸν ἄμεινον 850 ὁππόσα δασμοφόρου ᾿Ασίης ὑπεδέξατο Ῥώμη, ‚ ’ \ ’ , ” 2 zonuara κἂν τρὶς τοσσα δεδέξεται ἔμπαλιν ᾿Ασίς 4... Ὁ na > u 2.» ἐκ Ῥώμης, ὀλοὴν δ᾽ ἀποτίσεται ὕβριν ἐς αὐτήν. ὕσσοι δ᾽ ἐξ ᾿Δσίης Ἰταλῶν δόμον ἀμφεπόλευσαν, εἰκοσάκιες τοσσοῦτοι ἐν ᾿Ασίδι ϑητεύσουσιν 355 Ἰταλοὶ ἐν πενίῃ, ἀνὰ μυρία δ᾽ ὀφλήσουσιν. © χλιδανὴ ζάχρυσε Λατινίδος E ἔχγονε Ῥώμη, παρϑένε, πολλάκι σοῖσι πολυμνήστοισι γάμοισιν οἰνωϑεῖσα, λάτρις νυμφεύσεαι οὐκ ἐνὶ κόσμῳ, πολλάκι δ᾽ ἁβρὴν σεῖο κόμην δέσποινά τε κείρει 8) ἠδὲ δίκην διέπουσα ἀπ᾽ οὐρανόϑεν ποτὶ γαῖαν ῥίψει, ἐκ δὲ γαίης πάλιν οὐρανὸν εἰς ἀνεγείρει, ὅττι βροτοὶ φαύλου ζωῆς ἀδίκου τ᾽ ἐνέχοντο. 350-355 (vgl. IV 145 ff. VIII 72) vielleicht im Anschlusse an ein heidnisches Orakel: Phlegon, Mirab. p. 69 Keller. — Lactant. div. inst. VII 15, 11 cuius vastitatis et confusionis haec erit causa, quod Romanum nomen, quo nune regitur orbis — horret animus dicere, sed dicam, quia futurum est — tolletur e terra et imperium in Asiam revertetur ac rursus oriens dominabitur atque oceidens serviet. — 354 f. vgl. V 443. — 356 ff. vgl. V 162 ff. VIII 37—49. 73 fi. — (357. vgl. Apok. Joh. 18, 3.) 345 nach 347 ΦΨ «ὦ Alex. — πανολβίη P. — ᾿ἀστυπάλαια Alex. Korvna- 18010 (ἀστυπαλέοιο A) DE | 346 χύαγρα Φ σκύαγρα P Tavayga aus V. 344 Alex. Mein. — χλύτος A χλίτος ῬΒΨ Κλείτωρ Rz. xAvrög Gfick. vgl. V. 345 Tata πανολβίστη. — βασιλὶς Wilam. Βασιλὶς Ausgg. — Ὡερόπεια: ὃ Wilam. | 347 Mayvnoin Dausg. μαγνησία BP Μαγνῆσσα Mein. Rz. — Μυχήνη πάνϑεια: Πάνϑεια υχήνη Dausg. Mvxjvn Οἰάνϑεια Mein. Rz. Πανόπεια ἥυχήνη Alex. πανϑεία υχήνη Gfick. vgl. V. 345 | 348 vgl. (XI 277). XII 224 | 350-352 vgl. IV 1468 — ὁππόσα δασμοφόρου Alex. ὁππότε δασμοφόρους DP | 351 χρή- ματα: καὶ χρήματα P. — ἀσσὶς DP | 35% ἐς αὐτήν: ἐσαῦϑις Mdls. | 354 τοσσοῦτοι Alex. τοσσοῦτον Φ τοσοῦτον FR τοσούτον L. — ἀσσίδι ® | 355 Ἰταλοὶ: οἱ ἰταλοὶ P.— Ἶταλ. ἐν πενίῃ: Ἰταλόϑεν πεμπτοὶ Mdls. — ἐν πενίῃ: πενίην P. — ἀνὰ μυρίαν ὀφλή- σουσιν P | 356 vgl. VIII 75. — χλιδανὴ vgl. VIII 50. — ὦ χλιδανὴ ζάχρυσε (Castal. Opsop.) Alex. ὦ χλιδάνιζα χρυσὲ Φ ὦ χλιδάνιζε χρυσὲ P. — Aarıvidog Exyove Ῥώμη Gfick. Δατινίδος ἔχγονε Ῥώμης BY Ausgg. und aus dieser Stelle VIII 75, aber hier kann die Jungfrau nur Rom sein, nicht ein röm. Mädchen | 357 πολ- λάκις P. — πολυμνήστορσι Ψ | 358 νυμφεύσεαι Opsop. νυμφεύσεται DP. — οὐχ ἑνὶ P | 359 τε < Ψ oe? | 360 ἠδὲ: ἡδὲ P #7 oe Volkm. — ἀπ᾿ Volkm. τὰ Φ τὰ μὲν P| 361 ἐκ δὲ: δ᾽ ἐκ Ψ. — πάλιν: πάλιν δ᾽ Ψ. — ἐσανεγείρει A εἰς ἀνεγείρη Ψ | 361. 365. 366. 363. 364. 362 Volkm. 361. 362. 365. 366. 363. 364 Rz. III, 345—378. 67 ἔσται καὶ Σάμος ἄμμος, ἐσεῖται Δῆλος ἄδηλος, καὶ Ῥώμη ῥύμη: τὰ δὲ ϑέσφατα πάντᾳ τελεῖται. 365 Σμύρνης δ᾽ ὀλλυμένης οὐδεὶς λόγος. ἔχδικος ἔσται, ἀλλὰ κακαῖς βουλῇσι καὶ ἡγεμόνων κακότητι εἰρήνη δὲ γαληνὸς ἐς ᾿Ισίδα γαῖαν ὁδεύσει" Εὐρώπη δὲ μάκαιρα τότ᾽ ἔσσεται, εὔβοτος αἰϑήρ πουλυετὴς εὔρωστος ἀχείματος ἠδ᾽ ἀχάλαζος 80 πάντα φέρων καὶ πτηνὰ καὶ ἑρπετὰ ϑηρία γαίης. ὦ μακαριστός, ἐχεῖνον ὃς ἐς χρόνον ἔσσεται ἀνήρ ἠὲ γυνή" μακάρων *xevenparos ὅσσον Aypavioc* εὐνομίη γὰρ πᾶσα ἀπ᾽ οὐρανοῦ ἀστερόεντος ἥξει, ἐπ᾿ ἀνϑρώπους ἠδ᾽ εὐδικίη, μετὰ δ᾽ αὐτῆς 35 ἢἣ πάντων προφέρουσα βροτοῖς ὁμόνοια σαόφρων καὶ στοργὴ πίστις φιλίη ξείνων ἄπο καὐτῶν Ἑῆδέ τε δυσνομίη μῶμος φϑόνος ὀργὴ ἄνοια φεύξετ᾽ ἀπ᾿ ἀνθρώπων πενίη" καὶ φεύξετ᾽ ἀνάγκη" 808 f. vgl. VIII 165 £. IV 91. Tertullianus: de pall. 2 mutat et nunc localiter habitus, cum situs laeditur, cum inter insulas nulla iam Delos, harenae Samos, et Sibylla non mendax. .. — A7Aog ἄδηλος: altes Wortspiel, vgl. Kallimachos h. IV 53. Hierokles 649, 4 p. 9 (Günther: Byzant. Zeitschr. III 146 £.). — 364 Lactant. div. inst. VII 25, 7 at vero cum caput illud orbis oceiderit et ῥύμη esse eoeperit, quod Sibyllae fore aiunt... 365f. vgl. V 122—306. — 366 ἡγεμόνων χακότητι: Nach Theognis 855 Orakelsprache, vgl. Pausanias X 9, 11. Scholion in Hermogen. Rhetor. graec. IV 569, 13ff. Walz. Synesius: Epist. LXXII. Sib. V 17. XI 21. XII 53. VIII 162. — 367—380 vgl. V. 619—623. 751—759 (780. XI 79. 237. XII 87. 172. XIV 23). Psal. Sal. 17, 36 ff. Philo: de praem. et poen. 16 p. 423 M. Apoe. Bar. 73, 4—5. — 371 vgl. (IV 192). VIII 164. — (373—380 vgl. Hesiod: "E. x. ἡ. 197—201.) 363 f. vgl. VIII 165 ἃ IV 998 --- ἐσσεῖται δὲ 4ῆλος Ψ | 365 ὀλυμένης P (ὁλυμένης L) # | 366 ἡγεμόνων zaxörntı: vgl. V 17. XII 21. XIII 53.- VIII 162, — χακχότητι Opsop. χαχότησιν PP. Nach V. 366 Lücke: Gffck. | 367 vgl. V. 755. 780. ΧΙ 79. 237. XII 87. 172. XIV 28. — &.... ὁδεύσει = V 466. — ἐς Aclde γαῖαν Ludwich ἐν ἀσσίδι γαῖαν Φ ἐν ἀσσίδι γαῖα P ἐν ᾿Ασίδι γαίᾳ Bur. | 369 πολυετὴς PFR. — ἀχείματος Castal. ἀχείμαστος BP | 371 vgl. IV.192,. — ἐχεῖνος P. — ἔσσετ᾽ P | 372 μαχάρων zevenparog (zal νεήφατος 1) 50009 ἄγραυλος DE sinnlos, μαχ. x. ὅσσον ἔπαυλος Rz. Die μάχαρες = ϑεοί deuten auf die aetas aurea hin: Wilam. Vgl. über das Ganze den Kommentar in den zugehörigen Text. u. Unters. | 373 οὐρανοῦ ἀστερόεντος = II 184. 874 ἥξει (Alex.) Rz. ἥξετ᾽ ΦΨ. — ebdoxin (εὐδοκείη L) # | 375 σώφρων 7 | 376 ξένων P. --- ἄπο χκαὐτῶν Wilam. ἀπὸ δ᾽ αὐτῶν DE Ausgg. | 377. 378 «ὦ Gffck., denn durch V. 379 werden nicht die Begriffe von 378 fortgesetzt, sondern eher die von 377, dazu steht 377 Anf. ἠδὲ τε (ἡ δέ τε ῬῚ BY, das man fälschlich durch ἤλυϑε oder ἔλθῃ zu bessern ver- sucht hat | 378 nevin καὶ: nevin RL. 5* 68 Sibyllina. καὶ φόνος οὐλόμεναί τ᾽ ἔριδες, καὶ veixsn λυγρά 88). καὶ νυχτοκλοπίαι καὶ πᾶν κακὸν ἤμασι κείνοις. ἀλλὰ Μακηδονίη βαρὺ τέξεται ’Acidı πῆμα, Βυρώπῃ δὲ μέγιστον ἀνασταχυώσεται ἄλγος ἐκ γενεῆς Κρονίδαο νόϑων δούλων τε γενέϑλης. κείνη καὶ Βαβυλῶνα πόλιν δεδομήσετ᾽ ἐρυμνήν, 88 καὶ πάσης ὁπόσην ἐπιδέρκεται ἠέλιος γῆν δεσπότις αὐδηϑεῖσα κακαῖς ἄτῃσιν ὀλεῖται οὐνομ᾽ ἐν ὀψιγόνοισι πολυπλάγκτοισιν ἔχουσα. ἥξει καί ποτ᾽ ἄπιστος ἐς ᾿Ασίδος ὄλβιον οὖδας ἀνὴρ πορφυρέην λώπην ἐπιειμένος ὦμοις 890 ἄγριος ἀλλοδίκης φλογόεις" ἤγειρε γὰρ αὐτοῦ πρόσϑε κεραυνὸς φῶτα" καχὸν δ᾽ ᾿Ασίη ζυγὸν ἕξει πᾶσα, πολὺν de χϑὼν πίεται φόνον ὀμβρηϑεῖσα. ἀλλὰ καὶ ὡς πανάιστον͵ ἅπαντ᾽ Alöns ϑεραπεύσει" ὧν δή περ γενεὴν αὐτὸς ϑέλει ἐξαπολέσσαε, 896 ἐκ τῶν δὴ γενεῆς κείνου γένος ἐξαπολεῖται" ῥίζαν ἴαν γε διδούς, ἣν καὶ κόψει βροτολοιγός 381 Vgl. Varro bei Lactant. div. inst. I 6, 8 primam fuisse de Persis, cuius mentionem fecerit Nicanor, qui res gestas Alexandri Macedonis scripsit. Scholion zu Platons Phaedr. 244 B über die chaldäische resp. hebräische Sibylle: οὐ μόνον δὲ ἀλλὰ καὶ τὰ χατὰ τὸν ᾿Αλέξανδρον τὸν Maxedova προειπεῖν᾽ ἧς καὶ μνήμην Νιχάνωρ ὁ τὸν ᾿Αλεξάνδρου βίον ἀναγράψας nenoinze. Prolog S. 2, 84 Ε΄, Polemik, w. 6. sch., gegen die Sibylle bei Strabo p. 814. --- 382—387 vgl. XI 196—203. — 383 vgl. 7 7. — 389—392 vgl. XI 216—218. — 393 ϑεραπεύσει: vgl. V.481. — 394—400 Die Prophezeiung eine Vermischung von Daniel 7,7 ff. und griechischer Weissagung (Lykophron 1439 ff.). 379 φϑόνος AP | 380 zai νυχτοχλοπίαι: ἠδὲ νυχτοχλοπίαι P| 381 vgl. XI 186. — uaxedovin P. — ἀσσίδι ΦΨ | 382 = XI 200. vgl. XII 194. — Εὐρώπῃ δὲ (Struve Volkm.) Rz. Εὐρώπης te ΦΨ. — ἀνασταχυώσεται ἄλγος vgl. XII 194. — ἀνασταχυώσετ᾽ P. — ἄλγος: ἕλκος Rz. aus XII 194 2 | 383 vgl. XI 198. — γενετῆς Φ. — Koovidao: κρονίδων (κρονιδῶν) τε Φ. — νόϑων δούλων τε Castal. Anon. Bernensis v690» δοῦλόν τε (γε RL) ΦΨ | 584 ἴ.-νρ}]. XI 201 ἢ, — δομήσεται P δεδαμήσετ᾽ Badt | 385 ὁπόσην .... ἠέλιος γῆν aus XI 202 2 Rz. ὁπόσης... ἥλιος γαίης ΦΨ | 386 Anf. = XI 205 | 387 οὔνομ᾽ ἐν Kloutek οὐ νόμον ΦΨ | 388 ἄπιστος ἐς Volkm.? ἄπιστ᾽ ἐξ Φ ἄπιστόν τ᾽ ἐξ Ψ. — ἀσσίδος ΦΨ | 389—392 vgl. XI 216—218 | 389 vgl. (XI 216) XII 88. XIV 245 | 390 Anf. = XI 216. --- αὐτοῦ Gfick. αὐτὸν ΦΨ Ausgg. vgl. über die ganze Stelle den Kommentar in den zugehörigen Text. u. Unters. | 391 πρόσϑε χεραύνιος ἄνδρα Rz. — δ᾽ ἀσσίη FR. — 391 χαχὸν.... 392 ... ὀμβρηϑεῖσα vgl. ΧΙ 217 1. XII 153. XIII 115. | 392 vgl. V. 322 | 393 ἅπαντα ἰδησ Φ. — ϑεραπεύσει vgl. V. 481 ἀμφιπολεύσει. — ϑεραπεύση D | 394 ἐξαπο- λέσϑαι Ψ | 395 γένος ἐξαπολεῖται = XI 245 | 396 γε < Ψ. III, 379—415. 69 ἐκ δέκα δὴ κεράτων, "παρὰ δὴ φυτὸν. ἄλλο φυτεύσει, ἢ κόψει πορφυρέης. γενεῆς γενετῆρα. μαχητήν καὐτὸς ὑφ᾽ *viov ὧν ἐς ὁμόφρονα αἴσιον ἄρρης ἢ “0. φϑεῖται᾽ καὶ τότε δὴ παραφυόμενον κέρας ἄρξει. ἔσται καὶ Φρυγίῃ δὲ φερεσβίῳ αὐτίκα τέχμαρ, ὁππότε xev Ῥείης μιαρὸν γένος ἐν χϑονὶ κῦμα ἀέναον ῥίζησιν ἀδιψήτοισι τεϑηλός αὐτόπρεμνον ἄιστον ἰῇ ἐν νυχτὶ γένηται “6 ἐν πόλει αὐτάνδρῳ σεισίχϑονος ἐννοσιγαίου, ἥν ποτε φημίξουσιν ἐπωνυμίην Δορύλαιον ἀρχαίης Φρυγίης πολυδακχρύτοιο κελαινῆς. ἔστ᾽ ἄρα καιρὸς ἐκεῖνος ἐπωνυμίην ἐνοσίχϑων κευϑμῶνας γαίης σκχεδάσει καὶ τείχεα λύσει. 410 σήματα δ᾽ 00% ἀγαϑοῖο, χακοῖο δὲ φύσεται ἀρχή. παμφύλου πολέμοιο danuovas ἕξει ἄνακτας, Αἰνεάδας ἢ διδούς ἢ αὐτόχϑονος, ἐγγενὲς αἷμα. ἀλλὰ μεταῦτις ἕλωρ ἔσῃ ἀνϑρώποισιν ἐρασταῖς. Ἴλιον, οἰκτείρω 08° κατὰ Σπάρτην γὰρ Ἐρινύς 4 βλαστήσει περικαλλὲς ἀείφατον ἔρνος ἄριστον "᾿ σι 397—400 vgl. XI 250—253. --- 397 Dan. 7, 7. — 402—405. 409 νρ].1 184 bis — (410 vgl. 146). — 414—430 Altes Orakel; ähnliches behaupten entsprechend ἐν ϑαδο, die das epische Versmass aus Delphi stammen liess, verschiedene Sibyllen: Pausanias X 12, 2 (wohl aus Alexander Polyhistor) ἡ δὲ Ἡροφίλη νεωτέρα μὲν ἐχείνης (τῆς Δελφικῆς), φαίνεται δὲ ὅμως πρὸ τοῦ πολέμου γεγονυῖα καὶ αὕτη τοῦ Τρωικοῦ χαὶ Ἑλένην τε προεδήλωσεν ἐν τοῖς χφησμοῖς ὡς ἐπ᾿ ὀλέϑρῳ τῆς Ἀσίας καὶ Εὐρώπης τραφήσοιτο ἐν Σπάρτῃ, καὶ ὡς Ἴλιον ἁλώσεται δι᾽ αὐτὴν ὑπὸ Ἑλλήνων. Varro 397 παρὰ δὴ ... φυτεύσει: πρὶν... φυτεύσει aus ΧΙ 251 2 Gfick. — παρὰ δὴ: παρὰ δὲ ΦῚ 398 vgl. XI 250. — πορφύρεος γενέτης ΧΙ 260 2 | 399 Anf. vgl. ΧΙ 261. — dp’ υἱῶν ὧν ἐς ὁμόφρονα αἴσιον ἄρρης (ἄρης AP) BP ὑφ᾽ (Rz.) υἱωνῶν (Volkm.) ἐν ὁμοφροσύνῃσιν "άρηος Gfick. | 400 vgl. ΧῚ 268 | 401 δὲ «-- ΨῚ 402—405 vgl. 1184—187 | 402 χεν Ῥείης: καὶ δείεις (ρείης A) Φ. --- ἐν χϑονὶ κῦμα aus I 184 Wilam. ἐ. χϑ. ῥεῦμα ΦΨ 408 = 1185. vgl. 182, --- ἀένναον (ἀεννάου A) ΦΨ 404 -- 1186. — ἄιστον Gallandische Ausg. Struve navdıorov (aus V. 393) Φ diororov Ψ | 405 vgl. I 187. — ᾽αὐτάνδρων P. — σεισίχϑονος Castal. ἀτίσεις χϑονὸς Φ ἀτήσεις 49. P | 406 ποτε Volkm. τότε BP. — φημίζουσιν P. — δορελάων P | 407 χελαινῆς: Anspielung auf Kelainai: Klausen Volkm. Bur. Mdls. Kelainai war früher einmal selbst genannt: Wilam. | 408 ἔστ᾽ ἄρα χαιρὸς: ἔσσετ᾽ ἔΐρα ἡμῖν καιρὸς P (ἔστ᾽ —= bis Wilam., daher nach V. 408 keine Interpunktion). — ἐννοσίχϑων P | 409 vgl.1188 | 410 ἀγαϑοῖο, κακοῖο δὲ: ἀγαϑοῖς γε, κακοῖς δέ τε P | 411] πολέμου Ψ. — ἕξει Alex. Fer? DV. — ἄναχτας Wilam. ἀνάγχας Φ ἀναγκαίας P | 412 διδοὺς Ψ δὲ διδοὺς Φ Ἴλου ΚΙουδοῖκ Wilam. — εὐγενὲς Ψ | 413 = V. 447. — μεταῦτις Klausen Volkm. τε αὖϑις (αὖτις B) Φ τε χαὶ αὖϑις Ψ χαὶ αὖϑις Alex. — ἔσῃ Alex. Rz. vgl. V. 447. ἐπὶ Φ ἐσσὶ ΨῚ 414 vgl. ΧΙ 190. 70 Sibyllina. "Aoidos Εὐρώπης τε πολυσπερὲς οἶδμα λιποῦσα" σοὶ δὲ μάλιστα γόους μόχϑους στοναχᾶς τε φέρουσα ϑήσει' ἀγήρατον δ᾽ ἔσται κλέος ἐσσομένοισιν. καί τις ψευδογράφος πρέσβυς βροτὸς ἔσσεται αὖτις 0 φψευδόπατρις᾽ δύσει δὲ φᾶἄος ἐν ὁπῇσιν ἕξῆσιν" νοῦν δὲ πολὺν καὶ ἔπος διανοίαις ἔμμετρον ἕξει, οὐνόμασιν δυσὶ μισγόμενον᾽ Χτον δὲ καλέσσει αὑτὸν καὶ γράψει τὰ κατ᾽ Ἴλιον, οὐ μὲν ἀληϑῶς, ἀλλὰ σοφῶς" ἐπέων γὰρ ἐμῶν μέτρων τε χρατήσει" 425 πρῶτος γὰρ χείρεσσιν ἐμὰς βίβλους ἀναπλώσει" αὐτὸς δ᾽ αὖ μάλα κοσμήσει πολέμοιο κορυστᾶς, Ἕχτορα Πριαμίδην καὶ ᾿ἀχιλλέα Πηλείωνα τούς τ᾽ ἄλλους, ὁπόσοις πολεμήια ἔργα μέμηλεν. καί γε ϑεοὺς τούτοισι παρίστασϑαί γε ποιήσει, 430 ψευδογραφῶν κατὰ πάντα τρόπον, μέροπας κενοχράνους. bei Lactant. div. inst. 1 6, 9 (vgl. de ira dei 22, 5) quintam Erythraeam, quam Apollodorus Erythraeus adfirmet suam fuisse civem eamque Grais Ilium petentibus vaticinatam et perituram esse Troiam et Homerum mendacia seripturum.... vgl. den Prolog 8. 2,41 ff. Solin p. 38, 21—24M. Delphicam autem Sibyllam ante Troiana bella vaticinatam Bocchus autumat, cuius plurimos versus operi suo Homerum inseruisse manifestat. vgl. Diodor IV 66, 6. Suidas u. ἃ. W. Σίβυλλα Δελφίς. Schol. Townl. Hom. Il. Y 307. — 414—418 vgl. XI 125— 140. — 414 Ἐρινύς: alt, vgl. Aeschyl. Agam. 721. Eurip. Orest. 1388f. Vergil: Aen. II 573. — 419—432 vgl. ΧΙ 163—171. — 426 xoounoeı: vgl. Homers Grabschrift (Westermann: Βιογράφοι p. 23, 70) V. 2 ἡρώων χοσμήτορα (vgl. Kaibel: ep. gr. ex lap. conl. 661, 2). — 429 ἔν, vgl. die Schrift περὶ ὕψους p. 21, ὅ 7. Ὅμηρος... δοκεῖ... τοὺς μὲν ἐπὶ τῶν Ἰλιαχῶν ἀνθρώπους ὕσον ἐπὶ τῇ δυνάμει ϑεοὺς πεποιηκέναι, τοὺς ϑεοὺς δὲ ἀνθρώπους. 416 Anf. vgl. V. 400. IV 1. --- ἀσσίδος BP. --- πολυπερὲς ΨῚ 417 γόους... ... φέρουσα vgl. X1127 418 ἀγήρατον... . ἐσσομένοισιν = ΧῚ 140. --- ἀγήραντον Ludw. — ἔσται aus XI 140 Nauck ἕξει DEP | 419-432 vgl. XI 163—171 | 419 αὖτις A αὖϑις d. and. HSS. | 420 δύσει δὲ φάος Alex. δυσειδέα (δυσσειδέα A) φάος BP. — ἐν ὀπῇσιν &ijow (Castal.) Alex. ὀνοπῆσιν ἐν σὶν (ονοπῇσιν ἔν σὶν A) Φ ἐνοπῆσιν ἐνήρει Ψ ἐν ὀπῇσι κενῇσιν Mdls. Bur. | 421 vgl. XI 166. — ἔπος διανοίαις ἔμμετρον ἕξει Castal. ἔπος 9’ ἕξει ἔμμετρον διανοίας Φ ἔπος 9᾽ ἕξ. ἄμετρον διανοίας P ἔπος δείξει μεστὸν διανοίας Mdls. | 422 οὐνόμασι P | 423 f. vgl. ΧΙ 167 ἢ, --- αὑτὸν C. Schultess Wilam. αὐτὸν BP. — οὐχ ἂν ἀληϑῶς RL | 424 σοφῶς Alex. σαφῶς ΦΨ -- ΧΙ 167 2. — ἐπέων γὰρ ἐμῶν μέτρων Volkm. ἐπέεσσι(ν) γὰρ ἐμοῖς μέτρων Φ ἔπεσι γὰρ ἐμοῖσι μέτρων P | 425 vgl. XI 169. — ἀναπλώσει Maass aus XI 169 2 ὀνομήνῃ P ὀνομύνη B ὀνομήνει AP | 426 αὖ: εὖ Alex. Mäls. Bur. | 429 ye...... γε vgl. Homer Il. E 258 und die Grabinschrift der erythräischen Sibylle (Buresch: Wochenschr. f. kl. Phil. 1891, 1040—1046). V. 11: Mdls. — ϑεοὺς Castal. ϑεοῖς ΦΨΙ 480 ψευδογράφων Ψ. III, 416—453. 71 καὶ ϑανέειν μᾶλλον τοῖσιν κλέος ἔσσεται εὐρύ Mio‘ ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἀμοιβαῖα δέξεται ἔργα. καὶ Δυχίῃ Λοχροῖο γένος κακὰ πολλὰ φυτεύσει. Χαλκηδὼν στεινοῖο πόρον πόντοιο λαχοῦσα, 46 καί σε μολών ποτε παῖς Altokıos ἐξεναρίξει. Κύζξικε, καί σοι πόντος ἀπορρήξει βαρὺν Ολβον. καὶ σύ ποτ᾽ *4on, Βυζάντιον Aotdı στέρξη", καὶ δὴ καὶ στοναχὰς λήψῃ καὶ ἀνήριϑμον αἷμα. καὶ Κράγος ὑψηλὸν Δυχίης ὅρος, ἐκ κορυφάων 440 χάσματ᾽ ἀνοιγομένης πέτρης “χελαρύξεται ὕδωρ, μέχρι κε καὶ Πατάρων μαντήια σήματα παύσῃ. Κύζικος, οἰκήτειρα Προποντίδος οἰνοπόλοιο, Ῥύνδακος ἀμφί σε κῦμα κορυσσόμενον σμαραγήσει. καὶ σύ, Ῥόδος, πουλὺν μὲν ἀδούλωτος χρόνον ἔσσῃ, 445 ἡμερίη ϑυγάτηρ, πουλὺς δέ τοι ὄλβος ὀπισϑεν ἔσσεται, ἐν πόντῳ δ᾽ ἕξεις κράτος ἔξοχον ἄλλων. ἀλλὰ μεταῦτις ἕλωρ ἔσῃ ἀνθρώποισιν ἐρασταῖς κάλλεσιν ἠδ᾽ ὀλβῳ᾽ δεινὸν ζυγὸν αὐχένι ϑήσῃ. Avdıos av σεισμὸς δὲ τὰ Περσίδος ἐξεναρίξει, 40 Μὐρώπης ᾿Ασίης τελέων ῥίγιστά περ AAN. Σιδονίων δ᾽ ὀλοὸς βασιλεὺς καὶ φύλοπις ἄλλων ποντοπόρον σαμίοις ὀλοὸν δ᾽ ἵξουσιν 0189900". Ἑαΐματι μὲν δάπεδον" κελαρύξεται εἰς ala φωτῶν 442 vgl. IV 97. — 444 vgl. VII 18. — 448 δεινὸν ζυγὸν αὐχένι ϑήσῃ (seit Hesiod: ”E. x. ἧ. 815) formelhaft: Orph. hymn. LXI 5. Zosimos II 37, 8. Apollinarios: Psal. XLVIII 29 und ὅ. 432 Ἰλίῳ Rz. ἴλιον DP. — δέξεται Wilam. λέξεται DE λήψεται Bur. | 433 χαχὰ: χκαχαὶ P κατὰ P | 434 στεινοῖο Alex. orevoro DEP | 435 ποτε Alex. τότε PP. — αἰτώλειος P. — ἐξεναρίξη (ἐξεναρήξη F) Ψ | 436 σοι: oe Ψ | 487 nor’ Alex.? τότ᾽ DEP. — ἄρη βυζάντιον ἀσσίδι στέρξῃ Φ ἄρα β. d. στέρξει P ἀρείῃ B. ᾿Ασσίδι στέρξῃ Alex. Ἄρηος B., A. πέρσῃ Ludw. Rz. Ἄρηα, B., Ἀσίδι ἔρξῃ ? | 489 Κράγος Mein. χράτος ΦΨ. --- χορυφάων Alex. χορυφαίων (χορυφέων A) ΦΨ | 440 χελα- φύξεται ὕδωρ vgl. 1 229. — χελαρύζεται Ψ | 441 χε Ro. τε ΦΨ. — Πατάρων Alex. aus IV 112. πατέρων BP. — παύσει P | 442 Κύζικος οἰχήτειρα (Opsop.) Volkm. χυζίκω (κυζίχῳ A) χήτειρα ΦΨ | 444 σὺ μὲν Ῥόδος πολὺν Ψ. — ἀδού- λευτὸος Φ. — Eon Ψ | 445 πολὺς Ψ | 446 ἕσπεται Bur. --- πόντῳ: πότω ΨῚ 447 aus V. 418: Wilam. --- ἔσῃ Castal. ἐσσὶ DEP | 448 δεινὸν... ϑήσῃ vgl. XIII 94. VII 126. XI 67. 76. XIV 308. — ϑήσῃ Alex. ϑήσει BP | 449 ἐξενα- ρήξει Φ | 450 Anf. vgl. V. 416. '450 so Mdls. Εὐρώπης τ᾽ (τ᾽ < A) Ἀσίης τε λεὼς (τε λεὼς < P) ῥίγιστά (Önyıora ΦῚ neo ἄλγη ΦΨ | 451—453 so im wesentlichen BP (452 novronögov R ποντοφόρον Φ δ᾽ ἥξουσιν P δ᾽ ἴξου- σιν PB. 453 φώτων ΦῚ Zid. δ᾽ 6). Bao. χαὶ φῦλά περ ἄλλων | ποντοπόρων ψάμμοις ὀλοὸν δ᾽ ἥξουσιν ὄλ. | αἵματα μὲν δαπέδου... Gfick. Zid. δ᾽ ὀλ. 72 Sibyllina. e ’ ” \ % > ’ ’ ὀλλυμένων" ἄλοχοι δὲ συν ἀγλαοφαρέσι κούραις [γ 2 2 + 455 υβριν ἀεικελίην ἰδίην ἀποϑοωῦξουσιν, ταὶ μὲν ὑπὲρ “νεκύων", ταὶ δ᾽ ὀλλυμένων ὑπὲρ υἱῶν. σημεῖον Κύπρου" σεισμὸς φϑίσει δὲ φάραγγας καὶ πολλὰς ψυχὰς ᾿Δίδης ὁμοϑυμαδὸν ἕξει. Τράλλις δ᾽ ἡ γείτων Ἐφέσου σεισμῷ καταλύσει 40 τεἰίχεὰ τ᾽ εὐποίητ᾽ ἀνδρῶν τε λεὼν βαρυϑύμων᾽" ὀμβρήσει δέ τε γαῖα ὕδωρ ζεστόν, ποτὶ δ᾽ αὐτῆς γαῖα βαρυνομένη πίεται" ὀσμὴ δέ τε ϑείου. Καὶ Σάμος ἐν καιρῷ βασιλήια δώματα τεύξει. Ἰϊταλίη, σοὶ δ᾽ οὔτις ᾿άρης ἀλλότριος ἥξει, 2 > Bau S ’ ΓΦ ’ > > [4 465 ἀλλ Eugpvirov αἷμα πολύστονον οὐκ ἀλαπαὸόγον . πουλυϑρύλλητόν TE ἀναιδέα σε κεραΐξει. καὶ δ᾽ αὐτὴ ϑερμῇσι παρὰ σποδιῇσι ταϑεῖσα, 2 PER Ind 4 ς 2 , 4 argoidn στήϑεσσιν ἑοῖς ἐναρίξεαι αὐτήν. ἔσσῃ δ᾽ οὐκ ἀγαϑῶν μήτηρ, ϑηρῶν δὲ τιϑήνη. ον ον" ἃ. νον ἊΝ ’ a δ 470 ἀλλ or an [Ἰταλίης λυμήτης ἵξεται ἀνήρ, τῆμος, Aaodixsıe, καταπρηνὴς ἐριποῦσα, Καρῶν ἀγλαὸν ἄστυ Λύχου παρὰ ϑέσκελον ὕδωρ, σιγήσεις μεγάλαυχον ἀποιμώξασα τοκῆα. 459 vgl. V 289. -- 469 vgl. VIIT 41. — 471 vgl. IV 107. Υ 290. VII 99. XII 280. XIV 85. Bao. κατὰ φύλοπιν αἰνὴν | ποντοπόροις Σαμίοις οἰχτρὸν τεύξειεν ὅλ. | αἷμα μέλαν δαπέδῳ Rz., doch handelt es sich hier um den Perserkrieg, der in Lydien (Sardes!) beginnt (449), Asien und Europa in Mitleidenschaft zieht, also gar nicht nur um Samos. Ähnliche Verschreibung wie Σαμίοις — ψάμμοις liegt ΧΠῚ 11 Anf. vor | 455 ἀποϑωΐξουσιν Alex.? ἀποϑωρήξουσιν DEP | 456 ταὶ uw... ταὶ δ᾽ Opsop. τὰς μὲν... τὰς δ᾽ ΦΨ. — νεκύων ΦΨ γονέων Mdls. πατέρων Wilam. | 457 Κύπρου: zum Genetiv vgl. XII 72. --- σεισμὸς φϑίσει δὲ Volkm. σεισμῷ δὲ φϑίσει DEP σεισμὸς φϑίσειε (Alex.) Rz. — φάραγγας Herw. φάλαγγας P φάλαγγα D | 459 τρά- λις D | 460 Anf. = V. 685. — τείχεα Castal. τεύχεα ΦΨ vgl. V. 685 Ψ. --- εὐποίητα Ψ, — τε λεὼν (τ᾽ ὄχλον 2) Wilam, 7’ ὀλοῶν DEP | 461 τε < Ψ. — ποτὶ δ᾽ αὐτῆς | 462 γ. β. πίεται" ὀσμὴ δέ τε ϑείου. Wilam. ποτὶ δ᾽ αὐτοῖς γ. β. π. ὁ: δ. τ. 9. ΦΨῚ 463 βασιλείια Φ βασίλεια P. — τεῦξαι Ψ [464 δ᾽ οὔτις Cast. δ᾽ οὗτος BP, — ἥξει: ἕξει ΨῚΊ 465 οὐκ ἀλαπαδνόν vgl. V 467 | 466 πολυϑρύλλητον P.— τε «- Ψ. --- σε Volkm. τε ΦΨ | 467 ϑέρμησι Φ. --- σποδιῇσι Alex. σπονδῇσι Φ σπιδιῇσι P | 468 ἀπροϊδῆ Ewald Volkm. ἃ προιδῇ A ἃ προιδῆ Ῥ ἃ προΐδῃ Ψ. --α Nach στήϑεσσιν < ἑοῖς Φ mit Lücke (von 13—14 Buchstaben in P). — ἐναρίξεαι Alex. ἐναρίζεται (ἐναρίξεται) δ᾽ Φ ἐναρίξετ᾽ (ἐναρίζετ᾽) P | 469 ἀγαϑῶν: ἀνδρῶν Volkm. Mein. — μήτηρ: δημήτηρ P | 410 ἀλλ᾽ ὅτ᾽ Alex. Volkm. ἄλλος DP. — λυμήτης Castal. λυμήτης (λυμίτης A λιμέτης P) πάλιν ΦΨ. --- ἵξεται A ἥξεται oder ἥξετ᾽ oder ἥξει τ᾽ ἃ. and. HSS. | 471 τῆμος: τλῆμον aus IV 107 Rz. — ἐριποῦσα JacobsStruve ἕρπουσα DE | 472 ἀγλαῶν Ψ. — ἄστυ, Albzov A αὐστυλίχου P ἀστυλίχου B ἀστυλίσχου P, III, 454—489. 73 Θρήικες δέ Κρόβυζοι ἀναστήσονται av’ Αἷμον. 475 Καμπανοῖς ἄραβος πέλεται διὰ τὸν *roAvxagrov* λιμόν" πουλυετεῖς δὲ [ἀποιμώξασα τοκῆαϊ. Κύρνος καὶ Σαρδὼ μεγάλαις χειμῶνος ἀέλλαις καὶ πληγαῖς ἁγίοιο ϑεοῦ κατὰ βένϑεα πόντου δύσονται κατὰ κῦμα ϑαλασσείοις τεχέεσσιν. 480 αἰαῖ παρϑενικὰς ὁπόσας νυμφεύσεται “Αιδης, κούρους δ᾽ ἀκτερέας (ὁπόσους) βυϑὸς ἀμφιπολεύσει" αἰαῖ νήπια τέκν᾽ ἁλινηχέα καὶ βαρὺν 0Aßov. Μυσῶν γαῖα μάκαιρα, γένος βασιλήιον ἄφνω Ἐτεύξεται. οὐ μὴν πουλὺν ἐπὶ χρόνον ἔσσετ᾽ ἀληϑῶς 4 Καρχηδών". Γαλάταις δὲ πολύστονος ἔσσεται οἶχτος. ἥξει καὶ Τενέδῳ κακὸν ἔσχατον, ἀλλὰ μέγιστον. καὶ Σικυὼν χάλκειος ὑλάγμασι καὶ σέ, Κόρινϑε, αὐχήσει ἐπὶ πᾶσιν" ἴσον δὲ βοήσεται αὐλός. ᾿: * * ’ N a ἡνίχα δή μοι ϑυμὸς ἐπαύσατο ἔνϑεον vuvor, 477 vgl. VII 96. — (479 vgl. Ovid. Metam. I 301.) --- 480 νυμφεύσεται Ἅιδης, alte heidnische Anschauung: vgl. Sophokles, Antig. 816. Eurip. Or. 1109 u. ö. in der Epigrammatik. — 481 ἀμφιπολεύσει vgl. V. 393. — 485 Καρχηδών: vgl. IV 106. (— Γαλάταις: Lactantius bei Hieronymus: Comm. in ep. ad Galat. 2 Galli... antiquitus.... Galatae nuncupabantur. et Sibylla sie eos appellat.) — 487 vgl. IV 105. VII 60. — Zum Tone der Rede vgl. VIII 153. — 489—491 vgl. Υ. 1-7. — 474 Θρήικες δὲ Κρόβυζοι Mein. ϑρῇχες ἀκρόβυζοι ΦΨ Θρῇκες δ᾽ αὖτε Κρ. Rz,, weil Θρήικες nie in den Sibb. vorkomme; aber diese Orakel (vgl. zu V. 480) sind nicht jüdisch. — ἀναστήσονται ἀν᾽ Αἷμον Alex. ἄλλων στήσονται ἀνέμων DE ἄνω στήσονται dv’ Αἷμον Mein. | 475 ἄραβος Hase ἀράβων (ἀραβῶν B ἀραβὼν R) BP. — πολύχαρπον: πτολίπορϑον Castal. πολύδακρυν ὃ πολύχλαυτον | 476 πουλυετεῖς δὲ Gfick. πουλυετὴς (πολυετὴς A) δὲ Φ πουλυετῆ δὲ χρόνον P πουλυετῇῆ δὲ Alex. --- ἀποιμώξασα τοχῆα | |] Gfick. vgl. V. 473. — Nach 476 Interpunkt. v. Wilam. | 477 χῦρνος Φ. — μεγάλου ® | 478 ἁγίοιο Φ ἁγίοις P. ἁλίοιο nahmen Bleek u. Meineke mit Recht für ein älteres, hier umgearbeitetes Orakel an | 479 χατὰ κῦμα: μέγα ϑαῦμα Mein. zarte, κῦρμα Wilam. — ϑαλασσίοις P ϑαλασσαίοις Mein, | 480 vgl. XI 138. XIII 113. XIV 82. 146. — νυμφεύσεται “Αιδης Struve νυμφεύσετ᾽ didng DE | 481 χούρους δ᾽ ἀχτερέας ὁπόσους Rz. κούρους τοὺς (τοὺς «- B) ἀχτερέας DE χαὶ χούρους τοὺς ἀκχτ. Castal. | 482 καὶ βαρὺν ὄλβον: βασιλήιον ἄμφω aus V. 488 D | 488 ἄφνω: ἄμφω D | 484... 485 Καρχηδών alles unsicher, nur soviel sicher, dass vor 485 Lücke ist: Wilam. | 484 πουλὺν Opsop. πουλὺς Φ πολὺν P | 486 vgl. IV 101. VIII 160 | 487. 488 vgl. den Kom- mentar in den zugehörigen Text. u. Unters. | 489 = V. 295. — ϑυμὸς: ϑεὸς A-— ϑυμὸς ...490.... πάλι μοι < Β. — ἐνθέου ὕμνου Rz. 74 Sibyllina. 490 καὶ πάλι μοι μεγάλοιο ϑεοῦ φάτις ἐν στήϑεσσιν ἵστατο καί μ᾽ ἐκέλευσε προφητεῦσαι κατὰ γαῖαν. αἰαῖ Φοινίκων γένει ἀνδρῶν ἠδὲ γυναικῶν, καὶ πάσαις πόλεσιν παραλίαις, οὐδεμί᾽ ὑμῶν πρὸς φάος ἠελίοιο παρέσσεται ἐν φαὶ κοινῷ, 496 οὐδ᾽ ἔτι τῆς ζωῆς ἀριϑμὸς καὶ φῦλον ἔτ᾽ ἔσται ἀντ᾽ ἀδίχου γλώττης ἀνόμου τε βίου καὶ ἀνάγνου, ὃν κατέτριψαν πᾶντες ἀνοίγοντες στόμ᾽ ἄναγνον, καὶ δεινοὺς διέϑεντο λόγους ψευδεῖς τ᾽ ἀδίκους τε κἄστησαν κατέναντι ϑεοῦ μεγάλου βασιλῆος 500 κἤνοιξαν ψευδῶς μυσαρὸν στόμα. Tovvex’ ἄρ᾽ αὐτούς ἐχπάγλως πληγαῖσι δαμάσσειεν παρὰ πᾶσαν γαῖαν καὶ πικρὴν μοίρην πέμψει ϑεὸς αὐτοῖς ἐξ ἐδάφους φλέξας πόλιας καὶ πολλὰ ϑέμεϑλα. αἰαῖ σοι, Κρήτη πολυώδυνε, εἴς σέ περ ἥξει 505 πληγὴ καὶ φοβερὰ αἰώνιος "ἐξαλαπάξει, καί σε καπνιζομένην πᾶσα χϑὼν ὄψεται αὖτις κοῦ σε δι᾿ αἰῶνος λείψει πῦρ, ἀλλὰ καήσῃ. αἰαῖ σοι, Θρήχη, ζυγὸν ὡς εἰς δούλιον ἥξεις" ἡνίχα σύμμικτοι Γαλάται τοῖς Δαρδανίδαισιν 510 Ἑλλάδ᾽ ἐπεσσυμένως πορϑέοντες, *rore σοι κακὸν ἔσται, γαίῃ δ᾽ ἀλλοτρίῃ δώσεις τ᾿ οὐδέ τι λήψῃ. 492 vgl. V 456. VII 64. XII 105. 153. XIV 80. -- 495 τῆς ζωῆς ἀριϑμός (Einzelmensch) aus Sir. 37, 25. 41, 13. Pred. Sal. 2, 3. 5, 17 abgeleitet. 490 ἔν vgl. V.162f. 297 #. — χαὶ πάλι: καί τε πάλιν F χαί γε π. RL. — ϑεοῦ μεγά- λοιο P | 492 γένει Volkm. γένος DE | 493 πάσαις πόλεσιν παραλίαις Castal. πάσαις παραλίαις πόλεσιν DE | 494 ἐν φαὶ χοινῷ --- I 848, — φάξι A φαὶ PB φάει ΨῚ 495 οὐδ᾽ ἔτι Castal. οὐδέ τι Φ οὐδ᾽ ἐπὶ P | 496 ἄναγνυ ΦΊ 497 στόμα P| 498 τ᾽: τε ΨΊ 499 χᾷστησαν A καὶ ἔστησαν P | 500 χήνοιξαν A. — τοὔνεκα γὰρ αὐτοὺς ΨῚ 501 πληγαῖσι: πληγέσσι P πλήγεσι Β. --- δαμάσειεν A daudosıe P | 502 μοῖραν Ra. | 508 πλέξας Φ. — πόλεας Φ. --- χαὶ πολλὰ: πόλεων τε Klouöek | 504 πολυώδυνος Volkm. | 505 φοβερὰ αἰώνιος ἐξαλαπάξει ΦΨ φοβερή" σε δ᾽ αἰώνιος ἐξαλαπάξει Volkm. φοβερὰ αἰώνιος ἐξολόϑρευσις Gfick. vgl. V. 309. ἐξαλαπάξει ist Glossem zu einem schon korrupten !2£0A08geloeı; an ἐξαλάπαξις denkt Wilam. | 506 αὖτις A αὖϑις ἃ. and. HSS. | 507 λείψει Castal. λήψει D λείψεται P | 508 Hoden A. — ζυγὸν... ἥξεις vgl. V. 537. — εἰς < P. — ἥξεις: εἴἵξη Ψ | 509 Γαλάται τοῖς: Γαλάταις χαὶ P. — δαρδανίδεσσιν D Δαρδανίδῃσιν Ra. | 510 ἑλλάδ᾽ (ἅλα δ᾽, ἄλλα δ᾽ ΨῚ ἐπεσσυμένως -“πορϑέοντες τότε DEP Ἑλλάδ᾽ ἐπ. πέρσουσι, τὸ Rz. nach πορ- ϑεόντες < 2 Halbverse: Wilam. | 511 Anf. vgl. V. 643. --- δ᾽ ἀλλοτρίῃ Castal. δ᾽ ἐν ἀλλοτρίῃ DP. — Nach δώσεις + φόρον Gfick. vgl. VII 104. πολὺ Ewald. — οὐδέ τι (Ew.) Rz. ἠδέ τι Φ ἠδ᾽ ἔτι Ψ. III, 490—530. 75 αἰαῖ σοι Toy καὶ πᾶσιν ἐφεξῆς ἅμα Mayay μαρσῶν ἠδ᾽ ἀγγὼν ὅσα σοι κακὰ μοῖρα πελάζει, [πολλὰ δὲ] καὶ Δυχίων υἱοῖς Μυσῶν τε Φρυγῶν τε. δι πολλὰ δὲ Παμφύλων ἔϑνη Δυδῶν τε πεσεῖται Μαύρων τ᾽ Αἰϑιόπων τε καὶ ἐϑνῶν βαρβαροφώνων Καππαδοχῶν τ᾽ ᾿Αράβων τε" τί δὴ κατὰ μοῖραν ἕχαστον ἐξαυδῶ; πᾶσιν γάρ, ὅσοι χϑόνα ναιετάουσιν, Ὕψιστος δεινὴν ἐπιπέμψει ἔϑνεσι πληγήν. 520 Ἕλλησιν δ᾽ ὁπόταν πολὺ βάρβαρον ἔϑνος ἐπέλϑῃ, πολλὰ μὲν ἐκλεκτῶν ἀνδρῶν ὀλέσειε κάρηνα" πολλὰ δὲ πίονα μῆλα βροτῶν διαδηλήσονται ἵππων 9° ἡμιόνων τε βοῶν τ᾽ ἀγέλας ἐριμύκων" δώματά τ᾽ εὐποίητα πυρὶ φλέξουσιν ἀϑέσμοως:" 5:5 πολλὰ δὲ σώματα δοῦλα πρὸς ἄλλην γαῖαν ἀνάγκῃ ἄξουσιν καὶ τέκνα βαϑυζώνους τε γυναῖχας ἐκ ϑαλάμων ἁπαλὰς τρυφεροῖς ποσὶ πρόσϑε πεσούσας" ὄψονται δεσμοῖσιν ὑπ᾿ ἐχϑρῶν βαρβαροφώνων πᾶσαν ὕβριν δεινὴν πάσχοντας" κοὐχ ἔσετ᾽ αὐτοῖς 530 μιχρὸν ἐπαρχέσσων πόλεμον ζωῆς τ᾽ ἐπαρογός. 512 vgl. V. 3191. — 520M. vgl. V. 6881, 789 8. — (Deut. 28, 49.) — 527 Deut. 28, 56. — (530 ζωῆς τ᾽ ἐπαρωγός vgl. Antipater- Sidon. Anthol. Pal. VI 219, 21). 512. 513 so ΦΨ (512 ai αἴ BP 513 μαρσὼν ἢ δαγὼν P) αἱ αἱ Γὼγ καὶ πᾶσιν ἐφεξείης ἅμα Μαγὼγ | Μαρσῶν 7 Δάκων, ὅσα σοι κακὰ μοῖρα πελάζει Alex.? αἰαῖ Γώγ, ὅσα σὸι χαχὰ μοῖρα Μαγώγ τε πελάζει | Μάρδων χαὶ Δραγγῶν λαοῖς χαὶ πᾶσιν ἐφεξῆς Gfick.; neben den Marden waren die Drangen ein persischer Stamm | 514 vgl. V. 169. — πολλὰ δὲ aus V. 515. αὲ αἱ Rz. | 515 παμφυλίων ® | 516 Anf. Καρῶν Καππαδόχων τε Rz. — τ᾽: τε P.— ἐϑνῶν: ἀνδρῶν Rz. vgl. I 394. XIV 82; dagegen vgl. V. 528 | 517 Anf. Alyıönwv τ᾿ Aodßov τε Rz. vgl. 516. — ti... ἐξαυδῶ vgl. V. 210. — χατὰ: τὰ κατὰ FR. — ἑχάστου P | 518 πᾶσι Ψ. — ὅσσοι P ὅσα Badt | 520 “Ἕλλησιν Betuleius ἕλλησι DV. — ὁπόταν... ἐπέλϑῃ = XIV 313. — πολὺ βάρβαρον Struve πολυβάρβαρον ΦΨ πάλι βάρβαρον aus XIV 313 2 Nauck | 521 ὀλέσει Ψ |'523 vgl. V. 564. V 354 | 524 Anf. vgl. V. 685. 460 | 525 δοῦλα < ΨῚ 526 ff. vgl. V. 268 fi. — ἄξουσι P | 527 ἁπαλοῖς P, doch vgl. Deut. 28, 56 za ἡ ἁπαλὴ... — πρόσϑε πεσούσας: πρόσϑ'᾽ ἑρπούσας Mein. no. πατούσας besser Bur., aber es soll ja gerade das ungewohnte Gehen (Deut. a. a. O.!), also die Möglichkeit des Fallens bezeichnet werden. | 528 ὄψονται δεσμοῖσιν (δεσμοῖς A) ΦΨ ὄψοντ᾽ ἐν δεσμοῖσιν Mäls. Bur. — ὑπ᾽... βαρβαροφώνων vgl. V. 332. (516) | 529 δεινὴν πάσχοντας Volkm. πάσχοντας δεινὴν D πάσχοντας χαλεπὴν P. — zobx ἔσετ᾽ Opsop. χοὺχ ἔστ᾽ Φ κχοὐχέτ. P | 530 ἐπαρχέσων P ἐπαρκχείων Volkm. — πόλεμον P Gffck. πολέμου ἃ. and. HSS. Ausgg., doch ist der Sinn: niemand wird sein, nur ein wenig abwehrend den Krieg und Helfer des Lebens. 76 Sibylline. ὀψονταί τ᾽ ἰδίας κτήσεις καὶ πλοῦτον ἅπαντα ἐχϑρὸν καρπίζοντα᾽ τρόμος δ᾽ ὑπὸ γούνασιν ἔσται. φεύξονται δ᾽ ἑχατόν, εἷς δ᾽ αὐτοὺς πάντας ὀλέσσει" πέντε δὲ κινήσουσι βαρὺν X0Aov' οἱ δὲ πρὸς αὐτούς 535 αἰσχρῶς φυρόμενοι πολέμῳ δεινῷ τε κυδοιμῷ οἴσουσιν ἐχϑροῖσι χαράν, Ἕλλησι δὲ πένϑος. δούλειος δ᾽ ἄρα — ζυγὸς ἔσσεται Ἑλλάδι πάσῃ" πᾶσι δ᾽ ὁμοῦ πόλεμός τε βροτοῖς καὶ λοιμὸς ἐπέσται, χάλκειόν TE μέγαν τεύξει ϑεὸς οὐρανὸν ὑψοῦ 80 ἀβροχίην τ᾽ ἐπὶ γαῖαν ὅλην, αὐτὴν δὲ σιδηρᾶν. αὐτὰρ ἔπειτα βροτοὶ δεινῶς κλαύσουσιν ἅπαντες ἀσπορίην καὶ ἀνηροσίην᾽ καὶ πῦρ ἐπὶ γαίης κατϑήσει ἢ πρλὺν ἱστὸν ἔ, ὃς οὐρανὸν ἔχτισε καὶ γῆν" πάντων δ᾽ ἀνϑρώπων τὸ τρίτον μέρος ἔσσεται αὖτις. 545 Ἑλλὰς δή, τί πέποιϑας ἐπ᾿ ἀνδράσιν ἡγεμόνεσσιν ϑνητοῖς, οἷς οὐχ ἔστι φυγεῖν ϑανάτοιο τελευτήν; πρὸς τί τε δῶρα μάταια καταφϑιμένοισι πορίζεις ϑύεις τ᾽ εἰδώλοις; τίς τοι πλάνον ἐν φρεσὶ ϑῆκεν ταῦτα τελεῖν προλιποῦσα ϑεοῦ μεγάλοιο πρόσωπον; 550 οὔνομα παγγενέταο σέβας δ᾽ ἔχε, μηδὲ λάϑῃ σε. 533 Jes. 80, 17. Deut. 32, 30. --- 538 πόλεμος... καὶ λοιμός: antike Orakel- sprache, vgl. Thuk. 11 54. (Sib. III 603. Fragm. 3, 20). — 539 f. Deut. 28, 23. (Lev. 26, 19). vgl. Sib. V 276. — 542 Ps. 104, 32. — 544 Sachar. 13, 8 (Apok. Joh. 9, 15. 18). 510. V 103. — Lactant. div. inst. VII 16, 14 de cultoribus etiam dei duae partes interibunt et tertia quae fuerit probata remanebit. — 545. 547—549 Lactant. div. inst. 1 15, 15 ob hanc vanitatem Sibylla sie eos inerepat: Ἑλλὰς... 547. 548, 554 vgl. VIII 46. 393. „Fragm. 1, 22. III 31. 588. 723. Theophil. ad Autol. I 9 zal τὰ μὲν ὀνόματα ὧν φὴς σέβεσϑαι ϑεῶν ὀνόματά ἐστιν νεχρῶν ἀνϑρώπων. (Justin. Apol. I 9, 1 ἐπεὶ ἄψυχα καὶ νεχρὰ ταῦτα γινώσχομεν.) 533 ἅπαντας ΨΊ ὅ84 χόλον ΦΨ Wilam. λόχον Castal. | 535 φερόμενοι PB | 536 ἐχϑροῖς A | 537 vgl. V. 508. — Nach ἄρα + τοι Rz. γῇ Mdls. — ἔσσεται Alex. ἔσται ΦΨ | 538 πᾶσι Mein. πάντα ΦΨ. — πόλεμος .... λοιμὸς vgl. V. 603. Fragm. 3, 20. — ἐπέσται Mein. ἔτ᾽ ( Wilam. — οὐδὲ ἐπ᾽ Clem. οὔτ ἐπὶ Φ οὔὐ ἐό ν᾿. ἄρρενος (lem. — re στυγερήν: στυγερήν PP | 35 ὧν P ὧν A ὃν ΩΨ | 36 ἀναιδείην ποϑέοντες --- 1 175] 37 μοχϑίζοντες Q μοχϑίζοντες A | 88 ἀφροσύνην VH | 39 vgl. V. 155. — ὅσσ᾽: ὡς 2. — ῥδέζουσιν 2 Rz. — ἀτάσϑαλα ΦΨ Bur. vgl. V. 155. ἐπέψογα 2 Rz. | 40 ἅπασι P. — ὅταν ἤδη DEP Lactant. ὁπόταν δὴ 2 |41 ἔλϑῃ: ἥξῃ P | 42 κρίνος P.— ἀσεβεῖς 9 ἅμα Lactant. ἀσεβεῖς ἅμα τ᾽ ΩΦΨ. --- εὐσεβείας VH | 43 vgl. V. 184. — χαὶ τότε 2 Lactant. χαὶ τοὺς ΦΨ. — ὑπὸ: ἐπὶ Lactant. — ἐν πυρὶ Lactant. ἔμπαλι(») QBP. — πέμπει H πέμψη ΒΙ,} 44 -- Ω[ ]Re. |45 vgl. V. 187. — μένουσι(ν) 2. — ἐπὶ ζ. ἄρουραν = 1 δ4 406 = V. 189. --- ϑεοῦ «ὁ τε Φ - ᾿ o c ᾽ 145 ngeı d εἰς Aocinv πλοῦτος μέγας, ον ποτε. Poun αὐτὴ συλήσασα πολυχτέανον κατὰ δῶμα ϑήκατο᾽ καὶ δὶς ἔπειτα τοσαῦτα καὶ ἄλλ᾽ ἀποδώσει εἰς ᾿Ασίην, τότε δ᾽ ἔσται ὑπέρχτησις πολέμοιο. Καρῶν δὲ πτολίεϑρα παρ᾽ ὕδασι Μαιάνδροιο τὸ ὅσσα πεπύργωνται περικαλλέα, πικρὸς ὀλέσσει λιμός, ὅταν Μαίανδρος ἀποχρύψῃ μέλαν ὕδωρ. > »0o > ’ Ro > ’ > ’ ἀλλ οταν εὐσεβίης μὲν ἀπ ἀνϑρώπων ἀποληται 140—143 Tzetzes: Chiliades VII 564—570 ἡ Σίβυλλα δὲ eine, | χἂν μέχρι τὴν ἀπόβασιν λάβωσιν οὐ νοῶνται | περὶ τῆς Κύπρου τε αὐτῆς καὶ τῆς Avruoyeiag, | χαὶ πῶς νῦν ὁ Δεβούνιος ἐλεύσεται ἐς Κύπρον. | περὶ τῆς Κύπρου οὕτω μὲν καὶ τῆς Avrioyelac‘ (143) ‚al ai... καλύψει | (140 ) ςοδούρασι δ᾽ ἂν τεοῖς ᾿Αντιόχεια τάλαιν᾽ ὄλλυσαι". — 140. 141 Anecdota Parisina ed. Cramer I p. 334, 14 5ᾳα.... φησὶ yao' τλῆμον..... 140, 141 = ΧΠῚ 126 ἢ, (59.) — 141 vgl. auch Johannes Malal. XVII 177 p. 443, 16 ἐν αὐτῷ δὲ τῷ χρόνῳ (Justinians) μετεχλήϑη ᾿Αντιόχεια Θεούπολις χατὰ χέλευσιν Tod ἁγίου Συμεὼν Tod Iavuarovoyod. εὑρέϑη δὲ καὶ ἐν τῇ αὐτῇ ᾿Αντιοχείᾳ χρησμὸς ἀναγεγραμμένος περιέχων οὕτως" Καὶ σύ, τάλαινα πόλις, ᾿Αντιόχου οὐ κληϑήσῃ. --- 143. 144 vgl. ΥἹΙ δ. — Anecd. Paris. ed. Cramer I 334, 17sq. xal ἑξῆς" αἱ αἱ.... 145ff. vgl. III 350 f. VIII τῶ. 140. 141 = XII 125 £. | 140 Anf. = XIII 59. — τλῆμον P Anecdot. Paris. — δὲ πτόλιν D Anecd. Par. δὲ πόλιν ΩΨ. — οὔποτ᾽ RA οὐχέτ᾽ BP οὐχ ἔτ᾽ P. — ἐρέουσιν P | 141 ἡνίχ᾽ ἂν (ἡνίχα ἂν VH) ἀφροσύνῃσι τεαῖς (vgl. XII 126) 2 εἵνεχεν (εἵνεχ᾽ A) ἀφροσύνης ἴταλοῖς (ἰτταλοῖς RL) ΦΨ εὖτε κακοφροσύνησε τεαῖς Anecd. Par. (δούρασι δ᾽ ἐν τεοῖς Tzetz.). --- ὑπὸ BP XII 126 2 περὶ 2 Anecd. Par. — πίπτεις Φ Anecd. Par. πίπτοις Ψ. — Am Rande in H: ταῦτα ἐπληρώϑησαν | 142 Κύρρον Gutschmid Σχῦρον (σχύρον AP) BP χύπρον 2 Συρίην Alex. — λιμὸς RA. — ὀλεῖ: ἕλοι (ἕλει A) D ἕλη P. — φύλοπις αἰνή = V.62. — φίλοπις P | 143. 144 Dublette zu V. 128. 129: Wilam. | 143 vgl. VII5. — α «il 2 Anecd. Par. Tzetz. αἱ αἱ BP. — δὲ < Ψ. -- μέγα κῦμα ϑαλάσσης Anecd. Par. μέγα. κῦμα καλύψει Tzetz. | 144 So ΟΦΨ ἤμασε χειμερίῃησεν (verb. v. Alex.) ὀρινομένη τε ϑάλασσα Anecd. Par. — χρύψει 2 δίψει ΦΨ. — ἀναρριφϑεῖσαν ΩΦ ἀνερρειφϑεῖσαν P | 145 ἐξ ἀσίης Ὡ. --- ὅν ποτε: ὁππότε DEP | 146 αὐτὴ συλήσασα Friedl. αὐτὴ συλλήσασϑαι Q αὐτῆς ἐξ ὕλης Φ αὐτῆς ἐξ ὕλης γε Ψ. --- πουλυχτέανον PB | 147 τοσαῦτα καὶ ἄλλ᾽ ἀποδώσει Badt τοσαυτὰ κ᾽ ἄλλ᾽ ἀποδώσει H τοσαυτάκ ἄλλ᾽ ἀποδώσει ΟΥ̓ τοσαυτάκις ἄλλα (ἅλα FR) παρέξει ΦΨ 148 «-- ΦΨῚ 149 Καρῶν QY zalvov Φ. --- -πτολίεϑρα: πόλις δείϑρα Q πόλις ϑρα VH. — παρ᾽ ὕδασι Μαιάνδροιο = V 321 | 150 ὀλέσει Ψ | 151 vgl. V. 75. --- ὑποχρύψῃ 2 | 152 εὐσεβίης Φ Wilam. Bur. εὐσεβίη ΩΨ. — an’: im’ ΦΨ. — ἀπόληται Alex. ἀπολῆται D ἀπολεῖται Ψ ὀλεῖται 2. 