# Mahāniddesa — root Pali (Mahāsaṅgīti) · suttacentral/bilara-data@da23a8afdd1b · seat EA-CORPORA-29/08
mnd1:0.1 Mahāniddesa
mnd1:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd1:0.3 1. Kāmasuttaniddesa
mnd1:1.1 Namo tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa.
mnd1:2.1 Kāmaṁ kāmayamānassa,
mnd1:2.2 Tassa ce taṁ samijjhati;
mnd1:2.3 Addhā pītimano hoti,
mnd1:2.4 Laddhā macco yadicchati.
mnd1:3.1 Kāmaṁ kāmayamānassāti kāmāti uddānato dve kāmā—
mnd1:3.2 vatthukāmā ca kilesakāmā ca.
mnd1:3.3 Katame vatthukāmā?
mnd1:3.4 Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā;
mnd1:3.5 attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, yaṁ kiñci rajanīyaṁ vatthu—
mnd1:3.6 vatthukāmā.
mnd1:4.1 Api ca atītā kāmā anāgatā kāmā paccuppannā kāmā;
mnd1:4.2 ajjhattā kāmā bahiddhā kāmā ajjhattabahiddhā kāmā;
mnd1:4.3 hīnā kāmā majjhimā kāmā paṇītā kāmā;
mnd1:4.4 āpāyikā kāmā mānusikā kāmā dibbā kāmā;
mnd1:4.5 paccupaṭṭhitā kāmā nimmitā kāmā animmitā kāmā paranimmitā kāmā;
mnd1:4.6 pariggahitā kāmā apariggahitā kāmā mamāyitā kāmā amamāyitā kāmā;
mnd1:4.7 sabbepi kāmāvacarā dhammā, sabbepi rūpāvacarā dhammā, sabbepi arūpāvacarā dhammā, taṇhāvatthukā taṇhārammaṇā kāmanīyaṭṭhena rajanīyaṭṭhena madanīyaṭṭhena kāmā—
mnd1:4.8 ime vuccanti vatthukāmā.
mnd1:5.1 Katame kilesakāmā?
mnd1:5.2 Chando kāmo rāgo kāmo chandarāgo kāmo;
mnd1:5.3 saṅkappo kāmo rāgo kāmo saṅkapparāgo kāmo;
mnd1:5.4 yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.
mnd1:6.1 “Addasaṁ kāma te mūlaṁ,
mnd1:6.2 Saṅkappā kāma jāyasi;
mnd1:6.3 Na taṁ saṅkappayissāmi,
mnd1:6.4 Evaṁ kāma na hehisī”ti.—
mnd1:7.1 Ime vuccanti kilesakāmā.
mnd1:7.2 Kāmayamānassāti kāmayamānassa icchamānassa sādiyamānassa patthayamānassa pihayamānassa abhijappamānassāti—
mnd1:7.3 kāmaṁ kāmayamānassa.
mnd1:8.1 Tassa ce taṁ samijjhatīti.
mnd1:8.2 Tassa ceti tassa khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vā.
mnd1:8.3 Tanti vatthukāmā vuccanti—
mnd1:8.4 manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā.
mnd1:8.5 Samijjhatīti ijjhati samijjhati labhati paṭilabhati adhigacchati vindatīti—
mnd1:8.6 tassa ce taṁ samijjhati.
mnd1:9.1 Addhā pītimano hotīti.
mnd1:9.2 Addhāti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhāvacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyogavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—
mnd1:9.3 addhāti.
mnd1:9.4 Pītīti yā pañcakāmaguṇapaṭisaññuttā pīti pāmujjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti tuṭṭhi odagyaṁ attamanatā abhipharaṇatā cittassa.
mnd1:9.5 Manoti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu, ayaṁ vuccati mano.
mnd1:9.6 Ayaṁ mano imāya pītiyā sahagato hoti sahajāto saṁsaṭṭho sampayutto ekuppādo ekanirodho ekavatthuko ekārammaṇo.
mnd1:9.7 Pītimano hotīti pītimano hoti tuṭṭhamano haṭṭhamano pahaṭṭhamano attamano udaggamano muditamano pamoditamano hotīti—
mnd1:9.8 addhā pītimano hoti.
mnd1:10.1 Laddhā macco yadicchatīti.
mnd1:10.2 Laddhāti labhitvā paṭilabhitvā adhigantvā vinditvā.
mnd1:10.3 Maccoti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.
mnd1:10.4 Yadicchatīti yaṁ icchati yaṁ sādiyati yaṁ pattheti yaṁ piheti yaṁ abhijappati, rūpaṁ vā saddaṁ vā gandhaṁ vā rasaṁ vā phoṭṭhabbaṁ vāti, laddhā macco yadicchati.
mnd1:11.1 Tenāha bhagavā—
mnd1:12.1 “Kāmaṁ kāmayamānassa,
mnd1:12.2 tassa ce taṁ samijjhati;
mnd1:12.3 Addhā pītimano hoti,
mnd1:12.4 laddhā macco yadicchatī”ti.
mnd1:13.1 Tassa ce kāmayānassa,
mnd1:13.2 chandajātassa jantuno;
mnd1:13.3 Te kāmā parihāyanti,
mnd1:13.4 sallaviddhova ruppati.
mnd1:14.1 Tassa ce kāmayānassāti.
mnd1:14.2 Tassa ceti tassa khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vā.
mnd1:14.3 Kāmayānassāti kāme icchamānassa sādiyamānassa patthayamānassa pihayamānassa abhijappamānassa.
mnd1:14.4 Atha vā kāmataṇhāya yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati.
mnd1:14.5 Yathā hatthiyānena vā assayānena vā goyānena vā ajayānena vā meṇḍayānena vā oṭṭhayānena vā kharayānena vā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati;
mnd1:14.6 evamevaṁ kāmataṇhāya yāyati niyyati vuyhati saṁharīyatīti—
mnd1:14.7 tassa ce kāmayānassa.
mnd1:15.1 Chandajātassa jantunoti.
mnd1:15.2 Chandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ, tassa so kāmacchando jāto hoti sañjāto nibbatto abhinibbatto pātubhūto.
mnd1:15.3 Jantunoti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassāti—
mnd1:15.4 chandajātassa jantuno.
mnd1:16.1 Te kāmā parihāyantīti—
mnd1:16.2 te vā kāmā parihāyanti, so vā kāmehi parihāyati.
mnd1:16.3 Kathaṁ te kāmā parihāyanti?
mnd1:16.4 Tassa tiṭṭhantasseva te bhoge rājāno vā haranti, corā vā haranti, aggi vā dahati, udakaṁ vā vahati, appiyā vā dāyādā haranti, nihitaṁ vā nādhigacchati, duppayuttā vā kammantā bhijjanti, kule vā kulaṅgāro uppajjati, yo te bhoge vikirati vidhamati viddhaṁseti aniccatāyeva aṭṭhamī.
mnd1:16.5 Evaṁ te kāmā hāyanti parihāyanti paridhaṁsenti paripatanti antaradhāyanti vippalujjanti.
mnd1:16.6 Kathaṁ so kāmehi parihāyati?
mnd1:16.7 Tiṭṭhanteva te bhoge so cavati marati vippalujjati.
mnd1:16.8 Evaṁ so kāmehi hāyati parihāyati paridhaṁsati paripatati antaradhāyati vippalujjati.
mnd1:17.1 Corā haranti rājāno,
mnd1:17.2 aggi dahati nassati;
mnd1:17.3 Atha antena jahati,
mnd1:17.4 sarīraṁ sapariggahaṁ;
mnd1:17.5 Etadaññāya medhāvī,
mnd1:17.6 bhuñjetha ca dadetha ca.
mnd1:18.1 Datvā ca bhutvā ca yathānubhāvaṁ, anindito saggamupeti ṭhānanti, te kāmā parihāyanti.
mnd1:19.1 Sallaviddhova ruppatīti.
mnd1:19.2 Yathā ayomayena vā sallena viddho, aṭṭhimayena vā sallena dantamayena vā sallena visāṇamayena vā sallena kaṭṭhamayena vā sallena viddho ruppati kuppati ghaṭṭīyati pīḷīyati, byādhito domanassito hoti, evamevaṁ vatthukāmānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā.
mnd1:19.3 So kāmasallena ca sokasallena ca viddho, ruppati kuppati ghaṭṭīyati pīḷīyati byādhito domanassito hotīti—
mnd1:19.4 sallaviddhova ruppati.
mnd1:20.1 Tenāha bhagavā—
mnd1:21.1 “Tassa ce kāmayānassa,
mnd1:21.2 chandajātassa jantuno;
mnd1:21.3 Te kāmā parihāyanti,
mnd1:21.4 sallaviddhova ruppatī”ti.
mnd1:22.1 Yo kāme parivajjeti,
mnd1:22.2 sappasseva padā siro;
mnd1:22.3 Somaṁ visattikaṁ loke,
mnd1:22.4 sato samativattati.
mnd1:23.1 Yo kāme parivajjetīti.
mnd1:23.2 Yoti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁṭhānappatto yaṁdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.
mnd1:23.3 Kāme parivajjetīti.
mnd1:23.4 Kāmāti uddānato dve kāmā—
mnd1:23.5 vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…
mnd1:23.6 ime vuccanti vatthukāmā …pe…
mnd1:23.7 ime vuccanti kilesakāmā.
mnd1:23.8 Kāme parivajjetīti dvīhi kāraṇehi kāme parivajjeti—
mnd1:23.9 vikkhambhanato vā samucchedato vā.
mnd1:23.10 Kathaṁ vikkhambhanato kāme parivajjeti?
mnd1:23.11 “Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā appassādaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.12 “maṁsapesūpamā kāmā bahusādhāraṇaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.13 “tiṇukkūpamā kāmā anudahanaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.14 “aṅgārakāsūpamā kāmā mahāpariḷāhaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.15 “supinakūpamā kāmā ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.16 “yācitakūpamā kāmā tāvakālikaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.17 “rukkhaphalūpamā kāmā sambhañjanaparibhañjanaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.18 “asisūnūpamā kāmā adhikuṭṭanaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.19 “sattisūlūpamā kāmā vinivijjhanaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.20 “sappasirūpamā kāmā sappaṭibhayaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:23.21 “aggikkhandhūpamā kāmā mahābhitāpanaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeti.
mnd1:24.1 Buddhānussatiṁ bhāventopi vikkhambhanato kāme parivajjeti,
mnd1:24.2 dhammānussatiṁ bhāventopi …pe…
mnd1:24.3 saṅghānussatiṁ bhāventopi …
mnd1:24.4 sīlānussatiṁ bhāventopi …
mnd1:24.5 cāgānussatiṁ bhāventopi …
mnd1:24.6 devatānussatiṁ bhāventopi …
mnd1:24.7 ānāpānassatiṁ bhāventopi …
mnd1:24.8 maraṇassatiṁ bhāventopi …
mnd1:24.9 kāyagatāsatiṁ bhāventopi …
mnd1:24.10 upasamānussatiṁ bhāventopi vikkhambhanato kāme parivajjeti.
mnd1:25.1 Paṭhamaṁ jhānaṁ bhāventopi vikkhambhanato kāme parivajjeti …pe…
mnd1:25.2 dutiyaṁ jhānaṁ bhāventopi …
mnd1:25.3 tatiyaṁ jhānaṁ bhāventopi …
mnd1:25.4 catutthaṁ jhānaṁ bhāventopi …
mnd1:25.5 ākāsānañcāyatanasamāpattiṁ bhāventopi …
mnd1:25.6 viññāṇañcāyatanasamāpattiṁ bhāventopi …
mnd1:25.7 ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ bhāventopi …
mnd1:25.8 nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ bhāventopi vikkhambhanato kāme parivajjeti.
mnd1:25.9 Evaṁ vikkhambhanato kāme parivajjeti.
mnd1:26.1 Kathaṁ samucchedato kāme parivajjeti?
mnd1:26.2 Sotāpattimaggaṁ bhāventopi apāyagamanīye kāme samucchedato parivajjeti,
mnd1:26.3 sakadāgāmimaggaṁ bhāventopi oḷārike kāme samucchedato parivajjeti,
mnd1:26.4 anāgāmimaggaṁ bhāventopi anusahagate kāme samucchedato parivajjeti,
mnd1:26.5 arahattamaggaṁ bhāventopi sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ samucchedato kāme parivajjeti.
mnd1:26.6 Evaṁ samucchedato kāme parivajjetīti—
mnd1:26.7 yo kāme parivajjeti.
mnd1:27.1 Sappasseva padā siroti.
mnd1:27.2 Sappo vuccati ahi.
mnd1:27.3 Kenaṭṭhena sappo?
mnd1:27.4 Saṁsappanto gacchatīti sappo;
mnd1:27.5 bhujanto gacchatīti bhujago;
mnd1:27.6 urena gacchatīti urago;
mnd1:27.7 pannasiro gacchatīti pannago;
mnd1:27.8 sirena supatīti sarīsapo;
mnd1:27.9 bile sayatīti bilāsayo;
mnd1:27.10 guhāyaṁ sayatīti guhāsayo;
mnd1:27.11 dāṭhā tassa āvudhoti dāṭhāvudho;
mnd1:27.12 visaṁ tassa ghoranti ghoraviso;
mnd1:27.13 jivhā tassa duvidhāti dvijivho;
mnd1:27.14 dvīhi jivhāhi rasaṁ sāyatīti dvirasaññū.
mnd1:27.15 Yathā puriso jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo pādena sappasiraṁ vajjeyya vivajjeyya parivajjeyya abhinivajjeyya;
mnd1:27.16 evamevaṁ sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo kāme vajjeyya vivajjeyya parivajjeyya abhinivajjeyyāti—
mnd1:27.17 sappasseva padā siro.
mnd1:28.1 Somaṁ visattikaṁ loke, sato samativattatīti.
mnd1:28.2 Soti yo kāme parivajjeti.
mnd1:28.3 Visattikā vuccati taṇhā.
mnd1:28.4 Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo, cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko, ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā, suttaṁ visatā āyūhinī dutiyā paṇidhi bhavanetti, vanaṁ vanatho sandhavo sneho apekkhā paṭibandhu, āsā āsīsanā āsīsitattaṁ, rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā, lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā, jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā, adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā, kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā, rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā, rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ, upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ, dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo, taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddūlaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd1:29.1 Visattikāti.
mnd1:29.2 Kenaṭṭhena visattikā?
mnd1:29.3 Visatāti visattikā;
mnd1:29.4 visālāti visattikā;
mnd1:29.5 visaṭāti visattikā;
mnd1:29.6 visakkatīti visattikā;
mnd1:29.7 visaṁharatīti visattikā;
mnd1:29.8 visaṁvādikāti visattikā;
mnd1:29.9 visamūlāti visattikā;
mnd1:29.10 visaphalāti visattikā;
mnd1:29.11 visaparibhogoti visattikā;
mnd1:29.12 visālā vā pana sā taṇhā rūpe sadde gandhe rase phoṭṭhabbe, kule gaṇe āvāse lābhe yase, pasaṁsāya sukhe cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre, kāmadhātuyā rūpadhātuyā arūpadhātuyā, kāmabhave rūpabhave arūpabhave, saññābhave asaññābhave nevasaññānāsaññābhave, ekavokārabhave catuvokārabhave pañcavokārabhave, atīte anāgate paccuppanne, diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visaṭā vitthatāti visattikā.
mnd1:30.1 Loketi apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.
mnd1:30.2 Satoti catūhi kāraṇehi sato—
mnd1:30.3 kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,
mnd1:30.4 vedanāsu …
mnd1:30.5 citte …
mnd1:30.6 dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato.
mnd1:31.1 Aparehipi catūhi kāraṇehi sato—
mnd1:31.2 asatiparivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ katattā sato, satiparibandhānaṁ dhammānaṁ hatattā sato, satinimittānaṁ dhammānaṁ asammuṭṭhattā sato.
mnd1:32.1 Aparehipi catūhi kāraṇehi sato—
mnd1:32.2 satiyā samannāgatattā sato, satiyā vasitattā sato, satiyā pāguññatāya sato, satiyā apaccorohaṇatāya sato.
mnd1:33.1 Aparehipi catūhi kāraṇehi sato—
mnd1:33.2 sattattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato.
mnd1:33.3 Buddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānassatiyā sato, maraṇassatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato.
mnd1:33.4 Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo, ayaṁ vuccati sati.
mnd1:33.5 Imāya satiyā upeto hoti samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato, so vuccati sato.
mnd1:34.1 Somaṁ visattikaṁ loke, sato samativattatīti.
mnd1:34.2 Loke vā sā visattikā, loke vā taṁ visattikaṁ sato tarati uttarati patarati samatikkamati vītivattatīti—
mnd1:34.3 somaṁ visattikaṁ loke, sato samativattati.
mnd1:35.1 Tenāha bhagavā—
mnd1:36.1 “Yo kāme parivajjeti,
mnd1:36.2 sappasseva padā siro;
mnd1:36.3 Somaṁ visattikaṁ loke,
mnd1:36.4 sato samativattatī”ti.
mnd1:37.1 Khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ vā,
mnd1:37.2 Gavāssaṁ dāsaporisaṁ;
mnd1:37.3 Thiyo bandhū puthu kāme,
mnd1:37.4 Yo naro anugijjhati.
mnd1:38.1 Khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ vāti.
mnd1:38.2 Khettanti sālikkhettaṁ vīhikkhettaṁ muggakkhettaṁ māsakkhettaṁ yavakkhettaṁ godhumakkhettaṁ tilakkhettaṁ.
mnd1:38.3 Vatthunti gharavatthuṁ koṭṭhakavatthuṁ purevatthuṁ pacchāvatthuṁ ārāmavatthuṁ vihāravatthuṁ.
mnd1:38.4 Hiraññanti hiraññaṁ vuccati kahāpaṇoti—
mnd1:38.5 khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ vā.
mnd1:39.1 Gavāssaṁ dāsaporisanti.
mnd1:39.2 Gavanti gavā vuccanti.
mnd1:39.3 Assāti pasukādayo vuccanti.
mnd1:39.4 Dāsāti cattāro dāsā—
mnd1:39.5 antojātako dāso, dhanakkītako dāso, sāmaṁ vā dāsabyaṁ upeti, akāmako vā dāsavisayaṁ upeti.
mnd1:40.1 “Āmāya dāsāpi bhavanti heke,
mnd1:40.2 Dhanena kītāpi bhavanti dāsā;
mnd1:40.3 Sāmañca eke upayanti dāsyaṁ,
mnd1:40.4 Bhayāpanuṇṇāpi bhavanti dāsā”ti.
mnd1:41.1 Purisāti tayo purisā—
mnd1:41.2 bhatakā, kammakarā, upajīvinoti—
mnd1:41.3 gavāssaṁ dāsaporisaṁ.
mnd1:42.1 Thiyo bandhū puthu kāmeti.
mnd1:42.2 Thiyoti itthipariggaho vuccati.
mnd1:42.3 Bandhūti cattāro bandhū—
mnd1:42.4 ñātibandhavāpi bandhu, gottabandhavāpi bandhu, mantabandhavāpi bandhu, sippabandhavāpi bandhu.
mnd1:42.5 Puthu kāmeti bahū kāme.
mnd1:42.6 Ete puthu kāmā manāpikā rūpā …pe…
mnd1:42.7 manāpikā phoṭṭhabbāti—
mnd1:42.8 thiyo bandhū puthu kāme.
mnd1:43.1 Yo naro anugijjhatīti.
mnd1:43.2 Yoti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁṭhānappatto yaṁdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.
mnd1:43.3 Naroti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.
mnd1:43.4 Anugijjhatīti kilesakāmena vatthukāmesu gijjhati anugijjhati paligijjhati palibajjhatīti—
mnd1:43.5 yo naro anugijjhati.
mnd1:44.1 Tenāha bhagavā—
mnd1:45.1 “Khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ vā,
mnd1:45.2 gavāssaṁ dāsaporisaṁ;
mnd1:45.3 Thiyo bandhū puthu kāme,
mnd1:45.4 yo naro anugijjhatī”ti.
mnd1:46.1 Abalā naṁ balīyanti,
mnd1:46.2 maddantenaṁ parissayā;
mnd1:46.3 Tato naṁ dukkhamanveti,
mnd1:46.4 nāvaṁ bhinnamivodakaṁ.
mnd1:47.1 Abalā naṁ balīyantīti.
mnd1:47.2 Abalāti abalā kilesā dubbalā appabalā appathāmakā hīnā nihīnā (…) omakā lāmakā chatukkā parittā.
mnd1:47.3 Te kilesā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddantīti, evampi abalā naṁ balīyanti.
mnd1:47.4 Atha vā abalaṁ puggalaṁ dubbalaṁ appabalaṁ appathāmakaṁ hīnaṁ nihīnaṁ omakaṁ lāmakaṁ chatukkaṁ parittaṁ, yassa natthi saddhābalaṁ vīriyabalaṁ satibalaṁ samādhibalaṁ paññābalaṁ hiribalaṁ ottappabalaṁ.
mnd1:47.5 Te kilesā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddantīti—
mnd1:47.6 evampi abalā naṁ balīyantīti.
mnd1:48.1 Maddantenaṁ parissayāti.
mnd1:48.2 Dve parissayā—
mnd1:48.3 pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca.
mnd1:48.4 Katame pākaṭaparissayā?
mnd1:48.5 Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī,
mnd1:48.6 corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā,
mnd1:48.7 cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo, kāso sāso pināso ḍāho jaro, kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā, kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro, daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ, madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā, opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā—
mnd1:48.8 ime vuccanti pākaṭaparissayā.
mnd1:49.1 Katame paṭicchannaparissayā?
mnd1:49.2 Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ, kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ, rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ, māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā—
mnd1:49.3 ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
mnd1:50.1 Parissayāti kenaṭṭhena parissayā?
mnd1:50.2 Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā.
mnd1:50.3 Kathaṁ parisahantīti parissayā?
mnd1:50.4 Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.
mnd1:50.5 Evaṁ parisahantīti parissayā.
mnd1:50.6 Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā?
mnd1:50.7 Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.
mnd1:50.8 Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ?
mnd1:50.9 Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya,
mnd1:50.10 sīlesu paripūrikāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya,
mnd1:50.11 jāgariyānuyogassa satisampajaññassa,
mnd1:50.12 catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ sammappadhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvanānuyogassa,
mnd1:50.13 pañcannaṁ indriyānaṁ bhāvanānuyogassa pañcannaṁ balānaṁ bhāvanānuyogassa,
mnd1:50.14 sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ bhāvanānuyogassa,
mnd1:50.15 ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—
mnd1:50.16 imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.
mnd1:50.17 Evaṁ parihānāya saṁvattantīti—
mnd1:50.18 parissayā.
mnd1:51.1 Kathaṁ tatrāsayāti parissayā?
mnd1:51.2 Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.
mnd1:51.3 Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti,
mnd1:51.4 dake dakāsayā pāṇā sayanti,
mnd1:51.5 vane vanāsayā pāṇā sayanti,
mnd1:51.6 rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti,
mnd1:51.7 evamevaṁ tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.
mnd1:51.8 Evampi tatrāsayāti—
mnd1:51.9 parissayā.
mnd1:52.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd1:53.1 “Sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati.
mnd1:53.2 Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati?
mnd1:53.3 Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāsavanti pāpakā akusalā dhammāti—
mnd1:53.4 tasmā sāntevāsikoti vuccati.
mnd1:53.5 Te naṁ samudācaranti.
mnd1:53.6 Samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti—
mnd1:53.7 tasmā sācariyakoti vuccati.
mnd1:54.1 Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā,
mnd1:54.2 ghānena gandhaṁ ghāyitvā,
mnd1:54.3 jivhāya rasaṁ sāyitvā,
mnd1:54.4 kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā,
mnd1:54.5 manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti ye pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāsavanti pāpakā akusalā dhammāti—
mnd1:54.6 tasmā sāntevāsikoti vuccati.
mnd1:54.7 Te naṁ samudācaranti.
mnd1:54.8 Samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti—
mnd1:54.9 tasmā sācariyakoti vuccati.
mnd1:54.10 Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.
mnd1:54.11 Evampi tatrāsayāti—
mnd1:54.12 parissayā.
mnd1:55.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd1:56.1 “Tayome, bhikkhave, antarāmalā—
mnd1:56.2 antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.
mnd1:56.3 Katame tayo?
mnd1:56.4 Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.
mnd1:56.5 Doso …pe…
mnd1:56.6 moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.
mnd1:56.7 Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā—
mnd1:56.8 antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.
mnd1:57.1 Anatthajanano lobho,
mnd1:57.2 lobho cittappakopano;
mnd1:57.3 Bhayamantarato jātaṁ,
mnd1:57.4 taṁ jano nāvabujjhati.
mnd1:58.1 Luddho atthaṁ na jānāti,
mnd1:58.2 luddho dhammaṁ na passati;
mnd1:58.3 Andhantamaṁ tadā hoti,
mnd1:58.4 yaṁ lobho sahate naraṁ.
mnd1:59.1 Anatthajanano doso,
mnd1:59.2 doso cittappakopano;
mnd1:59.3 Bhayamantarato jātaṁ,
mnd1:59.4 taṁ jano nāvabujjhati.