7%* 100 Sibyllina. πίστις καὶ τὸ δίκαιον ἀποχρυφϑῇ ἐνὶ κόσμῳ, - u παλίμβολοι -- ἐπ᾽ οὐχ ὁσίοισι δὲ τόλμαις 155 ζῶντες ὕβριν ῥέξωσιν, ἀτάσϑαλα καὶ κακὰ ἔργα, εὐσεβέων δ᾽ οὐδεὶς ποιῇ λόγον, ἀλλὰ καὶ αὐτούς πάντας ὑπ ἀφροσύνης μέγα νήπιοι ἐξολέσωσιν ὕβρεσι χαίροντες καὶ ἐφ᾽ αἵμασι χεῖρας ἔχοντες" καὶ τότε γινώσκειν ϑεὸν οὐχέτι πρηῦν ἐόντα, 10 ἀλλὰ χόλῳ βρύχοντα καὶ ἐξολέχοντα γενέϑλην ἀνθρώπων ἅμα πᾶσαν ὑπ᾽ ἐμπρησμοῦ μεγάλοιο. a μέλεοι, μετάϑεσϑε, βροτοί, τάδε, μηδὲ πρὸς ὀργήν παντοίην ἀγάγητε ϑεὸν μέγαν, ἀλλὰ μεϑέντες φάσγανα καὶ στοναχὰς ἀνδροχτασίας τε καὶ ὕβρεις 165 ἐν ποταμοῖς λούσασϑε ὅλον δέμας ἀενάοισιν, χεῖράς τ᾽ ἐκτανύσαντες ἐς αἰϑέρα τῶν πάρος ἔργων συγγνώμην αἰτεῖσϑε καὶ εὐλογίαις ἀσέβειαν 154 Clemens Alex. Paedag. III 3, 15 ἐπ᾽ οὐχ ὁσίοις δὲ τόλμαις ζῶντες οἵ παλίμβολοι ῥδέζουσιν ἀτάσϑαλα χαὶ χαχὰ ἔργα, φησὶν ἡ Σίβυλλα. — 156—158 Laetant. div. inst. VII 15, 8 ita enim iustitia rarescet, ita inpietas et avaritia et cupiditas et libido crebrescet, ut si qui forte tum fuerint boni, praedae sint sceleratis ac divexentur undique ab iniustis... 159—161 Lactant. de ira dei 23,5 simili modo deflagrationem postea futuram vatieinata est, qua rursus inpietas hominum deleatur: za! zöre.... — 162 ἃ μέλεοι: vgl. den Anf. des Orakels bei Herodot VII 140. — 162. 163 Lactant. de ira dei 23, 7 eadem tamen placari eum paenitentia factorum et sui emendatione contestans haec addidit: &... μέγαν. — 165 Jes. 1, 16. 153 ἀποχρυφϑῆ ἐνὶ (ἐν 2 verb. v. Alex.) χόσμῳ 2 En’ οὐχ ὁσίαισι δὲ τόλ- μαις aus V. 154 BP | 154 so (doch ὁσίῃσι) aus Clemens und V. 153 ΦΨ ΗΖ. « ζῶ, mit V. 153 zusammengezogen BP (οἱ dt) παλίμβολοι (ἄνδρες) Badt. — ἐπ᾿ οὐχ öcioıcı (vgl. II 303) aus Clemens’ ὁσίοις Gfick. ἐ. οὐχ ὁσίαισι Φ ἐ. ο. ὁσίαις P| 155 ζῶντἃς (Corr. von 2. H.) HS. des Clem. — ῥέξωσιν Alex. ῥέξουσιν “ἃ ῥέζουσιν Clem. ἔχουσιν Φ ἔχωσιν Ψ. — ἀτάσϑαλα καὶ κακὰ ἔργα 2 Clem. ἀτάσϑαλον ἄλλα τε πολλὰ ΦΨ Wilam. Bur. | 156 ποιῇ Ψ ποιεῖ ΩΦ | 157 ἐξολέσωσιν Friedl. ἐξολέσχωσιν Ψ ἐξολέσουσιν 2 ἐξολέχουσιν D | 159 πραὺν 2 αἰὲν Φ΄ 100 χόλῳ βρύχοντα 2 χόλῳ βρίϑοντα Lactant. χρόνῳ κραίνοντα Φ Ψ. --- γενέϑλην 2 τε γένναν Lactant. γενεὰν BP 161 ἅμα 2 Lactant. μάλα ΦΨ. --- ὑπὸ πρησμοῦ D | 162 Anf. vgl. XIV 87. 215. 269. (335). & μέλεοι P Lactant. ἀμέλεοι 2 ὦ μέλεοι A. — μετάϑεσϑε < Ψ. — βροτοὶ < Ω. — τάδε QPyP OWOH od. TE HSS. des Lactant. τάχα Mäls. — μηδὲ... 163... μέγαν < PB durch Zusammenziehung in 1V. — κηδὲ: μὴ 2 | 163 ἀγάγετε P. — μεϑέοντας 2 | 164 στοναχὰς 2 (oro- μαχὰς H) BP στόνυχας Mdls. | 165 ἀεννάοισι(ν) 2P | 166 vgl. III 591. — χεῖρας ἐπαείραντες Q χεῖρα δ᾽ ἐπαείραντες Rz. — ἐς αἰϑέρα Alex. εἰς αἰϑέρα ΦΨ ἐν αἰϑέρι 2. — τὸν πάρος ἔργω QV | 167 εὐλογίαις: εὐσεβίαις A εὐσεβείαις ῬΒΨ. IV, 153—181. 101 πικρὰν ἱλάσκεσϑε' ϑεὸς δώσει μετάνοιαν οὐδ᾽ ὀλέσει παύσει δὲ χόλον πάλιν, ἤνπερ ἅπαντες τὸ εὐσεβίην περίτιμον ἐνὶ φρεσὶν ἀσκήσητε. εἰ δ᾽ οὐ μοι πείϑοισϑε κακόφρονες, ἀλλ᾽ ἀσέβειαν στέργοντες τάδε πάντα κακαῖς δέξαισϑε ἀκουαῖς, πῦρ ἔσται κατὰ κόσμον ὅλον καὶ „oma μέγιστον ῥομφαίᾳ σάλπιγγι, ἅμ ἠελίῳ ἀνιόντι" τὸ κόσμος ἅπας μύκημα καὶ ὄμβριμον ἦχον ἀκούσει. φλέξει δὲ χϑόνα πᾶσαν, ἅπαν δ᾽ ὀλέσει γένος ἀνδρῶν καὶ πάσας πόλιας ποταμούς ϑ᾽ ἅμα ἠδὲ ϑάλασσαν᾽ ἐχκαύσει δέ τε πάντα, κόνις δ᾽ ἔσετ᾽ αἰϑαλόεσσα. ἀλλ᾽ ὅταν ἤδη πάντα τέφρη σποδόεσσα γένηται 10 καὶ πῦρ χοιμήσῃ ϑεὸς ἄσπετον, ὥσπερ ἀνῆψεν, ὀστέα καὶ σποδιὴν αὐτὸς ϑεὸς ἔμπαλιν ἀνδρῶν 171 δ. vgl. II 196. Justin. Apol. I 20 χαὲ Σίβυλλα δὲ καὶ Ὑστάσπης γενή- σεσϑαι τῶν φϑαρτῶν ἀνάλωσιν διὰ πυρὸς ἔφασαν. Vgl. [Justin.] Quaest. et resp. ad orthod. 74 und auch die gefälschten Citate: [Justin.] de monarch. 3. Clem. Alex. Str. V 14, 122; vgl. zu 510. VII 337. — 179—185. 187. 189. 190 Constitutiones Apostolorum V 7 (= Didascaliae apostolorum Fragmenta Veronensia ed. Hauler XXXIX 33): εἰ δὲ χλευάζουσιν Ἕλληνες ἀπιστοῦντες ταῖς ἡμετέραις γραφαῖς, πιστω- σάτω αὐτοὺς κἂν ἡ αὐτῶν προφῆτις Σίβυλλα οὕτω πως αὐτοῖς λέγουσα κατὰ λέξιν" ἀλλ᾽ ὁπότ᾽ ἤδη... 185 καλύψει. 187 ὅσσοι... κόσμῳ. 189 πνεῦμα... 190 ἑαυτούς. εἰ τοίνυν καὶ αὕτη τὴν ἀνάστασιν ὁμολογεῖ καὶ τὴν παλιγγενεσίαν οὐχ ἀρνεῖται, διακρίνει δὲ τοὺς εὐσεβεῖς ἐκ τῶν ἀσεβῶν, μάτην ἄρα τοῖς ἡμετέροις ἀπιστοῦσι. 168 πικρὰν: πικρὸν “2 πικρὴν Rz. — ἱλάσχεσϑε: ἰάσασϑε (ἰάσασϑαι A) DV Wilam. — ϑεὸς δώσει Volkm. ϑεὸς δὲ δώσει 42 ϑεὸς δ᾽ ἕξει Ψ ϑεοῦ δ᾽ ἕξει ΦῚ 169 οὐδ᾽ ὀλέσει < Ω. --- πάλιν χόλον Lactant. — ἤνπερ ἅπαντες 2 εἴπερ ἅπαντες PP ἢν ἄρα πάντες Lactant. | 170 περίτιμον 2 Lactant. περίψιμον PB περίφημον A ἐρίτιμον Ψ. — ἀσχήσαντες 2 | 171 πείϑεσϑε 2. — ἀσέβειαν: ἀπόνοιαν 2 | 172 δέξαισϑε ἀκουαῖς Gfick. δέξασϑε ἀκουαῖς 2 δέξησϑε Axovals (ἀκοαῖς P) DE | 173 ὅλον χαὶ σῆμα μέγιστον 2 ἐν ᾧ Tode σῆμα τέτυκται DE | 174 ῥομφαίᾳ (δομφαία VH) σάλπιγγι 2 ῥομφαῖαι σάλπιγγες ΦΨ Bur. — ἠελίοιο ἀνιόντος Ψ! 175 vgl. VIII 345. — ἀκούει 2B | 176 ἅπαν: ἐπὰν ΦΨ. — ὀλέση PP | 177 πάσας τε πόλεις 2. — P < 2. — ϑαλάσσας DE | 178 ἐχχαύση P. — δέ τε: τάδε ΦΨ Bur. — δ᾽ ἔσσετ᾽ αἰϑαλόεσσα ΟΥ̓ δ᾽ ἔσσεται ϑαλόεσσα H τ᾽ ἔσσεται αἰϑαλόεσσα RL (F?) ἔσετ᾽ (ἔσσετ᾽ P) αἰϑ. ΦΊ 179-185. 187. 189. 190 auch in der Paris. Excerptenhs. 1043 aus den Constit. Apostol. | 179 ὅταν: ὁπότ᾽ Const. Apost. — τέφρα Const. Apost. — τέφρη σποδόεσσα: ἔρμα Paris. Exec. | 180 χοιμήση P χοιμίσση P κοιμίση 2 κοιμήσσει A (ignem vitaverit: Didascal. ap. Fragm. Veron.). — ϑεὸς: χύριος Q. — ἄσπετον: ἄφϑετος Const. Apost. ἄφϑετος Paris. Exec. — ὥσπερ D 1 HS. d. Const. Apost. Paris. Exc. ὅπερ 2P 2 HSS. ἃ. Const. Apost. ὅσπερ Castal. Opsop. | 181 σπονδιὴν VHP. — 181 ἔμπαλιν. . 184 χρίνων < ΦΨ (in P bei V. 184: λείπει). 102 Sibyllina. μορφώσει, στήσει δὲ βροτοὺς πάλιν, εἷς πάρος ἦσαν. καὶ τότε δὴ κρίσις ἔσσετ᾽, ἐφ᾽ ἧ δικάσει ϑεὸς αὐτός κρίνων ἔμπαλι κόσμον" ὅσοι δ᾽ ὁ ὑπὸ δυσσεβίησιν 185 ἥμαρτον, τοὺς δ᾽ αὐτε χυτὴ κατὰ γαῖα καλύψει Τάρταρά τ᾽ εὐρώεντα μυχοὶ στύγιοί τε γεέννης. ὅσσοι δ᾽ εὐσεβέουσι, πάλιν ζήσοντ᾽ ἐπὶ γαῖαν - - ’ ’ EN: \ ’ > 189 πνεῦμα ϑεοῦ δοντος ζωὴν ϑ' ἅμα καὶ χάριν αὑτοῖς ’ δι ’ 190 εὐσεβέσιν" πάντες δὲ τότ εἰσόψονται ἑαυτούς νήδυμον ἠελίου τερπνὸν φάος εἰσορόωντες. ὦ μακαριστός, ἐκεῖνον ὃς ἐς χρόνον ἔσσεται ἀνήρ. 18. ἀϑανάτου μεγάλοιο ϑεοῦ καὶ ἄφϑιτον ὄλβον 182 vgl. VII 145. V 280. Apoc. Bar. 1, 2 restituens enim restituet terra tunc mortuos quos reeipit nunc, ut custodiat eos nihil immutans in figura eorum, sed sicut recepit ita restituet eos. — 184 ff. vgl. V. 43. — 187. 189 Lactant. div. inst. VII 23, 4 nach Sib. IV 40—43: 60001... γαίης | πνεῦμα... αὐτοῖς. — 189 = V. 46. — 192 = ΠῚ 371. vgl. VIIL 164. 182 vgl. VII 145. II 33. — ἦσαν Const. Apost. εἶεν 2 | 183 ἔσται Const. Apost. | 184 ἔμαπλιν ΘΗ Ψ. --- ὅσοι.... 185... καλύψει: γρ1.Υ.48 | 184 ὅσσοι δ᾽ ἃ ἂν ἐπὶ δυσσεβίῃσι(») D ὅσσοι δ᾽ αὖ (δ᾽ αὖ L) ἐπὶ dvaceßigoi πονηροῖς τ᾽ ἄλλοις P | 185 ἥμαρ- τον ϑνητοί, τούσδ᾽ αὖ πάλε γ. x. Const. Apost. — γαῖαν 2A | 186 παν ἴῃ 2) -- Φ (λείπει in 8) Ψ' Const. Apost. Par.Exe. | 186 Anf.vgl.II 302. — στύγιοί τε γεέννης Gfick. στυγίη δέ τε γέεννα 2 | 187 vgl. V. 45. — ἐπὶ γαῖαν ΦΨ ἐπὶ κόσμον 2 ἐνὶ κόσμῳ Const. Apost. ἐπὲ γαίης Lactant. | 188 getilgt von Rz., nur n 2 < ΦΨ Lactant. Const. Apost. | 189 = V. 46. — ζωὴν δόντος 8: — ζωήν P DEP Const. Par. Exc. ζωὴν δ᾽ 2 τεμήν 9° Lactant. — χάριν 2 Const. Apost. βίον D’P Lactant. vgl. V. 46 | 190—192 [ ]Rz. | 190 εὐσεβέσι ΟΥ̓ εὐσεβέσει H εὐσεβείη (εὐσεβίῃ A) Φ εὐσεβίη P. — τότ᾽ εἰσόψονται ἑαυτούς Const. Apost. τότε χόψονται (κόψοντᾶι Q) ἑαυτούς 2 τότ᾽ οἴσονται ὃ. Ψ τότ᾽ εἴσονται. χάριν αὐτοῖς (αὑτοῖς ῬῚ ΦΊ 191 - ΦΨ, 192 = III 371. — ἐχεῖνον Φ Bur. ἐχεῖνος 2QP. --- ὃς... ἀνὴρ: ἐπὶ χϑονὸς ἔσσεται (ἔσεται VH) ἀνήρ 42. --- Subseriptio: ἐκ τοῦ τετάρτου λόγου στίχοι ©. R. ἃ. R λόγος πέμπτος" στίχοι e n a LT (vgl. die Subseriptio von Buch V) στίχοι o π α' Ἐ. EEE V. Aoyos n&untos. "AIR ἄγε μοι στονόεντα χρόνον κλύε “ατινιδάων. ἦ τοι μὲν πρώτιστα μετ᾽ ὀλλυμένους βασιλῆας Αἰγύπτου, τοὺς πάντας ἴση κατὰ γαῖα φέρεσχεν, xal μετὰ τὸν Πέλλης πολιήτορα, ᾧ ὕπο πᾶσα 3 ἀντολίη βεβόλητο καὶ ἑσπερίη πολύολβος, ὃν Βαβυλὼν ἤλεγξε, νέχυν δ᾽ ὥρεξε Φιλίππῳ, οὐ ws, οὐκ Ἄμμωνος ἀληϑέα φημιχϑέντα, καὶ μετὰ τὸν γενεῆς τε καὶ αἵματος ᾿Ασσαράκοιο, ὃς μόλεν ἔχ Τροίης, ὅστις πυρὸς ἔσχισεν ὁρμήν, δ: πολλούς δ᾽ αὐ μετ᾽ ἄνακτας, ἀρηιφίλους μετὰ φῶτας, καὶ μετὰ γνηπιάχους, ϑηρὸς τέχνα μηλοφάγοιο, ἔσσετ᾽ ἄναξ πρώτιστος, ὃ τις δέκα δὶς κορυφώσει 1—11 vgl. XII 1—11. — 6 Clemens Alexandr. Protr. X 96 οἵδε γὰρ ἀνϑρώ- ποὺς ἀποϑεοῦν τετολμήχασι τρισχαιδέχατον ᾿Αλέξανδρον τὸν Maxedöva dvayod- φοντες ϑεόν, ὃν Βαβυλὼν ἔλεγξε νεκρόν. --- 7 vgl. Π1 888 und auch ΧΙ 197. — 8. 9 vgl. auch XI 144. — 11 vgl. auch ΧΙ 110} — 12ff. vgl. I 144 ff. und viel- fach die Bücher XI—XIV. HSS.: ΑΡΒΒ -- & F.R (bis V. 106) L. T (bis V. 482) — Überschrift: λόγος πέμπτος Φ (λείπει στίχος + P) Ψ. Vgl. die Subseriptio von B. IV. 1 στονέοντα Ψ' στενόεντα ΧΙ 1 2. — χλύε Δατινιδάων Rzach nach XU 1; κλυαλατιναδάων 2 χλεινῶν τε (τε x ’ ” [7] Jovdain χαρίεσσα, καλὴ πόλις, ἔνϑεος ὑμνῶν. οὐχέτι βακχεύσει περὶ σὴν χϑόνα ποὺς ἀκάϑαρτος « ’ c ’ ’ ” ak 265 Eiinvov ομόϑεσμον Evi στηϑεσσιν ἔχων νοῦν" ἀλλά σε κυδάλιμοι παῖδες περιτιιήσουσιν καὶ μούσαις ἁγίαισι τράπεζαν ἐπιστήσονται παντοίαις ϑυσίαισι καὶ εὐχαῖς ἐν ϑεοτίμοις, ἐκ μικρᾶς στενότητος ὅσοι καμάτους ὑπέμειναν, 270 πλείονα καὶ χαρίεντα ἑκαλὸν apgovoı* δίκαιοι" οἱ δὲ κακοὶ στείλαντες ἐπ᾽ αἰϑέρα γλῶσσαν ἄϑεσμον παύσονται λαλέοντες ἐναντίον ἀλλήλοισιν, 3 Α x ’ a * ’ > “κε αὐτοὺς δὲ κρυψουσιν, ἕως ἔχοσμος ἀλλαγῇ ". ᾽ ” ἔσται δ᾽ ἐκ νεφέων ὄμβρος πυρὸς αἰϑομένοιο" οὖ κοὐχέτι καρπεύσουσι βροτοὶ στάχυν ἀγλαὸν ἐκ γῆς" πάντ᾽ ἄσπαρτα μενεῖ καὶ ἀνήροτα, ἄχρι νοῆσαι τὸν πρύτανιν πάντων ϑεὸν ἄμβροτον αἰὲν ἐόντα ἀνϑρώπους ϑνητοὺς καὶ μηκέτι ϑνητὰ γεραίρειν 260 ff. vgl. III 785. — 261 πεποϑημένον ἄνϑος vgl. V. 397. 427. — 264 vgl. Υ. 253. — 267f. vgl. V. 407. — 276 vgl. III 539 £. 258 ὁ: ὄχ᾽ Mein. — στήσει Gfick. Bur. στῆσεί(») BY Nauck Mäls. (vgl. Jos. 10, 12), doch handelt es sich hier nicht um Josua, sondern um die Wiederkunft des Herrn, vgl. z. B. Lactant. div. inst. VII 26, 2 et statuet deus solem | 259. 260 φωνήσας... ... χείλεσσι μάχαιρα A durch Zusammenziehung | 260 ἐνὲ στήϑεσσι, μάχαιρα Bur. vgl. ΠῚ 368. 483. ΧΙ 259. μὴ στήϑεσσι μάχαιρα Φ ἢ στήϑεσι μάχαιραν P Evi στήϑεσσι μαχαίρᾳ Volkm. | 261 ϑειογενής Φ. — μόνῳ Φ. --- πεποϑημένον ἄνϑος vgl. V. 427} 202. τέλος: ϑάλος Opsop. — πεποϑημένον ἅγνος (ἄγνος 1) BP, verdorbene Dittographie von V. 261 | 263 χαλὴ πόλις vgl. V. 290 | 264 περὶ σὴν Struve περσῶν D (περ σῶν F) 7 | 265 ὁμόϑεσμον ἐνὶ στήϑεσσιν ἔχων νοῦν ΦΨ, nicht zu ändern, es bedeutet: da er sich zu demselben Gesetze bekehrt hat: Wilam. | 266 χυδάλιμον P | 267 so Volkm. Gffck., χαὶ μούσαις γλώσσαις ἁγίαισιν ἐπιστήσονται τράπεζαν Ψ καὶ μούσαις γλώσσαις ἁγίαισιν ἐπιστήσονται Φ (γλώσσαις also Glossem, vgl. auch V. 197) χαὲ Μούσαις ἁγίαις ἐπιστήσονται τράπεζαν Bur. | 268 ϑυσίῃσι Rz. — εὐχαῖς ἐν ϑεοτίμοις Bur. εὐχαῖς ἐνθεοτίμοις Φ εὐχαῖς ταῖς ϑεοτίμοις P εὐχῇσιν ϑεοτίμοις Struve | 269 μικρῆς Rz. | 270 χαὶ < Ψ. — χαλὸν ἄρξουσι DV ἐναλλάξουσι Mdls. | 271 χαχὴν P. — ἄϑεσμοι P | 273 ἕως ἀλλαχϑῇ 6 κόσμος Rz. | 276 Anf. vgl. III 647. — πάντ᾽ ἄσπαρτα μενεῖ Wilam. πάντα μὲν ἄσπαρτα DP. — ἄχρι... 277 vgl. V. 658. 3ö1f.— γοῆσαι Alex. νοήση (νοήσῃ A) Φ νοήσει P | 277 Anf. = V. 499. — ϑεὸν ἄμβροτον = Υ. 66. — αἰὲν ἐόντα = V. 360. 500. 118 Sibyikine. μηδὲ κύνας καὶ γῦπας ἃ Αἴγυπτος κατέδειξεν 9880) σεμνύνειν στομάτεσσι χενοῖς καὶ χείλεσι μωροῖς. εὐσεβέων δὲ μόνων ἁγία χϑὼν πάντα τάδ᾽ οἴσει, γᾶμα μελισταγέος ἀπὸ πέτρης ἠδ᾽ ἀπὸ πηγῆς καὶ γλάγος ἀμβρόσιον ῥεύσει πάντεσσι δικαίοις" εἰς ἕνα γὰρ γενετῆρα ϑεὸν μόνον ἔξοχον ὄντα 286 ἤλπισαν εὐσεβίην μεγάλην καὶ πίστιν ἔχοντες. ἀλλὰ τί δή μοι ταῦτα νόος σοφὸς ἐγγυαλίζει; ἄρτι δὲ σε, τλήμων ᾿Ασίη, κατοδύρομαι οἰχτρῶς καὶ γένος Ἰώνων Καρῶν Avdav πολυχρύσων. αἰαῖ (001,) Σάρδεις" αἰαῖ πολυήρατε Τράλλις" 290 αἰαῖ, Δαοδίχεια, καλὴ πόλι οἰἼς ἀπολεῖσϑε σεισμοῖς ὀλλύμεναί τε καὶ εἰς κόνιν ἀλλαχϑεῖσαι. ᾿Ασίδι τῇ δνοφερῇ [Δυδῶν Te .,. πολυχρύσων) ᾿Αρτέμιδος σηκὸς Ἐφέσου πηγνύμενος χάσμασι καὶ σεισμοῖσί ποϑ' ἵξεται εἰς ἅλα δῖαν 2.85 ᾿ πρηνής, ἠύτε νῆας ἐπικλύζουσιν ἄελλαι. ἕσπτια δ᾽ οἰμώξει" Ἔφεσος κλαίουσα παρ᾽ ὄχϑαις καὶ νηὸν ζητοῦσα τὸν οὐχέτι ναιετάοντα. 279 vgl. V. 77 8 II 30. — 281—283 Lactant. div. inst. VII 24, 14 et alia (Sibylla) eodem modo: εὐσεβέων... — 281 εὐσεβέων vgl. III 573. — 282 vgl. III 622. — 283 vgl. VIII 211. III 622. — 286 vgl. V. 111. — 289 vgl. ΠῚ 459. — 290 vgl. III 4718 — 293. 294. 296. 297 Clemens Alex. Protr. IV 50 αὕτη (Σιβυλλαὺ μέντοι ἐρείπια τοὺς νεὼς προσαγορεύει, τὸν μὲν τῆς Ἐφεσίας ᾿Αρτέμιδος χάσμασι καὶ σεισμοῖς κχαταποντίσεσϑαι προμηνύουσα οὕτως" ὕπτια... 279 ἃ: ἃς A ἅ τ᾽ Rz. | 280 στομάτεσσι κενοῖς Nauck.? Gfick. στομάτεσσι veoıg Φ στ. νόοις P στομάτεσσιν ἑοῖς Alex. | 281 εὐσεβέων δὲ μόνων ἁγία χϑὼν Lactant. Ἑβραίων δὲ χϑὼν ἁγία ἔστι (ἐστὶ A) Φ ἑβραίων δὲ μόνων ἣ χϑὼν ἁγία ἐστὶ Ψ. — πάντα τάδ᾽ οἴσει A Lactant. πάντα δ᾽ οἴσει ἃ. and. HSS. | 282 μελι- σταγέης Lactant. μελισταγέουσ᾽ Alex. — δ᾽ ἀπὸ πηγῆς Lactant. χαὶ διὰ γλώσσης (διαγλωσσησὶ P) DP aus V. 240 | 283 γλάγος Lactant. γάλα δ᾽ Φ μάλα τ᾽ Ψ. -- ἀμβροσίης Lactant. | 284 ϑεόν... ὄντα: μόνον τ᾽ ἔξοχον ἐόντα Ψ | 286 δὴ < Ψ. --- ἐγγυαλίξει AP | 287 vgl. VII 114. XIII 119. XI 122 | 288 vgl. IH 170| 289 Anf. vgl. V. 126. — σοι + Mein. Nauck < BP. — ci αἱ πολυήρατε Ἰράλλις Mein. αἱ al καὶ πολυήρατε τράλλις Φ αἱ αἱ πολυήρατοι τράλλεις P | 290 Anf. --- XII 280. — χαλὴ πόλι vgl. V. 263. 317 | 292 Ἀσσίδι τῇ Alex. ἀσσία (Gola A) τῇ ΦΨ ᾿Ασίδι δὲ Rz. (Volkm.) — Δυδῶν τε γένει πολυχρύσων aus III 170 Volkm. “υδῶν τε πολυχρ. tilgt als Interpolation aus V. 288 Alex. — Nach V. 292 Lücke anzunehmen | 293 Prosa: Wilam. | 294 χάσμασι Clem. # χάσματι D. — ἵξεται A ἥξεται P Here P. — diav Gfick. δεινὴν DY — V, 158 | 295 πρηνεῖς Ψ. — ἠύτε Rz. ἠδ᾽ ὅτε Φ ἤτοι ὕτε Ψ ὡς Öre Castal. — νῆες Ψ. — ἄελλαι Castal. ἀέλλαις BP | 296 ὕπτια δ᾽ οἰμώξει (δ᾽ οἰμώξεις ΨῚ ΦΨ (lem. Ausgg. ὑπτία οἰμώξει Mäls. — παρ᾽ ὄχϑαις vgl. V. 169 | 297 ναὸν Ra. V, 279-317. 119 καὶ τότε ϑυμωϑεὶς ϑεὸς ἄφϑιτος αἰϑέρι ναίων - x x ’ οὐρανόϑεν πρηστῆρα βαλεῖ κατὰ κρατὸς ἀνάγνου. 3800 ἀντὶ δὲ χειμῶνος ϑέρος ἔσσεται ἤματι τῷδε. καὶ τότε δὴ “μετέπειτ᾽ ὃ ἔσται " ἀνδρεσσι βροτοῖσιν" ἐξολέσει γὰρ πάντας ἀναιδέας ὑψιχέραυνος βρονταῖς τε στεροπαῖς TE κεραυνοῖς TE φλεγέϑουσιν, > Ei ’ ς > > [4 avdoaoı δυσμενέεσσι, καὶ ὡς ἀσεβεῖς ὁλοϑρεύσει, 305 ὥστε μένειν νέκυας κατὰ γῆς πλέονας ψαμάϑοιο. ἥξει γὰρ καὶ Σμύρνα ξὸν κλαίουσα “λυχουργόν" εἰς *’Ep£ooıo* πύλας καὶ αὐτὴ μᾶλλον ὀλεῖται. Κύμη δ᾽ ἡ μωρὰ σὺν νάμασι τοῖς ϑεοπνεύστοις > , ΡΨ > © Int Ar ἐν παλάμαις ἀϑέων ἀνδρῶν ἀδίκων καὶ ἀϑέσμων c > > ’ ’ ’ ἡ ὦ ’ * 310 ῥιφϑεῖσ οὐχέτι τόσσον ἐς αἰϑέρα *agua προδώσει", ἀλλὰ μενεῖ νεχρὰ ἐν νάμασι ἐκυμήοισιν καὶ τότ᾽ ἀναιάξουσιν ὁμοῦ κακότητα μένοντες. εἰδήσει σημεῖον ἔχων, ἀνϑ᾽ ὧν ἐμόγησεν, Κυμαίων δῆμος χαλεπὸς καὶ φῦλον ἀναιδές. 38: εἶϑ᾽ ὅτ᾽ ἀναιάξουσι κακὴν χϑόνα τεφρωϑεῖσαν, “Μέσβος ὑπ᾿ Ἠριδανοῦ αἰώνιον ἐξαπολεῖται. αἰαῖ σοι, * Κέρκυρα", καλὴ πόλι, παύεο κώμου. 300 vgl. VIII 215. II 157. XIV 299. — 306 vgl. V. 122. --- 316 vgl. V. 121. 298 ϑεὸς. .. ναίων = ΧΙ 311. XI 132. vgl. II 27. — ἄφϑιτος: ἄφϑιτος χαὶ P | 299 χράτος (χράτους B) DB. — ἀνάγνους D | 300 vgl. VIII 215. XIV 299 | 301 μετέπειτ᾽ BP μέγα πῆμ᾽ Rz. μέγα δεῖμ᾽ ὃ — ἔσσεται (ἔσεται A) Φ. — ἄν- δρεσσι βροτοῖσιν DEP Ausgg. πάντεσσι Bo. Gfick. vgl. V.331. III 106. 210 | 302 πάντας γὰρ 7 | 303 vgl. XIV 38. — βροντῇ Φ. — τε στεροπαῖς: ἀστεροπαῖς P | 304 ἀνδράσι δυσμενέεσσι DP Alex. ἄνδρας δυσμενέας τε Opsop., doch vielleicht sind die feindlichen Männer das dritte Zerstörungsmittel. — ἐξολοϑρεύσει Ψ | 306 λυχοῦργον ΦΨ Avxoögyov Friedl. Rz. Σάμορνον Alex. λυρουργὸν (gemeint ist Homer) Gfick. vgl- Orph. Argon. 7 | 307 Ἐφέσοιο DP Ausgg. Ἐρέβοιο Mdls.? | 308 μωρὴ Rz. | 309 ἐν παλάμαις ἀϑέων Klausen ἐν παλάμαισι ϑεῶν Φ ἐν παλάμῃσι ϑεῶν P | 310 ῥιφϑεῖσ᾽ Klausen ῥιφεῖσ᾽ Φ ῥιφεῖσα Ψ. --- τόσσον Klausen τὸν σὸν A Bur. τὸ σὸν PB τόσον Ψ. — ἅρμα προδώσει ΦΨ ἅλμα προδώσει Castal. χάρμα (Alex.) προοίσει 1} 311 νεχρὴ Rz. --- χυμήοισι Φ χυμείοισι Ψ Κυμαίοισι(ν) Opsop. Ausgg. χυανέοισιν Gfick. | 312 ἀναιάξουσιν Alex. ἂν ἕξουσιν BP vgl. V.315. — χαχότητα μένοντες = V. 75 | 313 εἰδήσῃ D | 314 Κυμαίων: χύμων γὰρ DB. — φῦλον ἀναιδὲς = V. 359. vgl. 504. — ἀναιδὲς Rz. ἀηδὲς BP. vgl. V. 106. (149) | 315 vgl. V. 124, — ὅτ᾽ ἀναιάξουσι Mdls. ὅταν ξξουσι(ν) BP ὅταν αἰάξωσι Alex. — χαχὴν: ξὴν Rz. | 317 Anf. vgl. V. 126. — χέρχυρα Ψ κόρχυρα (aus χόρχυρα, am Rande: ἔσως χέρχυρα P χόρχυρα A) Φ Κίβυρα Mdls. — χαλὴ πόλι vgl. V. 263. 290. — χαλὴ: καχὴ Opsop. vgl. V. 394. — παύεο χώμου vgl. V. 394. — χώμου Alex.! (zwuov Alex.2) χώμην P χώμη Ψ. 120 Sibyllina. καὶ Ἱεράπολι, γαῖα μόνη Πλοὐτωζν) μιγεῖσα, ἕξεις, ὃν πεπόϑηκας ἔχειν, χῶρον πολύδαχρυν 30 ἐς γῆν χωσαμένη παρὰ χεύμασι Θερμώδοντος. πετροφυὴς Τρίπολίς τε παρ᾽ ὕδασι Μαιάνδροιο, κύμασι νυχτερινοῖσι ὑπ᾿ ἠόνι κληρωϑεῖσα, ἄρδην ἐξολέσει σε ϑεοῖό ποϑ᾽ ἥδε πρόνοια. μή W ἐϑέλουσαν ἑλεῖν Φοίβου τὴν γείτονα χώραν" 825 Μίλητον τρυφερὴν ἀπολεῖ πρηστήρ ποτ᾽ ἄνωϑεν, av ὧν εἵλετο τὴν Φοίβου δολόεσσαν ἀοιδήν ἔτήν τὲ σοφὴν ἀνδρῶν μελέτην καὶ σώφρονα βουλήν ἕ. May, παγγενέτωρ, τρυφερῇ ‚xyovi τῇ πολυκάρπῳ Ἰουδαίᾳ μεγάλῃ, ἵνα σὰς γνώμας ἐπίδωμεν. 880 ταύτην γὰρ πρώτην ἔγνος, ϑεός, ἐν χαρίτεσσιν ἐς τὸ δοκεῖν προχάρισμα τεὸν πάντεσσι βροτοῖσιν εἶναι καὶ προσέχειν, οἷον ϑεὸς ἐγγυάλιξεν. ἱμείρω τρίταλαινα τὰ Θρῃχῶν ἔργα ἰδέσϑαι καὶ τεῖχος διϑάλασσον ὑπ᾽ ᾿άρεος ἐν κονίῃσιν 88 συρόμενον ποταμηδὸν ἐπ᾽ ἰχϑυόεντι κολύμβῳ. Ἑλλήσποντε τάλαν, ζεύξει ποτέ 0° ᾿Ασσυρίων παῖς, Ἐεὶς σὲ μάχη" Θρῃκῶν κρατερὸν σϑένος ἐξαλαπάξει. τήν τε Μακηδονίην βασιλεὺς Αἰγύπτιος αἱρεῖ, καὶ κλίμα βαρβαρικὸν ῥίψει σϑένος ἡγεμονήων. 318 vgl. XII 280, — 324 vgl. Pausanias X 12, 5 αὕτη ἡ Σίβυλλα «Ἡροφίλην ἀφίχετο ... καὶ ἐς Κλάρον τὴν Κολοφωνίων .... — 326 vgl. IV 41. — 338 vgl. V. 504. 318 zal: χαὶ σὺ Ψ. — ἱερὰ πολιγαῖα D. — μόνη: μόνη ἡ Ψ. — Πλούτωνι Bur. Gffck. vgl. V. 177. Strabo p. 622. πλούτῳ BP | 319 πεπόϑηχας Castal. πεποίηκας ΦΨ Bur. — πολύδαχρυ P | 320 Θερμώδοντος: ein solcher Fluss in dieser Gegend unbekannt | 321 παρ᾽ ὕδασι M. = IV 149 | 322 ἠόνα P. | 323 no9 ἥδε Wilam. n097 ve BP — noovoia PB | 324 unverständlich | 326 vgl. IV 4. — δολέεσσαν Φ. — ἀοιδὴν Alex. αὐδὴν ΦΨ | 327 Vor V. 327 fehlt 1 V. des Inhalts: und (Milet) verwarf: Wilam. Es ist dann V. 328—332 der Inhalt der βουλή. — σοφὴν ΦΨ Ausgg. σοφῶν Mdls. Gfick. | 328 τρυφερῇ: τραφερῇ Struve. — τῇ < % | 329 Ἰουδαίῃ Rz. — μεγάλῃ, ἵνα σὰς: μεγάλ᾽ ἤνασσας Ψ. — ἐπίδωμεν Struve ἐπιδῶμεν BP | 330 ἔγνως ‚Alex. ἔγνω ΦΨ | 332 zal: τε Ψ. — οἷον 9. ἐγγυάλιξεν vgl. III 165. --- ϑεὸς: τ᾽ ΨΊ 333 Anf. vgl. V. 52 | 334 Ἄρεος Wilam, ἀέρος ΦΨ Ausgg. | 335 συρόμενον: σύρω μὲν D. — ἰχϑυόωντι (zum fischenden Tauchervogel ins Meer hinabstürzend) ? | 336 Ἑλλήσποντε τάλαν Alex. ἑλλήσποντε τάλαινα Φ ἑλλήσποντόν τε τάλαιναν Ψ. — ζεύξει ποτέ σ᾽ ᾿Ασσυρίων Alex. ζεύξει σ᾽ ἀσσυρίων Φ ζεύξει ποτὲ ἀσσυρίης P| 337 εἰς σὲ μάχη Φ εἰς σὲ μάχην Ψ εἶσι μάχη Nauck “υσιμάχη Bur. “υσιμάχην Wilam. | 338 vgl. V. 373. -- τήν re Maxndovinv (μακεδονίην P) ΦΨ γῆν τε Maxndovinv Gfick. vgl. V. 373, γῆς τε Meaxndoving (β. Aly. ἄρξει) Rz. | 339 ἡγεμόνων Ψ. EN RE VENEN ἾἿΝΣ V, 318-360. 121 30 Avdoi καὶ Γαλάται Πάμφυλοι σὺν Πισίδαισι πανδημεὶ χρατέουσι κακὴν ἔριν ὁπλισϑέντες. Ἰταλίη τριτάλαινα, μενεῖς πανέρημος ἄκλαυστος ἐν γαίῃ ϑαλερῇ ὀλοὸν δάκος ἐξαπολέσϑαι. ἔσται δ᾽ ᾿αἰϑέρος" οὐρανὸς εὐρὺς ὕπερϑεν 86 βροντηδὸν χελάδημα, ϑεοῦ φωνὴν “ἐπακοῦσαι. ἠελίου δ᾽ αὐτοῦ φλόγες ἄφϑιτοι οὐκέτ᾽ ἔσονται οὐδὲ σεληναίης λαμπρὸν φάος ἔσσεται αὖτις ὑστατίῳ καιρῷ, ὁπόταν ϑεὸς ἡγεμονεύσῃ. πᾶντα μελανϑείη, σκοτίη δ᾽ ἔσται κατὰ γαῖαν, 80 καὶ τυφλοὶ μέροπες ϑῆρές τε κακοὶ καὶ ὀιζύς. ἔσσεται ἦμαρ ἐκεῖνο χρόνον πολύν, ὥστε νοῆσαι αὐτὸν ἄναχτα ϑεὸν πανεπίσχοπον οὐρανόϑε πρό. αὐτὸς δυσμενέας ἄνδρας τότε δ᾽ οὐχ ἐλεήσει, ἀρνῶν ἠδ᾽ ὀίων ταύρων τ᾽ ἀγέλας ἐριμύκων 355 ἐχϑυσιάζοντας μόσχων μεγάλων κεροχρύσων ἀψύχοις 9 Ἑρμαῖς καὶ τοῖς λιϑίνοισι ϑεοῖσιν. ἡγείσϑω δὲ ϑέμις σοφίη καὶ δόξα δικαίων" μή ποτε ϑυμωϑεὶς ϑεὸς ἄφϑιτος ἐξαπολέσσῃ πᾶν γένος ἀνθρώπων βίοτον" καὶ φῦλον ἀναιδές, 860 δεῖ στέργειν γενετῆρα ϑεὸν σοφὸν αἰὲν ἐόντα. 356 vgl. V. 82. 495. III 80 ff. — 358—360 Lactant. de ira dei 23, 8 deinde alia Sibylla caelestium terrenorumque genitorem diligi oportere denuntiat, ne ad perdendos homines indignatio eius insurgat: μή ποτε... 340 Πάμφυλοι (vgl. V. 460) σὺν (Alex.) Rz. παμφύλιοι ἐν ΦΨ. — Πισίδαισι Opsop. πισίδεσσι ΦΨ Πισίδῃσι Alex. | 341 χρατέουσι: χρανέουσι Alex. | 342 vgl. V. 137. — μενεῖς πανέρημος = V.163 | 343 danog Φ | 344. 345 So Φ, ἔσται δ᾽ αἰϑέριον οὐρανοῦ εὐρὺ ὕ. 345 Bo. x. 9. φ. ἐπακοῦσαι Ψ ἔ. δ᾽ αἰϑρίης ὅταν οὐρανὸς Ede. Un. | Bo. x. $. φ. ἐπακούσῃ (ein Donner aus heiterem Himmel) Gfick. ἔ. δ᾽ αἰϑέριον ἀνὰ οὐρανὸν εὐρὺν ... ἐπακοῦσαι Alex. | 346 ἄφϑιτοι: ἀἄϑικτ᾽ D | 347 αὗτις A αὖϑις ἃ. and. HSS. | 349 μελανϑείη" oxotin Alex. μελαιναίη (μελαναίη B) σχοτίη (σχοτιὴ ΦῚ BY Lobeck | 350 τε < # | 351 ὥστε... 352 vgl. V. 65. 276. (III 796) | 352 αὐτὸν ... navenioxonov vgl. 1152. — navenioxonov: πάλιν ἐπίσχοπον P. — οὐρανόϑι πρό = 1267 | 353 αὐτὸν P. — δυσμενέας δ᾽ ἄνδρας τότε οὐχ D | 354 vgl. ΠῚ 523 | 355 &x- ϑυσιάζοντας A ἐχϑυσιάζοντα PB ἐχϑυσιάζοντες P. — μόσχων μεγάλων (μεγάλω ΨῚ ΦΨ μόσχων τε βοῶν Gomperz μόσχων τε χαλῶν Bur. — χερωχρύσων Ψ| 356 vgl. Υ. 82. — 9 Ἑρμαῖς Opsop. ϑ᾽ ὁρμαῖς ΦΨ. --- λιϑίνοις ΨῚ 357 σοφίη Bur. Gfick. σοφίης DE Ausgg. | 358—360 Lactant. 358. 360. 359 DE | 358 ἐξαπολέσει A ἐξαπολέση Ψ ἐξαπολέσης ἃ. and. HSS, EZEOAECAL, HZATIWDAEC die HSS. des Lactant. | 359 πᾶν Lact. μὴ DV. — βίοτον: μιαρὸν Mdls. Gfick. παγγενεὶ ἄνϑρ. βίοτον zal φ. &. schreibt Wilam. den ganzen Vers. — φῦλον ἀναιδές — V. 314. So Lactant., πάντας ὀλέσσῃ aus V. 358 ΦΨ. 122 Sibyllina. ἔσσεται ὑστατίῳ καιρῷ περὶ τέρμα σελήνης κοσμομανὴς πόλεμος καὶ ἐπίκλοπος ἐν δολότητι. . ἥξει δ᾽ ἐκ περάτων γαίης μητροχτόνος. ἀνήρ φεύγων ἠδὲ νόῳ ὀξύστομα μερμηρίζων, 865 ὃς πᾶσαν γαῖαν καϑελεῖ καὶ πάντα κρατήσει πάντων τ᾽ ἀνϑρώπων φρονιμώτερα πάντα νοήσει" ἧς χάριν ὠὥλετό τ᾽ αὐτός, ἑλεῖ ταύτην παραχρῆμα. ἄνδρας τ᾽ ἐξολέσει πολλοὺς μεγάλους τε τυράννους πάντας τ᾽ ᾿ἐμπρήσει, Os οὐδέποτ᾽ ἄλλος ἐποίει, 870 τοὺς δ᾽ αὐ πεπτηῶτας ἀνορϑώσει διὰ ζῆλον. ἔσται δ᾽ ἐκ δυσμῶν πόλεμος πολὺς ἀνϑρώποισιν, δεύσει δ᾽ αἵμαϑ᾽ ἕως ὄχϑου ποταμῶν βαϑυδινῶν. τῆς τε Maxndovins στάξει χόλος ἐν πεόδίοισιν συμμαχίην Ἐδῶ δ᾽ dx δυσμῶν, βασιλῆι δ᾽ ὀλεϑρον. 375 καὶ τότε χειμερίη πνοιὴ πνεύσει κατὰ γαῖαν, καὶ πεδίον πολέμοιο καχοῦ πλησϑήσεται αὔτις. πῦρ γὰρ ἀπ᾽ οὐρανίων δαπέδων βρέξει μερόπεσσιν, πῦρ καὶ αἷμα ὕδωρ πρηστὴρ γνόφος οὐρανίη νύξ καὶ φϑίσις ἐν πολέμῳ καὶ ἐπὶ σφαγῇσιν ὀμίχλη 880) πάντας ὁμοῦ τ᾽ ὀλέσει βασιλεῖς καὶ φῶτας ἀρίστους. 363 ff. vgl. IV 137—139. [Lactant.] de mort. persec. 2,8 unde illum quidam deliri eredunt esse translatum ac vivum reservatum Sibylla dicente matrieidam profugum a finibus (terrae) esse venturum, ut quia primus persecutus est, idem etiam novissimus persequatur et antichristi praecedat adventum — quod nefas est credere. — 369 vgl. V. 220. — 372 Lactant. div. inst. VII 19, 5 et fiuet sanguis more torrentis. — Henoch 100, 3. — 373 στάξει χόλος: vgl. II Chron. 12, 7 (Sib. V 508). — 377 vgl. II 641. 361 Anf. vgl. V. 447. — τέρμα σελήνης vgl. V. “το | 362 Anf. — V. 4602 | 363 vgl. VIII 71 | 364 νόῳ Alex. νόων Β νόον ἃ. and. HSS. — ὀξύστομα Alex. ὀξὺ στόμα BP | 365 ὃς... χαϑελεῖ — V. 156. — χαὶ πάντα χρατήσει vgl. V. 416 | 366 τ᾽ < #. — πάντα νοήσει = V. 48 | 367 ὦλετ᾽ αὐτὸς AP | 368 πολ- Aoög ... 869... ἐμπρήσει < A | 369 ὡς... ἐποίει vgl. V. 220, — οὐδέποτ᾽ ἄζλος Badt δήποτε ἄλλος Φ δήποτ᾽ ἄλλος Ψ δήποτε ἄλλοτ᾽ Bleek οὔποτε ἄλλος Alex.?2 | 372 alua9 ἕως ὄχϑου Wilam. αἵματά τ᾽ ὄχϑου ἕως A αἵμα τά τ᾽ ὄχϑου 8. PB αἵματος ὄχϑος ὃ. P Alex. αἷμα κατ᾽ ὄχϑου E. Castal. (Rz.) — βαϑυδίνων DW Alex. | 373 Anf. vgl. V. 338. — τῆς τε Φ τοῖς τε Ψ γῆς δὲ Rz.? — μαχε- dovins P. — στάξει Alex. στάζει ΦΨ. — Nach V. 373 wohl 1 Vers ausgefallen des Inhalts: (der Zorn) des Höchsten und wird bringen... | 374 da δ᾽ Φ δώσουσιν P 420 Gffek. (Gott lässt also seinen Zorn triefen und bringt dem Volke im Westen Hilfe). — βασιλῆι δ᾽ ὄλεϑρον Rz. βασιλεῖ δ᾽ ὄλεϑρον (δὲ ὄλεϑρον P) BP | 375 πνοὴ ΨῚ 376 αὖτις Opsop. αὐτῆς ΦΨ ı 378 πῦρ χαὶ ὕδωρ αἷμα Wilam. | 879 σφαγίῃσιν Alex.? vgl. II 157 ἀλλαγίη. —. ὁμίχλης Φ] 380 vel. V. 109. --- φῶτας Rz. aus V. 109. τοὺς τότ᾽ DW, V, 361—402. 123 ei} ουτῶς πολέμοιο πεπαύσεται οἰχτρὸς ὄλεϑρος, κοὐχέτι τις ξίφεσιν πολεμίξεται οὐδὲ σιδήρῳ οὐδ᾽ αὐτοῖς βελέεσσιν, ἃ μὴ ϑέμις ἔσσεται avrıc. εἰρήνην δ᾽ ἕξει λαὸς σοφός, ὅσπερ ἐλείφϑη, 335 πειραϑεὶς κακότητος, ἵν᾿ ὕστερον εὐφρανϑείη. μητρολέται, παύσασϑε ϑράσους τόλμης τε κακούργου, οἱ τὸ πάλαι παίδων κοίτην ἐπορίζετ᾽ ἀνάγνως καὶ τέγεσιν πόρνας ἐστήσατε τὰς πάλαι ἁγνάς ὕβρεσι καὶ κολάσει κἀσχημοσύνῃ πολυμόχϑῳ. — u zu — —— nn [nn — nn nn nn nn nn [nn nn nn .»»-.-. 30 ἐν σοὶ γὰρ μήτηρ τέκνῳ ἐμίγη ἀϑεμίστως, καὶ ϑυγάτηρ γενετῆρι ἑῷ συζεύξατο νύμφη" ἐν σοὶ καὶ βασιλεῖς στόμα δύσμορον ἐξεμίηναν, ἐν σοὶ καὶ κτηνῶν εὗρον κοίτην κακοὶ ἄνδρες. σίγησον, πανόδυρτε κακὴ πόλι, κῶμον ἔχουσα" 8985 οὔχέτι γὰρ ἵπαρὰ σοῖο τὴν τῆς" φιλοϑρέμμονος ὕλης παρϑενικαὶ κοῦραι πῦρ ἔνϑεον ὠρήσουσιν. ἔσβεσται παρὰ σεῖο πάλαι πεποϑημένος οἶχος, ἡνίκα δεύτερον εἶδον ἐγὼ ῥιπτούμενον οἶκον πρηνηδὸν πυρὶ τεγγόμενον διὰ χειρὸς ἀνάγνου, 40 οἶχον ἀεὶ ϑάλλοντα, ϑεοῦ τηρήμονα ναόν, ἐξ ἁγίων γεγαῶτα καὶ ἄφϑιτον αἰὲν ἐόντα ἐκ ψυχῆς ἐλπιζόμενον καὶ σώματος “αὐτοῦ. 382. vgl. V. 208 ἢ, — 384 vgl. XIV 860. --- λαὸς σοφός vgl. V. 149. -- 885 vgl. XIV 350. — 5817 ἔν vgl. II 185f. — 390f. vgl. VII 43—45. — 395 — 397 vgl. VIII 43. — 397 πεποϑημένος οἶκος vol. V. 261. — 398 vgl. V. 153. (εἶδον = V. 512). 381 vgl. III 753. — Anf. = V. 110. 474 | 382 ξίφεσιν A ξίφεσι ἃ. and. HSS. | 383 αὐτοῖς: αὖτις Mdls. — αὖτις A αὖϑις PB αὐτοῖς Ψ Mdls. | 385 χαχότητα DB 387 ἐπορίζετ᾽ AP ἐμπορίζετ᾽ PB. — ἀνάγνως: ἀϑέσμως Rz. vgl. V. 430 | 389 χασχημοσύνη A καὶ ἀσχημοσύνῃ P. — Vor 390 Lücke, in der Rom angeredet worden war: Herwerden | 390 ἔν, vgl. VII 48 8. | 390 ἐμίγη ἀϑεμίστως (Opsop.) Dausq. ἀϑεμίστως μίγη DP | 391 γενετῆρ᾽ 7 | 392 ἐξεμίηναν Castal. ἐξαίμῃναν A ἐξαίμηναν P ἐξαίμιναν B ἐξέμῃναν Ψ | 394 oiynoov ... ἔχουσα vgl. V. 317. (VIII 153). — χαχὴ πόλι vgl. V. 317 | 395 παρὰ σοῖο (σοῦ A) τὴν τῆς Φ παρὰ σεῖο τῆς Ψ παρὰ σοὶ ἀπὸ τῆς Alex.? παρὰ σοὶ φιτροῖς Gfick. — φιλοϑρέμονος Ψ 396 ὠρήσουσιν Opsop. εὑρήσουσιν DE | 397 so ΦΨ, Bresch sieht in οἶκος Ditto- graphie (aus V, 398) und vermisst ein Wort wie ‚Flamme’, aber es handelt sich hier um den Tempel von Jerusalem, den Rom zerstört hat | 398 ἡνίχα δὲ δεύ- τερον P | 399 τεγγόμενον: φεγγόμενον ὃ | 402 ἐλπιζόμενον: τε κτιζόμενον ὃ — αὐτοῦ: αὐτῶν Rz. &yv οὔ Bur. 124 Sibyllina. οὐ γὰρ ἀκηδέστως *alver* ϑεὸν ἐξ ἀφανοῦς γῆς οὐδὲ πέτρης ποίησε σοφὸς τέχτων παρὰ τούτοις, 405 οὗ χρυσοῦ κόσμον, ἀπάτην ψυχῶν ἐσεβάσϑη. ἀλλὰ μέγαν γενετῆρα ϑεὸν πάντων ϑεοπνεύστων ἐν ϑυσίαις ἁγίαις ἐγέραιρον καὶ ἑκατόμβαις. νῦν δέ τις ἐξαναβὰς ἀφανὴς βασιλεὺς καὶ ἄναγνος ταύτην ἔρριψεν καὶ ἀνοικοδόμητον ἀφῆκεν 410 σὺν πλήϑει μεγάλῳ καὶ ἀνδράσι κυδαλίμοισιν. αὐτὸς δ᾽ ὥλετο *yEooov ἀπ᾽ ἀϑανάτην ἐπιβὰς γῆν", κοὐχέτι σῆμα τοιοῦτον ἐπ᾽ ἀνϑρώποισι τέτυχτο, ὥστε δοκεῖν ἑτέρους μεγάλην πόλιν ἐξαλαπάξαι. ἦλϑε γὰρ οὐρανίων νώτων ἀνὴρ μακαρίτης 45 σχῆπτρον ἔχων ἐν χερσίν, 6 οἱ ϑεὸς ἐγγυάλιξεν, καὶ πάντων ἐχράτησε καλῶς πᾶσίν τ᾽ ἀπέδωκεν τοῖς ἀγαϑοῖς τὸν πλοῦτον, ὃν οἱ πρότεροι λάβον ἄνδρες. πᾶσαν δ᾽ ἐκ βάϑρων εἷλεν πόλιν ἐν πυρὶ πολλῷ καὶ δήμους ἔφλεξε βροτῶν τῶν πρόσϑε κακούργων 0 καὶ πόλιν, ἣν ἐπόϑησε ϑεός, ταύτην ἐποίησεν φαιδροτέραν ἄστρων τε καὶ ἡλίου ἠδὲ σελήνης καὶ κόσμον κατέϑηχ ayıov T ..... ἐποίησεν 403 vgl. III 18. --- 407 vgl. V. 261 ἢ, — 408—413 vgl. auch die Fabeln des Talmud über Titus’ Schicksal: Der Midr. Kohelet ed. Wünsche 5. 72. Midrasch Beresch. Rab. Parasch. X 2 S. 42, — Zu V. 413 vgl. auch Apoc. Bar. VI1. diruite... muros,..... ne glorientur hostes et dicant: nos subvertimus murum Zion. — μεγάλην πόλιν vgl. V. 154. — 414 vgl. V. 108. — [ἐπ᾿ οὐρανίων νώτων: vgl. Porphyrios in der Tüb. T'heos. 5. 102, 23 Bur. νώτοις | αἰϑερίοις.) — 420. 421 Lactant. div. inst. VII 24, 6 post cuius adventum congregabuntur iusti ex omni terra peractoque iudicio eivitas sancta constituetur in medio terrae, in qua ipse conditor Deus cum iustis dominantibus commoretur. quam eivitatem Sibylla designat, cum dicit: xal πόλιν... 403 αἰνεῖ DV Ausgg. schwerl., φαίνει Bur. vgl. III 14. &voov Gfick. vgl. V. 79. (ἀχηδέστῳ) σοφίῃ Wilam.? | 404 πέτρης Bur. πέτρην ΦΨ Ausgg. — σοφὸς: ϑεὸς P | 405 So Wilam., οὐ χρυσὸν χόσμον (καὶ x. P) ἀπ. ψυχῶν (+ τὶ ®) ἐσε- βάσϑη DEP | 406 vgl. III 278. — μέγαν γενετῆρα vgl. ΠΙ 296. — ϑεῶν D | 407 ἐν ϑυσίαις ἁγίαις ἐγέραιρον καὶ Gfick. ἐν ϑυσίαις ἐγέραιρον καὶ ἁγίαις DE | 409 ἐξέρ- ριψε P| 411 χέρσον ἀπ᾽ ἀϑανάτην ἐπιβὰς γῆν DP χερσὶν (Mdls. Rz.) ὑπ’ ἀϑανά- τοις ἀποβὰς γῆς Gfick. | 414 νώτων γε ἀνὴρ Ψ | 415 ὃ.... ἐγγυάλιξεν vgl. II 165. --- οἱ πατὴρ ϑεὸς ΨΊ 416 πᾶσίν τ᾽: πᾶσιν A πᾶσί τ᾽ ΨῚ 417 πρότερον Ψ. — λαβόντες PP | 418 πᾶσαν δ᾽ 2. β. ε. πόλιν Wilam. πάσας δ᾽ 2x β. εἷλεν (εἷλε P) πόλεις (πόλεις Ῥ πόλις A) BE | 419 τῶν < ΨΊ 490 ἐπόησε P | 491 φαιδροτέραν: λαμπροτέραν Lactant. — τε χαὶ: ἠδ᾽ Lactant. | 422 ἅγιόν τε (τ᾽ A) ἐποίησεν Φ ἅγιόν ποτ᾽ ἐποίησεν Ψ ἅγιόν τ᾽ οἶχον ἐποίησεν Rz. ἅγιόν τε ναὸν Castal. V, 403—444. 125 ἔνσαρκον καλὸν περικαλλέα ἠδὲ ἔπλασσεν πολλοῖς ἐν σταδίοισι μέγαν καὶ ἀπείρονα πύργον 5 αὐτῶν ἁπτόμενον νεφέων καὶ πᾶσιν ὁρατόν, ὥστε βλέπειν πάντας πιστοὺς πάντας τε δικαίους ἀιδίοιο ϑεοῦ δόξαν, πεποϑημένον εἶδος" ἀντολίαι δύσιές τε ϑεοῦ κλέος ἐξύμνησαν. οὐχέτι γὰρ πέλεται " δειλοῖσε βροτοῖσιν dewa* 480 οὐδὲ γαμοκλοπίαι καὶ παίδων Κύπρις ἄϑεσμος, οὐ φόνος οὐδὲ κυδοιμός, ἔρις δ᾽ ἐν πᾶσι δικαίη. ὕστατος ἔσϑ᾽ ἁγίων καιρός, ὅτε ταῦτα περαίνει ϑεὸς ὑψιβρεμέτης, κτίστης ναοῖο μεγίστου. αἰαῖ σοι, Βαβυλὼν χρυσόϑρονε, χρυσοπέϑδιλε, 40 πουλυετὴς βασίλεια μόνη κόσμοιο κρατοῦσα, ἡ τὸ πάλαι μεγάλη καὶ πάμπολις, οὐκέτι κείσῃ οὔρεσιν ἐν χρυσέοις καὶ νάμασιν Εὐφρήταο᾽ στρωϑήσῃ σεισμοῖο κλόνῳ᾽ Πάρϑοι δέ σε δεινοί πάντα χρατεῖν ἐποίησαν. ἔχε στόμα φιμῷ, ἄναγνε 440 Χαλδαίων γενεή, μήτ᾽ εἴρεο μηδὲ μερίμνα, πῶς Περσῶν ἄρξεις ἢ πῶς Μήδων *re* χρατήσεις" εἵνεκα γὰρ τῆς σῆς ἀρχῆς, ἧς ἔσχες, ὅμηρα εἰς Ῥώμην πέμψασα καὶ ᾿Ασίδι ϑητεύοντας, Ἐτοιγάρτοι καὐτὴ βασιλὶς φρονέουο᾽ εἰς κρίσιν 4524, vgl. V.251f. — 430 vgl. III 764. — 484 1. vgl. III 303 — 487 οὐρεσιν ἐν χρυσέοις sprichwörtlich, vgl. Aristophanes: Acharn. 82. Plautus: Stich. 24. Aulul. 701. 423 χαλὸν: καινὸν (vgl. III 290)? — περικαλέα Ψ. — ἠδὲ ἔπλασσεν Mdls. (ἠδέ τ᾽ ἔπλασσεν Rz.) ἠδὲ πλάσε BP | 425 vgl. V.252 | 427 ἀιδίοιο ϑεοῦ δόξαν Rz δόξαν ἀιδίοιο (ἀιδίου DB) ϑεοῦ ΦΨ. — πεποϑημένον εἶδος vgl. V. 261. — πεπορϑη- μένον ΦΊ 428 Anf. vgl. III 26 | 429 δειλοῖσι βροτοῖσιν δεινὰ A ὃ. βροτοῖσι d. ῬΒΨ ὃ. βροτοῖσι τὰ δεινὰ Castal. Vor dem früheren Versschluss δειλοῖσι βροτοῖσιν fehlte etwas und δεινά ist dann später zugesetzt: Wilam. | 430 vgl. V.387.166 | 431 φϑόνος P 432 ὅτε ταῦτα Alex. ὅτι αὐτὰ BP. — neoalveıCastal. nagaıwerdP | 434 Anf.— 111303. XI 204. — χρυσόϑρονε χαὶ χρυσοπέδιλε P | 435 vgl. V. 186. — πολυετὴς Ψ. — μούνη P | 436 Anf. vgl. V. 123 | 437 Εὐφρήταο Alex. εὐφρήτοιο Φ εὐφράτοιο P | 438 στρωϑήσῃ Huet στρωϑείσῃ A στρωϑείση PBP. — χλόνῳ Rz. aus IV 58. χρόνῳ ΦΨ | 439 χρατεῖν: παϑεῖν Volkm., schwerl.: Babylon ist ja schon bestraft durch das Erdbeben. — στόμα φιμῷ Gffck. στόμα φιμὸν BP στόμ᾽ ἄφημον Alex.? — ἄναγνε vgl. III 497. ἄναγνε Mdls. vgl. VII 107. ἀνάγκης BP ἀνάγνη Opsop. | 440 μὴ τείρεο P | 441 τε ΦΨ Bur. συ Herw. | 442 ἔσχες Alex. ἔσχεν BP | 443 ἀσσίδι D Alex. — ϑητεύουσα Alex. Rz., unverständlich: es handelt.sich um die „Asien dienenden“ (vgl. III 354) gefangenen römischen Legionare, welche die Parther, die V. 438 als Herren Babylons, d. i. Chaldaeas, bezeichnet werden, dem Augustus zurückgaben (Dio LIV 8, 1) | 444. 445 nach Wilam. nur Reste wirk- 126 Sibyllina. 45 ἀντιδίκων ηξεις, ὧν εἵνεκα λύτρα reroupas'* δώσεις δ᾽ ἀντὶ λόγων σχολιῶν πικρὸν λόγον ἐχϑροῖς. ἔσται δ᾽ ὑστατίῳ καιρῷ ξηρός ποτε πόντος, κοὐχέτι πλωτεύσουσιν ἐς Ἰταλίην τότε νῆες, Aois δ᾽ ἡ μεγάλη τότε πάμφορον ἔσσεται ὕδωρ 40 καὶ Κρήτη πεδίον. Κύπρος δ᾽ ἕξει μέγα πῆμα καὶ Πάφος αἰάξει δεινὸν μόρον, ὥστε νοῆσαι καὶ “Σαλαμῖνα πόλιν μεγάλην μέγα πῆμα παϑοῦσαν᾽ νῦν μὲν χέρσος ἄκαρπος ἐπ᾽ ἠόνος ἔσσεται αὖϑις. ἀκρὶς δ᾽ οὐχ ὀλίγη χϑόνα Κύπριον ἐξολοϑρεύσει. 455 εἰς Τύρον, alvouogoı μέροπες, κλαύσεσϑε βλέποντες. Φοινίκη, δεινός σε μένει χόλος, ἄχρι πεσεῖν σὲ πτῶμα καχόν, Σειρῆνες ὅπως κλαύσωνται ἀληϑῶς. ἔσται δ᾽ ἐν πέμπτῃ γενεῇ, ὅτε παύσετ᾽ 0189008 Αἰγύπτου, βασιλῆες ὅταν μιχϑῶσιν ἀναιδεῖς" 40 Παμφύλων γενεαὶ δ᾽ εἰς Αἴγυπτον καϑεδοῦνται, ἔν τε Μιακηδονίῃ καὶ ἐν ᾿Ασίδι καὶ * Avxtorcın* κοσμομανὴς πόλεμος πολυαίματος ἐν κονίῃσιν, ὃν παύσει Ῥώμης βασιλεὺς δυσμῶν τε δυνάσται. χειμερίη ὁπόταν ῥιπὴ στάξῃ χιονώδης 465 πηγνυμένου μεγάλου ποταμοῦ λιμνῶν TE μεγίστων, εὐϑὺς βάρβαρος ὄχλος ἐς ᾿Ασίδα γαῖαν δδεύσει, καὶ Θρᾳκῶν ὀλέσει δεινῶν γένος ὡς ἀλαπαδνόν. 450—454 vgl. IV 128. — 455 vgl. VII 62. XIV 87. — 456 vgl. III 492. --- 45% (vgl. VII 99): Σειρῆνες als Geister der Klage auch bei den jüdischen Hellenisten zu finden: Apoc. Bar. X 8 advocabo Sirenes de mari (Micha 1, 8). — 458 πέμπτῃ; γενεῇ vgl. IV 20. II 15. — (464-475 vgl. das Orakel der Phaennis bei Pausan. X 15, 3 über den Einbruch der Gallier), licher Verse: τοιγάρτοι καὐτὴ βασιλὶς φρονέουσ᾽...... Ι εἰς χρίσιν ἀντιδίκων ἥξεις ἐνῷ ΡΝ; ὧν εἵνεχα λύτρα πέπομφας | 445 ἀντιδίχων Volkm. ἀττιχῶν ΦΨ. — λύτρα πέπομφας AP λύτρα πέπονθας PB λυγρὰ πέπονθας Castal. | 440 δώσει Ψ. --- λόγον A χόλον ἃ. and. HSS. | 447 Anf. vgl. V.361 448 ἐταλίαν ΨῚ 449 ἀσσὶς DP. -- πάμφορον Bur. πάμφορος DEP | 450 Κρήτη LT χρήτης d. and. HSS. | 451 αἰάξει Alex. ἀίξει BP, — ὥστε νοῆσαι = V. 351 | 453 ἠόνος Castal. ἠιόνος DV | 454 χϑόνα K. ἐξολοϑρεύσει vgl. XII 102 | 457 χλαύσονται LT Alex. | 458 ὅτε παύσετ᾽ A Bur. ὅτ᾽ ἐπαύσετ᾽ PP ὅτ᾽ ἐπαύσατ᾽ B Ausgg. | 459 ἀναι- δεῖς Alex. ἀηδεῖς BP vgl. V. 106 | 460 δ᾽ εἰς Rz. χεὶς Φ χαὶ εἰς Ψ 401 uaxedovin Ψ. — ἐν (< ΑἹ ἀσσίδι Φ ἐν ἀσίη P. --- λυκίοισιν ΦΨ Διβύεσσιν Alex. | 462 Anf. = V. 802. — τοσμομανὴς Alex. χοσμοχαρὴς Φ χοσμοβαρὴς P. -- ἐν χονίῃσιν (vgl. V. 334) Füllsel: Wilam. | 463 βασιλεῖς P | 466 ἐς... ὁδεύσει = ΠῚ 367 | 467 Θρῃκῶν Rz. — δεινὸν P. — ὡς ἀλαπαδνόν vgl. III 465. — ὡς BP οὐχ Rz. V, 445-489. | 127 καὶ τότε ϑυμοβόροι μέροπες κατέδουσι γονῆας λιμῷ τειρόμενοι καὶ ἐδέσματα λαιφάσσονται. “τὸ πάντων δ᾽ ἐκ μελάϑρων ϑῆρες κατέδουσι τράπεζαν, αὐτοί τ᾽ οἰωνοί τε βροτοὺς κατέδουσιν ἅπαντας ὠκεανός τε κακοῦ πλησϑήσεται ἐκ πολέμοιο αἱματόεις σάρκας τε καὶ αἵματα τῶν ἀνοήτων. εἶϑ᾽ οὕτως ὀλιγηπελίη ἔσται κατὰ γαῖαν, “τὸ ὥστε νοεῖν ἀνδρῶν τ᾽ ἀριϑμὸν μέτρον τε γυναικῶν. μυρία δ᾽ οἰμώξει δειλὴ γενεὴ κατὰ τέρμα ἠελίου δύνοντος, ἵν᾿ ἔμπαλε μηκέτ᾽ ἀνέλϑῃ, ὠκεανοῦ μείνας ἵν᾿ ἐφ᾽ ὕδασι βαπτισϑείη" πολλῶν γὰρ μερόπων εἶδεν κακότητας ἀνάγνους. 480 ἔσται δὲ σχοτόμαινα περὶ μέγαν οὐρανὸν αὐτόν, ἀχλὺς δ᾽ οὐκ ὀλίγη κόσμου πτύχας ἀμφικαλύψει δεύτερον" αὐτὰρ ἔπειτα ϑεοῦ φάος ἡγεμονεύσει ἀνδράσι τοῖς ἀγαϑοῖσιν, ὅσοι ϑεὸν ἐξύμνησαν. σι, ϑεὰ τριτάλαινα, μενεῖς ἐπὶ χεύμασι Νείλου 486 μούνη, μαινὰς ἄναυδος ἐπὶ ψαμάϑοις ᾿Αχέροντος, κοὐχέτι σου μνεία γε μενεῖ κατὰ γαῖαν ἅπασαν. καὶ σύ, Σάραπι λίϑους ἀργοὺς ἐπιχείμενε πολλούς, κείσῃ πτῶμα μέγιστον ἐν Αἰγύπτῳ τριταλαίνῃ. ὅσσοι δ᾽ Αἰγύπτου πόϑον ἤγαγον εἴς σε, ἅπαντες 468 ff. vgl. Empedokles 484 ἢ, --- [474 f. vgl. II 26f. XIV 888 ἢ) — 477 vgl. III 94. — 484 ff. vgl. V.53f. — 484, 485. 487, 488 Clemens Alex. Protr. IV 50 τὸν δὲ Ἴσιδος καὶ Σαράπιδος ἐν Αἰγύπτῳ (ναὸν) χατενεχϑήσεσϑαί φησι (Σίβυλλαν χαὶ ἐμπρησϑήσεσϑαι" ‚Icı.... Aytoovrog’, εἶτα ὑποβᾶσα" ,καὶ σὺ... τριταλαίνῃ;. 468 τότε ϑυμοβόροι: τότ᾽ ἀϑεσμοβόροι Nauck τότε δ᾽ ὠμοβόροι Bur. — γονέας Ψ. — 409 ἐδέσματα: αἵματα Μά]8., unnötig, ἐδέσματα ist prädicativ zu γονῆας: als Speise. — λαιφάξονται Alex.? | 470. 471 χατέδουσιν ἅπαντας durch Zusammenziehung # | 472 χαχοῦ Wilam. χαχῶν DV χαχῶς Bur. — πολέμοιο Bur. ποταμοῖο BY | 414 Anf. = V. 381. — ὀλιγηπελίη Anon. Londin. Hase (vgl. VII 63) ὀλίγη πελιὴ A ὀλίγη ποελιὴ P ὀλίγη πολιὴ SB ὀλίγη πολιῆς P. — ἔσται Rz. ἔσσεται DY | 476 δειλὴ Herw. δεινὴ DV Ausgg. — χατὰ τέρμα 41 ἠελίου vgl. V. 361 | 477 vgl. III 94 1 478 μείνας ἵν᾽ (ἵνα P) ἐφ᾽ DV μελάνεσσι δ᾽ ἐν ὉΡ},ΡΓ 419 οἷδε ΨῚ 480 αὐτόν: ἁγνὸν Mein. | 481 χόσμου πτύχας vgl. V. 235 | 482 hier bricht T ab. — Nach δεύτερον setzt Castal. Kolon | 483 ὅσοι... ἐξύμνησαν = V. 491. (497) | σ 484 Ἶσι Clem. ἔσση (ἴση Ρὴ Φ ἴση Ψ. --- μένεις ἐπὶ HS. des Clem. μενεῖς δ᾽ ἐπὶ ΦΨ. --- ἐπὶ χεύμασι Νείλου vgl. ΧΙ 176 254. XII 48. XIV 829 --- 484 μενεῖς.... 485 μούνη vgl. V. 163 | 485 μαινὰς = V. 109. --- ἄναυδος Clem. ἄταχτος DE | 487 Σάραπι Clem. σέραπι DP. — λίϑους ἀργοὺς ἐπικείμενε πολλοὺς Clem. λέϑοες ἐπεκείμενε πολλὰ μογήσεις DE | 488 χεῖσαι Clem. | 489 ὅσσους δ᾽ Αἰγύπτου πόϑος ἤγαγεν Rz. 198 Sibyllina, 0 κλαύσονταί σε κακῶς ϑεὸν ἄφϑιτον ἐν φρεσὶ ϑέντες" γνώσονταί σε τὸ μηδέν, ὅσοι ϑεὸν ἐξύμνησαν. καί (note) τῶν ἱερέων τις ἐρεῖ λινόστολος ἀνήρ᾽ »δεῦτε, ϑεοῦ τέμενος καλὸν στήσωμεν ἀληϑοῦς" δεῦτε, τὸν ἐκ προγόνων δεινὸν νόμον ἀλλάξωμεν, 495 τοῦ χάριν οἱ λιϑίνοις καὶ ‚Horgazivoroı ϑεοῖσιν πομπὰς καὶ τελετὰς ποιούμενοι οὐχ ἐνόησαν. στρέψωμεν ψυχὰς ϑεὸν ἄφϑιτον ἐξυμνοῦντες αὐτὸν τὸν γενετῆρα, τὸν ἀίδιον γεγαῶτα, τὸν πρύτανιν πάντων, τὸν ἀληϑέα, τὸν βασιλῆα, 500 φψυχοτρόφον γενετῆρα, ϑεὸν μέγαν αἰὲν ἐόντα.« --- καὶ τότ᾽ ἐν Αἰγύπτῳ ναὸς μέγας ἔσσεται ἁγνός κεὶς αὐτὸν ϑυσίας οἴσει λαὸς ϑεότευχτος, κείνοισιν δώσει ϑεὸς ἄφϑιτος (ἐμ)βιοτεύειν. ἀλλ᾽ ὅταν ἐκπρολιπόντες ἀναιδέα φῦλα Τριβαλλῶν δ ΑἈἸἰϑίοπες μέλλωσ᾽ "Αἴγυπτον nv τεῦ ἀροῦσϑαι, ἄρξονται κακότητος, ἵν᾿ ὕστερα πάντα γένηται. νηὸν γὰρ καϑελοῦσι μέγαν ᾿Αἰγυπτιάδος γῆς" ἐν δὲ ϑεὸς βρέξει κατὰ γῆς δεινὸν χόλον αὐτοῖς, ὥστ᾽ ὀλέσαι πάντας τε κακοὺς πάντας τ᾽ *avouovg τεῦ. ὅ0 κοὐχέτι δὴ φειδώ τις ἔτ᾽ ἔσσεται ἐν χϑονὶ κείνῃ, ἀνϑ᾽ ὧν οὐκ ἐφύλαξαν ὃ μιν ϑεὸς ἐγγυάλιξεν. 493—500 vgl. III 716—731. — 495 vgl. V. 356. III 80. Ep. ad Diognetum 2, 7 τοὺς μὲν λιϑίνους καὶ ὀστρακίνους (ϑεοὺς) aeßovreg .... 501 Jes. 19, 19 ff. (vgl. Joseph. A. J. XIII 64). — 504 vgl. V. 338. —- 508 vgl. V. 373. 490 ϑεὸν Mäls. vgl. V. 497. 503. νοῦν BP. — φρεσὶ: χερσὶ | 491 ὅσοι 9. ἐξύμνησαν — V.483 | 492 χαί ποτε τῶν ἱερέων τις ἐρεῖ Gfick. zal τις ἐρεῖ τῶν ἱερέων (ἱερῶν P) DP χαί τις ἐρεῖ τότε τῶν ἱερέων Bur. — λινόστολος (Castal.) θαῦβα. Huet. Struve λινσόσσιος P λινσύσσιος P | 498 ἀληθοῦς Herw. ἀληϑὲς ΦΨ Ausgg. | 495 τοῦ χάριν οἵ Bur. τοῦ χάρις οἱ A τοῦ χάρις ἢ ἃ. and. HSS. τοῦ χάριν ἢ Opsop. — (ἢ) λιϑίνοις ἢ Alex. — λιϑίνοις καὶ ὀστρακίνοισι 9. vgl. V. 82. — ὀστρα- zivoıs P | 496 (οὐχ ἐνόησαν = unvernünftig waren) | 497 στέψωμεν A. — ϑεὸν ἐξυμνοῦντες vgl. V. 491 | 499 τὸν πρύτανιν πάντων = V. 277 | 500 vgl. II 717. — ψυχοτρόφον Castal. τὸν ψυχοτρόφον D ψυχοτρόφον τὸν Ψ. — αἰὲν ἐόντα — Υ. 277 ὅ01 ἔσσεται Castal. ἔσται BP | 502 αὐτὸν Ψ αὐτὰς Φ. --- ϑεότευχτος (vgl. Fragm. 3, 13) ΑΨ ϑεόταχτος PBS ϑεοτάχτους Mdls. | 503 hat keinen Bezug, es war: οἷς κείνῃ (in Aegypten): Wilam. — χείνοισι AP. — ἄφϑιτος Bur. ἀφϑίτως BP. — ἐμβιοτεύειν Wilam. Gffck. βιοτεύειν DE | 504 ἀναιδέα φῦλα vgl. V. 359 | 505 μέλλωσ᾽ Alex. uelvwo Φ μείνωσιν P. — αἴγυπτον Ev τε D αἴγυπτον ξὴν P δὴν Αἴγυπτον Mäls. Rz. Αἰγύπτου γαῖαν Alex. | 506 ὕστερα πάντα γένηται vgl. III 92. 570, — ὕστερον ἅπαντα y. P| 508 vgl. V. 373. — ἐν δὲ: ἔνϑα Bur. | 509 ἀνόμους τε hat ein anderes Epitheton, etwa ἀϑεμίστους verdrängt: Wilam. — re: γε L| 510 δὴ: σοι Ψ. — φειδώ: φειδωλὴ Ψ. — ἔτ᾽ ἔσσεται Nauck γ᾽ ἔσσεται Φ γ᾽ ἔσετ᾽ # | 511 ἐφύλαξας Ψ. --- 6... ἐγγυάλιξει vgl. III 10. V, 490—531. 129 Πελίου φαέϑοντος ἐν ἀστράσιν εἶδον ἀπειλήν ηδὲ Σεληναίης δεινὸν χόλον ἐν στεροπῇσιν" ἄστρα μάχην ὥδινε᾽ ϑεὸς δ᾽ ἐπέτρεψε μάχεσϑαι. 5ι6 ἀντὶ γὰρ ᾿Πελίου μακραὶ φλόγες ἐστασίαζον, sr δὲ Σεληναίης δίχερως ἠλλάξατο ῥοῖζος" 516 Φωσφύρος ἔσχε μάχην, ἐπιβὰς ἐς νῶτα Λέοντος" sis αἠϊγόχερως δ᾽ ἔπληξε νέου Ταύροιο τένοντα" Ταῦρος δ᾽ Αἰγοκέρωτος ἀφήρπασε νόστιμον ἦμαρ. 520 καὶ Ζυγὸν 2oiov ἀπενόσφισε μηκέτι μεῖναι" Παρϑένος ἐν Κριῷ Διδύμων ἠλλάξατο μοῖραν" Πλειὰς δ᾽ οὐκέτ᾽ ἔφαινε᾽ Δράκων δ᾽ ἠρνήσατο ζώνην" Ἰ᾿Ἰχϑύες εἰσεδύοντο κατὰ ζωστῆρα Adovrog' Καρχίνος οὐχ ἐνέμεινεν, ἔδεισε γὰρ ᾿ὡρίωνα" 86 Σχορπίος *ovgav ἐπῆλϑεϊ διὰ δεινοῖο Λέοντος, ἠδὲ Κύων ὦὥλισϑεν ἀπὸ φλογὸς Ἠελίοιο" Ὑδροχόον δ᾽ ἐπύρωσε μένος κρατεροῖο Φαεινοῦ. ὦρτο μὲν Οὐρανὸς αὐτός, ἕως ἐτίναξε μαχητάς: ϑυμωϑεὶς δ᾽ ἔρριψε WEICH UTIRENG ἐπὶ γαῖαν. 530 ῥίμφα μὲν οὖν πληγέντες ἐπ᾽ 2xeavoto λοετρά ἥψαν γαῖαν ἅπασαν" ἔμεινε δ᾽ ἀνάστερος αἰϑήρ. ὕ12---81 vgl. (V. 200---218) Seneca: Consol. ad Marc. XXVI 6 Nam si {101 potest solatio esse desiderii tui commune fatum, nihil quo stat loco stabit, omnia sternet.... vetustas ... et cum tempus advenerit, quo se mundus renovaturus extinguat, viribus ista se suis caedent et sidera sideribus incurrent et omni flagrante materia uno igne quidquid nune ex disposito lucet ardebit. — Der Kampf der Sterne auch bei Seneca: Here. fur. 944—952, der Fall der Sterne: Thyest. 844—874. (512 εἶδον = V. 398.) 513 Anf. = 517 | 514 μάχην Castal. μάλ᾽ ἣν (μαλλὴν B) ΦΨ | 516. 517 «ὦ Gffck. | 517 768 P. — δίχερως F δίχερος (δίχαιρος L) ἃ. and. HSS.. — ἠλλάξατο ῥοῖζος Gffck. vgl. z. B. Oraeula Chaldaica ed. Kroll p. 64, 5. Orphica ed. Abel p. 62, 6 (Sib. VIII 433). ἠλλάξατ᾽ ὀιζύς ΦΨ | 516 ἔσχε μάχην A ἔσχε μάχης PB ἴσχε μάχην Ψ ἦρχε μάχης Hase. — εἰς | 518 αἰγόχερος D. — ἔπληξε τένοντα vgl. V. 138. — δ᾽ ἔπληξε A ἔπληξε ῬΒΒ πλήξειε P. --- νέου: des eben aufgehenden: Wilam. | 519 ἐφήρπασε P. — νόστιμον ἦμαρ = V. 91 | 521 διδύμῳ A διδύμω PB | 524 zaoxivog DV | 525 οὐρανὸν ἦλϑε Wilam., doch muss der Schweif des Skorpions hier bleiben; οὐρᾷ ὑπῆλϑε (ὅπ. Alex.): er verkroch sich hinter seinem Schwanze? | 526 ἠδὲ A ἡ δὲ d. and. HSS. — ὠλίσϑησεν | 527 Ὑδροχόον Gfick. Ὑδροχόος DV Ausgg. | 528 αὐτοὺς P | 531 Zwar: ῥίψαν AWP. 531 Subseriptio (ebenso wie Buch IV auf einer Zeile mit der Überschrift des nächsten Buches: L) in P: στίχοι φλή. Sibyllina. Η) v1. Aöyos ἕχτος. "Adavarov μέγαν υἱὸν ἀοίδιμον ἐκ φρενὸς αὐδῶ, ᾧ ϑρόνον ὕψιστος γενέτης παρέδωχε λαβέσϑαι οὔπω γεννηϑέντι ἐπεὶ κατὰ σάρκα τὸ δισσόν ἠγέρϑη, προχοαῖς ἀπολουσάμενος ποταμοῖο 5 Ἰορδάνου, ὃς φέρεται γλαυχῷ ποδί, κύματα σύρων. ὃς πυρὸς ἐχφεύξας πρῶτος ϑεὸν ὄψεται ἡδύν πνεύματι γενόμενον, λευκαῖς πτερύγεσσι πελείης. 3 vgl. VIII 264. — 4 ἔ, vgl. VII 60. — 6 (vgl. VII 84): Quelle ist ein häretisches Evangelium, vgl. das Evangelium der Ebioniten bei Epiphan. Haer. XXX 13 χαὶ εὐθὺς περιέλαμψε τὸν τόπον φῶς μέγα. Justin. Dial. ο. Tryph. 88 καὶ πῦρ ἀνήφϑη ἐν τῷ Ἰορδάνῃ .... [Cyprian.] de rebaptismate 17 aus der „Pauli Praedicatio‘“: item ut baptizaretur ignem super aquam esse visum, quod in evangelio nullo scriptum u. a. vgl. Resch: Agrapha 357 £. — 7 Lactant. div. inst. IV 15, 3 et descendit super eum spiritus dei formatus in specie columbae candidae. — Evang. infant. arabicum 54 praesente spiritu suo in forma columbae candidae. HSS.: MOVH = 2. APB=d. ἘῚ, --- Ψ. Überschrift: &x τῶν προφητιχῶν σιβύλλης λόγος (λόγον H) $ VH , , ” \ ” ὁππόταν ἐξ Ασίης χρατέων ἔλϑῃ σὺν Aonı. ταῦτα δὲ πάντ᾽ ἔρξας ἥξει κρηπισϑὲν ἐς ἄστυ. τρὶς δὲ τριηκοσίους καὶ τεσσαράχοντα καὶ ὀκτώ πληρώσεις λυχάβαντας, ὅταν σοι δύσμορος ἥξῃ 150 μοῖρα βιαξομένη τεὸν οὔνομα πληρώσασα. οἴμοι ἐγὼ τριτάλαινα, πότ᾽ ὄψομαι ἦμαρ ἐκεῖνο Ἐσεῖό ποτε, Ῥώμη, πᾶσιν δὲ μάλιστα Λατίνοις; κώμαϊζ᾽, εἰ βούλει σύ, τὸν ἐν χρυφίαισι λοχείαις ᾿Ασίδος ἐκ γαίης ἐπὶ Τρωικὸν ἀρμ᾽ ἐπιβάντα, x ” > Ὑ o x , 155 ϑυμὸν ἔχοντ᾽ αἴϑωνος. ὅταν δ᾽ Ισϑμὸν διακόψῃ 140 ff. vgl. [IV 119—124. — 141 (Lactant. div. inst. VII 17, 6 (rex taeterrimus) iustum populum persequetur). — 148 ff. vgl. XIII 46f. und bes. I 144 f. — 153 Zum Tone der Rede vgl. III 487. — ἐν χρυφίαισι λοχείαις vgl. V 140. — 155 ὅταν... διακόψῃ vgl. V 137—139. 136 ἀσάλευτος Bur. Gfick. vgl. XIV 282 2 | 137 ὡς Φ. — περιπλομένοιο χρόνοιο vgl. III 158 | 138 vgl. V. 50. — ὁππόταν AP ὁπόταν B ὁπότ᾽ ἂν Ψ' vgl. V.146. — αἰγύπτοιο P. — τρεῖς ἢὶ | 139 vgl. XI 272. — πενταχρόνοιο: (poiviza) τέρμα χρόνοιο Mdls. im Widerspruche mit der Sage vom Phönix. Nach V. 139 Lücke anzunehmen, in der das Subjekt zu ἐπέλϑῃ (αἰῶν oder ä.) stand, und in der danach von Nero die Rede war | 141 ἔϑνος D ἔϑνος γένος RLT γένος im Text, am Rande ἔϑνος F. — Ἄρης "Aoea vgl. XIII 35f. — προνομεύση P | 142 ἀπειλὴν ὑπέροπλον P. — ὀλέσει PB | 143 Nach ὥὦλετο + γὰρ Rz. τῆς Opsop. — ῥώμη P. — τηλεϑόωσα (Opsop.) Alex. τῆλε ϑέουσα (τ. ϑέουσαι B) PP | 144 ’ - [4 > 3 [4 οὐ μήνιμα ϑεοῦ δειδιότες οὐδ᾽ ἀνϑρώπων, αἰδοίην προλιπόντες, ἀναιδείην ποϑέοντες, 15 ἀστασίῃσι τύραννοι ἁμαρτωλοί τε βίαιοι ψεῦσται ἀπιστόφιλοι κακοπράγμονες οὐδὲν ἀληϑεῖς πιστολέται εὑρεσσίλογοι δύσφημα χέοντες" Io, , ’ ” > ’ RR - οὐδέ σφιν πλούτου κόρος ἔσσεται ἀλλὰ τ ἀναιδῶς πλείονα συλλέξουσι" τυραννωϑέντες ὀλοῦνται. 190 ἄστρα “πεσεῖται ἅπαντα ϑαλάσσης ἀντίπρφρα, πολλὰ μὲν ἑξῆς ἀστραῦ, καὶ ἀκτινόεντα κομήτην (178—181 vgl. Lactant. div. inst. VII 16, 6 aer enim vitiabitur et cor- ruptus ac pestilens fiet modo importunis imbribus modo inutili siceitate, nunc frigoribus nunc aestibus nimiis, nee terra homini dabit fructum ..... ). — 183—187 vgl. 1 175— 179. — 186 ff. vgl. ΠῚ 8608 — 190— 193 vgl. XIV 2694 — 271. — 190 Altes stets wiederkehrendes Motiv: (Sib. VIII 341. II 202.) vgl. Jes. 34, 4. Mark. 13, 25. Matth. 24, 29. Apok. Joh. 6, 13. Commodian. Carm. apol. 1011 Stellae cadunt caeli. Brandt: Die mandäische Religion S. 70. — 191 Lactant. div. inst. VI 16, 8... et erines cometarum et solis tenebrae et color lunae et cadentium siderum lapsus. — 191 ff. vgl. III 334 ff. Nach V. 177 Lücke: Castalio. Es stand darin Elias’ Ermordung durch Nero: Commodian a. a. O. 858 | 179 οὐρανὸν P. — δείξει ΦΨ Ausgg. βρέξει Mäls. Gffck. | 180 τε φλογμόν τε Castal. re φλόγιόν Te D φλόγεόν τε P 181 i@» (Castal.) Alex. (d. ἢ. der Gifte) οἰῶν BP. — Nach V. 181 Lücke: Gffck. | 182 ἀναιδέα 9. ἔχοντες = 1130 | 183—187 vgl. I 175—179 | 183 οὐ: οὔτε δὲ Ψ. — μήνυμα Ψ᾽ -- οὐδ Nauck οὔτ᾽ ΦΨ 184 ποϑέοντες aus I 175 Rz. δέ τ᾽ ἑλοῦνται A δέ τ᾽ ἐλοῦνται Ῥ δὲ τελοῦνται Β δέ γ᾽ ἑλοῦνται Ψ δέ 9° ἑλοῦνται Opsop. δὲ τελοῦντες Alex. Mdls. | 185 = I 176. --- ἀστασίῃσι (ἀστασίη A) ΦΨ ἁρπασιαῖοι 1 176 DEP | 186 ἀπιστόφυλοι Φ (ἀπιστόφιλος: Phlegon, mirab. p. 77, 24 Kell.) | 187 πιστολέται aus II 262 Volkm. πιστοπορϑεῖς (πιστοπορϑοῖς P) BP. — εὑρεσσίλογοι Gfick. aus 1 118, ψευδέσσι (ψευδέσι P) λόγοις PP Ausgg. — δύσφημα χέοντες = 1 124. --- χέοντες Castal. ἔχοντες DEP | 1881. vgl. ΧΙ δ1 ἔ, --- ἀλλά τ᾽ ἀναιδῶς aus XII 51 “22 Η2. ἀλλὰ ἀναιδῶς PB ἀλλ᾽ ἀναιδῶς AP [189 πλείονα συλ- λέξουσι vgl. V. 55 | 190 vgl. II 202. --- ἅπαντα Mals. πάντα BP | 191 --- XIV 270. — πολλὰ μὲν ἑξῆς ἄστρα BP XIV 270 2 sinnlos nach ἅπαντα in V. 190. ὀλλύμεν᾽ ἑξείης Mäls. ἄλλα τ᾽ ἀναΐξουσι (vgl. Lactant. VII 16, 9: exsistent subito ignota ... astra) Bur. ἀλλὰ δ᾽ ἐπέξεισ᾽ ἄστρα Wilam. φύλλα μὲν ὡς συχῆς aus Jes. 34, 4 und apoka- lyptischer Litteratur Gfick. | 191f. vgl. III 334. — ἀχτιόεντα ®. 152 Sibyllina. ἄνϑρωποι καλέουσι τὸν ἀστέρα, σῆμα πόνοιο πολλοῦ ἐπερχομένου, πολέμου καὶ δηιοτῆτος. μή ποτ᾽ ἐγὼ ζῴην, ὅτε ἡ μιαρὰ βασιλεύσει, τ ἀλλὰ τότ᾽, οὐρανίη ὅταν ἡ χάρις ἐμβασιλεύσῃ, καὶ ὁπόταν ἱερός ποτὲ παῖς ᾿δολοφῶν" ἁπάντων ἐξολέσῃ δεσμοῖς ὀλοόφρονα βυσσὸν ἀνοίγων, αἰφνίδιος δὲ βροτοὺς ξύλινος δόμος ἀμφικαλύψῃ. ἀλλ᾽ ὅταν ἡ δεκάτη γενεὴ δόμον Ἄιδος εἴσω, 200 ϑηλυτέρης μετέπειτα «μέγα κράτος" ἢ καχὰ πολλά αὐξήσει ϑεὸς αὐτός, ὅταν βασιληίδα τιμήν στεψαμένη τετύχῃ" σύμπαν δ᾽ ἔτος ᾿ἥπιος" αἰών. ἠέλιος [μὲν] αὐχμηρὰ τρέχων νυχτερινὰ φαίνει, λείψει δ᾽ ἄστρα πόλον" πολλῇ δέ τε λαίλαπι ϑύων οοῦ γαῖαν ἐρημώσει" νεχρῶν δ᾽ ἐπανάστασις ἔσται" καὶ χωλῶν δρόμος ὠκύτατος καὶ κωφὸς ἀκούσει καὶ τυφλοὶ βλέψουσι, λαλήσουσ᾽ οὐ λαλέοντες, καὶ κοινὸς πάντεσσι βίος καὶ πλοῦτος ἐσεῖται. 194 vgl. II 75f. — 190--198 Joh. Apok. 12, 5. 20, 2f. — Vassiliev, Anec- dota graec. Byz. I p. 38 β Καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις, ἀναστήσεται μει- odzıov ἐκ τῶν υἱῶν Ἰσμαὴλ καὶ ἐξελεύσεται ἐπὶ τὰς χώρας καὶ ἐπέχεινα καὶ ἔν παντὶ τόπῳ καὶ νήσῳ χαὶ λάρναξι ξυλίνοις... vgl. Sib. XIV 27. --- 199 vgl. IV 20. II 15. — 203 vgl. II 184 ff. (ΠῚ 801.) IV Esra 5, 4 et elucescet subito sol noctu et luna interdiu. — 205 —207 vgl. I 353—355. Matth. 11,5. Stehend in den apokryphen Apostelgeschichten, besonders auch in den Erzählungen vom Antichrist und Simon Magus. DBousset a. a. Ὁ. 116. — Lactant. div. inst. IV 15, 15 sed et Sibylla eadem cecinit his versibus: vexowv .... λαλέοντες. — 208—212 vgl. II 318—321. 192 ἄνθρωποι λεύσουσιν ἀν’ αἰϑέρα Mdls. — σῆμα Castal. aus ΠῚ 335. πῆμα DE | 193 = XIV 271 | 194 ὅταν Alex. — ἡ μιαρὰ Mdls. Gffck. vgl. den Kommentar zu III 75fl. (γυνὴ μιαρά!). 9 ἱλαρὰ P ἱλαρὰ BD | 195 Wilam., der 349 πολέμοισιν mit 351 τῶν ἀνόμων verbindet, aber richtig < 351 (352) 2|351 [] Rz. — ψυχῶν ΦΨ Ausgg. ψυχαὶ Castal., doch scheint es aus V. 350 eingedrungen und ist deshalb nicht zu verbessern. — ὀλολυγμοῖσί re Castal. ὀλο- λυγμῷ τε ΦΨ. af nf A mi SE VIII, 339—370. 165 τηκόμεναι δίψει λιμῷ λοιμῷ τε φόνοις τε καὶ καλέσουσι καλὸν τὸ ϑανεῖν καὶ φεύξετ᾽ ἀπ᾿ αὐτῶν" οὐχέτι γὰρ ϑάνατος κείνους, οὐ νὺξ ἀναπαύσει" 855 πολλὰ δ' ἐρωτήσουσι μάτην. ϑεὸν ὑψιμέδοντα, καὶ τότ᾽ ἀποστρέψει φανερῶς. τὸ πρόσωπον ἀπ᾽ αὐτῶν. ἑπτὰ γὰρ αἰώνων μετανοίας ἤματ᾽ ἔδωκεν ἀνδράσι πλαζομένοις διὰ χειρῶν παρϑένου ἁγνῆς. αὐτός μοι τάδε πάντα ϑεὸς vom ἐγκατέδειξεν 8.0 καὶ de ἐμοῦ στόματος τὰ λελεγμένα πάντα τελέσσει" Οἶδα δ᾽ ἐγὼ ψάμμου τ᾽ ἀριϑμὸν καὶ μέτρα ϑαλάσοσης, οἶδα μυχοὺς γαίης καὶ Τάρταρον ἠερόεντα, οἷδ᾽ ἀριϑμοὺς ἄστρων καὶ δένδρεα καὶ πόσα φῦλα τετραπόδων νηχτῶν τε καὶ ὀρνίϑων πετεηνῶν 365 καὶ μερόπων ὄντων τε καὶ ἐσσομένων νεκύων τε" αὐτὸς γὰρ μορφὰς καὶ νοῦν ἀνδρῶν ἐτύπωσα, καὶ λόγον ὀρϑὸν ἔδωκα ἐπιστήμην τ᾽ ἐδίδαξα, ὀφϑαλμοὺς ὁ πλάσας καὶ ὦτα, βλέπων καὶ ἀκούων καὶ πᾶν ἐνθύμημα νοῶν καὶ πᾶσι συνίστωρ 80 ἐντὸς ἐὼν σιγῶ καὶ ὕστερον αὐτὸς ἐλέγξω 353 (vgl. II 307. XIII 118). Apokalyptisches Motiv: Apok. Joh. 9,6. Apokal. des Elias S. 77, 25, 9 Steind. Viele werden den Tod wünschen in jenen Tagen. Der Tod aber wird sie fliehen = 79, 27, 7. — 355—356 vgl. Matth. 25, 41 fl. — (357 vgl. IV Esr, 7, 101 septem diebus erit libertas earum. — Visio Pauli: Texts a. Studies II 3, 36, 19 nune vero.... dono vobis omnibus qui estis in penis noctem et diem refrigerium in perpetuum.) — 359 vgl. III 698. — 360 vgl. ΠῚ 829. — 361ff. Orakelstil: 361. 373 vgl. das Orakel der Pythia bei Herodot 1 47, s. auch Oenomaus bei Euseb. Praep. ev. V 34, 2, ähnlich Orph. Lith. p. 134, 745—747 Abel. — 366 vgl. III 27 ff, — 368 Psal. 93, 9. 352 < 2. — 352 vgl. II 306. — τηχόμενοι P. — δίψει λιμῷ Ψ δὲ λιμῷ δίψῃ Φ δίψῃ λιμῷ Alex. | 353 —= II 307. — χαλέουσι AP. — τὸ ϑανεῖν καλὸν 2 | 354 κεί- vovs 2 τ᾽ αὐτοὺς Φ αὐτοὺς Ψ τούτους aus II 308 Bur. | 355—358 = II 309—312 | 355 μάτην ϑεὸν Q ϑεὸν γὰρ τὸν D ϑεὸν Ψ | 356 τότε ἀποστρέφει 2 | 357 σήματ᾽ 2] 359 vgl. III 698. --- νόῳ ἐγχατέδειξεν Q χρίνας κατέλεξε ΦΨ | 360 vgl. III 829. -- λελεγμένα: λεγόμενα Ψ. --- τελέσει QP | 361 δ᾽ Herod. 2A < die and. HSS. — wau- μου τ᾽ ἀριϑμὸν 2 Herod. ψάμμων τ᾽ ἀριϑμοὺς DE | 362 μυχοὺς QV μάχας Φ. -- Τάρταρον ἠερόεντα vgl. II 802 | 363—365 : 365. 363. 804 QABP w Alex. | 363 φῦλα Ψ φύλα ΝῊ φύλλα im Text, am Rande yo. φύλα Q φύλλα M φῦλλα D | 364 vgl. I 207. VIII 453. — τετραπόδων νηχτῶν τε vgl. I 161. — νυχτῶν ΘΗ. — nere- εινῶν AP | 366 vgl. III 27. — χαὶ νοῦν ἀνδρῶν Rz. χαὶ νοῦν ἀνθρώπων 2 ἀνδρῶν καὶ νοῦν ΦΨ. — ἐτύπωσα 367 ..... ἔδωχα . . .. ἐδίδαξα Alex. ἐτύ- πωσεί(ν). -. ἔδωχεν... .. ἐδίδαξε(ν) QABE | 368 vgl. V. 282. — βλέπων ΦΨ ἔχων 2 | 369 xal πᾶσι 2 πάντων τε ΦΨ | 370 ἐντὸς ἐὼν Rz. ἐντὸς ἐγὼ 2 αὐτὸς ἐὼν ΦΨ. -- σιγῶν... ἐλέγχων ΦΨ. 166 Sibyllina. ἱκάχπράξων SS ὅσσα λαϑών γε βροτῶν τις ἔπραξεν, Ἐξλϑὼν καὶ ἐπὶ βῆμα ϑεοῦ ϑνητοῖσι λαλήσων.)" καὶ κωφοῦ ξυνίημι καὶ οὐ λαλέοντος ἀκούω καὶ πόσον ἐστὶ τὸ πᾶν ἀπὸ γῆς εἰς οὐρανὸν ὕψος, 8τὸ᾽ ἀρχὴν καὶ τέλος οἶδα, ὃς οὐρανὸν ἔχτισα καὶ γῆν. [πάντα γὰρ ἐξ αὐτοῦ, τὰ an’ ἀρχῆς εἰς τέλος οἶδε! μοῦνος γὰρ ϑεός εἰμι καὶ οὐκ ἔστιν ϑεὸς ἄλλος. εἰκόνα ϑεσπίζουσιν ἐμὴν πλασϑεῖσαν ἀφ᾽ ὕλης, χερσί τε μορφώσαντες ἕαῖς εἴδωλον ἄναυδον 880. δοξάζουσι λιταῖς καὶ ϑρησκχείῃσιν avayvoıc. τὸν κτίστην προλιπόντες ἀσελγείαις ἐλάτρευσαν πάντες δ᾽ αὐτοῦ" ἔχοντες ἀχρήστοις δῶρα διδοῦσιν Ἐχαὶ ὡς ἐμὰς" τιμὰς τάδε χρήσιμα πάντα δοχοῦσιν ϑοίνῃ κγνισσοῦντες, ὡς τοῖς ἰδίοις νεκύεσσιν. 88. σάρχας γὰρ καίουσι καὶ ὀστέα μυελόεντα ϑύοντες βωμοῖς καὶ δαίμοσιν αἷμα χέουσιν 377 Lactant. div. inst. 1 6, 16 item alia Sibylla quaecumque est cum perferre se ad homines vocem dei diceret, sie ait: woövog .... — 377 ff. vgl. ΠῚ 11. — 379 vgl. Justin. Apol. 19,1 ἀλλ᾽ οὐδὲ ϑυσίαις πολλαῖς καὶ πλοκαῖς ἀνϑῶν τιμῶμεν, οὺς ἄνϑρωποι μορφώσαντες καὶ ἐν ναοῖς ἱδρύσαντες ϑεοὺς προσωνόμασαν. --᾿ 371. 372 < 2 [1 Alex. | 371 χἀχπράξων Alex. χαὶ ἐχπράξων Φ καὶ ἐχπρά- ξεων P. — ὅσσα λαϑών γε βροτῶν τις D ὕς τις τὲ βροτῶν λαϑών τι P πάνϑ᾽ ὕσσα λαϑών γε βροτῶν τις oder ὅσα κέν γε λαϑὼν ϑνητῶν τις Alex. (τόσα) ὅσσα λαϑών γε Bo. τις | 372 ἐλϑὼν χαὶ Φ ἐλϑὼν Ψ ἐλϑοῦσίν τ᾽ Gfick. — ϑνητοῖς P | 373 ξυνιεὶς Φ Oenomaus ξυνίων Ψ. — od: μὴ Oenom. --- λαλέοντος: ρωνεῦντος Herod. — ἀκούων DV Venom. | 374 πόσον: πῶς 2 | 870 οἶδεν DP vgl. V. 866 --- ὃς... γῆν vgl: III 35. — ἔχτισα Alex. &xrıoelv) 2ABP | 376 < 2 [1] Alex. vgl. Fragm. 3, 16. — γὰρ ἐξ: δ᾽ ἐξ ΨΊ 377 vgl. II 11. — εἰμι 2 Lactant. ἐστι BP, — ἔστιν Lactant. P ἔστι ἃ. and. HSS. | 378 ϑεσπίζουσιν ἐμὴν: ϑεσπίζων (ϑεσπίζω P) Yelav DP. — πλασϑεῖσαν 2 ληφϑεῖσαν DV Bur. | 379 χερσί re μορφώσαντες Gffck.. χειρὶ δὲ μορφώσαντες Q χερσί τε μορφώσαντα Ψ χερσί τε μορφώσας γε (τέ γε Β) Φ. — ξαῖς εἴδωλον ἄναυδον P Bur. τεαῖς εἴδωλον ἄναυδον D ἐπ᾽ εἰδώ- λοισιν ἀναύδοις aus V. 389 2. — εἴδωλον ἄναυδον vgl. III 31 | 380 δοξάσουσι 2. — λιταῖς: λίϑοισι 2 | 381 vgl. V. 263. — 381 Anf. = V. 396 vgl. III 549. — λιπόντες 2| 382 πάντες δ᾽ αὐτοῦ D πάντες γὰρ αὐτοῦ Ψ πάντενα φῶτες (πάντ᾽ ἔνα φ. M) 2 πάντα γὰρ αὐτοῦ Wilam. πάντ᾽ ἀπ᾿ ἐμοῦ γὰρ Fehr vgl. V. 887, πάντ᾽ ἐν ἐμαυτῷ Gfick. — ἀχρήστοις 2 (vgl. V. 389) ἀχρήσιμα ΦΨ. --- δίδουσιν ἃ ϑύουσεν DE Bur. | 383 liest als V. 8883. 2, — 383 χαὶ ὡς ἐμὰς τιμὰς Ὡ χ᾽ ὡς αὐτοῦ τιμὰς Φ Wilam., der in V. 881.--- 986 Interpolation sieht, die von 2 z. T. aufgenommen und in die 1. Person umgesetzt worden sei. χαὶ ὡς. αὐτοῦ τιμὰς Ψ ὡς (χὡὼς Gfick.) ἐς ἐμὰς τιμὰς Rz. --- τὰ δὲ Φ τότε Ω. — δοχοῦντες 2 Rz. doxoöcıw DE | 384 —386 < 2 | 384 νεχύεσσιν D νεχύεσσι ποιοῦσι Ψ | 385 so (Alex.) Wilam σάρχας (σάρκα L) γάρ (γάρ < P) re καὶ ὀστέα μυελόεντα καίουσι DVP. | 386 ϑύοντές τε βωμοῖς Ψ. VII, 371—401. 167 καὶ λύχνους ἅπτουσιν ἐμοὶ τῷ φῶτα διδόντι, χὼς διψῶντι ϑεῷ ϑνητοὶ σπένδουσι τὸν οἶνον εἰς οὐδὲν μεϑύοντες ἐπ᾿ εἰδώλοισιν ἀχρήστοις. 890 οὐ χρήζω ϑυσίης ἢ σπονδῆς ὑμετέρηφιν, οὐ “κνίσσης μιαρῆς, οὐχ αἵματος ἐχϑίστοιο. ταῦτα γὰρ ἐς μνήμην βασιλήων ἠδὲ τυράννων δαίμοσι ποιήσουσι νεχροῖς, ος οὐρανίοισιν, ϑρησχείαν ἄϑεον καὶ ὀλέϑριον ἐχτελέοντες. 35 καὶ καλέουσι ϑεοὺς ἄϑεοι τὰς εἰχόνας αὐτῶν τὸν κτίστην προλιπόντες, ἀπ᾿ αὐτῶν ἐλπίδα πᾶσαν καὶ ζωὴν νομίσαντες ἔχειν, κωφοῖς καὶ ἀναύδοις ἐς τὸ κακὸν πιστοὶ ἀγαϑὸν τέλος ἀγνοιοῦσιν. αὐτὸς ὁδοὺς προέϑηκα δύο, ζωῆς ϑανάτου τε, 400 καὶ γνώμῃ προέϑηκ᾽ ἀγαϑὴν ζοὴν προελέσϑαι αὐτοὶ δ᾽ ἐς ϑάνατον καὶ πῦρ αἰώνιον ἧξαν. 387 f. Lactant. div. inst. VI 2, 1 mactant igitur opimas ac pingues hostias deo quasi esurienti, profundunt vina tamquam sitienti, accendunt lumina velut in tenebris agenti... 3 vel si caeleste Jumen quod dicimus solem contemplari velint, iam sentiant, quam non indigeat lucernis eorum deus qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. — 387 (Jes. 1, 11. Micha 6, 6—8). Slav. Henochbuch XLV 3 5. 40 Bonw. DBegehrt der Herr Brot oder Lichter oder Schlachtopfer oder irgend welche andere Opfer? — 390 vgl. V. 333f. II 82. — 392f. vgl. V. 46ff. Fragm. 1, 22. [Melito:] Apol. 4 Ego vero dico, quod etiam Sibylla de iis dixit, eos simulacra regum mortuorum adorare. — 397 (Lactant. vid. inst. V 13, 21 sed hi vanarum religionum cultores eadem stultitia id obieiunt qua verum deum non intellegunt: quos Sibylla Erythraea χωφοὺς et ἀνοήτους vocat.) Ep. ad Diognet, 2, 4 οὐ κωφὰ πάντα, οὐ τυφλὰ... — 399 Die ur- sprünglich jüdischen „zwei Wege“, später christlich, vgl. Aıd. 1 1. Barnab. ep. 18 sqg. 387 χαὶ 2 ἠδὲ ΦΨ. — ἅπτουσι ϑεῷ DEP. — διδοῦντι 2 | 388 χὡς: χαὶ ὡς P 389 en’ εἰδώλοισιν ἀχρήστοις Rz. vgl. Fragm. 3, 45. ἐπ᾽ ἀχρήστοις εἰδώλοισιν 2 ἐπ᾽ ἀχρήστοιεσι ϑεοῖσειν ΦΨΊ 890 < 9. — χρήζει ΦΨ. — ϑυσιῶν ἢ σπονδῶν ΦΨ' Castal. (Alex.2). — ὑμετέρηφιν Alex.! ἡμετέρησιν 42 ἡμετέρων τε ΦΨ ὑ ὑμετεράων Castal. (Alex.2) | 391 μιαρᾶς 2 | 392 μνήμην 2 μανίας ΦΨ. --- ἠδὲ ἠδ Φὴ ΨΙ 393 So 2, δαίμοσι (δαίμονες A) ποιοῦσιν νεχρῶν ὡς οὐρανίδεσσι Φ ὃ. ποιοῦσι ν. ὡς οὐρανίδαισιν P | 894 ἄϑεον: ϑεὸν 40, --- ἐχτελέοντες Q ἐχπονέοντες DE | 395 χαλέσουσι P. --- ἄϑεοι 2 λιϑίνους DE 396 Anf. = V. 381. --- τὸν χτίστιν F τὴν χτίστιν L τοῦ χτίστου R | 397 χαὶ: ὡς 2. --- νομίσαντες: ἐλπίσαντες Ψ. --- κωφοῖς καὶ ἀναύδοις Gfick. zwgpol χαὶ ἄναυδοι ADY Ausgg. | 398 ἀγαϑὸν τέλος ἀγνοιοῦσιν Wilam. ἀγαϑὸν ὅλως ἀγνοοῦσιν 2 τ᾽ (-Ξ ΨῚ ἀγαϑὸν δ᾽ (δ᾽ «-:- ΨῚ ἀπῆλϑεν ἐπ᾿’ αὐτῶν ΦΨ | 399 προέϑηχα Alex. ngoenxe 2 προέϑηκε ΦΨῚ 400 γνώμην 2. — προέϑηχεν P|401 αὐτοῖς ΦΨ. -- αἰώνιον ἧξαν Alex. αἰώ- vıov ἦψαν 2 αἰῶσιν ἔρριψεν (ἔριψεν AB) ΦΨ. 168 Sibyllina. εἰκών ἐστ᾽ ἄνϑρωπος ἐμὴ λόγον 0090» ἔχουσα τούτῳ ϑὲς καϑαρὰν καὶ ἀναίμακτον σὺ τράπεζαν πληρώσας ἀγαϑῶν καὶ δὸς πεινῶντι τὸν ἄρτον 406 καὶ διψῶντι ποτὸν καὶ εἵματα σώματι γυμνῷ ἐκ μόχϑων ἰδίων πορίσας ἁγναῖς παλάμῃσιν. ϑλιβόμενον κτῆσαι καὶ τῷ κάμνοντι παράστα καὶ ζῶσαν ϑυσίαν ἐμοὶ τῷ ζῶντι πόριζε, σπείρων νῦν ἐς ὕδωρ, ἵνα σοι κἀγώ ποτε δώσω 410 καρποὺς ἀϑανάτους, καὶ φῶς αἰώνιον ἕξεις καὶ ζωὴν ἀμάραντον, ὅταν πυρὶ πάντας ἐλέγξω. χωνεύσω γὰρ ἅπαντα καὶ εἰς καϑαρὸν διαλέξω, οὐρανὸν εἱλίξω, γαίης κευϑμῶνας ἀνοίξω, καὶ τότ᾽ ἀναστήσω νεχροὺς μοῖραν ἀναλύσας 415 καὶ Havarov κέντρον, καὶ ὕστερον εἰς κρίσιν ἥξω κρίνων εὐσεβέων καὶ δυσσεβέων βίον ἀνδρῶν" καὶ κριὸν κριῷ καὶ ποιμένι ποιμένα ϑήσω 402 Lactant. div. inst. II 10, 4 denique Plato humanam formam ϑεοειδῆ esse ait, etSibylla quae dieit: eixwv.....— 403 ἀναίμακτον Lev. 17, 10. Act. 15, 20. 21, 25. Sib. II 96. — 408 ff, vgl. V. 480 ff. — 404—408 vgl. bes. II 83. 84 (Resch: Texte u. Untersuchungen X 2, 309 fi... — 408 Röm. 12, 1. — 409 σπείρων νῦν ἐς ὕδωρ: Sprüchwort, vgl. Paroemiographi graeei ed. Leutsch-Schneidewin I 344, 11; pisidische Inschrift bei Kaibel: Hermes XXIII 534, 13. — 411 vgl. II 252 ἢ, — 412 vgl. (Mal. 3, 3.) II 213. IIl 87. — 413 vgl. III 82. — 413—416 Lactant. div. inst, VII 20, 4 et alio loco aput eandem: oögavöv.....— 415 (Hos. 13, 14). I Kor. 15, 55. — 417f. Ezech. 34, 17. Matth. 25, 82 ἢ, 402 Anf. vgl. V. 266. — ἐστιν Ψ. — ἄνϑρωπος ἡ μὴ Ψ (el μὴ L) ἀνϑρώποις μὴ 2 | 403 so Gffck. Bur., τούτῳ ϑὲς χαϑαρὰν καὶ ἀναίμαχτόν σου τράπεζαν P τούτῳ ϑὲς σὺ χκαϑαρὰν καὶ ἀναίμαχτον τράπεζαν Φ τούτῳ (τούτων VH) χαϑαρὰν zal ἀναίμακτόν σοι τράπεζαν 42 | 404 vgl. II 88. --- δοὺς 2 | 405 εἵματα: αἵματι 42] 406 Anf. vgl. II 272. — ἁγναῖς παλάμῃσιν vgl. V. 2600, --- παλάμαισι Φ | 407 ϑλιβόμενοι VH. — χτῆσαι DEP χτίσαι 2. — παριστᾶν 2 | 408 ζῶσαν ϑυσίαν ἐμοὶ Gfick. ζωὴν ϑυσίαν ἐμοὶ 2 ζῶσαν ϑυσίαν ταύτην ΦΨ 409 σπείρων νῦν ἐς ὕδωρ 2 (indem du jetzt vergeblich, ohne irdischen Lohn gibst) σπεῖρον ἐπ᾽ εὐ- σεβίῃ Φ σπεῖρον εὐσεβίην Ψ σπείρων εὐσεβίην Klouöek. — κἀγώ ποτε δώσω 2 κύριος τάδε δώσει (δώσῃ AP) BP | 411 πάντα RL. — ἐλέγξω Alex. ἐλέγχω 2 ἐλέγξῃ ΦΨ | 412 vgl. 11213. 1Π| 87. — χωνεύσω ΝῊ χωνεύσων ΟΜ χωνεύσει DE, — γὰρ ἅπαντα καὶ 2 γὰρ καὶ πάντ᾽ Φ γὰρ καὶ P. — διαλέξω: διατάξει DW | 418 vgl. V. 233. ΠΙ 82. --- εἱλίξω M Lactant. εἱλήξω QVH εἱλίξει ΦΨ. — χεϑμῶνας Φ. — ἀνοίξω 2 Lactant. ἀνοίξει ΦΨ | 414.415 «-- Ω] 414 vgl. II 238. — ἀναστήσω Lactant. ἀναστήσει ΦΨ. — νεχροὺς Lactant. νέχυας DV. — μοῖραν dvakboag vgl. II 238. XII (35) 175. XIV 69. — μοῖραν ἀναλύσας Lactant. u. χαταλύσας PP vgl. II 238 | 415 εἰς χρίσιν ἥξω vgl. 1273. — ἥξω Struve ἄξω Lactant. ἥξει, ΦΨ | 416 vgl. 11 244, — κρίνω 2. — βίον < 2 | 417 ποιμένα ποιμένι PS. — ϑή- ce ΦΨ. VIIl, 402—430. 169 καὶ μόσχον μόσχῳ πέλας ἀλλήλων ἐς ἔλεγχον" οἵτινες ὑψώϑησαν ἐλεγχόμενοι ὑπ᾽ ἐλέγχῳ 0 καὶ στόμα παντὸς ἔφραξαν, ἵν᾿ αὐτοὶ ζηλώσαντες τοὺς ὁσίως πράσσοντας ἴσως καταδουλώσουσιν σιγᾶν προστάσσοντες, ἐπειγόμενοι διὰ κέρδος. Ἐχαὶ δόκιμοι παρ᾽ ἐμοὶ τότε χωρήσουσιν ἅπαντες, κοὐχέτι λοιπὸν ἐρεῖς λυπούμενος, αὔριον ἔσται᾽, 425 οὐκ ἐχϑὲς γέγονεν" οὐχ ἤματα πολλὰ μεριμνᾷς, οὐκ ἔαρ, οὐ χειμῶν᾽, οὔτ᾽ ἂρ ϑέρος, οὐ μετόπωρον, οὐ δύσιν ἀντολίην" ποιήσω γὰρ μαχρὸν ἤμαρ. εἰς δ᾽ αἰῶνα τὸ φῶς “ > --- πεποϑημένον ἔσται. 3 ᾿ » ), >, ’ αὐτογένητος, ἄχραντος, ἀένναος ἀϊίδιός τε, - - > ’ 80 Ἐοὐρανοῦχος ἰσχύι μετρῶν ἔπυρόεσσαν αὐτμήν 419 ff. vgl. auch II 255 ff. — 424—427 vgl. II 325—327. 329. III 89 (VIII 110 ff.). — 429 vgl. Fragm. 1,17. Derartiges häufig in heidnischen Hymnen (Orphica ed. Abel. hymn. VIII 3. XII 9.X 10), in der Gnosis (Ὁ. Schmidt: Gnostische Schriften in kopt. Sprache, 8. 219. 283 f. u. ö.), in der Tübing. Theosophie, 8. 101, 9 u. ö., in dem Synkretismus der Zauberpapyri (Orph. ed. Abel p. 287, 27). Heidnisches, ursprüngl. vielleicht Orphisches, Neuplatonisches und Christliches hat sich hier untrennbar verbunden. — Vgl. auch Apolog. Arist. 1 αὐτὸν οὖν λέγω εἶναι ϑεὸν ον ἄναρχον καὶ ἀίδιον. Constit. Apost. p. 167, 16 Lag. — 430-436 vgl. III 20. Die Wunder der Schöpfung häufig bei den Apologeten erwähnt, vgl. bes. Theophil. ad 418 πέλας ἀλλήλων ΦΨ πελάσας ἄλλους 2. — ἐς Castal. eis AB Ψ | 419 ἐλεγχο- μένοις 2. — ἐλέγχων ΦΨ | 421 ὁσίους Φ. — καταδουλώσωσι PP, doch vgl. V. 257 |422 διὰ κέρδος = TI 44 | 423 zal δόχιμοι παρ᾽ ἐμοὶ 2 χαὶ δοχίμοις πιστοῖς ΦΨ οὐ δόκιμοι παρ᾽ ἐμοὶ Kloudek. Doch ist entweder zu schreiben χαὲ δοκιμῇ παρ᾽ ἐμῇ (alle diese schweren Sünder sollen in mein Gericht gehen) und dann Lücke zu statuieren, oder besser, es muss Lücke nach V. 422 angenommen werden, in der, entsprechend V. 416, von den Guten die Rede war, worauf dann V. 423 zusammenfasst: und alle diese sind vor mir gerechtfertigt | 424 vgl. II 325. — χοὐχέτι VH (vgl. II 325) οὐχέτι ἃ. and. HSS. — ἐρεῖς Friedlieb ἔρις 2BP. — λυπουμένοις 2. — αὔριον DV ἀρεῖον 2 | 425 vgl. II 826. --- ἐχϑὲς Castal. ἔχϑος 2 ἐχϑρὸς DV. — οὐκ. . μεριμνᾷς 238: Ἐς μετόπωρον vgl. ΠῚ 89 f. — οὐχ ἥματα 2. — πολλὰ eis Wilam, wie III 89, πολλὰ μερίμνης 2 μικρὰ μερί- μνης Φ μακρὰ μερίμνης Ψ 426 50 Wilam., οὐχ ἔαρ, οὐ χειμών, οὔτ᾽ ἂρ ϑέρος, οὐ μετόπωρον 42 οὐκ ἔαρ οὐχὲ ϑέρος οὐ (οὐχὲ P) χειμὼν οὐ μετόπωρον ΦΨ -- II 90. II 327 | 427 vgl. II 829. — οὐ: χαὶ VH. -- δύσιν ἀντολίην Wilam. δύσις ἀντολίη (ἀνατολίη P) QBP. — ποιήσει P. --- γὰρ: γὰρ πᾶν 2 | 428 αἰῶνας 2. — τὸ φῶς: φωτὸς ΦΨ. --- Nach φῶς Lücke und auszufüllen etwa mit τὸ πάλαι; PP setzen als Füllsel μεγάλου ein: Wilam. — Nach V. 428 in PP Χρι- orög Ἰησοῦς αἰώνων, danach in PS: λείπει, inH unter Υ͂. 428: ἐκ τῶν προφητι- χῶν σιβύλλης λόγος τ} 429 αὐτογένητος Opsop. αὐτογέννητος Ψ ἀγέννητος Φ. -- ἄχραντος: ἄναρχος Nauck (vgl. Αροὶ. Arist. 1). | 430 οὐρανοῦχος ἰσχύι μετρῶν DW οὐράνιος ἰσχύι μετρῶν Castal. οὐρανοῦ ἰσχύει μετρεῖν Gfick. — ἀτμήν ΦΨ. 170 Sibyllina. καὶ πατάγου ὄχῆπτρον κατέχει σὺν ἀπηνέι πυρσῷ, πρηῦνει τὲ βαρυχτυπέων δουπήματα βροντῶν, γῆν κλονέων κατέχει ῥοιζήματα ....... κἀστεροπῶν μάστιγας ἀπαμβλύνει πυροφεγγεῖς 5 ομβρωῶν δ᾽ ἄσπετα χεύματ᾽ ἔχει ῥιπάς τε χαλάζης χρυμαλέης νεφελῶν τε βολὰς καὶ χείματος ὁρμάς. αὐτοὶ μὲν γὰρ ἕχαστα νόῳ διατεχμαίρονται͵ ὅσσα περ αὐτῷ σοι δοκέει πρήσσειν τ᾽ ἐπινεύεις. ἐσῷ παιδὶ πρὸ κτίσεως πάσης στέρνοις ἴσοισι πεφυκώς" 440 σύμβουλος, πλάστης μερόπων κτίστης τε βίοιο. ὃν πρώτῃ στόματος γλυχερῇ προσφϑέγξαο φωνῇ" “ποιήσωμεν ἰδοὺ πανομοίιον ἀνέρα μορφῇ ἡμετέρῃ καὶ δῶμεν ἔχειν ζωαρχέα πνοιήν᾽ © ϑνητῷ περ ἐόντι τὰ κοσμικὰ πάντα λατρεύσει 45 καὶ χοικῷ πλασϑέντι τὰ πάνϑ᾽ ὑποτάξομεν αὐτῷ᾽. ταῦτα δ᾽ ἔφησϑα Λόγῳ, τῇ σῇ φρενὶ πάντα δ᾽ ἐτύχϑη" πάντα δ᾽ ὁμοῦ στδιχεῖα κελεύσματι πείϑετο τῷ σῷ, Autol. 