mnd1:60.1 Kuddho atthaṁ na jānāti,
mnd1:60.2 kuddho dhammaṁ na passati;
mnd1:60.3 Andhantamaṁ tadā hoti,
mnd1:60.4 yaṁ doso sahate naraṁ.
mnd1:61.1 Anatthajanano moho,
mnd1:61.2 moho cittappakopano;
mnd1:61.3 Bhayamantarato jātaṁ,
mnd1:61.4 taṁ jano nāvabujjhati.
mnd1:62.1 Mūḷho atthaṁ na jānāti,
mnd1:62.2 mūḷho dhammaṁ na passati;
mnd1:62.3 Andhantamaṁ tadā hoti,
mnd1:62.4 yaṁ moho sahate naran”ti.
mnd1:63.1 Evampi tatrāsayāti—
mnd1:63.2 parissayā.
mnd1:64.1 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd1:64.2 “tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti, ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
mnd1:64.3 Katame tayo?
mnd1:64.4 Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati, ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
mnd1:64.5 Doso kho, mahārāja …pe…
mnd1:64.6 moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati, ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
mnd1:64.7 Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti, ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
mnd1:65.1 Lobho doso ca moho ca,
mnd1:65.2 purisaṁ pāpacetasaṁ;
mnd1:65.3 Hiṁsanti attasambhūtā,
mnd1:65.4 tacasāraṁva samphalan”ti.
mnd1:66.1 Evampi tatrāsayāti—
mnd1:66.2 parissayā.
mnd1:67.1 Vuttampi cetaṁ bhagavatā—
mnd1:68.1 “Rāgo ca doso ca itonidānā,
mnd1:68.2 Arati rati lomahaṁso itojā;
mnd1:68.3 Ito samuṭṭhāya manovitakkā,
mnd1:68.4 Kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.
mnd1:69.1 Evampi tatrāsayāti—
mnd1:69.2 parissayā.
mnd1:69.3 Maddantenaṁ parissayāti.
mnd1:69.4 Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddantīti—
mnd1:69.5 maddantenaṁ parissayā.
mnd1:70.1 Tato naṁ dukkhamanvetīti.
mnd1:70.2 Tatoti tato tato parissayato taṁ puggalaṁ dukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti, jātidukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti, jarādukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti, byādhidukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti, maraṇadukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti, nerayikaṁ dukkhaṁ, tiracchānayonikaṁ dukkhaṁ, pettivisayikaṁ dukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti, mānusikaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.3 gabbhokkantimūlakaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.4 gabbhe ṭhitimūlakaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.5 gabbhā vuṭṭhānamūlakaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.6 jātassūpanibandhakaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.7 jātassa parādheyyakaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.8 attūpakkamaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.9 parūpakkamaṁ dukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti,
mnd1:70.10 dukkhadukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti,
mnd1:70.11 saṅkhāradukkhaṁ …
mnd1:70.12 vipariṇāmadukkhaṁ …
mnd1:70.13 cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo, kāso sāso pināso ḍāho jaro, kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā, kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro, daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ, madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā, opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassadukkhaṁ …
mnd1:70.14 mātumaraṇaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.15 pitumaraṇaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.16 bhātumaraṇaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.17 bhaginimaraṇaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.18 puttamaraṇaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.19 dhītumaraṇaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.20 ñātibyasanaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.21 bhogabyasanaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.22 rogabyasanaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.23 sīlabyasanaṁ dukkhaṁ …
mnd1:70.24 diṭṭhibyasanaṁ dukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hotīti—
mnd1:70.25 tato naṁ dukkhamanveti.
mnd1:71.1 Nāvaṁ bhinnamivodakanti.
mnd1:71.2 Yathā bhinnaṁ nāvaṁ dakamesiṁ tato tato udakaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti,
mnd1:71.3 puratopi udakaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti,
mnd1:71.4 pacchatopi …
mnd1:71.5 heṭṭhatopi …
mnd1:71.6 passatopi udakaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti;
mnd1:71.7 evamevaṁ tato tato parissayato taṁ puggalaṁ dukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti,
mnd1:71.8 jātidukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hoti …pe…
mnd1:71.9 diṭṭhibyasanaṁ dukkhaṁ anveti anugacchati anvāyikaṁ hotīti—
mnd1:71.10 nāvaṁ bhinnamivodakaṁ.
mnd1:72.1 Tenāha bhagavā—
mnd1:73.1 “Abalā naṁ balīyanti,
mnd1:73.2 maddante naṁ parissayā;
mnd1:73.3 Tato naṁ dukkhamanveti,
mnd1:73.4 nāvaṁ bhinnamivodakan”ti.
mnd1:74.1 Tasmā jantu sadā sato,
mnd1:74.2 kāmāni parivajjaye;
mnd1:74.3 Te pahāya tare oghaṁ,
mnd1:74.4 nāvaṁ sitvāva pāragū.
mnd1:75.1 Tasmā jantu sadā satoti.
mnd1:75.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā etaṁ ādīnavaṁ sampassamāno kāmesūti—
mnd1:75.3 tasmā.
mnd1:75.4 Jantūti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.
mnd1:75.5 Sadāti sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmikajātaṁ avīci santati sahitaṁ phassitaṁ, purebhattaṁ pacchābhattaṁ purimayāmaṁ majjhimayāmaṁ pacchimayāmaṁ, kāḷe juṇhe vasse hemante gimhe, purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe.
mnd1:75.6 Satoti catūhi kāraṇehi sato—
mnd1:75.7 kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,
mnd1:75.8 vedanāsu …
mnd1:75.9 citte …
mnd1:75.10 dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato.
mnd1:75.11 Aparehi catūhi kāraṇehi sato …pe…
mnd1:75.12 so vuccati satoti—
mnd1:75.13 tasmā jantu sadā sato.
mnd1:76.1 Kāmāni parivajjayeti.
mnd1:76.2 Kāmāti uddānato dve kāmā—
mnd1:76.3 vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…
mnd1:76.4 ime vuccanti vatthukāmā …pe…
mnd1:76.5 ime vuccanti kilesakāmā.
mnd1:76.6 Kāmāni parivajjayeti dvīhi kāraṇehi kāme parivajjeyya—
mnd1:76.7 vikkhambhanato vā samucchedato vā.
mnd1:76.8 Kathaṁ vikkhambhanato kāme parivajjeyya?
mnd1:76.9 “Aṭṭhikaṅkalūpamā kāmā appassādaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeyya,
mnd1:76.10 “maṁsapesūpamā kāmā bahusādhāraṇaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeyya,
mnd1:76.11 “tiṇukkūpamā kāmā anudahanaṭṭhenā”ti passanto vikkhambhanato kāme parivajjeyya …pe…
mnd1:76.12 nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ bhāvento vikkhambhanato kāme parivajjeyya.
mnd1:76.13 Evaṁ vikkhambhanato kāme parivajjeyya …pe…
mnd1:76.14 evaṁ samucchedato kāme parivajjeyyāti—
mnd1:76.15 kāmāni parivajjaye.
mnd1:77.1 Te pahāya tare oghanti.
mnd1:77.2 Teti vatthukāme parijānitvā kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gamitvā;
mnd1:77.3 kāmacchandanīvaraṇaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gamitvā;
mnd1:77.4 byāpādanīvaraṇaṁ …pe…
mnd1:77.5 thinamiddhanīvaraṇaṁ …
mnd1:77.6 uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ …
mnd1:77.7 vicikicchānīvaraṇaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gamitvā kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti—
mnd1:77.8 te pahāya tare oghaṁ.
mnd1:78.1 Nāvaṁ sitvāva pāragūti.
mnd1:78.2 Yathā garukaṁ nāvaṁ bhārikaṁ udakaṁ sitvā osiñcitvā chaḍḍetvā lahukāya nāvāya khippaṁ lahuṁ appakasireneva pāraṁ gaccheyya;
mnd1:78.3 evamevaṁ vatthukāme parijānitvā kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gamitvā;
mnd1:78.4 kāmacchandanīvaraṇaṁ …
mnd1:78.5 byāpādanīvaraṇaṁ …
mnd1:78.6 thinamiddhanīvaraṇaṁ …
mnd1:78.7 uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ …
mnd1:78.8 vicikicchānīvaraṇaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gamitvā khippaṁ lahuṁ appakasireneva pāraṁ gaccheyya.
mnd1:78.9 Pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd1:78.10 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd1:78.11 Pāraṁ gaccheyyāti—
mnd1:78.12 pāraṁ adhigaccheyya, pāraṁ phuseyya, pāraṁ sacchikareyya.
mnd1:78.13 Pāragūti yopi pāraṁ gantukāmo sopi pāragū;
mnd1:78.14 yopi pāraṁ gacchati sopi pāragū;
mnd1:78.15 yopi pāraṅgato, sopi pāragū.
mnd1:79.1 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd1:80.1 “Tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇoti kho, bhikkhave, arahato etaṁ adhivacanaṁ.
mnd1:80.2 So abhiññāpāragū pariññāpāragū pahānapāragū bhāvanāpāragū sacchikiriyāpāragū samāpattipāragū.
mnd1:80.3 Abhiññāpāragū sabbadhammānaṁ, pariññāpāragū sabbadukkhānaṁ, pahānapāragū sabbakilesānaṁ, bhāvanāpāragū catunnaṁ ariyamaggānaṁ, sacchikiriyāpāragū nirodhassa, samāpattipāragū sabbasamāpattīnaṁ.
mnd1:80.4 So vasippatto pāramippatto ariyasmiṁ sīlasmiṁ, vasippatto pāramippatto ariyasmiṁ samādhismiṁ, vasippatto pāramippatto ariyāya paññāya, vasippatto pāramippatto ariyāya vimuttiyā.
mnd1:80.5 So pāraṅgato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto pariyantagato pariyantappatto vosānagato vosānappatto tāṇagato tāṇappatto leṇagato leṇappatto saraṇagato saraṇappatto abhayagato abhayappatto accutagato accutappatto amatagato amatappatto nibbānagato nibbānappatto.
mnd1:80.6 So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiko pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho, dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ.
mnd1:81.1 So ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbuḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto.
mnd1:81.2 So nevācinati nāpacinati, apacinitvā ṭhito.
mnd1:81.3 Neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito.
mnd1:81.4 Neva saṁsibbati na ussineti, visinitvā ṭhito.
mnd1:81.5 Neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito.
mnd1:81.6 Asekkhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito.
mnd1:81.7 Asekkhena samādhikkhandhena …
mnd1:81.8 asekkhena paññākkhandhena …
mnd1:81.9 asekkhena vimuttikkhandhena …
mnd1:81.10 asekkhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito.
mnd1:81.11 Saccaṁ sampaṭipādiyitvā ṭhito.
mnd1:81.12 Ejaṁ samatikkamitvā ṭhito.
mnd1:81.13 Kilesaggiṁ pariyādiyitvā ṭhito,
mnd1:81.14 aparigamanatāya ṭhito,
mnd1:81.15 kaṭaṁ samādāya ṭhito,
mnd1:81.16 muttipaṭisevanatāya ṭhito,
mnd1:81.17 mettāya pārisuddhiyā ṭhito,
mnd1:81.18 karuṇāya …
mnd1:81.19 muditāya …
mnd1:81.20 upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito,
mnd1:81.21 accantapārisuddhiyā ṭhito,
mnd1:81.22 atammayatāya pārisuddhiyā ṭhito,
mnd1:81.23 vimuttattā ṭhito,
mnd1:81.24 santussitattā ṭhito,
mnd1:81.25 khandhapariyante ṭhito,
mnd1:81.26 dhātupariyante ṭhito,
mnd1:81.27 āyatanapariyante ṭhito,
mnd1:81.28 gatipariyante ṭhito,
mnd1:81.29 upapattipariyante ṭhito,
mnd1:81.30 paṭisandhipariyante ṭhito,
mnd1:81.31 bhavapariyante ṭhito,
mnd1:81.32 saṁsārapariyante ṭhito,
mnd1:81.33 vaṭṭapariyante ṭhito,
mnd1:81.34 antime bhave ṭhito,
mnd1:81.35 antime samussaye ṭhito,
mnd1:81.36 antimadehadharo arahā.
mnd1:82.1 Tassāyaṁ pacchimako bhavo,
mnd1:82.2 carimoyaṁ samussayo;
mnd1:82.3 Jātimaraṇasaṁsāro,
mnd1:82.4 natthi tassa punabbhavo”ti.
mnd1:83.1 Nāvaṁ sitvāva pāragūti.
mnd1:83.2 Tenāha bhagavā—
mnd1:84.1 “Tasmā jantu sadā sato,
mnd1:84.2 kāmāni parivajjaye;
mnd1:84.3 Te pahāya tare oghaṁ,
mnd1:84.4 nāvaṁ sitvāva pāragū”ti.
mnd1:85.1 Kāmasuttaniddeso paṭhamo.
mnd2:0.1 Mahāniddesa
mnd2:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd2:0.3 2. Guhaṭṭhakasuttaniddesa
mnd2:1.1 Atha guhaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd2:2.1 Satto guhāyaṁ bahunābhichanno,
mnd2:2.2 Tiṭṭhaṁ naro mohanasmiṁ pagāḷho;
mnd2:2.3 Dūre vivekā hi tathāvidho so,
mnd2:2.4 Kāmā hi loke na hi suppahāyā.
mnd2:3.1 Satto guhāyaṁ bahunābhichannoti.
mnd2:3.2 Sattoti hi kho vuttaṁ, api ca guhā tāva vattabbā.
mnd2:3.3 Guhā vuccati kāyo.
mnd2:3.4 Kāyoti vā guhāti vā dehoti vā sandehoti vā nāvāti vā rathoti vā dhajoti vā vammikoti vā nagaranti vā nīḷanti vā kuṭīti vā gaṇḍoti vā kumbhoti vā nāgoti vā kāyassetaṁ adhivacanaṁ.
mnd2:3.5 Satto guhāyanti guhāyaṁ satto visatto āsatto laggo laggito palibuddho.
mnd2:3.6 Yathā bhittikhile vā nāgadante vā gaṇḍaṁ sattaṁ visattaṁ āsattaṁ laggaṁ laggitaṁ palibuddhaṁ;
mnd2:3.7 evamevaṁ guhāyaṁ satto visatto āsatto laggo laggito palibuddho.
mnd2:3.8 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd2:4.1 “Rūpe kho, rādha, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayūpādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, tatra satto tatra visatto;
mnd2:4.2 tasmā sattoti vuccati.
mnd2:4.3 Vedanāya kho, rādha …pe…
mnd2:4.4 saññāya kho, rādha …
mnd2:4.5 saṅkhāresu kho, rādha …
mnd2:4.6 viññāṇe kho, rādha, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upayūpādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā, tatra satto tatra visatto;
mnd2:4.7 tasmā sattoti vuccati.
mnd2:4.8 Sattoti lagganādhivacanan”ti—
mnd2:4.9 satto guhāyaṁ.
mnd2:4.10 Bahunābhichannoti bahukehi kilesehi channo, rāgena channo dosena channo mohena channo kodhena channo upanāhena channo makkhena channo paḷāsena channo issāya channo macchariyena channo māyāya channo sāṭheyyena channo thambhena channo sārambhena channo mānena channo atimānena channo madena channo pamādena channo—
mnd2:4.11 sabbakilesehi …
mnd2:4.12 sabbaduccaritehi …
mnd2:4.13 sabbadarathehi …
mnd2:4.14 sabbapariḷāhehi …
mnd2:4.15 sabbasantāpehi …
mnd2:4.16 sabbākusalābhisaṅkhārehi channo vichanno ucchanno āvuto nivuto ovuto pihito paṭicchanno paṭikujjitoti—
mnd2:4.17 satto guhāyaṁ bahunābhichanno.
mnd2:5.1 Tiṭṭhaṁ naro mohanasmiṁ pagāḷhoti tiṭṭhanto naro ratto rāgavasena tiṭṭhati, duṭṭho dosavasena tiṭṭhati, mūḷho mohavasena tiṭṭhati, vinibaddho mānavasena tiṭṭhati, parāmaṭṭho diṭṭhivasena tiṭṭhati, vikkhepagato uddhaccavasena tiṭṭhati, aniṭṭhaṅgato vicikicchāvasena tiṭṭhati, thāmagato anusayavasena tiṭṭhati.
mnd2:5.2 Evampi tiṭṭhaṁ naro.
mnd2:6.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd2:6.2 “santi, bhikkhave, cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhati.
mnd2:6.3 Santi, bhikkhave, sotaviññeyyā saddā …
mnd2:6.4 ghānaviññeyyā gandhā …
mnd2:6.5 jivhāviññeyyā rasā …
mnd2:6.6 kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā …
mnd2:6.7 manoviññeyyā dhammā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā, tañce bhikkhu abhinandati abhivadati ajjhosāya tiṭṭhatī”ti.
mnd2:6.8 Evampi tiṭṭhaṁ naro.
mnd2:7.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd2:7.2 “rūpūpayaṁ vā, bhikkhave, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati, rūpārammaṇaṁ rūpapatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjati.
mnd2:7.3 Vedanūpayaṁ vā, bhikkhave …
mnd2:7.4 saññūpayaṁ …
mnd2:7.5 saṅkhārūpayaṁ vā, bhikkhave, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati, saṅkhārārammaṇaṁ saṅkhārapatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjatī”ti.
mnd2:7.6 Evampi tiṭṭhaṁ naro.
mnd2:8.1 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd2:8.2 “kabaḷīkāre ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ.
mnd2:8.3 Yattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ, atthi tattha nāmarūpassāvakkanti.
mnd2:8.4 Yattha atthi nāmarūpassāvakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.
mnd2:8.5 Yattha atthi saṅkhārānaṁ vuddhi, atthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.
mnd2:8.6 Yattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.
mnd2:8.7 Yattha atthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, sasokaṁ taṁ, bhikkhave, sarajaṁ saupāyāsanti vadāmī”ti.
mnd2:8.8 Evampi tiṭṭhaṁ naro.
mnd2:9.1 “Phasse ce, bhikkhave, āhāre …pe…
mnd2:9.2 manosañcetanāya ce, bhikkhave, āhāre …
mnd2:9.3 viññāṇe ce, bhikkhave, āhāre atthi rāgo atthi nandī atthi taṇhā, patiṭṭhitaṁ tattha viññāṇaṁ virūḷhaṁ.
mnd2:9.4 Yattha patiṭṭhitaṁ viññāṇaṁ virūḷhaṁ, atthi tattha nāmarūpassāvakkanti.
mnd2:9.5 Yattha atthi nāmarūpassāvakkanti, atthi tattha saṅkhārānaṁ vuddhi.
mnd2:9.6 Yattha atthi saṅkhārānaṁ vuddhi, atthi tattha āyatiṁ punabbhavābhinibbatti.
mnd2:9.7 Yattha atthi āyatiṁ punabbhavābhinibbatti, atthi tattha āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ.
mnd2:9.8 Yattha atthi āyatiṁ jātijarāmaraṇaṁ, sasokaṁ taṁ, bhikkhave, sarajaṁ saupāyāsanti vadāmī”ti.
mnd2:9.9 Evampi tiṭṭhaṁ naro.
mnd2:10.1 Mohanasmiṁ pagāḷhoti.
mnd2:10.2 Mohanā vuccanti pañca kāmaguṇā.
mnd2:10.3 Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā;
mnd2:10.4 sotaviññeyyā saddā …
mnd2:10.5 ghānaviññeyyā gandhā …
mnd2:10.6 jivhāviññeyyā rasā …
mnd2:10.7 kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
mnd2:10.8 Kiṁ kāraṇā mohanā vuccanti pañca kāmaguṇā?
mnd2:10.9 Yebhuyyena devamanussā pañcasu kāmaguṇesu muyhanti sammuyhanti sampamuyhanti, mūḷhā sammūḷhā sampamūḷhā avijjāya andhīkatā āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitā, taṁ kāraṇā mohanā vuccanti pañca kāmaguṇā.
mnd2:10.10 Mohanasmiṁ pagāḷhoti mohanasmiṁ pagāḷho ogāḷho ajjhogāḷho nimuggoti—
mnd2:10.11 tiṭṭhaṁ naro mohanasmiṁ pagāḷho.
mnd2:11.1 Dūre vivekā hi tathāvidho soti.
mnd2:11.2 Vivekāti tayo vivekā—
mnd2:11.3 kāyaviveko, cittaviveko, upadhiviveko.
mnd2:11.4 Katamo kāyaviveko?
mnd2:11.5 Idha bhikkhu vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ.
mnd2:11.6 Kāyena vivitto viharati.
mnd2:11.7 So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti.
mnd2:11.8 Ayaṁ kāyaviveko.
mnd2:12.1 Katamo cittaviveko?
mnd2:12.2 Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.3 Dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.4 Tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.5 Catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.6 Ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.7 Viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.8 Ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.9 Nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.10 Sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.11 Sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.12 Anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.13 Arahato rūpārūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd2:12.14 Ayaṁ cittaviveko.
mnd2:13.1 Katamo upadhiviveko?
mnd2:13.2 Upadhi vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.
mnd2:13.3 Upadhiviveko vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd2:13.4 Yo sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd2:13.5 Ayaṁ upadhiviveko.
mnd2:13.6 Kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṁ nekkhammābhiratānaṁ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṁ paramavodānappattānaṁ, upadhiviveko ca nirūpadhīnaṁ puggalānaṁ visaṅkhāragatānaṁ.
mnd2:14.1 Dūre vivekā hīti.
mnd2:14.2 Yo so evaṁ guhāyaṁ satto, evaṁ bahukehi kilesehi channo, evaṁ mohanasmiṁ pagāḷho, so kāyavivekāpi dūre, cittavivekāpi dūre, upadhivivekāpi dūre vidūre suvidūre na santike na sāmantā anāsanne vivekaṭṭhe.
mnd2:14.3 Tathāvidhoti tādiso tassaṇṭhito tappakāro tappaṭibhāgo yo so mohanasmiṁ pagāḷhoti—
mnd2:14.4 dūre vivekā hi tathāvidho so.
mnd2:15.1 Kāmā hi loke na hi suppahāyāti.
mnd2:15.2 Kāmāti uddānato dve kāmā—
mnd2:15.3 vatthukāmā ca kilesakāmā ca.
mnd2:15.4 Katame vatthukāmā?
mnd2:15.5 Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā, khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ suvaṇṇaṁ, gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, yaṁ kiñci rajanīyaṁ vatthu—
mnd2:15.6 vatthukāmā.
mnd2:15.7 Api ca atītā kāmā anāgatā kāmā paccuppannā kāmā, ajjhattā kāmā bahiddhā kāmā ajjhattabahiddhā kāmā, hīnā kāmā majjhimā kāmā paṇītā kāmā, āpāyikā kāmā mānusikā kāmā dibbā kāmā paccupaṭṭhitā kāmā, nimmitā kāmā animmitā kāmā paranimmitā kāmā, pariggahitā kāmā apariggahitā kāmā, mamāyitā kāmā amamāyitā kāmā, sabbepi kāmāvacarā dhammā, sabbepi rūpāvacarā dhammā, sabbepi arūpāvacarā dhammā, taṇhāvatthukā taṇhārammaṇā kāmanīyaṭṭhena rajanīyaṭṭhena madanīyaṭṭhena kāmā.
mnd2:15.8 Ime vuccanti vatthukāmā.
mnd2:16.1 Katame kilesakāmā?
mnd2:16.2 Chando kāmo rāgo kāmo chandarāgo kāmo, saṅkappo kāmo rāgo kāmo saṅkapparāgo kāmo, yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.
mnd2:17.1 “Addasaṁ kāma te mūlaṁ,
mnd2:17.2 Saṅkappā kāma jāyasi;
mnd2:17.3 Na taṁ saṅkappayissāmi,
mnd2:17.4 Evaṁ kāma na hehisī”ti.—
mnd2:18.1 Ime vuccanti kilesakāmā.
mnd2:18.2 Loketi apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.
mnd2:18.3 Kāmā hi loke na hi suppahāyāti.
mnd2:18.4 Kāmā hi loke duppahāyā duccajjā duppariccajjā dunnimmadayā dunniveṭhayā dubbiniveṭhayā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattāti—
mnd2:18.5 kāmā hi loke na hi suppahāyā.
mnd2:19.1 Tenāha bhagavā—
mnd2:20.1 “Satto guhāyaṁ bahunābhichanno,
mnd2:20.2 Tiṭṭhaṁ naro mohanasmiṁ pagāḷho;
mnd2:20.3 Dūre vivekā hi tathāvidho so,
mnd2:20.4 Kāmā hi loke na hi suppahāyā”ti.
mnd2:21.1 Icchānidānā bhavasātabaddhā,
mnd2:21.2 Te duppamuñcā na hi aññamokkhā;
mnd2:21.3 Pacchā pure vāpi apekkhamānā,
mnd2:21.4 Ime va kāme purime va jappaṁ.
mnd2:22.1 Icchānidānā bhavasātabaddhāti.
mnd2:22.2 Icchā vuccati taṇhā.
mnd2:22.3 Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo, cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho paligedho saṅgo paṅko, ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā, suttaṁ visaṭā āyūhinī dutiyā paṇidhi bhavanetti, vanaṁ vanatho sandhavo sneho apekkhā paṭibandhu, āsā āsīsanā āsīsitattaṁ, rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā, lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā, jappā pajappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañchikatā sādhukamyatā, adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā, kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā, rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā, rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ, upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ, dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo, taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd2:22.4 Icchānidānāti icchānidānakā icchāhetukā icchāpaccayā icchākāraṇā icchāpabhavāti—
mnd2:22.5 icchānidānā.
mnd2:23.1 Bhavasātabaddhāti.
mnd2:23.2 Ekaṁ bhavasātaṁ—
mnd2:23.3 sukhā vedanā.
mnd2:23.4 Dve bhavasātāni—
mnd2:23.5 sukhā ca vedanā iṭṭhañca vatthu.
mnd2:23.6 Tīṇi bhavasātāni—
mnd2:23.7 yobbaññaṁ, ārogyaṁ, jīvitaṁ.
mnd2:23.8 Cattāri bhavasātāni—
mnd2:23.9 lābho, yaso, pasaṁsā, sukhaṁ.
mnd2:23.10 Pañca bhavasātāni—
mnd2:23.11 manāpikā rūpā,
mnd2:23.12 manāpikā saddā,
mnd2:23.13 manāpikā gandhā,
mnd2:23.14 manāpikā rasā,
mnd2:23.15 manāpikā phoṭṭhabbā.
mnd2:23.16 Cha bhavasātāni—
mnd2:23.17 cakkhusampadā,
mnd2:23.18 sotasampadā,
mnd2:23.19 ghānasampadā,
mnd2:23.20 jivhāsampadā,
mnd2:23.21 kāyasampadā,
mnd2:23.22 manosampadā.
mnd2:23.23 Bhavasātabaddhā,
mnd2:23.24 sukhāya vedanāya sātabaddhā,
mnd2:23.25 iṭṭhasmiṁ vatthusmiṁ baddhā,
mnd2:23.26 yobbaññe baddhā,
mnd2:23.27 ārogye baddhā,
mnd2:23.28 jīvite baddhā,
mnd2:23.29 lābhe baddhā,
mnd2:23.30 yase baddhā,
mnd2:23.31 pasaṁsāyaṁ baddhā,
mnd2:23.32 sukhe baddhā,
mnd2:23.33 manāpikesu rūpesu baddhā,
mnd2:23.34 saddesu,
mnd2:23.35 gandhesu,
mnd2:23.36 rasesu,
mnd2:23.37 manāpikesu phoṭṭhabbesu baddhā,
mnd2:23.38 cakkhusampadāya baddhā, sota,
mnd2:23.39 ghāna,
mnd2:23.40 jivhā,
mnd2:23.41 kāya,
mnd2:23.42 manosampadāya baddhā, vibaddhā ābaddhā laggā laggitā palibaddhāti—
mnd2:23.43 icchānidānā bhavasātabaddhā.
mnd2:24.1 Te duppamuñcā na hi aññamokkhāti te vā bhavasātavatthū duppamuñcā, sattā vā etto dummocayā.
mnd2:24.2 Kathaṁ te bhavasātavatthū duppamuñcā?
mnd2:24.3 Sukhā vedanā duppamuñcā,
mnd2:24.4 iṭṭhaṁ vatthu duppamuñcaṁ,
mnd2:24.5 yobbaññaṁ duppamuñcaṁ,
mnd2:24.6 ārogyaṁ duppamuñcaṁ,
mnd2:24.7 jīvitaṁ duppamuñcaṁ,
mnd2:24.8 lābho duppamuñco,
mnd2:24.9 yaso duppamuñco,
mnd2:24.10 pasaṁsā duppamuñcā,
mnd2:24.11 sukhaṁ duppamuñcaṁ,
mnd2:24.12 manāpikā rūpā duppamuñcā,
mnd2:24.13 manāpikā saddā,
mnd2:24.14 gandhā,
mnd2:24.15 rasā,
mnd2:24.16 phoṭṭhabbā duppamuñcā,
mnd2:24.17 cakkhusampadā duppamuñcā,
mnd2:24.18 sota,
mnd2:24.19 ghāna,
mnd2:24.20 jivhā,
mnd2:24.21 kāya,
mnd2:24.22 manosampadā duppamuñcā dummocayā duppamocayā dunniveṭhayā dubbiniveṭhayā, duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattā.
mnd2:24.23 Evaṁ te bhavasātavatthū duppamuñcā.
mnd2:25.1 Kathaṁ sattā etto dummocayā?
mnd2:25.2 Sukhāya vedanāya sattā dummocayā,
mnd2:25.3 iṭṭhasmā vatthusmā dummocayā,
mnd2:25.4 yobbaññā dummocayā,
mnd2:25.5 ārogyā dummocayā,
mnd2:25.6 jīvitā dummocayā,
mnd2:25.7 lābhā dummocayā,
mnd2:25.8 yasā dummocayā,
mnd2:25.9 pasaṁsāya dummocayā,
mnd2:25.10 sukhā dummocayā,
mnd2:25.11 manāpikehi rūpehi dummocayā,
mnd2:25.12 manāpikehi saddehi,
mnd2:25.13 gandhehi,
mnd2:25.14 rasehi,
mnd2:25.15 phoṭṭhabbehi dummocayā,
mnd2:25.16 cakkhusampadāya dummocayā,
mnd2:25.17 sota,
mnd2:25.18 ghāna,
mnd2:25.19 jivhā,
mnd2:25.20 kāya …
mnd2:25.21 manosampadāya dummocayā duruddharā, dussamuddharā dubbuṭṭhāpayā dussamuṭṭhāpayā dunniveṭhayā dubbiniveṭhayā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattā.
mnd2:25.22 Evaṁ sattā etto dummocayāti—
mnd2:25.23 te duppamuñcā.
mnd2:26.1 Na hi aññamokkhāti te attanā palipapalipannā na sakkonti paraṁ palipapalipannaṁ uddharituṁ.
mnd2:26.2 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd2:26.3 “so vata, cunda, attanā palipapalipanno paraṁ palipapalipannaṁ uddharissatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
mnd2:26.4 So vata, cunda, attanā adanto avinīto aparinibbuto paraṁ damessati vinessati parinibbāpessatīti netaṁ ṭhānaṁ vijjatī”ti.
mnd2:26.5 Evampi na hi aññamokkhā.
mnd2:27.1 Atha vā natthañño koci mocetā.
mnd2:27.2 Te yadi muñceyyuṁ, sakena thāmena sakena balena sakena vīriyena sakena parakkamena sakena purisathāmena sakena purisabalena sakena purisavīriyena sakena purisaparakkamena attanā sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ paṭipajjamānā muñceyyunti.
mnd2:27.3 Evampi na hi aññamokkhā.
mnd2:28.1 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd2:29.1 “Nāhaṁ sahissāmi pamocanāya,
mnd2:29.2 Kathaṅkathiṁ dhotaka kiñci loke;
mnd2:29.3 Dhammañca seṭṭhaṁ abhijānamāno,
mnd2:29.4 Evaṁ tuvaṁ oghamimaṁ taresī”ti.
mnd2:30.1 Evampi na hi aññamokkhā.
mnd2:31.1 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd2:32.1 “Attanā hi kataṁ pāpaṁ,
mnd2:32.2 attanā saṅkilissati;
mnd2:32.3 Attanā akataṁ pāpaṁ,
mnd2:32.4 attanāva visujjhati;
mnd2:32.5 Suddhī asuddhi paccattaṁ,
mnd2:32.6 nāñño aññaṁ visodhaye”ti.
mnd2:33.1 Evampi na hi aññamokkhā.
mnd2:34.1 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd2:34.2 “evamevaṁ kho, brāhmaṇa, tiṭṭhateva nibbānaṁ, tiṭṭhati nibbānagāmī maggo, tiṭṭhāmahaṁ samādapetā.
mnd2:34.3 Atha ca pana mama sāvakā mayā evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā appekacce accantaniṭṭhaṁ nibbānaṁ ārādhenti, ekacce nārādhenti.
mnd2:34.4 Ettha kyāhaṁ, brāhmaṇa, karomi?
mnd2:34.5 Maggakkhāyī, brāhmaṇa, tathāgato.
mnd2:34.6 Maggaṁ buddho ācikkhati.
mnd2:34.7 Attanā paṭipajjamānā mucceyyun”ti.
mnd2:34.8 Evampi na hi aññamokkhāti—
mnd2:34.9 te duppamuñcā na hi aññamokkhā.
mnd2:35.1 Pacchā pure vāpi apekkhamānāti.
mnd2:35.2 Pacchā vuccati anāgataṁ, pure vuccati atītaṁ.
mnd2:35.3 Api ca atītaṁ upādāya anāgatañca paccuppannañca pacchā, anāgataṁ upādāya atītañca paccuppannañca pure.
mnd2:35.4 Kathaṁ pure apekkhaṁ karoti?
mnd2:35.5 “Evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.
mnd2:35.6 “Evaṁvedano ahosiṁ …
mnd2:35.7 evaṁsañño ahosiṁ …
mnd2:35.8 evaṁsaṅkhāro ahosiṁ …
mnd2:35.9 evaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.
mnd2:35.10 Evampi pure apekkhaṁ karoti.
mnd2:36.1 Atha vā “iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṁ, iti rūpā”ti—
mnd2:36.2 tattha chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ.
mnd2:36.3 Chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati.
mnd2:36.4 Tadabhinandanto evampi pure apekkhaṁ karoti.
mnd2:36.5 “Iti me sotaṁ ahosi atītamaddhānaṁ, iti saddā”ti …pe…
mnd2:36.6 “iti me ghānaṁ ahosi atītamaddhānaṁ, iti gandhā”ti …
mnd2:36.7 “iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṁ, iti rasā”ti …
mnd2:36.8 “iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṁ, iti phoṭṭhabbā”ti …
mnd2:36.9 “iti me mano ahosi atītamaddhānaṁ, iti dhammā”ti—
mnd2:36.10 tattha chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ.
mnd2:36.11 Chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa tadabhinandati.
mnd2:36.12 Tadabhinandanto evampi pure apekkhaṁ karoti.
mnd2:37.1 Atha vā yānissa tāni pubbe mātugāmena saddhiṁ hasitalapitakīḷitāni tadassādeti taṁ nikāmeti, tena ca vittiṁ āpajjati.
mnd2:37.2 Evampi pure apekkhaṁ karoti.
mnd2:38.1 Kathaṁ pacchā apekkhaṁ karoti?
mnd2:38.2 “Evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.
mnd2:38.3 “Evaṁvedano siyaṁ …
mnd2:38.4 evaṁsañño siyaṁ …
mnd2:38.5 evaṁsaṅkhāro siyaṁ …
mnd2:38.6 evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ samannāneti.
mnd2:38.7 Evampi pacchā apekkhaṁ karoti.
mnd2:39.1 Atha vā “iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ, iti rūpā”ti—
mnd2:39.2 appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ paṇidahati.
mnd2:39.3 Cetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati.
mnd2:39.4 Tadabhinandanto evampi pacchā apekkhaṁ karoti.
mnd2:39.5 “Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ, iti saddā”ti …
mnd2:39.6 “iti me ghānaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ, iti gandhā”ti …
mnd2:39.7 “iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṁ, iti rasā”ti …
mnd2:39.8 “iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṁ, iti phoṭṭhabbā”ti …
mnd2:39.9 “iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ, iti dhammā”ti—
mnd2:39.10 appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ paṇidahati.
mnd2:39.11 Cetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati.
mnd2:39.12 Tadabhinandanto evampi pacchā apekkhaṁ karoti.
mnd2:40.1 Atha vā “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā”ti—
mnd2:40.2 appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ paṇidahati.
mnd2:40.3 Cetaso paṇidhānapaccayā tadabhinandati.
mnd2:40.4 Tadabhinandanto evampi pacchā apekkhaṁ karotīti—
mnd2:40.5 pacchā pure vāpi apekkhamānā.
mnd2:41.1 Ime va kāme purime va jappanti.
mnd2:41.2 Ime va kāmeti paccuppanne pañca kāmaguṇe icchantā sādiyantā patthayantā pihayantā abhijappantā.
mnd2:41.3 Purime va jappanti atīte pañca kāmaguṇe jappantā pajappantā abhijappantāti—
mnd2:41.4 ime va kāme purime va jappaṁ.
mnd2:42.1 Tenāha bhagavā—
mnd2:43.1 “Icchānidānā bhavasātabaddhā,
mnd2:43.2 Te duppamuñcā na hi aññamokkhā;
mnd2:43.3 Pacchā pure vāpi apekkhamānā,
mnd2:43.4 Ime va kāme purime va jappan”ti.
mnd2:44.1 Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā,
mnd2:44.2 Avadāniyā te visame niviṭṭhā;
mnd2:44.3 Dukkhūpanītā paridevayanti,
mnd2:44.4 Kiṁsū bhavissāma ito cutāse.
mnd2:45.1 Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhāti.
mnd2:45.2 Kāmāti uddānato dve kāmā—
mnd2:45.3 vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…
mnd2:45.4 ime vuccanti vatthukāmā …pe…
mnd2:45.5 ime vuccanti kilesakāmā.
mnd2:45.6 Gedho vuccati taṇhā.
mnd2:45.7 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd2:45.8 Kilesakāmena vatthukāmesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti—
mnd2:45.9 kāmesu giddhā.
mnd2:46.1 Pasutāti yepi kāme esanti gavesanti pariyesanti, taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.
mnd2:46.2 Yepi taṇhāvasena rūpe esanti gavesanti pariyesanti …
mnd2:46.3 sadde …
mnd2:46.4 gandhe …
mnd2:46.5 rase …
mnd2:46.6 phoṭṭhabbe …pe…
mnd2:46.7 pariyesanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.
mnd2:46.8 Yepi taṇhāvasena rūpe paṭilabhanti …
mnd2:46.9 sadde …
mnd2:46.10 gandhe …
mnd2:46.11 rase …
mnd2:46.12 phoṭṭhabbe paṭilabhanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.
mnd2:46.13 Yepi taṇhāvasena rūpe paribhuñjanti …
mnd2:46.14 sadde …
mnd2:46.15 gandhe …
mnd2:46.16 rase …
mnd2:46.17 phoṭṭhabbe paribhuñjanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.
mnd2:46.18 Yathā kalahakārako kalahapasuto, kammakārako kammapasuto, gocare caranto gocarapasuto, jhāyī jhānapasuto;
mnd2:46.19 evamevaṁ yepi kāme esanti gavesanti pariyesanti, taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.
mnd2:46.20 Yepi taṇhāvasena rūpe esanti gavesanti pariyesanti …
mnd2:46.21 sadde …
mnd2:46.22 gandhe …
mnd2:46.23 rase …
mnd2:46.24 phoṭṭhabbe …pe…
mnd2:46.25 pariyesanti taccaritā tabbahulā taggarukā tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.
mnd2:46.26 Yepi taṇhāvasena rūpe paṭilabhanti …
mnd2:46.27 sadde …
mnd2:46.28 gandhe …
mnd2:46.29 rase …
mnd2:46.30 phoṭṭhabbe paṭilabhanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.
mnd2:46.31 Yepi taṇhāvasena rūpe paribhuñjanti …
mnd2:46.32 sadde …
mnd2:46.33 gandhe …
mnd2:46.34 rase …
mnd2:46.35 phoṭṭhabbe paribhuñjanti taccaritā tabbahulā taggarukā, tanninnā tappoṇā tappabbhārā tadadhimuttā tadadhipateyyā, tepi kāmapasutā.
mnd2:47.1 Pamūḷhāti yebhuyyena devamanussā pañcasu kāmaguṇesu muyhanti sammuyhanti sampamuyhanti mūḷhā sammūḷhā sampamūḷhā avijjāya andhīkatā āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti—
mnd2:47.2 kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā.
mnd2:48.1 Avadāniyā te visame niviṭṭhāti.
mnd2:48.2 Avadāniyāti avagacchantītipi avadāniyā, maccharinopi vuccanti avadāniyā, buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti—
mnd2:48.3 avadāniyā.
mnd2:48.4 Kathaṁ avagacchantīti avadāniyā?
mnd2:48.5 Nirayaṁ gacchanti, tiracchānayoniṁ gacchanti, pettivisayaṁ gacchantīti, evaṁ avagacchantīti—
mnd2:48.6 avadāniyā.
mnd2:48.7 Kathaṁ maccharino vuccanti avadāniyā?
mnd2:48.8 Pañca macchariyāni—
mnd2:48.9 āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.
mnd2:48.10 Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa, idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd2:48.11 Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho.
mnd2:48.12 Idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd2:48.13 Iminā macchariyena avadaññutāya samannāgatā janā pamattā.
mnd2:48.14 Evaṁ maccharino vuccanti avadāniyā.
mnd2:48.15 Kathaṁ buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti—
mnd2:48.16 avadāniyā?
mnd2:48.17 Buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ na ādiyanti na sussūsanti, na sotaṁ odahanti, na aññā cittaṁ upaṭṭhapenti, anassavā avacanakarā paṭilomavuttino, aññeneva mukhaṁ karonti.
mnd2:48.18 Evaṁ buddhānaṁ sāvakānaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusiṭṭhiṁ nādiyantīti avadāniyāti—
mnd2:48.19 avadāniyā.
mnd2:49.1 Te visame niviṭṭhāti visame kāyakamme niviṭṭhā,
mnd2:49.2 visame vacīkamme niviṭṭhā,
mnd2:49.3 visame manokamme niviṭṭhā,
mnd2:49.4 visame pāṇātipāte niviṭṭhā,
mnd2:49.5 visame adinnādāne niviṭṭhā,
mnd2:49.6 visame kāmesumicchācāre niviṭṭhā,
mnd2:49.7 visame musāvāde niviṭṭhā,
mnd2:49.8 visamāya pisuṇāya vācāya …
mnd2:49.9 visamāya pharusāya vācāya …
mnd2:49.10 visame samphappalāpe …
mnd2:49.11 visamāya abhijjhāya niviṭṭhā,
mnd2:49.12 visame byāpāde …
mnd2:49.13 visamāya micchādiṭṭhiyā niviṭṭhā,
mnd2:49.14 visamesu saṅkhāresu niviṭṭhā,
mnd2:49.15 visamesu pañcasu kāmaguṇesu niviṭṭhā,
mnd2:49.16 visamesu pañcasu nīvaraṇesu niviṭṭhā viniviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā laggā laggitā palibuddhāti—
mnd2:49.17 avadāniyā te visame niviṭṭhā.
mnd2:50.1 Dukkhūpanītā paridevayantīti.
mnd2:50.2 Dukkhūpanītāti dukkhappattā dukkhasampattā dukkhūpagatā,
mnd2:50.3 mārappattā mārasampattā mārūpagatā,
mnd2:50.4 maraṇappattā maraṇasampattā maraṇūpagatā.
mnd2:50.5 Paridevayantīti lapanti lālapanti, socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—
mnd2:50.6 dukkhūpanītā paridevayanti.
mnd2:51.1 Kiṁsū bhavissāma ito cutāseti ito cutā kiṁ bhavissāma?
mnd2:51.2 Nerayikā bhavissāma,
mnd2:51.3 tiracchānayonikā bhavissāma,
mnd2:51.4 pettivisayikā bhavissāma,
mnd2:51.5 manussā bhavissāma,
mnd2:51.6 devā bhavissāma,
mnd2:51.7 rūpī bhavissāma,
mnd2:51.8 arūpī bhavissāma,
mnd2:51.9 saññī bhavissāma,
mnd2:51.10 asaññī bhavissāma,
mnd2:51.11 nevasaññīnāsaññī bhavissāma,
mnd2:51.12 “bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānaṁ,
mnd2:51.13 nanu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,
mnd2:51.14 kiṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,
mnd2:51.15 kathaṁ nu kho bhavissāma anāgatamaddhānaṁ,
mnd2:51.16 kiṁ hutvā kiṁ bhavissāma nu kho mayaṁ anāgatamaddhānan”ti saṁsayapakkhandā vimatipakkhandā dveḷhakajātā lapanti lālapanti,
mnd2:51.17 socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—
mnd2:51.18 kiṁsū bhavissāma ito cutāse.
mnd2:52.1 Tenāha bhagavā—
mnd2:53.1 “Kāmesu giddhā pasutā pamūḷhā,
mnd2:53.2 Avadāniyā te visame niviṭṭhā;
mnd2:53.3 Dukkhūpanītā paridevayanti,
mnd2:53.4 Kiṁsū bhavissāma ito cutāse”ti.
mnd2:54.1 Tasmā hi sikkhetha idheva jantu,
mnd2:54.2 Yaṁ kiñci jaññā visamanti loke;
mnd2:54.3 Na tassa hetū visamaṁ careyya,
mnd2:54.4 Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā.
mnd2:55.1 Tasmā hi sikkhetha idheva jantūti.
mnd2:55.2 Tasmāti taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā, etamādīnavaṁ sampassamāno kāmesūti—
mnd2:55.3 tasmā.
mnd2:55.4 Sikkhethāti tisso sikkhā—
mnd2:55.5 adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.
mnd2:56.1 Katamā adhisīlasikkhā?
mnd2:56.2 Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
mnd2:56.3 Khuddako sīlakkhandho, mahanto sīlakkhandho, sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mokkhaṁ pāmokkhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—
mnd2:56.4 ayaṁ adhisīlasikkhā.
mnd2:57.1 Katamā adhicittasikkhā?
mnd2:57.2 Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
mnd2:57.3 Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
mnd2:57.4 Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti—“upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
mnd2:57.5 Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—
mnd2:57.6 ayaṁ adhicittasikkhā.
mnd2:58.1 Katamā adhipaññāsikkhā?
mnd2:58.2 Idha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato, ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
mnd2:58.3 So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti.
mnd2:58.4 “Ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti—
mnd2:58.5 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd2:59.1 Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,
mnd2:59.2 jānanto sikkheyya,
mnd2:59.3 passanto sikkheyya,
mnd2:59.4 paccavekkhanto sikkheyya,
mnd2:59.5 cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya,
mnd2:59.6 saddhāya adhimuccanto sikkheyya,
mnd2:59.7 vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,
mnd2:59.8 satiṁ upaṭṭhapento sikkheyya,
mnd2:59.9 cittaṁ samādahanto sikkheyya,
mnd2:59.10 paññāya pajānanto sikkheyya,
mnd2:59.11 abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya,
mnd2:59.12 pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya,
mnd2:59.13 pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya,
mnd2:59.14 bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya,
mnd2:59.15 sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya.
mnd2:60.1 Idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṁ ādāye imasmiṁ dhamme imasmiṁ vinaye imasmiṁ dhammavinaye imasmiṁ pāvacane imasmiṁ brahmacariye imasmiṁ satthusāsane imasmiṁ attabhāve imasmiṁ manussaloke—
mnd2:60.2 tena vuccati idhāti.
mnd2:60.3 Jantūti satto naro …pe… manujoti—
mnd2:60.4 tasmā hi sikkhetha idheva jantu.
mnd2:61.1 Yaṁ kiñci jaññā visamanti loketi.
mnd2:61.2 Yaṁ kiñcīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
mnd2:61.3 yaṁ kiñcīti.
mnd2:61.4 Visamanti jaññāti visamaṁ kāyakammaṁ visamanti jāneyya,
mnd2:61.5 visamaṁ vacīkammaṁ visamanti jāneyya,
mnd2:61.6 visamaṁ manokammaṁ visamanti jāneyya,
mnd2:61.7 visamaṁ pāṇātipātaṁ visamoti jāneyya,
mnd2:61.8 visamaṁ adinnādānaṁ visamanti jāneyya,
mnd2:61.9 visamaṁ kāmesumicchācāraṁ visamoti jāneyya,
mnd2:61.10 visamaṁ musāvādaṁ visamoti jāneyya,
mnd2:61.11 visamaṁ pisuṇaṁ vācaṁ visamāti jāneyya,
mnd2:61.12 visamaṁ pharusaṁ vācaṁ visamāti jāneyya,
mnd2:61.13 visamaṁ samphappalāpaṁ visamoti jāneyya,
mnd2:61.14 visamaṁ abhijjhaṁ visamāti jāneyya,
mnd2:61.15 visamaṁ byāpādaṁ visamoti jāneyya,
mnd2:61.16 visamaṁ micchādiṭṭhiṁ visamāti jāneyya,
mnd2:61.17 visame saṅkhāre visamāti jāneyya,
mnd2:61.18 visame pañca kāmaguṇe visamāti jāneyya,
mnd2:61.19 visame pañca nīvaraṇe visamāti jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyya.
mnd2:61.20 Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd2:61.21 yaṁ kiñci jaññā visamanti loke.
mnd2:62.1 Na tassa hetū visamaṁ careyyāti.
mnd2:62.2 Visamassa kāyakammassa hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.3 visamassa vacīkammassa hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.4 visamassa manokammassa hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.5 visamassa pāṇātipātassa hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.6 visamassa adinnādānassa hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.7 visamassa kāmesumicchācārassa hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.8 visamassa musāvādassa hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.9 visamāya pisuṇāya vācāya hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.10 visamāya pharusāya vācāya hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.11 visamassa samphappalāpassa hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.12 visamāya abhijjhāya hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.13 visamassa byāpādassa hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.14 visamāya micchādiṭṭhiyā hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.15 visamānaṁ saṅkhārānaṁ hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.16 visamānaṁ pañcannaṁ kāmaguṇānaṁ hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.17 visamānaṁ pañcannaṁ nīvaraṇānaṁ hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.18 visamāya cetanāya hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.19 visamāya patthanāya hetu visamaṁ na careyya,
mnd2:62.20 visamāya paṇidhiyā hetu visamaṁ na careyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyyāti—
mnd2:62.21 na tassa hetū visamaṁ careyya.