1 6, 10 οὗτος ϑεὸς μόνος ὁ ποιήσας ἐκ σχότους φῶς, ταμεῖά τε νότου καὶ ϑησαυροὺς ἀβύσσου καὶ ὅρια ϑαλασσῶν χιόνων TE καὶ χαλαζῶν ϑησαυρούς.... 15 ὁ ἀποστέλλων τὴν βροντὴν εἰς φόβον καὶ προχαταγγέλλων τὸν χτύπον τῆς βροντῆς διὰ τῆς ἀστραπῆς, ἵνα μὴ ψυχὴ αἰφνιδίως ταραχϑεῖσα ἐχψύξῃ, ἀλλὰ μὴν καὶ τῆς ἀστραπῆς τῆς κατερχομένης ἐκ τῶν οὐρανῶν τὴν αὐτάρχειαν ἐπιμετ- ρῶν πρὸς τὸ μὴ ἐκκαῦσαι τὴν γῆν. Athenag. Leg 13. Ep. ad Diogn. 7. [Melito:] Apol. 8. Minuc. Fel. Oet. 17, δ ΕΞ, daneben auch in einem „orphischen“ Gedicht bei Clemens Alex. Strom. V p. 259 V. 5fl. — 439 ff. vgl. V. 264. — 445 χοιχῷ: I Kor. 15, 47. Theophil. ad Autol. II 19, 12 und auch Papyrus Paris. 3009 (Dieterich: Abraxas 5. 139, 34) τὸν χουοπλάστην τοῦ γένους τῶν ἀνϑρώπων. 431 πάταγον- Φ. --- κατέχεις Ewald vgl. V. 438f., aber da ist ein anderer Zusammenhang | 432 πραύνει DB nomüveıg Ew. — βαρυχτυπέα D Baovernneow ’P | 433 Anf. vgl. IV 58. — γῆν χλονῶν Ψ γῆν τε χλονῶν Rz. — χατέχεις Ew. — Nach δοιζήματα + ἠελίοιο Friedl. Vgl. Kroll: De oraculis Chaldaicis 64 sq. τ᾽ ἄγρια πόντου Wilam. | 434 zal ἀστεροπῶν P. — ἀπαμβλύνεις Ew. --- πυριφεγγεῖς Struve | 435 χεύματ᾽ ἔχει διπάς τε Wilam. χεύματα ἐρικινῆς δὲ Ψ' χεύματα ἠρακινῆς δὲ Φ χεύματα εἰαρινῆς δ. χ. Struve | 486 νεφελῶν τε βολὰς καὶ x. ὁρμάς Wilam. νεφε- λέων τε βουλῆς x. z. ὁρμῆς Ψ νεφελῶν βουλῆς x. x. ὁρμῆς ΦΊ Vor V. 487 fällt eine Lücke, in der das Beziehungswort zu αὐτοὶ (die Engel) stand: Bur. Gfick. | 437 μὲν < ΨΊ 438 αὐτῷ: αὐτὸς P. — δοκέειν P | 439 so ΦΨ (πᾶσι P πεφυχῶς P). Vor V.439 Lücke und fortzufahren mit πρὸ χτίσεως πάσης σοῖσι στέρνοισι περυκὼς Wilam. | 440 χτίστης Alex. χριτής ΦΨ 441 πρῶτον Ὁ — προσφϑέγξαο Alex. προσφϑέγξ ατο Ψ προὐφϑέγξατο D | 4423 Anf. vgl. V. 265. — ἰδοὺ Alex. ἴδιον DE. — πανομοίοιον ἀνέρα 443 μορφῇ ἡμετέῤᾳ P. — πνοήν RL | 445 ὑποτά- ξωμεν P| 446 δ᾽ ἔφησϑα: γὰρ ἔφης P | 447 neldero Castal. πείϑεται ΦΨ. NE ΟΣ EU ἡ ς ὧς Σ u ar VII, 431—465. 171 καὶ κτίσις ‚aldıog συνετάσσετο πλάσματι ϑνητῷ, οὐρανὸς ἀὴρ πῦρ χϑὼν γῆ καὶ χεῦμα ϑαλάσοης, 450 ἠέλιος μήνη, χορὸς ἄστρων "οῦρεα RN εὐφρόνη ἡμέρη ὕπνος ἔγερσις πνεῦμα καὶ ὁρμή, ψυχὴ καὶ σύνεσις, τέχνη φωνή τε καὶ ἀλκή ζῴων τ᾽ ἄγρια φῦλα τὰ »νηκτῶν καὶ πετεηνῶν πεζῶν τ᾽ ἀμφιβίων τε καὶ ἑρπυστῶν διφυῶν TE‘ “ὃ πάντα γὰρ αὐτός σοι συνετάσσετο σῇ ὑπ᾽ ἀγωγῇ. ' ὑστατίοις τε χρόνοις χϑόν ἀμείψατο καὶ βραχὺς ἐλϑών παρϑένου ἐκ Μαρίας λαγόνων ἀνέτειλε νέον φῶς, οὐρανόϑεν δὲ μολὼν βροτέην ἐνεδύσατο μορφήν. πρῶτα μὲν οὖν Γαβριὴλ σϑεναρὸν δέμας ἁγνὸν ἐδείχϑη; 40 δεύτερα καὶ κούρην ἀρχάγγελος ἔννεπε φωνῇ" - “δέξαι ἀχράντοισι ϑεὸν σοῖς, παρϑένε, κόλποις᾽. ὡς εἰπὼν ἔμπνευσε ϑεὸς χάριν *Nd αἰεὶ" κούρῃ" τὴν δᾶρα τάρβος ὁμοῦ ϑάμβος 9 ἕλεν εἰσαΐουσαν, στῆ δ᾽ ἄρ᾽ ὑποτρομέουσα᾽ νόος δέ οἱ ἐπτοίητο 165 παλλομένης χραδίης ὑπ᾿ ἀγνώστοισιν ἀκουαῖς. 462 ϑεός: Die Engel bekommen wohl auch den Namen ϑεός: vgl. Clemen- tina p. p. 165, 34 Lag. und den Zauberpapyrus des Louvre bei Wessely: Denk- schriften der Wiener Akademie XXXVI S. 144 V. 1485, 448 ἀίδιος < Ψ. — συντάσσετο A | 449 χϑὼν γῆ χαὶ D χϑὼν γῆ FR χϑὼν L χϑών re καὶ Alex. χϑὼν ἠδέ τε Rz., doch vgl. ähnliche Fülle des Aus- drucks: Orphica Ρ. 203, 30 Abel ϑαλάσσης | καὶ πόντου | 450. 451 οὔρεά τ᾽ ἦμαρ, | εὐφρόνη ὕπνος ἔγερσις πνεῦμα χαὶ ὁρμὴ Φ (danach in PS λείπει) οὔρεά τ᾽ εὐφρόνη | ἡμέρη ὕπνος ἔγ. nv. x. ὅρμὴ Ψ, nach οὔρεα nehmen die Heraus- geber Lücke an; οὔρεα hier sinnlos, also: (χορὸς ἄστρων) οὐρανοφοίτων Gfick. | 453 vgl. V. 364. I 207, — πετεηνῶν P πετεεινῶν A πετεινῶν ἃ. and. HSS. | 454 παιζῶν PS. — ἑρπυστῶν Bur. Gfick. vgl. XIII 160. ἑρπετῶν P ἑρπετέων D | 455 αὐτὸς σὺ P. — ovverdooero Opsop. συντάσσετο A συντάσσεο PSBFR συνετάσ- σεο L. — ὑπ᾽ ἀγωγῇ Alex. ὑπαγωγῇ A ὑπαναγωγῇ ἃ. and. HSS. | 456 re: δὲ Alex. — χϑόν᾽ ἀμείψατο Alex. χϑόνα ἠμείψατο BE | 456 ff. Versabteilung in @: Nach χϑόνα ἠμείψατο Lücke (in PS: λείπει), dann neue Zeile: zal βραχὺς ἐλϑὼν παρϑένου ἐχ. μαρίας λαγόνων τε | ἐξανέτειλε νέον φῶς, danach Lücke (am Rande PS: λείπει) und neuer Versanfang. In P: χαὶ Bo. 219. παρϑένου ἐκ μαρίας λαγώνων (λαγώ- vo» μάρίας R) | ἀνέτειλε νέον φῶς! οὐρανόϑεν δὲ μολὼν βροτέην ἐνεδύσατο μορ- φήν | 460 αὐτάγγελος Φ. — ἔνεπε φώνει F &vene φ. R ἐνεπεφώνει L | 461 τέξῃ (τέξει 1) ἀχράντοισι Ψ δέξαι ἐν ἀχράντοισι Alex.? | 462 ἐπένευσε P. — ϑεοῦ Alex. Ludwich, doch vgl. oben den Kommentar. — ἠδ᾽ αἰεὶ (αιει 1) χούρη DV ἤνιδι κούρῃ Wilam. | 463 δ᾽ ἄρα Ludw. ἄρα DE. — εἷλεν Φ. — εἰσαΐουσαν Alex. ἐσιοῦσαν A ἐξιοῦσαν PS ἐοῦσαν Ψ | 464 νόος A νέος PSB νεὼς Ψ. — ἐ- πτόητο P | 465 παλλομένης *oadinv Hartel. — ὑπ᾽ ἀγνώστησιν Ψ (ὑπ᾽ ἀνωίστοισιν Mein.). — ἀχοαῖς Ψ. 172 Sibyllina. αὖτις δ᾽ εὐφράνϑη καὶ ἰάνϑη κέαρ αὐδῇ, κουρίδιον δ᾽ ἐγέλασσεν, ξὴν δ᾽ ἐρύϑηνε παρειήν χάρματι τερπομένη καὶ ϑελγομένη φρένας αἰδοῖ, καί οἱ ϑάρσος ἐπῆλϑεν. ἔπος δ᾽ εἰσέπτατο νηϑδύν, “τὸ σαρχωϑὲν δὲ χρόνῳ καὶ γαστέρι ζῳογονηϑέν ἐπλάσϑη βροτέην ἰδέην καὶ κοῦρος ἐτύχϑη παρϑενικοῖς τοκετοῖς" τόδε γὰρ μέγα ϑαῦμα βροτοῖσιν, ἀλλ᾽ οὐδὲν μέγα ϑαῦμα ϑεῷ πατρὶ καὶ ϑεῷ υἱῷ. τικτόμενον δὲ βρέφος ποτὶ δ᾽ ἔπτατο γηϑοσύνη χϑών, 475 οὐράνιος δ᾽ ἐγέλασσε ϑρόνος καὶ ἀγάλλετο κόσμος. καινοφαὴς δὲ μάγοισι σεβάσϑη ϑέσφατος ἀστήρ, σπειρωϑὲν δὲ βρέφος δείχϑη ϑεοπειϑέσι φάτνῃ βουπελάταις τε καὶ αἰγονόμοις καὶ ποιμέσιν ἀρνῶν" καὶ Λόγου ἡ Βηϑλεὲμ πατρὶς ϑεόκλητος ἐλέχϑη. ω * * 480 ἐν κραδίῃ τε FOREIRORDORERN, πικρὰ τέρματα μισεῖν καὶ πάντων ἀγαπᾶν τὸν πλησίον ὥσπερ ξαυτόν᾽ καὶ ϑεὸν ἐκ ψυχῆς φιλέειν, αὐτῷ δὲ λατρεύειν. Tovvex ἄρ᾽ ἡμεῖς καὶ ὁσίης Χριστοῖο γενέϑλης οὐρανίης πεφυῶτες ἐπικλεόμεσϑα σύναιμοι 46 μνῆστιν ἐυφροσύνης ἐπὶ ϑρησκείῃσιν ἔχοντες, εὐσεβίης τε καὶ ἀτρεκίης βαίνοντες ἀταρπούς. οὔποτε πρὸς νηῶν ἀδύτοις ἐώμεσϑα πελάζειν, 467 Apokryphes Evangelium liegt zu Grunde: vgl. Protev. Jacobi ed. Tischend, XVII, wo Maria lacht. (Jesus lacht: Ev. Thom. XV). — 474. 475 vgl. Theo- gnis 5—10. — 480 ff. vgl. V. 403 ff. — 482 vgl. II 60. 466 αὖτις A αὖϑις ἃ. and HSS. — εὐφράνϑη Opsop. ἐφράνϑη F(?) ἐφράσϑη DRL. — αὐδὴ P | 467 ἐγέλασσεν A ἐγέλασεν ἃ. and. HSS. | 468 τερπομένην καὶ ϑελγομένην φρένα Φ. -- αἰδοῦς Ψ 469 ϑάρσον PSB. --- εἰσέπτατον ἡδύν A εἰσέπτατον ἡδήν B | 470 ζωογενηϑὲν A | 471 ἐτέχϑη P vgl. III 827. Fragm. 1,16 472 γὰρ < ΨῚ 414 ποτὶ δ᾽ ἔφϑατο Φ ποτεδέξατο Alex. — γηϑοσύνῃ A Opsop. | 477 σπειρωϑὲν Mdls. σπαργανωϑὲν Ψ σπαργανωϑεὶς D 478. 479: 419, 478 PVP w Ra. | 478 βουπελάταις Struve βουτελάταις ΦΨ 479 ἡ < Ψ. — Βηϑλὲμ Alex., doch vgl. Nonnos: Paraphr. VII 166. — Nach V. 479 Lücke: Opsop. | 480 te < Ψ. — ταπεινοφρονεῖν Alex. ταπεινόφροσι(ν) ΦΨ. — τόρματα (παρα- τόρματα L) Ψ τ᾽ Eoyuara Alex. | 483. 484 aus τοὔνεχα zal Χριστοῖο ἐπικλεό- μεσϑα σύναιμοι verkehrt erweitert: Wilam. | 483 ἡμεῖς re χαὶ ὁσίοιο P | 484 ἐπι- χλεόμεσϑα Opsop. ἐπικλεόμεϑα P ἐπικλέμεϑα D. — σύναιμοι: σὺν ἐμοί ye® | 485 μνῆστιν ἐυφροσύνης Alex. μνηστὴν εὐφροσύνης ΦΨ. — ἐπὶ ϑρησχείην zar- ἔχοντες Φ | 486—500 < Φ; Subseriptio: 4όξα τῷ ἁγίῳ ϑεῷ τῷ δόντι τέλος τῶν σιβυλλιακῶν χρησμῶν PS τέλος τῶν σιβυλλιαχῶν χρησμῶν B< A| 486 ἀταρποὺς Anon. Londin. ἀτραπούς P | 487 οὔποτε Opsop. οὐδέποτε Ψ. --- ἀδύτοις Alex. ἀδύτοισιν Ψ. — ἐώμεϑα P. (ἄδυτ᾽ εἰϑίσμεσϑα Wilam. az Ua aa ES Zu δὰ VIII, 466—500. 173 οὐ ξοάνοις σπένδειν, οὐδ᾽ εὐχωλῇσι γεραίρειν, - οὐδ᾽ ὀὁδμαῖς ἀνϑῶν πολυτερπέσιν οὐδὲ μὲν αὐγαῖς 10 λαμπτήρων, ἀτὰρ οὐδ᾽ “ἄρα τοὺς" ἀναϑήμασι κοσμεῖν, οὐ λιβάνου ἀτμοῖσιν ἀνιεῖσιν φλόγα “βωμόν Ὁ" οὐδ᾽ ἐπὶ ταυροϑύτοις μηλόσφαγα αἵματα λοιβαῖς λυτροχαρεῖς πέμπειν, χϑονίας μειλίγματα ποινῆς" οὐδ᾽ ἀπὸ σαρχοβύόροιο πυρῆς κνισσώδεϊ καπνῷ 495 καὶ μιαραῖς πνοιῇσι μιαίνειν αἰϑέρος αὐγήν" ἀλλ᾽ ἁγναῖς πραπίδεσσι γεγηϑότες εὔφρονι ϑυμῷ ἀφνειαῖς τ᾽ ἀγάπῃσι καὶ εὐδώροις παλάμῃσιν μειλιχίοις ψαλμοῖσι ϑεοπρεπέεσοσί TE μολπαῖς ἄφϑιτον ἐξυμνεῖν σε καὶ ἄψευστον κελόμεσϑα, 5800 παγγενετῆρα ϑεόν, πινυτόφρονα .........-. * * 498 ff. vgl. V. 335. 488 ξοάνοις Alex. ξοάνοισι 7 | 489 μὲν Alex. μὴν P | 490 ἀτὰρ Opsop. αὐτὰρ Ψ. — ἄρα τοὺς P Bur. (nämlich νηούς) vgl. z. B. Hesiod: "E. x. ἡ. 186, schwerl., besser ist an ein Epitheton von ἀναϑήμασιν, also etwa an ἀργοῖς (Rz.) zu denken | 491 ἀτμοῖσιν ἀνιεῖσιν Opsop. ἀτμίῃσιν ἀνεϑεῖσι Ψ. — βωμόν Ψ βωμῶν Alex. βωμοῖς (auf den flammenden Altären) Gffck. | 492 μηλόσφαγα αἵματα λοιβαῖς Bur. vgl. Orph. Argon. 614. μηλόσφαγα αἵματος λωβῆς Ψ | 493 χϑο- γνίοις Mdls. — μειλίγματα Alex. Rz. vgl. Pausan. IX 17,5. αἰνίγματα P | 494 ἀπὸ σαρχοβόροιο Alex. ἀποσχοβόροιο P. — πυρῆς Opsop. πύρνης P | 495 πνοιῇσι Opsop. πνοαῖσι P | 496 γεγηθότες Alex. γεγηϑότας Ψ 499 χελόμεϑα RL. | Nach 500 Subseriptio in #: στίχοι φβ ἐκ τοῦ πρώτου λόγου F ἐκ τοῦ πρώτου λόγου στοίχοι φ. B.R στίχοι φβ, darunter ἐκ τοῦ λόγου τοῦ πρώτου (ἐκ τοῦ πρώτου λόγου) LT (es folgt Β. 1 in Ψ). ΧΙ. Σιβύλλης λόγος ια΄. Κόσμε πολυσπερέων ἀνδρῶν καὶ τείχεα μαχρά΄ καὶ πόλιες ἄπλητοι Id ἔϑνεα μυριόεντα ἀντολίης δύσεως τε μεσημβρίης τε καὶ ἄρκτου παντοδαπαῖς φωναῖς μεμερισμένα καὶ βασιλείαις" 5 WE ἅπερ ὑμῶν" μέλλω τὰ κἀκιστ᾽ ἀγορεύειν. ἐξ οὗ γὰρ κατακλυσμὸς ἐπὶ προτέρους γένετ᾽ ἄνδρας καὶ γενεὴν "πενίην" ἐξώλεσεν ὕδασι πολλοῖς αὐτὸς ὁ παντοχράτωρ, ἕτερον δὲ γένος πόρεν ἄλλο ἀκαμάτων ἀνδρῶν" οἱ οὐρανῷ ἀντιφέροντες 10 πύργον δωμήσαντ᾽ ἐς ἀϑέσφατον ὕψος: ἀπ᾿ ἄλλων γλῶσσαι δ᾽ αὐτ᾽ ἐλύϑησαν᾽ ἐπ᾽ αὐτοὺς δ᾽ ἤλυϑεν ὀργή ὑψίστοιο ϑεοῦ βεβολημένη, κἄπεσε πύργος ἄσπετος" οἱ δὲ κακὴν γὰρ ἐπ᾿ ἀλλήλους ἔριν ὦρσαν. δὴ τότε καὶ δεκάτη γενεὴ μερόπων ἀνϑρώπων, 1 πολυσπερέων ἀνθρώπων: nicht nur episch, sondern auch Orakelstil: Ammian, Marcellin. XXXI 1, 5. — 3 vgl. Π 195. — 9ff. vgl. III 98 — 14 vgl. III 108. HSS.: QVH = 2. Überschrift: Σιβύλλης λόγος ἴα hinter Buch IV (λόγος T 2) 2. 1 χαὶ τείχεα μακρά — III 274. (809) | 2 ἄπλητοι Mendelssohn ἄπληστοι 2 vgl. XIII 170. — δ᾽ ἔϑνεα μυριόεντα Alexandre δ᾽ ἔϑνεά re (τι, Υ) 21} 8 ΞΞ 1196] 4 vgl. III 106. — βασιλείαις Mai βασιλείας 2 | 5 ἀλλ᾽ ἅπερ ὑμῶν 2 ἀλλ᾽ ὑπὲρ ὑμείων Nauck ἀλλ᾽ ἄγ᾽ ὑ ὑπὲρ ὑμῶν Mdls. — ἀγορεύσειν ΝῊ | 6 vgl. ΠῚ 109 | 7 πε- νίην 2 κείνην Rzach πέμπτην Schmidt (vgl. I 120, wo nach der Reihenfolge das Geschlecht der Sintflut das fünfte ist. V. 14 bildet dazu keinen Gegensatz, denn er ist gedankenlos III 108 nachgebildet). — ὕδασι πολλοῖς vgl. 1 248, 819} 8 Anf. — 1 66. — ἕτερον .... ἄλλο 9.... ἀνδρῶν vgl. I 87 f | 9 vgl. I 314. — ass VH | 10 δωμήσαντ᾽ ἐς Alex. boutaävteg 2. — ἀπ᾿’ αὐτῶν Buresch | 11 ἐπ᾽. 12.... βεβολημένη vgl. 1 18 ἢ. | 12 ὑψίστοιο Alex. ὑψίστου 2. — βεβολημένη aus 1 79 "Friedlieb βεβολημέναι 2. — κἄπεσε Volkmann χάππεσε 2 ἢ πέσε Ludwich, doch vgl. z. B. Kaibel: Epigr. graeca ex lap. conl. 423, 6: μεμνημένη σεῖο. (Sib. XIV 75) 18 vgl. III 103 | 14 vgl. III 108. — καὶ τότε δὴ Rz. aus III 108. χε δα 175 2 τ “2 , a 15 ἐξ οὗ ταῦτ᾽ ἐγένοντο᾽ μερίζετο γαῖα δ᾽ ἅπασα > - > - - , ἀλλοδαπῶν ἀνδρῶν καὶ παντοδαπῶν διαλέκτων, ὧν ἀριϑμοὺς λέξω καὶ ἀκροστιχίοις ὀνομήνω γράμματος ἀρχομένου καὶ τοὔνομα δηλώσαιμι. πρώτη δ᾽ Alyvrros βασιληίδα δέξεται ἀρχήν 20 ἔξοχον ἠδὲ δίκαιον" ἔπειτα δὲ φῶτες ἐν αὐτῇ πολλοὶ ἐπάρξουσιν βουληφόροι" αὐτὰρ ἔπειτα ἄρξει δεινὸς ἀνὴρ κρατερώτερος ἀγχιμαχητής" ovvoua δὲ σχήσει τοῦ ἀκροστιχίου τὸ γράμμα, Φάσγανα δ᾽ ἐχτανύσειε κατ᾽ εὐσεβέων ἀνθρώπων. 25 *onua δ᾽ ἔσται dxeivo* μέγα τούτου κρατέοντος γαίῃ ἐν Αἰγύπτῳ, ἥτις μέγα κυδαίνουσα ὀλλυμένας ψυχὰς λιμῷ τότε σιτοδοτήσει᾽ ἀντολίην ϑρέψει ἠδ᾽ ᾿Μσσυρίων γένος ἀνδρῶν αὐτὸς av ὁ δικασπόλος" οὔνομα δ᾽ αὐτοῦ 80 ἔσϑιν ....* μέτρου δεχάτου ἀριϑμοῖο. > > c ’ ’ ) ) > - ’ ἀλλ 0NROTav δεχαπλήγος ἀπ οὐρανοῦ αἰγλήεντος ἥξει ἐπ᾿ Αἴγυπτον, τότε σοι πάλι ταῦτα βοήσω. αἰαῖ σοι, Μέμφι, αἰαῖ μεγάλη Baoıkein' Ἐξξολέσειε λαόν σου πολὺν" Ἐρυϑραία ϑάλασσα. 86 ἔνϑ᾽ ὁπόταν λείψωσι "πέδον πολύκαρπον" ὀλεϑρον λαὸς ὁ δωδεκάφυλος ἀπ᾿ ἀϑανάτοιο κελευσϑείς, καὶ νόμον αὐτὸς ἄναξ δώσει ϑεὸς ἀνϑρώποισιν. c ’ » δ. ὧς N \ G Ἑβραίοις δ᾽ ἄρ᾽ ἔπειτα μέγας βασιλεὺς μεγάϑυμος 19--314 vgl. II 169---161. — 24 εὐσεβέων vgl. III 573. 15 ueoitero vgl. ΠΙ 107 | 18 Anf. = V 13. — δρηλώσωμι Meineke | 19 βασι- Anida Alex. βασιλίδα Q. — δέξεται Alex. δέξετ᾽ (δέξατ᾽ H) 2 | 91 ἐπάρξουσι 2 | 23 Anf. = V. 91. 153. XII 258. 121. XI 141. — ἀχροστιχίοιο Alex. (σχήσειεν) ἀκροστιχίου (τόδε γράμμα) Rz. | 24 Φ(άσγανα) = Blaoaw) | 25 vgl. XII 214. (72.) XIV 98. (179.) — 25 so 2, σῆμα δ᾽ ἐσεῖται ἐχεῖνο μέγα τούτου κρατέοντος Alex, σημεῖον δ᾽ ἔσται φοβερὸν τούτου χρατέοντος aus XII 72 Rz. | 28 ἀντολίην Alex. ἀντολίη 2 | 29 οὔνομα δ᾽ αὐτοῦ = XII 49 | 30 ἔσϑιν, danach Lücke in 2 (in H die eines ganzen Verses), danach μέτρου u. s. w. ἰσϑι (Alex. Rz.) τύπον δηλοῦν Geffcken. — Am Rande: ἐωσήφ ὃ πάγχαλλος H | 31 ὁπόταν δεχάπληγος Alex. (Volkm.) oder ὅταν ἡ δεχάπληγος Alex. ὁπόταν ὃ δϑεχάπληγος 2. — ἀπ᾿ οὐρανοῦ αἰγλήεντος vgl. II 36 | 32 τότε... βοήσω --- V. 108. vgl. ΠΙ 219, — πάλι Volkm. Alex. πάλιν 2|33 al al 2 und so immer. — σοι Alex. σὺ 2. — μεγάλη Volkm. σὺ μεγάλη 2 | 34 so 2, ἐξολέσει σου λαὸν ὕλον Rz. Mdls. vgl. Exod. 14, 6: Φαραὼ ... πάντα τὸν λαὸν ... συναπήγαγεν. — λαόν σου πολὺν ἐξολέσει Ludw. — Ἐρυϑραία Alex. ἐρυϑραῖα 2 | 35 ἔνϑ᾽ Alex. ἐν δ᾽ Q. — πέδου πολυχάρπου Gffck. — ὀλέϑρου Rz. Mdls. | 36 Anf —= III 249 | 37 νόμον Alex. aus III 256. μόνος 42} 88 δ᾽ ἄρ᾽ Q δ᾽ ἄρχ᾽ Υ δ᾽ ἄρ χ᾽ H. — βασιλεὺς μεγάϑυμος vgl. V. 99. 211. 176 Sibyllina. ἄρξει, ἀπ᾿ Αἰγύπτου wauadadeos ovvou ἔχων τιζς), 40 ψευδόπατρις Θηβαῖος ἀνήρ᾽ Μέμφιν δ᾽ ἀγαπήσει δεινὸς ὄφις, καὶ πολλὰ "φυλάξεται" ἐν πολέμοισιν. δωδεχάτης δεκάδος περιτελλομένης βασιλείας ἕπτ᾽ ἐπὶ καὶ δεκάτης ἐτέων ἑκατοντάδος, ἄλλων πέντ᾽ ἐπιλειπομένων, τότε δὴ Περσηίδος ἀρχή. 45 καὶ τότ᾽ Ἰουδαίοις σκότος ἔσσεται οὐδὲ φυγοῦνται λιμὸν καὶ λοιμὸν δυσανάσχετον ἤματι κείνῳ. ἀλλ ὁπόταν ἄρξῃ Πέρσης καὶ σκῆπτρα προλείψῃ *rios viovolo* περιτελλομένων ἐνιαυτῶν ἐς μούνας πέντε τετράδας "δεκατεύσει δὲ ταύτας 50 ἐννεάδας τελεϑεὶς ἑκατὸν" καὶ πάντ᾽ ἀποτίσεις" καὶ τότ᾽ ἔσῃ, Περσηΐ, λάτρις Μήδοισι δοϑεῖσα, πληγαῖς ὀλλυμένη διά [τε] κρατερὰς ὑσμίνας. αὐτίχα δή Πέρσαισι καὶ ᾿Δσσυρίοις κακὸν ἔσται πάσῃ τ᾽ Αἰγύπτῳ, Διβύῃ τ᾽ ἠδ᾽ Αἰϑιόπεσσιν 55 Kagoi τε Παμφύλοισιν Id ἄλλοις πᾶσι βροτοῖσιν. καὶ τότε υἱωνοῖς δώσει βασιλήιον ἀρχήν, οἱ πάλι πορϑήσουσι γένη πολλοῖσι λαφύροις γαῖαν ἀφαρπάζοντες ὅλην μὴ συμπαϑέοντες. 41 Moses ist Feldherr auch nach Artapanos bei Alexander Polyhistor (Euseb. Praep. ev. IX 27, 7)... Χενεφρῆν ὑπολαβόντα εὑρηχέναι χαιρὸν εὔϑετον πέμψαι τὸν Mwvoov En’ αὐτοὺς στρατηγὸν μετὰ δυνάμεως... --- 49 Υ͂, auf solche umständliche Gematria geht der Spott des Lukian: Alex. 11,3 vgl. 510. I 826---880. — 53—55 aus III 207—209. 39 ἀπ’ Αἰγύπτου Alex. En’ αἴγυπτον 2. — ψαμμαϑώδεος QV. — ἔχων τις Gfick. ἔχοντι 2 ἔχων τι Mai | 41 δεινὸς ὄφις = V 29. — φυλάξεται: λαφύξεται Bur. φρυάξεται (vgl. V 29 φυσῶν πόλεμον) Gfick. | 42 so Friedl. Ewald, δωδεχάτην δεκάδος δὲ περιτελλομένης βασιλείας 2 | 43 ἐτέων Gutschmid ἐς ἕω (2 | 44 πέντ᾽ Bur. πάντ᾽ 2 Ausgg. vgl. V. δ0. --- Περσηίδος Alex. Περσίδος 2 | 45f. vgl. V. 239. (III 265) | 46 — V. 240. vgl. II23. — xeivo Mai ἐχείνῳ 2 | 47 Anf. vgl. V. 261. XIV 185. — σχῆπτρα προλείψῃ vgl. VIII 132 | 48 υἱὸς υἱωνοῖο 2 υἱωνοῖο υἱοῖς Gffck. — ἐνιαυτῶν Mai δ᾽ ἐνιαυτῶν 2 | 49. 50 δεχατεύσει δὲ ταύτας | ἐννεάδας τελεϑεὶς ἑχατὸν καὶ πάντ᾽ ἀποτίσεις 2 ἑχατὸν δ᾽ ἐπὶ ταύταις | ἐννεάδας τελέσεις ἑχατὸν x. π. ἀ. Alex, δεχάδας δ᾽ ἐπὶ ταύταις | ἐννέα, πᾶν τελέσεις τε χαχὸν κ. π. ἀ. Gffck., doch haben alle solche Vorschläge nur wenig Wert, weil der Poetaster, w. 6. sch., sich in reinster Phantasmagorie ergeht | 50 χαὶ πάντ᾽ ἀποτίσεις = V 191. — πέντ᾽ ΝῊ | 51 Περσηΐ Gutschm. Πέρσῃσι 2 Ausgg. | 52 die .... ὑσμίνας vgl. V. 70. 124. XII 34. — re | 1 Gffck. vgl. XIV 108. 186 | 53—55 vgl. II 207—209 | 54 τ᾽ ἠδ᾽ Alex. τῆδ' QV τῇ δ᾽ H | 55 Anf. vgl. III 209. — Καρσί te Alex. χαὶ πᾶσι 2. — ἰδ Alex. Volkm. ἠδ᾽ 2. — βροτοῖσιν Alex. βροτοῖς 2 | 56 δώσει βασιλήιον ἀρχήν vgl. V. 285 ἢ, — δώσεις ὃ vgl. V. 51. — βασιλήιον Alex. Friedl. βασίλειον 2 vgl. V. 19.44 | 57 πάλι Alex. πάλιν 2. — πολλοῖσι Alex. πολ- λοῖς τε 8. ΧΙ, 39—85. 177 αἴλινα ϑρηνήσουσι Avygol παρὰ ἸΤίγριδι Πέρσαι. 60 Alyvrros δάκρυσιν πολλὴν χϑόνα ἀρδεύσειεν. καὶ τότε σοι, ηδεία γαίη, κακὰ πολλὰ ποιήσει Ἰνδογενὴς πολύολβος >, ἄχρι πάντ᾽ ἀποτίσεις, 000@ πάρος πεποίηκας ἀναιδέα ϑυμὸν ἔχουσα. αἰαῖ σοι, Μήδειον ἔϑνος, μετέπειτα λατρεύσεις 65 ἀνδράσιν Αἰϑιόπεσσιν ὑπὲρ Megonida χώραν" ἕπτ᾽ ἐπὶ τοῖς προσϑεῖσ' ἑκατὸν λυχάβαντας ἀπ᾽ ἀρχῆς πληρώσεις, δύστηνε, x ὑπὸ ζυγὸν αὐχένα ϑήσεις. καὶ τότε κυανόχρως πολιοπλόχαμος “μεγάϑυμος Ἰνδὸς ἄναξ μετέπειτα γενήσεται, ὃς κακὰ πολλά τὸ ϑήσει ἐπ᾽ ἀντολίης διὰ κρατερὰς ὑσμίνας" καὶ σέ γε λωβήσει μᾶλλον παρὰ πάντας ὀλέσσει. ἀλλ᾽ ὅταν *slxoorov ἔτος καὶ δέκατον βασιλεύσῃ ἕπτ᾽ ἐπὶ καὶ δέχατον, τότε δὴ βασιληίου ἀρχῆς πᾶν ἔϑνος οἰστρήσει καὶ ἐλευϑερίην ἀναδείξει τὸ λείψας δούλιον "αἷμ᾽ ἢ ἐπὶ τρεῖς μονάδας ἐνιαυτῶν. ἀλλὰ πάλιν ἥξει καὶ ὑπὸ ζυγὸν αὐχένα ϑήσει πᾶν ἔϑνος ἀνϑρώπων “Φρατερῷ πάλιν, N πάρος ἦεν δουλεῦον βασιλεῖ, καὶ ἑκουσίως ὑποτάξει. ἔσσεται εἰρήνη μεγάλη κατὰ κόσμον ἅπαντα. 80 καὶ τότε δ᾽ ᾿Ασσυρίοις βασιλεὺς μέγας ἔσσεται ἀνήρ, ἄρξει καὶ πᾶντας πείσει καταϑύμια βάζειν, ἅσσα ϑεὸς νομίμως διετάξατο" καὶ τότε τοῦτον φρίξουσιν πᾶντες βασιλεῖς χομόωντες ἀχωκαῖς δειμαλέοι καὶ ἄναυδοι, ὑπερμενέες τ᾽ ἐρατωποί 85 τούτῳ δουλεύσουσι ϑεοῦ μεγάλου διὰ βουλάς. 59 vgl. VIII 64. — λιγροὶ 2 | 60 vgl. V. 310 (I 166). — δάχρυσιν π. χϑ. ἀρδεύσειεν Nauck δαχρύσει π. χϑ. δ᾽ ἀρδεύσειεν 2 | 61 Μηδεία Bur. μηδία 2. — γαίη Alex. τεῇ 42} Θῷ ἀνὴρ + nach πολύολβος Alex. vgl. V.40. ἄναξ + Volkm, aus V. 69. — ἄχρι πάντ᾽ ἀποτίσεις vgl. V. 50. V 191 | 63 Anf. vgl. V 192. — ἀναιδέα ϑυμὸν ἔχουσα —= V. 293. V 192 | 65 Meoonide« χώραν Nauck μεροειδέα χῶρον 2 | . 66 προσϑεῖσ᾽ Alex. προσϑεὶς (προσϑε᾽ is V προσϑ' εἰς H) 2. — ἀρχῆς Alex. ἄρκτου 2 | 67 δύστηνε χ᾽ ὑπὸ (Volkm.) Nauck δύστηνε χαὶ ὑπὸ 2. — ὑπὸ... ϑήσεις vgl. ΠῚ 448 | 70 ἀντολίῃσι Alex. Volkm. Ludw. — διὰ χρατερὰς ὑσμίνας vgl. V.52 | 72 εἰχοστὸν ἔτος χαὶ 2 Bur. εἰκοστὸν καὶ ἔτος Alex. | 73 δὴ: δ᾽ ἐκ Gutschm. — βασιληίου Alex. βασιλείου 2 vgl. V. 56 | 74 ἐλευϑερίην Alex. ἐλευ- ϑέριον 2|75 λεῖψαν Rz. — δούλιον Alex. δούλειον (2. --- alu: dgu” Wilamowitz ἅμμ᾽ Gutschm.? εἶμ᾽ (Mdls.) Gffck. | 76 ἥξει: πτήξει Wilam. — ὑπὸ ξ. ady. ϑήσει vgl. Υ. 67 | 77 χρατερῷ Bur. vgl. VIII 126. χρατερῶς 2. — ἧ πάρος ἦεν vgl. 1133 | 782. χαὶ ἑχούσια, ὡς Önor., | ἔσσεται .... Wilam. | 79 vgl. III 755 | 80 ἔσ- σεται: ἔξοχος Mdls. aus V 256 | 83 φρίξουσι 2 | 84 τ᾽ ἐρατωποί: τε τοπάῤχαι Mäls. | 85 τούτῳ Alex. τούτου 2. — ϑεοῦ μεγ. d. βουλάς — 1 282. Sibyllina. 12 178 Sibyllina. πείσει γὰρ τὰ ἅπαντα λόγῳ καὶ πάᾶνϑ᾽ ὑποτάξει καὶ ναὸν μεγάλοιο ϑεοῦ καὶ βωμὸν ἐραννόν αὐτὸς δωμήσει κρατερῶς, εἴδωλα δὲ δίψει" φῦλα δὲ χαὶ γενεὴν πατέρων καὶ νήπια τέχνα 90 εἰς ἕν συγκομίσας οἰκήτορας ἀμφιβαλεῖται" οὔνομα δὲ σχήσειξ διακοσίων ἀριϑμοῖο, ὀχτωκαιδεχάτης γραμμῆς σημήια δείξει. ἀλλ᾽ ὁπόταν δεχᾶσιν περιτελλομένῃσι κρατήσῃ ταῖς δύο καὶ πρὸς πέντ᾽, ἐλϑὼν ἐπὶ τέρμα χρόνοιο, 95 ἔσσονται δὲ τόσοι βασιλεῖς, ὅσα φῦλα τὰ ϑνητῶν,. ὅσσαι φῆτραι, ὅσαι δὲ πόλεις, ὅσσαι δέ τε νῆσοι, ἤπειροι μακάρων ἠδ᾽ ἀγλαύόκαρποι ἄρουραι. εἷς ἔσται δὲ μέγας τούτων βασιλεὺς ἀγὸς ἀνδρῶν" εἴξουσιν δ᾽ αὐτῷ πολλοὶ βασιλεῖς μεγάϑυμοι, 10 καὶ τούτῳ παισίν τε καὶ υἱωνοῖς πολυόλβοις δώσουσιν μοίρας βασιληίδος εἵνεκεν ἀρχῆς ἐς δεκάδας δεκάδων ὀχτώ, μονάδας (T’) ἐπὶ ταύταις ὃξ ἐτέων᾽ ἄρξει καὶ ἐς ὕστατον ἀντειλοῦσιν. ἡνίκα ϑὴρ βριαρὸς δ᾽ ἥξει σὺν Agnı κραταιῷ, 105 χαὶ τότε σοι, βασίλισσα γαίη, χόλος ἐξαναφύσει. αἰαῖ σοι, Περσὶς γῆ, 000 ἐκχύματα δέξῃ αἵματος ἀνδρομέου, ὁπόταν ἥξει σοι ἐκεῖνος ὀμβριμόϑυμος ἀνήρ᾽ τότε τοι πάλι ταῦτα βοήσω. 88 εἰδωλαὰ δὲ δίῳψει: aus Stellen wie ΠῚ 606. VIII 224 weiter entwickelt; später öfter wiederkehrend als sibyllinisches Motiv, vgl. die Tiburtin. 510. S. 183 Sackur: et destruet templa ydolorum (vgl. XIII 135£.). 86 τὰ ἅπαντα Volkm. τὰ πάντα 2. — καὶ πάνϑ'᾽ ὑποτάξει = V 19 87 zul... ϑεοῦ vgl. III 274. — ἐραννὸν Alex. ἐρανὸν 2 | 88 δωμήσει Alex. δομήσει 2 vgl. V. 10. — εἰδωλα δὲ δίψει vgl. ΠῚ 606 | 91 Απῇ = V. 23. — διηκοσίων Rz. | 92 σημήια Alex. Volkm. σημεῖα 2 | 93 δεχάσι Alex. δεχάτην 2 | 94 ταῖς δύο καὶ πρὸς πέντ᾽, ἐλϑὼν Wilam. τοῖς δύο χαὶ πέντε προσελϑὼν 2 ταῖς δύο καὶ πέντε προσιὼν Bur. --- τέρμα χρόνοιο .--- V. 272. — χρόνοισ 2 | 95 ὄσσονται VH. — δὲ τόσοι Alex. δὲ τοῖς οἱ 2. — φῦλα Alex. φυτὰ 2 | 96 ὕσσαι φῆτραι (φρῆτρα!), ὕσαι δὲ πόλεις Alex. ὕσσαι δὲ φητραῖος ai δὲ πόλεις 2. — Nach δὲ + re Alex. < 2|98 μέγας τούτων Alex, τούτων μέγας 2 | 99 εἴξουσιν Ludw. ἄρξουσι 2 — βασιλεῖς μεγάϑυμοι = V. 211 | 100 παισί 2 | 101 δώσουσι 2. — βασι- Anidog Alex. βασιλίδος 2 | 102 Interpunktion von Gffck., ἐς (εἰς) δεχάδας δεχάδων, ὀχτὼ μονάδας 2. τ. Ausgg. — τ᾿ + Wilam. | 103 ἐξ Friedl. ἐξ 2. — ἀντελέουσιν Rz. | 104 ”Aonı Volkm. Alex, ἄρη 2 | 105 βασίλισσα yaln Alex. βασιλεῖς ἀγαυοὶ 2 βασιλὶς ἀγαυὴ Gutschm. | 106 yain Rz. γαῖ᾽ Mdls. — 600° ἐχχύματα δέξῃ vgl. III 320. — ὅσσ᾽ Alex. doo« 2 | 107 ἥξῃ Bur. | 108 ὀμβριμόϑυμος ἀνὴρ = XII 100 (1 104). — τότε... βοήσω = V. 32. — πάλι Alex. πάλιν 42. XI, 86—133. 179 ἀλλ᾽ ὅταν ᾿ἸΙταλίη προφύῃ μέγα ϑαῦμα βροτοῖσιν. 110 »νηπιάχων μινύρισμα ἀχηρασίῃ παρὰ πηγῇ, ἄντρῳ ἐπὶ σκχιερῷ ϑηρὸς τέκνα μηλοφάγοιο, οἵτινες ἀνδρωϑέντες ἐφ᾽ ἑπτὰ λόφοισι κραταιοῖς πολλοὺς πρηνίξουσιν ἀναιδέα ϑυμὸν ἔχοντας, ἀμφότεροι ἀριϑμῶν ἑκατόν, οἷς οὔνομα δείξει 115 σῆμα μέγ᾽ ἐσσομένων" καὶ ἑπτὰ λόφοισι δὲ τείχη καρτερὰ δωμήσουσι καὶ ἀμφ᾽ αὐτοῖς βαρὺν Ἄρη στήσουσιν. τότε δ᾽ αὐτ᾽ ἔσται ἐπανάστασις ἀνδρῶν φυομένη περὶ σέ, μεγάλη καλλίσταχυ γαῖα, are uey&dvue' ἀτὰρ πάλε ταῦτα βοήσω. 120 Ἐπρὸς ἐπὶ --- πληγὴν" μεγάλην οἴκοις ὑποδέξῃ, καὶ πάλε σοι ἰδίων ἔσται ἐπανάστασις ἀνδρῶν. ἄρτι δέ σε, τλῆμον Φρυγίη, κατοδύρομαι οἰκτρῶς" ἥξει γάρ σοι ἅλωσις ap Ἑλλάδος ἱπποδάμοιο καὶ πόλεμος δεινός [τε] διὰ κρατερὰς ὑσμίνας. — 5 ἴλιον, οἰκτείρω 08° ἀπὸ Σπάρτης γὰρ Ἐριννύς ἥξει σοῖς μελάϑροις ὀλοῷ κεχερασμένη ἄστρῳ᾽ σοὶ δὲ μάλιστα πόνους μόχϑους στοναχᾶς τε γόους TE ϑήσει, ἐπὰν ἄρξωσι μάχην εὖ εἰδότες ἄνδρες, ἥρωες Ἑλλήνων ἀρηιφίλων 0% ἄριστοι. 130 τούτων δ᾽ εἷς ἔσται βασιλεύς, χρατερὸς αἰχμητής" ἀμφὶ κασιγνήτῳ μετελεύσεται ἔργα κάκιστα. αὐτοὶ δ᾽ αὐτ᾽ ὀλέσουσι Φρυγῶν κλυτὰ τείχεα Τροίης" ἡνίκα δὶς πέντε περιτελλομένων ἐνιαυτῶν 110 ἢ. vgl. V 11. — 125—140 aus III 414---418. 109 προφύῃ Alex. προφυῆ 2 | 110 γηπιάχων V νηπίαχον 0. — ἀκηρασίῃ παρὰ πηγῇ Alex. ἀχερασίῃ παρὰ πληγῇ (πληγῆ) 2 | 111 ϑηρὸς τέχνα μηλοφάγοιο = 11. ΧΠ 11. vgl. XI 303 | 112 ἑπτὰ λόφοισι = Υ. 115 [118 ἀναιδέα ϑυμὸν ἔχοντας vgl. 1 180. — ἔχοντας Wilam. (Gfick.) ἔχοντες 2 | 115 ἑπταλόφοισι 2| 116 δωμήσουσι Alex. δομήσουσι 2 vgl. V. 88 | 117 στήσουσι 2. — ἔσται ἐπανά- oracıg ἀνδρῶν —= V. 121. vgl. 1 355. — ἔσται Volkm. Alex. ἔστ᾽ 2 | 118 χαλ- λίσταχυ γαῖα vgl. V. 177. 241. (XIV 119) | 119 ἀτὰρ ... βοήσω vgl. V. 32. — πάλι Alex. πάλιν 2. | 120 πρὸς ἐπὶ πληγὴν V πρὸς ἐπιπληγὴν H πρὸς σ᾽ ἐπὶ πληγὴν Q πρόσϑεν ἐπεὶ πληγὴν Mäls. (βοήσω) | πρός σέ γ᾽, ἐπεὶ πλ. Wilam. πρὸς ἐπὶ τοῖς 74.2? | 121 πάλι Alex. πάλιν 2 | 122 vgl. V 287 | 123 Anf. vgl. IV 891 124 re [] Wilam. — διὰ xo. ὑσμίνας vgl. V. 52] 190 vgl. III 414. --- Ἐρινὺς Rz. | 126 σοῖς Alex. σοι 2. — κεχερασμένη Alex. (vgl. 2. Β. Apollinarios: Psal. CXLIV 30 εὐδικίη . κεχερασμένη ἔργοις) κεκερασμένῳ 2. --Ξ ἄστρῳ: οἴστρῳ Ludw. | 127 vgl. ΠῚ 417 (XII 247). — σοὶ Alex. aus III 417. σοὺς 2 | 128 μάχης Alex. | 129 Ἑλλήνων ἥρωες Alex. — ἀρηιφίλων Mai ἀριιφίλων 2 | 130 χρατερὸς Wilam. χλυτὸς 2 χλειτὸς Alex. — Nach V. 130 interpoliert Q aus Homer: Il. Π' 179 ἀμφότερόν τ᾽ ἀγαϑός TE μέγας TE χρατερός τ᾿ αἰχμητής, ι 125 180 Sibyllina. πληρώσει πολέμοιο μιαιφόνα ἔργα Κρονίων, 6 αἰφνίδιος δὲ βροτοὺς ξύλινος δόμος ἀμφικαλύψει, καὶ τοῦτον δέξῃ ἐπὶ γούνασιν οὐχὶ νοοῦσα ἔγκυον Ἑλλήνων λόχον ἔμμεναι, ἡ βαρυπενϑής" αἰαῖ, *2v νυχτὶ μιᾷ ἢ πόσους ὑποδέξεται "Ardng, ἠδὲ λάφυρα πόσα πολυδαχρύτοιο γέροντος 140 "ἄξει" ἀγήρατον δ᾽ ἔσται κλέος ἐσσομένοισιν. τοῦνομα δὲ σχήσει βασιλεὺς μέγας ἔκ Διὸς ἀνήρ στοιχείου ἀρχομένου" ὃς ἐπεὶ νόστου τετύχῃσι, δὴ τότε καὶ πέσεται δολίης ἐν χειρὶ γυναιχός. — ἄρξει δ᾽ ἐκ γενεῆς τε καὶ αἵματος ᾿Ασσαράχοιο 15 παῖς κλυτὸς ἡρώων, χρατερὸς καὶ ἄλκιμος ἀνήρ. ἥξει δ᾽ ἐκ Τροίης μεγάλῳ πυρὶ δῃωϑείσης φεύγων ἐκ πάτρης φοβερὸν διὰ μῶλον ᾿Αρηος" βαστάζων ὦμοισιν ξὸν πρέσβυν γενετῆρα, υἱὸν δ᾽ ἐν παλάμῃ κατέχων μόνον, εὐσεβὲς ἔργον 150 δέξει, παπταίνων ὅστις πυρὸς ἔσχισεν ὁρμήν αἰϑομένης Τροίης, καὶ ἐπειγόμενος di ὁμίλου δειμαίνων περάσει γαῖαν φοβερήν τε “ϑάλασσαν. οὔνομα δὲ σχήσει τὸ τρισύλλαβον, οὐ γὰρ ἄσημον στοιχεῖον ἀρχόμενον δηλοῖ τὸν ὑπέρτατον ἄνδρα. 155 καὶ τότ᾽ ἀναστήσειε πόλιν κρατερήν τε Λατίνων. πέντ᾽ ἐπὶ (καὶ) δεκάτῳ ἔτεϊ ἐπὶ βένϑεσιν ἅλμης 134 Κρονίων Μά]5. χρόνοιο 2 | 135 = VIII 198, — δὲ < VH. --- δόμος Alex. δόλος 2 Rz. | 137 λόχον Mein. χόλον 2. — ἣἧ βαρυπενϑής = XII 105. 110 vgl. XI 298. — ἧ βαρυπενϑὴς Alex. ἢ βαρὺ πένϑη 2,138 vgl. Π 158. XII 112. XIV 82. 344. — 138 ἐν νυχτὶ μιᾷ 2 ig ἐν voxıl aus 1 186. ΠῚ 404 Volkm. — πόσους ὑποδέξεται "Auöng vgl. III 480 | 140 ἄξει: ἄξετ᾽ Gfick. — ἀγήρατον .... ἐσσομένοισιν --- 111 418. — ἀγήραντον Ludw. — ἐσσομένοισιν Alex. Dechent Nauck ἑσπομένοισι 2 | 141 Anf. vgl. V. 91 | 142 Anf. — V. (154). 196. (XI 271). XIV 183. — στοιχείου Mai στοιχεῖον 2. — so Wilam., ἀρχομένοιο ἐπὶ νόστοιο στοι- χήσει 42} 143 καὶ τότε δὴ Rz. — πέσεται Alex. πεσεῖται Q | 144 ἐκ... ... Ἂσ- σαράκοιο vgl. Υ 8. — ἐκ γενεῆς Klausen &x γενέτης 2. — Ὡσσαράκοιο Mai ἀσα- ράχοιο H ἀσάρχοιο QV vgl. XII 8 | 146 Anf. vgl. V 9. --- Τροίης Alex. ταύτης 2. — μεγάλῳ πυρὶ Klaus. πυρὶ μεγάλῳ 2 | 147 ἐκ πάτρης Mdls. ἔχπαρις 2. — μῶλον Ἄρηος = V. 187. XII 159. XIII 148. — μῶλον Mai μῶμον 2. --- ἄριος VH | 149 μόνον Alex. νόμον QV νόμων H | 150 ῥέξει Klaus. ῥήξει 2. --- ὅστις . ὁρμὴν =V 9. — ὅστις... 151... Τροίης [ ] "Br. | 151 ἐπειγόμενος Klaus. ἐπειγομένης 42} 152 περάσει Als Kader eis (ἐς Η) 2| 153 vgl. V. 91. — οὗ παράσημον Mdls. | 154 vgl. V. 142. — στοιχεῖον ἀρχόμενον Fehr στοιχείου ἄρχο- μένου 2 Ausgg. | 155 χαὶ τότ᾽ ἀναστήσειες Volkm. χαὶ τότε δ ἀναστήσειε 2. — χρατερήν τε “ατίνων 2 χρατεροῖσι Δατίνοις Rz., schwerl., die Stelle ist gleich XIV 31 verderbt aus sinnloser Kopie eines Passus wie XII 34 | 156 χαὶ + nach ἐπὶ Alex. vgl, V. 73. — ἔτεϊ Alex. ἔτει 2. i ac og "a 2 αν Bee We ΧΙ, 134—179. 181 ὕδασιν ὀλλύμενος σχήσει ϑανάτοιο τελευτήν. ἀλλά uw οὐδὲ ϑανόντ᾽ ἐπιλήσεται ἔϑνεα φωτῶν" ἄρξει γὰρ γενεὴ τούτου μετόπισϑεν ἁπάντων 160 ἄχρις ἐπ᾿ Εὐφράτου Τίγριος “ποταμῶν ἀνὰ μέσσον χώρης ᾿᾿σσυρίων, ὅππη μηκύνετο Πάρϑος. ἔσσεται ἐσσομένοις, ὁπόταν τάδε πάντα γένηται. καί τις πρέσβυς ἀνὴρ σοφὸς ἔσσεται αὖτις ἀοιδός, ὃν πᾶντες καλέουσι σοφώτατον ἐν μερόπεσσιν, 166 οὗ κόσμος πραπίδεσσιν ὅλος παιδεύσεται ἐσϑλαῖς" γράψει γὰρ χεφάλαια a δύναμίν τ᾽ ἐπίνοιαν. καί τε σαφῶς γράψει μάλ᾽ ἀϑέσφατα ἄλλοτε ἄλλη τοῖσιν ἐμοῖσι λόγοις μέτροις ἐπέεσσι κρατήσας" αὐτὸς γὰρ πρώτιστος ἐμὰς βίβλους ἀναπλώσει 170 καὶ κρύψει μετὰ ταῦτα καὶ ἀνδράσιν οὐχέτι δείξει ἐς τέλος οὐλομένου ϑανάτου, βιότοιο τελευτῆς. ἀλλ᾽ ὁπόταν δὴ ταῦτα τελειωϑῇ, ἅπερ εἶπον, Ἕλληνες πάλιν αὖτις ἐπ᾿ ἀλλήλους μαχέονται" ᾿Ασσύριοι ᾿Αραβές τε φαρετροφόροι τ᾽ ἔτι Μῆηῆδοι, τὸ Πέρσαι καὶ Σικελοὶ Avdoi τ᾽ ἐπαναστήσονται, Θρῇκες Βιϑυνοί τε καὶ οἱ παρὰ ῥδεύμασι Νείλου ναίουσιν γαίην καλλίσταχυν᾽ ἐν δὲ κυδοιμόν πᾶσιν ὁμοῦ ϑήσει ϑεὸς ἄφϑιτος. ἀλλὰ μάλ᾽ αἰνῶς ἀνὴρ ᾿Ασσύριος νόϑος Αἰϑίοψ ἵξεται ἄφνω 157 vgl. Dionys. Halic. Arch. I 64, 4. Origo gentis Romanae XIV 8, Scholion Veronense ad Vergili Aen. I 259. — 163—169 vgl. III 419425. — 170f. Ahnliche Fiktion bei Dietys: Prologus. IV Esr. 12, 37 (Assumpt. Mos. 1, 17). 157 ὀλλύμενος Alex. ὀλλυμένοις Q — ϑανάτοιο τελευτήν — 111546 | 158 uw Alex. μὴν VH μὲν Q. — ϑανόντ᾽ Alex. Friedl. ϑάνατόν τ᾽ 2 | 160 Πὐφρήτου ποταμοῦ Τίγριός τ᾽ oder Edye. Τίγρ. ποταμοῦ τ᾽ Rz. | 161 χώρης Klaus. χωρὶς 2. — μηκύνεϑ' ὁ Dechent | 162 Anf. = IV 97. — önörav .... γένηται vgl. III 92 | 163 vgl. ΠΙ 419 164 σοφώτατον Alex. Volkm. σοφώτατ᾽ 2 | 165 vgl. ΠῚ 421 | 166 Anf. vgl. ΠῚ 423. — χεφάλαια δύναμίν τ᾽ ἐπίνοιαν 2 x. κατὰ δύναμίν τ᾽ ἐπίνοιαν Alex. x. καϑ' ὧν δύναμιν ἐπινοιῶν Rz. x. ἔχων δύναμιν ἐπινοιῶν Gfick. | 167 re Alex. τότε 2 τὸ Bur. — σαφῶς γράψει vgl. 1Π| 423 f. — σαφῶς 2 und 1Π| 424 BP, σοφῶς Mäls. Rz., aber 2, benutzte eine schon verderbte Vorlage. — ἄλλη Mdls. Rz. κάλλη 2 | 168 τοῖσιν ἐμοῖσι λόγοις Alex. zal τοῖσιν ἐμοῖς λόγοις 2. — μέτροις... κρατήσας vgl. III 424. --- μέτροις τ᾽ ἔπεσίν τε Rz. μέτρων ἐπέων τε Bur. | 169 vgl. 1Π 425 | 171 οὐλομένου ϑανάτου vgl. ΧΙΠ 4 | 172 vgl. VIII 299. -- τελειωϑῇ ἅπερ εἶπον Volkm. aus VIII 299. XII 201. ἅπερ εἶπον τελειωϑῇ (τελεωϑῇ Q) 2 | 175 τ᾽ Alex. δ᾽ 2 | 176... 177 ναίουσιν vgl. XII 488. — 176 παρὰ ῥευμασι Νείλου vgl. V. 254. V 484. — χεύμασι Rz. | 177 ναίουσι 2 | 178 αἰνὸς Mdls.? | 179. ἵξεται Alex. ἵχεται 2. 182 Sibyllina. ı0 ϑυμὸν ἔχων ϑηρὸς καὶ πάντ᾽ ἰσϑμὸν διακόψει παπταίνων, ἐπὶ πᾶσιν ἰὼν πέλαγος διαπλεύσει. καὶ τότε σοι μάλα πολλὰ γενήσεται, Βλλὰς ἄπιστε. αἰαῖ σοι, τλῆμον Ἑλλάς, ὅσα δεῖ σ᾽ ἀνοιμῶξαι. ἕπτ᾽ ἐπὶ ὀγδοήκοντα ἐτῶν ἐπιτελλομενάων 185 παμφύλου φοβεροῦ πολέμου σκύβαλον λυγρὸν ἔσσῃ. ἔνϑα * Maxndoviov* πάλιν ἔσσεται Ἑλλάδι πῆμα καὶ Θρήχην ὀλέσει πᾶσαν καὶ μῶλον "Agnos νήσοις ἠπείροις τε φιλοπτολέμοις τε “τοράτροις. ἔσσετ᾽ ἐνὶ προμάχοισι, τὸ δ᾽ οὔνομα τοῦτο μεϑέξει, 190 πεντήκοντ᾽ ἀριϑμῶν δεχάκις στοιχεῖον ὃ δηλοῖ. ἀρχὴν ὠκύμορος δὲ γενήσεται" ἀλλὰ μεγίστην καλλείψει βασιλείαν ἀπειρεσίην τε χατ᾽ alav. αὐτὸς δ᾽ αὖ πέσεται ὑπὸ δουροφόρου καχοβούλου * Inoag ἐν συρίᾳ ἡγούμενος οἷά περ οὐδείς. 195 ἄρξει δ αὐ μετέπειτα πᾶις τούτου μεγάϑυμος στοιχείου ἀρχομένου" γένους (δὲ) διέξοδος ἔσται. οὐ Διός, οὐχ Ἄμμωνος ἀληϑέα τοῦτον ἐροῦσιν πάντες ὁμῶς, Koovidao νόϑον δ᾽ ὡς ἀναπλάσονται. πολλῶν δ᾽ αὐ μερόπων ἀνδρῶν πόλεις ἐξαλαπάξει" 200 Εὐρώπῃ δὲ μέγιστον ἀνασταχυώσεται ἕλκος. 198. 200. 201 vgl. ΠῚ 883, 882, 384. 180 f. vgl. VIII 155. — πάντ᾽ ἰσϑμὸν Alex. πάνϑ᾽ ἰσμὸν 2. --- ἰὼν Alex. ἐὸν 2| 181 διαπλεύσας Bur. διαμείψας Rz. aus VIII 156 188 τλήμων Rz. — δεῖ σ᾽ οἰμῶξαι Mein. | 184 περιτελλομενάων Nauck. Über den Genetiv fem. vgl. I 229 | 185 πολέμου... ἔσσῃ vgl. VII 58 | 186 vgl. III 381. — Μακηδονίων Q Maxndovin Mdls. | 187 μῶλον "Aonog = V. 147 188 φιλοπολέμοις τε τοράτροις 2 φιλοπτολέ-. μοις δὲ σατράπαις Alex.? φιλοπτολέμοισί τ᾽ Ὀρέσταις Gfick. φιλοπτολέμοις τὲ Toı- βαλλοῖς Rz. — Nach V. 188 fehlt 1 V.: Rz. Wilam. fährt ohne Lücke fort: ...ög οὔνομα | 190 Anf. vgl. XII 238. XIV 227. — πεντήκοντ᾽ ἀριϑμῶν δεχάκις (Alex.) Rz. δεχάκις πεντήχοντα ἀριϑμῶν (ἀριϑμόν H) 2. — στοιχεῖον ὃ δηλοῖ Alex. στοιχεῖ᾽ ἐν (στοιχεῖ ἐν V) ᾧ δηλοῖ 2. — Am Rande in H: περὲ φιλίππου | 191. 192. 194 setzt Wilam. nach 196. — 191 Anf. vgl. XII 248, — δὲ Friedl. τε 2 | 192 zur’ Alex. χαὶ 2 | 193 Anf. = XII 175. XIV 125 | 194 ζήσας ἐν συρίᾳ Q (Wilam,) ζ. ἐν ἀσσυρίᾳ (ἀσσυρία H) ΝῊ ζῆσαι ἐν εὐπορίᾳ Alex. ζῆσαι ἐν οὐρίᾳ Gflck. — οἷά περ οὐδείς --- XIV 249 (243). | 195 Anf. = XII 48. — δ᾽ αὖ Alex. Friedl. δ᾽ οὐ .. --- πάις Alex. παῖς 2 | 196 Anf. — V. 142. — ἀρχομένοιο Alex. — γένους δὲ (δὲ + Alex. Volkm.) διέξοδος ἔσται Mdls. γένος διέξοδον ἔσται 2 | 197 vgl. V 7. ΧΙΠ Ὁ 198 vol. III 383. — ὁμῶς Alex.? Bur. Ludw. ὅμως 2, — ἀναπλάσονται Alex. ἀνταπλά- σονται 2 ἀντιπλάσονται Rz. | 199 πόλεις ἐξαλαπάξει 2 (vgl. 1 187) πόλιάς τ᾽ ἀλαπάξει Volkm. | 200 vgl. III 382. XI, 180-221. 183 οὗτος καὶ Βαβυλῶνα πόλιν λωβήσεται λοιμῷ καὶ πᾶσαν ὁπόσην ἐπιδέρκεται ἠέλιος γῆν, ἀντολίῃ, κόσμον τε καταπλεύσει μόνος αὐτός. αἰαῖ σοι, Βαβυλών, ϑριαμβίαισι λατρεύσεις, οὺ δεσπότις αὐδηϑεῖσα' κατ᾽ ᾿Ασίδος ἔρχεται "Agns, ἔρχεται ἀτρεκέως καὶ σφάξει 000 τέκνα πολλά. καὶ τότε δ᾽ ἐχπέμψεις τὸν σὸν βασιλήιον ἄνδρα τετρᾶδος ἐξ ἀριϑμοῦ συνώνυμον, ἐγχεσίμωρον δεινὸν τοξοβόλον τε μετὰ χκρατερῶν πολεμιστῶν. 