mnd2:63.1 Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrāti.
mnd2:63.2 Jīvitanti āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ.
mnd2:63.3 Api ca dvīhi kāraṇehi appakaṁ jīvitaṁ—
mnd2:63.4 ṭhitiparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ, sarasaparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ.
mnd2:63.5 Kathaṁ ṭhitiparittatāya appakaṁ jīvitaṁ?
mnd2:63.6 Atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati na jīvissati;
mnd2:63.7 anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvati na jīvittha;
mnd2:63.8 paccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha na jīvissati.
mnd2:64.1 “Jīvitaṁ attabhāvo ca,
mnd2:64.2 sukhadukkhā ca kevalā;
mnd2:64.3 Ekacittasamāyuttā,
mnd2:64.4 lahuso vattate khaṇo.
mnd2:65.1 Cullāsītisahassāni,
mnd2:65.2 kappā tiṭṭhanti ye marū;
mnd2:65.3 Na tveva tepi jīvanti,
mnd2:65.4 dvīhi cittehi saṁyutā.
mnd2:66.1 Ye niruddhā marantassa,
mnd2:66.2 tiṭṭhamānassa vā idha;
mnd2:66.3 Sabbepi sadisā khandhā,
mnd2:66.4 gatā appaṭisandhikā.
mnd2:67.1 Anantarā ca ye bhaggā,
mnd2:67.2 ye ca bhaggā anāgatā;
mnd2:67.3 Tadantare niruddhānaṁ,
mnd2:67.4 vesamaṁ natthi lakkhaṇe.
mnd2:68.1 Anibbattena na jāto,
mnd2:68.2 paccuppannena jīvati;
mnd2:68.3 Cittabhaggā mato loko,
mnd2:68.4 paññatti paramatthiyā.
mnd2:69.1 Yathā ninnā pavattanti,
mnd2:69.2 chandena pariṇāmitā;
mnd2:69.3 Acchinnadhārā vattanti,
mnd2:69.4 saḷāyatanapaccayā.
mnd2:70.1 Anidhānagatā bhaggā,
mnd2:70.2 puñjo natthi anāgate;
mnd2:70.3 Nibbattā ye ca tiṭṭhanti,
mnd2:70.4 āragge sāsapūpamā.
mnd2:71.1 Nibbattānañca dhammānaṁ,
mnd2:71.2 bhaṅgo nesaṁ purakkhato;
mnd2:71.3 Palokadhammā tiṭṭhanti,
mnd2:71.4 purāṇehi amissitā.
mnd2:72.1 Adassanato āyanti,
mnd2:72.2 Bhaṅgā gacchantyadassanaṁ;
mnd2:72.3 Vijjuppādova ākāse,
mnd2:72.4 Uppajjanti vayanti cā”ti.
mnd2:73.1 Evaṁ ṭhitiparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.
mnd2:74.1 Kathaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ?
mnd2:74.2 Assāsūpanibandhaṁ jīvitaṁ, passāsūpanibandhaṁ jīvitaṁ, assāsapassāsūpanibandhaṁ jīvitaṁ, mahābhūtūpanibandhaṁ jīvitaṁ, kabaḷīkārāhārūpanibandhaṁ jīvitaṁ, usmūpanibandhaṁ jīvitaṁ, viññāṇūpanibandhaṁ jīvitaṁ.
mnd2:74.3 Mūlampi imesaṁ dubbalaṁ, pubbahetūpi imesaṁ dubbalā.
mnd2:74.4 Ye paccayā tepi dubbalā, yepi pabhāvikā tepi dubbalā.
mnd2:74.5 Sahabhūpi imesaṁ dubbalā, sampayogāpi imesaṁ dubbalā, sahajāpi imesaṁ dubbalā, yāpi payojikā sāpi dubbalā, aññamaññaṁ ime niccadubbalā, aññamaññaṁ anavaṭṭhitā ime.
mnd2:74.6 Aññamaññaṁ paripātayanti ime, aññamaññassa hi natthi tāyitā, na cāpi ṭhapenti aññamaññaṁ ime.
mnd2:74.7 Yopi nibbattako so na vijjati.
mnd2:75.1 “Na ca kenaci koci hāyati,
mnd2:75.2 Gandhabbā ca ime hi sabbaso;
mnd2:75.3 Purimehi pabhāvikā ime,
mnd2:75.4 Yepi pabhāvikā te pure matā;
mnd2:75.5 Purimāpi ca pacchimāpi ca,
mnd2:75.6 Aññamaññaṁ na kadāci maddasaṁsū”ti.
mnd2:76.1 Evaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.
mnd2:77.1 Api ca cātumahārājikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittakaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.
mnd2:77.2 Tāvatiṁsānaṁ devānaṁ …pe…
mnd2:77.3 yāmānaṁ devānaṁ …
mnd2:77.4 tusitānaṁ devānaṁ …
mnd2:77.5 nimmānaratīnaṁ devānaṁ …
mnd2:77.6 paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ …
mnd2:77.7 brahmakāyikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittakaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.
mnd2:78.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd2:79.1 “Appamidaṁ, bhikkhave, manussānaṁ āyu.
mnd2:79.2 Gamaniyo samparāyo mantāya boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ.
mnd2:79.3 Yo, bhikkhave, ciraṁ jīvati so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo.
mnd2:80.1 Appamāyu manussānaṁ,
mnd2:80.2 hīḷeyya naṁ suporiso;
mnd2:80.3 Careyyādittasīsova,
mnd2:80.4 natthi maccussanāgamo.
mnd2:81.1 Accayanti ahorattā,
mnd2:81.2 jīvitaṁ uparujjhati;
mnd2:81.3 Āyu khiyyati maccānaṁ,
mnd2:81.4 kunnadīnaṁva odakan”ti.
mnd2:82.1 Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrāti.
mnd2:82.2 Dhīrāti dhīrā, dhitimāti dhīrā, dhitisampannāti dhīrā, dhīkatapāpāti dhīrā.
mnd2:82.3 Dhī vuccati paññā.
mnd2:82.4 Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tāya paññāya samannāgatattā dhīrā.
mnd2:82.5 Api ca khandhadhīrā dhātudhīrā āyatanadhīrā, paṭiccasamuppādadhīrā satipaṭṭhānadhīrā sammappadhānadhīrā iddhipādadhīrā, indriyadhīrā baladhīrā bojjhaṅgadhīrā maggadhīrā phaladhīrā nibbānadhīrā.
mnd2:82.6 Te dhīrā evamāhaṁsu—
mnd2:82.7 “manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ, parittakaṁ jīvitaṁ, thokaṁ jīvitaṁ, khaṇikaṁ jīvitaṁ, lahukaṁ jīvitaṁ, ittaraṁ jīvitaṁ, anaddhanīyaṁ jīvitaṁ, naciraṭṭhitikaṁ jīvitan”ti.
mnd2:82.8 Evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd2:82.9 appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā.
mnd2:83.1 Tenāha bhagavā—
mnd2:84.1 “Tasmā hi sikkhetha idheva jantu,
mnd2:84.2 Yaṁ kiñci jaññā visamanti loke;
mnd2:84.3 Na tassa hetū visamaṁ careyya,
mnd2:84.4 Appañhidaṁ jīvitamāhu dhīrā”ti.
mnd2:85.1 Passāmi loke pariphandamānaṁ,
mnd2:85.2 Pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu;
mnd2:85.3 Hīnā narā maccumukhe lapanti,
mnd2:85.4 Avītataṇhāse bhavābhavesu.
mnd2:86.1 Passāmi loke pariphandamānanti.
mnd2:86.2 Passāmīti maṁsacakkhunāpi passāmi, dibbacakkhunāpi passāmi, paññācakkhunāpi passāmi, buddhacakkhunāpi passāmi, samantacakkhunāpi passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmi.
mnd2:86.3 Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.
mnd2:87.1 Pariphandamānanti taṇhāphandanāya phandamānaṁ,
mnd2:87.2 diṭṭhiphandanāya phandamānaṁ,
mnd2:87.3 kilesaphandanāya phandamānaṁ,
mnd2:87.4 payogaphandanāya phandamānaṁ,
mnd2:87.5 vipākaphandanāya phandamānaṁ,
mnd2:87.6 duccaritaphandanāya phandamānaṁ,
mnd2:87.7 rattaṁ rāgena phandamānaṁ,
mnd2:87.8 duṭṭhaṁ dosena phandamānaṁ,
mnd2:87.9 mūḷhaṁ mohena phandamānaṁ,
mnd2:87.10 vinibaddhaṁ mānena phandamānaṁ,
mnd2:87.11 parāmaṭṭhaṁ diṭṭhiyā phandamānaṁ,
mnd2:87.12 vikkhepagataṁ uddhaccena phandamānaṁ,
mnd2:87.13 aniṭṭhaṅgataṁ vicikicchāya phandamānaṁ,
mnd2:87.14 thāmagataṁ anusayehi phandamānaṁ,
mnd2:87.15 lābhena phandamānaṁ,
mnd2:87.16 alābhena phandamānaṁ,
mnd2:87.17 yasena phandamānaṁ,
mnd2:87.18 ayasena phandamānaṁ,
mnd2:87.19 pasaṁsāya phandamānaṁ,
mnd2:87.20 nindāya phandamānaṁ,
mnd2:87.21 sukhena phandamānaṁ,
mnd2:87.22 dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.23 jātiyā phandamānaṁ,
mnd2:87.24 jarāya phandamānaṁ,
mnd2:87.25 byādhinā phandamānaṁ,
mnd2:87.26 maraṇena phandamānaṁ,
mnd2:87.27 sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamānaṁ,
mnd2:87.28 nerayikena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.29 tiracchānayonikena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.30 pettivisayikena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.31 mānusikena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.32 gabbhokkantimūlakena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.33 gabbhe ṭhitimūlakena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.34 gabbhā vuṭṭhānamūlakena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.35 jātassūpanibandhakena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.36 jātassa parādheyyakena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.37 attūpakkamena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.38 parūpakkamena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.39 dukkhadukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.40 saṅkhāradukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.41 vipariṇāmadukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.42 cakkhurogena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.43 sotarogena dukkhena phandamānaṁ,
mnd2:87.44 ghānarogena dukkhena …pe…
mnd2:87.45 jivhārogena …
mnd2:87.46 kāyarogena …
mnd2:87.47 sīsarogena …
mnd2:87.48 kaṇṇarogena …
mnd2:87.49 mukharogena …
mnd2:87.50 dantarogena …
mnd2:87.51 kāsena …
mnd2:87.52 sāsena …
mnd2:87.53 pināsena …
mnd2:87.54 dāhena …
mnd2:87.55 jarena …
mnd2:87.56 kucchirogena …
mnd2:87.57 mucchāya …
mnd2:87.58 pakkhandikāya …
mnd2:87.59 sūlāya …
mnd2:87.60 visucikāya …
mnd2:87.61 kuṭṭhena …
mnd2:87.62 gaṇḍena …
mnd2:87.63 kilāsena …
mnd2:87.64 sosena …
mnd2:87.65 apamārena …
mnd2:87.66 dadduyā …
mnd2:87.67 kaṇḍuyā …
mnd2:87.68 kacchuyā …
mnd2:87.69 rakhasāya …
mnd2:87.70 vitacchikāya …
mnd2:87.71 lohitena …
mnd2:87.72 pittena …
mnd2:87.73 madhumehena …
mnd2:87.74 aṁsāya …
mnd2:87.75 piḷakāya …
mnd2:87.76 bhagandalāya …
mnd2:87.77 pittasamuṭṭhānena ābādhena …
mnd2:87.78 semhasamuṭṭhānena ābādhena …
mnd2:87.79 vātasamuṭṭhānena ābādhena …
mnd2:87.80 sannipātikena ābādhena …
mnd2:87.81 utupariṇāmajena ābādhena …
mnd2:87.82 visamaparihārajena ābādhena …
mnd2:87.83 opakkamikena ābādhena …
mnd2:87.84 kammavipākajena ābādhena …
mnd2:87.85 sītena …
mnd2:87.86 uṇhena …
mnd2:87.87 jighacchāya …
mnd2:87.88 pipāsāya …
mnd2:87.89 uccārena …
mnd2:87.90 passāvena …
mnd2:87.91 ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena …
mnd2:87.92 mātumaraṇena dukkhena …
mnd2:87.93 pitumaraṇena dukkhena …
mnd2:87.94 bhātumaraṇena dukkhena …
mnd2:87.95 bhaginimaraṇena dukkhena …
mnd2:87.96 puttamaraṇena dukkhena …
mnd2:87.97 dhītumaraṇena dukkhena …
mnd2:87.98 ñātibyasanena …
mnd2:87.99 bhogabyasanena …
mnd2:87.100 rogabyasanena …
mnd2:87.101 sīlabyasanena …
mnd2:87.102 diṭṭhibyasanena dukkhena phandamānaṁ samphandamānaṁ vipphandamānaṁ vedhamānaṁ pavedhamānaṁ sampavedhamānaṁ passāmi dakkhāmi olokemi nijjhāyāmi upaparikkhāmīti—
mnd2:87.103 passāmi loke pariphandamānaṁ.
mnd2:88.1 Pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesūti.
mnd2:88.2 Pajāti sattādhivacanaṁ.
mnd2:88.3 Taṇhāti rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.
mnd2:88.4 Taṇhagatanti taṇhāgataṁ taṇhānugataṁ taṇhāyānusaṭaṁ taṇhāyāsannaṁ taṇhāya pātitaṁ abhibhūtaṁ pariyādinnacittaṁ.
mnd2:88.5 Bhavesūti kāmabhave rūpabhave arūpabhaveti—
mnd2:88.6 pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu.
mnd2:89.1 Hīnā narā maccumukhe lapantīti.
mnd2:89.2 Hīnā narāti hīnā narā hīnena kāyakammena samannāgatāti hīnā narā,
mnd2:89.3 hīnena vacīkammena samannāgatāti hīnā narā,
mnd2:89.4 hīnena manokammena samannāgatāti hīnā narā,
mnd2:89.5 hīnena pāṇātipātena samannāgatāti hīnā narā,
mnd2:89.6 hīnena adinnādānena …
mnd2:89.7 hīnena kāmesumicchācārena …
mnd2:89.8 hīnena musāvādena …
mnd2:89.9 hīnāya pisuṇāya vācāya …
mnd2:89.10 hīnāya pharusāya vācāya …
mnd2:89.11 hīnena samphappalāpena …
mnd2:89.12 hīnāya abhijjhāya …
mnd2:89.13 hīnena byāpādena …
mnd2:89.14 hīnāya micchādiṭṭhiyā …
mnd2:89.15 hīnehi saṅkhārehi …
mnd2:89.16 hīnehi pañcahi kāmaguṇehi nīvaraṇehi …
mnd2:89.17 hīnāya cetanāya …
mnd2:89.18 hīnāya patthanāya …
mnd2:89.19 hīnāya paṇidhiyā samannāgatāti hīnā narā hīnā nihīnā ohīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—
mnd2:89.20 hīnā narā.
mnd2:89.21 Maccumukhe lapantīti.
mnd2:89.22 Maccumukheti māramukhe maraṇamukhe,
mnd2:89.23 maccuppattā maccusampattā maccūpāgatā,
mnd2:89.24 mārappattā mārasampattā mārūpāgatā,
mnd2:89.25 maraṇappattā maraṇasampattā maraṇūpāgatā lapanti lālapanti socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—
mnd2:89.26 hīnā narā maccumukhe lapanti.
mnd2:90.1 Avītataṇhāse bhavābhavesūti.
mnd2:90.2 Taṇhāti rūpataṇhā …pe…
mnd2:90.3 dhammataṇhā.
mnd2:90.4 Bhavābhavesūti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave,
mnd2:90.5 kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave,
mnd2:90.6 kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave,
mnd2:90.7 kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave,
mnd2:90.8 punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā,
mnd2:90.9 avītataṇhā avigatataṇhā acattataṇhā avantataṇhā.
mnd2:90.10 Amuttataṇhā appahīnataṇhā appaṭinissaṭṭhataṇhāti—
mnd2:90.11 avītataṇhāse bhavābhavesu.
mnd2:91.1 Tenāha bhagavā—
mnd2:92.1 “Passāmi loke pariphandamānaṁ,
mnd2:92.2 Pajaṁ imaṁ taṇhagataṁ bhavesu;
mnd2:92.3 Hīnā narā maccumukhe lapanti,
mnd2:92.4 Avītataṇhāse bhavābhavesū”ti.
mnd2:93.1 Mamāyite passatha phandamāne,
mnd2:93.2 Maccheva appodake khīṇasote;
mnd2:93.3 Etampi disvā amamo careyya,
mnd2:93.4 Bhavesu āsattimakubbamāno.
mnd2:94.1 Mamāyite passatha phandamāneti.
mnd2:94.2 Mamattāti dve mamattā—
mnd2:94.3 taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca.
mnd2:94.4 Katamaṁ taṇhāmamattaṁ?
mnd2:94.5 Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ.
mnd2:94.6 Idaṁ mamaṁ,
mnd2:94.7 etaṁ mamaṁ,
mnd2:94.8 ettakaṁ mamaṁ,
mnd2:94.9 ettāvatā mamaṁ,
mnd2:94.10 mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā,
mnd2:94.11 attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca,
mnd2:94.12 kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati.
mnd2:94.13 Yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ,
mnd2:94.14 idaṁ taṇhāmamattaṁ.
mnd2:95.1 Katamaṁ diṭṭhimamattaṁ?
mnd2:95.2 Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi,
mnd2:95.3 dasavatthukā micchādiṭṭhi,
mnd2:95.4 dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi;
mnd2:95.5 yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphandikaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho “ayāthāvakasmiṁ yāthāvakan”ti gāho.
mnd2:95.6 Yāvatā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni, idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
mnd2:95.7 Mamāyite passatha phandamāneti mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi phandanti,
mnd2:95.8 acchindantepi phandanti,
mnd2:95.9 acchinnepi phandanti,
mnd2:95.10 mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi phandanti,
mnd2:95.11 vipariṇāmantepi phandanti,
mnd2:95.12 vipariṇatepi phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti.
mnd2:95.13 Evaṁ phandamāne paphandamāne samphandamāne vipphandamāne vedhamāne pavedhamāne sampavedhamāne passatha dakkhatha oloketha nijjhāyatha upaparikkhathāti—
mnd2:95.14 mamāyite passatha phandamāne.
mnd2:96.1 Maccheva appodake khīṇasoteti.
mnd2:96.2 Yathā macchā appodake parittodake udakapariyādāne kākehi vā kulalehi vā balākāhi vā paripātiyamānā ukkhipiyamānā khajjamānā phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti;
mnd2:96.3 evamevaṁ pajā mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi phandanti,
mnd2:96.4 acchindantepi phandanti,
mnd2:96.5 acchinnepi phandanti,
mnd2:96.6 mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi phandanti,
mnd2:96.7 vipariṇāmantepi phandanti,
mnd2:96.8 vipariṇatepi phandanti paphandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhantīti—
mnd2:96.9 maccheva appodake khīṇasote.
mnd2:97.1 Etampi disvā amamo careyyāti.
mnd2:97.2 Etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti—
mnd2:97.3 etampi disvā.
mnd2:97.4 Amamo careyyāti mamattāti dve mamattā—
mnd2:97.5 taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…
mnd2:97.6 idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…
mnd2:97.7 idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
mnd2:97.8 Taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ amamāyanto sotaṁ amamāyanto ghānaṁ amamāyanto jivhaṁ amamāyanto kāyaṁ amamāyanto manaṁ amamāyanto
mnd2:97.9 rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme …
mnd2:97.10 kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …
mnd2:97.11 kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …
mnd2:97.12 ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …
mnd2:97.13 atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …
mnd2:97.14 diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme amamāyanto agaṇhanto aparāmasanto anabhinivisanto careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—
mnd2:97.15 etampi disvā amamo careyya.
mnd2:98.1 Bhavesu āsattimakubbamānoti.
mnd2:98.2 Bhavesūti kāmabhave rūpabhave arūpabhave.
mnd2:98.3 Āsatti vuccati taṇhā.
mnd2:98.4 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd2:98.5 Bhavesu āsattimakubbamānoti.
mnd2:98.6 Bhavesu āsattiṁ akubbamāno, chandaṁ pemaṁ rāgaṁ khantiṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—
mnd2:98.7 bhavesu āsattimakubbamāno.
mnd2:99.1 Tenāha bhagavā—
mnd2:100.1 “Mamāyite passatha phandamāne,
mnd2:100.2 Maccheva appodake khīṇasote;
mnd2:100.3 Etampi disvā amamo careyya,
mnd2:100.4 Bhavesu āsattimakubbamāno”ti.
mnd2:101.1 Ubhosu antesu vineyya chandaṁ,
mnd2:101.2 Phassaṁ pariññāya anānugiddho;
mnd2:101.3 Yadattagarahī tadakubbamāno,
mnd2:101.4 Na limpatī diṭṭhasutesu dhīro.
mnd2:102.1 Ubhosu antesu vineyya chandanti.
mnd2:102.2 Antāti phasso eko anto phassasamudayo dutiyo anto, atīto eko anto anāgato dutiyo anto, sukhā vedanā eko anto dukkhā vedanā dutiyo anto, nāmaṁ eko anto rūpaṁ dutiyo anto, cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto, sakkāyo eko anto sakkāyasamudayo dutiyo anto.
mnd2:102.3 Chandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.
mnd2:102.4 Ubhosu antesu vineyya chandanti ubhosu antesu chandaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
mnd2:102.5 ubhosu antesu vineyya chandaṁ.
mnd2:103.1 Phassaṁ pariññāya anānugiddhoti.
mnd2:103.2 Phassoti cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso, adhivacanasamphasso, paṭighasamphasso, sukhavedanīyo samphasso dukkhavedanīyo samphasso adukkhamasukhavedanīyo samphasso, kusalo phasso akusalo phasso abyākato phasso, kāmāvacaro phasso rūpāvacaro phasso arūpāvacaro phasso, suññato phasso animitto phasso appaṇihito phasso, lokiyo phasso lokuttaro phasso, atīto phasso anāgato phasso paccuppanno phasso, yo evarūpo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—
mnd2:103.3 ayaṁ vuccati phasso.
mnd2:104.1 Phassaṁ pariññāyāti phassaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā—
mnd2:104.2 ñātapariññāya, tīraṇapariññāya, pahānapariññāya.
mnd2:104.3 Katamā ñātapariññā?
mnd2:104.4 Phassaṁ jānāti—
mnd2:104.5 ayaṁ cakkhusamphasso, ayaṁ sotasamphasso, ayaṁ ghānasamphasso, ayaṁ jivhāsamphasso, ayaṁ kāyasamphasso, ayaṁ manosamphasso, ayaṁ adhivacanasamphasso, ayaṁ paṭighasamphasso, ayaṁ sukhavedanīyo phasso, ayaṁ dukkhavedanīyo phasso, ayaṁ adukkhamasukhavedanīyo phasso, ayaṁ kusalo phasso, ayaṁ akusalo phasso, ayaṁ abyākato phasso, ayaṁ kāmāvacaro phasso, ayaṁ rūpāvacaro phasso, ayaṁ arūpāvacaro phasso, ayaṁ suññato phasso, ayaṁ animitto phasso, ayaṁ appaṇihito phasso, ayaṁ lokiyo phasso, ayaṁ lokuttaro phasso, ayaṁ atīto phasso, ayaṁ anāgato phasso, ayaṁ paccuppanno phassoti jānāti passati—
mnd2:104.6 ayaṁ ñātapariññā.
mnd2:105.1 Katamā tīraṇapariññā?
mnd2:105.2 Evaṁ ñātaṁ katvā phassaṁ tīreti.
mnd2:105.3 Aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto adhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātijarābyādhimaraṇadhammato sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṅkilesadhammato samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti—
mnd2:105.4 ayaṁ tīraṇapariññā.
mnd2:106.1 Katamā pahānapariññā?
mnd2:106.2 Evaṁ tīrayitvā phasse chandarāgaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
mnd2:106.3 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd2:106.4 “yo, bhikkhave, phassesu chandarāgo taṁ pajahatha.
mnd2:106.5 Evaṁ so phasso pahīno bhavissati ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṁ kato āyatiṁ anuppādadhammo”ti—
mnd2:106.6 ayaṁ pahānapariññā.
mnd2:106.7 Phassaṁ pariññāyāti.
mnd2:106.8 Phassaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā.
mnd2:106.9 Anānugiddhoti.
mnd2:106.10 Gedho vuccati taṇhā.
mnd2:106.11 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd2:106.12 Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati agiddho.
mnd2:106.13 So rūpe agiddho sadde agiddho gandhe agiddho rase agiddho phoṭṭhabbe agiddho
mnd2:106.14 kule … gaṇe … āvāse … lābhe … yase … pasaṁsāya … sukhe … cīvare … piṇḍapāte … senāsane … gilānapaccayabhesajjaparikkhāre kāmadhātuyā …
mnd2:106.15 rūpadhātuyā … arūpadhātuyā … kāmabhave … rūpabhave … arūpabhave … saññābhave … asaññābhave … nevasaññānāsaññābhave …
mnd2:106.16 ekavokārabhave … catuvokārabhave … pañcavokārabhave …
mnd2:106.17 atīte … anāgate … paccuppanne …
mnd2:106.18 diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—
mnd2:106.19 phassaṁ pariññāya anānugiddho.
mnd2:107.1 Yadattagarahī tadakubbamānoti.
mnd2:107.2 Yaditi yaṁ.
mnd2:107.3 Attagarahīti dvīhi kāraṇehi attānaṁ garahati—
mnd2:107.4 katattā ca akatattā ca.
mnd2:107.5 Kathaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati?
mnd2:107.6 Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritanti—
mnd2:107.7 attānaṁ garahati.
mnd2:107.8 Kataṁ me vacīduccaritaṁ, akataṁ me vacīsucaritanti—
mnd2:107.9 attānaṁ garahati.
mnd2:107.10 Kataṁ me manoduccaritaṁ, akataṁ me manosucaritanti—
mnd2:107.11 attānaṁ garahati.
mnd2:107.12 Kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇīti—
mnd2:107.13 attānaṁ garahati.
mnd2:107.14 Kataṁ me adinnādānaṁ, akatā me adinnādānā veramaṇīti—
mnd2:107.15 attānaṁ garahati.
mnd2:107.16 Kato me kāmesumicchācāro, akatā me kāmesumicchācārā veramaṇīti—
mnd2:107.17 attānaṁ garahati.
mnd2:107.18 Kato me musāvādo, akatā me musāvādā veramaṇīti—
mnd2:107.19 attānaṁ garahati.
mnd2:107.20 Katā me pisuṇā vācā, akatā me pisuṇāya vācāya veramaṇīti—
mnd2:107.21 attānaṁ garahati.
mnd2:107.22 Katā me pharusā vācā, akatā me pharusāya vācāya veramaṇīti—
mnd2:107.23 attānaṁ garahati.
mnd2:107.24 Kato me samphappalāpo, akatā me samphappalāpā veramaṇīti—
mnd2:107.25 attānaṁ garahati.
mnd2:107.26 Katā me abhijjhā, akatā me anabhijjhāti—
mnd2:107.27 attānaṁ garahati.
mnd2:107.28 Kato me byāpādo, akato me abyāpādoti—
mnd2:107.29 attānaṁ garahati.
mnd2:107.30 Katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhīti—
mnd2:107.31 attānaṁ garahati.
mnd2:107.32 Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.
mnd2:107.33 Atha vā sīlesumhi na paripūrakārīti—
mnd2:107.34 attānaṁ garahati.
mnd2:107.35 Indriyesumhi aguttadvāroti—
mnd2:107.36 attānaṁ garahati.
mnd2:107.37 Bhojanemhi amattaññūti—
mnd2:107.38 attānaṁ garahati.
mnd2:107.39 Jāgariyaṁ ananuyuttoti—
mnd2:107.40 attānaṁ garahati.
mnd2:107.41 Satisampajaññena asamannāgatoti—
mnd2:107.42 attānaṁ garahati.
mnd2:107.43 Abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānāti—
mnd2:107.44 attānaṁ garahati.
mnd2:107.45 Abhāvitā me cattāro sammappadhānāti—
mnd2:107.46 attānaṁ garahati.
mnd2:107.47 Abhāvitā me cattāro iddhipādāti—
mnd2:107.48 attānaṁ garahati.
mnd2:107.49 Abhāvitāni me pañcindriyānīti—
mnd2:107.50 attānaṁ garahati.
mnd2:107.51 Abhāvitāni me pañca balānīti—
mnd2:107.52 attānaṁ garahati.
mnd2:107.53 Abhāvitā me satta bojjhaṅgāti—
mnd2:107.54 attānaṁ garahati.
mnd2:107.55 Abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggoti—
mnd2:107.56 attānaṁ garahati.
mnd2:107.57 Dukkhaṁ me apariññātanti—
mnd2:107.58 attānaṁ garahati.
mnd2:107.59 Samudayo me appahīnoti—
mnd2:107.60 attānaṁ garahati.
mnd2:107.61 Maggo me abhāvitoti—
mnd2:107.62 attānaṁ garahati.
mnd2:107.63 Nirodho me asacchikatoti—
mnd2:107.64 attānaṁ garahati.
mnd2:107.65 Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.
mnd2:107.66 Evaṁ attagarahitaṁ kammaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—
mnd2:107.67 yadattagarahī tadakubbamāno.
mnd2:107.68 Na limpatī diṭṭhasutesu dhīroti.
mnd2:107.69 Lepoti dve lepā—
mnd2:107.70 taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…
mnd2:107.71 ayaṁ taṇhālepo …pe…
mnd2:107.72 ayaṁ diṭṭhilepo.
mnd2:107.73 Dhīroti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.
mnd2:107.74 Dhīro taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati, na palimpati, na upalimpati.
mnd2:107.75 Alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd2:107.76 na limpatī diṭṭhasutesu dhīroti.
mnd2:108.1 Tenāha bhagavā—
mnd2:109.1 “Ubhosu antesu vineyya chandaṁ,
mnd2:109.2 Phassaṁ pariññāya anānugiddho;
mnd2:109.3 Yadattagarahī tadakubbamāno,
mnd2:109.4 Na limpatī diṭṭhasutesu dhīro”ti.
mnd2:110.1 Saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ,
mnd2:110.2 Pariggahesu muni nopalitto;
mnd2:110.3 Abbūḷhasallo caramappamatto,
mnd2:110.4 Nāsīsatī lokamimaṁ parañca.
mnd2:111.1 Saññaṁ pariññā vitareyya oghanti.
mnd2:111.2 Saññāti kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā nekkhammasaññā abyāpādasaññā avihiṁsāsaññā rūpasaññā saddasaññā gandhasaññā rasasaññā phoṭṭhabbasaññā dhammasaññā—
mnd2:111.3 yā evarūpā saññā sañjananā sañjānitattaṁ—
mnd2:111.4 ayaṁ vuccati saññā.
mnd2:111.5 Saññaṁ pariññāti saññaṁ tīhi pariññāhi parijānitvā—
mnd2:111.6 ñātapariññāya, tīraṇapariññāya, pahānapariññāya.
mnd2:112.1 Katamā ñātapariññā?
mnd2:112.2 Saññaṁ jānāti—
mnd2:112.3 ayaṁ kāmasaññā, ayaṁ byāpādasaññā, ayaṁ vihiṁsāsaññā, ayaṁ nekkhammasaññā, ayaṁ abyāpādasaññā, ayaṁ avihiṁsāsaññā, ayaṁ rūpasaññā, ayaṁ saddasaññā, ayaṁ gandhasaññā, ayaṁ rasasaññā, ayaṁ phoṭṭhabbasaññā, ayaṁ dhammasaññāti jānāti passati—
mnd2:112.4 ayaṁ ñātapariññā.
mnd2:113.1 Katamā tīraṇapariññā?
mnd2:113.2 Evaṁ ñātaṁ katvā saññaṁ tīreti.
mnd2:113.3 Aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto …pe…
mnd2:113.4 samudayato atthaṅgamato assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti—
mnd2:113.5 ayaṁ tīraṇapariññā.
mnd2:114.1 Katamā pahānapariññā?
mnd2:114.2 Evaṁ tīrayitvā saññāya chandarāgaṁ pajahati vinodeti anabhāvaṁ gameti.
mnd2:114.3 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd2:114.4 “yo, bhikkhave, saññāya chandarāgo, taṁ pajahatha.
mnd2:114.5 Evaṁ sā saññā pahīnā bhavissati ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṁ katā āyatiṁ anuppādadhammā”ti—
mnd2:114.6 ayaṁ pahānapariññā.
mnd2:114.7 Saññaṁ pariññāti saññaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijānitvā.
mnd2:114.8 Vitareyya oghanti kāmoghaṁ bhavoghaṁ diṭṭhoghaṁ avijjoghaṁ tareyya uttareyya patareyya samatikkameyya vītivatteyyāti—
mnd2:114.9 saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ.
mnd2:115.1 Pariggahesu muni nopalittoti.
mnd2:115.2 Pariggahāti dve pariggahā—
mnd2:115.3 taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…
mnd2:115.4 ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…
mnd2:115.5 ayaṁ diṭṭhipariggaho.
mnd2:115.6 Munīti.
mnd2:115.7 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ.
mnd2:115.8 Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tena ñāṇena samannāgato muni monappattoti.
mnd2:115.9 Tīṇi moneyyāni—
mnd2:115.10 kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ.
mnd2:116.1 Katamaṁ kāyamoneyyaṁ?
mnd2:116.2 Tividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, tividhaṁ kāyasucaritaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyārammaṇe ñāṇaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyapariññā kāyamoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo kāyamoneyyaṁ, kāye chandarāgassa pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyasaṅkhāranirodho catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṁ—
mnd2:116.3 idaṁ kāyamoneyyaṁ.
mnd2:117.1 Katamaṁ vacīmoneyyaṁ?
mnd2:117.2 Catubbidhānaṁ vacīduccaritānaṁ pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, catubbidhaṁ vacīsucaritaṁ vacīmoneyyaṁ, vācārammaṇe ñāṇaṁ vacīmoneyyaṁ, vācāpariññā vacīmoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo vacīmoneyyaṁ, vācāya chandarāgassa pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, vacīsaṅkhāranirodho dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyaṁ—
mnd2:117.3 idaṁ vacīmoneyyaṁ.
mnd2:118.1 Katamaṁ manomoneyyaṁ?
mnd2:118.2 Tividhānaṁ manoduccaritānaṁ pahānaṁ manomoneyyaṁ, tividhaṁ manosucaritaṁ manomoneyyaṁ, cittārammaṇe ñāṇaṁ manomoneyyaṁ, cittapariññā manomoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo manomoneyyaṁ, citte chandarāgassa pahānaṁ manomoneyyaṁ, cittasaṅkhāranirodho saññāvedayitanirodhaṁ manomoneyyaṁ—
mnd2:118.3 idaṁ manomoneyyaṁ.
mnd2:119.1 “Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,
mnd2:119.2 manomunimanāsavaṁ;
mnd2:119.3 Muniṁ moneyyasampannaṁ,
mnd2:119.4 āhu sabbappahāyinaṁ.
mnd2:120.1 Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,
mnd2:120.2 manomunimanāsavaṁ;
mnd2:120.3 Muniṁ moneyyasampannaṁ,
mnd2:120.4 āhu ninhātapāpakan”ti.
mnd2:121.1 Imehi tīhi moneyyehi dhammehi samannāgatā cha munino—
mnd2:121.2 agāramunino, anagāramunino, sekhamunino, asekhamunino, paccekamunino, munimuninoti.
mnd2:121.3 Katame agāramunino?
mnd2:121.4 Ye te agārikā diṭṭhapadā viññātasāsanā—
mnd2:121.5 ime agāramunino.
mnd2:121.6 Katame anagāramunino?
mnd2:121.7 Ye te pabbajitā diṭṭhapadā viññātasāsanā—
mnd2:121.8 ime anagāramunino.
mnd2:121.9 Satta sekhā sekhamunino.
mnd2:121.10 Arahanto asekhamunino.
mnd2:121.11 Paccekabuddhā paccekamunino.
mnd2:121.12 Munimunino vuccanti tathāgatā arahanto sammāsambuddhā.
mnd2:122.1 “Na monena munī hoti,
mnd2:122.2 mūḷharūpo aviddasu;
mnd2:122.3 Yo ca tulaṁva paggayha,
mnd2:122.4 varamādāya paṇḍito.
mnd2:123.1 Pāpāni parivajjeti,
mnd2:123.2 sa munī tena so muni;
mnd2:123.3 Yo munāti ubho loke,
mnd2:123.4 muni tena pavuccati.
mnd2:124.1 Asatañca satañca ñatvā dhammaṁ,
mnd2:124.2 Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;
mnd2:124.3 Devamanussehi pūjanīyo,
mnd2:124.4 Saṅgajālamaticca so munī”ti.
mnd2:125.1 Lepāti dve lepā—
mnd2:125.2 taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…
mnd2:125.3 ayaṁ taṇhālepo …pe…
mnd2:125.4 ayaṁ diṭṭhilepo.
mnd2:125.5 Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā pariggahesu na limpati na palimpati na upalimpati.
mnd2:125.6 Alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd2:125.7 pariggahesu muni nopalitto.
mnd2:126.1 Abbūḷhasallo caramappamattoti.
mnd2:126.2 Sallanti satta sallāni—
mnd2:126.3 rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ, sokasallaṁ, kathaṅkathāsallaṁ.
mnd2:126.4 Yassete sallā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati abbūḷhasallo abbahitasallo uddhatasallo samuddhatasallo uppāṭitasallo samuppāṭitasallo cattasallo vantasallo muttasallo pahīnasallo paṭinissaṭṭhasallo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—
mnd2:126.5 abbūḷhasallo.
mnd2:127.1 Caranti caranto viharanto iriyanto vattanto pālento yapento yāpento.
mnd2:127.2 Appamattoti sakkaccakārī sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
mnd2:127.3 “Kathāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā sīlakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu.
mnd2:127.4 “Kathāhaṁ aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā samādhikkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyaṁ …pe…
mnd2:127.5 kusalesu dhammesu.
mnd2:127.6 “Kathāhaṁ aparipūraṁ vā paññākkhandhaṁ paripūreyyaṁ …
mnd2:127.7 vimuttikkhandhaṁ …
mnd2:127.8 vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu.
mnd2:127.9 “Kathāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—
mnd2:127.10 abbūḷhasallo caramappamatto.
mnd2:128.1 Nāsīsatī lokamimaṁ parañcāti imaṁ lokaṁ nāsīsati sakattabhāvaṁ, paralokaṁ nāsīsati parattabhāvaṁ;
mnd2:128.2 imaṁ lokaṁ nāsīsati sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ;
mnd2:128.3 imaṁ lokaṁ nāsīsati cha ajjhattikāni āyatanāni, paraṁ lokaṁ nāsīsati cha bāhirāni āyatanāni;
mnd2:128.4 imaṁ lokaṁ nāsīsati manussalokaṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati devalokaṁ.
mnd2:128.5 Imaṁ lokaṁ nāsīsati kāmadhātuṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati rūpadhātuṁ arūpadhātuṁ;
mnd2:128.6 imaṁ lokaṁ nāsīsati kāmadhātuṁ rūpadhātuṁ, paraṁ lokaṁ nāsīsati arūpadhātuṁ.
mnd2:128.7 Puna gatiṁ vā upapattiṁ vā paṭisandhiṁ vā bhavaṁ vā saṁsāraṁ vā vaṭṭaṁ vā nāsīsati na icchati na sādiyati na pattheti na piheti nātijappatīti—
mnd2:128.8 nāsīsatī lokamimaṁ parañcāti.
mnd2:129.1 Tenāha bhagavā—
mnd2:130.1 “Saññaṁ pariññā vitareyya oghaṁ,
mnd2:130.2 Pariggahesu muni nopalitto;
mnd2:130.3 Abbūḷhasallo caramappamatto,
mnd2:130.4 Nāsīsatī lokamimaṁ parañcā”ti.
mnd2:131.1 Guhaṭṭhakasuttaniddeso dutiyo.
mnd3:0.1 Mahāniddesa
mnd3:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd3:0.3 3. Duṭṭhaṭṭhakasuttaniddesa
mnd3:1.1 Atha duṭṭhaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd3:2.1 Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke,
mnd3:2.2 Athopi ve saccamanā vadanti;
mnd3:2.3 Vādañca jātaṁ muni no upeti,
mnd3:2.4 Tasmā munī natthi khilo kuhiñci.
mnd3:3.1 Vadanti ve duṭṭhamanāpi eketi te titthiyā duṭṭhamanā paduṭṭhamānā viruddhamanā paṭiviruddhamanā āhatamanā paccāhatamanā āghātitamanā paccāghātitamanā vadanti upavadanti bhagavantañca bhikkhusaṅghañca abhūtenāti—
mnd3:3.2 vadanti ve duṭṭhamanāpi eke.
mnd3:4.1 Athopi ve saccamanā vadantīti ye tesaṁ titthiyānaṁ saddahantā okappentā adhimuccantā saccamanā saccasaññino bhūtamanā bhūtasaññino tathamanā tathasaññino yāthāvamanā yāthāvasaññino aviparītamanā aviparītasaññino vadanti upavadanti bhagavantañca bhikkhusaṅghañca abhūtenāti—
mnd3:4.2 athopi ve saccamanā vadanti.
mnd3:5.1 Vādañca jātaṁ muni no upetīti.
mnd3:5.2 So vādo jāto hoti sañjāto nibbatto abhinibbatto pātubhūto paratoghoso akkoso upavādo bhagavato ca bhikkhusaṅghassa ca abhūtenāti—
mnd3:5.3 vādañca jātaṁ.
mnd3:5.4 Muni no upetīti.
mnd3:5.5 Munīti.
mnd3:5.6 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ.
mnd3:5.7 Yā paññā pajānanā amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi, tena ñāṇena samannāgato muni monappatto …pe…
mnd3:5.8 saṅgajālamaticca so muni.
mnd3:5.9 Yo vādaṁ upeti so dvīhi kāraṇehi vādaṁ upeti—
mnd3:5.10 kārako kārakatāya vādaṁ upeti, atha vā vuccamāno upavadiyamāno kuppati byāpajjati patitthīyati kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
mnd3:5.11 Akārakomhīti yo vādaṁ upeti so imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ upeti.
mnd3:5.12 Muni dvīhi kāraṇehi vādaṁ na upeti—
mnd3:5.13 akārako muni akārakatāya vādaṁ na upeti, atha vā vuccamāno upavadiyamāno na kuppati na byāpajjati na patitthīyati na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
mnd3:5.14 Akārakomhīti muni imehi dvīhi kāraṇehi vādaṁ na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati na abhinivisatīti—
mnd3:5.15 vādañca jātaṁ muni no upeti.
mnd3:6.1 Tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti.
mnd3:6.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānaṁ munino āhatacittatā khilajātatāpi natthi.
mnd3:6.3 Pañcapi cetokhilā natthi, tayopi khilā natthi.
mnd3:6.4 Rāgakhilo dosakhilo mohakhilo natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho.
mnd3:6.5 Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
mnd3:6.6 tasmā munī natthi khilo kuhiñcīti.
mnd3:7.1 Tenāha bhagavā—
mnd3:8.1 “Vadanti ve duṭṭhamanāpi eke,
mnd3:8.2 Athopi ve saccamanā vadanti;
mnd3:8.3 Vādañca jātaṁ muni no upeti,
mnd3:8.4 Tasmā munī natthi khilo kuhiñcī”ti.
mnd3:9.1 Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya,
mnd3:9.2 Chandānunīto ruciyā niviṭṭho;
mnd3:9.3 Sayaṁ samattāni pakubbamāno,
mnd3:9.4 Yathā hi jāneyya tathā vadeyya.
mnd3:10.1 Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyyāti.
mnd3:10.2 Yaṁ te titthiyā sundariparibbājikaṁ hantvā samaṇānaṁ sakyaputtiyānaṁ avaṇṇaṁ pakāsayitvā “evaṁ etaṁ lābhaṁ yasasakkāraṁ sammānaṁ paccāharissāmā”ti te evaṁdiṭṭhikā evaṅkhantikā evaṁrucikā evaṁladdhikā evaṁajjhāsayā evaṁadhippāyā, te nāsakkhiṁsu sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ atikkamituṁ;
mnd3:10.3 atha kho sveva ayaso te paccāgatoti, evampi—
mnd3:10.4 sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya.
mnd3:10.5 Atha vā “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yo so evaṁvādo, so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya?
mnd3:10.6 Taṁ kissa hetu?
mnd3:10.7 Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti.
mnd3:10.8 Evampi—
mnd3:10.9 sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya?
mnd3:10.10 “Asassato loko …pe…
mnd3:10.11 antavā loko …
mnd3:10.12 anantavā loko …
mnd3:10.13 taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …
mnd3:10.14 aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …
mnd3:10.15 hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd3:10.16 na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd3:10.17 hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd3:10.18 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yo so evaṁ vādo, so sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ khantiṁ sakaṁ ruciṁ sakaṁ laddhiṁ sakaṁ ajjhāsayaṁ sakaṁ adhippāyaṁ kathaṁ accayeyya atikkameyya samatikkameyya vītivatteyya?
mnd3:10.19 Taṁ kissa hetu?
mnd3:10.20 Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti.
mnd3:10.21 Evampi—
mnd3:10.22 sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya.
mnd3:11.1 Chandānunīto ruciyā niviṭṭhoti.
mnd3:11.2 Chandānunītoti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati.
mnd3:11.3 Yathā hatthiyānena vā assayānena vā rathayānena vā goyānena vā ajayānena vā meṇḍayānena vā oṭṭhayānena vā kharayānena vā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyati, evamevaṁ sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā yāyati niyyati vuyhati saṁharīyatīti—
mnd3:11.4 chandānunīto.
mnd3:11.5 Ruciyā niviṭṭhoti sakāya diṭṭhiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā niviṭṭho patiṭṭhito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—
mnd3:11.6 chandānunīto ruciyā niviṭṭho.
mnd3:12.1 Sayaṁ samattāni pakubbamānoti.
mnd3:12.2 Sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.
mnd3:12.3 “Ayaṁ satthā sabbaññū”ti sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.
mnd3:12.4 “Ayaṁ dhammo svākkhāto, ayaṁ gaṇo suppaṭipanno, ayaṁ diṭṭhi bhaddikā, ayaṁ paṭipadā supaññattā, ayaṁ maggo niyyāniko”ti sayaṁ samattaṁ karoti paripuṇṇaṁ karoti anomaṁ karoti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbattetīti—
mnd3:12.5 sayaṁ samattāni pakubbamāno.
mnd3:13.1 Yathā hi jāneyya tathā vadeyyāti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya.
mnd3:13.2 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya.
mnd3:13.3 “Asassato loko …pe…
mnd3:13.4 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti yathā jāneyya, tathā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—
mnd3:13.5 yathā hi jāneyya tathā vadeyya.
mnd3:14.1 Tenāha bhagavā—
mnd3:15.1 “Sakañhi diṭṭhiṁ kathamaccayeyya,
mnd3:15.2 Chandānunīto ruciyā niviṭṭho;
mnd3:15.3 Sayaṁ samattāni pakubbamāno,
mnd3:15.4 Yathā hi jāneyya tathā vadeyyā”ti.
mnd3:16.1 Yo attano sīlavatāni jantu,
mnd3:16.2 Anānupuṭṭhova paresa pāva;
mnd3:16.3 Anariyadhammaṁ kusalā tamāhu,
mnd3:16.4 Yo ātumānaṁ sayameva pāva.
mnd3:17.1 Yo attano sīlavatāni jantūti.
mnd3:17.2 Yoti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁṭhānappatto yaṁdhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.
mnd3:17.3 Sīlavatānīti atthi sīlañceva vatañca, atthi vataṁ na sīlaṁ.
mnd3:17.4 Katamaṁ sīlañceva vatañca?
mnd3:17.5 Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
mnd3:17.6 Yo tattha saṁyamo saṁvaro avītikkamo, idaṁ sīlaṁ.
mnd3:17.7 Yaṁ samādānaṁ taṁ vataṁ.
mnd3:17.8 Saṁvaraṭṭhena sīlaṁ;
mnd3:17.9 samādānaṭṭhena vataṁ—
mnd3:17.10 idaṁ vuccati sīlañceva vatañca.
mnd3:17.11 Katamaṁ vataṁ, na sīlaṁ?
mnd3:17.12 Aṭṭha dhutaṅgāni—
mnd3:17.13 āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅgaṁ—
mnd3:17.14 idaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd3:17.15 Vīriyasamādānampi vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd3:17.16 “Kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ.
mnd3:17.17 Yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ, na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatī”ti—
mnd3:17.18 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd3:17.19 Evarūpaṁ vīriyasamādānaṁ—
mnd3:17.20 idaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd3:18.1 “Nāsissaṁ na pivissāmi,
mnd3:18.2 vihārato na nikkhame;
mnd3:18.3 Napi passaṁ nipātessaṁ,
mnd3:18.4 taṇhāsalle anūhate”ti.