210 καὶ τότε δὴ Κιλίκων καὶ ᾿Δσσυρίων μέσον ἕξει λιμὸς καὶ πόλεμος" αὐτὰρ βασιλεῖς μεγάϑυμοι ϑυμοβόρου ee δεινὴν στάσιν ἀμφιβαλοῦσιν. ἀλλὰ σὺ μὲν *pure πέρον τὸν βασιλῆα λεῖπε δ᾽ αὐτόν" μηδὲ ϑέλῃς μενέειν und αἴδεο δειλὸς ὑπάρχειν" ο1 δεινὸς γάρ σε λέων ἐπιίξεται, ὠμοβόρος ϑήρ, ἄγριος ἀλλοδίκης λώπην ἀμφειμένος ὥμοις. φεῦγε χεραύνιον ἄνδρα. κακὸν δ᾽ ᾿Ασίῃ ζυγὸν ἥξει χαὶ πάλι πᾶσα χϑὼν πίεται φόνον ὀμβρήεντα. ἀλλ ὅταν Αἰγύπτου μεγάλην πόλιν ὀλβοδότειραν 990 στηρίξει Πελλαῖος "Agns, αὐτῷ δ᾽ ὀνομήνῃ, μοῖραν καὶ ϑάνατον προδοϑεὶς δολίως ὑφ᾽ ἑταίρων — mn ..... ee δ... Mia) .-.- ame ...--- ..-.- 567 gem) .... --..-.--΄..-.-. 214 und αἴδεο δειλὸς ὑπάρχειν: Vgl. das Orakel bei Herodot I 55 μηδ᾽ αἷ- δεῖσϑαι κακὸς εἶναι. --- 216—218 aus ΠΙ 38939. 201 vgl. III 384. --- λοιμῷ: αἰνῶς Ludw. οἰκτρῶς Mdls, Bur. λύμῃ Wilam.? | 203 ἀντολίῃ Wilam. ἀντολίην 2 Ausgg. — χόσμον τε: τε dbow Rz., schwerl. — μόνος Alex. μόνον 2 | 204 Anf. = III 303. — σοι Alex. Friedl. zai 2. — ϑριαμ- βίαισι Gffck. Bur. ϑριαμβίεσσι (ϑριαμβίεσι H) 2 ϑριαμβευϑεῖσα Alex. ϑριαμβείῃσι Rz. | 205 Anf. = III 386. — xar’ Mdls. Rz. χαὶ 2 | 206 Anf. vgl. V. 278. — χαὶ ... πολλὰ vgl. VII 89 | 207 βασιλήιον Alex. Friedl. βασίλειον 2 | 208 ἐξ ἀριϑμοῦνν ἐξαρίϑμου QH ἐξ ἀριϑμοῖο Alex. Volkm. | 210 δὴ Alex. δ᾽ ἡ 42} 211 χαὶ πόλεμος καὶ λιμὸς Mdls.? λοιμὸς καὶ πόλεμος Rz.? — αὐτὰρ Alex. ἀτὰρ 2. — βασιλεῖς μεγάϑυμοι —= V. 991 212 ἀμφιβαλοῦσιν Alex. Friedl. ἀμφιβολοῦσιν 42} 218 So (περον τον V περόντον H) 2 ἀλλὰ σὺ μὲν φύγε τὸν πρότερον βασιλέα, λίπε δ᾽ αὐτὸν Alex. ἀλλὰ σὺ μὲν φεύγειν πρότερόν τε λιπεῖν βασιλῆα Mdls. ἀλλὰ σὺ μὲν φύγε τὸν Περσῶν βασιλέα, λίπε δ᾽ αὐτοῦ Wilam. | 214 μηδ᾽ αἴδεο δειλὸς ὑπάρχειν Mäls., vgl. oben den Kommentar. μηδὲ δούλειος ὑπάρχειν 22 1 216 Anf. = III 390. — ἀλλοδίχης aus III 390 Alex. ἀντὲ δίχης 2. — λώπην .... @uoıg = XI 38. vgl. III 389. — λώπην Alex. λώβην Q λώβης VH | 217f. vgl. III 390. — - Ασίῃ ζυγὸν Mai dein &.Q ἀσί &. V ἀσίξυγον H | 218 vgl. V. 228. ΠῚ 392. XIII 115. — 218 zei πάλι πᾶσα x9. Mein. za! πᾶσι πᾶσα χϑὼν 2 | 219 ὅταν Αἰγύπτου Gfick. ὁπόταν alyunrog 2 dtav Αἰγύπτῳ Alex. | 220 ὀνομήσῃ VH | 221 προδοϑεὶς.... ἑταίρου vgl. XII 140. XIV 91. — Nach 221 Lücke: Alex. 184 Sibyllina. Ἰνδοὺς γὰρ προλιπόντα καὶ ἐς Βαβυλῶνα μολόντα βάρβαρος ἐξολέσει τοῦτον φόνος ἀμφὶ τραπέζαις. ἄρξουσιν μετέπειτ᾽ ἄλλοι κατὰ φῦλον ἕκαστον 225 δημοβόροι βασιλεῖς καὶ ὑπερφίαλοι καὶ ἄπιστοι ἐν ὀλίγοις ἔτεσιν" αὐτὰρ μεγάϑυμος ἀγήνωρ, *0g πᾶσιν Εὐρώπην" ἐπικαλαμήσεται γυμνήν, ἐξότε πᾶσα χϑὼν πίεται παμφύλιον αἷμα, λείψει "ἀτὰρ βιότου μορφὴν ἰδίαν ἀναλώσας. 280 ἔσσονται δ᾽ ἄλλοι βασιλεῖς δὶς τέσσαρες ἄνδρες &x γενεῆς τούτου, οἷς οὔνομα πᾶσι τὸ αὐτό. ἔσται δ᾽ Αἴγυπτος νύμφη τότε κοιρανέουσα, καὶ πόλις ἡ μεγάλη [te] Μακηδονίοιο ἄνακτος, πότνι᾽ ᾿Αλεξάνδρεια, κλυτὴ ϑρέπτειρα πολήων 235 κάλλει TE στίλβουσα, μόνη μητρόπτολις ἔσται. καὶ τότε μεμφέσϑω Μέμφις τοῖς κοιρανέουσιν. εἰρήνη δ᾽ ἔσται βαϑεῖα κατὰ κόσμον ἅπαντα" γῆ δὲ μελάμβωλος καρποὺς τότε πλείονας ἕξει. καὶ τότ᾽ ἸΙουδαίοις κακὸν ἔσσεται οὐδὲ φυγοῦνται 40. λιμὸν καὶ λοιμὸν δυσανασχέτῳ ἤματι κείνῳ" ἀλλὰ μελάμβωλος καλλίσταχυς ἡ νεόκοσμος ὀλλυμένους πολλοὺς ὑποδέξεται ἀμβροσίη χϑών. ἀλλ᾽ ὀκτὼ βασιλεῖς ἑλώδεος Αἰγύπτοιο πληρώσουσιν (ἐτῶν) ἀριϑμοὺς τρεῖς καὶ τριάκοντα 245 πρός τε διακοσίους. αὐτὰρ γένος ἐξαπολεῖται αὐτῶν οὐ πάντων, ῥίζη δέ γε ἐξαναφύσει ϑηλυτέρη βροτολοιγός, ἑξῆς προδότις βασιλείης. 222 μολόντα Alex. μολῶντα 42} 223 βάρβαρος Alex. βάρβαρον 2. — τρα- πέζαις Alex. τραπέζης 2 | 224 Anf. = XII 117. XIV 21. — ἄρξουσι 2 | Ba εἶν Alex. Volkm. | 227 ὃς πᾶσιν Εὐρώπην (am Rande ἅπασαν Q, im Text ὃς “πάσαν εὐρώπην H) ἐπικαλαμήσεται γυμνὴν 2 Εὐρώπην ὃς ἅπασαν ἐπικαλαμήσετ᾽ ἐρυμνὴν Mein. Ede. ὃς ἅπ. ἐπικαλαμήσεται γυμνήν Gfick. Bur. | 228 vgl. V. 218 | 229 So 2, λείψει ἀτὰρ (ἄφαρ Rz.) βίοτον μοίρῃ ἰδίῃ ἀναλύσας Gfick. vgl. XII 175. XIV 69. λείψει ἀτὰρ βιότου uolonv ἰδίαν ἀναλώσας Alex. | 233 vgl. XII 49. — τέ | ] Wilam. — Maxndovioıo ἄνακτος = XII 270. XIII 49. — Maxndovioıo Alex. Volkm. uaze- dovioıo 2 | 234 vgl. V 88. — ϑρέπτειρα πολήων = (V 88). ΧΙ 302 | 235 μητρόπτολις Alex. μητρόπολις 2 | 237 vgl. V. 79. 1Π 755. — δ᾽ ἔσται βαϑεῖα 2 δὲ Bayer’ ἔσται Mdls. — χατὰ χόσμον ἅπαντα = 11 25 | 238 vgl. Π 30. — μελάμβωλος Alex. μελάμβολος 2 vgl. V. 241 | 2391. vgl. V. 40 ἢ. — 239 τότ᾽ Alex. τότε 2| 240 λιμὸν χαὶ λοιμὸν vgl. 1123. — dvoavdoyerov Alex. | 241 μελάμβωλος Alex. μελάμβολος 2 | 242 ὀλλυμένους Alex. vgl. V. 27. — ἀλωμένους 2 | 243 βασιλῆες Alex. Wilam. — ἑλώδεος Alex. ὑλώδεος 2 | 244 ἐτῶν + nach πληρώσουσιν Mäls. < 2] 245 γένος ἐξαπολεῖται -- III 395. XI, 222—270. 185 ἀλλ᾽ αὐτοὶ καχότητι κατ᾽ αὐτῶν ἔργα πονηρά δέξουσιν μετέπειτα καὶ ἄλλος ἄλλον ὀλέσσει" 28 [xorsı πορφύρεος γενέτης γενετῆρα μαχητήν καὐτὸς ἀφ᾽ υἱῆος, πρὶν δὴ φυτὸν ἄλλο φυτεύσει, ἐκλείψει" dien δ᾽ ἀναϑηλήσει μετέπειτα αὐτοφυής" τοῦ δὴ παραφυόμενον γένος ἔσται. ἔσται γὰρ χώρης βασιλὶς παρὰ χεύμασι Νείλου 25 ἑπταπόροις στομάτεσσιν ἐπερχομένοιο ϑαλάσοης, εἰκοστοῦ δ᾽ ἀριϑμοῦ πολυήρατον οὔνομα ταύτῃ" μυρία δ᾽ αἰτήσει καὶ χρήματα πάντα συνάξει χρυσοῦ τ᾽ ἀργυρίου te‘ δόλος δὴ ἔσσεται αὐτῇ ἐξ ἰδίων ἀνδρῶν. τότε σοι πάλι, γαῖα μάκαιρα, 980 ἔσσονται πόλεμοί τε μάχαι τ᾽ ἀνδροκχτασίαι τε. ἀλλ᾽ ὅταν ἄρξωνται πολλοὶ Ῥώμης ἐριϑήλου, οὔτε γε μὴν μακάρων προλελεγμένοι, "ἀλλὰ" τύραννοι χιλιάδων δ᾽ ἀρχοὶ καὶ μυριάδων γεγαῶτες καὶ νομίμων ἀγορῶν οἱ ἐπίσκοποι ἠδὲ μέγιστοι »65 ΕΚαίσαρες ἄρξουσιν διαδέγμενοι ἤματα πάντα" τούτων δ᾽ ὑστάτιος ἄρξει δεκάτου ἀριϑμοῖο βύστάτιος Καίσαρος" ἐπὶ χϑονὶ γυῖ ἐκτείνων, "Agnı δεινῷ βεβλημένος ἀνδρὸς ὑπ᾽ ἐχϑροῦ" ὃν παῖδες Ῥώμης ἰδίῃς παλάμῃσι φέροντες 0 εὐσεβέως ϑάψουσ᾽, ἐπὶ δ᾽ αὐτῷ σῆμα χέουσιν 250-253 aus III 398—400. ei κακότητι zart’ αὐτῶν Mein. ARUNENE: χαὶ αὐτῶν ΝῊ zaxörnta καὶ are Q | 249 δέξουσι V ῥαίξουσι Ἡ δέξουσι Q. — ἄλλος ἄ. ὀλέσσει vgl. XII 97. 134 (XIV 11). — ἄλλος γ᾽ ἄλλον Alex. ἀλλήλους Rz. | 250—253 vgl. III 398—400 | 251 φυτεῦσαι Alex. | 252 ῥίζη Alex. ῥίζα | 253 ἔσται Alex. ἐστίν 2 | 254 παρὰ x. Νείλου vgl. V. 176 | 255 ϑαλάσσῃ | 256 οὔνομα ταύτῃ vgl. XIII 23 | 258 δόλος ... αὐτῇ vgl. ΠῚ 191 (XIV 334). — δή: δέ οἱ Wilam. δέ τοι Rz. | 259 μάχαιρα Alex. vgl. III 483. 368. μαχρά 2 | 260 vgl. IV 68. XII 241. XIV 154. XII 9. 106. — ἔσονται 2 | 261 Anf. vgl. V. 47. — Poouns ἐριϑήλου = Υ1Π 145. XII 81 | 262 vgl. XIV 197. — μαχάρων προλελεγμένοι Wilam. μαχάρων προδεδειγμένοι 2 Gutschm. („Götterentsprossene“), Rz. χαιρῷ προδεδειγμένοι Mdls. — ἀλλὰ: οὐδὲ Wilam. — τύραννοι Q? τυράννου VH | 265 ἄρξουσι 2. — διαδέγμενοι Wilam. διζήμενοι 2 Gutschm. („alle Tage ambierend“.) Bur. („gierig“) δυσδαίμονες Hartel | 267 ὑστάτιος Καίσαρος 2 ὑστάτιος Καῖσαρ ὃς Alex. Die Lesart der HSS., w. e. sch., z. T. aus Dittographie entstanden, vielleicht stand ursprgl. da: οὔνομ᾽ ἔχων, πέσεται δὲ, --- ἐπὶ χϑονὶ γυῖ᾽ ἐχτείνων Mein. ἐπιχϑόνια γυῖα χτείνων 2 | 268 Anf. vgl. XII (98) 249. (275) XIII 146 (XIV 51. 115). — ἄρηι Alex. ἄρῃ (ἄρη H) 2 | 269 Ῥώμης παῖδες VH. — Οἰδίῃς Mein. re μιῆς 2 | 270 ϑάψουσ᾽, ἐπὶ Mein. ϑάψουσι" περὶ 2. — χεοῦσιν Bur. 186 Sibyllina. ἧς φιλίης ἕχατι χάριν μνήμῃ μετέχοντες. ἀλλ ὁπόταν λυχάβαντος ἐπέλϑῃ τέρμα χρόνοιο, δὶς δὲ ἢ διηκοσίων ἢ καὶ δὶς δέχα πληρώσασα, ἐξότε σου κτίστης, ϑηρὸς παῖς, ἡγεμόνευσεν, οὐ οὕὔχέτι δικτάτωρ ἔσται μεμετρημένος ἄρχων" ἀλλὰ ἄναξ βασιλεύς τε γενήσεται ἀντίϑεος φώς. ἴσϑι τότ᾽, Alyunte, σοι ἐπερχόμενον βασιλῆα" ἥξει δ᾽ ἀτρεκέως φοβερὸς κορυϑαίολος Ἄρης. καὶ τότε σοι, χήρη, ἔσται μετόπισϑεν ἅλωσις" 280 δεινοὶ γὰρ μαλεροί τε βίῃ περὶ τείχεα γαίης ἔσσονται πόλεμοι χακοεργέες. ἐν πολέμοις δέ αὐτὴ λυγρὰ παϑοῦσα νεοτρώτων καϑύπερϑεν φεύξει δειλαίη" μετέπειτα δὲ εἰς λέχος ἥξεις αὐτῷ τῷ φοβερῷ" ὃ *Yauos τέλος" ἐστὶ σύνευνος. 25 αἰαῖ σοι, δύσνυμφε κόρη, βασιλήιον ἀρχήν δώσεις Ῥωμαίῳ βασιλεῖ καὶ πάντ᾽ ἀποτίσεις, ὅσσα πάρος “πολέμοισιν ἀνδρείῃσιν ὃ ἔπραξας" δώσεις γαῖαν ὅλην ἐμπροίκιον ἀνδρὶ κραταιῷ ἄχρις ἔσω Διβύης καὶ ἀνδρῶν κυανοχρώτων. 80 ἔσσῃ δ᾽ οὐχέτι χήρα, συνοικήσεις δὲ λέοντι ἀνδροβόρῳ φοβερῷ τε ἐνυαλίῳ πολεμιστῇ. καὶ τότε δειλαία ἐν ἀνϑρώποισιν ἄφαντος πᾶσιν „—, λείψεις γὰρ ἀναιδέα ϑυμὸν ἔχουσα" καὶ λάβεται “σεμνὴν Oro περίδρομος ", ἠχέτα τύμβος 294 Dio Cass. LI 8, 6: ἣ γὰρ Κλεοπάτρα πάντα... ἐς τὸ μνημεῖον, ὃ ἐν 271 μὲν + nach φιλίης Mdls. --- χάριν μνήμῃ Mdls. μνήμῃ χάριν 2 μνήμῃ τε χάριν Alex. | 272 vgl. ΨΠΠ 189. --- τέρμα χρόνοιο vgl. V. 94 | 273 διηκοσίων 2 τριηχοσίους Alex. vgl. XII 12 | 276 ἀλλὰ Alex. ἀλλ᾽ 2 vgl. V. 322, — φὼς Alex. φῶς 2 | 277 ἴσϑι τότ᾽, Αἴγυπτέ, σοι Mdls. vgl. XII 224. εἰς (εἰ V) δὲ τότ᾽ Αἰγύπτῳ 2| 278 Anf. vgl. V. 206 | 279 σοι, χήρη, ἔσται Rz. Gutschm. (ἔσεται) vgl. V. 290. σοι χειρὶ ἔσσεται R. — ἔσται μετόπισϑεν ἅλωσις vgl. IV 89 | 280 μαλεροί Alex. μαλελοί 2 | 281 Anf. vgl. V. 260. — ἔσσονται Alex. ἔσονται 2. — χαχοεργέες Alex. καχοεργὲς 2 | 282 αὐτὴ Alex. αὕτη 2 | 283 ἥξεις Rz. ἥξει 2 | 284 ὁ γάμος τέλος ἐστὶ σύνευνος 2 Ausgg. (Mdls. vergleicht Pollux III 38 τέλος ὃ γάμος ἐχαλεῖτο), schwerl.; ö yauooröAog ἐ. o. Gffck.: der die Hochzeit ausrüstet, ist der Bräutigam | 285 σοι Alex. od 2. — δυσνύμφη ΝΗ. — βασιλήιον Alex. Friedl. βασίλειον 2. — βασιλήιον ἀρχήν 286 δώσεις vgl. V. 56. (XII 36) | 286 za πάντ᾽ ἀποτίσεις vgl. V 191 | 287 ὅσσα ... ἔπραξας vgl. V 192. — πολέμοισιν ἀνδρείῃσιν 2 παλάμῃσιν ἐν ἀνδρείησιν Mdls. πολέμοισιν ἐν ἀνδρείοισιν Bur. πολέμοις τε zei ἀνδρείῃσιν Gfick. | 288 δώσεις γαῖαν ὕλην ἐμπροίχιον Mäls. ὡς εἰς (εἰ V) ἕν προχίων ὅλην γῆν 2 | 290 ἔσσῃ Alex. ἔσῃ 2 | 293 ἔσῃ + nach πᾶσιν Rz. — ἀναιδέα ϑ. ἔχουσα = V 192 | 294 σεμνὴν ὅπο περίδρομος V σεμνὴν ὅπω neoldoouog H σ. ὁπότε ar u Zi ie ne ΧΙ; 271-317. | 187 96 ζῶσαν ἔσω *v σπλὴν ἐφάρμοστος κορυφαῖος ἢ, δαιδάλεος, πουλὺς δέ σε κλαύσεται... ὦ λαός, καὶ βασιλεὺς ἐπὶ σοὶ δεινὸν στοναχήσεται οἶχτον. καὶ τότε δ᾽ Αἴγυπτος λάτρις ἔσσεται ἡ πολύμοχϑος, ἢ πολλοῖς ἔτεσιν τροπαιοφορέουσα κατ᾽ Ἰνδῶν" 0 δουλεύσει δ᾽ αἰσχρῶς, ποταμῷ δ᾽ ἐπὶ δάκρυα μίξει καρποφόρῳ Νείλῳ, ὅτι δὴ κεκτημένη ὄλβον καὶ πάντων μέγεϑος ἀγαθῶν, ϑρέπτειρα πολήων, ϑρέψει μηλοφάγου γενεὴν φοβερῶν ἀνθρώπων. al, ὁπόσοις ϑήρεσσι λάτρις καὶ κύρμα γενήσῃ, 305 Alyunre πολύολβε, ϑεμιστεύουσα δὲ λαοῖς" ἢ πρὶν καὶ βασιλεῦσιν ἀγαλλομένη μεγάλοισιν λαοῖς δουλεύσεις τλήμων διὰ λαὸν ἐκεῖνον, ὃν πάρος εὐσεβέοντα μετήγαγες ἐς πολὺ πῆμα μόχϑων καὶ κοπετῶν, ἐπὶ δ᾽ αὐχένα ϑῆχας ἄροτρον 8:0 αὐτοῦ καὶ δάκρυσιν βροτέοις ἤρδευσας ἀρούρας. τοῦὔνεχεν αὐτὸς ἄναξ ϑεὸς ἄφϑιτος αἰϑέρι ναίων ἐξαλαπάξει ὅλην καὶ εἰς κοπετὸν προϊάψει" καὶ τίσεις ἀνϑ’ ὧν σὺ πάρος ποίησας ἀϑέσμος, ὕστατα δὲ γνώσῃ, ὅτι σοὶ ϑεοῦ ἤλυϑεν ὀργή. 315 αὐτὰρ ἐγὼ Πυϑῶνα καὶ εὔπυργον Πανοπῆα βήσομαι" ἔνϑα μὲ πάντες ἀληϑέα φημίξουσιν μάντιν Ῥχρησμῶ" αὐτὰρ μεμανηότι ϑυμῷ τῷ βασιλείῳ κατεσκεύαζεν, ἠϑροίχει. Vgl.10,5. Plutarch. Anton. 74. [Plut.] De prov. Alex. 45 πρὸ τοῦ μνήματος τῆς Κλεοπάτρας ὃ καλεῖται Mavowisıov. — 308 εὖσε- βέοντα vgl. III 573. — 317 ff. vgl. III 815—818. περίδρομος Q σὲ μνῆμα neoldoouov Gflck. — ἠχέτα Gutschm. (das gewölbte hallende Grabmal) ἔχεται VH οἴχεται Q | 295 ζῶσαν Alex. ζῶσα 2. — v σπλὴν 2 ὕσπληγξιν Mäls. Gfick. — χορυφαῖος 2 χορυφαῖσιν Alex. | 296 αἴλινα + nach κλαύσεται Mein. vgl. V. 59| 297 οἶχτον Alex. οἰκτρὸν 2 | 298 Αἴγυπτος λάτρις Alex. αἰγυπτολάτρις 2 vgl. XII 1 χλυαλατιναδάων. --- ἣ πολύμοχϑος vgl. V. 137 | 299 ἔτεσι 2. — ἐτέεσσι τροπαιοφοροῦσα Alex. | 302 πάντων μέγεϑος Alex. πᾶν μὲν μεγέϑους 2. — ϑρέπτειρα πολήων ---Ὗ. 234. — ϑρέπτειρα Alex. ϑρεπτῆρα 2. — Den ganzen Vers gestaltet Mdls. so: παμμεγέϑη πολλῶν τ᾽ ἀγαϑῶν ϑρέπτειρα πολήων | 303 undo- φάγου γενεὴν vgl. V. 111. — unAopayov Bur. μηλοφάγων 2 μηλοφάγον (Alex.) Rz. | 304 ὁπόσοις Alex. Friedl. ὁπόσοι 2. — ϑήρεσσι Alex. ϑήρεσι 2 | 305 πολύολβε Mai πουλύολβε 2. — δὲ Alex. ἐδὲ (de H) 2 1 308 μετήγαγες Alex. Friedl. μετή- γαγεν 2 | 310 xui..... ἀρούρας vgl. V. 60. — δάχρυσι 2 | 311 Yeög.... γαίων = V 298 | 312 ὅλην σε χαὶ Alex. — ἐς H | 313 vgl. V 191 | 314 vgl. VI 66 (V 53). — ὅτι... ὀργὴ vgl. V. 11 | 315 Πυϑῶνα Alex. Friedl. πιϑῶνα 2 | 316 ἀληθέα φημίξουσιν vgl. III 2. — φημίξουσιν Friedl. φημίζουσι 2 | 317 χρησμῶ 2 χρησμῳδὸν Friedl. — αὐτὰρ u. ϑυμῷ vgl.-I 172. 188 Sibyllina. ἄγγελον. σου. u‘ ἐπὴν βίβλοις δὲ προσέλϑῃ μὴ τρέσσῃ, καὶ πάντα τά τ᾽ ἐσσόμενα πρό τ᾽ ἐόντα 80 γγνώσετ᾽ ἀφ᾽ ἡμετέρων ἐπέων" τότε τὴν ϑεόληπτον οὐκέτι τις μάντιν" καλέσει χρησμῳδὸν ἀνάγκης. — ἀλλά, ἄναξ, νῦν παῦσον ἐμὴν πολυήραϊτον αὐδήν οἶστρον ἀπωσάμενος καὶ ἐτήτυμον ἔνϑεον ὀμφήν καὶ μανίην φοβεράν, δὸς δ᾽ ἱμερόεσσαν ἀοιδήν. 322 γρῖ. II 1-7. 318 Nach ἄγγελον Lücke (von 10—12 Buchstaben in H) in 2. ἔστ᾽ ἐρέων τις + Gffek.: man wird mich toll nennen, aber- nachher stellt sich alles als Wahr- heit heraus | 319 z&.... ἐόντα vgl. III 822 | 320 ἡμετέρων ἐπέων —= XI 173. — τότε... 321 vgl. ΠῚ 817£. | 321 μάντιν 2 Ausgg. μανικὴν Gfick. aus III 818. — ἀνάγχης: ἄναγνον Mdls.? | 322 vgl. III 1-7. — ἀλλά Alex. ἀλλ᾽ 2 vgl. V. 276. — αὐδὴν Alex. ἀοιδὴν 2 vgl. XII 295. οἴμην Mäls. vgl. Apollinar. Psal. OXLIX, 1 | 324 δὸς... ἀοιδήν = XII 173. vgl. XII 297. — δὸς: δὸς δὸς VH. ΨΥ u m a ae nn Zu ΧΗ: Σιβύλλης λόγος ιβ. ᾿4λλ᾽ ἄγε μοι στονόεντα “χρόνον κλύε Aarıwıdanv' ἦ τοι μὲν πρώτιστα μετ᾽ ὀλλυμένους βασιλῆας Αἰγύπτου, τοὺς πάντας ἴση κατὰ γαῖα φέρεσκεν, καὶ μετὰ τὸν Πέλλης πολιήτορα, ᾧ ὕπο πᾶσα δ ἀντολίη βεβόλητο καὶ ἑσπερίη πολύολβος, ὃν Βαβυλὼν ἤλεγξε, νέκυν δ᾽ ὥρεξε Φιλίππῳ, οὐ Διός, οὐχ ᾿άμμωνος ἀληϑέα φημιχϑέντα, καὶ μετὰ τὸν γενεῆς τε καὶ αἵματος ᾿Ασσαράκοιο, ὃς μόλεν ἐκ Τί goins, ὅστις πυρὸς ἔσχισεν ὁρμήν, 10 πολλοὺς δ᾽ αὐ μετ᾽ ἄναχτας, ἀρηιφίλους μετὰ φῶτας, καὶ μετὰ »ηπιάχους, ϑηρὸς τέκνα μηλοφάγοιο, καὶ μετὰ τὰς ἐτέων ἑκατοντάδας ἕξ διαβῆναι καὶ δισσὰς δεκάδας Ῥώμης δικτάτορος οὔσης, ἔσσετ᾽ ἄναξ πρώτιστος ἀφ᾽ ἑσπερίοιο ϑαλάσσης 15 Ῥώμην κοιρανέων μεγάλ᾽ ἄλκιμος ἠδὲ μαχητής, ἀρχὴν στοιχείων ὅστις λάχε καὶ σὲ πεδήσας 1-11 vgl. V 1-11. HSS.: Q (< V. 259-299) VH = 2. Überschrift: σιβύλλης λόγος ıB 2. 1 ἀλλ᾽ ἄγε Mai ἀλλά γε 2. — στονόεντα Alexandre aus V 1. στενόεντα 2. — χλύε “ατινιδάων Alex. χλυαλατιναδάων 2 vgl. ΧΙ 298, χλεινῶν τε Δατίνων Ν 1 BP 2 ἢ τοι aus V 2 Alex. ἢ ὅτι 4} 8 ἴση κατὰ γαῖα φέρεσχεν aus V 3 Alex. ἢ χατὰ γαῖαν φέρεσχον 42} 4 πολιήτορα aus V 4 Alex. πελιήτορα (2. --- ὕπο Alex. ὑπὸ 221 5 βεβόλητο: δεδάμαστο V ὅ. --- ἑσπερίη πολύολβος vgl. XIV 133 | 6 ἤλεγξε aus V 6 Alex. Miete Q YAsgevr VH | 7 vgl. XI 197. — ἀληϑέα φημιχϑέντα vgl. II 2 | 8 τὸν: τῶν VH. — ’Aooaodxoıo Mai ἀσάρχοιο 2 vgl. XI 144 9 ὅστις... ὁρμήν = XI 150 | 11 ϑηρὸς... μηλοφάγοιο = XI 111 | 12 ἐτέων Alex. ἑτάρων 2 | 13 δισσὰς Alex. δύο τὰς 2. — διχτάτορος οὔσης Alex. διχτάτωρος οὔσης 2 διχταρευούσης Buresch? | 14 Anf. = V 12. --- ἀφ᾽ ἑσπερίοιο ϑαλάσσης = II 176 | 15 Ῥώμης Alex. | 16 ἀρχὴν... λάχε vgl. Υ 15. 190 _ Sibyllina. "Aocos ἀνδροφόνοιο παγήσεται, ἀγλαόκαρπε" λώβην ἐχτίσεις, ἥν περ προέηκας ἑκοῦσα" αὐτὸς γὰρ μεγάϑυμος ἀριστεύσει πολέμοισιν᾽ 20 ὃν Θρήκη πτήξει καὶ Σικελίη, μετὰ Μέμφις, Μέμφις πρηνιχϑεῖσα δὲ ἡγεμόνων κακότητα ἠδὲ γυναικὸς ἀδουλεύτου ὑπὸ δουρὶ πεσούσης" καὶ ϑεσμοὺς ϑήσει λαοῖς καὶ πάνϑ᾽ ὑποτάξει" κῦδος ἔχων κρατερὸν σχήπτρων ἐπὶ πουλὺ χρατήσει" 25 οὐ γὰρ ὑπερϑήσει ὀλίγον χρόνον οὐδέ ποτ᾽ ἄλλος σχηπτοῦχος βασιλεὺς τούτου πλέον, οὐ μίαν ὥρην, Ῥωμαίων, ὅτι πάντα ϑεὸς κατένευσ᾽ ἐπὶ τούὐτφ᾽ [καὶ δὴ καὶ καιροὺς ἐπεδείξατο ἐν χϑονὶ δίῃ ϑεσπεσίους μεγάλους, ἐπὶ δ᾽ αὐτοῖς σήματ᾽ ἔδειξεν. 80 ἀλλ ὁπόταν ἀστὴρ πανείχελος ἠελίοιο λαμπρὸς ἀπ᾽ οὐρανόϑεν προφανῇ ἐνὶ ἤμασι μέσσοις. καὶ τότε δὴ κρύφιος ἥξει λόγος Ὑψίστοιο σάᾶρχα φέρων ϑνητοῖσιν ὁμοίιον" ἀλλὰ σὺν αὐτῷ αὐξήσει τὸ χράτος Ῥώμης κλεινῶν τε Λατίνων, 35 αὐτὸς δ᾽ αὐϑ᾽ ὃ μέγας βασιλεὺς ἰδίης ὑπὸ μοίρης χατϑάνεται παραδοὺς ἑτέρῳ βασιλήιον ἀρχήν. καί τις δ᾽ αὐ μετὰ τοῦτον ἀνήρ, κρατερὸς αἰχμητής, ἄρξει πορφυρέην λώπην ἀμφειμένος ὥμοις, ὃς τε τριηκοσίων ἀριϑμῶν κεραίην ἐπὶ πρώτην 20—23 vgl. V 16—19. — 21 δι’ ἡγεμόνων καχότητα vgl. Π1 366. — 38, 84 apologetisch: vgl. Tertullian. ad Scapul. 2 Christianus nullius est hostis nedum imperatoris, quem.... salvum velit cum toto Romano imperio. Apol. 32. Melito (Euseb. h. eccles. IV 26, 7). — 39 (£)=V 21f. 19 ἀριστεύσει πολέμοισιν Alex. Friedlieb ἀριστεύουσι πολέμοις 2 | 20 ὃν aus Υ 16 Alex. ἡ 2. — ϑράχη V 16 PP. — μετὰ: καὶ V 16 BP | 21 δι’ ἡγεμόνων κακότητα vgl. III 366. — κακότητα Rzach aus V 17. XIII 53. χαχότητος 2 | 22 ἀδου- λώτου Rz. aus V 18. — ὑπὸ δουρὶ: ἐπὶ κῦμα V 18 ΦΨ 38 = V 19. — ϑεσμοὺς Alex.? Rz. δεσμοὺς 2 | 24 σχήπτρων ... κρατήσει --- VII 68. — πουλὺ Alex. πολὺ | 25 ὑπερϑήσει ὀλίγον χρόνον 2 ὑπερϑήσειε βίου χρόνον Mäls. — οὐδέ ποτ᾽ ἄλλος Alex. οὐδ᾽ ὁπότ᾽ ἄλλοις 2 | 26 ὥραν VH | 27 χατένευσ᾽ Alex. χάτευσ᾽ VH zaredo..Q | 28—34 christlich, [ ] Gfick. | 28 ἐν χϑονὶ δίῃ = II 83 | 80 7, vgl. 11 35 | 31 ἐνὶ ἤμασι μέσσοις vgl. 1 374. — ἤματι 2 | 32L. vgl. I 324f. | 33 σάρχα φέρων Alex. σαρχοφάγων 2 σαρχκοφόρος Mai | 34 χλεινῶν re Δατίνων =V 1 ΦΨ | 35 löing ὑπὸ μοίρης = V. 77. 205. XIV 103 vgl. 148. 183. X1228 | 36 βασιλήιον Alex. βασίλειον 2| 37 = V. 124. — χρατερὸς αἰχμητής aus V. 124 Rz. χρατερός τ᾽ αἰχμητής 2 | 38 ἄρξει Alex. αὔξει 2. — πορφυρέην »... ὥμοις vgl. III 389. — λώπην Alex. δὲ λαβὼν 2 (vgl. XI 216). — ἀμφείμενος ΝῊ ἀμφίμενος Q| 39 = V 21.— ὅς re Alex. Friedl. XI, 17—60. 191 40 ἐξολέσει Μήδους καὶ ἰοβόλους ἅμα Πάρϑους" αὐτὸς δ᾽ ὑψίπυλον καϑελεῖ πόλιν ἐν κράτεϊ ᾧ" καὶ πόλει Αἰγύπτου κακὸν ἔσσεται ᾿Ασσυρίοις τε Κόλχοις Ἡνιόχοις καὶ τοῖς παρὰ χεύμασι Ῥήνου Γερμανοῖς ναίουσιν ὑπὲρ ψαμαϑώδεας ἀκτᾶς. 45 αὐτὸς πορϑήσει καὶ ὑψίπυλον μετόπισϑεν ἐγγύϑεν ’Howdavolo πόλιν κακὰ μητιόωσαν. καὶ τότε δὴ πέσεται πληγεὶς αἴϑωνε σιδήρῳ. ἄρξει δ᾽ αὐ μετέπειτ᾽ ἄλλος δολιοπλόκος ἀνήρ, τῶν τρισσῶν ἀριϑμῶν ὅστις λάχεν, οὔνομα δ᾽ αὐτοῦ 50 δηλώσει χεραίη" χρυσὸν δὲ πολὺν συναϑροίσει" x00x ἔσται πλούτου πολλοῦ κόρος, ἀλλά T ἀναιδῶς πλείονα συλήσας ϑήσει κατὰ γαῖαν ἅπαντα. εἰρήνη δ᾽ ἔσται, πολέμων δ᾽ ἀναπαύσεται "Aons. πολλὰ δὲ δηλήσει ἐπὶ μαντοσύνῃσι μέγιστον 55 πειϑόμενος, βιότου ζωῆς χάριν" αὐτὰρ ἐπ᾿ αὐτῷ ἔσται σῆμα μέγιστον" ἀπ᾿ οὐρανοῦ αἱματόεσσαι ῥεύσουσιν ψεκάδες [καὶ] ἀπολλυμένου βασιλῆος. πολλὰ δὲ ποιήσει ἄνομα, περὶ δ᾽ αὐχένα ϑήσει ἄλγεα Ῥωμαίοις ἐπὶ μαντοσύναισι πεποιϑώς" 60 συγκλήτου δ᾽ ὀλέσει κεφαλάς. λιμὸς δὲ καϑέξει 54. 59 vgl. Sueton: Caligula 57. Dio Cass. LIX 29, 8. — 56f. vgl. II 20. XIV S9£. — 60 Sueton: Calig. 26 Nihilo reverentior l&niorve erga senatum. — λιμὸς: Euseb. Chron. II 152 Schöne: Ingens fames orbem terrarum obtinebat.... ὥστε 2. — χεραίην Alex. χεραὴν (χεράην H) 2. — Nach V. 39 ist Lücke anzu- nehmen, vgl. V 22 | 40 ἐοβόλους ἅμα Πάρϑους vgl. XIV 66 | 41 vgl. V. 45. — χράτει 42} 42 xl... ἔσσεται vgl. XI 45. — πόλει Αἰγύπτου Friedl. πόλει Αἰγύπτῳ 2 πάλιν Αἰγύπτῳ Rz. J 43 Κόλχοις.... 44.... ναίουσιν vgl. XI 176 | 43 Anf. vgl. XIV.166. — zei ... Ῥήνου vgl. V. 150. — παρὰ χεύμασι vgl. V 484. — παρὰ χεύμασι Alex. TEN 2. — Ῥήνου Alex. veilov 2. Derselbe Fehler auch in der Anthol. Pal. VII 741, 3: Mendelssohn | 44 ναίουσιν aus XI 176. XII 151 Alex. &yov- σιν 2. — ὑπὲρ w. ἀκτάς vgl. XIV 345. — ψαμαϑώδεας Alex. ψαμμαϑώδεας 2 | 45 ὑψίπυλον.... 46... πόλιν vgl. V. 41 | 46 μητιόωσαν Alex. μητιόωσα 2 | 47 πέσεται ... .. σιδήρῳ vgl. XIII 145 f. XII 248 £. XIII 20. 101 (XII 275. XIV 162.). — αἰϑωνι Mai αἴϑονι 2 | 48 Anf. = XI195. — ἄλλος Alex. ἄλλοις 2|49 οὔνομα δ᾽ αὐτοῦ = XI 29 | 50 χεραίη Alex. χεράη 2 | 51f. vgl. VIII 1885. — 51 πολλοῦ Bur. πουλὺς (πολλὺς Q) 2 | 52 (Anf. vgl. VIII 55.—) συλήσας Alex. συλλήσας 2| 53 vgl. III 755 | 54 δηλήσει Alex. δηλώσει 2. — μέγιστον δῦ πειϑόμενος Gutschmid μεγίστων | nevdöusvog 2 γοήτων | πειϑόμενος Mäls. | 56 ἀπ᾿ obgavoö.... 57. ψεχάδες vgl. II 20. — αἱματόεσσαι Mai αἱματόεσσα 2) 57 ῥεύσουσι 2. — καὶ | ] Gffek. vgl. XIV 52. I 86. χατ᾽ Rz. | 59 ἐπὲ Rz. ἐν 2. — μαντοσύνῃσι Alex. aus V. 54 | 60 λιμὸς Alex. vgl. oben den Kommentar. λοιμὸς 2. 192 Sibyllina. Καμπανοὺς Θρᾷκχάς τε Maxndovag Ἰἰταλιήτας" μούνη δ᾽ Αἴγυπτος ϑρέψει πολυπληϑέα φῦλα. παρϑενικὴν δὲ κόρην μυστήριον ἐξαπατήσας αὐτὸς ἄναξ ὀλέσει δολίως" τὴν δ᾽ αὐ πολιῆται 65 ἀχνύμενοι ϑάψουσι" χόλον δ᾽ ἐπ᾿ ἀνάκτορι πάντες κατϑέμενοι δολίως τοῦτον διαλωβήσονται. ἀνθϑούσῃ κρατερὸς Ῥώμῃ κρατεροῖσιν ὀλεῖται. δὶς δεκάτου δ᾽ ἀριϑμοῦ ἄρξει πάλι κοίρανος ἄλλος" καὶ τότε Σαυρομάταις πόλεμοι καὶ κήδεα λυγρά 70 ἥξει καὶ Θρᾳξὶν καὶ ἀκοντισταῖσι Τριβαλλοῖς" καὶ πᾶντας Ῥωμαῖος "Aong διαδηλήσηται. σημεῖον δ᾽ ἔσται φοβερὸν τούτου κρατέοντος ᾿Ἰπαλικῶν γαίης καὶ Παννονίων" περὶ δ᾽ αὐτάς γνὺξ ἔσται σχοτόεσσα μέσῃ ἐνὶ ἤματος ὥρῃ 75 καὶ λάινος ὑετὸς ἀπ᾿ οὐρανοῦ" αὐτὰρ ἔπειτα κοίρανος ἴφϑιμός τε δικασπόλος Ἰταλιήων βήσεται εἰν ᾿Δίδαο δόμοις ἰδίης ὑπὸ μοίρης. πεντήχοντ᾽ ἀριϑμῶν πάλιν ἄλλος ἐλεύσεται ἀνήρ δεινὸς καὶ φοβερός" πολλοὺς δ᾽ αὐτὸς ἀπολέσσει 80 ἐκ πασῶν πόλεων ὄλβῳ γεγαῶτας ἀρίστους δεινὸς ὄφις φύσεως ὃ βραχὺς λόγος, ὃς ποτε χεῖρας ἡγεμόνας τανύσει καὶ ὀλεῖ καὶ πολλὰ τελέσσει (67 ἀνθούσῃ Anspielung auf Roms Geheimnamen: vgl. Joh. Lydus: de mens. p. 85, 13 Bekk.?) — 78-86 vgl. V 28—34. 61 Καμπανοὺς Alex. Καππανοὺς δὲ Καππαδόκας Rz. — ϑράχας 2 Θρῇκας Rz. | 63 χόρην Alex. χάρην 2. — μυστήριον Alex. μυστηρίων 2 | 65 δ᾽ Em ἀνάχτορι _ Mein. δὲ πανάχτορι 2 | 67 so Wilamowitz, ἀ. χρατερῇ P. χρατεροῖς ὀλιεῖται 2 ἀνθούσης κρατερῆς Ῥώμης κρατερός περ ὀλεῖται Alex. ἀνθούσης χκρ. "P. χρατεροῖς διολεῖται Mäls. | 68 πάλι χοίρανος Nauck. Mein. πολυχοίρανος 2 | 69 πόλεμοι... λυγρά vgl. V. 217. | τ0 ϑρᾳξὶ 2. — ἀκοντισταῖσι Τριβαλλοῖς Alex. dxovrıorag Τριβάλλους 2 | 11 Ῥωμαῖος ”Aong = VII 46. — Ῥωμαῖος Alex. δωμαίους (2. — διαδηλήσηται Alex. διαδηλήσεται 2 | 72 vgl. XI 25 | 73 Παννονίων Alex. πανονίων 2 | 74 = IV 56. vgl. I 375 | 75 vgl. XIV 235. — xal Adıwog Alex. χελαινὸς 2 (XIV 235 χελαινοὶ 2). — ἀπ’ οὐρανοῦ Gflick. χἀπ’ οὐρανοῦ 2 ἀπὸ οὐρανοῦ Mdls. τότ᾽ ἀπ᾽ οὐρανοῦ Hartel | 77 βήσεται .... δόμοις —=V. 140. XIV 184. — Οδόμοις ἰδίης Alex. vgl. V. 35. δόμοισι δίης 2 νρὶ. V. 1176 | 78 vgl. V 28. — Beloerar..... 79... πολλοὺς < 9. | 79 Anf. = XIV 1. vgl. XIII 165. — αὐτὸς QH Alex.? αὐτοὺς V ἀστοὺς Mein. | 81 Anf. = Υ 29. — 81. 82 so 2; zu Grunde liegt V 29f.: ὃ, d. φυσῶν πόλεμον βαρύν, ὅς more %. | ἧς γενεῆς τανύσας ....; wieviel der Verf. schon korrupt las, wieviel spätere Korruptel ist, kann man nicht unterscheiden. — 81 ὅς ποτὲ Alex. aus V 29. ὁπότε 2. XII, 61-108. 193 . ἀϑλεύων ἐλάων κτείνων καὶ μυρία τολμῶν" καὶ τμήξει τὸ δίκυμον ὅρος, λύϑρῳ δὲ παλάξει. 85 ἀλλ᾽ ἔσται καὶ ἄιστος ὀλοίιος Ἰταλίδαισιν ἰσάζων ϑεῷ αὐτόν, ἐλέγξει δῆμον ἑχόντα" εἰρήνη δ᾽ ἔσται βαϑεῖα τούτου κρατέοντος. [καὶ τρόμοι ἀνθρώπων" ὑπὸ Αὐσονίοισι δ᾽ ἀΐξας εἶξεν ὕδωρ ἄτοπον an Ὠχεανοῖο ῥοάων 90 ἀμφί ἕ παπταίνων ϑήσει δ᾽ ἀϑλεύματα λαοῖς πολλὰ μάλ᾽ ἠδ᾽ αὐτὸς ἐναγώνιος ἀϑλεύσειεν φωνῇ καὶ κεϑάρῃ, νευρῇ μέλπων ἅμ᾽ ἀοιδήν᾽ ὕστερον αὖ φύγεται λείψας βασιλήιον ἀρχήν, ὀλλύμενος δὲ κακῶς ἀποτίσεται, ὅσσα ἔοργεν. 9ῦ τὸν μέτα τρεῖς ἄρξουσιν, ἐπωνυμίῃσι λαχόντες ἑβδομήκοντ᾽ ἀριϑμὸν δύο κοίρανοι, εἷς δ᾽ ἐπὶ τούτοις στοιχείου τριτάτου᾽ καὶ ἐπ᾿ ἄλλυδις ἄλλος ὀλεῖται Aonı κρατερῷ ὑπὸ στρατιῆς παλαμάων. εἶτά τις εὐσεβέων ἥξει ὀλέτης μέγας ἀνδρῶν 100 κοίρανος, ὀμβριμόϑυμος ἀνήρ, ἐγχέσπαλος Ἄρης, ἑπτάκις ὃς δεκάτην κεραίην δείκνυσι πρόδηλον" Φοινίκην ὀλέσει καὶ Συρίαν ἐξολοϑρεύσει" ἥξει καὶ ῥομφαία ἐπὶ Σολυμηίδα γαῖαν 88. 89 vgl. V 20. 27. — 92 vgl. V 141. --- 95—101 vgl. V 35—37. — 99 εὐσεβέων vgl. III 573. 84 τμήξει aus V 32 ΦΨ Friedl. τμήσει 2 | 85 ἄιστος aus V 33 ΦΨ Ra. δισσὸς 4 — Ἰταλίδαισιν Gfick. (Ἰταλίδῃσιν Alex.) ἐταλίδεσσιν ΟΥ̓ ἐταλίδεσιν Ἡ εἶτ᾽ ἀναλύσει Mdls. aus einer anderen Recension von V 33 (εἶτ᾽ ἀναχάμψει | 86 δῆμον &xövra 2 verlesen aus V 34 δ᾽ οὔ uw ἐόντα BP, vgl. V. 162 | 87 vgl. II 755. — δὲ βαϑεῖ ἔσται Mdls. (vgl. XI 237). — τούτου χρατέοντος = ΧΙ 25 88. 89 [ ] Gffek., die Verse sind aus V 26. 27 an falscher Stelle hier eingesetzt. — 88. 89 ὑπὸ αὐξονίοισι δ᾽ ἀίξας | lEEI ὕδωρ ἄτοπον An’ ὠχεανοῖο δοάων 2 verlesen aus V 26. 27, daher auch nur Αὐσονίοισι zu bessern. ὑπὸ Αὐσονίοισι δ᾽ ἀίξας | TEE ὕδωρ ἄτοπον ἀπὸ 2x. 6. Alex. Vgl. sonst zu V 27 | 90 & Gfick. δὲ 2 Ausgg. | 91 &ve- γώνιος ἀϑλεύσειεν vgl. 11 38. — ἐναγώνιος Alex. ἐνάγων 2 | 93 βασιλήιον Alex. Friedl. βασίλειον 2 | 94 vgl. V 191 | 95 Anf.—= V 51. — τὸν Alex. τὸν δὲ 2 vgl. V.176 | 96 Anf. vgl. XII 157. — ἀριϑμῶν νρὶ. V. 49 97 ἐπ᾽... ὀλεῖται vgl. XI 249. — πάλλυδις 2 | 98 Anf. vgl. V. (226.) 249. 275. XIV 51. — Aomı Friedl. ἄρη 2. — χαὶ + nach χρατερῷ Bur. vgl. XIV 51 | 99 vgl. V 68. — τις Alex. τὸ 2. — ὀλετὴρ Rz. | 100 ὀμβριμόϑυμος ἀνήρ -- ΧΙ 108. — ἐγχέ- σπαλος Alex. ἀγχίπαλος 2 | 101 = Υ 37. — Ἑπτάχις ... πρόδηλον Gfick. ἑπτάχκι τῳ δεχάδες χέραι᾽ δείξουσι πρόδηλον 2 ἑπτάκι τῷ δεχάδας χεραῖαι δείξ. no. Alex. | 102 Συρίαν Alex. Avdiev 2 | 108 ῥομφαία ἐπὲ Σολυμηίδα Alex. δομφαῖα En’ ἐεροσολυμηΐδα (Ertl ἱεροσολυμηίδα Q) 2 Sibyllina. 13 194 .“ Sibyllina, ἡ ἄχρις ἐπ᾽ ἐσχατίας καμπῆς Τιβεριάδος ἅλμης. 105 αἰαῖ, Φοινίκη, ὅσα τλήσεαι ἡ βαρυπενϑής" Ἐσφικτῇσι τροπαίησι , καὶ πᾶν ἔϑνος σε πατήσει. i αἰαῖ, ἐπ᾿ Aoovgplovs ἥξεις καὶ νήπια τέκνα ὄψει δουλεύοντα παρ᾽ ἀνδράσι δυσμενέεσσιν σύν τ᾽ ἀλόχοις καὶ παντὶ βίῳ, πλοῦτος δ᾽ ἀπολεῖται" 110 ὀργὴ γάρ TE ϑεοῦ ἐπελεύσεται ἡ βαρυπενϑής, ὅττι μιν οὐκ ἐφύλαξαν ξὸν νόμον, ἀλλ᾿ ἐπὶ πᾶσιν εἰδώλοις ἐλάτρευσαν ἀεικελίῃς τέχνῃσιν. πολλοὶ δ᾽ αὐ πόλεμοί τε μάχαι T ἀνδροχτασίαι τε λιμοὶ καὶ λοιμοὶ ἀκαταστασίαι τε πολήων. 15 εἰς δὲ τὸ τέρμα βίου γεραρὸς βασιλεὺς μεγάϑυμος αὐτὸς ἀριστεύων πέσεται στρατιῆς ὑπ᾽ ἀνάγκης. ἄρξουσιν μετέπειτ᾽ ἄλλοι δύο φῶτες ἄνακτες στέργοντες μνήμην πατέρος μεγάλου βασιλῆος πολλὰ δὲ κυδιάοντες ἐν ἀγχιπάλοισι μαχηταῖς. 120 ἔσται δ᾽ εἷς τούτων ἐσϑλὸς καὶ κοίρανος ἀνήρ, τούνομα δὲ σχήσει τριακοσίων" ἀτὰρ οὗτος καππέσεται δολίως [καὶ] ἐνὶ στρατιῆσι τανυσϑείς, βληϑεὶς δ᾽ ἐν δαπέδῳ Ῥώμης ἀμφήκεϊ χαλκῷ. καί τις δ᾽ αὐ μετὰ τοῦτον» ἀνήρ, κρατερὸς αἰχμητής, 125 τετράδος ἐκ κεραίης ἄρξει μεγάλης βασιλείης, ὃν πάντες στέρξουσι βροτοὶ κατ᾽ ἀπείρονα γαῖαν. καὶ τότε γ᾽ ἄμπαυσις πολέμου κατὰ κόσμον ἅπαντα 107—109 vgl. III 268—270. — 113f. vgl. IV 68 ἢ --- 122 vgl. 2. B. Sueton: Domitian. 2. Dio Cass. LXVI 26, 2. (IV Esr. 11, 35.) 104 Anf. vgl. 1 2. — ἐπ᾿ ἐσχατίης Alex. ἐπεσχατίας 2. — Τιβεριάδος ἅλμης Alex. τιβερίδος Wins 2 | 105 τλήσεαι Alex. τλήσεται 2. — ἣ βαρυπενϑής —= XI 137 | 106 σφιχτῇσι τροπαίησι 2 σφιγχϑήσῃ τε πέδῃσι Bur. σφιγχϑήσῃ στρο- φείοις Gffck. | 107 ai ai Alex. av’ 2. — ἥξεις Rz. ἥξει 2 | 109 πλοῦτος δ᾽ ἀπολεῖται vgl. II 18 | 110 τε 2 σε Rz. — ἧ βαρυπενϑής vgl. V. 105 | 111 ὅττι Alex. ὅτι 2.— uw 2 μὲν Friedlieb. — &0v Alex. νέον 2 | 112 ἀειχελίῃσι Friedl. | 113 vgl. XI 260 | 114 ἀκαταστασί ΝῊ | 115 Anf. = V. 204. — εἰς Alex. eig 2.| 116 στρατιῆς: κρατερῆς Alex. | 117 — XIV 21. — ἄρξουσι 2. — μετέπειτ᾽ 04401 Alex. μετέπειτα 2 | 119 ἀντιπάλοισι Rz. | 120 εἷς: ἐκ Mdls. | 121 Anf. vgl. XI 23. — oynosıe Alex. — ἀτὰρ Alex. αὐτὰρ 2 | 122 Anf. vgl. XII 80. — δολίως .... τανυ- σϑείς vgl. XIV 57. — δολίως καὶ (καὶ | ] Gfick.) &vi στρατιῇσι Alex. δολίως χκελαινῇ στρατιήσι 2 | 123 Anf. vgl. V. 215. — ἀμφήχεϊ Alex. ἀμφίχει 2 | 124 =V. 37] 125 Anf. = V 40. — xeoaing Rz. χερέας 2 χεραίας Alex. — μεγάλης βασιλείης —= II 347 | 126 xar’ ἀπείρονα γαῖαν = III 694 | 127 γ᾽ ἄμπαυσις Alex, Friedl. γαμπεύσεις 2. — ἄμπαυσις πολέμου vgl. II 205. — χατὰ χόσμον ἅπαντα -- Ἢ 9, ἶ XU, 104—151. 195 ἔσται. ἀτὰρ τούτῳ χεν ἀφ᾽ ἑσπερίης μέχρις ἠοῦς πᾶντες δουλεύσουσιν ἑχούσιοι οὐδ᾽ ὑπ᾽ ἀνάγκης, 10 καὶ πόλεις αὐτόματοι ὑποχείριοι ἠδ᾽ ὑπόδουλοι ἔσσονται. μάλα γάρ μιν ἐπ᾿ αὐτῷ κῦδος ἐποίσει οὐράνιος Σαβαώϑ',, ϑεὸς ἄφϑιτος αἰϑέρι ναίων. καὶ τότε Παννονίην καὶ Κελτίδα γαῖαν ἅπασαν μειώσει λιμὸς καὶ ἐπ᾿ ἀλλήλοισιν ὀλέσσει. 135 ἔσσεται ᾿Ασσυρίοις, οὕσπερ παρακλύζει Ὀρόντης, κτίσματα καὶ κόσμος καὶ “εἴ που τι μεῖζον ὁρᾶται. καὶ τούτους βασιλεὺς στέρξει μέγας ἠδ᾽ ἀγαπήσει ἔξοχα τῶν ἄλλων πολιητῶν" ἀλλὰ μὲν αὐτός δέξεται ὠτειλὴν μεγάλην ἐν στήϑεϊ μέσσῳ, 0 Σεἰς τὸ τέλος βιότου δολίως ληφϑεὶς ὑφ᾽ ἑταίρου εἴσω ἐνὶ ζαϑέῳ μεγάλῳ βασιληίδος οἴχῳ καππέσεται τρωϑείς" μετὰ δ᾽ αὐτὸν κοίρανος ἔσται πεντήχοντ᾽ ἀριϑμῶν γεραρὸς βροτός, ὃς περὶ πᾶντα πολλοὺς ἐξολέσει Ῥώμης “ἀστούς τε πολίτας ὅ" 15 ἀλλ᾽ ὀλιγαρχήσει" διὰ γὰρ πρότερον βασιλῆα βήσεται εἰν ᾿Δίδαο δόμοις τρωϑεὶς μετόπισϑεν. αὐτίχ᾽ ἔπειτ᾽ ἄλλος βασιλεὺς χρατερός τ᾽ αἰχμητής ὃς TE τριηχοσίων ἀριϑμῶν λάχεν ἔντυπον ἀρχήν, ἄρξει καὶ Θρᾳκῶν γαίην πολυποίχιλον οὐσαν 150 ἐχπέρσει καὶ τοὺς ἐπὶ ἔσχατα βάρβαρα Ῥήνου Γερμανοὺς ναίοντας ὀιστοβόλους τ᾽ Ἴβηρας. (130 ὑποχείριοι ἠδ᾽ ὑπόδουλοι: vgl. Theophil. ad Antol. II 18, 5 ὑπέταξεν (ὁ ϑεὸς) αὐτῷ (τῷ ἀνϑρώπῳΣ ὑποχείρια zgl ὑπόδουλα πάντα) 128 ἀτὰρ Alex. αὐτὰρ 2. — τούτῳ Alex. τοῦτο 2 | 130 χαὲ πόλεις αὐτό- ματοι Alex. vgl. XI 199. χαὶ πόλις αὐτόματοι 2 αὐτόματοι δὲ πόλεις Mdls. — ἠδ᾽ Alex. δ᾽ ἠδ᾽ Q| 131 ἔσονται 2 | 132 ϑεὸς ... ναίων — V 298 | 134 En’ .. ὀλέσσει vgl. XI 249 | 135 οὕσπερ n. Ὀρόντης vgl. XII 132. — οὕσπερ παρα- χλύζει Mein. ὥσπερ παρ᾽ ἐκχβλύζετ᾽ 2 | 136 χτίσματα Rz. χτίσμασι 2. — καὶ εἴ που τι 2 χαὶ εἴ ποτε Gfick. χαὶ εἴ που Mäls. | 138 πολιητῶν Gutschm. Fehr πολλοί τινες 2 | 139 στήϑεϊ Alex. Friedl. στήϑεσι 2 | 140 βιότου Alex. βιότου τε 42. — δολίως ... ἑταίρου vgl. XI 221. — ὑφ᾽ Mai ὑπ᾽ 2 | 141 ξαϑέῳ ΟΥ̓ [149 μετὰ .... ἔσται = V 39. — αὐτοῦ QH | 143 πεντήχοντα ... βροτός — V 41. — nevrizovra QH. — ἀριϑμῶν Alex. ἀριϑμὸν 2 | 144 ἀστούς (ἀστεύ- τους V ἀστάτους H) τε πολίτας Q ἀστοὺς πολιήτας Nauck | 145 διὰ... βασιλῆα vgl. XII 80. 88 | 146 βήσεται ... δόμοις = V. 77 [14 αὐτὰρ ἔπειτ᾽ Rz. — βασιλεὺς κρατερός τ᾽ Wilam. βασιλεὺς ἔστ᾽ 2. | 148 vgl. Υ 42. — 148 Anf. = V 21. -- ἀριϑμῶν Alex. ἀριϑμὸν 2 vgl. V.143 | 149 Θρῃκῶν Rz. | 150 vgl. Υ. 43. -- ἐπὶ ἔσχατα πείρατα Ῥήνου Μά]5. --- ῥδήνουσ VH | 151 ὀιστοβόλους τ᾽ Ἴβηρας vgl. XIV 175. — ὀιστοβ. τ᾽ Ἴβηρας Alex. οἰστροβόλους δ᾽ ἴβηρας (δίβηρας aus δή- βηρας H) 2 vgl. XIII 62. 13* 196 Sibyllina, αὐτίχ᾽ "Iovdaloız κακὸν ἔσσεται ἄλλο μέγιστον, Φοινίκη δ᾽ ἐπὶ τοῖς πίεται φόνον ὀμβρήεντα᾽ τείχη δ᾽ ᾿ἀσσυρίων πέσεται πολλοῖς πολεμισταῖς. 155 καὶ πάλιν ἐξολέσει τούτους ϑυμοφϑόρος ἀνήρ. ἔσσονται δ᾽ ἤπειτα ϑεοῦ κρατέοντος ἀπειλαί, σεισμοὶ καὶ λιμοὶ μεγάλοι κατὰ γαῖαν ἅπασαν καὶ νιφετοὶ παρὰ καιρόν, ἀτὰρ μαλεροί τε κεραυνοί. καὶ τότε δὴ βασιλεὺς ὃ μέγας διὰ μῶλον Ἄρηος 1:0 Κελτὸς ὀρειοβάτης σπεύδων ἐπὶ δῆριν ἀγῶνος μοῖραν ἀεικελίην οὐ φεύξεται, ἀλλὰ καμεῖται" ὃν χόνις ἀλλοτρίη κρύψει νέκυν, οὔνομα δ᾽ εἴη ἄνϑεος ovvow ἔχουσα" μετ᾽ αὐτὸν δ᾽ ἄλλος ἀνάξει ἀργυρύχρανος ἀνήρ, τοῦ δ᾽ ἔσσεται οὔνομα πόντου, 165 ἀρχὴν στοιχείου προφέρων, τετρασύλλαβος "Aone. οὗτος καὶ ναοὺς πόλεσιν πάσαις ἀναϑήσει κόσμον ἐποπτεύων ἰδίῳ ποδί, δῶρα κομίζων, χρυσόν τ᾽ ἤλεχτρόν τε πολὺν πολλοῖσι παρέξει" οὗτος καὶ μαγικῶν μυστήρια πάντα χκαϑέξει τὸ ἐξ ἀδύτων᾽ καὶ μὴν πολὺ φέρτερον ἀνϑρώποισιν ϑήσει κοιρανέοντα.......... κεραυνός" εἰρήνη μαχρὰ δὲ γενήσεται, ὁππόταν ἔσται οὗτος ἄναξ᾽ ἔσται δὲ καὶ ἀγλαόφωνος ἀοιδός 160—164 vgl. V 43—47. — 164—170 tendenziöse Abschwächung von VII 52—56. — 170f. vgl. Spartian: Hadr. 14,3 sed in monte Casio, cum videndi solis ortus gratia nocte ascendisset imbre orto fulmen decidens hostiam et vietimarium sacrificanti adflavit. — 173 vgl. Spart. a. a. O. 14. 16.26. 152 αὐτίχ᾽ Alex. αὐτίχα χαὶ 2. — ἄλλο: ἀλλὰ aus ΠῚ 486. VII 160 Madls. | 153 vgl. III 392. — ὀμβρίεντα V ὀμβριόεντα H | 154 τείχεα Ra. | 156 vgl. IN 71. — ἔσσονται Alex. ἔσονται 2. — δ᾽ ἤπειτα Alex. δήπειτα VH δ᾽ ἔπειτα Q δὴ ἔπειτα Rz. δ᾽ ἄρ᾽ ἔπειτα Mdls. | 157 λιμοὶ Q λοιμοὶ V λοιμοὶ H. — κατὰ y. ἅπασαν = III 755 | 158 ἀτὰρ Alex. αὐτὰρ 2, vgl. auch XIV 152 | 159 διὰ... Ἄρηος = XI 147 | 160 ὀρειοβάτης aus V 43 Alex. ἀρειοβάτης 2. — δῆριν aus V 43 Alex, δειρὲν 2. — ἀγῶνος: δξῴαν V 43 | 161 μοίρην Q. — χαμεῖται aus V 44 (Alex.) Rz. φανεῖται 2 ϑανεῖται Alex. | 162 ὃν χόνις aus V 45 Alex. εἰκόνες «ὦ, — ἀλλοτρίη Friedl. ἀλλότριον 2. — οὔνομα δ᾽ εἴη korrumpiert aus ἀλλὰ Νεμείης V 45, vgl. V. 81| 163 vgl. auch VII 52. — 163 οὔνομα VH. — δ᾽ ἄλλος Mai δὲ ἄλλος 2 | 164 ἀργυρόχρανος aus V 47 Alex. ἀργεὺς χεῖνος 2. — τοῦ: τῷ aus V 47 Rz. | 165 τετρασύλλαβος vgl. XIV 18. — Am Rande in H: ἀδριανὸς | 166 οὗτος Nauck vgl. V. 169. ϑύτους 2. — πόλεσι 2 | 1678. vgl. VII 538. | 168 τε < VH. — πολλοῖσι Alex. πολλοῖς 2 | 169 vgl. VIII 56 | 170 μὲν Alex. | 171 Nach zoıgaveovra Lücke in 2. ϑεοῦ μεγάλοιο + Gfick. | 172 vgl. ΠῚ 755. — μαχρὰ δὲ Gfick. Bur. δὲ μαχρὰ 2 | 173 οὗτος Alex. οὗτος δ᾽ Ὡ, XI, 152—197. 197 καὶ νομίμων μέτοχος ϑεμιστοπόλος τε δίκαιος" 175 αὐτὸς δ᾽ αὐ πέσεται μοίρῃ ἰδίῃ καταλύσας. τὸν μέτα τρεῖς ἄρξουσιν, ὁ δὲ τρίτος ὀψὲ κρατήσει τρεῖς δεκάδας κατέχων" αὐτὰρ μονάδος πάλι πρώτης ἄλλος ἄναξ ἄρξει" μετὰ δ᾽ αὐτὸν χοίρανος ἄλλος ἐκ δεχάδων ἑπτά" τοῖς οὐνόματ᾽ ἔσσεται ἐσϑλά. 10 αὐτοὶ δ᾽ αὐτ᾽ ὀλέσουσι πολυστίκτους ἀνϑρώπους, Βρεττανοὺς Μαύρους, μεγάλους Δάκας "Agaßas τε. ἀλλ᾽ ὁπόταν τούτων ὁ νεώτατος ἐξαπολεῖται, δὴ τότε Παρϑίᾳ πάλιν ἐπελεύσεται "Aong δεινός, ὃ πρὶν τρώσας, καὶ εἰς τέλος ἐξαλαπάξει. 15 καὶ τότε δ᾽ αὐτὸς ἄναξ πέσεται δολίου ὑπὸ ϑηρός γυμνάζων παλάμας" πρόφασις δ᾽ αὕτη ϑαγάτοιο. τὸν μέτα γ᾽ ἄλλος ἀνὴρ ἄρξει σοφὰ πολλά τε εἰδώς τοὐνομ᾽ ἔχων TI πρώτου κρατεροῦ βασιλῆος ἐκ μονάδος πρώτης" ἔσται δ᾽ ἀγαϑός τε μέγας τε" 10 πολλὰ δ᾽ ἂν ἐχτελέσῃ χρατερὸς μεγάλοισι Λατίνοις μνήμης εἵνεκα πατρός" ἐς αὐτίκα τείχεα Ῥώμης κοσμήσει χρυσῷ τε καὶ ἀργύρῳ ἠδ᾽ ἐλέφαντι ἔν τ᾽ ἀγοραῖς ναοῖς τε μολὼν σὺν φωτὶ κραταιῷ. καί ποτε Ῥωμαίοισιν ἀνασταχυώσεται ἕλκος 5 δεινότατον πολέμοις" χώρην δέ *uw* ἐξαλαπάξει πᾶσαν Γερμανῶν, ὁπόταν μέγα σῆμα ϑεοῖο οὐρανόϑεν προφανῇ καί τ᾽ ἄνδρας χαλχοχορυστάς 176 = Υ 51. — 196—200 im Anschluss an heidnische Tradition: vgl. Vita Marci 24 Fulmen de caelo precibus suis contra hostium machinamentum ex- torsit suis pluvia impetrata, cum siti laborarent. (Themistios: Orat. XV p. 191b ἀνασχὼν τὼ χεῖρε ὁ βασιλεὺς πρὸς τὸν οὐρανόν, ταὐτῷ, ἔφη, τῇ χειρὲ “προὖτρε- ψάμην σε καὶ ἱκέτευσα τὸν ζωῆς δοτῆρα, ἢ ζωὴν οὐχ ἀφειλόμην" χαὶ οὕτω zary- δεσε τὸν ϑεὸν τῇ εὐχῇ ὥστε ἐξ αἰϑρίας ἧκον alles ὑδροφοροῦσαι τοῖς στρατιώταις.) Vgl. Harnack: Sitzungsberichte der Preussischen Akademie 1894, 835—882. (Geffeken: Neue Jahrbücher f. Philologie 1898, S. 253 ff.) 174 te + nach μέτοχος Alex. | 175 Anf. vgl. XI 193. — μοίρῃ .. . καταλύσας vgl. (V.35) VIII 414. — ἰδίῃ Alex. δίῃ 2 vel. V. 771176 = V 51. — τὸν Alex. τὸν δὲ 2 vgl. V. 95 | 177 αὐτὰρ Alex. ἀτὰρ 2. — πάλι πρώτης Alex. πάλιν πρώτη 2 | 179 τοῖς δ᾽ οὔνοματ᾽ aus V 47. ΧΙΤ 164 Rz. | 181 Aoapiovg τε Wilam. | 183 παρϑία πάλιν ΝῊ παρϑενία πάλιν Q Παρϑίᾳ πάλιν αὖτ᾽ Mein. | 186 αὕτη Alex. αὐτῇ “2 αὐτῷ Friedl. | 187 ἄρξει σοφὰ πολλά τε 2 Ausgg. ἄ. σοφὰ μήδεα Mäls. σοφὸς ἄρξει πολλά re? | 188 Anf. = V. 270. — Nach ἔχων keine Lücke in 2- ἐσθλὸν + Mdls. καὐτὸς Alex. | 192 vgl. XIII 66. XIV 131. 211|193 μολῶν 2| 194 τότε Gutschm. — ἀνασταχυώσεται ἕλκος vgl. III 382 | 195 δέ μιν 2 δὲ μὲν Alex. | 197 xai τ᾽ Alex. χαὲ τότ᾽ Q. 198 Sibyllina. τρυχομένους σώσειε di εὐσεβίην βασιλῆος" αὐτῷ γὰρ ϑεὸς οὐράνιος μάλα πάνϑ᾽ ὑπακούσει" 900 δὐξαμένῳ βρέξει παρακαίριον ὄμβριον ὕϑωρ. ἀλλ ὁπόταν δὴ ταῦτα τελειωθῇ ἅπερ εἶπον, καὶ τότε δὴ βασιλεία κλυτὴ μεγάλοιο ἄνακτος εὐσεβέος λείψει περιτελλομένοις ἐνιαυτοῖς" εἰς δὲ τὸ τέρμα βίου τὸν ξὸν γόνον ἀμφαναδείξας 2» εἰς βασίλειί ἀνιόντα ϑανεῖτ᾽ ἰδίης ὑπὸ μοίρης ξανϑῷ κοιρανέοντι λιπὼν βασιλήιον ἀρχήν, ὃς δεκάδων ἕξει δύο τοὔνομα, πατρὸς ἑοῖο ἐκ γενετῆς βασιλεὺς γεγαὼς διαδέξεται ἀρχήν. οὗτος ἀνὴρ ἕξει περισσοτέρῳ TE λογισμῷ 210 πάντα, μᾶλα μεγάϑυμον ὑπέρβιον Ἡρακλῆα ζηλώσει καὶ ὅπλοισιν ἀριστεύσει κρατεροῖσιν ἔν τε κυνηγεσίαισι καὶ ἱππείαισι μέγιστον κῦδος ἔχων σφαλερῶς δὲ βιώσεται οἰόϑεν οἷος. σῆμα δέ τοι ἔσται φοβερὸν τούτου χρατέοντος" ει: ἐν δαπέδῳ Ῥώμης ἔσται νεφέλη ὀμίχλη τε, os ἕτερον μὴ ὁρᾶν μερόπων τὸν πλησίον αὐτοῦ. καὶ τότε δὴ πόλεμοί τε ὁμοῦ καὶ κήδεα λυγρά, ὁππόταν αὐτὸς ἄναξ ἐρωτομανής, ὁ μεμηνώς ἥξει ἐπαισχύνων τὸ ξὸν γένος ἐν λεχέεσσιν 80 αἰσχρὸς ἀβουλεύτοις ἐπ᾽ οὐχ ὁσίοις ὑμεναίοις. δὴ τότε χηροσύνῃ κρυφϑεὶς μέγας οὔλιμος ἀνήρ 215 Lampridius: Commodus 16, 2 et repentina caligo ac tenebra in circo kalendis Januarüs oborta: Bur. — 216 vgl. Exod. 10, 23 (Mdls.). 199 ὑποϑῆήσει 4 | 300 εὐξαμένῳ Alex. εὐξάμενος 2. — (ὑπακούσει) ... βρέξαι Wilam. — παραχαίριον Alex. παρὰ χαιρὸν 2 | 201 vgl. VIII 299. ΧΙ 172] 202 βασιλεία χλυτὴ Alex. χλυτὴ βασιλεία 2 | 203 περιτελλομένοις ἐνιαυ- τοῖς = XIV 159. vgl. III 289 | 204 Anf. — V. 115. --- τὸν &öv γόνον Mein. τὸν νέον γόνον 2 | 205 εἰς βασίλει᾽ ἀνιόντα nach Hartel (ἐς βασιλεῖ ἀν.) Gfick. εἰς βασίλειον ναίοντα 2. — ϑανεῖτ᾽ Alex. ϑανάτῳ 2. — ἰδίης ©. μοίρης = V.35 | 206 βασιλήιον Alex. βασίλειον 2 | 207 ὃς Alex. ὡς 2. -- ἕξει Alex. ἕξ ἢ 2| 208 ἀρχήν Alex. ἄρης 2 | 210 μάλα Wilam. | 212 ἱππείαισι Alex. ἱππίαισι 2 | 213 οἱόϑεν (οἵοϑενὴ 2 | 214 Anf. = XIV 98. vgl. XI 25. — τοι Ra. 052 | 215 Anf. vgl. V. 123. — νεφέλη Gffck. Bur. μεγάλη 2 (Ῥώμης σχοτίη) μεγάλη (ὀμίχλη ve) Mäls. | 217 vgl. V. 69. — πόλεμοί Alex. Friedl. πόλεμόν 2 | 218 ἐρω- τομανής: ὁ ἐρωτομανής Mdls. | 219 τὸ ξὸν γένος aus Lamprid. Commod, 5, 8 sororibus.... constupratis Bur. τὸ νέον y. 2 Ausgg. | 220 ἀβουλεύτοισιν Alex. (αἰσχρῶς) EEE (ἐπὶ) Mdls. | 221 χηροσύνῃ: κηρὶ σὺν 7 Βανι. — οὔλιμος (vol. Hesych: οὔλιμος" ὀλέθριος) Alex. οὐλαμὸς 2 οὔλιος Mäls.? ΜΕΤ ed u FE XII, 198—245. | 199 μῆνιν ὑποσχόμενος *xaxa χώσεται" ἐν βαλανείῳ, ἀνὴρ ἀνδροφόνος δολίαις μοίραισι πεδηϑ είς. io9ı τότε Ῥώμης ὀλοὸν χρόνον ἐγγὺς ἐόντα 950. ζήλου κοιρανίης ἕνεχεν᾽ πολλοὶ δ᾽ ἀπολοῦνται Παλλαδίοισι δόμοισιν ὑπ᾽ ᾿ἄρηος παλαμάων. καὶ τότε χηρεύσει Ῥώμη καὶ πάντ᾽ ἀποτίσει, ὕσσα πάρος μούνη πολέμοις πολλοῖσιν ἔδρασεν. κλαίει μοι κραδίη, κλαίει δέ μοι ἔνδοϑεν ἤτορ᾽ 280 ἐξότε γὰρ πρῶτος βασιλεύς, ὑψαύχενε Ῥώμη, εἷς νόμον ἐσϑλὸν ἔϑηκεν ἐπιχϑονίοις ἀνϑρώποις [καὶ λόγος ἀϑανάτου μεγάλου ϑεοῦ ἤλυϑεν ἐς γῆν, ἐννεακαιδεχάτης βασιληίδος ἄχρι τελευτῆς δὶς ἑκατὸν δὶς εἴχοσι δὶς δύο πληρωϑείη 235 πρὸς τοῖς ἕξ μησὶν ἐτέων χρόνος᾽ εἶτα γενέϑλην χήρην εἰκοστὸς βασιλεύς, ὅτε σοῖσι μελάϑροις φασγάνῳ ale χέῃ RAN ὀξέι χαλκῷ, ὀγδοήκοντ᾽ "ἀριϑμὸν ἔτεος" στοιχεῖον ὃ δηλοῖ οὔνομα καὶ βαρὺ γῆρας ἔχων" χήρην δὲ ποιήσει 240 εἰν ὀλίγῳ καιρῷ, ὁπόταν πολλοὶ πολεμισταί πολλοὶ πρηνισμοί τε φόνοι T ἀνδροχτασίαι τε . οὐλόμεναί τ᾽ ἔριδες καὶ ὀιζύες εἵνεκα νίκης κοιρανίης, πολλοί T ἐπιμὶξ ἵπποι τε καὶ ἄνδρες ἐν δαπέδῳ πολέμοισι δαϊζόμενοι πεσέονται. 245 καὶ τότε δ᾽ ἄλλος ἀνὴρ ἥξει δεκάτου ἀριϑμοῖο 222 μῆνιν ὑποσχόμενος: Dio Cass. LXXI1 21. Herodian I 17. — 227. 228 vel. VIII 129. 130. 222 χακὰ χώσεται 2 zaraywoeraı Alex. zarazeloeraı Gfick. | 223 μοίρεσι VH| 224 vgl. III 348. — χρόνον Alex. ϑρόνον 2 μόρον Nauck 99600» Bur. | 225 Anf. vgl. V. 251. (242. XIII19. 144.) | 226 ön’’A. παλαμάων vgl. V.98 | 227 χαὶ πάντ᾽ ἀπο- τίσει | 228 vgl. V 191 ἢ. | 229 ἔνδοϑεν ἦτορ —= II 3 | 230 ὑψαύχενε Ρώμη aus VII 37 Alex. ὑψαυχένου Ῥώμης 2 | 231 eis νόμον Wilam. οἷς νόμον 2 ὃς νόμον Alex. vgl. ΠῚ 768. σοι νόμον ... (ἐπιχϑονίοις τ Rz. | 232 [1 Gffek. vgl. V. 28—34. — ἤλυϑεν Rz. ἦλϑεν Q | 234 ἐείκοσι Rz. — πληρωϑείη 235 πρὸς τ. ἕξ u. ἐτέων (Gutschm. Mäls.) χρόνος Bur. πληρώσειεν πρὸς τοῖς ἕξ μησὶν ἕτερον χρόνον 2| 235 γενέϑλην 2. Danach muss 1 V. fehlen, der weiter von der γενέϑλη, dem dies natalis Roms (Hist. Aug. Pertin. 12, 8) redete | 236 μελάϑροις Alex. μαλάϑροις μαλάχροις VH | 237 χέῃ Alex. χέει 2 χεεῖ Bur. | 238 vgl. XI 190. — ἀριϑμὸν ἔτεος 2 (öydwzovr’) ἀριϑμῶν ἕτερον Alex. ἀριϑμῶν ἐτέων Gfick. | 241 vgl. XI 260 | 242 ὀιζύες Alex ὀυζύος 2 | 244 Anf. vgl. V. 215. 128. — πολέμοισι δαϊζόμενοι Alex. πολέμοισιν ἀεξόμενοι 2 παλάμῃσι δαϊζόμενοι Mdls. — πεσσέονται 2 | 245 ἥξει: ἄρξει Rz. 200 Sibyllina. οὐνόματος σημεῖον ἔχων καὶ πολλὰ ποιήσει ἄλγεα καὶ στοναχᾶς, πολλοὺς δέ τοι ἐξαλαπάξει" ὠκύμορος δ᾽ αὐτὸς πάλιν ἔσσεται ἠδὲ πεσεῖται "Aonı κρατερῷ βληϑεὶς αἴϑωνι σιδήρῳ. 250 ἄλλος πεντήκοντ᾽ ἀριϑμῶν ἥξει πολεμιστής κοιρανίης ἕνεκεν ἀπ᾿ ἀντολίης ἐπεγερϑείς" μέχρι δὲ καὶ Θρήκης ἥξει πολεμήιος "Aons' καὶ φύγεται μετέπειτα καὶ εἰς Βιϑυνῶν πέδον ἥξει καὶ Κιλίκων δάπεδον" ταχὺ δ᾽ αὐτὸν χάλκεος "Aons 255 ᾿Δσσυρίοις πεδίοις ϑυμοφϑόρος ἐξαλαπάξει. καὶ τότε *xoarjoaı* δολίως ἐπιτήδεια εἰδώς ἀνὴρ ποικιλόμητις ap ἑσπερίης ἐπεγερϑείς, οὔνομα δὲ σχήσει διακοσίων ἀριϑμοῖο σημεῖον" πολὺ μᾶλλον ὑπὲρ βασιληίδος ἀρχῆς 90 συστήσει πόλεμον, κατ᾽ ᾿Δσσυρίων ἀνϑρώποων συλλέξας πᾶσαν στρατιήν, καὶ πάντ᾽ ὑποτάξει. Ῥωμαίοις δ᾽ ἄρξει τὸ μέγα κράτος" ὃν φρεσὶ δ᾽ αὐτοῦ πολλὴ μηχανίη, ὀλοόφρονος Ἄρεος ὀργή" δεινὸς ὄφις πόλεμόν τε βαρύς, ὃς πᾶντας ὀλέσσει 265 ὑψηλοὺς γεγαῶτας ἐπιχϑονίους ἀνϑρώπους, ἐσθλοὺς δὲ χτείνας πλούτου χάριν, οἷά τε ἀστήρ, συλήσας χϑόνα πᾶσαν ἀπολλυμένων ἀνθρώπων, ϑήσει ἐπ᾽ ἀντολίην᾽ καὶ πᾶς δόλος ἔσσεται αὐτοῖς. * * * 248 vgl. XI 191 | 249 vgl. XIII 146. XII 275. 98. XIV 51 (115). — Ἄρηι Alex. ἄρη 2. — αἴϑωνι σιδήρῳ = V. 275. 287. XIII 20. 101. — αἴϑωνι Mai αἰϑονι VH, Q hier schadhaft | 250 ἀριϑμὸν VH. — ἥξει: ἄρξει Rz.? vgl. V. 245 | 251 Anf. vgl. V. 225. — ἀπ᾽ ἀντολίης ἐπεγερϑείς vol. V. 257. — ἀπ᾿: ἀπὸ Alex. | 252 πολεμήιος Alex. πολέ- μιος 2 | 254 rayd.... 255 vgl. XIV 19£. 56. | 256 χαὶ τότε κρατῆσαι 2 καὶ τότε δ᾽ αὐτ᾽ ἄρξει Mdle. vgl. XIV 27. 116. 224. — ἐπιτήδεια Q ἀπατήλια aus Homer: Od. & 288 Mdäls. | 257 vgl. V. 251 | 258 Anf. vgl. ΧΙ 28, --- σχήσειε Alex. — ἀριϑμοῖο Alex. ἀριϑμοίων 2| 258—261 Interpunktion von Wilam, | 259—299< Q, es folgt gleich XIII 7; 2 also nur = VH | 259 ὑπὲρ βασιληίδος ἀρχῆς — ΧΠῚ 6. XIV 73.77. — βασιληίδος Mai βασιλῆος 2 | 260 πόλεμον Alex. πολέμων 2.— κατὰ Alex. | 261 xal πάντ᾽ ὑποτάξει ποῦ 838. 109 [69 δ᾽ ἃ θξει τὸ μέγα κράτος Wilam. ’ ἄρξειε μέγα κράτος 2 δείξειε u. 20. Mdls. δ᾽ Ἤν ἀνὰ xo. Rz. | 305 μηχανίη Alex. μηχανὴ 42. --- Ἄρεος Mai Ἄρηος 2 | 264 Anf. = V 29. — πόλεμόν Alex. πόλεμός 2 | 266 ἐσϑλοὺς δὲ zreivag Alex. ἐσϑλοὺς καί τινας 2. — ἀστήρ nicht in δράστης zu ändern, stammt aus Kopie früh korrupter Lesart von IV 119 2 | 267 ov- λήσας Alex. συλλήσας 2. — ἀπολλυμένων ἀνθρώπων —= V.284. VII 123. — Nach V. 267 1 V. ausgefallen, in dem u. a. zax& πολλὰ stand, vgl. ΧΙ 69. 70 | 268 Anf. vgl. XI 70. — ϑήσει 2 ἄξει Ludw. ϑήσετ᾽ Bur. βήσετ᾽ Rz., doch vgl. V. 267. — zei .. ee ΨΎΝ XII, 246—289. 301 ἔνϑ᾽ ὅτε νηπίαχος Καῖσαρ σὺν τῷ βασιλεύσῃ σὺ τοὐνομ᾽ ἔχων βριαροῖο Μακηδονίοιο ἄνακτος στοιχείου ἀρχομένου" περὶ δ᾽ αὐτοῦ μῶλος ᾿ἀπάξας" ἐκφύγεται δόλον αἰπὺν ἐπερχομένου βασιλῆος ἐν κόλποις στρατιῆς" ὁ δὲ βαρβαρικοῖσιν ἐϑισμοῖς ἄρχων ἐξαπίνης, ὃ νεωκόρος, ἐξαπολεῖται Ὁ ρηι κρατερῷ ὁμηϑεὶς αἴϑωνι σιδήρφ᾽ τὸν καὶ τεϑνηῶτα λαὸς διαδηλήσηται. καὶ τότε δὴ βασιλεῖς Περσῶν ἐπαναστήσονται δ τ N Ῥωμαῖος "Aons Ῥωμαῖον ἄνακτα. καὶ Φρυγίη σεισμοῖσι πολυμήλη στοναχήσει. 280 αἰαῖ “αοδίκεια, αἰαῖ Ἱεράπολι τλήμων" ὑμᾶς γὰρ πρώτας ποτ᾽ ἐδέξατο γαῖα χανοῦσα. Ῥώμης are πελώρια Aö6 2.2... a a a Zei oluage .. 2... ἀπολλυμένων ἀνϑρώπων 9 Ageos ἐν παλάμῃσι" κακὴ δέ σοι ἔσσεται αἶσα > = ΦΥΤΌΝ ” \ > > c ἀνδρῶν" αὐτὰρ (Erei)ta καὶ ἀντολίης δὲ οδοῖο σπεύδων Ἰταλίην κατιδεῖν αἴϑωνι σιδήρῳ γυμνωϑεὶς πέσεζται) διὰ μητέρα μῖσος ἀγεζίργλας. ὧραι γὰρ ἑπάντα.......... τάρτη" δ᾽ ἄλλο καϑέξει 276 vgl. XIV 169. — 277 vgl. XIII 13. 110. — 280 vgl. III 471. V 290. 318. αὐτοῖς = ΠΙ 191. — αὐτοῖς: αὐτῷ Alex.? Rz., doch scheint der Passus gedankenlos aus ΠῚ 191 einfach übernommen. — Nach V. 268 Lücke angenommen | 269 Anf. vgl. X135. — ἔνϑ᾽ ὅτε Alex. ἢν δ᾽ ὅτε 2 | 270 Anf. = V. 188. — Mexndovioıo ἄνακτος = XI 233. — uaxedovioıo H | 271 Anf. vgl. XI 142. — κῶλος ἀπάξας 2 μῶλον ἀπάξας Alex. μῶλον ἐπάξας Rz. μῶλος ὑπάρξει" Gfick. vgl. Homer, Ilias P 397: περὶ δ᾽ αὐτοῦ μῶλος ὀρώρει.} 275 vgl. XIV 161. XII 98. --- Ἄρηι Alex. ἄρη 2. --- ὁμηϑεὶς Rz. τμηϑεὶς 2 vgl. XIV 162 ταμείς. — αἴϑωνι σιδήρῳ = V. 249. — αἴϑωνι Mai αἴϑονι 2 | 276 vgl. XIV 169. — τεϑνηῶτα Mai τεϑνηότα 2. — διαδηλήσηται Alex. διαδηλήσεται 2 vgl. XIII 29 | 277 vgl. XIII 13. 110 | 278 x ......... V << H, das vor ῥδωμαῖος Lücke von 7—8 Buchst. hat. χαὲ λείψει Bur. — "Pouetog”Aong — VII 46 | 279 πολυ- μήλη Alex. πολυμήλης 2 |280 Anf. = V 290. — Ἱεράπολι Alex. ἱερᾶ πόλει 2 | 281 γαῖα χανοῦσα — VIII 241 | 282 Nach Ῥώμης. ohne Lücke πελώρια ade V, vor “Ῥώμης Lücke von 4—5, nach Abo Lücke von 7—8 Buchst. H | 283. 284 πάνϑ᾽ ὅσα οἰμώξει ἀπολλυμένων ἀνϑρώπων ohne Lücke 2, Lücke angenommen von Alex.? und ergänzt (πρόσϑεν ἔρεξεν ἀναιδέα ϑυμὸν ἔχουσαν | οἰμώξει (πολύδακρυς) | 284 ἀπολ- λυμένων ἀνθρώπων --- V. 267 | 285 σοι: τοι Rz. | 286 ἔπειτα Alex. .... τὰ V,.... (4 Buchst. (τῳ Η | 287 αἴϑωνι σιδήρῳ = V. 249. --- αἴϑωνι Alex. αἴϑονι 2| 288 πέσεται Alex. πέσε ... (3 Buchst. in H) 2. — ἀγείρας Alex. ἄγε... (Zeilen- ende inH)«o.... (4 Buchst. inH) 2 | 289 Vor ὧραι Lücke von 4 Buchst. in H. — REVER naar (ca. 10 Buchst. in H) τάρτη 2 παντοῖαι" &xdorn Alex. 202 Sibyllina. 0. *aldousvov....... * τὸ δ᾽ οὐχ ἅμα πάντες ἴσασιν" οὐ γὰρ πάντων πάντα᾽ μόνοι δ᾽ ἐπὶ τέρψιν ἔσονται, οἱ ϑεὸν ἀσχήσουσι καὶ εἰδώλων ἐλάϑοντο. νῦν δέ, ἄναξ κόσμου, βασιλεῦ πάσης βασιλείας ἄψευστ᾽ ἀϑάνατε -- σὺ γὰρ εἰς ἐμὸν ἤτορ ἔϑηκας 295 αὐδὴν ἀμβροσίην — παῦσον λόγον" οὐδὲ γὰρ οἶδα, οἷα λέγω: σὺ γὰρ εἶ ἐν ἐμοὶ ὁ τὰ πάντ᾽ ἀγορεύων. βαιὸν δ᾽ ἀμπαυσόν με καὶ ἱμερόεσσαν ἀοιδήν κάτϑες ἐμῆς κραδίης᾽ κέκμηκε γὰρ ἔνδοϑεν ἦτορ ϑεσπεσίων ἐπέων, προλέγον βασιληίδας ἀρχάς. 293 1. vgl. IT 1—7. — 295 οὐδὲ ... 296 οἷα λέγω vgl. II Af. 290 Vor αἰϑομένου Lücke von ca. 7—8 Buchst. in H, nach «29. Lücke in V. αἰσϑομένοισιν τέρμα Gfick. — οὐχ 2 | 291 Ent τέρψιν ἔσονται Alex. ἐπίτερψιν &o. V ἐπιτέρψιν ἔσ. H | 293 δέ Alex. δ᾽ 2. — βασιλεῦ ... βασιλείης vgl. II 347. — βασιλεῦ Alex. βασιλεὺς 2 | 295 αὐδὴν Alex. ἀοιδὴν. 2 vgl. XI 822, — λόγον Rz. λόγοι 2 (danach Lücke von 2 Buchst. in H). — οὐδὲ γὰρ οἶδα 296 οἷα λέγω vgl. II4f. | 296 εἶ ἐν Friedl. εἶεν 2 aitv Alex. | 297 βαιὸν δ᾽ ἄμπαυσον vgl. 1 250. — dunavoov Alex. ἂν παῦσον R. — ἱμερόεσσαν ἀοιδὴν = ΧΙ 324 | 298 χατάϑες H. — ἐμῇ κραδίῃ — χέχμηκε ... ἦτορ —= 1Π 3 | 299 ϑεσπεσίων ἐπέων vgl. I 8, — προλέγον Alex. προλέγων 2 Bur. — βασιληίδας ἀρχάς Alex. βασιληίδος ἀρχῆς 2. ee XI. Σιβύλλης λόγος ιγ΄. Ἐϑεὸν ἀείδειν μὲ λόγον κέλεται μέγαν. .* 4 > ’ x Ὑ a er ἅγιος ἀϑανατος ϑεὸς ἄφϑιτος, 05 βασιλεῦσιν δῶκε κράτος καὶ ἀφείλατ᾽ ἰδὲ χρόνον ὥρισεν αὐτοῖς ἀμφοτέρων, ζωῆς τε xal οὐλομένου ϑανάτοιο. 5 καὶ τὰ μὲν οὐράνιός μὲ ϑεὸς ἀέκουσαν ἐπείγει ἀγγέλλειν βασιλεῦσιν ὑπὲρ βασιληίδος ἀρχῆς. * % * Ἕ , 3 ” εν rn ‚ ee καὶ dogv ϑοῦρος Ans’ ὑπὸ δ᾽ αὐτοῦ πάντες ὀλοῦνται, νηπίαχος ᾿γεγαώς τε ϑεμιστεύει" ἀγοραῖσιν᾽ πολλοὶ γὰρ πόλεμοί τε μάχαι τ᾽ ἀνδροχτασίαι τε 10 λιμοὶ καὶ λοιμοὶ σεισμοὶ μαλεροί TE xegavvol Ἑἀσσυρίων τε πόροι πολλοὶ" χατὰ κόσμον ἅπαντα ἠδὲ λεηλασίη τε καὶ ἱεροσυλία ναῶν. 5 ἀέχουσαν: Stehende Fiktion jedes Orakel Gebenden, vgl. IT if. ΠῚ δ᾽ (Buresch: Klaros 19). — 6 βασιλεῦσιν vgl. III 299. HSS.: Q (< V. 1-6). VH = 2. Überschrift: σιβύλλης λόγος » VH >» , F ’ ” Bu - ἔσσοντ᾽ ἐξαπίνης" Σύροι δ᾽ EXrnayi ἀπολοῦνται" ἥξει γὰρ τούτοις μέγας χόλος ᾿γψίστοιο᾽ =» >... x - > ’ > [4 110 αὐτίχα δὴ Περσῶν ἐπανάστασις ἀἁλφηστήροων, ς , Σ, , " , Ῥωμαίους ὃ ὁλέσουσι Σύροι Πέρσῃσι μιγέντες" 2 > > [4 © ’ » ἀλλ οὐ νικησουσιν ὁμῶς ϑεοχράντορι βουλῇ. al, ὁπόσοι φεύξονται ἀπ᾽ ἀντολίης γεγαῶτες ν ’ c > ’ > ’ συν KTEATEOOLV ἑοῖσιν ἐς ἀλλοϑρόους ἀνϑρωώπους" 11ὅ ai, ὁπόσων ἀνδρῶν πίεται χϑὼν αἷμα κελαινόν᾽ ἔσται γὰρ χρόνος οὗτος, ἐν ᾧ ποτε τοῖς τεϑνεῶσιν οἱ ζῶντες μακαρισμὸν ἀπὸ στομάτων ἐνέποντες φϑέγξονται καλὸν τὸ ϑανεῖν καὶ φεύξετ᾽ ἀπ᾿ αὐτῶν. ἄρτι δὲ σέ, τλήμων Συρίη, κατοδύρομαι οἰκτρῶς" 120 ἥξει καὶ πληγή σοι ἀπ’ ἰοβόλων ἀνϑρώπων ” δεινή, ἥν τοι οὐποτ᾽ ἐπήλπισας ἥξουσάν σοι. ἥξει καὶ Ῥώμης ὃ φυγάς, μέγα ἔγχος ἀείρας, Εὐφράτην διαβὰς πολλαῖς ἅμα μυριάδεσσιν, ὃς σε καταφλέξει καὶ πᾶντα κακῶς διαϑήσει. 195 τλήιτιων ᾿Αντιόχεια, σὲ δὲ πτόλιν οὔποτ᾽ ἐροῦσιν, ὁππόταν ἀφροσύνῃσι τεαῖς ὑπὸ δούρασι πίπτῃς" πᾶντα δὲ συλήσας καὶ γυμνώσας δὲ προλείψει ἄστεγον ἀοίκητον" ἄφνω δέ σε κλαύσεϑ᾽ ὁρῶν τις. καὶ σὺ ϑρίαμβος ἔσῃ, Ἱεράπολι, καὶ σύ, Βέροια᾽ 180 Χαλκίδι συγκλαύσαιτε νεοτρώτοις ἐπὶ τέκνοις.᾿ al, ὁπόσοι ναίουσι.,. Κάσιον 0005 αἰπύ, 107 vgl. IV 68f. — 118 vgl. (II 307.) VIII 353. — 119ff. vgl. Ammian. Marcellin. XXIII 5, 3. — 125f. = IV 140£. 108 Anf, vgl. V. 88. — Σύροι... ἀπολοῦνται = V. 32 | 109 vgl. V. 54. — τούτοισι Alex. | 110 vgl. V. 13. ΧΙ 277. — ἀλφηστήρων aus V. 13 Alex. ἀμφίστησιν 2 | 112 νιχήσουσιν ὅμως Gutschm. νιχήσουσι νόμους “2. — ϑεο- χράντορι βουλῇ Alex. ϑεοχράτορι βουλῇ Q ϑεοχράντορα βουλὴν Mdls. | 113 Anf. = V. 181 | 115 vgl. III 392 | 118 vgl. VII 353 | 119 = VII 114 | 120%. vgl. III 314. — πληγῇ ΝΗ. — ἀπ᾿ ἰοβόλων Alex. ἀμφιοβόλων 2 | 121 ἣν οὔ πώ nor’ aus III 315 Alex. οἵην οὔποτ᾽ Wilam. | 1221.—= IV 138 £. (76.)— 122 μέγα Mai μέγας Q (IV 76 BP) μέγε ΝῊ | 123 Εὐφρήτην aus IV 139 Rz. | 124 χαὶ ... διαϑήσει vgl. (V. 152.) V 234 | 1251.= IV 140f. — 125- Anf. = V. 59. — δὲ Rz. δ᾽ ἐς 2 | 126 τεῆς VH.— ὑπὸ: περὶ IV 141 2 | 127 Anf. vgl. VIII 55. — συλήσας Alex. συλλήσας 2. — προλείψει. Alex. προλήψει 2 | 128 χλαύσεϑ᾽ Alex. χλαύσετ᾽ 2 | 129 Anf. = VII 130. — Ἱεράπολι Alex. ἱερὰ πόλις 2. — Βέροια Mai βέρροια 2 | 130 συγ- χκλαύσαιτε Bur. kg (συχλαύσεται H) 2 | 131 Anf. = V. 118. — αἱ ὁπόσοι αἱ Alex. ai al ὁπόσοι 2 ἃ ὅσοι Mein. — ναίουσι χάσιον ναίουσιν ὑπὸ Κασιόν Alex. v. χατὰ K. Mein, Δι ἐς. N a ET 2 τὰ Ξ 4 ᾷ ὰ abe), Bf a BD — Beuel ἀν ρου, TEEN TIPS Re ee νου. νυ “πὰ ἃ en ἔνε τσοὶ XII, 107—157. 209 > ET, ΠΣ ᾿ Ω Μ ’ r nd ὁπόσοι κατ Auavov, 00005 δὲ νχος παρακλύζει, Μαρσύας δὲ ὅσους καὶ Πύραμος ἀργυροδίνης" ἄχρι te γὰρ ᾿Ασίης περάτων ϑήσουσι λάφυρα, 135 ἄστεα γυμνώσαντες, ὅλων δ᾽ εἴδωλ᾽ ἀφελοῦνται καὶ ναοὺς ῥίψουσιν ἐπὶ χϑονὶ πουλυβοτείρῃ. καί ποτε Γαλλίῃ καὶ Παννονίῃ μέγα πῆμα Μυσοῖς Βιϑυνοῖς 9, ὁπόταν ἥξει πολεμιστής. ὦ Δύχιοι, Δύχκιοι, λύκος ἔρχεται αἷμα λιχμῆσαι, ’ Id » x ” ’ 140 Σαννοι ὁτὰν ἔλϑωσι σὺν Aonı πτολιπορϑῳ καὶ Κάρποι πελάσωσιν ἐπ᾿ Αὐσονίοισι μάχεσϑαι. χαὶ τότε δὴ νόϑος υἱὸς ξῇ ὑπ᾽ ἀναιδέι τόλμῃ ἐξολέσει βασιλῆα, παραυτίκα δ᾽ αὐτὸς ὀλεῖται δυσσεβίης ἕνεκεν" μετὰ δ᾽ αὐτ᾽ ἄρξει πάλιν ἄλλος μ6 ἀρχὴν οὐνομάτεσσι φέρων᾽ ταχὺ δ᾽ αὖτε πεσεῖται ” - Ν ” 4 Aonı κρατερῷ βληϑεὶς αἴϑωνι σιδηρῳ. καὶ πάλι κόσμος ἄκοσμος ἀπολλυμένων ἀνθρώπων λοιμῷ καὶ πολέμῳ. Πέρσαι ὁ᾽ ἐπὶ μῶλον "Aonos £ αὗτις ἐφορμήσουσι μεμηνότες Αὐσονίοισιν. 150 καὶ τότε Ῥωμαίων φυγὴ ἔσσεται" αὐτὰρ ἔπειτα ἀρητὴρ ἥξει ὃ πανύστατος ἡλιόπεμπτος 2 x [4 [4 ’ ἔχ Συρίης προφανεὶς καὶ πάντα δόλῳ διαπράξει. x ’ > > ’ y > \ οὖν. 2 I = χαὶ torte ὃ ἠελίου πόλις ἔσσεται ἀμφὶ ὃ ag αὐτῇ Πέρσαι Φοινίκων φοβερὰς τλήσονται ἀπειλάς. 155 ἡνίκα δ᾽ αὐτ᾽ ἄρξουσιν ὑπερμενέων Ῥωμαίων ἄνδρες ἀρηίϑοοι δύο κοίρανοι" ὃς μὲν ἐφέξει ς ΄ 3.09 ’ ὁ ὡς ᾿ > 2 ἑβδομήκοντ ἀριϑμὸν, ὁ δὲ τριτάτου agıduolo' 135 f. vgl. XI 88, --- 152 vgl. XIV 53. 132 zart’ Auavöv Rz. (Auevov Mai) καὶ ἄμωνον (2. ὥμωμον V) 2. Ἄμανον auch Stephanus Byz. u. ἃ. W. — ὅσους ... παρακλύζει vgl. XII 135 | 133 Πύραμος ἀργυροδίνης = IV 97 | 134 ᾿Ασίης Alex. ἀσίη Q: ἀσίησι ΝΗ. — περάτων Alex. τεράτων 2. — ϑύσουσι H | 135 ὅλων Wilam. ὅλα 2 | 136 ἐπὲ 49. πουλυβοτείρῃ — ΠῚ 617 | 137 Παννονίῃ Alex. πανονίῃ 2 | 139 λιχμῆσαι Mai λικμῆσαι 2 | 140 ἔλϑωσιν VH. — ἄρει.Ω. — πτολιπόρϑῳ Rz. (πολιπόρϑῳ Alex.) πολυπάρϑῳ 2 142 &7 ... τόλμῃ vgl. V. 166. — ἀναιδέι Alex. ἀναιδίῃ 2. [144 Anf. vgl. XII 225. — ἄρξει π. ἄλλος = XIV 163 (74) | 145 οὐνομάτεσσι Wilam. οὐνόματος 2 στοι- χείου (προφέρων) Herwerden ἐχ μονάδος (πρ.) Bur. — αὖτε πεσεῖται: αὖτ᾽ ἄρξει πάλιν ἄλλος (aus V. 144) πεσεῖται () | 146 vgl. XII 249, — Ἄρηι Alex.” ἄρῃ καὶ 2 vgl. XIV51 2. — αἴϑωνι Mai αἴϑονι 2 | 147 vgl. VII 123. --- πάλι Alex. πάλιν 2 148 Anf, vgl. III 603 | 149 ἐφορμήσουσι Mdls. Bur. ἐσορμήσουσι 2 | 152 Anf. =V.22.— χαὶ ... διαπράξει vgl V.124 | 153 ἔσσεται: ἄρξεται Bur. | 154 Πέρσαι Alex. πᾶσαι 2 | 155 vgl. II 174. — ἄρξουσι VH. — ὑπερμενέων Ῥωμαίων = xıv 52. 78 | 157 Anf. vgl. XII 96. — ὃς δὲ Ra. Sibyllina. 14 210 Sibyllina. καὶ τότε δ᾽ ὑψαύχην ταῦρος σχάπτων ὀνύχεσσιν γαῖαν καὶ κέρασιν κονίην δισσοῖσιν ἐγείρων, 180 ἑρπυστὴν κυανόχρωον δράσει κακὰ πολλά ὁλκὸν σύροντα φολίσι»" ἐπὶ δ᾽ αὐτὸς ὀλεῖται. ἠυκέρως δ ἔλαφος μετὰ τόνδ᾽ ἤξει πάλιν ἄλλος πεινάων κατ᾽ θρὴ μεμαὼς ἐν γαστρὶ πάσασϑαι ἰοβόλους ϑῆρας᾽ τότ᾽ ἐλεύσεται ἡλιόπεμπτος 155 δεινός τε φοβερός τε λέων πνείων φλόγα πολλήν. δὴ τόϑ᾽ 0 y αὐτ᾽ ὀλέσει πολλῇ καὶ ἀναιδέι τόλμῃ εὐχεράωτ᾽ ἔλαφόν τε ϑοὸν καὶ ϑῆρα μέγιστον ἰοβόλον φοβερὸν συρίγματα πόλλ᾽ ἀφιέντα λοξοβάτην τὸ τράγον, ἐπὶ δ᾽ αὐτῷ κῦδος ὀπηδεῖ" 110 αὐτὸς δὴ ὁλόκληρος ἀλώβητος καὶ ἄπλητος ἄρξει Ῥωμαίων, Πέρσαι δ᾽ ἔσσοντ᾽ ἀλαπαόγοί. ἀλλὰ ἄναξ, βασιλεῦ κόσμου, ϑεέ, παῦσον ἀοιδήν ἡμετέρων ἐπέων, δὸς δ᾽ ἱμερόεσσαν ἀοιδήν. 158. 160. 161. (165). 169 vgl. V.28. Ähnliche Vergleiche auch Dan. 8, 20. IV. Esr. 11, 1 u. ö. Später sind diese Bilder in orientalischen Apokalypsen wie bei mittelalterlichen lateinischen Sibyllen sehr häufig, — (153.) 164 vgl. die Apokal. des Elias S. 85, 5 Steind.: In jenen Tagen wird sich erheben ein König in der Stadt, die man „die Stadt der Sonne“ nennt .... — 172 vgl. XI 322. ΠῚ 1—7. 159 χέρασιν zovinv Rz. χέρασι κόνιν 2 | 160 dodosı Alex. zal δράσει 2 | 161 φολίσιν Alex. φολῆσιν QH φολῆσιν V. — ἐπὶ Alex. ἐπεὶ 2 | 162 Anf. vgl. V. 167. — ἠυχέρως Friedl. ἤνχερως 2 vgl. XIV 13 Q | 165 Anf. vgl. XII 79. — δεινός re Wilam. δεινὸς χαὶ 2 | 166 vgl. V. 142. — δὴ T69 ὅ γ᾽ αὐτ᾽ Wilam. δὴ τότ᾽ αὐτ᾽ 2 δὴ τότε αὖτ᾽ Alex. χαὶ τότε δ᾽ αὖτ᾽ Ra. | 167 vgl. V. 162. — εὐχεράωτ᾽ Alex. εὐχεραώτ᾽ 2 ἠυχέρωτ᾽ Rz. — ϑοὸν Alex. ϑωὸν 2 | 168 ovolyuara πόλλ᾽ ἀφιέντα Mäls. ἀφιέντα συρίγματα πολλά 2 | 169 λοξοβάτην Alex. τοξοβάτην 2 | 170 ἄπλη- τος Mdls. ἄπληστος 2 vgl. XI 2 | 171 δ᾽ ἔσσοντ᾽ Alex. δ᾽ ἔσονται 2 | 172 vgl. XI 322. ΠῚ 1—7. — ἀλλὰ Alex. ἀλλ᾽ 2 vgl. XI 276. — παῦσον ἀοιδήν vgl. Π 346 | 173 δὸς ... ἀοιδήν = ΧΙ 324. — ἱμερόεσσαν ἀοιδήν = XI 297. — ἱμερόεσσαν Alex. ἡμέραν πᾶσιν (ὦ. N, Σιβύλλης λόγος ιδ΄. Avdomaoı, τί μάτην os ἀϑάνατοί περ ἐόντες καὶ βραχὺ κοιρανέοντες ἄγαν ὑψηλὰ φρονεῖτε καὶ βασιλεύειν πάντες ὑπὲρ ϑνητοὺς ἐϑέλοντες, οὐχὶ νοοῦντες, ὅτε φιλοχοιρανίην ϑεὸς αὐτός δ ἐχϑαίρει, τὰ μάλιστα δ᾽ ἀπληστοχόρους βασιλῆας δεινοὺς δυσσεβέας, σχοτίην δ᾽ ἐπὶ τοῖσιν ἐγείρει" ovvexev ἀντ᾽ ἀγαθῶν ἔργων δικαίων Te λογισμῶν φάρεα πορφύρεα χλαίνας προύχριναν ἅπαντες τοὺς πολέμους ποϑέοντες ὀιζύας τε φόνους τε" 10 ὀκυμόρους ϑήσει ϑεὸς ἄφϑιτος αἰϑέρε ναίων τούτους ἐχπέρσας καὶ ἐπ᾽ ἄλλυδις ἄλλον ὀλέσσει. «ς ἀλλ᾽ ὁπόταν ταύρων ὀλετὴρ ἢ ἀλκὶ πεποιϑώς ἠύχομος βλοσυρὸς NEN καὶ πάντας ὀλέσσῃ καὶ νομέας ϑραύσῃ, *Bin* ὁ οὐχ ἔσσεται αὐτοῖς, 15 εἰ μὴ ἄρ᾽ ὠκύτητι ποδῶν σκύλακες διὰ βήσσας 1--4 vgl. IE 8—11. — 8 Philo: de somn. II 7. 8 666 Μ. τίς οὖν τὰς πολυ- τελεῖς ἁλουργίδας, τίς τὰ διαφανῆ καὶ λεπτὰ ϑέριστρα, τίς τὰς ἀραχνοῦφεῖϊῖς ἀμ- πεχόνας, τίς τὰ ἐπηνϑισμένα ἢ βαφαῖς ἢ πλοκαῖς διὰ τῶν ῥάπτειν ἢ ὑφαίνειν ποι- κίλα ἐπισταμένων χαὶ τὴν ἐν ζωγραφίᾳ μίμησιν παρευημερούντων δαιδαλεύεται; τίς; οὐχ ἣ κενὴ δόξα; (vgl. Clemens Alex. Paed. II 10, 103.) HSS.: M. Q. (< V. 147167), VH— 2. Überschrift: σιβύλλης λόγος 6: 2. 1 vgl. Fragm. 3, 21. 1,1. | 5 ἐχϑαίροι VH. — ἀπληστοχόρους βασιλῆας vgl. V. 20 (1 150). — ἀπληστοχόρου ΝΗ | 6 σχοτίην Mendelssohn σχότιον 2 σχοτίαν Alexandre | 7 δικαίων τε λογισμῶν vgl. II 314 | 8 φάρσα VH. — προύχριναν ἅπαντες Wilamowitz προυχρίνατε πάντες 2 | 10 ϑεὸς . .. ναίων — II 27 | 11 τούτους: αὐτοὺς Mdls. — καὶ .... ὀλέσσει vgl. XII 97. ΧΙ 249 | 12 7 Mai ἢ 2 &5 Rzach. — ἀλκὶ πεποιϑώς — V. 18 | 13 ἠύχομος Mai ἤνχομος Q (vgl. XIII 162) ἠύχοσμον VH. — βλοσυρός # Alex. — ἥξῃ Buresch ἥξει 2 Ausgg. — ὀλέσση ΟΥ̓ ὀλέση MH ὀλέσσει Mai | 14 βίη: vixn aus (V. 334) XIII 38 Rz. βίος Wilam. | 15 (el μὴ ἄφαρ ταχυτῆτι Rz. —) διὰ βίσσας V διαβίσσας H. 14* 212 Sibyllina. εἰς ἔριν ἀντήσουσι διωκέμεναι μεμαῶτες" τὸν δὲ λέοντ᾽ ἐδίωξε κύων ὀλέκοντα νομῆας. FL Der D Harn ‚ καὶ TOT avas Eotaı τετρασύλλαβος ἀλκὶ πεποιϑῶς ἐκ μονάδος προφανείς᾽ ταχὺ δ᾽ αὐτὸν χάλχεος "Aonsg 20 ἐξολέσει διὰ δῆριν ἀπληστοχόρων ἀνϑρώπων. ἄρξουσιν μετέπειτ᾽ ἄλλοι δύο φῶτες ἄνακτες ἄμφω τεσσαράκοντ᾽ ἀριϑμῶν᾽ μεγάλη δ᾽ ἐπὶ τούτοις ἔσσεται εἰρήνη ἐχόσμοιοῦ παντί τε δήμῳ καὶ ϑέμις ἠδὲ δίκη" τοὺς δ᾽ αὐ κορυϑαίολοι ἄνδρες 25 χρυσοῦ δευόμενοι καὶ ἀργύρου οὕνεκα τούτου δυσσεβέως κτείνουσιν ἐνὶ παλάμῃσι λαβόντες. καὶ τότε δ᾽ (αὐτῦ ἄρξει δεινὸς νέος ἀγχιμαχητής ., ς ’ > > - 7 Ir κοίρανος ἑβδομήκοντ ἀριϑμῶν, ϑυμοφϑόορος αἴϑοων, ὃς λαὸν Ῥώμης ἀσεβῶς στρατιῇ παραδώσει 80 χτεινόμενον χακότητι διὰ μῆνιν βασιλήων πρηνίξας πᾶσάν τε πόλιν χλεινήν τε Λατίνων. < ‚ I) ” 2.) }5 2 ἕν Ῥώμην δ᾽ οὐχέτι ἔστιν ἰδεῖν οὐδ᾽ ἔστιν ἀκοῦσαι Ἐρΐαν neo πρώην εἶδεν τοίαν παροδίτης πάντα γὰρ ἐν σποδιῇ τάδε κείσεται οὐδέ τις ἔργων 86 ἔσται φειδωλή" ὅλος γὰρ ἐλεύσεται αὐτός οὐρανόϑεν, πρηστῆρας ar αἰϑέρος ἠδὲ κεραυνούς ἀνϑρώποις πέμψει ϑεὸς ἄμβροτος: οὺς μὲν ὀλέσσει σκηπτοῖς αἰϑομένοις, οὗς δ᾽ au κρυεροῖσι κεραυνοῖς. καὶ τότε δὴ χτανέουσιν ἀναιδέα κοίρανον αἰνόν ᾿ «ς ’ N - x ’ * 40 vnrieyoı Ῥώμης κρατερᾶς * Pouns* τε “Ματῖνοι. 17 aus VIII 158. — 22 μεγάλη ... 23... εἰρήνη traditionell, vgl. IH 755. 16 Anf. vgl. V. 73] 17 = VII 158 | 18 τότ᾽ ἄναξ ἔσται Ra.? τότ᾽ (τότε H) ἔσσεται ἄναξ 2. — τετρασύλλαβος vgl. XII 165. — xt πεποιϑώς = V. 12 | 19 Anf. — V.186. — ταχὺ .... 30 ἐξολέσει --- V. 56f. vgl. XII 254 | 20 ἀπληστοκόρων ἀνθρώπων vgl. V.5|21 = XI 117. — ἄρξουσι 2. — μετέπειτ᾽ Mai μετέπειτα 2 (vgl. XII 117) | 22 μεγάλη ... 23... εἰρήνη vgl. III 755 | 23 χόσμοιο 2 χόσμοιό te Mai κόσμῳ ἐνὶ Alex ? | 25 τούτου Wilam. τούτους 2 | 26 χτανέουσιν aus V. 39 Gfick. — &vi π. λαβόντες vgl. V. 256. — ἐνὲ Mai ἔν 2| 27 Anf. — V. δῶ. 116. 172. 224 vgl. XII 256. — αὖτ᾽ < 2 + Alex. | 28 ϑυμοφϑόρος αἴϑων vgl. V. 224 31 χλεινήν re Aativov Gutschmid χλίνην τε λατίνων 2 κλισίην re A. Hartel, schwerl,, vgl. zu XI 155 | 32 Ῥώμην Alex. ῥώμη 2. — οὐχέτε Q οὐχέτ᾽ MVH. — ἰδεῖν Mai ἔτι 2. — ἔστιν Mai ἔστ᾽ 2 | 33 so 2, τοίην οἵην neo πρώην εἶδεν παροδίτης Ludwich | 34 onodı7 Alex. σποδίῃ QM σποδίη H σπονδίη V | 35 ὅλος: ὀλοὸς Alex. ὄλεϑρος (γὰρ ἐλεύσ. αὐτῇ) Mäls. | 38 σχηπτοῖς Nauck σχήπτρων 2. — αἰϑομένοις Mdls. Gfick. vgl. V 303. αἰϑομένους 2 Ausgg. [40 Ῥώμης χρατερᾶς vgl. XII 81. — Ῥώμης zo. Ῥώμης τε A. 2 Alex. Poung χρατερᾶς κλεινοί τε A. Gfick. vgl. z.B. XII 34. (P. χρατεροὶ χλεινοί τε A. Rz.) νὰ u μὰ οὔ εν ἈΝΑ δ δ u ce Zu a XIV, 16—66. 213 οὔτοι τεϑνηῶτι κόνις περικείσετ᾽ ἐλαφρή, ἀλλὰ κυσὶν μέλπηϑρα καὶ οἰωνοῖς τὲ λύχοις TE ἔσσεται, οὕνεκα δῆμον ᾿Δρήιον ἐξενάριξεν. τὸν μέτα τεσσαράκοντ᾽ ἀριϑμῶν ἄρξει κλυτὸς ἄλλος “ Παρϑολέτης Γερμανολέτης ϑῆρας καταλύσας δεινοὺς ἀνδροφόνους, ol ἐπ᾿ ὠχεανοῖο ῥοῇσιν ἠδὲ καὶ Eöggarao διηνεκέως ἐφέπουσιν. χαὶ τότε δὴ Ῥώμη πάλιν ἔσσεται os τὸ πρὶν ἦεν. αὐτὰρ ἐπὴν ἔλϑησι μέγας λύκος ἐν δαπεδοῖς οἷς, δ0 κοίρανος ἐκ δυσμῶν ἐπιβὰς μετέπειτα ϑανεῖται Aonı κρατερῷ δεδαϊγμένος ὀξέι χαλκῷ. καὶ τότε δ᾽ αὐτ᾽ ἄρξει [καὶ] ὑπερμενέων Ῥωμαίων ἄλλος "Aons μεγάϑυμος ἀπ᾽ ᾿Ασσυρίης ἀναδειχϑείς γράμματος ἀρχομένου πολέμοισί τε πάνϑ'᾽ ὑποτάξει 55 αὐτὸς καὶ στρατιῇσιν ὁμοῦ ἀρχὴν ἐπιδείξει καὶ ϑεσμοὺς ϑήσει᾽ ταχὺ δ᾽ αὐτὸν χάλκεος ᾿άρης ἐξολέσει δολίοισιν ἐπὶ στρατιῇσι πεσόντα. τὸν μέτα τρεῖς ἄρξουσιν ὑπέρβιον ἦτορ ἔχοντες, ὃς μὲν ἔχων ἀριϑμὸν μονᾶδος, δεκάδων δέ τε τρισσῶν 60 εἷς, ἕτερος δὲ ἄναξ τε τριηκοσίοισι μεϑέξει" σχέτλιοι, οἱ χρυσόν τε καὶ ἄργυρον ἐν πυρὶ πολλῷ χωνεύσουσι, ναῶν ἱδρύματα χειροποιήτων, καὶ στρατιαῖς δώσουσιν ὁπλιζόμενοι περὶ νίκης χρήματα, δασσόμενοι κειμήλια πολλὰ καὶ ἐσϑιλᾶ" 65 αἴσχεά τε μεμαῶτες ἴσως διαδηλήσονται, ἰοβόλους Πάρϑους τε βαϑυρρόου Βὐφράταο 53 vgl. XII 152. — 62. χειροποιήτων: gedankenlose Benutzung einer pole- mischen Vorlage wie z. B. III 606. 618. 41 οὔτοι Alex. οὗτοι QVH οὔ τι M. — τεϑνηῶτι Mai τεϑνηότι 2 | 42 zvol 2. — μέλπηϑρα Mai μέλπιϑρα 2 | 44 τὸν Mai τῶν 2 | 48 Ῥώμη πάλιν Alex. πάλιν δώμη 2. — ἔσσεται .. ἧεν vgl. II 33 | 49 οἷς Wilam. σοῖς 2 | 51 vgl. XII 98. — 51 Anf. vgl. XIII 146. — Ἄρηι Alex. ἄρει χαὶ 2. — δεδαϊγμένος Alex. δεδεγμένος 2 | 52 vgl. II 174. XIII 81. 155. — ἄρξει χαὶ MVH ἄρξουσι καὶ Q ἄρξει Gffck. vgl. XI 57. XIV 127. I 80. ἄρξειεν Rz. | 53 Ἄρης: ἀνὴρ Alex.? | 54 Anf, — V 13 | 55 ἀρχὴν Alex. ἀρχῆς 2 | 56 Anf. = V 19. — ταχὺ ... 57 ἐξολέσει —= V. 19f. | 58 Anf. = V 51 | 60 τε τριηχοσίοισι Alex. re τριηχοσίοις 2 τοῖς τριηκοσίοις Mdls. vgl. V. 126 | 61 σχέτλιοι, oi Mai σχέτλιον 2 | 62 χωνεύσουσι Q χωνεύουσι MVH. — ναῶν: ϑεῶν Rz. — ἱδρύματα χειροποιήτων vgl. III 31 | 64 dao- σάμενοι Alex. |. 65 αἴσχεά τε μεμαῶτες ἴσως 2 Es τε μάχας μεμάασιν ἴσως Mäls. ἀλκῆς δὲ μεμαῶτες ἴσως Rz., doch lässt die Überlieferung sich halten: die Völker sind Apposition zu αἴσχεα (Schandflecke): Wilam. | 66 Anf. vgl. XII 40. — Zum Genitiv βαϑυρρόου Εὐφράταο vgl. auch V. 101. 214 Sibyllina. καὶ Μήδους ἐχϑρούς τε καὶ ἁβροχόμους πολεμιστάς “Μασσαγέτας Πέρσας τε, φαρετροφόρους ἀνϑρώπους. ἀλλ᾽ ὁπόταν βασιλεὺς ἰδίῃ μοίρῃ καταλύσῃ 70 λείψας ὁπλοτέροις σκῆπτρον βασιλήιον υἱοῖς καὶ ϑέμιν ἀντιβολῶν, οἱ δ᾽ αὐτίκα πατρὸς ἐφετμῶν λησάμενοι καὶ χεῖρας ἐφοπλίσσαντες dont eig ἔριν ὁρμήσουσιν ὑπὲρ βασιληίδος ἀρχῆς. καὶ τότε μοῦνος ἄναξ ἀπὸ τριτάτων πάλιν ἄλλος 75 ἄρξει καὶ ταχὺ μοῖραν ἐπόψεται “δουρὶ βοληϑείς. ᾿ τὸν μέτα πολλοὶ ἔπειτα ἐπ᾿ ἀλλήλοισιν ὀλοῦνται ἴφϑιμοι μέροπές τε ὑπὲρ βασιληίδος ἀρχῆς. εἷς δ᾽ ἄρξει μεγάϑυμος ὑπερμενέων Ῥωμαίων πρέσβυς ἄναξ τετράδος καὶ πάντα καλῶς διαϑήσει. 80 καὶ τότε Dowixn πόλεμος καὶ δῆρις ἐσεῖται, ἡνίκ᾽ ἂν ἰοβόλων ἔλϑῃ πέλας ἔϑνεα Περσῶν. *al, πόσα προπέσεται ὑπὸ ἀνδρῶν βαρβαροφώνων. Σιδὼν καὶ Τρίπολις Βηρυτός N μεγάλαυχος ἀλλήλας ὄψονται ἐν αἵματι καὶ γνεχύεσσιν. 85 τλήμων Λαοδίχεια, σὺ δ᾽ ἀμφ᾽ αὐτῇ μέγαν αἴρῃ ἄπρηχτον πόλεμον διὰ δυσσεβίας ἀνϑρώπων.. αἷ, μέλεοι Τύριοι, τὸ κακὸν ϑέρος ἀμήσεσϑε, ὁππόταν ἠέλιος φαεσίμβροτος ἤματι λείψῃ, δίσχος δ᾽ οὐ φαίνῃ, wexades δ᾽ ἤἥξουσ᾽ ἐπὶ γαῖαν τ0-- 78 vgl. ΠῚ 115—121. — 85 vgl. IV 107. III 471. — 87 vgl. V 455. — 89 f. vgl. II 20. — 67 ἐχϑρούς 2 αἰσχρούς Mdls. — ἀβροκόμους QVH | 68 Maooay&rag Alex, μασαγέτας 2 vgl. V. 176 | 69 βασιλεὺς ἰδίῃ μοίρῃ Mai vgl. XII 175. VIE 414. βασιλεύση din μοίρη 2. — καταλύσῃ Wilam. καταλύσει 2 | 71 ἀντιβολῶν Mai ἀντοβολῶν H ἀντοβόλων ΜΟΥ͂ | 72 ἐφοπλίσσαντες Alex. ἐφοπλίσαντες 2 | 73 Anf. vgl. V. 16 Anf. — ὑπὲρ βασιληίδος ἀρχῆς = V. 77. XII 259. | 74 τριτάτων: ergänze ἀριϑμῶν. — πάλιν ἄλλος vgl. V. 163. XIII 144. — πάλιν ἄλλος Rz. πόλει ἄλλῳ 2} τὸ ἐπόψεται Alex. ἐφόψεται 2, — δουρὶ βοληϑείς: ἄορι βληϑείς Rz. Gutschm. οἰστροβοληϑείς ΜΑ1]5., doch vgl. zur Prosodie V. 112. 161. XI 12 | 76 πολλοὶ Mai πολὺ 2 | 77 ὑπὲρ βασιληίδος ἀρχῆς = V. 73|78 ὑπερμενέων Ῥω- uelov = XII 155 | 79 πάντα χαλῶς διαϑήσει vgl. V 234 80 ἐσεῖται Mai ἔσσεται 2 | 82 vgl. ΠῚ 480. XI 138. — 82 so 2 (doch ὑπό τ᾽ ἀνδρῶν), αἰαῖ, πόσσα πεσεῖται. ὑπ᾽ ἀ. Wilam. — ὑπ᾽ ἀ. βαρβαροφώνων —= 1 394. vgl. 111516 (528). — βαρβα- ροφώνων Mai βαρβαροφόνων QM βαρβαροφρόνων ΝΗ | 88 9 ἡ Alex. δέ τε ἡ 2] 84 αἵματι καὶ νεχύεσσιν —= V 95 | 85 Anf. = IV 107. — αἴρῃ Mai αἵρῃ 2| 86 διὰ δυσσεβίας ἀνθρώπων — 14. — δυσσεβίας Alex. δυσσεβείας 2 | 87 Anf. — V.215. 259. (335. IV 162.). — τὸ καχὸν 9. Rz. aus 1 8387. δὲ x.9.2 | 89 ψεχάδες .. 90 vgl. II 20. — 89 ψεχάδες δ᾽ ἥξουσ᾽ ἐπὶ γαῖαν Mai ἐπεὶ ψεχάδες δ᾽ ἥξουσιν ἐπὶ γαῖαν 2. — δ᾽ ἥξωσ᾽ Bur. a τα em mh mr u u SE Σ, Ah κα ἀκ Zn En DE XIV, 67—115. 215 90 πυχναὶ καὶ ϑαμέαι ἐξ οὐρανοῦ αἱματόεσσαι. καὶ τότε δὴ ϑάνεται βασιλεὺς προδοϑεὶς ὑφ᾽ ἑταίρων. πολλοὶ δ᾽ αὐ μετὰ τοῦτον ἀναιδέες ἡγεμονῆες ἀλλήλους κτενέουσι κακὴν ἔριδα προφέροντες. καὶ τότε δ᾽ αὐτ᾽ ἔσται γεραρὸς πολύμητις ἀνάκτωρ 95 οὔνομα πέντ᾽ ἀριϑμῶν μεγάλαις στρατιαῖσι πεποιϑώς, ὃν μέροπες στέρξουσι χάριν βασιληίδος ἀρχῆς" τοὐύνομα δ᾽ ἐσϑλὸν ἔχων ἐσϑλοῖς ἔργοισι προσάψει. σῆμα δέ τοι ἔσται φοβερόν" τούτου χρατέοντος μεσσηγὺς Ταυροῦ τε νιφοβλήτοιό τ᾽ Ayuavov 100 ἐκ Κιλίκων γαίης μία τις πόλις ἐξαπολεῖται καλή τε βριαρή τε βαρυσϑενέος ποταμοῖο. πολλοὶ δ᾽ αὖ σεισμοί [τε] Προποντίδι καὶ Φρυγίαισιν ἔσσονται" βασιλεὺς (δὲ) κλυτὸς ἰδίης ὑπὸ μοίρης τηχεδανῷ ϑανάτοιο νόσῳ ψυχὴν ἀπολέσσει. 105 ἄρξουσιν μετὰ τόνδε δύο βασιλῆες ἄναχτες, ὃς μὲν τριηκοσίων ἀριϑμὸν προφέρων, ὁ δὲ τρισσῶν᾽ ToVvexa χαὶ πολλοὺς ὑπὲρ ἄστεος ἐξολοϑρεύσει Ῥώμης ἑπταλόφου [δὲ] διὰ κρατερὴν βασιλείαν. καὶ τότε συγκλήτῳ κακὸν ἔσσεται οὐδὲ φυγεῖται 110 χωομένου βασιλῆος ἐπ᾿ αὐτῇ ϑυμὸν ἔχοντος. σῆμ ἔσται παρὰ πᾶσιν ἐπιχϑονίοις ἀνϑρώποις" πλειότεροί ϑ'᾽ ὑετοὶ vıpades *koovrau®, χάλαζα ἐξολέσει ληίων καρποὺς ἐπ᾽ ἀπείρονα γαῖαν. αὐτοὶ δ᾽ αὐτε πεσοῦνται ἐνὶ πολέμοισι δαμέντες 115 "Apnı χρατερῷ πολέμου χάριν Ἰταλιήων. 108 Ῥώμης ἑπταλόφου vgl. II 18. 