mnd3:19.1 Cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd3:19.2 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd3:19.3 “Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti—
mnd3:19.4 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd3:19.5 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd3:19.6 “Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi,
mnd3:19.7 caṅkamā orohissāmi,
mnd3:19.8 vihārā nikkhamissāmi,
mnd3:19.9 aḍḍhayogā nikkhamissāmi,
mnd3:19.10 pāsādā nikkhamissāmi,
mnd3:19.11 hammiyā nikkhamissāmi,
mnd3:19.12 guhāya nikkhamissāmi,
mnd3:19.13 leṇā nikkhamissāmi,
mnd3:19.14 kuṭiyā nikkhamissāmi,
mnd3:19.15 kūṭāgārā nikkhamissāmi,
mnd3:19.16 aṭṭā nikkhamissāmi,
mnd3:19.17 māḷā nikkhamissāmi,
mnd3:19.18 uddaṇḍā nikkhamissāmi,
mnd3:19.19 upaṭṭhānasālāya nikkhamissāmi,
mnd3:19.20 maṇḍapā nikkhamissāmi,
mnd3:19.21 rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatī”ti—
mnd3:19.22 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd3:19.23 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd3:20.1 “Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—
mnd3:20.2 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd3:20.3 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd3:20.4 “Imasmiññeva majjhanhikasamayaṁ,
mnd3:20.5 sāyanhasamayaṁ,
mnd3:20.6 purebhattaṁ,
mnd3:20.7 pacchābhattaṁ,
mnd3:20.8 purimaṁ yāmaṁ,
mnd3:20.9 majjhimaṁ yāmaṁ,
mnd3:20.10 pacchimaṁ yāmaṁ,
mnd3:20.11 kāḷe,
mnd3:20.12 juṇhe,
mnd3:20.13 vasse,
mnd3:20.14 hemante,
mnd3:20.15 gimhe,
mnd3:20.16 purime vayokhandhe,
mnd3:20.17 majjhime vayokhandhe,
mnd3:20.18 pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmī”ti—
mnd3:20.19 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd3:20.20 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd3:20.21 Jantūti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujoti—
mnd3:20.22 yo attano sīlavatāni jantu.
mnd3:21.1 Anānupuṭṭhova paresa pāvāti.
mnd3:21.2 Paresanti paresaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.
mnd3:21.3 Anānupuṭṭhoti apuṭṭho apucchito ayācito anajjhesito apasādito.
mnd3:21.4 Pāvāti attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā pāvadati.
mnd3:21.5 Ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā
mnd3:21.6 jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā,
mnd3:21.7 uccā kulā pabbajitoti vā, mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā, uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā,
mnd3:21.8 lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā,
mnd3:21.9 suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,
mnd3:21.10 paṭhamassa jhānassa lābhīti vā, dutiyassa jhānassa lābhīti vā, tatiyassa jhānassa lābhīti vā, catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā pāvadati katheti bhaṇati dīpayati voharatīti—
mnd3:21.11 anānupuṭṭhova paresaṁ pāva.
mnd3:22.1 Anariyadhammaṁ kusalā tamāhūti.
mnd3:22.2 Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evamāhaṁsu—
mnd3:22.3 “anariyānaṁ eso dhammo, neso dhammo ariyānaṁ;
mnd3:22.4 bālānaṁ eso dhammo, neso dhammo paṇḍitānaṁ;
mnd3:22.5 asappurisānaṁ eso dhammo, neso dhammo sappurisānan”ti.
mnd3:22.6 Evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd3:22.7 anariyadhammaṁ kusalā tamāhu.
mnd3:23.1 Yo ātumānaṁ sayameva pāvāti.
mnd3:23.2 Ātumā vuccati attā.
mnd3:23.3 Sayameva pāvāti sayameva attānaṁ pāvadati—
mnd3:23.4 ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā,
mnd3:23.5 jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā,
mnd3:23.6 uccā kulā pabbajitoti vā, mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā, uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā,
mnd3:23.7 lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā, suttantikoti vā, vinayadharoti vā, dhammakathikoti vā, āraññikoti vā, piṇḍapātikoti vā, paṁsukūlikoti vā, tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā, khalupacchābhattikoti vā, nesajjikoti vā, yathāsanthatikoti vā,
mnd3:23.8 paṭhamassa jhānassa lābhīti vā, dutiyassa jhānassa lābhīti vā, tatiyassa jhānassa lābhīti vā, catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā pāvadati katheti bhaṇati dīpayati voharatīti—
mnd3:23.9 yo ātumānaṁ sayameva pāvāti.
mnd3:24.1 Tenāha bhagavā—
mnd3:25.1 “Yo attano sīlavatāni jantu,
mnd3:25.2 Anānupuṭṭhova paresa pāva;
mnd3:25.3 Anariyadhammaṁ kusalā tamāhu,
mnd3:25.4 Yo ātumānaṁ sayameva pāvā”ti.
mnd3:26.1 Santo ca bhikkhu abhinibbutatto,
mnd3:26.2 Itihanti sīlesu akatthamāno;
mnd3:26.3 Tamariyadhammaṁ kusalā vadanti,
mnd3:26.4 Yassussadā natthi kuhiñci loke.
mnd3:27.1 Santo ca bhikkhu abhinibbutattoti.
mnd3:27.2 Santoti rāgassa samitattā santo,
mnd3:27.3 dosassa samitattā santo,
mnd3:27.4 mohassa samitattā santo,
mnd3:27.5 kodhassa …
mnd3:27.6 upanāhassa …
mnd3:27.7 makkhassa …
mnd3:27.8 paḷāsassa …
mnd3:27.9 issāya …
mnd3:27.10 macchariyassa …
mnd3:27.11 māyāya …
mnd3:27.12 sāṭheyyassa …
mnd3:27.13 thambhassa …
mnd3:27.14 sārambhassa …
mnd3:27.15 mānassa …
mnd3:27.16 atimānassa …
mnd3:27.17 madassa …
mnd3:27.18 pamādassa …
mnd3:27.19 sabbakilesānaṁ …
mnd3:27.20 sabbaduccaritānaṁ …
mnd3:27.21 sabbadarathānaṁ …
mnd3:27.22 sabbapariḷāhānaṁ …
mnd3:27.23 sabbasantāpānaṁ …
mnd3:27.24 sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
mnd3:27.25 santo.
mnd3:27.26 Bhikkhūti sattannaṁ dhammānaṁ bhinnattā bhikkhu—
mnd3:27.27 sakkāyadiṭṭhi bhinnā hoti, vicikicchā bhinnā hoti, sīlabbataparāmāso bhinno hoti, rāgo bhinno hoti, doso bhinno hoti, moho bhinno hoti, māno bhinno hoti.
mnd3:27.28 Bhinnāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
mnd3:28.1 “Pajjena katena attanā,
mnd3:28.2 (sabhiyāti bhagavā)
mnd3:28.3 Parinibbānagato vitiṇṇakaṅkho;
mnd3:28.4 Vibhavañca bhavañca vippahāya,
mnd3:28.5 Vusitavā khīṇapunabbhavo sa bhikkhū”ti.
mnd3:29.1 Santo ca bhikkhu abhinibbutattoti rāgassa nibbāpitattā abhinibbutatto, dosassa nibbāpitattā abhinibbutatto, mohassa nibbāpitattā abhinibbutatto, kodhassa …
mnd3:29.2 upanāhassa …
mnd3:29.3 makkhassa …
mnd3:29.4 paḷāsassa …
mnd3:29.5 issāya …
mnd3:29.6 macchariyassa …
mnd3:29.7 māyāya …
mnd3:29.8 sāṭheyyassa …
mnd3:29.9 thambhassa …
mnd3:29.10 sārambhassa …
mnd3:29.11 mānassa …
mnd3:29.12 atimānassa …
mnd3:29.13 madassa …
mnd3:29.14 pamādassa …
mnd3:29.15 sabbakilesānaṁ …
mnd3:29.16 sabbaduccaritānaṁ …
mnd3:29.17 sabbadarathānaṁ …
mnd3:29.18 sabbapariḷāhānaṁ …
mnd3:29.19 sabbasantāpānaṁ …
mnd3:29.20 sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbāpitattā abhinibbutattoti—
mnd3:29.21 santo ca bhikkhu abhinibbutatto.
mnd3:30.1 Itihanti sīlesu akatthamānoti.
mnd3:30.2 Itīti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā metaṁ—
mnd3:30.3 itihanti.
mnd3:30.4 Sīlesu akatthamānoti.
mnd3:30.5 Idhekacco katthī hoti vikatthī.
mnd3:30.6 So katthati vikatthati.
mnd3:30.7 Ahamasmi sīlasampannoti vā, vatasampannoti vā, sīlabbatasampannoti vā,
mnd3:30.8 jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā …pe…
mnd3:30.9 nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati.
mnd3:30.10 Evaṁ na katthati na vikatthati.
mnd3:30.11 Katthanā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd3:30.12 itihanti sīlesu akatthamāno.
mnd3:31.1 Tamariyadhammaṁ kusalā vadantīti.
mnd3:31.2 Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evaṁ vadanti—
mnd3:31.3 “ariyānaṁ eso dhammo, neso dhammo anariyānaṁ;
mnd3:31.4 paṇḍitānaṁ eso dhammo, neso dhammo bālānaṁ;
mnd3:31.5 sappurisānaṁ eso dhammo, neso dhammo asappurisānan”ti.
mnd3:31.6 Evaṁ vadanti, ariyānaṁ evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd3:31.7 tamariyadhammaṁ kusalā vadanti.
mnd3:32.1 Yassussadā natthi kuhiñci loketi.
mnd3:32.2 Yassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd3:32.3 Ussadāti sattussadā—
mnd3:32.4 rāgussado, dosussado, mohussado, mānussado, diṭṭhussado, kilesussado, kammussado.
mnd3:32.5 Yassime ussadā natthi na santi na vijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.
mnd3:32.6 Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.
mnd3:32.7 Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—
mnd3:32.8 yassussadā natthi kuhiñci loke.
mnd3:33.1 Tenāha bhagavā—
mnd3:34.1 “Santo ca bhikkhu abhinibbutatto,
mnd3:34.2 Itihanti sīlesu akatthamāno;
mnd3:34.3 Tamariyadhammaṁ kusalā vadanti,
mnd3:34.4 Yassussadā natthi kuhiñci loke”ti.
mnd3:35.1 Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā,
mnd3:35.2 Purakkhatā santi avīvadātā;
mnd3:35.3 Yadattani passati ānisaṁsaṁ,
mnd3:35.4 Taṁ nissito kuppapaṭiccasantiṁ.
mnd3:36.1 Pakappitā saṅkhatā yassa dhammāti.
mnd3:36.2 Pakappanāti dve pakappanā—
mnd3:36.3 taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe…
mnd3:36.4 ayaṁ taṇhāpakappanā …pe…
mnd3:36.5 ayaṁ diṭṭhipakappanā.
mnd3:36.6 Saṅkhatāti saṅkhatā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi—
mnd3:36.7 saṅkhatā.
mnd3:36.8 Atha vā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammātipi—
mnd3:36.9 saṅkhatā.
mnd3:36.10 Yassāti diṭṭhigatikassa.
mnd3:36.11 Dhammā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatānīti—
mnd3:36.12 pakappitā saṅkhatā yassa dhammā.
mnd3:37.1 Purakkhatā santi avīvadātāti.
mnd3:37.2 Purakkhatāti dve purekkhārā—
mnd3:37.3 taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…
mnd3:37.4 ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…
mnd3:37.5 ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.
mnd3:37.6 Tassa taṇhāpurekkhāro appahīno, diṭṭhipurekkhāro appaṭinissaṭṭho.
mnd3:37.7 Tassa taṇhāpurekkhārassa appahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa appaṭinissaṭṭhattā so taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati taṇhādhajo taṇhāketu taṇhādhipateyyo, diṭṭhidhajo diṭṭhiketu diṭṭhādhipateyyo, taṇhāya vā diṭṭhiyā vā parivārito caratīti—
mnd3:37.8 purakkhatā.
mnd3:37.9 Santīti santi saṁvijjanti atthi upalabbhanti.
mnd3:37.10 Avīvadātāti avevadātā avodātā aparisuddhā saṅkiliṭṭhā saṅkilesikāti—
mnd3:37.11 purakkhatā santi avīvadātā.
mnd3:38.1 Yadattani passati ānisaṁsanti.
mnd3:38.2 Yadattanīti yaṁ attani.
mnd3:38.3 Attā vuccati diṭṭhigataṁ.
mnd3:38.4 Attano diṭṭhiyā dve ānisaṁse passati—
mnd3:38.5 diṭṭhadhammikañca ānisaṁsaṁ, samparāyikañca ānisaṁsaṁ.
mnd3:38.6 Katamo diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso?
mnd3:38.7 Yaṁdiṭṭhiko satthā hoti, taṁdiṭṭhikā sāvakā honti.
mnd3:38.8 Taṁdiṭṭhikaṁ satthāraṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti apacitiṁ karonti.
mnd3:38.9 Labhati ca tatonidānaṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ—
mnd3:38.10 ayaṁ diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso.
mnd3:38.11 Katamo diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso?
mnd3:38.12 Ayaṁ diṭṭhi alaṁ nāgattāya vā supaṇṇattāya vā yakkhattāya vā asurattāya vā gandhabbattāya vā mahārājattāya vā indattāya vā brahmattāya vā devattāya vā.
mnd3:38.13 Ayaṁ diṭṭhi suddhiyā visuddhiyā parisuddhiyā, muttiyā vimuttiyā parimuttiyā.
mnd3:38.14 Imāya diṭṭhiyā sujjhanti visujjhanti parisujjhanti muccanti vimuccanti parimuccanti.
mnd3:38.15 Imāya diṭṭhiyā sujjhissāmi visujjhissāmi parisujjhissāmi, muccissāmi vimuccissāmi parimuccissāmīti āyatiṁ phalapāṭikaṅkhī hoti—
mnd3:38.16 ayaṁ diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso.
mnd3:38.17 Attano diṭṭhiyā ime dve ānisaṁse passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti—
mnd3:38.18 yadattani passati ānisaṁsaṁ.
mnd3:39.1 Taṁ nissito kuppapaṭiccasantinti.
mnd3:39.2 Tisso santiyo—
mnd3:39.3 accantasanti, tadaṅgasanti, sammutisanti.
mnd3:39.4 Katamā accantasanti?
mnd3:39.5 Accantasanti vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd3:39.6 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd3:39.7 Ayaṁ accantasanti.
mnd3:39.8 Katamā tadaṅgasanti?
mnd3:39.9 Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇā santā honti;
mnd3:39.10 dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārā santā honti;
mnd3:39.11 tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pīti santā hoti;
mnd3:39.12 catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhā santā honti;
mnd3:39.13 ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññā paṭighasaññā nānattasaññā santā hoti;
mnd3:39.14 viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā santā hoti;
mnd3:39.15 ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā santā hoti;
mnd3:39.16 nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā santā hoti.
mnd3:39.17 Ayaṁ tadaṅgasanti.
mnd3:39.18 Katamā sammutisanti?
mnd3:39.19 Sammutisantiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisantiyo.
mnd3:39.20 Api ca sammutisanti imasmiṁ atthe adhippetā santīti.
mnd3:39.21 Taṁ nissito kuppapaṭiccasantinti.
mnd3:39.22 Kuppasantiṁ pakuppasantiṁ eritasantiṁ sameritasantiṁ calitasantiṁ ghaṭṭitasantiṁ kappitasantiṁ pakappitasantiṁ aniccaṁ saṅkhataṁ paṭiccasamuppannaṁ khayadhammaṁ vayadhammaṁ virāgadhammaṁ nirodhadhammaṁ, santiṁ nissito asito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—
mnd3:39.23 taṁ nissito kuppapaṭiccasantiṁ.
mnd3:40.1 Tenāha bhagavā—
mnd3:41.1 “Pakappitā saṅkhatā yassa dhammā,
mnd3:41.2 Purakkhatā santi avīvadātā;
mnd3:41.3 Yadattani passati ānisaṁsaṁ,
mnd3:41.4 Taṁ nissito kuppapaṭiccasantin”ti.
mnd3:42.1 Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā,
mnd3:42.2 Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;
mnd3:42.3 Tasmā naro tesu nivesanesu,
mnd3:42.4 Nirassatī ādiyatī ca dhammaṁ.
mnd3:43.1 Diṭṭhīnivesā na hi svātivattāti.
mnd3:43.2 Diṭṭhīnivesāti “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti abhinivesaparāmāso diṭṭhinivesanaṁ.
mnd3:43.3 “Asassato loko …
mnd3:43.4 antavā loko …
mnd3:43.5 anantavā loko …
mnd3:43.6 taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …
mnd3:43.7 aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …
mnd3:43.8 hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd3:43.9 na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd3:43.10 hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd3:43.11 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti abhinivesaparāmāso diṭṭhinivesananti.
mnd3:43.12 Diṭṭhīnivesā na hi svātivattāti diṭṭhinivesā na hi svātivattā durativattā duttarā duppatarā dussamatikkamā dubbinivattāti—
mnd3:43.13 diṭṭhīnivesā na hi svātivattā.
mnd3:44.1 Dhammesu niccheyya samuggahītanti.
mnd3:44.2 Dhammesūti dvāsaṭṭhidiṭṭhigatesu.
mnd3:44.3 Niccheyyāti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd3:44.4 Samuggahītanti nivesanesu odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho.
mnd3:44.5 Idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttanti—
mnd3:44.6 dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.
mnd3:45.1 Tasmā naro tesu nivesanesūti.
mnd3:45.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānaṁ.
mnd3:45.3 Naroti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.
mnd3:45.4 Tesu nivesanesūti tesu diṭṭhinivesanesūti—
mnd3:45.5 tasmā naro tesu nivesanesu.
mnd3:46.1 Nirassatī ādiyatī ca dhammanti.
mnd3:46.2 Nirassatīti dvīhi kāraṇehi nirassati—
mnd3:46.3 paravicchindanāya vā nirassati, anabhisambhuṇanto vā nirassati.
mnd3:46.4 Kathaṁ paravicchindanāya nirassati?
mnd3:46.5 Paro vicchindeti—
mnd3:46.6 so satthā na sabbaññū,
mnd3:46.7 dhammo na svākkhāto,
mnd3:46.8 gaṇo na suppaṭipanno,
mnd3:46.9 diṭṭhi na bhaddikā,
mnd3:46.10 paṭipadā na supaññattā,
mnd3:46.11 maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—
mnd3:46.12 evaṁ paro vicchindeti.
mnd3:46.13 Evaṁ vicchindiyamāno satthāraṁ nirassati, dhammakkhānaṁ nirassati, gaṇaṁ nirassati, diṭṭhiṁ nirassati, paṭipadaṁ nirassati, maggaṁ nirassati.
mnd3:46.14 Evaṁ paravicchindanāya nirassati.
mnd3:46.15 Kathaṁ anabhisambhuṇanto nirassati?
mnd3:46.16 Sīlaṁ anabhisambhuṇanto sīlaṁ nirassati, vataṁ anabhisambhuṇanto vataṁ nirassati, sīlabbataṁ anabhisambhuṇanto sīlabbataṁ nirassati.
mnd3:46.17 Evaṁ anabhisambhuṇanto nirassati.
mnd3:46.18 Ādiyatī ca dhammanti.
mnd3:46.19 Satthāraṁ gaṇhāti, dhammakkhānaṁ gaṇhāti, gaṇaṁ gaṇhāti, diṭṭhiṁ gaṇhāti, paṭipadaṁ gaṇhāti, maggaṁ gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—
mnd3:46.20 nirassatī ādiyatī ca dhammaṁ.
mnd3:47.1 Tenāha bhagavā—
mnd3:48.1 “Diṭṭhīnivesā na hi svātivattā,
mnd3:48.2 Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;
mnd3:48.3 Tasmā naro tesu nivesanesu,
mnd3:48.4 Nirassatī ādiyatī ca dhamman”ti.
mnd3:49.1 Dhonassa hi natthi kuhiñci loke,
mnd3:49.2 Pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu;
mnd3:49.3 Māyañca mānañca pahāya dhono,
mnd3:49.4 Sa kena gaccheyya anūpayo so.
mnd3:50.1 Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesūti.
mnd3:50.2 Dhonoti.
mnd3:50.3 Dhonā vuccati paññā—
mnd3:50.4 yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
mnd3:50.5 Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?
mnd3:50.6 Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;
mnd3:50.7 vacīduccaritaṁ …
mnd3:50.8 manoduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;
mnd3:50.9 rāgo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;
mnd3:50.10 doso …
mnd3:50.11 moho …
mnd3:50.12 kodho …
mnd3:50.13 upanāho …
mnd3:50.14 makkho …
mnd3:50.15 paḷāso dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;
mnd3:50.16 issā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca;
mnd3:50.17 macchariyaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;
mnd3:50.18 māyā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca;
mnd3:50.19 sāṭheyyaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca;
mnd3:50.20 thambho dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;
mnd3:50.21 sārambho …
mnd3:50.22 māno …
mnd3:50.23 atimāno …
mnd3:50.24 mado …
mnd3:50.25 pamādo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;
mnd3:50.26 sabbe kilesā, sabbe duccaritā, sabbe darathā, sabbe pariḷāhā, sabbe santāpā, sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
mnd3:50.27 Taṅkāraṇā dhonā vuccati paññā.
mnd3:51.1 Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca;
mnd3:51.2 sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;
mnd3:51.3 sammāvācāya micchāvācā dhutā ca dhotā ca …pe…
mnd3:51.4 sammākammantena micchākammanto dhuto ca …
mnd3:51.5 sammāājīvena micchāājīvo dhuto ca …
mnd3:51.6 sammāvāyāmena micchāvāyāmo dhuto ca …
mnd3:51.7 sammāsatiyā micchāsati dhutā ca …
mnd3:51.8 sammāsamādhinā micchāsamādhi dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca;
mnd3:51.9 sammāñāṇena micchāñāṇaṁ dhutaṁ ca …
mnd3:51.10 sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
mnd3:52.1 Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā, sabbe duccaritā, sabbe darathā, sabbe pariḷāhā, sabbe santāpā, sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
mnd3:52.2 Arahā imehi dhoneyyehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato;
mnd3:52.3 tasmā arahā dhono.
mnd3:52.4 So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti—
mnd3:52.5 dhono.
mnd3:52.6 Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.
mnd3:52.7 Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloke.
mnd3:53.1 Pakappitāti dve pakappanā—
mnd3:53.2 taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe…
mnd3:53.3 ayaṁ taṇhāpakappanā …pe…
mnd3:53.4 ayaṁ diṭṭhipakappanā.
mnd3:53.5 Bhavābhavesūti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.
mnd3:53.6 Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesūti dhonassa kuhiñci loke bhavābhavesu ca kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā diṭṭhi natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd3:53.7 dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu.
mnd3:54.1 Māyañca mānañca pahāya dhonoti.
mnd3:54.2 Māyā vuccati vañcanikā cariyā.
mnd3:54.3 Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā, vācāya duccaritaṁ caritvā, manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati—
mnd3:54.4 “mā maṁ jaññā”ti icchati, “mā maṁ jaññā”ti saṅkappeti, “mā maṁ jaññā”ti vācaṁ bhāsati, “mā maṁ jaññā”ti kāyena parakkamati.
mnd3:54.5 Yā evarūpā māyā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā, ayaṁ vuccati māyā.
mnd3:55.1 Mānoti ekavidhena māno—
mnd3:55.2 yā cittassa unnati.
mnd3:55.3 Duvidhena māno—
mnd3:55.4 attukkaṁsanamāno, paravambhanamāno.
mnd3:55.5 Tividhena māno—
mnd3:55.6 “seyyohamasmī”ti māno, “sadisohamasmī”ti māno, “hīnohamasmī”ti māno.
mnd3:55.7 Catubbidhena māno—
mnd3:55.8 lābhena mānaṁ janeti, yasena mānaṁ janeti, pasaṁsāya mānaṁ janeti, sukhena mānaṁ janeti.
mnd3:55.9 Pañcavidhena māno—
mnd3:55.10 “lābhimhi manāpikānaṁ rūpānan”ti mānaṁ janeti, “lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ …
mnd3:55.11 gandhānaṁ …
mnd3:55.12 rasānaṁ …
mnd3:55.13 phoṭṭhabbānan”ti mānaṁ janeti.
mnd3:55.14 Chabbidhena māno—
mnd3:55.15 cakkhusampadāya mānaṁ janeti, sotasampadāya …
mnd3:55.16 ghānasampadāya …
mnd3:55.17 jivhāsampadāya …
mnd3:55.18 kāyasampadāya …
mnd3:55.19 manosampadāya mānaṁ janeti.
mnd3:55.20 Sattavidhena māno—
mnd3:55.21 māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno.
mnd3:55.22 Aṭṭhavidhena māno—
mnd3:55.23 lābhena mānaṁ janeti, alābhena omānaṁ janeti, yasena mānaṁ janeti, ayasena omānaṁ janeti, pasaṁsāya mānaṁ janeti, nindāya omānaṁ janeti, sukhena mānaṁ janeti, dukkhena omānaṁ janeti.
mnd3:55.24 Navavidhena māno—
mnd3:55.25 seyyassa seyyohamasmīti māno, seyyassa sadisohamasmīti māno, seyyassa hīnohamasmīti māno, sadisassa seyyohamasmīti māno, sadisassa sadisohamasmīti māno, sadisassa hīnohamasmīti māno, hīnassa seyyohamasmīti māno, hīnassa sadisohamasmīti māno, hīnassa hīnohamasmīti māno.
mnd3:55.26 Dasavidhena māno—
mnd3:55.27 idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd3:55.28 Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—
mnd3:55.29 ayaṁ vuccati māno.
mnd3:55.30 Māyañca mānañca pahāya dhonoti.
mnd3:55.31 Dhono māyañca mānañca pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
mnd3:55.32 māyañca mānañca pahāya dhono.
mnd3:56.1 Sa kena gaccheyya anūpayo soti.
mnd3:56.2 Upayāti dve upayā—
mnd3:56.3 taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…
mnd3:56.4 ayaṁ taṇhūpayo …pe…
mnd3:56.5 ayaṁ diṭṭhūpayo.
mnd3:56.6 Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.
mnd3:56.7 Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayo puggalo kena rāgena gaccheyya, kena dosena gaccheyya, kena mohena gaccheyya, kena mānena gaccheyya, kāya diṭṭhiyā gaccheyya, kena uddhaccena gaccheyya, kāya vicikicchāya gaccheyya, kehi anusayehi gaccheyya—
mnd3:56.8 rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
mnd3:56.9 Te abhisaṅkhārā pahīnā.
mnd3:56.10 Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena gaccheyya—
mnd3:56.11 nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.
mnd3:56.12 So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi, yena gaccheyyāti—
mnd3:56.13 sa kena gaccheyya anūpayo so.
mnd3:57.1 Tenāha bhagavā—
mnd3:58.1 “Dhonassa hi natthi kuhiñci loke,
mnd3:58.2 Pakappitā diṭṭhi bhavābhavesu;
mnd3:58.3 Māyañca mānañca pahāya dhono,
mnd3:58.4 Sa kena gaccheyya anūpayo so”ti.
mnd3:59.1 Upayo hi dhammesu upeti vādaṁ,
mnd3:59.2 Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya;
mnd3:59.3 Attā nirattā na hi tassa atthi,
mnd3:59.4 Adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṁ.
mnd3:60.1 Upayo hi dhammesu upeti vādanti.
mnd3:60.2 Upayāti dve upayā—
mnd3:60.3 taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…
mnd3:60.4 ayaṁ taṇhūpayo …pe…
mnd3:60.5 ayaṁ diṭṭhūpayo.
mnd3:60.6 Tassa taṇhūpayo appahīno, diṭṭhūpayo appaṭinissaṭṭho.
mnd3:60.7 Taṇhūpayassa appahīnattā, diṭṭhūpayassa appaṭinissaṭṭhattā dhammesu vādaṁ upeti—
mnd3:60.8 rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
mnd3:60.9 Te abhisaṅkhārā appahīnā.
mnd3:60.10 Abhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā vādaṁ upeti.
mnd3:60.11 Nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā vādaṁ upeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—
mnd3:60.12 upayo hi dhammesu upeti vādaṁ.
mnd3:61.1 Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyyāti.
mnd3:61.2 Upayāti dve upayā—
mnd3:61.3 taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…
mnd3:61.4 ayaṁ taṇhūpayo …pe…
mnd3:61.5 ayaṁ diṭṭhūpayo.
mnd3:61.6 Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.
mnd3:61.7 Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayaṁ puggalaṁ kena rāgena vadeyya, kena dosena vadeyya, kena mohena vadeyya, kena mānena vadeyya, kāya diṭṭhiyā vadeyya, kena uddhaccena vadeyya, kāya vicikicchāya vadeyya, kehi anusayehi vadeyya—
mnd3:61.8 rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
mnd3:61.9 Te abhisaṅkhārā pahīnā.
mnd3:61.10 Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena vadeyya—
mnd3:61.11 nerayikoti vā …pe…
mnd3:61.12 nevasaññīnāsaññīti vā.
mnd3:61.13 So hetu natthi, paccayo natthi, kāraṇaṁ natthi, yena vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—
mnd3:61.14 anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya.
mnd3:62.1 Attā nirattā na hi tassa atthīti.
mnd3:62.2 Attāti attānudiṭṭhi natthi.
mnd3:62.3 Nirattāti ucchedadiṭṭhi natthi.
mnd3:62.4 Attāti gahitaṁ natthi.
mnd3:62.5 Nirattāti muñcitabbaṁ natthi.
mnd3:62.6 Yassatthi gahitaṁ, tassatthi muñcitabbaṁ;
mnd3:62.7 yassatthi muñcitabbaṁ, tassatthi gahitaṁ.
mnd3:62.8 Gahaṇaṁ muñcanā samatikkanto arahā buddhiparihānivītivatto.
mnd3:62.9 So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—
mnd3:62.10 attā nirattā na hi tassa atthi.
mnd3:63.1 Adhosi so diṭṭhimidheva sabbanti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
mnd3:63.2 So sabbadiṭṭhigataṁ idheva adhosi dhuni sandhuni niddhuni pajahi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesīti—
mnd3:63.3 adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṁ.
mnd3:64.1 Tenāha bhagavā—
mnd3:65.1 “Upayo hi dhammesu upeti vādaṁ,
mnd3:65.2 Anūpayaṁ kena kathaṁ vadeyya;
mnd3:65.3 Attā nirattā na hi tassa atthi,
mnd3:65.4 Adhosi so diṭṭhimidheva sabban”ti.
mnd3:66.1 Duṭṭhaṭṭhakasuttaniddeso tatiyo.
mnd4:0.1 Mahāniddesa
mnd4:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd4:0.3 4. Suddhaṭṭhakasuttaniddesa
mnd4:1.1 Atha suddhaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd4:2.1 Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ,
mnd4:2.2 Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti;
mnd4:2.3 Evābhijānaṁ paramanti ñatvā,
mnd4:2.4 Suddhānupassīti pacceti ñāṇaṁ.
mnd4:3.1 Passāmi suddhaṁ paramaṁ aroganti.
mnd4:3.2 Passāmi suddhanti passāmi suddhaṁ, dakkhāmi suddhaṁ, olokemi suddhaṁ, nijjhāyāmi suddhaṁ, upaparikkhāmi suddhaṁ.
mnd4:3.3 Paramaṁ aroganti paramaṁ ārogyappattaṁ tāṇappattaṁ leṇappattaṁ saraṇappattaṁ abhayappattaṁ accutappattaṁ amatappattaṁ nibbānappattanti—
mnd4:3.4 passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ.
mnd4:4.1 Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hotīti.
mnd4:4.2 Cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena narassa suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimutti hoti, naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccatīti—
mnd4:4.3 diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti.
mnd4:5.1 Evābhijānaṁ paramanti ñatvāti.
mnd4:5.2 Evaṁ abhijānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto.
mnd4:5.3 “Idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
mnd4:5.4 evābhijānaṁ paramanti ñatvā.
mnd4:6.1 Suddhānupassīti pacceti ñāṇanti.
mnd4:6.2 Yo suddhaṁ passati, so suddhānupassī, pacceti ñāṇanti cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ñāṇanti pacceti, maggoti pacceti, pathoti pacceti, niyyānanti paccetīti—
mnd4:6.3 suddhānupassī pacceti ñāṇaṁ.
mnd4:7.1 Tenāha bhagavā—
mnd4:8.1 “Passāmi suddhaṁ paramaṁ arogaṁ,
mnd4:8.2 Diṭṭhena saṁsuddhi narassa hoti;
mnd4:8.3 Evābhijānaṁ paramanti ñatvā,
mnd4:8.4 Suddhānupassīti pacceti ñāṇan”ti.
mnd4:9.1 Diṭṭhena ce suddhi narassa hoti,
mnd4:9.2 Ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ;
mnd4:9.3 Aññena so sujjhati sopadhīko,
mnd4:9.4 Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānaṁ.
mnd4:10.1 Diṭṭhena ce suddhi narassa hotīti.
mnd4:10.2 Cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ce narassa suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimutti hoti, naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccatīti—
mnd4:10.3 diṭṭhena ce suddhi narassa hoti.
mnd4:11.1 Ñāṇena vā so pajahāti dukkhanti cakkhuviññāṇaṁ rūpadassanena ce naro jātidukkhaṁ pajahati, jarādukkhaṁ pajahati, byādhidukkhaṁ pajahati, maraṇadukkhaṁ pajahati, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadukkhaṁ pajahatīti—
mnd4:11.2 ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ.
mnd4:12.1 Aññena so sujjhati sopadhīkoti.
mnd4:12.2 Aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā naro sujjhati visujjhati parisujjhati, muccati vimuccati parimuccati.
mnd4:12.3 Sopadhīkoti sarāgo sadoso samoho samāno sataṇho sadiṭṭhi sakileso saupādānoti—
mnd4:12.4 aññena so sujjhati sopadhīko.
mnd4:13.1 Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānanti.
mnd4:13.2 Sāva diṭṭhi taṁ puggalaṁ pāvadati—
mnd4:13.3 iti vāyaṁ puggalo micchādiṭṭhiko viparītadassano.
mnd4:13.4 Tathā vadānanti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantaṁ.
mnd4:13.5 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantaṁ.
mnd4:13.6 “Asassato loko …
mnd4:13.7 antavā loko …
mnd4:13.8 anantavā loko …
mnd4:13.9 taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …
mnd4:13.10 aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …
mnd4:13.11 hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd4:13.12 na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd4:13.13 hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd4:13.14 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti tathā vadantaṁ kathentaṁ bhaṇantaṁ dīpayantaṁ voharantanti—
mnd4:13.15 diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānaṁ.
mnd4:14.1 Tenāha bhagavā—
mnd4:15.1 “Diṭṭhena ce suddhi narassa hoti,
mnd4:15.2 Ñāṇena vā so pajahāti dukkhaṁ;
mnd4:15.3 Aññena so sujjhati sopadhīko,
mnd4:15.4 Diṭṭhī hi naṁ pāva tathā vadānan”ti.
mnd4:16.1 Na brāhmaṇo aññato suddhimāha,
mnd4:16.2 Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;
mnd4:16.3 Puññe ca pāpe ca anūpalitto,
mnd4:16.4 Attañjaho nayidha pakubbamāno.
mnd4:17.1 Na brāhmaṇo aññato suddhimāha diṭṭhe sute sīlavate mute vāti.
mnd4:17.2 Nāti paṭikkhepo.
mnd4:17.3 Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—
mnd4:17.4 sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti, rāgo bāhito hoti, doso bāhito hoti, moho bāhito hoti, māno bāhito hoti.
mnd4:17.5 Bāhitāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
mnd4:18.1 Bāhitvā sabbapāpakāni,
mnd4:18.2 (sabhiyāti bhagavā)
mnd4:18.3 Vimalo sādhusamāhito ṭhitatto;
mnd4:18.4 Saṁsāramaticca kevalī so,
mnd4:18.5 Asito tādi pavuccate sa brahmā.
mnd4:19.1 Na brāhmaṇo aññato suddhimāhāti.
mnd4:19.2 Brāhmaṇo aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyena aṭṭhaṅgikena maggena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ, nāha na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—
mnd4:19.3 na brāhmaṇo aññato suddhimāha.
mnd4:20.1 Diṭṭhe sute sīlavate mute vāti.
mnd4:20.2 Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhisuddhikā.
mnd4:20.3 Te ekaccānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti, ekaccānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.
mnd4:20.4 Katamesaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti?
mnd4:20.5 Te kālato vuṭṭhahitvā abhimaṅgalagatāni rūpāni passanti—
mnd4:20.6 cāṭakasakuṇaṁ passanti, phussaveḷuvalaṭṭhiṁ passanti, gabbhinitthiṁ passanti, kumārakaṁ khandhe āropetvā gacchantaṁ passanti, puṇṇaghaṭaṁ passanti, rohitamacchaṁ passanti, ājaññaṁ passanti, ājaññarathaṁ passanti, usabhaṁ passanti, gokapilaṁ passanti.
mnd4:20.7 Evarūpānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ maṅgalaṁ paccenti.
mnd4:20.8 Katamesaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti?
mnd4:20.9 Palālapuñjaṁ passanti, takkaghaṭaṁ passanti, rittaghaṭaṁ passanti, naṭaṁ passanti, naggasamaṇakaṁ passanti, kharaṁ passanti, kharayānaṁ passanti, ekayuttayānaṁ passanti, kāṇaṁ passanti, kuṇiṁ passanti, khañjaṁ passanti, pakkhahataṁ passanti, jiṇṇakaṁ passanti, byādhikaṁ passanti, mataṁ passanti.
mnd4:20.10 Evarūpānaṁ rūpānaṁ dassanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.
mnd4:20.11 Ime te samaṇabrāhmaṇā diṭṭhisuddhikā.
mnd4:20.12 Te diṭṭhena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.
mnd4:21.1 Santeke samaṇabrāhmaṇā sutasuddhikā.
mnd4:21.2 Te ekaccānaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti, ekaccānaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.
mnd4:21.3 Katamesaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti?
mnd4:21.4 Te kālato vuṭṭhahitvā abhimaṅgalagatāni saddāni suṇanti—
mnd4:21.5 vaḍḍhāti vā vaḍḍhamānāti vā puṇṇāti vā phussāti vā asokāti vā sumanāti vā sunakkhattāti vā sumaṅgalāti vā sirīti vā sirīvaḍḍhāti vā.
mnd4:21.6 Evarūpānaṁ saddānaṁ savanaṁ maṅgalaṁ paccenti.
mnd4:21.7 Katamesaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti?
mnd4:21.8 Kāṇoti vā kuṇīti vā khañjoti vā pakkhahatoti vā jiṇṇakoti vā byādhikoti vā matoti vā chindanti vā bhindanti vā daḍḍhanti vā naṭṭhanti vā natthīti vā.
mnd4:21.9 Evarūpānaṁ saddānaṁ savanaṁ amaṅgalaṁ paccenti.
mnd4:21.10 Ime te samaṇabrāhmaṇā sutasuddhikā.
mnd4:21.11 Te sutena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.
mnd4:22.1 Santeke samaṇabrāhmaṇā sīlasuddhikā.
mnd4:22.2 Te sīlamattena saṁyamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.
mnd4:22.3 Samaṇamuṇḍikāputto evamāha—
mnd4:22.4 “catūhi kho ahaṁ, gahapati, dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattippattaṁ samaṇaṁ ayojjaṁ.
mnd4:22.5 Katamehi catūhi?
mnd4:22.6 Idha, gahapati, na kāyena pāpakaṁ kammaṁ karoti, na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati, na pāpakaṁ saṅkappaṁ saṅkappati, na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati.
mnd4:22.7 Imehi kho ahaṁ, gahapati, catūhi dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññāpemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattippattaṁ samaṇaṁ ayojjaṁ”.
mnd4:22.8 Evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā sīlasuddhikā, te sīlamattena saṁyamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.
mnd4:23.1 Santeke samaṇabrāhmaṇā vatasuddhikā.
mnd4:23.2 Te hatthivatikā vā honti, assavatikā vā honti, govatikā vā honti, kukkuravatikā vā honti, kākavatikā vā honti, vāsudevavatikā vā honti, baladevavatikā vā honti, puṇṇabhaddavatikā vā honti, maṇibhaddavatikā vā honti, aggivatikā vā honti, nāgavatikā vā honti, supaṇṇavatikā vā honti, yakkhavatikā vā honti, asuravatikā vā honti, gandhabbavatikā vā honti, mahārājavatikā vā honti, candavatikā vā honti, sūriyavatikā vā honti, indavatikā vā honti, brahmavatikā vā honti, devavatikā vā honti, disāvatikā vā honti.
mnd4:23.3 Ime te samaṇabrāhmaṇā vatasuddhikā.
mnd4:23.4 Te vatena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.
mnd4:24.1 Santeke samaṇabrāhmaṇā mutasuddhikā.
mnd4:24.2 Te kālato uṭṭhahitvā pathaviṁ āmasanti, haritaṁ āmasanti, gomayaṁ āmasanti, kacchapaṁ āmasanti, phālaṁ akkamanti, tilavāhaṁ āmasanti, phussatilaṁ khādanti, phussatelaṁ makkhenti, phussadantakaṭṭhaṁ khādanti, phussamattikāya nhāyanti, phussasāṭakaṁ nivāsenti, phussaveṭhanaṁ veṭhenti.
mnd4:24.3 Ime te samaṇabrāhmaṇā mutasuddhikā.
mnd4:24.4 Te mutena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.
mnd4:24.5 Na brāhmaṇo aññato suddhimāha.
mnd4:25.1 Diṭṭhe sute sīlavate mute vāti.
mnd4:25.2 Brāhmaṇo diṭṭhasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, sutasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, sīlasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, vatasuddhiyāpi suddhiṁ nāha, mutasuddhiyāpi suddhiṁ nāha na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—
mnd4:25.3 na brāhmaṇo aññato suddhimāha diṭṭhe sute sīlavate mute vā.
mnd4:26.1 Puññe ca pāpe ca anūpalittoti.
mnd4:26.2 Puññaṁ vuccati yaṁ kiñci tedhātukaṁ kusalābhisaṅkhāraṁ, apuññaṁ vuccati sabbaṁ akusalaṁ.
mnd4:26.3 Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;
mnd4:26.4 ettāvatā puññe ca pāpe ca na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anūpalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd4:26.5 puññe ca pāpe ca anūpalitto.
mnd4:27.1 Attañjaho nayidha pakubbamānoti.
mnd4:27.2 Attañjahoti attadiṭṭhijaho.
mnd4:27.3 Attañjahoti gāhaṁ jaho.
mnd4:27.4 Attañjahoti taṇhāvasena diṭṭhivasena gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ, sabbaṁ taṁ cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ.
mnd4:27.5 Nayidha pakubbamānoti puññābhisaṅkhāraṁ vā apuññābhisaṅkhāraṁ vā āneñjābhisaṅkhāraṁ vā apakubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—
mnd4:27.6 attañjaho nayidha pakubbamāno.
mnd4:28.1 Tenāha bhagavā—
mnd4:29.1 “Na brāhmaṇo aññato suddhimāha,
mnd4:29.2 Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;
mnd4:29.3 Puññe ca pāpe ca anūpalitto,
mnd4:29.4 Attañjaho nayidha pakubbamāno”ti.
mnd4:30.1 Purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse,
mnd4:30.2 Ejānugā te na taranti saṅgaṁ;
mnd4:30.3 Te uggahāyanti nirassajanti,
mnd4:30.4 Kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāya.
mnd4:31.1 Purimaṁ pahāya aparaṁ sitāseti.
mnd4:31.2 Purimaṁ satthāraṁ pahāya paraṁ satthāraṁ nissitā;
mnd4:31.3 purimaṁ dhammakkhānaṁ pahāya aparaṁ dhammakkhānaṁ nissitā;
mnd4:31.4 purimaṁ gaṇaṁ pahāya aparaṁ gaṇaṁ nissitā;
mnd4:31.5 purimaṁ diṭṭhiṁ pahāya aparaṁ diṭṭhiṁ nissitā;
mnd4:31.6 purimaṁ paṭipadaṁ pahāya aparaṁ paṭipadaṁ nissitā;
mnd4:31.7 purimaṁ maggaṁ pahāya aparaṁ maggaṁ nissitā sannissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—
mnd4:31.8 purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse.
mnd4:32.1 Ejānugā te na taranti saṅganti.
mnd4:32.2 Ejā vuccati taṇhā.
mnd4:32.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd4:32.4 Ejānugāti ejānugā ejānugatā ejānusaṭā ejāya pannā patitā abhibhūtā pariyādinnacittā.
mnd4:32.5 Te na taranti saṅganti rāgasaṅgaṁ dosasaṅgaṁ mohasaṅgaṁ mānasaṅgaṁ diṭṭhisaṅgaṁ kilesasaṅgaṁ duccaritasaṅgaṁ na taranti na uttaranti na pataranti na samatikkamanti na vītivattantīti—
mnd4:32.6 ejānugā te na taranti saṅgaṁ.
mnd4:33.1 Te uggahāyanti nirassajantīti satthāraṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ satthāraṁ gaṇhanti;
mnd4:33.2 dhammakkhānaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ dhammakkhānaṁ gaṇhanti;
mnd4:33.3 gaṇaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ gaṇaṁ gaṇhanti;
mnd4:33.4 diṭṭhiṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ diṭṭhiṁ gaṇhanti;
mnd4:33.5 paṭipadaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ paṭipadaṁ gaṇhanti;
mnd4:33.6 maggaṁ gaṇhanti, taṁ muñcitvā aññaṁ maggaṁ gaṇhanti;
mnd4:33.7 gaṇhanti ca muñcanti ca ādiyanti ca nirassajanti cāti—
mnd4:33.8 te uggahāyanti nirassajanti.
mnd4:34.1 Kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāyāti.
mnd4:34.2 Yathā makkaṭo araññe pavane caramāno sākhaṁ gaṇhāti, taṁ muñcitvā aññaṁ sākhaṁ gaṇhāti.
mnd4:34.3 Evamevaṁ puthusamaṇabrāhmaṇā puthudiṭṭhigatāni gaṇhanti ca muñcanti ca ādiyanti ca nirassajanti cāti—
mnd4:34.4 kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāya.
mnd4:35.1 Tenāha bhagavā—
mnd4:36.1 “Purimaṁ pahāya aparaṁ sitāse,
mnd4:36.2 Ejānugā te na taranti saṅgaṁ;
mnd4:36.3 Te uggahāyanti nirassajanti,
mnd4:36.4 Kapīva sākhaṁ pamuñcaṁ gahāyā”ti.
mnd4:37.1 Sayaṁ samādāya vatāni jantu,
mnd4:37.2 Uccāvacaṁ gacchati saññasatto;
mnd4:37.3 Vidvā ca vedehi samecca dhammaṁ,
mnd4:37.4 Na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño.
mnd4:38.1 Sayaṁ samādāya vatāni jantūti.
mnd4:38.2 Sayaṁ samādāyāti sāmaṁ samādāya.
mnd4:38.3 Vatānīti hatthivataṁ vā assavataṁ vā govataṁ vā kukkūravataṁ vā kākavataṁ vā vāsudevavataṁ vā baladevavataṁ vā puṇṇabhaddavataṁ vā maṇibhaddavataṁ vā aggivataṁ vā nāgavataṁ vā supaṇṇavataṁ vā yakkhavataṁ vā asuravataṁ vā …pe…
mnd4:38.4 disāvataṁ vā ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā.
mnd4:38.5 Jantūti satto naro …pe… manujoti—
mnd4:38.6 sayaṁ samādāya vatāni jantu.
mnd4:39.1 Uccāvacaṁ gacchati saññasattoti satthārato satthāraṁ gacchati;
mnd4:39.2 dhammakkhānato dhammakkhānaṁ gacchati;
mnd4:39.3 gaṇato gaṇaṁ gacchati;
mnd4:39.4 diṭṭhiyā diṭṭhiṁ gacchati;
mnd4:39.5 paṭipadāya paṭipadaṁ gacchati;
mnd4:39.6 maggato maggaṁ gacchati.
mnd4:39.7 Saññasattoti kāmasaññāya byāpādasaññāya vihiṁsāsaññāya diṭṭhisaññāya satto visatto āsatto laggo laggito palibuddho.
mnd4:39.8 Yathā bhittikhile vā nāgadante vā bhaṇḍaṁ sattaṁ visattaṁ āsattaṁ laggaṁ laggitaṁ palibuddhaṁ, evamevaṁ kāmasaññāya byāpādasaññāya vihiṁsāsaññāya diṭṭhisaññāya satto visatto āsatto laggo laggito palibuddhoti—
mnd4:39.9 uccāvacaṁ gacchati saññasatto.
mnd4:40.1 Vidvā ca vedehi samecca dhammanti.
mnd4:40.2 Vidvāti vidvā vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.
mnd4:40.3 Vedehīti vedā vuccanti catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.
mnd4:40.4 Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto, koṭigato koṭippatto, pariyantagato pariyantappatto, vosānagato vosānappatto, tāṇagato tāṇappatto, leṇagato leṇappatto, saraṇagato saraṇappatto, abhayagato abhayappatto, accutagato accutappatto, amatagato amatappatto, nibbānagato nibbānappatto.
mnd4:40.5 Vedānaṁ vā antagatoti vedagū, vedehi vā antagatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū.
mnd4:40.6 Sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo vidito hoti, doso vidito hoti, moho vidito hoti, māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
mnd4:41.1 Vedāni viceyya kevalāni,
mnd4:41.2 (sabhiyāti bhagavā)
mnd4:41.3 Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;
mnd4:41.4 Sabbavedanāsu vītarāgo,
mnd4:41.5 Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.
mnd4:42.1 Vidvā ca vedehi samecca dhammanti.
mnd4:42.2 Samecca abhisamecca dhammaṁ.
mnd4:42.3 Sabbe saṅkhārā aniccāti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.4 sabbe saṅkhārā dukkhāti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.5 sabbe dhammā anattāti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.6 avijjāpaccayā saṅkhārāti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.7 saṅkhārapaccayā viññāṇanti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.8 viññāṇapaccayā nāmarūpanti …
mnd4:42.9 nāmarūpapaccayā saḷāyatananti …
mnd4:42.10 saḷāyatanapaccayā phassoti …
mnd4:42.11 phassapaccayā vedanāti …
mnd4:42.12 vedanāpaccayā taṇhāti …
mnd4:42.13 taṇhāpaccayā upādānanti …
mnd4:42.14 upādānapaccayā bhavoti …
mnd4:42.15 bhavapaccayā jātīti …
mnd4:42.16 jātipaccayā jarāmaraṇanti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.17 avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.18 saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.19 viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti …
mnd4:42.20 nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti …
mnd4:42.21 saḷāyatananirodhā phassanirodhoti …
mnd4:42.22 phassanirodhā vedanānirodhoti …
mnd4:42.23 vedanānirodhā taṇhānirodhoti …
mnd4:42.24 taṇhānirodhā upādānanirodhoti …
mnd4:42.25 upādānanirodhā bhavanirodhoti …
mnd4:42.26 bhavanirodhā jātinirodhoti …
mnd4:42.27 jātinirodhā jarāmaraṇanirodhoti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.28 idaṁ dukkhanti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.29 ayaṁ dukkhasamudayoti …
mnd4:42.30 ayaṁ dukkhanirodhoti …
mnd4:42.31 ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.32 ime āsavāti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.33 ayaṁ āsavasamudayoti …
mnd4:42.34 ayaṁ āsavanirodhoti …
mnd4:42.35 ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.36 ime dhammā abhiññeyyāti samecca abhisamecca dhammaṁ;
mnd4:42.37 ime dhammā pariññeyyāti …
mnd4:42.38 ime dhammā pahātabbāti …
mnd4:42.39 ime dhammā bhāvetabbāti …
mnd4:42.40 ime dhammā sacchikātabbāti samecca abhisamecca dhammaṁ.