91 προδοδεὶς ὑφ᾽ ἑταίρων vgl. XIII 19 | 92 ἵν, vgl. V. 100 £. | 93 ἀλλήλους κτε- v&ovcı = ΤΊ 22. vgl. XIV 325 | 95 στρατιαῖσι Alex. στρατίαισσι M στρατίεσσι ΝῊ στρατιέσσι Q στρατιῇσι Friedlieb | 97 ἔργοισι προσάψει Rz. ἔργοις (ἔργοι Q) προϊάψει 42 98 vgl. XI 26. --- φοβερόν" Rz. (Interpunktion von Wilam.) μέγα τοῦ 2 | 99 νιφο- βλήτοιο H Mai νιφηβλήτοιο QMV Friedl. — τ᾽ Auavod: ταμάνου 2 | 100 μέα Wilam. νέα 2 | 101 zum Genetiv vgl. V. 66 | 102 αὖ Mai αὖτε (adr’M) 2.— τε [|] Wilam. | Φρυγίαισιν Alex.? Bur. φρυγίεσσιν (φρυγίεσιν H) 2 | 103 ἔσονται MH. — βασι- λεὺς δὲ χλυτὸς Rz. βασιλεὺς χλυτὸς 2. — ἰδίης ὑπὸ μοίρης --- XI 35 | 104 τηκε- δανῷ Lobeck ϑηλεδανῷ 2| 105 ἄρξουσι (2. --- δύω Mai | 100 τρίηχοσίων vgl. Υ. 126. 108 ἑπταλόφου δὲ 2 ἑπταλόφοιο Alex. ἑπταλόφου Gfick. vgl. XI 52 | 109 χακὸν ες φυγεῖται vgl. ΧΙ 40 δ ΠΙ 265 | 111 παρὰ Wilam. ἄρα 2 | 112 νιφάδες ἔσονται χάλαζαι “2 ν. ὀλοή τὲ χάλαζα Wilam. νιφάδες τ᾽ ἔσονται χάλαζα Mai νιφάδες τ᾽ ἔσσονται χάλαζαι Alex, | 115 "Aoyı κρατερῷ --- XII 249. — πολέμου χάριν — V.118. — ἰταληίων Ω, 216 Sibyllina. καὶ τότε δ᾽ αὖτ᾽ ἄρξει βασιλεὺς πολυμήχανος ἄλλος συλλέξας πᾶσαν στρατιὴν καὶ χρήματα veluag χαλκεοϑώρηξιν πολέμου χάριν αὐτὰρ ἔπειτα Νεῖλος ὑπὲρ Διβύην πουλύσταχυν “ἠπείροιο: :0 ἀρδεύσει δύ᾽ ἔτη τὸ μέλαν πέδον «Αἰγύπτοιο χώρην τ᾽ ἀροσίμην" λιμὸς δὲ τὰ πάντα καϑέξει καὶ πόλεμος. λῃσταί TE φόνοι τ᾽ ἀνδροκχτασίαι TE. πολλαὶ δ᾽ αὐτε πόλεις ὑπ᾽ ᾿ἀνϑρώπων πολεμιστῶν πρηνισμοῖς. ἀπολοῦνται ὑπὸ στρατιῆς παλαμάων᾽ 125 αὐτὸς δ᾽ αὐ πέσεται προδοϑεὶς αἴϑωνι σιδήρῳ. τὸν μέτα τριηκοσίων ἀριϑμῶν ὃς τ᾽ ἔλλαχεν ἀρχήν Ῥωμαίων ἄρξ ξει [zei] ὑπερμενέων ἀνθρώπων" ἐχτανύσει λόγχην ϑυμοφϑόρον ᾿Αρμενίοισιν Πάρϑοις ᾿Ασσυρίοισι μενεπτολέμοισί τε Πέρσαις. 180 καὶ τότε δ᾽ αὐ Ῥώμης κτίσις ἔσσεται ἀγλαοτεύχτου χρυσῷ ἠλέκτρῳ τὲ χαὶ ἀργύρῳ ἠδ᾽ ἐλέφαντι κόσμῳ ἐπαιρομένης" πουλὺς δέ τε λαὸς ἐν αὐτῇ ἀντολίης πάσης ἠδ᾽ ἑσπερίης. πολυόλβου : οἰχήσει" βασιλεύς TE νόμους ἑτέρους ἐπὶ ταύτῃ 135 ϑήσει" τὸν μετὰ δ᾽ αὖτις ἀπειρεσίη ἐνὶ νήσῳ δέξεται οὐλόμενος ϑάνατος καὶ μοῖρα χραταιή. ἄρξει δ᾽ ἄλλος ἀνὴρ τριάδων δέκα ϑηρὶ ἐοικώς εὐχαίτῃ βλοσυρῷ, ὃς ἀφ᾽ Ἑλλήνων γένος ἔσται. χαὶ τότε δὴ Φϑίης πολυτρόφον ἄστυ Μολοσσῶν μο Σ;χκαὶ Λάρισσα κλυτὴ καὶ ἐπ᾿ ὀφρύσι Πηνειοῖο 119 f. vgl. V 56f. — 192 ff. vgl. IV 68 ἢ. 116 Anf. = V. 27 | 118 χαλχεοϑώρηξιν Mai χάλχεος ϑώρηξιν 2 | 119 “ιβύης Ausgg. — πουλύσταχυν Bur. vgl. XI 118. 177. 241. πολύσταχυς 2 πουλύσταχυς Ausgg. — ἠπείροιο 2 Ausgg., schwerl., ἠύπορόν re Gffck. | 123 ὑπὸ Mai | 125 προδοϑεὶς vgl. V. 194. — αἴϑωνι Mai αἴϑονι 2 | 126 τρίηκοσίων vgl. V. 106. — ἀριϑμῶν Mai ἀριϑμὸν 2. — ds... ἀρχήν vgl. V 15. — ὅς τ᾽ Alex. οἷς 2. — ἔλαχεν QVH. — ἄρχειν QMH | 127 ἄρξει χαὶ 2 ἄρξειεν Rz. ἄρξει Gffck. vgl. V. 52. — ὑπερμενέων ἀνθρώπων — II 174 | 128 Anf. vgl. XIIL 18 | 131 = V. 211. vgl. XII 192. — τ᾽ ἠλέχτρῳ Rz. | 132 ἐπαιρομένης Alex. ἐπαιρομένη 2 | 133 ἑσπερίης πολυόλβου vgl. XII 5 | 136 οὐλόμενος ϑάνατος — V. 19. — χρατεή 2 | 138 εὖ- χαίΐτῃ (Mein.) βλοσυρῷ, ὃς (βλοσυρῷ 9 ὃς Rz. Gutschm.) Gffck. ἐν χαίτῃ βλοσυρωτὸς M ἐν χ. (χαίτη H) βλοσυρωπὸς QVH Alex. εὐχαίτης βλοσυρωπός Bur. — ὃς. ... ἔσται — ΠΙ| 193. vgl. XIV 225. — γένος ἔσται Alex. γενήσεται 2 189 Φϑίης: φϑεῖται Mäls. vgl. III 400, — πουλυτρόφον Mäls. Gfick. πουλύτροφος 2 πουλυτρόφου Ausgg. — M04.00000 Mdls. vgl. V. 216. | 140 χκλυτὴ χαὶ: κλιϑεῖσα Mdls. — Πηνειοῖο a le δ μἑἔἐ u ee in a ne | ie ma 2 u ui ” XIV, 116—165. 217 καὶ τότε δ᾽ ἱπποβότου Ixvdins ἐπανάστασις ἔσται. καὶ πόλεμος δεινὸς Μαιώτιδος ὕδασι λίμνης ἔσται, ἐπὶ προχοαῖσι παρ᾽ ὑστάτιον στόμα πηγῆς Φάσιδος ὑγροχόμοιο κατ᾽ ἀσφοδελὸν λειμῶνα" 145 πολλοὶ δὴ πεσέονται ὑπὸ χκρατερῶν πολεμιστῶν. αἷ μέλεοι, χαλκῷ ὁπόσους παραλήψεται "Agng. καὶ τότε δὴ βασιλεὺς Σχυϑικὸν γένος ἐξαλαπάξας ϑνήξεται εἰν ἰδίῃ μοίρῃ βίοτον ἀναλύσας. ἄλλος δ᾽ aut ἄρξει τετράδος μετέπειτ᾽ ἀναδειχϑείς 150 δεινὸς ἀνήρ, ὃν πάντες, ὅσοι πίνουσι πάχιστον ᾿Αρμένιοι κρύσταλλον ἄγαν ῥείοντος ᾿Αράξεω, δείσουσιν πολέμοισιν, ἀτὰρ Πέρσαι μεγάϑυμοι. μεσσηγὺς Κόλχων τε πολυσϑενέων te Πελασγῶν ἔσσονται πόλεμοι δεινοί τ᾽ ἀνδροχτασίαι τε. 155 καὶ Dovyin yaln τε Προποντίδος ἄστεα γαίης φάσγανά [τ ἐκ κολεῶν ἀμφήκεα γυμνώσαντες ᾿ἀλλήλους κόφουσι διὰ δυσσεβίας ἀλεγεινᾶς. καὶ τότε δὴ μέγα σῆμα ϑεὸς μερόπεσσι βροτοῖσιν οὐρανόϑεν δείξει περιτελλομένοις ἐνιαυτοῖς, 160 φάλκην, ἐσσομένοιο τέρας πολέμοιο κακοῖο. καὶ τότε δὴ βασιλεὺς στρατιῆς οὐ φεύξεται χεῖρας, ἀλλὰ ϑανεῖϑ᾽ ὑπὸ χειρὶ δαμεὶς αἴϑωνε σιδήρῳ. τὸν μέτα πεντήχοντ᾽ ἀριϑμῶν ἄρξει πάλιν ἄλλος ἐξ ᾿Ασίης προφανείς, δεινὸς φόβος, ἀγχιμαχητής" τι καὶ ϑήσει πόλεμον καὶ ἐπ᾿ ἀγλαὰ τείχεα Ῥώμης, Alex. πίνοιο 2. — Nach V. 140 ist Lücke anzunehmen, in der das Schicksal der Städte stand | 141 innoßörov Alex, ἱπποδότου 2. — ἐπανάστασις ἔσται vgl. 1355 | 142 ὕδασι: ἐγγύϑι Mein. | 143 στόμα Mein. πόμα 2 vg. IV 15 DV | 145 πεσέονται Nauck πεσοῦνται 2 | 146 al μέλεοι, χαλχῷ ὁπόσους Gfick. al μαλεοῦ χαλκοῖο (χάλ- χοιο H) ὁπόσους ΝῊ αἷμα λεοῦ χ. ὅπ. QM vgl. V. 215. al μαλεροῦ χαλκοῖο πόσους Ausgg. | 147—167 < ΟἹ 147 ἐξαλαπάξας Rz. Mdls. ἐξαλαπάξει “2 148 εἰν ... ἀναλύσας vgl. XII 175. VIII 414. --- βιότου ΝΗ | 150 πάχιστον Alex. πάνιστον 2 παχνιστὸν Bur. | 152 deloovow Rz. δείσουσι 2 Friedl. Alex. — ἀτὰρ Nauck αὐτὰρ 2. Vgl. zur Stellung XII 158 | 153 μεσηγὺς MH. — τε Πελασγῶν: καὶ Aßaoyav Gutschm. | 154 vgl. XI 260 | 156 τ᾽ [ ] Gfick. | 157 Anf. vgl. V. 196. — ἀλλήλους χόψουσι διὰ Gfick. ἀλλήλας κόψουσι διὰ 2 χόψουσ᾽ ἀλλήλους διὰ Mein. — δυσσεβίας Alex. δυσσεβείας 2. — ἀλεγεινάς Alex. ἀλγεινάς 2 108 vgl. V. 220. 11 34 | 159 περιτελλομένοις ἐνιαυτοῖς = XII 203 | 160 φάλκχην ἐσσομένοιο Mdls. Rz. 9. ἐσσομένην δὲ 2 | 161 = V. 168 | 162 ϑανεῖϑ᾽ Mai ϑάνηϑ᾽ 2. — δαμεὶς αἴϑ. σιδήρῳ vgl. XII 275. — δαμεὶς Nauck ταμεὶς 2 vgl. XII 275 τμηϑεὶς ... — αἴϑωνι Mai αἴϑονι 2 | 163 ἄρξει πάλιν ἄλλος = ΧΙΠ 144 | 164 vgl. XIII 22. — φόβος: vgl. XIH 22. — ἀγχιμαχητής aus V. 27 Rz. ἀντιμαχητής 2 | 165 ϑήσει πόλεμον vgl. V. 333. ἐπ᾿. , Ῥώμης — V. 941. 218 Sibyllina. Κόλχοις 9° Ἡνιόχοις τε γαλαχτοπόταις (τ᾽) ᾿4γαϑύρσοις Εὐξείνῳ πόντῳ, Θρήκης ψαμαϑώδεϊ κόλπῳ. καὶ τότε δὴ βασιλεὺς στρατιῆς οὐ φεύξεται χεῖρας, ὃν καὶ τεϑνηῶτα νέχυν διαδηλήσονται" τὸ καὶ τότε δὴ βασιλῆος ὀλωλότος ἔσσετ᾽ ἐρήμη Ῥώμη κυδιάνειρα, πολὺς δέ τε λαὸς ὀλεῖται. καὶ τότε δ᾽ aut ἄρξει ἀπ᾿ Αἰγύπτοιο μεγίστης δεινὸς καὶ φοβερός, Πάρϑους δ᾽ ὀλέσει μεγαϑύμους Μήδους Γερμανούς τε Βοοσπορίδας τ᾽ ᾿4γαϑύρσους 175 Βρεττανοὺς *Ilsguaviovg* Yageroopopovs τ᾽ Ἴβηρας Μασσαγέτας σχολιοὺς Πέρσας 9° ὑπερηνορέονταςο. καὶ τότε Errada πᾶσαν ἐσόψεται ἀγλαὸς ἀνήρ Ἐξχϑαίρων ᾿ Σχυϑίῃ καὶ Καυκάσῳ ἠνεμόεντι. σῆμα δέ τοι ἔσται χρατερόν᾽ τούτου χρατέοντος 10 οὐρανόϑεν στέφανοι μεσημβρίης τε καὶ ἄρκτου ἀστράσι φαινομένοις πανομοίιοι ἀντείλωσιν. καὶ τότε παιδὶ ξῷ λείψει βασιλήιον ἀρχήν στοιχείου ἀρχομένου [γὰρ], ἐπὴν ἰδίῃ ἐνὶ μοίρῃ βήσεται εἰν Aideo δόμοις βασιλεὺς ἀγαπήνωρ. 185 ἀλλ᾽ ὁπόταν ἄρχῃ τούτου παῖς ἐν χϑονὶ Ῥώμης ἐκ μονάδος προφανείς, ἔσται κατὰ γαῖαν ἅπασαν εἰρήνη μεγάλη πολυήρατος" ὅν τε Λατῖνοι στέρξουσιν βασιλῆα ἑοῦ πατρὸς εἵνεκα τιμῆς" ὃ» σπεύδοντα μολεῖν καὶ ἐπ᾿ ἀντολίην (te) δύσιν Te 169 vgl. ΧΙ 276. 166 Anf. vgl. XIT 48. --- τ᾽ + Alex. < 2|168 169 -- Μ 168 = V. 161 | 169 vgl. XII 276. — νέχυν Alex. νέην 2 | 171 πολὺς ... ὀλεῖται vgl. XII 75 | 172 ἄρξειεν Mein. | 173 Anf. = XII 79 | 174 Booonogidag Alex.2 βοοσπορίδας Mai Alex.! Rz. | 175 περμανίους 2: aus V. 174 war Γερμανίους hierher geraten und dann verdorben; daher, weil ursprünglich hier ein anderes Wort stand, ist es unmöglich zu verbessern. — φαρετροφόρους τ᾽ Ἴβηρας vgl. XII 151 | 176 Anf. vgl. V 117. — Μασσαγέτας Alex. μασαγέτας 2 vgl. V. 68. — ὑπερηνορέοντας Mai ὑπερινορέοντας 2. | 178 ἐχϑαίρων 2 Ausgg. ἐχϑραίνων ΟΠ. | 179 vgl. Υ. 98. (XI 25) | 180 vgl. II 35. — στέφανοι Alex. στεφάγοιο 2. — μεσημβρίης Te καὶ ἄρχτου vgl. 11195 | 181 πανομοίιοι Alex. πανομοίοι (πανόμοιοι H) 2 | 183 Anf. — XI 142. — ἀρχομένου γὰρ 2 ἀρχομένοιο Alex. ἀρχομένου Gfick. vgl. V. 52. — ἐπ᾿ ἐ{{| δίη Q ἐπ᾽ ἰνδίη M. — ἰδίῃ ἐνὶ μοίρῃ = V.194. vgl. XII 35 | 184 βήσεται ... δόμοις — X11 77 | 185 Anf. vgl. XI 47. — ἄρχῃ Alex. ἄχρι 2 | 186 Anf. = V. 19. — προ- φανής Q (aus Korrektur) ΝΗ. — ἔσται. . 187... μεγάλη vgl. XI 79. ΠΙ 756 | 188 στέρξουσι 2. — ξβασιλῆα Alex. βασιλῆε Q βασιλῇ ΝῊ βασιλεῖ" M. — ἑοῦ Mai Alex. χαὶ ἐς MVH < 9. — εἵνεχα τιμῆς = V. 229. V 156 | 189 ἐπ᾽... δύσιν te vgl. III 26. — ἀντολίην τε Alex. ἀντολίην 2. u En XIV, 166-214. 219 το Ῥωμαῖοι σχήσουσι καὶ οὐκ ἐϑέλοντα πρὸς olxoıs Ῥώμης κοιρανέονϑ᾽, ὅτι δὴ φίλος ἔπλετο πᾶσιν ϑυμὸς ὑπὲρ βασιλῆος ἀγακλυτοῖο ἄνακτος. ἀλλὰ μινυνϑάδιόν μιν ἀφαρπάξει βιότοιο οὐλόμενος ϑάνατος προδοϑέντ᾽ ἰδίῃ ἐνὶ μοίρῃ. 195 ἄλλοι δ᾽ αὐ μετέπειτα πάλιν κρατεροὶ πολεμισταί ἀλλήλους χκόψουσι κακὴν ἔριδα προφέροντες, οὐ βασίλειον ἔχοντες ἀνάχτορον, ἀλλὰ τυράννων. πολλὰ δὲ δὴ τελέσουσι κακὰ κόσμῳ ἔνι παντί, Ῥωμαίοις δὲ μάλιστα μέχρις τριτάτου Διονύσου, 900 ἄχρις ἀπ᾿ Αἰγύπτου χεχορυϑμένος ἵξεται "Agng, ὃν Διόνυσον ἄνακτα μετωνυμίην καλέουσιν. ἀλλ᾽ ὁπόταν φόνιός τε λέων φονίη τε λέαινα πορφύρεον ῥήξουσι κλυτὸν βασιλήιον εἷμα, Ἐπνεύμονι συμμάρψουσιν ἐπειγομένης βασιλείης ᾿" 205 καὶ τότε ὁ᾽ ἁγνὸς ἄναξ, ὃς τ᾽ ἔλλαχε γράμματος ἀρχήν, ἐχϑροὺς ἡγεμονῆας "ἀμειψάμενος ἢ περὶ νίχης φέρβεσϑαι σκυλάχεσσι καὶ οἰωνοῖσι μεϑήσει. αἰαῖ σοι, πυρίχαυστε πόλις, μεγαλόσϑενε Ῥώμη, ὁππόσα δεῖ σὲ παϑεῖν, ὁπόταν τάδε πάντα γένηται. 210 ἀλλὰ μέγας βασιλεὺς ὁ περίχλυτος ἀμφὶς ἔπειτα χρυσῷ τ᾽ ἠλέκχτρῳ τε καὶ ἀργύρῳ ἠδ᾽ ἐλέφαντι ἐξεγερεῖ πᾶσάν σε καὶ ἐν κόσμῳ προτερήσεις κτήμασι καὶ DOORS ἀγοραῖς πλούτοις σταδίοις TE καὶ τότε δ᾽ αὖτις ἔσῃ πᾶσιν φῶς, ὡς τὸ πρὶν ἦσϑα. 201 Διόνυσον ὄἄναχτα: vgl. Plutarch: Antonius 60 Ἀντώνιος ... Διόνυσος γέος προσαγορευόμενος. 190 οὐχ ἐθέλοντα Mai οὐ ϑέλοντα 2. — οἴχοις Wilam. οἴχους 2 | 192 ἀγα- χλειτοῖο Alex. | 194 Anf. = V. 186. — προδοϑέντ᾽ vgl. V. 125. --- προδοϑέντ᾽ Alex. προδοϑεὶς 2. — ἰδίῃ Evi μοίρῃ — V.183 vgl. ΧΗ 86 | 1951. vgl. V. 92. — 195 ἄλλοι . πάλιν Mai πάλιν δ᾽ αὖ μετέπειτα ἄλλοι 2 | 196 Anf. vgl. V. 157 | 197 βασί- λειον ἔχοντες ἀνάχτορον Gfick. βασιλεῖ ἔχοντες ἀναχτόρων 2 βασίλειον ἔχ. ἀνάκτων Alex. βασίλειον ἔχ. ἀνάκτορες (ἀλλὰ τύραννοι) Mdls. — ἀλλὰ τυράννων vgl. ΧΙ 262 198 τελέουσι VH |199 μέχρι 22} 300 ἀπ’ Mai ἐπ᾽ 2. — ἵξεται Alex. ἥξεται 2| 202 φρονίη VH | 204 So 2, πνεύματα συμμάρψουσιν ἐρειπομένην βασιλείην (ἀμει- βομένης βασιλείης vgl. V. 206 Rz.) Gffck. | 205 ὃς .... ἀρχήν vgl. Υ 16. -- τ᾽ ἔλλαχε Alex. τ᾽ ἔλλαβε M τε ἔλαβε QVH. --- γράμματος Alex. τραύματος 42} 206 ἀμειψάμενος 2 ἐπειγόμενος Rz. aus Homer: Il. # 437 | 207 φέρφεσϑαι M φόρεσϑαι VH | 208 σοι Alex. σὺ 2. — μεγαλόσϑενε Ῥώμη vol. Υ 63 | 209 ὁπόταν ... γένηται vgl. III 92 | 211 = V. 131. vgl. XIT 192. — Ale PP Q.—re ’ Toixnv Δωδώνην Te καὶ vwiduntov Ιϑώμην αὐχένα Πιερικόν τε, μέγαν περὶ ῥίον Ὀλύμπου, Ε) ’ 2.5, a ὙΡΈΝ: - Οσσαν Aagıooav τε καὶ ὑψίπυλον Καλυδῶνα. 220 ἀλλ᾽ ὁπόταν μέγα σῆμα ϑεὸς μερόπεσσι ποιήσῃ, ἡμερίην σκοτόεσσαν ἀμολγαίην περὶ κόσμον, x [4 - ’ μὴ >on ’ ” καὶ TOTE σοι, βασιλεῦ, τέλος ἔσσεται, οὐδὲ φύγοις ἂν ὀξὺ κασιγνήτοιο βιὸν βεβολημένον ἐς σέ. καὶ τότε δ᾽ αὐτ᾽ ἄρξει ϑυμοφϑόρος ἄσπετος αἴϑων 285 ἐκ γενετῆς βασιλῆος, ὃς Αἰγύπτου γένος ἕξει, ὁπλότερος μέν, πολλὸν ἀρειότερος δὲ συναίμου, ὀγδοήκοντ᾽ ἀριϑμῶν ὃς ἔλλαχεν ἔντυπον ἀρχήν" - καὶ τότε δ᾽ ἀϑανάτοιο ϑεοῦ ϑυμαλγέα μῆνιν ’ GC ’ - κόσμος ἅπας κόλποις ὑποδέξεται εἵνεκα τιμῆς" 280 ἔσται γὰρ μερόπεσσιν ἐφημερίοις ἀνϑρώποις λιμοὶ καὶ λοιμοὶ πόλεμοί T ἀνδροχτασίαι τε καὶ σκότος ἀκάματον [καὶ] ἐπὶ χϑόνα μητέρα λαῶν ἠδ᾽ ἀκαταστασίη καιρῶν καὶ ἀμείλιχος ὀργή οὐρανόϑεν σεισμοί τε κεραυνοί (Te) φλεγέϑοντες 235 καὶ λάινοι ὑετοὶ καὶ αὐχμηραὶ ψεκάδες (te). σείετο δ᾽ αὖ Φρυγίης γαίης αἰπεινὰ κάρηνα, σείοντο Σχυϑικῶν ὀρέων πόδες, ἔτρεμεν ἄστη, ἔτρεμε δὲ χϑὼν πᾶσα μετὰ σφίσιν Ἑλλάδος αἴης. , πολλαὶ δ᾽ αὐτε πόλεις τε ϑεοῦ μέγα ϑυμήναντος 215 Anf. vgl. V. 87. — ei (αἴ), μέλεοι Mai αἰμάλεοι VH αἰμαλέοι Q eine | λέοι M vgl. V. 146. — Καδμεῖοι Rz. χαὶ δαρεῖοι 2 | 216 Πηνειόν Alex. πηνιόν 2| 217 ὑψίδμητον Mein. ὑψίτμητον 2 | 218 so Gfick. Bur., αὐχένα τε πτεριχοῦ re μέγαν περὶ ῥίον ὀλύμπου “2 αὐχένα Πιερικόν τε περὲ δίον Ολύμποιο Mein. | 220 vgl. V.158 | 221 χόσμον Alex,? χόσμου (ὦ | 222 vgl. V.109 | 223 βιὸν (βίον H) δὰ βέλος Mein. — βεβολημένον Mai βεβολημένοσ !Q | 224 vgl. V. 27. — ϑυμοφϑόρος ἄ. αἴϑων vgl. V. 28. — ἄσπετος αἴϑων verlesen aus III 611, woraus αἰετὸς αἰἴϑων Ra. | 225 ὃς .. ἕξει vgl. V. 138. — ϑξει Alex. Friedl. ἥξει 2 | 226 πολλὸν Rz. πολλῶν 2 πολλῷ Mai. — ἀρειότερος Alex. ἀριστερὸς 2 | 227 ὀγδοήκοντ᾽ ἀριϑμῶν = XII 238 (XI 190). — ὃς ... ἀρχήν vgl. V. 205. Υ 15. — ὃς: ὅς τ᾽ Alex. — ἔλαχεν QVH | 228 ἵν vgl. 1 400. — ϑυμαλγέαν 2| 229 χόλποις aus I 400 Alex. χόσμοις 2. — τιμῆς: ποινῆς Mdls. Bur. aus V 70, doch vgl. Hom. Od. & 70 | 230f. vgl. IV 68. — 230 ἔσται γὰρ 2 ἔσσοντ᾽ ἂρ Ra. | 232 χαὶ ἐπὶ 2 τε ἐπὶ Mäls. ἐπὶ Gfick. vgl. V, 183. 53. — μητύρα ΟΥ̓ | 234 σεισμοί... φλεγέϑοντες vgl. II 6. — χεραυνοί te Mai χεραυνοὶ 2 | 235 Anf. vgl. XI 75.— zei Adivoı Alex. χελαινοὶ (— XU 75) 2. — ὑετοὶ Gfick. 9’ ὑετοὶ 2 Alex. — re + Alex. < 2 | 237 ἄστη Mein. ἄστυ 2) 238 αἴης Alex. ἄρης 2. lan iil U 01 Ey 2 alas lal d ln 2 3 TU 2a ne hand Ban χοῦς τ Δ ZU ha niet ur nu τς τὐὐν δου Lalis 3. al > Cu mn 1 A a δι. XIV, 215—264. 221 240 πρηνισμοῖσι πέσονται ὑπ᾽ αἰϑαλόεσσι κεραυνοῖς καὶ κοπετοῖς, χοὐχ ἔστι φυγεῖν χόλον οὐδ᾽ ὑπαλύξαι. καὶ τότε δ᾽ αὐ πέσεται βασιλεὺς στρατιῆς ὑπὸ χειρός βληϑεὶς οἷά περ οὔτις ὑπὸ σφετέρων ἀνϑρώπων. τὸν μέτα Λατίνων πολλοὶ πάλιν ἐξεγεροῦνται 94 ἄνδρες πορφυρέην λώπην ἀμφειμένοι ὥμοις, οἱ κλήρῳ στέρξουσι λαβεῖν βασιλήιον ἀρχήν. καὶ τότε τρεῖς βασιλεῖς ἐπ᾿ ἀγλαὰ τείχεα Ῥώμης ἔσσονται, δύο μὲν πρῶτον κατέχοντες ἀριϑμόν, εἷς δὲ φέρων νεῖχος τὸ μετώνυμον οἷά περ οὐδείς" »0 στέρξουσιν Ῥώμην αὐτοὶ καὶ κόσμον ἅπαντα κηδόμενοι μερόπων" ἄνυσις δ᾽ οὐχ ἔσσεται αὐτοῖς" οὐ γὰρ ἔφυ κόσμῳ ϑεὸς ἵλαος οὐδὲ μὲν ἔσται ἥμερος ἀνϑρώποις, ὅτι δὴ καχὰ πολλὰ ἔοργαν. τούνεχεν αὖ βασιλεῦσιν ἀεικέα ϑυμὸν ἐποίσει 255 παρδαλίων TE λύχων πολὺ χείρονα" τοὺς γὰρ ἀφειδῶς χαλχεοϑώρηκες παλάμαις ἰδίαισε λαβόντες ἀπρήκτως ὁμηϑέντας ἀνάλκιδας οἷα γυναῖκας ἐξολέσουσιν ἄνακτας ἐπὶ σκήπτροισιν ἑοῖσιν. > al, μέλεοι Ῥώμης ἐρικυδέος ἔξοχοι ἄνδρες, 260 ψευδαπάταις 09x00. πεπεισμένοι ἐξαπολεῖσϑε. χαὶ τότε δὴ πολλοὶ δορυχοίρανοι οὐ κατὰ κόσμον φῶτες ἐφορμηϑέντες ἀφαιρήσουσι γενέϑλας αἵματι πρωτογόνων ἀνδρῶν ae I νόμον δὶς *roinv δ᾽ οὐ πρῶτον ἄγειν οἰκτρὴν τότε daiumv*, 240 πρηνισμοῖσι πέσονται Mein. πρηνισμοῖς πέσωνται QVM ne. πέσονται H 241 χαὶ κοπετοῖς Q Ausgg. χαὶ σχηπτοῖς ὃ — χοὺχ ἔστι Alex. χοὐχέτι QVM χοὺχ ἔτι H | 243 οἷά περ οὔτις γρ]. V. 249. ΧῚ 104 | 944 ἐξεγεροῦνται Mai ἐξεγειροῦνται 2 | 245 πορφυρέην ..... @uoıg vgl. XII 38. ΠῚ 389. — λώπην Alex. λώβην 2 vgl. XI 216 | 246 βασιλήιον Mai βασίλειον Q 1 247 βασιλῆες Alex. — En’... Ῥώμης = V. 165 | 248 πρῶτον κατέχοντες ἀριϑμόν Nauck πρῶτον ἀριϑμῶν χατέ- χοντες 42} 249 νῖχος Alex. --- οἷά περ οὐδείς = XI 194 250 στέρξουσι 42: 251 ἄνυσις Mein. ἄνεσις 42} 252 μὲν Alex. μὲν 2 | 255 Anf. = II 207. --- χείρονα Alex. xeloov 2.— τοὺς Mai αὐτοὺς 2 | 256 παλάμαις ἰδ. λαβόντες vgl. V. 26. — ἰδίῃσι Ra. | 257 δὁμηϑέντας Mein. τμηϑέντας 2 vgl.V. 162. XII 275. — ἀνάλκιδες MVH. — γυναῖχες VH γυναῖχες Q 1258 σκήπτροισιν Mai σκήπτροις 2 | 259 Anf. = V. 87. -- αἰ μέλεοι Mai «ai μελέοι M? ai μελέα Q al μελαία (aus μελέα) V αἱ μελαία H. — ἐρυ- χυδέος MVH | 260 Anf. vgl. Π 266. — ἐξαπολεῖσϑε Wilam. ἐξαπόλησθϑε 2 | 261 von hier ab lückenhaft und so verdorben, dass kein Verständnis des Ganzen mehr möglich ist. — 261 οὐ Alex. Mein. οἱ 2 | 262 γενέϑλας Rz.? γενέϑλαι Q γενέϑλην Alex. | 263 Nach ἀνδρῶν Lücke, in der das Epitheton zu ἀνδρῶν: „der er- wachsenen“ stand | 264 vgl. V. 303. — τοίην .... δαίμων 2 τοίνυν ὕψιστος ἄγοι μοίρην τότε δεινήν aus VIII 171 BP. XIV 303 Ra. 222 Sibyllina. 265 πάντας δ᾽ ἀνϑρώπους ἰδίοις ἔργοισιν ὀλέσσει. ἀλλὰ πάλιν ϑεὸς ἄξει ἀναιδέα ϑυμὸν ἔχοντας [φ΄ εἰς χρίσιν ἐλϑέμεναι, 00001 κακὰ τεχμήραντο᾽" * > x 2 [4 > > ’ ’ αὐτοὶ ἐπιφρασσονται, Ev ἀλλήλοισι βαλοντες, αὐτὴν "εἰσοικρίσιν ἢ ἐφιέμενοι καχότητος. 89 (ἄστρα πεσεῖται ἅπαντα ϑαλάσοης ἀντίπρῳρα) 270 πολλὰ μὲν ἑξῆς ἄστρα, καὶ ἀχτινόεντα κομήτην τοὰ {ἄνϑρωποι καλέουσι τὸν ἀστέρα, σῆμα πόνοιο) πολλοῦ ἐπερχομένου, πολέμου καὶ δηιοτῆτος. ιν > 3 x ’ x * x ’ ἡνίκα ὃ αὖ χρησμοὺς συνάγει πολλοὺς "περὶ νήσῶον * poalousvoı* ξείνοισι μάχην καὶ δηιοτῆτα > , 3“ τὰν xC ’ εἰς ᾿ \ ’ ἀργαλέην τ ἄτην *iegov", λέξει δὲ ταχιστα οὖ πυροὺς καὶ κριϑὰς συνάγειν ἐν δώμασι Ῥώμης εἰς ἄφενον σπεύδοντι ἐπὶ δυοκαίδεκα μῆνας. καί τε ταλαίπωρος πόλις ἔσσεται ἤμασι κείγοις, x > y x εὐϑὺς δ᾽ εὐδαίμων πάλιν ἔσσεται οὐ κατὰ μικρόν" Σ > c ne > ἡσυχίη δ᾽ ἔσται, ὁπόταν TO κρατοῦν ἀπόληται. 880. καὶ τότε Λατίνων γενεὴ πύματος βασιλεύων \ > ἔσται *xal* βασιλεία μετ᾽ αὐτὴν ἐξαναφύσει, 2 \ > ® παῖδες καὶ παίδων γενεὴ ἀσάλευτος ὑπάρξει ὃς }} x ’ x 2 \ \ πον > ’ ἔσται γὰρ γνωστη οἱ", ἐπεὶ ϑεὸς αὐτὸς ἀνάσσει. ἔστι δέ τις γαίη φίλη τροφὸς ἀνϑρώποισιν , 2 ’ \ > DER Es 285 χειμένη Ev πεδίῳ, περὶ ὃ αὐτὴν Netlog ορίζει πᾶσαν ἐπουρίζωον Λιβύην ἠδ᾽ Αἰϑιοπίαν, (264.) 269a—271 vgl. (V. 303. VII 171.) VII 190—193. --- 280-282 vgl. 131. 136. 266 ἄξει Alex. αὔξει Ω. — ἀναιδέα 8. ἔχοντας vgl. I 130. — ἔχοντας Alex. ἔχοντα 2 | 267 ὕσσοι Rz. ὅσοι 2. — κακὰ τεχμήραντο Mein. zararezungarro 2 | 268 αὐτοὶ 2 Ausgg. οὔτοι Gfick. ὦτα (δ᾽ ἐπιφράσσονται) Bur. | 269 αὐτὴν elooı- χρίσιν M αὐτὴν εἰσοίχρισιν Q αὐτὴν εἰς χρίσιν VH αὐτὴν ἔστε xolow Gfick. — 2098 aus VIII 190 + Gffck. | 270 πολλὰ μὲν ξξῆς ἄστρα -- VIII 191 | 270a aus VII 192 + Gffck. | Vor 272 Lücke anzunehmen, in der das Subjekt zu 272 συνάγει stand. — περὶ νήσων 2 παρὰ νηῶν Bur. παρὰ νήσων Gfick. | 273 φραζό- μενοι 2 φραζόμενος Alex. φραζομένους Friedl. | 274 τ᾽ Rz. τε 2. — ἱερὸν QM ἱερὰν VH ἱερῶν Alex. μιερῶν | 277 ἔσσεται πόλις QVH | 279 ἀπόληται Alex. ἀπολῆται 2 | 280 vgl. VIII 131. — βασιλεύων 2 βασιλήων Alex. | 281 χαὶ 2 Ausgg. sinnwidrig, χοὺ Gfick. | 282 vgl. VIIL 136. — ὑπάρξει Alex. ὑπάρχει 2] 283 ἔσται γὰρ γνωστή οἱ (σι Μ), ἐπεὶ 2 Alex. Bur. ἔ. y. γνωστή, ἐπεὶ ἢ Rz. ἔ. y. σωϑεῖσα, ἐπεὶ ΜΑ]5. ἔ. γ. γνῶσίς οἱ, ἐπεὶ Gutschm. ἔσσεται ὡς πάρος ἦεν, ἐπεὶ (vgl. II 33)? | 284 vgl. XIII 43f. | 285 αὐτὸν VH | 286 ἀπουρίζων Dindorf. — Αἰϑιοπίην Rz. ιν a nn aa ni u dm XIV, 265—304. 223 καὶ Σύροι ἁρπάζουσιν ἐφήμεροι ἄλλοϑεν ἄλλος πᾶσαν ἀπαρτίην τῆσδ᾽ ἐκ γῆς" ἡ 'μέγας ἔσται κεδνὸς ἄναξ βασιλεὺς ὅ παίδων καὶ φώτεσι πέμπων". 390 χαὶ δεινὸν φρονέων "περὶ δεινοτάτοις ἐπὶ πᾶσιν, Ἰταλίης πάσης μεγαλόφρονος οἷσιν ἢ ἀρωγόν καρτερόν᾽ ἡνίκα δ᾽ ᾿Δσσυρίης ἐπὶ οἴνοπα πόντον ἔλϑῃ καὶ Φοίνικας ἑοῖς οἴχοις δ᾽ ἀλαπάξει δησόμενος πόλεμόν τε κακὸν καὶ φύλοπιν αἰνήν, 25 τῶν δύο χοιρανιῶν γαίης εἷς κοίρανος ἔσται. νῦν δὲ τέλος πολύμοχϑον ᾿Δλεξανδρεῦσιν ἀείσο᾽ Ἐρὶ δ᾽ ὃ ἱερὴν Αἴγυπτον ἀπήμονα τὴν ἀσάλευτον βάρβαροι οἰκήσουσιν, ὅταν φϑόνος ἔχποϑεν 8297" 9988. (ἀλλ᾽ ὅταν ἀλλάξῃ καιροὺς ϑεὸς........... ) χεῖμα ϑέρος ποιεῖ, τότε ϑέσφατα πάντα τελεῖται. 2 ψ χε [4 > ’ [4 300 ἀλλ᾽ οποταν τρεῖς παῖδες Olvurıa vırnomoı, κἂν μὲν δὴ φράζωσι ϑεόχλυτα ϑέσφατα λέξῃ, αἵματι τετράποδος γαλαϑηνοῦ πρῶτα καϑήρηϊ, τρὶς τοίνυν Ὕψιστος ἄγοι μοίρην τότε δεινήν, Ἔρὺ Y ἂν πενϑαλέον᾽" δόρυ μακρὸν πᾶσι τανύσῃ, 299 vgl. VII 215. 287 ἁρπάζουσιν Wilam. ἁρπάξουσιν Alex. andogovow 2 | 288 ἀπαρτίην Alex. ἁμαρτίην QVH ἁμαρτίαν M. — τῆσδ᾽ ἐκ γῆς Alex. τῆς δεχτῆς 2. — 1) Alex. ot M σοὶ QVH | 289 παίδων καὶ φώτεσι πέμπων 2 σπεύδων κακὰ φώρεσι πέμπειν Gutschm., vgl. Homer: 11. O 109 | 290. 291 περὲ δεινοτάτοις ἐπὶ πᾶσιν. Ἰταλίης πάσης μεγαλόφρονος οἷσιν 2 περιδεινοτάτοις ἐ. n. | I. π. μεγαλόφρον᾽ ὃς οἴσει ἀρωγὸν Gutschm. περὲ dew. ἐ. π.} I. π. μεγαλόφρονος οἴσει ἀ. Alex. περὲ ὃ. ἐ. π. | I. π. u. ἥσει ἃ. Rz.; περιδεινοτάτοις ἐπὶ πᾶσιν, w. 6. sch., richtig, dann aber wohl ein V. ausgefallen, in dem stand: wird er senden seinen Sohn (ähnlich schon Alex.) mit den Kriegern ..... — Aus 291 μεγαλόφρονος οἷσιν ist wohl μεγαλο- φροσύνῃσιν zu machen | 293 δ᾽ < Rz. | 294 δησόμενος Mai δησόμενον 2 | 296 vgl. ΧΙΠ 50 | 297 οἱ δ᾽ 2 Alex.? ai Rz., schwerl., es ist hier, w. 6. sch., nach V. 296 etwas ausgefallen (vgl. auch zu Vers 298a), eine Ausführung des Unglücks der Alexandriner, und der Dichter fuhr dann fort: ἠδ᾽ ἱερὴν Αἴγυπτον ...— τὴν: γῆν Rz. | 298 βάρβαροι Alex. βάρβαρον 2 | 298a + aus VIII 214 Gfick. (Rz.) 299 vgl. VIII 215. — ποιῶν Rz. — πάντα τελεῖται = IV 47 | 301. 302 so wesent- lich 2 (φράζωσοι ΝῊ ϑεόχλυητα H χαϑαίρη Q), χἂν μὲν δὴ (μὲν δὴ Ὁ Wilam.) φράζουσι ϑεόχλυτα ϑ. λ. | αἵματι τετρ. y. πρῶτα χαϑῆραι Alex. χἂν μὲν δὴ φρ. 9. 9. 1. | αἷμά τε τ. y. χρῶτα χαϑήρῃ Gutschm. | 303 vgl. V. 264. --- ἄγοι Alex. ἄγει 2. — μοίρην aus VIII 171 Gutschm. δειρὴν 2 | 304 οὐ γ᾽ ἂν (οὐγὰν H οὐ γὰρ Q) Q εὖτ᾽ ἂν Alex. ὅς γ᾽ ἂν Rz. — πενϑαλέον 2 Ausgg., schwerl., Gott schwingt doch die Lanze nicht; ἔνϑα λέων vgl. V. 317 (? Wilam.: auch der Löwe schwingt keine Lanze!) — πᾶσι Mai ἐπὶ πᾶσι 2. — τανύσσῃ Alex. 224 Sibyllina. 305 αἷμα πολὺ ῥεύσει τότε βάρβαρον ἐν κονίῃσιν, , , a 2 ξείνοις ἀξείνοισιν ὅταν πόλις ἐξαλαπαχϑῆ. ” a ΄ RR; or ” ολβιος 05 τέϑνηχε καὶ ολβιος 00TIG ATEXVoc' * x x x * ’ c x x > ’ ’ τὸν γὰρ δη δούλειον ὑπὸ ζυγὸν αὐχένα ϑήσει ὁ πρὶν ἐλευϑερίῃσιν ἐπώνυμον ἡγεμονήσας, : 81 βουλὰς ἔμπροσϑεν μὲν ἀοίδιμον οὗτος ἑλίσσων" ᾿ , DEN ’ EI, τοίην δουλοσύνην ϑήσει ᾿πολυεδρον" ἀνάχτωρ. \ ’ x - x 2 ᾽ν a » καὶ tote δὴ Σικελῶν στρατὸς αὐτίκα δύσμορος ἥξει δεῖμα φέρων, ὁπόταν πολὺ βάρβαρον ἔϑνος ἐπέλϑῃ; καρπὸν ἐπὰν φύσωσι, διατμήξουσιν ἀρούρας. 315 τοῖς κακὸν ἀντ᾽ ἀγαϑοῦ δώσει ϑεὸς ὑψικέραυνος" ξεῖνος ξεῖνον ἀεὶ προνομεύσει χρυσὸν ἀπεχϑῆ. αὐτὰρ ἐπὴν δὴ πάντες ἐπόψονϑ' αἷμα λέοντος > ‚ 1 } N ’ a * * ομοβόρου, φονία τ᾽ ἐπὶ σώματι ἥξει" λέαινα αὐτοῦ κὰκ κεφαλῆς, σκῆπτρον δ᾽ ἀπορίψει ἀπ᾽ αὐτοῦ. 320 ὡς δ᾽ ὁπόταν ἐν δαιτὶ φίλῃ γεύσωνται ἅπαντες λαοὶ ἐν Αἰγύπτῳ, τελέουσι δὲ καρτερὰ ἔργα, ἄλλος δ᾽ ἄλλον ἔρυχε, πολὺς δ᾽ ἀλαλητὸς ἐν αὐτοῖς" ὥς αὕτως καὶ τάρβος ἐπέσσεται ἀνϑρώποισιν ς pl x 2 [4 KR μαινομένης ἔριδος, πολλοὶ δ᾽ ἀπόλοιντο καὶ ἄλλοι δ ΟΑἀαλλήλους κτείνοντες ὑπὸ κρατερῆς ὑσμίνης" καὶ τότε κυανέαις φολίσιν πεπυχασμένος ἥξει" ἥξουσιν δύο ἄλλοι ὁμόρροϑοι ἀλλήλοισιν καὶ τρίτατος αὐτοῖσι κριὸς μέγας ἐκ Κυρήνης, 8017 vgl. II 100 £. — 315 vgl. I 46. VIII 280. 306 ξείνοις Alex. χεῖνοις Q χενοῖς MVH | 308 vgl. III 448. — τὸν γὰρ δὴ 2 δὴ τότε γὰρ Gffck. τοῖς γὰρ δὴ Rz. | 309 ὁ Alex. ὃς 2. — ἐπώνυμος Mai. — ἡγεμονήσας Mai εἰς (εἰς) ἐμονάσεις 2 | 310 μὲν: μέγ᾽ Mein. -- ἀοίδιμος Mai. — οὗτος QVH οὕτως Μ αὐτὸς Rz.? | 311 πολύεδρον 2 πο- λύιδρις Mdls. Rz. --- ἀνάχτωρ Mein. ἀνάχτων 2 | 313 ὁπόταν... ἐπέλθῃ vel. III 520. — πολυβάρβαρον ἔϑνος aus III 52) DEP Alex.? πάλιν βάρβαρος (< ἔϑνος) 2 | 314 ἐπ᾿ ἂν VH. — φύσωσι 2 φύσῃσι Alex. φύῃσι Rz., doch ist zu konstruieren: διατμήξουσιν ἀρούρας (Aceus.!), ἐπὰν φύσωσι χαρπόν (Subjekt: ἄρουραι) | 315 vgl. 1 40. — ϑεὸς ὑψιχέραυγος = 1 323 | 316 προνομεύσει Rz. προνομεύσας 2 | 317 ἐπόψονϑ'᾽ Alex. ἐπόψοντ᾽ QM ἐπόψοτ᾽ VH | 318 ὠμοβόρου aus XI 215 Nauck ϑυμοβόρου 2. — τ᾽ ἐπὶ σώματι ἥξει λ. 2 9 ἥξει ἐπὶ σῶμα 1. Alex. τ᾽ ἐπὶ σ. ἥ. ὕαινα Wilam.? | 319 χὰκ κεφαλῆς (χακκεφαλῆς) Gutschm. z&x xe- φαλῆς 2 Ausgg. — ἀπορίψει Mai ἀπορρίψει “21 820 γεύσονται MVH | 321 χρα- τερὰ QM | 322 ἄλλος δ᾽ ἄλλον ἔρυχε Alex. ἄλλον δ᾽ ἄλλον εὕρυχε ἄλλον δ᾽ ἄλλον νεύρυχε Μ ἄλλον δ᾽ ἄλλον εὕρηχε ΝῊ | 323 χαὶ Alex. ἐπεὶ 2 | 325 Anf. vgl. V. 98 326 φολίσι 2 | 327 ἥξουσι 2. — ὁμόρροϑοι Mein. μωρόϑεοι 2 (ὁμώῶροφοι Gutschm.) | 328 αὐτοῖς κριὸς Mein. Zend iu Eu ἷι a δέχ τα Su N Tl Zu DE En u = in a a ne ΡΛ nun Eu u En Ze ei gb We ΠΥ ΡΥ a A a BE τον a a > ga Ai de a XIV, 305—347. 225 ὃν πρὶν ἔλεξα φυγόντα μάχης παρὰ χεύμασι Νείλου" 330 ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὡς ἄπρηχτον ὁδὸν τελέουσιν ἅπαντες. καὶ τότε μὲν μεγάλων περιτελλομένων ἐνιαυτῶν ἔσσονται μήκη πολυήσυχα" αὐτὰρ ἔπειτα ϑήσετ᾽ ἐν Αἰγύπτῳ πόλεμος πάλι δεύτερος αὑτοῖς, ναυμαχίη δ᾽ ἔσται, vixos δ᾽ οὐχ ἔσσεται αὐτοῖς. 335 ὦ μέλεοι, χείρωμ᾽ ἔσται πόλεως ἐπισήμου, καὶ πολέμοις σκύλευμα γενήσεται οὐκ ἐπὶ δηρόν. καὶ τότε δὴ χώρης πολλῆς ὁμοτέρμονες ἄνδρες φεύξονται δειλοί, πολιοὺς δ᾽ ἄξουσι τοκῆας. καὶ πάλιν ἐγκύρσουσι παῖδα" μέγα νῖχος ἔχοντες, 840 ἘἸουδαίους ὀλέσουσι μενεπτολέμους ἀνϑρώπους, ἄχρις ἁλὸς πολιῆς κεραΐζοντες πολέμοισιν, ποιμένες "ἀμφότεροι", περὶ πατρίδος ἠδὲ τοχήων. ᾿ϑήσει δὲ" φϑιμένοισι τροπαιοφόρων γένος ἀνδρῶν. al, ὁπόσοι φῶτες περὶ κύματα νηχήσονται" 345 πολλοὶ γὰρ xeloovra ἐπὶ ψαμαϑώδεας axtas' ξανϑὰ κάρηνα πέσονται ὑπ᾽ Αἰγυπτίων πετεηνῶν" δὴ τότε “τῶν ’Aoaßor* μετελεύσεται αἷμα βρότειον. 329 ὃν πρὶν ἔλεξα vgl. V 151. — 346 ξανϑὰ χάρηνα: Erstes Auftreten, w. 6. sch., eines späteren oft wiederkehrenden Motivs dieser Litteratur, vgl. Vassiliev: Anecdota Graeco-Byz. I 44 χαὶ χρατήσει ἐπὶ τὴν Ἑπτάλοφον τὸ ξανϑὸν γένος (1 36 χαὶ ἡμερώσει τὰ ξανϑὰ ἔϑνη). 8. auch: Imperatoris Leonis oracula p. 1150 Migne, 329 ὃν πρὶν ἔλεξα vgl. V 151. Die Beziehung ist nicht ersichtlich. — μάχῃ Alex. — παρὰ χεύμασι Νείλου ‚vgl. V 484 | 330 ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὡς 2 (ἀλλὰ χαὶ ὡς Alex. ἀλλὰ ὅλως Gutschm. ἀλλά γ᾽ ὅμως Rz.) unklar (gedacht, ἄπρηκτον proleptisch: Wilam. | 333 ϑήσετ᾽: στήσετ᾽ 'oder ϑύσει oder ϑύσετ᾽ Mein. (vgl. IV 62) ἔσσετ᾽ Wilam. — πάλι Mai πάλιν 2 | 334 ναυμαχίη: καυχίη M Ewald. — vixos .... αὐτοῖς vgl. XIII 38 (XIV 14). — νίκη Rz. — δ οὐκ ἔσσεται αὐτοῖς Alex, δ᾽ αὐτοῖσιν οὐχ ἔσται 2 | 335 Anf. vgl. IV 162. — ὦ: ἃ Alex. — χείρωμ᾽ Friedl. χείρων 2 | 338 πολιοὺς Gfick. δολίους 2 δειλοὺς Alex. | 339 ἀγχύρσουσι VH. — παῖδα 2 πέδῳ Rz. γαίᾳ Bur. | 340 Ἰουδαίους 42 Ausgg. (Bovyalovg Gutschm.), unmögl., die Juden sollen ja zuletzt siegen (V. 350), also: Ἰουδαῖοι δ᾽, 342 ποιμένες ἀμφότεροι 2 ποινὴν oder τιμὴν ἀρνύμενοι Herwerden ποιμένες ἀμφότερον Gutschm. | 343 ϑήσει δὲ 2 Alex. ϑύσει δὲ Mdls. Gutschm. (vgl. III 667) ϑύσει δ᾽ ἐν (umherstürmen wird unter... .)? | 344 Anf. vgl. II 158. — αὶ ὁπόσοι Mai αἱ αἱ ὁπόσοι M (Q?) αἱ αἷ ὅπ. VH | 345 ἐπὶ w. ἀχτάς vgl. XII 44 | 346 πέσονται M πεσῶνται Q πέσωνται VH. — Αἰγυπτίων 2 αἰγυπιῶν Mdls. Bur., schwerl., es scheint doch ein Sieg der Ägypter und Juden über die Araber (347) prophezeit zu werden; übrigens hacken auch die Geier keine Köpfe ab | 347 vgl. VIII 157. — δὴ τότε τῶν ἀράβων MVH καὶ δὴ τότε τ. &.Q δὴ τότε τοὺς Ἄραβας Gfick. δὴ τότε γῆν Ἀράβων Bur. Sibyllina. 15 326 Sibyllina. ἀλλ᾽ ὅταν αὖτε λύχοι κυσὶν ὅρκια πιστώσωνται γήσῳ (ἐν) ἀμφιρύτῃ, πύργων τότ᾽ ἀνάστασις ἔσται, 80. ἄνδρες (δ) οἰκήσουσι πόλιν τὴν πολλὰ παϑοῦσαν. οὐχέτι γὰρ δόλιος χρυσὸς οὐδ᾽ ἄργυρος ἔσται, οὐ χτῆσις γαίης, οὐ δουλείη πολύμοχϑος" ἀλλὰ ulm φιλότης τε καὶ εἷς τρόπος εὐφρονι δήμφ᾽" κοινὰ δὲ πάντ᾽ ἔσται καὶ φῶς ἴσον ἕν βιότοιο. 355 ἐν γαίῃ κακίη καταδύσεται εἰς ἅλα δῖαν. καὶ τότε δ᾽ ἐγγὺς ἔην τὸ ϑέρος μερύπων ἀνϑρώπων. ταῦτα τελεσϑῆναι κρατερὴ ἐπικείσετ᾽ ἀνάγκη. οὐ λέξει τότε τις συμβλήμενος ἄλλος ὁδίτης, ὡς ῥά ποτ᾽ ἀμπαύσει μερόπων γένος ὀλλυμένων περ. 80) καὶ τότε δ᾽ ἁγνὸν ἔϑνος πάσης γῆς σκῆπτρα κρατήσει εἰς αἰῶνας ἅπαντας ἅμ᾽ ἰφϑίμοισι τοκεῦσιν. 348 vgl. XIII 28. --- 349 vgl. IV 69. --- 350 πόλιν τὴν πολλὰ παϑοῦσαν vgl. V 884}. -- 351 vgl. VIII 110. — 356 vgl. Π 164. — (3581. vgl. V 474. —). 360 vgl. V 884. 348 vgl. XIII 28 849 νήσῳ ἐν ἀμφιρύτῃ Mein. νήσῳ ἀμφὶ ῥυτῇ 2. — πύργων τότ᾽ ἀνάστασις Gfick. τότε πύργων ἀνάστασις 2 | 850 P+R. ’ τύφῳ καὶ μανίῃ δὲ βαδίζετε καὶ τρίβον ὀρϑὴν > ’ > ’ > > - εὐϑεῖαν προλιπόντες ἀπήλϑετε καὶ di ἀχανϑῶν 2 καὶ σχολόπων ἐπλανᾶσϑε" βροτοί, παύσασϑε, μάταιοι, δεμβόμενοι σχοτίῃ καὶ ἀφεγγέι νυχτὶ μελαίνῃ, καὶ λίπετε σχοτίην γυχτός, φωτὸς δὲ λάβεσϑε. οὗτος ἰδοὺ πάντεσσι σαφὴς ἀπλάνητος ὑπάρχει. ἔλϑετε, μὴ σχοτίην δὲ διώκετε καὶ γνόφον αἰεί. 80 ἠελίου γλυχυδερχὲς ἰδοὺ φάος ἔξοχα λάμπει. γνῶτε δὲ κατϑέμενοι σοφίην ἐν στήϑεσιν ὑμῶν" εἷς ϑεός ἐστι βροχὰς ἀνέμους σεισμοὺς ἐπιπέμπων ἀστεροπὰς λιμοὺς λοιμοὺς καὶ κήδεα λυγρὰ καὶ νιφετοὺς κρύσταλλα. τί δὴ καϑ᾽ ἕν ἐξαγορεύω; 85 οὐρανοῦ ἡγεῖται, γαίης κρατεῖ, αὐτὸς ὑπάρχει. 2. ei δὲ ϑεοὶ γεννῶσι καὶ ἀϑάνατοί ‚re μένουσιν, πλείονες ἀνθρώπων γεγενημένοι ἂν ϑεοὶ ἦσαν, οὐδὲ τόπος στῆναι ϑνητοῖς οὐκ ἄν ποϑ' ὑπῆρξεν. 22 vgl. VIII 392f. — 238 ἢν vgl. ΠῚ 9f. — 23 vgl. III 721. — 23—25. 27 Clemens Alex. Protr. II 27 τὰ μὲν δὴ πλεῖστα μεμύϑευται καὶ πέπλασται περὶ ϑεῶν ὑμῖν" τὰ δὲ καὶ ὅσα γεγενῆσϑαι ὑπείληπται, ταῦτα δὲ περὶ ἀνϑρώπων αἰσχρῶν ch ἀσελγῶς βεβιωχότων ἀναγέγραπται" τύφῳ ...— 28—35 Clem. Alex. Protr. VIII 7 αὐτίχα γοῦν ἣ προφῆτις ἡμῖν ἀσάτω πρώτη. a τὸ ἄσμα τὸ σωτήριον" οὗτος h — 28 Clem. Alex, Strom. V 14, 116 οὗτος ... ὑπάρχει, ὥς φησιν ἣ Σίβυλλα ἐν "Euseb. Praep. ev. XIII 13, 42). 22 vgl. VII 392f.| 23f. vgl. III 9f. 721 | 24 καὶ di’ ἀκανϑῶν 25...» μάταιοι Theoph. τὴν di’ ἀκανϑῶν | καὶ σχολόπων. τί πλανᾶσϑε, βροτοί; παύσασϑε, μάταιοι Clem. | 96 < Clem. — σχοτίοι M σχοτίη Me | 27 χαλλίπετε Clem. — γυχτὸς δὲ φωτὸς δὲ M | 28 πάντεσσι: πάντεσ οἱ M πάντ᾽ ἐστι Clem. Protr. | 29 γνόφον Theoph. ζόφον Clem. | 31 χατέϑμενοι M | 32 Anf. = ΠΙ 11 (vgl. V. 7). — σεισμούς τ᾽ Clem. | 33 λιμοὺς λοιμοὺς vgl. 11 23 | 34 κρύσταλλά re ti δὴ HS. des Clem., von später H. geändert in κρύσταλλα τί δὴ. --- τί δὴ χαϑ᾽ ἕν ἐξαγορεύω -- ΠῚ 210 | 35 γαίης χράτος αὐτὸς ὑπάρχει Arcerius γαίης χρατεῖ, Ἄιδος ἄρχει Schwartz y. x., αἰὲν ὑπάρχει Badt, doch vgl. V. 28. Fragm. 2 bei Theophilus: ad Autol. Π 3,2 εἰ γὰρ ἐγεννῶντο ϑεοί, ἐχρῆν καὶ ἕως τοῦ δεῦρο γεννᾶσϑαι, χαϑάπερ γὰρ καὶ ἄνϑρωποι γεννῶνται" μᾶλλον δὲ χαὶ πλείονες ϑεοὶ ὥφειλον εἶναι τῶν ἀνϑρώπων, ὥς φῆσιν Σίβυλλα" εἶ..... Vgl. Eusebius: Constantini orat. ad sanctor. coetum 4 εἰ δ᾽ ἀϑάνατοι οἱ γεννώμενοι, γεννῶνται δ᾽ ἀεί, πλημμυρεῖν ἀνάγχη τὸ γένος. Προσϑήχης δ᾽ ἐπιγενομένης, τίς οὖν οὐρανός, ποία δὲ γῆ τοσοῦτον σμῆνος ἐπιγιγνόμενον ϑεῶν ἐχώρησε; 2 γεγενημένοι Opsop. γεγεννημένοι Μ. — ἂν ϑεοὶ Rzach οἱ δὲ ϑεοὶ M εἰ δὲ ϑεοὲ Me. 230 Sibyllina, 3. εἰ δὲ γενητὸν ὅλως καὶ φϑείρεται, οὐ δύνατ᾽ ἀνδρός ἐκ μηρῶν μήτρας τε ϑεὸς τετυπωμένος εἶναι" ἀλλὰ ϑεὸς μόνος εἷς πανυπέρτατος, ὃς πεποίηκεν οὐρανὸν ἠέλιόν τε καὶ ἀστέρας ἠδὲ σελήνην 5 καρποφόρον γαῖάν τε χαὶ ὕδατος οἴδματα πόντου οὐρεά ϑ' ὑψήεντα ἀένναα χεύματα πηγῶν. τῶν τ᾽ ἐνύδρων πάλι γεννᾷ ἀνήριϑμον πολὺ πλῆϑος, ἑρπετὰ δ᾽ ἐν γαίῃ κινούμενα ψυχοτροφεῖται, ποικίλα τε πτηνῶν λιγυροϑρόα τραυλίξοντα 10 ξουϑὰ λιγυπτερόφωνα ταράσσοντ᾽ ἀέρα ταρσοῖς, ἐν δὲ »ἄπαις ὀρέων ἀγρίαν γένναν ϑέτο ϑηρῶν ἡμῖν τε κτήνη ὑπέταξεν πάντα βροτοῖσιν. πάντων δ᾽ ἡγητῆρα κατέστησεν ϑεότευχτον, ἀνδρὶ δ᾽ ὑπέταξεν παμποίχιλα κοὺ κατάληπτα. Fragment 3 bei Theophilus: ad Autolycum II 36, 29 χαὶ πρὸς τοὺς γενητοὺς λεγομένους Epn' εἰ. V. 1. 2 Lactant. div. inst. 1 8, 3 unde mihi de tanta maiestate saepius cogi- tanti qui deos colunt interdum videri solent tam caeci, tam incogitabiles, tam ex- cordes, tam non multum a mutis animalibus differentes, qui eredant eos qui geniti sint maris ac feminae coitu aliquid maiestatis divinaeque virtutis habere potuisse, cum Sibylla Erythraea dieat: οὐ δύνατ᾽ ..... Die Peraten bei Hippolytos: Philo- sophumena V 16: εἰ γάρ τι, φησί, γεννητόν, ὅλως καὶ φϑείρεται, καϑάπερ καὶ Σι- βύλλῃ δοχεῖ, μόνοι δέ, φησίν, ἡμεῖς οἱ τὴν ἀνάγχην τῆς γενέσεως ἐγνωχότες καὶ τὰς ὁδούς, di ὧν εἰσελήλυϑεν 6 ἄνθρωπος εἰς τὸν χόσμον, ἀχριβῶς δεδιδαγμένοι διελϑεῖν χαὶ περάσαι τὴν φϑορὰν μόνοι δϑυνάμεϑα. [Justin.] Cohort. ad Graec. 23, 6 εἰ γὰρ ἀνάγκη πᾶσα τὸ γενητὸν φϑαρτὸν εἶναι χατὰ τὸν πρότερον αὐτοῦ (d. h. Πλάτωνος) ὕρον, πῶς συγχωρεῖ τὸ χατ᾽ ἀνάγκην ἀδύνατον γενέσϑαι δυνατόν; Vgl. Athenag. Leg. 19. 20. Constantini or. ad. sanctor. coet. 4 τὰ δ᾽ ἐχ γενέσεως φϑαρτὰ πάντα' μορφὴν δὲ χρόνος ἀμαυροῖ" πῶς οὖν οἱ ἐχ γενέσεως φϑαρτῆς εἶεν ἀϑάνατοι; --- 3—33 vgl. ΠῚ 11—32. — 3—5 = Prolog 8. 5, 90 -- 97. Laetant div. inst. I 6, 15 hune esse solum summum deum, qui caelum fecerit Juminibusque distinxerit: ἀλλὰ... — 8—14 vgl. III 20 — 14 δ΄ vgl. Philo: de opif. mundi 28 p. 20 M. ὅσα γὰρ ϑνητὰ Ev τοῖς τρισὶ στοιχείοις γῇ ὕδατι ἀέρι πάντα ὑπέταττεν αὐτῷ ... 1 ἄνδρεσ M|3 μόνος < M|5 vgl. I 259. — oidua M | 6 Anf. = III 778. — ἀένναα χ. πηγῶν vgl. IV 15. — ἀένναα Gflck. ἀέναα M x’ ἀένναα Friedl. | 7 τ᾽: τε Μ. - πάλιν γεννᾶν M. — ἀνηρίϑμων Rz. — πολὺ πλῆϑος = 1235 | 8 δ᾽ ἐν γαίῃ Rz. δὲ γαίης Μ τ᾽ ἐν γαίῃ Αυγαίι. --- ψυχοτροφεῖται Gfroerer ψυχοτροφεῖτε M ψυχοτροφεῖ Te Opsop. ᾿“ψυχοτροφοῦντα Mendelssohn | 9 πτηνῶν Thienemann χτηνῶν M | 10 λιγυ- πτερόφωνα Opsop. λιγυροπτερόφωνα M. — ταράσσοντ᾽ Castal. ταράσσοντα M τ᾽ ἐρέσ- σοντ᾽ Struve Schmidt ἐρέσσοντ᾽ Mdls.— ἠέρα Rz. | 11 ἀγρίων Rz. | 13. 14 [] Wilam. — 13 πάντων δ᾽ ἡγητῆρα vgl. Fragm. 1,6.— 6°:9°Opsop.—Hynrnoa Castal. ἡγήτορα M, vgl. die Überlieferung des Lactant. zu 1, 6. — ϑεότευχτον vgl. V 502 | 14 ἀνδρὶ δ᾽ ὑπέταξεν se 7 u a Fragment 3. 231 15 τίς γὰρ σὰρξ δύναται ϑνητῶν γνῶναι τάδ᾽ ἅπαντα; ἀλλ᾽ αὐτὸς μόνος οἶδεν ὃ ποιήσας τάδ᾽ ἀπ᾽ ἀρχῆς, ἄφϑαρτος κτίστης αἰώνιος αἰϑέρα ναίων, τοῖς ἀγαϑοῖς ἀγαϑὸν προφέρων πολὺ πλείονα μισϑόν, τοῖς δὲ κακοῖς ἀδίκοις τε χόλον καὶ ϑυμὸν ἐγείρων 20 καὶ πόλεμον καὶ λοιμὸν ἰδ ἄλγεα δακρυόεντα. ἄνϑρωποι, τί μάτην ὑψούμενοι ἐκριζοῦσϑε; αἰσχύνϑητε γαλᾶς καὶ κνώδαλα ϑειοποιοῦντες. οὐ μανίη καὶ λύσσα φρενῶν αἴσϑησιν ἀφαιρεῖ, εἰ λοπάδας κλέπτουσι ϑεοί, συλοῦσι δὲ χύτρας" 25 ἀντὶ δὲ χρυσήεντα πόλον κατ᾽ ἀπείρονα ναίειν σητόβρωτα δέδορκε, πυχναῖς δ᾽ ἀράχναις δεδίασται" προσχυνέοντες ὄφεις χύνας αἰλούρους, ἀνόητοι, καὶ πετεηνὰ σέβεσϑε καὶ ἑρπετὰ ϑηρία γαίης καὶ λίϑινα ξόανα καὶ ἀγάλματα χειροποίητα 80 καὶ παρ᾽ ὁδοῖσι λίϑων συγχώσματα" ταῦτα σέβεσϑε ἄλλα τε πολλὰ μάταια, ἃ δὴ καϊσχρὸν ἀγορεύειν" εἰσὶ ϑεοὶ μερόπων δόλῳ ἡγητῆρες ἀβούλων, τῶν δὴ κἀκ στόματος χεῖται ϑανατηφόρος ἰός. ὃς δ᾽ ἔστιν ζωή τε καὶ ἄφϑιτον ἀέναον φῶς 35 καὶ μέλιτος TI _ γλυχερώτερον ἀνδράσι χάρμα 17—19 Lactant. de ira dei 22, 7 apud hanc (Sibyllam Erythraeam) de summo et conditore rerum deo huiusmodi versus reperiuntur! ἄφϑαρτος ..... — 90 ΞΞῚΠ 603 vgl. Aristobuls gefälschte Orphik bei Euseb. Praep. ev. XIII, 12,5 V. 15. — 21 vgl. Fragm. 1, 2. — 22ff. vgl. III 30-32. — 31 ἃ δὴ χαϊσχρὸν ἀγορεύειν vgl. V 79. durch Dittographie (V. 12) verdorben: Wilam. — χοὺ zareinnra Castalio χαὶ εὖ χατάληπτα M | 15 Anf. = Fragm. 1, 10 | 16 τάδε M | 17 αἰϑέρα ναίων Theoph. (αἰϑέραν αἰῶν M) Lactant. αἰϑέρι ναίων Wolf, vgl. II 27. 177. ΠῚ 11. 81. V 298. XI 311. XII 132. XIV 10 | 18 πλείονα Theoph. μεεέζονα Lactant. | 20 = III 603. — ἐδ Opsop. ἠδ᾽ M | 21 vgl. XIV 1f. | 22 γαλᾶς Opsop. τάλας M. — ϑεοποιοῦντες M | 23. 24 αἴσϑησιν ἀφαιρεῖ | εἰ Alex. καὶ ἐστησιαφαιρηει M καΐϊσϑησις ἀφαυρὴ | εἰ Aurat. | 94 συλλοῦσι M | 25. 26 „Anstatt aber den goldenen weiten Himmel zu bewohnen, sehen sie (nämlich die χνώδαλα) mottenzerfressen aus ...“ | 25 zar’ ἀπείρονα ναίειν Wilam. χατὰ nıov μαναίειν M χατὰ πίονα ναίειν Fell Wolf | 26 δεδιαστε M | 27 vgl. III 30129 —= IV 28a. vgl. III 588 | 30 χαὲ παρ᾽ ὁδοῖσι Wilam. χαὶ ἐν παρόδοισ M- χὰἀν παρόδοισι Opsop. χὰν τριόδοισι Nauck | 30 συγχώματα Ausgg. [81 ἃ... ἀγορεύειν vgl. V 79. — χαὶ αἰσχρὸν ἀναγορεύειν M | 82 εἰσὶ ϑεοὶ Opsop. εἰσὲ γὰρ ϑεοὶ Μ. --- δόλῳ ἡγητῆρες Wilam. δολοήτορες Μ. --- ἀβούλων: ἃ βούλων M | 88 χακ Opsop. χαὶ ἐχ Μ. — χεῖται Castal. χεῖται Μ᾿ 84 ὃς 6 Rz. οὐδὲ M οὗ ὁ᾽ Castal. | 35 nach μέλιτος + γλυχεροῦ Opsop. 332 Sibyllina. ἐκπροχέει TI -, τῷ δὴ μόνῳ αὐχένα κάμπτε, καὶ τρίβον αἰώνεσσιν ἐν εὐσεβέεσσ᾽ ἀνακλίνοις. ταῦτα λιπόντες ἅπαντα δίχης μεστὸν τὸ κύπελλον ζωρότερον στιβαρὸν βεβαρημένον εὖ μάλ᾽ ἄκρητον 40 εἱλκύσατ᾽ ἀφροσύνῃ μεμανηότι πνεύματι πάντες. κοὺ ϑέλετ᾽ ἐκνῆψαι καὶ σώφρονα πρὸς νόον ἐλϑεῖν καὶ γνῶναι βασιλῆα ϑεόν, τὸν πάντ᾽ ἐφορῶντα. τοῦνεχεν» αἰϑομένοιο πυρὸς σέλας ἔρχετ᾽ ἐφ᾽ ὑμᾶς, λαμπάσι καυϑήσεσϑε δ αἰῶνος τὸ πανῆμαρ 45 φευδέσιν αἰσχυνϑέντες ἐπ᾿ εἰδώλοισιν ἀχρήστοις. οἱ δὲ ϑεὸν τιμῶντες ἀληϑινὸν ἀέναόν τε ζωὴν κληρονομοῦσι, τὸν αἰῶνος χρόνον αὐτοί οἰχοῦντες παραδείσου ὁμῶς ἐριϑηλέα κῆπον δαινύμενοι γλυκὺν ἄρτον ἀπ᾽ οὐρανοῦ ἀστερόεντος. 4. κλῦτε δέ μου, μέροπες, βασιλεὺς αἰώνιος ἄρχει. 5. a ’ ᾽ \ x , > ’ ἌΝ. 05 μογος EOTL ϑεὸς κτίστης ἀκράτητος ὑπαρχῶν᾽ 46—48 Lactant div. inst. II 12, 19 tum deus sententia in peccatores data ejecit hominem de Paradiso, ut vietum sibi labore conquireret, ipsumque Paradisum igni ceircumvallavit, ne homo posset accedere, donec summum iudicium faciat im terra et iustos viros cultores suos in eundem locum revocet morte sublata, sieut sacrae voces docent et Sibylla Erythraea, cum dieit: οἱ d& ... — 47 ζωὴν χληρο- νομοῦσι = Matth. 19, 29. Mark. 10, 17. 36 ἐχπροχέῃ, τῷ δὴ σὺ μόνῳ τεὸν αὐχένα χάμπτε Humphrey ἐχπρο- χέει δικαίοις, τῷ δὴ μόνῳ αὖχ. x. oder ἐχπ., τῷ δὴ σὺ u. τεὸν αὖὐχ. x. Ra. | 37 εὐσεβέεσ Μ. — ἀνακλίνοις Rz.? ἀνακλινοῖ M ἀνακλῖναι Alex. | 38 τὸ Opsop. te M | 39 μάλ᾽ ἄκρητον Aurat. μαλά χρατῶν M | 40 ἀφροσύνῃ μεμανηότι πνεύ- ματι Gesner vgl. XI 317. ἀφροσυνημεμανὴη ὅτι πνεύματι M | 41 χοὺ Castal. zei οὐ M | 45 ψευδέσιν Buresch ψεύδεσιν M Ausgg. — ἐπ᾽ εἰδώλοισιν ἀχρήστοις = VIII 389. — - ἐπ᾽: ἐπὶ M | 46 ἀληϑινὸν ἀέναόν τε = Fragm. 1, 20. — ἀέναόν te: αἰὲν ἐόντα Lactant. Cod. Paris. 1663 | 47 χληρονομήσουσιν M | 48 παραδείσου . κῆπον vgl. 126. — παράδεισον Lactant. — ὁμῶς < M + Lactant. | 49 ἀπ᾽ οὐρανοῦ ἀστερόεντος — ΤΙ 184. Fragment 4 bei Lactant. div. inst. VII 24, 2: |quod alia Sibylla vatieinans furensque proclamat: xAüze ... Fragment 5 bei Lactant. div. inst. II 11, 18 Sibylla hominem dei opus esse testatur: Ö6 ..... — Prolog. S. 5, 98—100, vgl. III 27, Fragmente 3—8. 233 αὐτὸς δ᾽ ἐστήριξε τύπον μορφῆς μερόπων τε αὐτὸς ἔμιξε φύσιν πάντων, γενέτης βιότοιο. 6. c ὁππόταν ἔλϑη, - ar ’ [4 2.8 3 , πῦρ ἔσται σχοτόεντι μέσῃ ἐνὶ νυχτὶ μελαίνῃ. ἜΣΑΝ, {ϑεός) ἀποίητος. ee. H γοῦν Ἐρυϑραία πρὸς τὸν Heov' τί δή μοι, φησίν, ὦ δέσποτα, τὴν τῆς μαντείας ἐπισκήπτεις ἀνάγκην, καὶ οὐχὶ μᾶλλον ἀπὸ τῆς γῆς με- τέωρον ἀρϑεῖσαν διαφυλάττεις, ἄχρι τῆς μακαριωτάτης σῆς ἐλεύσεο)ς ἡμέρας; 2 vgl. III 27. αὐτὸς στήριξε(»ν) Prolog Φ und III 27 A αὐτὸς ὃς ἐστήριξε ΠῚ 27 ἃ. and. HSS. — τύπον μορφὴν II 27 Ψ μορφὴν τύπον D μορφῆς τε τύπον im Prol. Φ. — Nach V. 2 liess Lactant. den Vers, den wir III 28 haben, aus: Brandt | 3 αὐτὸς ἔμιξε: αὐγὰς μῖξε Prolog Φ. — γενέτης Stadtmüller γενεῆς Lactant. Prolog. Fragm. 6 bei Laetant. div. inst. [VII 19, 2 tum aperietur caelum medium intempesta et tenebrosa nocte, ut in orbe toto lumen descendentis dei tamquam fulgur appareat; quod Sibylla his versibus elocuta est : önnörav .... 2 σχοτόεντι; ψολόεν τι Stadtmüller Brandt, völlig unmöglich, vgl. 1) Lac- tantius®’ Worte: intempesta et tenebrosa nocte (auch Fr. 1, 26). 2) die nicht seltene Verbindung der Masculinform des Adjektivs mit einem weiblichen Sub- stantiv: III 634. 673. 739. 777. 322 (I 229). Fragm. 7 bei Lactant. div. inst. 1 7, 13 (sehr fraglich) ideoque ab Apolline (deus) αὐτοφυής, a Sibylla αὐτογενής et ἀγένητος (vgl. Fr. 1, 17) et ἀποίητος nominatur. Fragm. 8 bei Eusebius: Constantini orat. ad sanctor. coet. 21 (sehr fraglich, vgl. III 295 ἢ, 55f. VII 162). Ἀβραάμ 1 246. ᾿Αγαϑύρσοις XIV 166 (γα- λαχτοπόταις). σους ΧΙΝ 174. Ἀδάμ 1 (23) δι. τοὶ ΗΕ 24 (τετραγράμματον). Ἀζαήλ II 215. Ἄϑλιβις V 86 Anm. Alyatoı ΧΠΙ 58. Alyozegdorng V 207. Al- γόχερως V 518. AlyoxE- ρωτος V 519. Αἰγυπτιάδος V 507 (γῆς). Αἰγύπτιος Ν᾽ 338 (βασι- λεύς). Αἰγύπτιοι Il 597. Αἰγυπτίων ΧΙΝ 346. Αἴγυπτος V 279. VIII 162. ΧΙ 19. 60. 298, 232. XII 62. Αἰγύπτοιο I 345. XI 243. XIV 120. 172. Al- γύπτου 111 46. 159. 161. 193. 255. 348. 608. 614. V 3. 60. 459.489. VIII 6. 138. XI 39. 219. XI 3. 42. XIV 200.225. Alyın- to ΔΗ 208. V 73. 1ı2. 488. 501. XI 26. 54, XIV 321. 333. Αἴγυπτον ΠῚ 248. — IV 72 (πολυαύ- λαχα πυροφόρον TE). — Ν (47, 460. 505. — VILı8 (λιπαρ m). — ΧΙ 32. XIV 297. Αἴγυπτε 111 314. V 179. XI 119. 277. — 305 (πολλύοβε). Ἀίδης ΠῚ 393. 458. I 84. 85. 302. 306. VII 105. 159. 226. XII 77.146. Ayaslo- Ἀίδαο. REGISTER. I. Namenregister, XIV 184. Ἄιδος VIII 199. Ἀΐδην VII 310 Ἅιδης 1 80. IH 480. ΧΙ 138. Ἅιδου V 178. “Audy Fıgm. ı, 22. Ἅιδην I 81. Π 199. Ἀιδωνέος 1 377. Αἰϑίοπες V 206. 505. VII 16. Αἰϑιόπων TIL 160. — 320 (ποταμῶν). — 516. VII 7. Αἰϑιοπήων V 194. 213. Αἰϑιόπεσσιν III 208. XI 54. 65. Αἰϑίοψ XI 179. Αἰϑιοπίαν XIV 286. Αἴλινος VIIL 59. Aiuov II 474. Αἰνεάδας ΠῚ 412. Αἴτνης IV 8ι. Αἰτώλιος III 435 (παῖς)- ᾿Δλεξάνδρεια V 88. XI 234. (XIIL 43 f.) ’A)e&avdgedcıw TIL 349. XII 50. 74. XIV 296. Ἄλπιν VII 103. Ἀμαλήκ ΠῚ 252. Ἀμανοῦ XIV 99. XII 132. Ἀμβακχούμ II 248. Ἄμμωνος νυ. ΧΊΟΥ. ΜΠ Ἀντιγόνη III 347. Ἀντιόχεια TIL 344. ΧΠῚ 59. 125. ἄξονος V 207 (τροχός). ἅπιν VL 21. Ἄραβες XI 174. XII 33. Ἀράβων ΠῚ 517. ΧΙΠ 14. Ἀμανόν IV 140. Ἀράξεω XIV δείοντος). Ἀραράτ 1 262. Ἄρης (Krieg) III 464. — VII 46. XII 71. 278. XII 35 (Ρωμαῖος). ΧΙ 205. XI 53. ΧΠῚ 105? XIV 146. — (Krieger) XI 220 (Πελλαῖος). 278 (χορυ- ϑαίολος). XII 100. 183 (δεινός). 165. — XU 252. XII 18 (πολεμήιος). XU 254. XIV 19.56. τον ἘΜῈ LT, 16 (νέος 59 (βαρὺς). 7 δ) ΤΣ (οὕλοφ). er (ἄλλος). 200 (XExX0 - wer — Ἄρεος V334. x 17; 263. 285. — XII 22 (φό- βος). Ἄρηος (ΠΠ3099).---ΧῚ 147. 187. XU ı59. ΧΠΙῚ 148 (u@Aov). — XII 226. — Aonı VIII 146. XI 104.— 268 (der ΦῚ). --- ΧΗ 98.249. 275. XIII 146. XIV 51.115 (χρατερφ). — ΧΠῚ 140 (πτολιπόρϑφ). ΧΙΝ 72. Ἄρεα VIII 141. XIII 36. Ἄρη ΧΙ 116. III 437. Ἄρην V 1160. (Aon« 111437 Anm.). Ἀρήιον XIV 43 (δῆμον). Aouerin IV 114. 151 (ἄγαν Ἀρμενίων XII 14. Aoue- vloıcıw XIV 128. Ἀρτέμιδος V 293. Ἀσίη ΠῚ 391. 64". XIV 347.. Ἄραβας XII 181. (XIV 347). Ill 351. IV 79. V 99. 118. 449. Ἀσίης III 168. — 350 ᾿ F ken ἐσ ος ψα αν αν EEE Per urn SH er Ze 3 Por ae Zn Bu Sala ΣΝ Zeug.) SP 2 5 a uf Pa Bald 2 σις DT ne ra ln ὅν Ἀρμένιοι XII 33. XIV 151. V 287. Ἀσίς Ἀσσαράκοιο. (δασμοφόρου). --- 353.450. 599. 611. — IV τ (μεγα- λαυχέοφ). --- 76. VIII 146. XII 134. XIV 164. Aol- dog II 388. 416. VII 154. X1205. Ἀσίῃ XI 217. Ἀσίδι III 354. 381. 437. EV II Vi.2925 443. 401. Aoıddı III 342. Ἀσίην IV 145. 148. Ασίδα III 367. V 466 (γαῖαν). a v8. ΧΙ τα. XI 8. Ἀσσυρίης II 809. XIV 53. 292. Acovoiy III 99. Ἀσσύριοι IV 49. XI 174. Ἀσσυρίων V 336. XI 161. 210. XII 154. Aoovoloıg II 207. XI 53. 80, XH 42.. 135. XII 54. 40- συρίοισι XIV 129. Ao- rap ΠῚ 268. XI 107. XII τό. Asavgıog adiect. II 172. XI 179. Ἀσσυρίου XIII 60. Ἀσσυρίης ΠῚ 160. VII 7 (Βαβυλῶνος). Ἀσσυρίων ΠῚ 303. XI 28 (ἀνδρῶν). XI 260 (ἀνθρώπων). Ἀσ- συρίοις XII 255. ᾿ Ἀστυπάλαια II 345. «ἱὐσονίοισι(ν) (V 27) XII 88. XIH 141. 149. Alo.... XI 282. Ἀφροδίτη III 122 (φιλοστέ- „, gavog). 3 Ἀχέροντος V 485. Ἀχέροντα I 301. Ἡχερουσιάδος λίμνης ΤΙ 338. ἀχιλλέα ΠΙ 427. Βαβυλών IV 93. 6. XU 6. Βαβυλῶνος III 160. V 143. VII 7. Βαβυλῶνι II 301. Βαβυλῶνα 11 04.4884, V 123,72:250. XI 201. 222. Βαβυλών ΠῚ 303. 307. — V 434 (χρυσόϑρονε, χρυσοπέδι- LE). I 204. Βαβυλῶνες XII 33. Βα- ϑυλῶνας V 116. Βαβυλώνια III 809 (τείχεα). Βάχτρα IV 95. Βάχτρων IV 95. Βαρακιήλ 1 215. Βάρις IV 99. Βάρχη V 187. Βελίαρ II 167. III 63. 73. Namenregister. Βέροια ΧΙΠ 129. Βηϑλεέμ VIIL 479. Βηρυτιάς VII 65 (ἅλμη). Bnovrög XIV 83. Βιϑυνοί V 124. XI 176. Bı- ϑυνῶν XI 253. Βιϑυνοῖς XII 138. Βοοσπορίδας XIV 174. Βόστρα XII 68, Βρεττανούς XII 181. XIV 175. Βρύγεσσι V 200. Βυζάντιον (V 334f.) vocat, ΠῚ 437. Ταβριήλ VIII 459. Γάζα ΠῚ 345. Γαῖα II 122. Γαίης τιι. Ταλάται III 509. V 340. Γαλατῶν III 599. Παλά- ταις III 485. Γαλικανόν V 203. Γαλλίῃ XII 137. ΤΓάλλοις V 200 (πολυχρύ- 001g). Γερμανολέἕτης XIV 45. Γερμανόν XII 35 (Agee). Τερμανῶν ΧΙ 196. Γερμα- γοῖς XU 44. Γερμανούς XH ı51. XIV 174. Tiyavreg I 124. Γιγάντων 17.232; Tvworoto III 815 (πατρὸς φήσουσι Σίβυλλαν). Τρήγοροι I 98. Toy III 319. 512. Δαχῶν XII 83. Δάχας X 181. Δανιήλ II 247. Δαρδανίδαισιν TIL 509. Δαυίδ VI τό. VII 31. VII) 254. Δῆλος III 363. IV 92. VIII 165. Δήλου IV 92. 4ῆλε VII 4. Δημήτηρ TIL 123. Δίδυμοι XII 70. Διδύμων V 521. Διδύμοις V 208. Διονύσου XIV 199 (τριτά- του). Διόνυσον XIV zo1. Διός vgl. Ζεύς. Διώνη II 123 (ἐυπλόχα- μος). Δορύλαιον III 406. Δραγγῶν III 513 Anm. Δράχων V .522. Δωδώνην III 144. XIV 217. Ἥλιος. 9235 Ἕβραῖϊῖοι 1 387. 395. II 175. 248. VII 135. Ἑβραίων I 346. 11170.173. V 161. 258. VIII 141. Ἑβραίοις 1 362. XI 38. Ἡβραίους II 250. ΠῚ 69. ‘Exrooa 1Π| 427. Ἑλλάς III 598. — IV 70 (μεγάλαυχος). ᾿ Ἑλλάδος XI 123. XIV 238. Ἑλλάδι III 537. IV 83. XI 186. “Errade ΠῚ 639. 810. 813. IV. 96, ὙΠ ALV 277. Ἑλλάδ᾽ II 510. Ἕλλάς III 545. 732. XI 182. 183. “Ἥλληνες Ul 171. XI 173. Ἑλλήνων III 193. 553. 609. V 265. XI 129. 137. ΧΙΝ 138. “Ἑλλησι(ν)ὺ U 202. 520. 536. Ἕλλην VI 127. “Ἑλλήσποντον IV 70 “Ελλήσ- novre V 336. Ἐλπίς VIL 73. ’Eow(v)ög Il 414- ΧΙ 125. Ἑρμαῖς V 356 (ἀψύχοις). Eousiao V 87. Ἐρυϑραία ΧΙ 34 (ϑάλασσα). ᾿Βρυϑρῆς ΠῚ 814. Esotin 1Π| 123. Evav I 29. Εὐξείνῳ πόντῳ XIV 167. Εὐρώπη III 368. Εὐρώπης III 346. 416. 450. IV ı. Εὐρώπῃ III 382. XI 200. Εὐρώπην XI 227. Εὐρώπου ΤΙ 145. Εὐσεβίη VIL 73. Εὐφρήτης IV 61. Εὐφρή- tao IV 120. V 437. XIU 98. Εὐφράταο XIV 47. 66. Evporjtov Vıız. Ev- φράτου XI 160. Εὐφρή- τὴν IV 139. Εὐφράτην XIII 17. 123. Ἔφεσος II 343. V 206. *Egp£ooı YV 307. Ἐφέ- σου III 459. V 293. Ζεύς V 140. Διός V 7. 87. ἔν VII 46. XI ıaı. 197. XII 7. Al II 141. Ζυγόν V 520. Ἠελίοιο V 526. Ἠελίου V |, 512. 515. | Ἡλίας II 247. “Ἥλιος V 209. 236 Ἠλυσίῳ. Ἠλυσίῳ πεδίῳ IL 337. Ἡνιόχοις ΧΙ 43. XIV 166. ‚Hrudavög V 136. ἩΙραχλέους V 87. Ἥρα- χλῆα ΧΙ 210. Ἤρεμίαν II 249. Ἥρη V 140. Ἥρην III 136. Ἠριδανοῖο XI 46. Ἠριδα- γοῦ V 316. Ἡφαίστοιο II 19. Θερμώδοντος V 320. Θεσβίτης IL 187. Θεσσαλίη VI156 (δύσνυμφε). Θεσσαλίην V 134. Θῆβαι V 189. — VU τι (δύσβουλοι). — Θήβῃσι, IV 89. VIIL 161. Θηβαῖος XI 40. Quoöıg V 86, Θρᾳχῶν V 467. XI 149. Θρᾳξίν ΧΙ 70. Θρᾷκας ΧΙ 61. Θρήιχες ΠῚ 474 (ρόὀβυζοι). Θρῇκες XI 176. Θρῃχῶν Ν 333. 337. Θρήχη MI 508. V ı6. XI 20. Θρήκης XII 252. XIV 167. Θρήχην XI 187. Θύμβριδος VIII 64. Ἰαχώβ II 241. Ἰαπετός ΤΠ 110. Ἰασσός III 342. Ἴβηρας V 116. XI 151. — XIV 175 (φαρετροφό- g0vg). Ἐερύδολις III 345. Ἱεράπολι V 318. XI 280. XIIlı29. Ἰησοῦς (Josua) II 247. Ἰϑώμην XIV 217. Ἰλιάς VII 52. Ἰλίῳ III 432. Ἴλιον accus. III 423. vocat. III 414. ΧΙ 125. Ivdoyerng XI 62 (ἀνήρ). Ἰνδοί V 195. 206. XIII 33. Ἰνδῶν ΧΙ 299. XII 14. Ἰνδούς XI 222. Ἰνδός adiect. XI 69. Ἰόπης V 251. Ἰόρδανος VII 67. Ἰορδάνου ν 15. Ιουδαίᾳ Ν᾽ 329. Ἰουδαίη V 26 3. Ἰουδαίων IV 127. V 249. Ἰουδαίοις XI 45. 259. XII 152. *Tovdeiovg XIV 340. δ II 247. Namenregister. Ἶσι V 53 Anm. 484. Ἰσραήλ I 360. 366. Ἰταλίη III 464. V 342. XI 109. Ἰταλίης II 470. IV 119. V 138. 160. VII 48. XIV 291. Ἰταλίην ‚V 448. XI 287. adiect. Ἰταλός ΙΝ 103 (πόλεμος). Ἰταλή VII 95 (χὠρη). Ἰταλίδος IV 130 (γῆς). adv. Ἰταλό- dev IV 116, Ἰταλοί III 355. Ἰταλῶν ΠῚ 353. ΠῚ 9. Ἰταλιητῶν XII 100. Ἰταλιήων ΧΙ 76. XIV τις. Ἰταλιχῶν ΧΙ 73. Ἰταλίδῃσιν IV 104. Ἰταλιήτας XU 61. ᾿Ιχϑύες V 523. Ἰωνᾶς II 248. ᾿Ιώνων V 288. Καὸδμεῖοι XIV 215. Καῖσαρ XII 269. Καίσαρος (ΧΙ 267) XIII 56. Καίσαρι ΧΙΠ 23. Καίσαρες XI 265 Καλυδῶνα XIV 219 (dwi- πυλον). Καμάριναν III 736. Καμπανοῖς III 475. πανούς XII 61. Kau- ᾿Καππαδοχῶν II 517. Kan- παδόχων XII 91. Käoes IV 90. Καρῶν IU 170. 472. IV 149. V 288. Keaooi III 209. XI 55. Kogzivog V 524. Kaonoı XII 141, μὰς ὥνα III 485. IV 106 Κάσιον ΧΠῚ 131. Καυχάσῳ XIV 178. Κεβρήν TIL 343. Κέχροπες XIV 215. (Κελαιναί III 407). Κελτίδα ΧΙ] 133 (γαῖαν). Κελτί ΝῚ 103 (γαίη). Κελτός Ν 43. XII τόο. *Keoxvga V 317. Kılizov XI 210. XIV 100. Κίρκης III 814. Κλίμακος XII 89 Anm. Κολοφών III 343. VII 55. Κόλχων XIV 153. Κόλχοις XII 43. XIV 166. Κόπτος V 86 Anm. jr gar III 487. 214. VII 60. Κράγος III 439. vocat, XII 254. IV 105. Avdot. Κρῆτας III 140, an ΠῚ 504. V 450. VII Ko Ἂς XII 70. Κριῷ V 521. Κρόβυζοι III u ; Koovidao III 383. XI 198. Kooviov XI 134. Κρόνος III τιο. 121. 148, Κρόνοιο III τ52. 157. 200. VIII 45. Κρόνῳ III 129. 131. Κρόνον ΠΙ 127. 150. 201. Κρότων IV 82. . Κύζιχος III 442. Κύζιχε III 436. Κυμαίων V 314 (Κυμαίοι- σιν V 311 Anm.). Κύμη V 308 (ἡ μωρά). Κύπριον V.454 (χϑόνα). Κύπρις (Liebe) V 430. Κύ- πριδὸς II 139. Κύπρος V 450. Κύπρου III 457. Κύπρον IV 129 (no- λύχλυστον). Κύπρε IV 143. VIL 5. ie nr V 198. Κυρήνης XIV 328. Κύρνος ΠῚ 477. Κύρρον ΙΝ 142. Κύων V 526. IV 90. “άχωνες XIV 215. “αοδίχεια (vocat.) II 471. ΙΝ 107. ΚΝ“ 200.7 VIE 22. XII 280. XIV 85. “απίϑας vi133.08 Adoısoa XIV 140. Adoıo- σαν XIV 219. “ατινιδάων Ν τ. ΧΙ τ. “ατινίδος ΠῚ 356. adiect. V τόδ. VIII 75. “ατῖνοι III 597. XIV 40. 187. Agtivov 1Π zı. VIII 131. τίνων ΧΙ 155. XI 34. XIV 31. Ματίνοις ΝΠΙ 152. XII 190, Atovrog V 516. 523. 525. “έσβος V 121. 316. Außbeoow V 461 Anm. Διβύη ΤΠ 323. V 197. Ar- βύης XI 289. Δι ἐβύῃ ῃ 1 208. XI 54. Διβύην XIV 119. 286. Aoxgvio 1] 433 (yevosı, Abdıos III 449 (σεισμό ᾽ν Avdoi V 340. ΧΙῪ 175. Av- δῶν III 170, V 288. 292 (πολυχρύσων). — ΠῚ 515. XIV 244. 280. Ae- - Avzin. Avzin V 126. Avxing 1| 439. IV 109. V 129. Av χίῃ III 433. αἹύχιοι XII 139. ΠῚ 514 Abzos XI 132. Alzoıo VII 23. Avzov ΤῈ 472. Avcıudynv V 337 Anm, Avziov Μαυμηση ΠῚ 347. ὧγ 1[Π| 319. 512. Wale «za ΧΠῚ 93. ee IV 151. Mauer- δροιο IV 149. V 321. “αιώτιδος λίμνης XIV 142. "Μαιῶτιν 3. II 338. Mexndöveg III 610. IV 88. 95. Μαχηδονίων 1Π τότ. “Μακηδόνας XI 61, Meazndovin 1Π| 381. XI 186 Anm, Mezxndoving IL 172. 29241023, 7V5373:-+VIIE 8: Mezxndovig III 190. V 461. Maxndorinv V 338. „VII 108. Mezndovioıo &vaxros XI 233. XII 270. XIII 49. Διάρδων III 513 Anm. Magiag VIII 457. Ἡαρσύας XIII 133. Meo- σύου 1 265. ΔἝασσαγέτας. V 117. XIV 68. 176. v III 516. Maboovg XI 181. Μέμφις V 16. 17. XI 236. ΧΙΪ 20. 21. M&ugır XI 40. Μέμφιν 60.63. 180. X133. Meoonida χώραν XI 65. “Μερόπεια 111 346. 2er yaln ΧΙ 61. Μήδειον ἔϑνος ΧΙ 64. Midov ΠῚ 160. V 441. VIII 7. Μήδοις IV 62. Mi;- δοισι ΧΙ 51. Μήδους V 23. 147. Χ1Π 40 XIV 67.174. Μῆδοι IV 54. 63. XI 174. “Μίλητον V 325 (τρυφερήν). “Μοῖραι V 215 (τριάδελφοι). Μοίραις V 230. 245. Μολοσσόν XIV 216. Μολοσσῶν XIV 139. Μόψου XIIL 57. Mvydorin VIL 100. Mvzijvn ΠῚ 347. Mio« IV 109. Μυσῶν TI 170. 483. 514. ‚Mvooiz XII 138. Μωσῆς II 245. VIH 25:1. Namenregister. Μῶωσῆν UI 253 (XI 38. 39). Νεῖλος IV 74. V 56. VII 19. XIV 119.285. Νείλου V 484. XI 176. 254. XIII 44. XIV 329. Νείλῳ XI 301. Νεμείης V 45. Νίχαια III 343. Νῶε 1 126. 128. 173. 201. δὴν δῆ. 24T, 281.:267, 269. 275. 280. VII 8, ,Ξοῦις V 86. Ὀλύμπια XIV 300. Ὄλυμπον (Himmel) VII 109. Ὀλύμπου ΧΙΝ 218 (περὶ dior). Ὀρέσταις XI 188 Anm. Ὀρόντης 24138} Ὄσσαν XIV 219. Οὔρ III 218. Οὐρανός V 528. VlI7ı. Οὐ- ρανοῦ ΠῚ τι. Οὐριήλ IL 215. 229. Παλλαδίοισι δόμοισιν ΧΙ 226. Παλλάδιον ΝΤΠΙ 43. Πάμφυλοι V 340. Παμφύ- λων ΠῚ 169. 515. V 46ο. Παμφύλοις III 209. Παμ- φύλοισιν XI 55. ἘΠανδονίη TIL 343. Παννονίην XI 133. Παν- voviy XIU 137. Παννονίων XII 73. Πανοπῆα ΧΙ 3415 yov). Παρϑένος V 209. 521. Παρϑηίΐδα γαῖαν IV 124. Παρϑίᾳ XII 183. Παρϑολέτης ΧΙΝ 45. Πάρϑος ΧΙ 161. Πάρϑοι V 438. Πάρϑοις XIV 129. Πάρϑους XII 40. XIV 66. (εὔπυρ- 173. Πατάρων III 441. IV 112. BB: V 451. Πάφον IV Πελασγῶν XIV 153. Πελλαῖος Ἄρης ΧΙ 220. Πέλλης V 4. ΧΙ 4. Πεντάπολι V 196. Πέργαμος Ν᾽ 119. Ileoonidog XI 44. Περσῃΐ ΧΙ sı. Πέρσης V 93. ΧΙ 47. Ileo-| Ῥωμαῖος. 937 σαι VII 41. ΧΙ 59. 175. XII 33. 42. 148. 154. 171. XIV 152. Περσῶν II 159. 169. 291. 599. IV 63. 65. V 101. 113. 147. 441 (VI 41 Anm.). VIII 6. XII 277. ΧΙΠ 13.110. XIV 8ı. Πέρσαις XI 100. XIV 129. Πέρσαισι IV 62. II£ooyou(v) III 207. IV 87. κυκῶν 37. 1τ1. Πέρσας V 116. VII 167. XIII 2, XIV 68. 176. Περσὶς γαῖ V 247. Περσί- δος ΠῚ 449. Baar ΧΙ 106 (γῆ). Πηλείωνα IL 427. Πηνειός V 135. Πηγνειοῖο XIV 140. Πηνειῷ III 146. Πηνειόν XIV 216. Πιεριχόν XIV 218 (αὐχένα). Πισίδαισι V 340. Πιτάνη V 120. Πλειάς V 522. Πλούτωνι V 318. Πλούτωνα III 143. Ποσειδῶνι V 157. Ποσει- δάωνα III 142. 2 Πριαμίδην II 427 (Ex- τορα). Πρόνοια V 227. en III 442. — XIV 155 (γαίης). Προποντίδι XIV 102. ἈΠυϑών V 182. Πυϑῶνα ΧΙ 318. Πύραμος IV 97. XII 57. 133. Ῥαβέννη V 205. | Pawına II 215. | Pei ein ΠῚ 135. 148. “Pelng I 184. III 402. VIII 45. “Peinv III 150. ‚Pen 1: 722,:132: :138:743. “Ρήνου XII 43. 150. ‚Podiors IV ıo1. VIII 160, ‚Podos III 444. “Pöde VII τ. ‚Pivdaxog ΠῚ 443. Ῥωμαῖος XIII 90. Poucios βασιλεύς I 3g9. ΧΙΠ τς. ‘P. Ἄρης VII 46. XII 71. 278. XII 35. Ῥωμαίῳ βα- σιλεῖ ΧΙ 286. Ῥ. ἄνακτα ΧΙ 278. — Ῥωμαῖοι XIV 190. Ῥωμαίων VIII 93. 142. XII 27. XIII 63. 150. 155. 171. XIV 52. 78. 127. Ρωμαίοις XII 59. 262. XIII 99. 104. XIV 199. 238 Ῥώμη. Ῥωμαίοισιν XII 194. Ῥω- αίους XIII 98. 11|. Ῥώμη 146. 50. 364. IV 145. VII 165. ΧΗ 227. XIV 48. 171... Ῥώμης II ı8 XIV 108. (ἑπταλόφοιο, ἑπταλόφου). — ΠῚ 161. 352.1V 123.125.138. V 139. 463. VIII 75. 143. — 145: XI 261. XII 81. (ἐριϑή- λου). — XI 269. XII 13. 34. 123. 144. 191. 215. 224.282. XIII 103. 105.122. XIV 29. 40. 130. 165. 185. -191. 247. 259. 275. Ῥώ- un VOL 171. — XI 67 (ἀνθούσῃ). — XIU 45 (enteiöpp). Ῥώμην II 52,7 4453, ΧΙ 026.7 81V 32. 250. Ῥώμη 1Π 1356 (Aetıvidog Exyove). ΝΠ 108 (χαρτερὀϑυμε). — 113. —. VIII 37. XII 230 (ὑψαύχενε). — ΝΠ 125. 152. XII 46. XIV 208 (ueyaröoyeve). Σαβαώϑ' I 304. 316. II 239. ΧΗ 912, Σαλαμῖνα IV 128. V 452. Σαμιήλ 11 215. Σάμος III 363. 463. VII 166. Σάμον IV οι. Σάννοι XIII 140. Σάραπι IV 487. Σάρδεις V 280. Σαρδώ III 477. VII 96. Σαυρομάταις XII 69. Σεβασμοσύνη VIL 73. Σεβαστηνῶν III 63. Σειρῆνες Ν 457. Σέλγην XII 97 Anm. Σεληναίη XII 96. Σελη- veins V 513. 517. Σιβύλλης IV 22. Σίβυλλαν ΠῚ 815. Σιδονίων 1451. Σιδονίοις V 203. Σιδών XIV 83. Σικελίῃ V τό. VII6. XU 20. Σιχελίην IV 80. Σιχελοί XI 175. Σιχελῶν XIV 212. Σικυῶν ΠῚ 487. Σινᾶ III 256. Σινώπη III 344. Iıov VIII 324. Namenregister. Σχορπίος V 525. Σχυϑίης XIV 141. Σχυϑίῃ XIV 178. Σχυϑιχόν XIV 147. Σχυϑι- OP IN. 297: Σμύρνα V 122. 306. Σμύρ- vn All 344. Σμύρνης TI 365. Zodouitı yaln VI 21. Σολομώνιος 1376. 393. 1Π 167 (vaög,oixog). Σολο- μώγιον II 214 (ναό»). Σολυμηίδα γαῖαν XII 103. Σολύμων IV 126. Σολύμοισι IV τῆς; Σούσων IV 96. Σπάρτης XI 125. Σπάρτην IL 414. Συήνην V 194. Zvoin XIII 95. ZvoingV 204. XII 22. 90. 97. 152. Συ- oinv IV 125. V ı25. &v- ρίαν XII 102. Συρίη VII 114. XII 119. Συρίη κοίλη VII 64. Σύρος VII 127. Σύροι ΧΙΠ 32. 108. ııı. XIV 287. Τάναγρα III 344. Τάναϊς III 338 (Bagvdivng). Ταρτάρῳ 1 το. 119. Τάρ- ταρον Il 302. VII 362. Τάρταρα IV 186. Ταῦρος V 208. 519. ΧΙΠ 70. Tevooıo V 518. Taevoov XIV 99. Ταύρων V 132. Τενέδῳ III 486. Τεύχιραν V 195. 7ηϑύν III 22. Τιβεριάδος ἅλμης XII 104. Tißeoıg V 170. Τίγριδος IV 64 (ὕδωρ). Tiy- ριος XI 160. Tiyoıdı XI 9. Tırdo III 110. 121. 129. 149. Τιτῆνες DI 133. 138. 147. Τιτήνων 1 309. II 231. Τιτάνων I 157. Τιτά- γεσσι 1Π1 156. 199. Τράλλις III 459. — V 289 (πολυήρατε). Τριβαλλῶν V 504. Τριβαλ- λοῖς ΧΙ 70. Τρίχην XIV 217. Τρίπολις (am Mäander) V 321. Τρίπολις (in Phoenikien) XIV 83. Ωρίων. Τροίης V 9. ΧΙ 132. 146. 151. XII 9. Τροίῃ 1Π|206. Τρωιχόν VIII 154 (ἅρμα). Τύανα XII 93. Τύριοι IV 99. XIV 87. Τύρον IV 190. V 455. Τύρε VII 62. Ὑδροχόον Ν 527. Φαεινοῦ V 527. Φάσιδος XIV 144. φϑίης XIV 139. Φιλιππόπολις XIII 68. Φιλίππῳ V 6. ΧΗ 6. Φοίβου IV 4 (ψευδοῦς). — V 324. 326. Φοινίχη XII 153. Φοινίχῃ XIV 80. Φοινίχην V 125. XII 102. Φοινίχη V 456. XI 105. Φοῖνιξ adiect. V 203. Boi- vızes III 168. 597. Φοι- vixov III 492. VII 64. XII 154. Poivızag XIV 293. Φρύγες II 205. Φρυγῶν Tl 169. 514. Xlı32. Dvel 1V:I% Dovyin 1 196. VII 12. XI 122. XII 279. Φρυγίης I 261. III 407. Povyin III go1. V 130. Φρυγίην III 140. Φρυγίαισιν XIV 102. adiect. Povyin XIV 155 (γαίη). Φρυγίης XIV 236 (γαίης). Φωσφόρος V 516. Χαλδαίων III 218. 227. V 440. “Χαλκηδῶὼν III 434. «Χαλκίδι XII 130. “Χαναναίους ΧΙΠ 56. “Χερουβίμ 1Π τ. ἌΑῖον 1Π| 422. Χριστός II 45. 242. Xoeı- στός im Akrostich. VIH 226. . Χριστοῖο ΝΠ]. 483. Χριστόν 1 331. Ὠχεανοῖο II 223. V 26. 530. ΧΙ 80. Ωρίων V 520. Ὠρίωνα V 524. Aeneas, Aeneas V 8f. = XII 8f. — ΧΙ 144—158. Agon iselasticus Π 39f. Apokalyptisches Weib III 75f. VIII 194. 200ff. Auferstehung der Toten II 0221—235 vgl. IV ı81f. — VIOI 314. 414. Babel: Turmbau III 97— 104. ΧΙ 9--13. Babels Be- strafung ΠῚ 304—313. V 434—446. Babel-Rom V 143. 159. Christen: Verfolgung d. Chr. unter Decius XIII 87f. — Kampf des Christen II 34-53. ©; Christus: Präexistenz VIII 264—268 vgl. 439—446. Geburt VII 456—479. XH 28—33 Jordantaufe VI 4—7. VIL67. VIIL271. Wesen, Werke, Leiden, Auferstehung I 324—382 vgl. VIII 247—260. 272— 321. Werke (u. Wunder) VI 9---τ6. Leiden und Tod VI 23—26. Höllenfahrt VII 3ı0ff. Tod und Wie- derkunft V256—259. Wie- derkunft III 93—96. — W. zum Gericht II 241—244. Sonst III 776. Chronologie: griechische II 551-553. römische VII "148—150. XII ı2f. 230— 235- Darius Kodomannus XT207— 217. Elias II 247. VIII 169—177. Engel: Namen Il 215. Thätig- keit VII 33—35. (VIO 437 f.) Eschatologie 1 6—14. — 154—338 (167ff. vgl. II 63—92. VIII 202—243. 411—428. — II305—312 = VII 350—358), II 670—697. 743— 761. 767— 784. IV 41-46. 173— 192. V 274—2383. 344— 350. VII 118— 132. 142— 150, VII ı5f. 81—130, 169— 250. 337—358. 41 I— 428 (XIV 350—361). — Gematria I 144f. vgl. 327— Gnosis VII 71—75. 139f. Gott: tes (vgl. Heiden: Sachregister, II. Sachregister. Feuerstrom ig Hades) II 196. 252. 286. 295. 315. III 54. 72. 84. VIII 243. — Zustand im Jenseits III 88—92. VIIL110— 121.424 —427. vgl. 11 322—329. — Sonst vgl. u. Vorzeichen. 330. V ı4fl. VII 148— 150: massenhaft in Buch XI—XIV. Schöpfung I 5—30. VII 442—455 (des Men- schen I22—30. VIII 266— 268. 442-445). Wunder der Schöpfung III 20—28. VIII 430—436. Fragm.3, 3—1ı2. Preis Gottes III 11--- ὃ vgl. Fragm. 1, 3— 35. 3,3—12. IV 10—17.| VII 429—438. 361—377 (496 — 500). Gericht Got- auch Eschato- logie) I 273f. II 94. 1Π᾿ 56. 670. 687. 743. 784. | IV 41. 182. VIII 82. 98. 213. 219. 22I. 4II. 4IS. | Zeichendeuterei III 224. Astronomie III 228. | XII 68ff. (I 95. Magie I 96). — Opfer IV 29. VIII 385—394.491— 495. Göt- zendienst II ı3f. vgl. 587. V er -- III 3ı1£. vgl. IV7. VII 14. ΝΠΙ 379. ΙΝ 28; 277. 5471. 5541. vgl. 723. VII 47. 393. — II 586--- 590. 605 f. (618). 722f. IV 6—9. 27f. V 81-85 (84, vgl. 356. VII 47). V 353 | —356. VIII 378—398. er —490. Fragm. 1, 2ıf. 3, 22-33. — Aegyptischer, Götzendienst V 77—79. 279f. Fragm. 3, 22— 28. Hellas: Sünden III 545—555. MahnunganH. 732ff. Sage und Geschichte: trojani- | scher Krieg III 415. 427— 432. IV 71. ΧΙ 127140] (Homer III419— 432. vgl. | XI 163—ı71. V 306 Anm.) | | | | Unglück III 520— 544. 639. | | ı7f. II — ΠῚ Israel, 239 AgamemnonXI 130f. 141— 143. Menelaos XI 131. Könige: Philipp von Ma- kedonien XI 189—194. Alexander der Grosse III 383.IV 89—96. V4—7,vgl. ΧΙ 4—7. — ΧΙ 195— 223. Ptolemäer XI 230f. Pto- lemaeusLagi XI 226— 229. Pt. Keraunos V 338, Pt. Epiphanes V 459—463. Pt. Physkon III 611f[. Se- leukos I. V 336f. Kleo- patra Vı8vgl. XIl 22. — XI 254—259. 292—2097. Jerusalem vgl. Israel, Johannes der Täufer I 336— 343. Israel (Hebräer, Juden): Be- rufung V 330-332. Gottes Volk III 194f. (Volk der Seligen, wahres, gerechtes, weises, heiliges V. V 107. 149. 161. 154. 226. 384f. XIV 360) = „Fromme“ UI 573. IV 45. 136. V 36, 281. XI 24 (308). Israels Glück V 248—255. 260— 270. 281—285. 384f. XIV 360f. Rückkehr der zehn Stämme II 171— 176. Lob Israels und jüdischer Sit- ten III 573—600. 219— 247. IV 24—34. V 405— 407. Sünden der Hebräer I 364. II 248. Abfall II 168. Bestrafung der H. I 362f. 387. 395 ff. Juden in Aegypten XI 307—314. Auszug aus Aegypten III 248—260 (Moses König XI 38—41). Assyrische Ge- fangenschaft III 268—.28;. Messias III 49f. (286— 293).652—656. V414—427. — Jerusalem: Glück III 785—795. XIV. 350. Sieg VIII 324—336. Fall IV 115—118. 125—127. — V 154. 226. 413. (die „grosse Stadt“), Tempel. zu Jerusalem III 657—659. 665. (772ff.) IV 116. 118. 125. V 150. 400—402. 423. 433. 240 Knabenliebe. Knabenliebe II 73. ΠῚ 185 f. | 596.764. Air V166.430.— IV 34. V 387. | Logos VII 69.82. VIII 285. | 446. 479. | Messias vgl. Israel, Moralistik (Paränese) II56— | 148 (Pseudo-Phokylides). Ill 762—766. VIII 330 — 336. 403—411. 480 — 500, | — III 8— 10. vgl. XIV 19. Frgm. 1.3, 21-49. IV| 162—178. — V 184— 186 vgl. 228—246. VII 17 Noah I 125-282 (Noahs Predigt I50—ı98). III 824---828. VII 8. Ogdoas VII 140. (Anm.) vgl. Gnosis. Sachregister. 124. 138. ΟΝ) 137—152. 217—224. VII 7o0f. 88 —90,. = Antichrist V 363—374. VIII 140—150, 176 f. Galba V35. XIIgs— Otho ἢ Vitellius ar Vespasian V 36f. XII 99 —116. IV 125-127. V 153f. 203—205. Titus V 38f. XII 117—123. V 408 —413. Domitian V 39f. XII 117—I1I9. 124—142. Nerva V 40f. XII 142 — 146. Trajan V 41—46 vgl. XII 147— 163. Hadrian V 46—50 vgl. XII 163— 175 vgl. VIII 52—64. An- toninus Pius V 51 vgl. VII Zwei Wege. vgl. 490f. 297fl. — 295 —= 480). 698—700. IV 1ı8—23. VII 3591. XI ı—6. Bitte um Aufhören des Sanges. IT ı—3. XI 322—324. XII 293—299. XII ı72f. (ΠῚ 3 vgl. XI 298.—X1324 vgl.XII 297. XII 173). (vermeintliche) Raserei der Sib, ΠῚ 815— 818. XI 316—321. Sünden der S. und ihre Bestrafung U 339—347. vgl. VI 151 — 162. — Sonst Rede in I. Person Ib aı12i 7217 %V 286. 398. 512. VIII τοδί. ΧΙ αὶ Sintflut I 217—282 (317f.). ΠῚ 109 (893—826). IV 53. VII 7—ı2. XI 6f. Palmyra XIII 153. | Paris II 415. XI 125—128, Phönix VIII 139. Plagen Aegyptens XI 21, Propheten I 386. V 239. Regenwunder im Quadenland 65. XI1176—178.L. Verus V 5ı vgl. VIII 65. — XII | Sternerscheinungen: II 35— 176. 182. (193?) M. Aurel 37. Komet ΠῚ 334—336. V st. VII 65. 68—72. VIII 191 —ı193. Fall der XI 178f. 187—206. (Avi-) Sterne II 202 vgl, VIII Sodomie V 393. Rom: Herrschaft Roms III XII 196—200,. 46. 161. 175— 191. ΓΝ 104. V 441. 463. Hass gegen R. I ı7f. II 182 —ı809. 350—362. 464—469. V 143. 159. 162— 178. 386— 397. VI 37—47. : 73— 106. 125. 142-150. — Vestalinnen V 396. Be- amte XI 263f. Senat VII 45 (177).- XII 60. — | Romulus und Remus V ıı=XlI ıı. ΧΕ 109—117. Bürgerkrieg III 465—469. Sulla II 470. Zweites, Triumvirat III 52. Römische Kaiser: Julius Caesar V 12—14. XI 266-271. V 14--20 vgl. XU 14 36.—X1277—297. Tiberius | V 20—23 vgl. XI 37— | 47. Caligula V 24. XII 48—67. Claudius V 25— | 27. XII 68—77. Nero V | 28—34 vgl. XI178—94. —| VIE ı51—159. IVımg— | dius Cassius XII 183 — 186). Commodus XII 206—223. Pertinax XII 235—244. Didius Julianus XII 245— 249. Pescennius Niger XII 250—255. Septimius Se- verus XII 256—268. — Elagabal XII 269. 272— | 276. Alexander Severus XII 269—288. — — — — — Gordianus I, XIII 7. Gor- dianus III. XII 14---20, Philippuss XII 21-34 (und sein Sohn) Jotapianus XII 61—63. Decius Tra- ianus XIII 81—88. 100— 102. Cyriades (Mareades) XIII 89 --τοο. Gallus XIII 103— 105. Augustus | Sassaniden XII 277. Sibylle: aus Noahs Geschlecht | I 288—290. III 827. Auf- gabe, Wesen, Herkunft III Sündenfall 122— 123. 190f. V 155—160, (V 529 —5310). VII 204. 341. Kampf derSterne V 207— 213. 512—531. Stern von Bethleem XII 30f, I 39—53. Sün- denkataloge II 255—283. VIII (183—187) 419— 422. Symbolik VIII278.294. 297 f. 302. 321—323, | Vesuvausbruch IV 130—136. Völkerfriede u,-glück II 29— Ἔα ΕΝ ER 744— 159 778—734. V 381— 385. ‚ Vorzeichen des Endes oder böser Zeiten überhaupt (vgl. auch Eschatologie) I16—14. 20—27. IIl796— 806. V 344— 350. VIll217. XI 55—57. XIV 88—oo. Weltreiche ΠῚ 158—ı6r. IV 49—106. VII 6—9. XI 19—314. 809— 829. Aufgabe IV 2— |Xerxes IV 76—79. 6. Göttliche Berufung II | Zeitalter derMenschen I 65— 1—5. II ı—7. 162— 166, | 295—300. 489—491 (162 124. II ı5. III 108. IV2o, 47—86. 297—299. 162f. Zwei Wege VIII 399f. PLEASE DO NOT REMOVE CARDS OR SLIPS FROM THIS POCKET UNIVERSITY OF TORONTO LIBRARY WI BE ἘΣ ἐς 20 DEREN ERRRREEE σιγὴν be “τὰ γε DE δι δ 22 ἊΝ “ BR Ὁ δε int ir ee er ann rue ERS en Bene DER Th: se μὸν γεν κα een. werte DER E22 PLEITE BL Dar Bde τ Fake Veen BEER, ΟΣ yes EEE z Jr AR RIEH “ ir TEE BED wenns ei Kine TER SE were ia “en BER " ΣΝ 2 ee a EETE RE ABLE εν, Ὁ τοῦδ ΑΗ “ρὲ RT BZ BE er een We dar ΩΝ «Μά bee ν Ἔλέψον EEE LEE EZ Ka re EEE ernennt Ὅσον, reine ae ἢ ur TEN RR πατῇ δι αὐ νι A RT ERLN bee bevesDE ar, TA ET a ““- Τρ Bee ἐν ann τ ΓΕ ὩΣ ai ΗΠ u, . ον vurrue; Sara rar Bo RHN EN Sur SERSRN Ἐν λβον τῷ a VERA) ΤΆΞΕΙΣ πεν su. A Pr‘ en, RELLHTRIEN tr et N Ἐϑ τας ΠΕΡ ΣΎΝ τε ιλος 2 rd Kiss φρὴν πος wantan δι τ Samen Μαννον πον ΠΣ een EBENE tr ἐξ ων Er Mrd de IE TE BER SELL ver EHRE a BG 2 ar Το τὴ Zeche har oe ze τρῶν THE, N 3 32 203 Br Ah RER, Y% ΩΝ τ HERE AAN rt 2 Sr wa Ba ne 5" ER ehren RT Ai + {re RRRERDENEN: “ ἮΝ Ἐπ ἜΑ ΑΕ ΡΝ αν ἘΠ ΠΝ rn Se