mnd4:42.41 Channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca samecca abhisamecca dhammaṁ.
mnd4:42.42 Pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca samecca abhisamecca dhammaṁ.
mnd4:42.43 Catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca samecca abhisamecca dhammaṁ.
mnd4:42.44 Yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhammanti samecca abhisamecca dhammanti—
mnd4:42.45 vidvā ca vedehi samecca dhammaṁ.
mnd4:43.1 Na uccāvacaṁ gacchati bhūripaññoti na satthārato satthāraṁ gacchati, na dhammakkhānato dhammakkhānaṁ gacchati, na gaṇato gaṇaṁ gacchati, na diṭṭhiyā diṭṭhiṁ gacchati, na paṭipadāya paṭipadaṁ gacchati, na maggato maggaṁ gacchati.
mnd4:43.2 Bhūripaññoti bhūripañño mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño.
mnd4:43.3 Bhūri vuccati pathavī.
mnd4:43.4 Tāya pathavisamāya paññāya vipulāya vitthatāya samannāgatoti—
mnd4:43.5 na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño.
mnd4:44.1 Tenāha bhagavā—
mnd4:45.1 “Sayaṁ samādāya vatāni jantu,
mnd4:45.2 Uccāvacaṁ gacchati saññasatto;
mnd4:45.3 Vidvā ca vedehi samecca dhammaṁ,
mnd4:45.4 Na uccāvacaṁ gacchati bhūripañño”ti.
mnd4:46.1 Sa sabbadhammesu visenibhūto,
mnd4:46.2 Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
mnd4:46.3 Tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantaṁ,
mnd4:46.4 Kenīdha lokasmi vikappayeyya.
mnd4:47.1 Sa sabbadhammesu visenibhūto yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vāti.
mnd4:47.2 Senā vuccati mārasenā.
mnd4:47.3 Kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, rāgo mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho mārasenā, upanāho …pe… sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.
mnd4:48.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd4:49.1 “Kāmā te paṭhamā senā,
mnd4:49.2 dutiyā arati vuccati;
mnd4:49.3 Tatiyā khuppipāsā te,
mnd4:49.4 catutthī taṇhā vuccati.
mnd4:50.1 Pañcamī thinamiddhaṁ te,
mnd4:50.2 chaṭṭhā bhīrū pavuccati;
mnd4:50.3 Sattamī vicikicchā te,
mnd4:50.4 makkho thambho te aṭṭhamo.
mnd4:51.1 Lābho siloko sakkāro,
mnd4:51.2 micchāladdho ca yo yaso;
mnd4:51.3 Yo cattānaṁ samukkaṁse,
mnd4:51.4 pare ca avajānati.
mnd4:52.1 Esā namuci te senā,
mnd4:52.2 kaṇhassābhippahārinī;
mnd4:52.3 Na naṁ asūro jināti,
mnd4:52.4 jetvāva labhate sukhan”ti.
mnd4:53.1 Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā, so vuccati visenibhūto.
mnd4:53.2 So diṭṭhe visenibhūto, sute visenibhūto, mute visenibhūto, viññāte visenibhūtoti—
mnd4:53.3 sa sabbadhammesu visenibhūto yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā.
mnd4:54.1 Tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantanti.
mnd4:54.2 Tameva suddhadassiṁ visuddhadassiṁ parisuddhadassiṁ vodātadassiṁ pariyodātadassiṁ.
mnd4:54.3 Atha vā, suddhadassanaṁ visuddhadassanaṁ parisuddhadassanaṁ vodātadassanaṁ pariyodātadassanaṁ.
mnd4:54.4 Vivaṭanti taṇhāchadanaṁ diṭṭhichadanaṁ kilesachadanaṁ duccaritachadanaṁ avijjāchadanaṁ.
mnd4:54.5 Tāni chadanāni vivaṭāni honti viddhaṁsitāni ugghāṭitāni samugghāṭitāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
mnd4:54.6 Carantanti carantaṁ vicarantaṁ viharantaṁ iriyantaṁ vattentaṁ pālentaṁ yapentaṁ yāpentanti—
mnd4:54.7 tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantaṁ.
mnd4:55.1 Kenīdha lokasmi vikappayeyyāti.
mnd4:55.2 Kappāti dve kappā—
mnd4:55.3 taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…
mnd4:55.4 ayaṁ taṇhākappo …pe…
mnd4:55.5 ayaṁ diṭṭhikappo.
mnd4:55.6 Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.
mnd4:55.7 Taṇhākappassa pahīnattā diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā kena rāgena kappeyya, kena dosena kappeyya, kena mohena kappeyya, kena mānena kappeyya, kāya diṭṭhiyā kappeyya, kena uddhaccena kappeyya, kāya vicikicchāya kappeyya, kehi anusayehi kappeyya—
mnd4:55.8 rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
mnd4:55.9 Te abhisaṅkhārā pahīnā.
mnd4:55.10 Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena kappeyya—
mnd4:55.11 nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.
mnd4:55.12 So hetu natthi, paccayo natthi, kāraṇaṁ natthi, yena kappeyya vikappeyya vikappaṁ āpajjeyya.
mnd4:55.13 Lokasminti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—
mnd4:55.14 kenīdha lokasmiṁ vikappayeyya.
mnd4:56.1 Tenāha bhagavā—
mnd4:57.1 “Sa sabbadhammesu visenibhūto,
mnd4:57.2 Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
mnd4:57.3 Tameva dassiṁ vivaṭaṁ carantaṁ,
mnd4:57.4 Kenīdha lokasmi vikappayeyyā”ti.
mnd4:58.1 Na kappayanti na purekkharonti,
mnd4:58.2 Accantasuddhīti na te vadanti;
mnd4:58.3 Ādānaganthaṁ gathitaṁ visajja,
mnd4:58.4 Āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke.
mnd4:59.1 Na kappayanti na purekkharontīti.
mnd4:59.2 Kappāti dve kappā—
mnd4:59.3 taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…
mnd4:59.4 ayaṁ taṇhākappo …pe…
mnd4:59.5 ayaṁ diṭṭhikappo.
mnd4:59.6 Tesaṁ taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.
mnd4:59.7 Taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappenti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti—
mnd4:59.8 na kappayanti.
mnd4:59.9 Na purekkharontīti.
mnd4:59.10 Purekkhārāti dve purekkhārā—
mnd4:59.11 taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…
mnd4:59.12 ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…
mnd4:59.13 ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.
mnd4:59.14 Tesaṁ taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho.
mnd4:59.15 Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā na diṭṭhiṁ vā purato katvā caranti, na taṇhādhajā na taṇhāketū na taṇhādhipateyyā, na diṭṭhidhajā na diṭṭhiketū na diṭṭhādhipateyyā, na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivāritā carantīti—
mnd4:59.16 na kappayanti na purekkharonti.
mnd4:60.1 Accantasuddhīti na te vadantīti accantasuddhiṁ saṁsārasuddhiṁ akiriyadiṭṭhiṁ sassatavādaṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—
mnd4:60.2 accantasuddhīti na te vadanti.
mnd4:61.1 Ādānaganthaṁ gathitaṁ visajjāti.
mnd4:61.2 Ganthāti cattāro ganthā—
mnd4:61.3 abhijjhākāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
mnd4:61.4 Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhākāyagantho;
mnd4:61.5 paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho;
mnd4:61.6 attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlavataṁ vā parāmasantīti sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
mnd4:61.7 Kiṅkāraṇā vuccati ādānagantho?
mnd4:61.8 Tehi ganthehi rūpaṁ ādiyanti upādiyanti gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti;
mnd4:61.9 vedanaṁ …
mnd4:61.10 saññaṁ …
mnd4:61.11 saṅkhāre …
mnd4:61.12 viññāṇaṁ …
mnd4:61.13 gatiṁ …
mnd4:61.14 upapattiṁ …
mnd4:61.15 paṭisandhiṁ …
mnd4:61.16 bhavaṁ …
mnd4:61.17 saṁsāravaṭṭaṁ ādiyanti upādiyanti gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti.
mnd4:61.18 Taṅkāraṇā vuccati ādānagantho.
mnd4:61.19 Visajjāti ganthe vosajjitvā vā—
mnd4:61.20 visajja.
mnd4:61.21 Atha vā ganthe gadhite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā—
mnd4:61.22 visajja.
mnd4:61.23 Yathā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ visajjaṁ karonti vikopenti;
mnd4:61.24 evamevaṁ ganthe vosajjitvā—
mnd4:61.25 visajja.
mnd4:61.26 Atha vā ganthe gathite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā visajjāti—
mnd4:61.27 ādānaganthaṁ gathitaṁ visajja.
mnd4:62.1 Āsaṁ na kubbanti kuhiñci loketi.
mnd4:62.2 Āsā vuccati taṇhā yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd4:62.3 Āsaṁ na kubbantīti āsaṁ na kubbanti na janenti na sañjanenti na nibbattenti na abhinibbattenti.
mnd4:62.4 Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vā.
mnd4:62.5 Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd4:62.6 āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke.
mnd4:63.1 Tenāha bhagavā—
mnd4:64.1 “Na kappayanti na purekkharonti,
mnd4:64.2 Accantasuddhīti na te vadanti;
mnd4:64.3 Ādānaganthaṁ gathitaṁ visajja,
mnd4:64.4 Āsaṁ na kubbanti kuhiñci loke”ti.
mnd4:65.1 Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi,
mnd4:65.2 Ñatvā va disvā va samuggahītaṁ;
mnd4:65.3 Na rāgarāgī na virāgaratto,
mnd4:65.4 Tassīdha natthi paramuggahītaṁ.
mnd4:66.1 Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi, ñatvā va disvā va samuggahītanti.
mnd4:66.2 Sīmāti catasso sīmāyo—
mnd4:66.3 sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—
mnd4:66.4 ayaṁ paṭhamā sīmā.
mnd4:66.5 Oḷārikaṁ kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, oḷāriko kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—
mnd4:66.6 ayaṁ dutiyā sīmā.
mnd4:66.7 Anusahagataṁ kāmarāgasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, anusahagato kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—
mnd4:66.8 ayaṁ tatiyā sīmā.
mnd4:66.9 Rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṁ avijjā, mānānusayo bhavarāgānusayo avijjānusayo, tadekaṭṭhā ca kilesā—
mnd4:66.10 ayaṁ catutthā sīmā.
mnd4:66.11 Yato ca catūhi ariyamaggehi imā catasso sīmāyo atikkanto hoti samatikkanto vītivatto, so vuccati sīmātigo.
mnd4:66.12 Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—
mnd4:66.13 sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti, vicikicchā bāhitā hoti, sīlabbataparāmāso bāhito hoti …pe…
mnd4:66.14 asito tādi pavuccate sa brahmā.
mnd4:66.15 Tassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd4:67.1 Ñatvāti paracittañāṇena vā ñatvā pubbenivāsānussatiñāṇena vā ñatvā.
mnd4:67.2 Disvāti maṁsacakkhunā vā disvā dibbacakkhunā vā disvā.
mnd4:67.3 Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi, ñatvā va disvā va samuggahītanti.
mnd4:67.4 Tassa idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaranti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
mnd4:67.5 sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi ñatvā va disvā va samuggahītaṁ.
mnd4:68.1 Na rāgarāgī na virāgarattoti.
mnd4:68.2 Rāgarattā vuccanti ye pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.
mnd4:68.3 Virāgarattā vuccanti ye rūpāvacaraarūpāvacarasamāpattīsu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.
mnd4:68.4 Na rāgarāgī na virāgarattoti yato kāmarāgo ca rūparāgo ca arūparāgo ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā.
mnd4:68.5 Ettāvatā na rāgarāgī na virāgaratto.
mnd4:69.1 Tassīdha natthi paramuggahītanti.
mnd4:69.2 Tassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd4:69.3 Tassa idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaranti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
mnd4:69.4 tassīdha natthi paramuggahītaṁ.
mnd4:70.1 Tenāha bhagavā—
mnd4:71.1 “Sīmātigo brāhmaṇo tassa natthi,
mnd4:71.2 Ñatvā va disvā va samuggahītaṁ;
mnd4:71.3 Na rāgarāgī na virāgaratto,
mnd4:71.4 Tassīdha natthi paramuggahītan”ti.
mnd4:72.1 Suddhaṭṭhakasuttaniddeso catuttho.
mnd5:0.1 Mahāniddesa
mnd5:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd5:0.3 5. Paramaṭṭhakasuttaniddesa
mnd5:1.1 Atha paramaṭṭhakasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd5:2.1 Paramanti diṭṭhīsu paribbasāno,
mnd5:2.2 Yaduttariṁ kurute jantu loke;
mnd5:2.3 Hīnāti aññe tato sabbamāha,
mnd5:2.4 Tasmā vivādāni avītivatto.
mnd5:3.1 Paramanti diṭṭhīsu paribbasānoti.
mnd5:3.2 Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā.
mnd5:3.3 Te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti pavasanti āvasanti parivasanti.
mnd5:3.4 Yathā āgārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;
mnd5:3.5 evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā.
mnd5:3.6 Te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti pavasanti āvasanti parivasantīti—
mnd5:3.7 paramanti diṭṭhīsu paribbasāno.
mnd5:4.1 Yaduttariṁ kurute jantu loketi.
mnd5:4.2 Yaditi yaṁ.
mnd5:4.3 Uttariṁ kuruteti uttariṁ karoti, aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti
mnd5:4.4 “ayaṁ satthā sabbaññū”ti uttariṁ karoti, aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti.
mnd5:4.5 “Ayaṁ dhammo svākkhāto …,
mnd5:4.6 ayaṁ gaṇo suppaṭipanno …,
mnd5:4.7 ayaṁ diṭṭhi bhaddikā …,
mnd5:4.8 ayaṁ paṭipadā supaññattā …,
mnd5:4.9 ayaṁ maggo niyyāniko”ti uttariṁ karoti, aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ karoti nibbatteti abhinibbatteti.
mnd5:4.10 Jantūti satto naro …pe… manujo.
mnd5:4.11 Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd5:4.12 yaduttariṁ kurute jantu loke.
mnd5:5.1 Hīnāti aññe tato sabbamāhāti attano satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ ṭhapetvā sabbe parappavāde khipati ukkhipati parikkhipati.
mnd5:5.2 “So satthā na sabbaññū ,
mnd5:5.3 dhammo na svākkhāto ,
mnd5:5.4 gaṇo na suppaṭipanno ,
mnd5:5.5 diṭṭhi na bhaddikā ,
mnd5:5.6 paṭipadā na supaññattā ,
mnd5:5.7 maggo na niyyāniko ,
mnd5:5.8 natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā ,
mnd5:5.9 natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā ,
mnd5:5.10 hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā”ti evamāha evaṁ katheti evaṁ bhaṇati evaṁ dīpayati evaṁ voharatīti—
mnd5:5.11 hīnāti aññe tato sabbamāha.
mnd5:6.1 Tasmā vivādāni avītivattoti.
mnd5:6.2 Tasmāti taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā.
mnd5:6.3 Vivādānīti diṭṭhikalahāni diṭṭhibhaṇḍanāni diṭṭhiviggahāni diṭṭhivivādāni diṭṭhimedhagāni ca.
mnd5:6.4 Avītivattoti anatikkanto asamatikkanto avītivattoti—
mnd5:6.5 tasmā vivādāni avītivatto.
mnd5:7.1 Tenāha bhagavā—
mnd5:8.1 “Paramanti diṭṭhīsu paribbasāno,
mnd5:8.2 Yaduttariṁ kurute jantu loke;
mnd5:8.3 Hīnāti aññe tato sabbamāha,
mnd5:8.4 Tasmā vivādāni avītivatto”ti.
mnd5:9.1 Yadattanī passati ānisaṁsaṁ,
mnd5:9.2 Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;
mnd5:9.3 Tadeva so tattha samuggahāya,
mnd5:9.4 Nihīnato passati sabbamaññaṁ.
mnd5:10.1 Yadattanī passati ānisaṁsaṁ, diṭṭhe sute sīlavate mute vāti.
mnd5:10.2 Yadattanīti yaṁ attani.
mnd5:10.3 Attā vuccati diṭṭhigataṁ.
mnd5:10.4 Attano diṭṭhiyā dve ānisaṁse passati—
mnd5:10.5 diṭṭhadhammikañca ānisaṁsaṁ, samparāyikañca ānisaṁsaṁ.
mnd5:10.6 Katamo diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso?
mnd5:10.7 Yaṁdiṭṭhiko satthā hoti, taṁdiṭṭhikā sāvakā honti.
mnd5:10.8 Taṁdiṭṭhikaṁ satthāraṁ sāvakā sakkaronti garuṁ karonti mānenti pūjenti, labhati ca tatonidānaṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ.
mnd5:10.9 Ayaṁ diṭṭhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso.
mnd5:10.10 Katamo diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso?
mnd5:10.11 Ayaṁ diṭṭhi alaṁ nāgattāya vā supaṇṇattāya vā yakkhattāya vā asurattāya vā gandhabbattāya vā mahārājattāya vā indattāya vā brahmattāya vā devattāya vā;
mnd5:10.12 ayaṁ diṭṭhi alaṁ suddhiyā visuddhiyā parisuddhiyā muttiyā vimuttiyā parimuttiyā;
mnd5:10.13 imāya diṭṭhiyā sujjhanti visujjhanti parisujjhanti muccanti vimuccanti parimuccanti;
mnd5:10.14 imāya diṭṭhiyā sujjhissāmi visujjhissāmi parisujjhissāmi muccissāmi vimuccissāmi parimuccissāmi āyatiṁ phalapāṭikaṅkhī hoti.
mnd5:10.15 Ayaṁ diṭṭhiyā samparāyiko ānisaṁso.
mnd5:10.16 Attano diṭṭhiyā ime dve ānisaṁse passati, diṭṭhasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati, sutasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati, sīlasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati, vatasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati, mutasuddhiyāpi dve ānisaṁse passati—
mnd5:10.17 diṭṭhadhammikañca ānisaṁsaṁ samparāyikañca ānisaṁsaṁ.
mnd5:10.18 Katamo mutasuddhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso?
mnd5:10.19 Yaṁdiṭṭhiko satthā hoti taṁdiṭṭhikā sāvakā honti …pe…
mnd5:10.20 ayaṁ mutasuddhiyā diṭṭhadhammiko ānisaṁso.
mnd5:10.21 Katamo mutasuddhiyā samparāyiko ānisaṁso?
mnd5:10.22 Ayaṁ diṭṭhi alaṁ nāgattāya vā …pe…
mnd5:10.23 ayaṁ mutasuddhiyā samparāyiko ānisaṁso.
mnd5:10.24 Mutasuddhiyāpi ime dve ānisaṁse passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti—
mnd5:10.25 yadattanī passati ānisaṁsaṁ diṭṭhe sute sīlavate mute vā.
mnd5:11.1 Tadeva so tattha samuggahāyāti.
mnd5:11.2 Tadevāti taṁ diṭṭhigataṁ.
mnd5:11.3 Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
mnd5:11.4 Samuggahāyāti idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaranti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—
mnd5:11.5 tadeva so tattha samuggahāya.
mnd5:12.1 Nihīnato passati sabbamaññanti.
mnd5:12.2 Aññaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dissati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti—
mnd5:12.3 nihīnato passati sabbamaññaṁ.
mnd5:13.1 Tenāha bhagavā—
mnd5:14.1 “Yadattanī passati ānisaṁsaṁ,
mnd5:14.2 Diṭṭhe sute sīlavate mute vā;
mnd5:14.3 Tadeva so tattha samuggahāya,
mnd5:14.4 Nihīnato passati sabbamaññan”ti.
mnd5:15.1 Taṁ vāpi ganthaṁ kusalā vadanti,
mnd5:15.2 Yaṁ nissito passati hīnamaññaṁ;
mnd5:15.3 Tasmā hi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā,
mnd5:15.4 Sīlabbataṁ bhikkhu na nissayeyya.
mnd5:16.1 Taṁ vāpi ganthaṁ kusalā vadantīti.
mnd5:16.2 Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā evaṁ vadanti—
mnd5:16.3 “gantho eso, lagganaṁ etaṁ, bandhanaṁ etaṁ, palibodho eso”ti.
mnd5:16.4 Evaṁ vadanti evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd5:16.5 taṁ vāpi ganthaṁ kusalā vadanti.
mnd5:17.1 Yaṁ nissito passati hīnamaññanti.
mnd5:17.2 Yaṁ nissitoti yaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ nissito sannissito allīno upagato ajjhosito adhimutto.
mnd5:17.3 Passati hīnamaññanti aññaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dissati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upanijjhāyati upaparikkhatīti—
mnd5:17.4 yaṁ nissito passati hīnamaññaṁ.
mnd5:18.1 Tasmā hi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā, sīlabbataṁ bhikkhu na nissayeyyāti.
mnd5:18.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā diṭṭhaṁ vā diṭṭhasuddhiṁ vā sutaṁ vā sutasuddhiṁ vā mutaṁ vā mutasuddhiṁ vā sīlaṁ vā sīlasuddhiṁ vā vataṁ vā vatasuddhiṁ vā na nissayeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniveseyyāti—
mnd5:18.3 tasmā hi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā sīlabbataṁ bhikkhu na nissayeyya.
mnd5:19.1 Tenāha bhagavā—
mnd5:20.1 “Taṁ vāpi ganthaṁ kusalā vadanti,
mnd5:20.2 Yaṁ nissito passati hīnamaññaṁ;
mnd5:20.3 Tasmā hi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā,
mnd5:20.4 Sīlabbataṁ bhikkhu na nissayeyyā”ti.
mnd5:21.1 Diṭṭhimpi lokasmiṁ na kappayeyya,
mnd5:21.2 Ñāṇena vā sīlavatena vāpi;
mnd5:21.3 Samoti attānamanūpaneyya,
mnd5:21.4 Hīno na maññetha visesi vāpi.
mnd5:22.1 Diṭṭhimpi lokasmiṁ na kappayeyya, ñāṇena vā sīlavatena vāpīti.
mnd5:22.2 Aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā micchāñāṇena vā, sīlena vā vatena vā sīlabbatena vā, diṭṭhiṁ na kappayeyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya na abhinibbatteyya.
mnd5:22.3 Lokasminti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd5:22.4 diṭṭhimpi lokasmiṁ na kappayeyya ñāṇena vā sīlavatena vāpi.
mnd5:23.1 Samoti attānamanūpaneyyāti.
mnd5:23.2 Sadisohamasmīti attānaṁ na upaneyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti—
mnd5:23.3 samoti attānamanūpaneyya.
mnd5:24.1 Hīno na maññetha visesi vāpīti.
mnd5:24.2 Hīnohamasmīti attānaṁ na upaneyya jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd5:24.3 Seyyohamasmīti attānaṁ na upaneyya jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunāti—
mnd5:24.4 hīno na maññetha visesi vāpi.
mnd5:25.1 Tenāha bhagavā—
mnd5:26.1 “Diṭṭhimpi lokasmiṁ na kappayeyya,
mnd5:26.2 Ñāṇena vā sīlavatena vāpi;
mnd5:26.3 Samoti attānamanūpaneyya,
mnd5:26.4 Hīno na maññetha visesi vāpī”ti.
mnd5:27.1 Attaṁ pahāya anupādiyāno,
mnd5:27.2 Ñāṇenapi so nissayaṁ no karoti;
mnd5:27.3 Sa ve viyattesu na vaggasārī,
mnd5:27.4 Diṭṭhimpi so na pacceti kiñci.
mnd5:28.1 Attaṁ pahāya anupādiyānoti.
mnd5:28.2 Attaṁ pahāyāti attadiṭṭhiṁ pahāya.
mnd5:28.3 Attaṁ pahāyāti gāhaṁ pahāya.
mnd5:28.4 Attaṁ pahāyāti taṇhāvasena diṭṭhivasena gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
mnd5:28.5 attaṁ pahāya.
mnd5:28.6 Anupādiyānoti catūhi upādānehi anupādiyamāno agaṇhamāno aparāmāsamāno anabhinivisamānoti—
mnd5:28.7 attaṁ pahāya anupādiyāno.
mnd5:29.1 Ñāṇenapi so nissayaṁ no karotīti aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā micchāñāṇena vā taṇhānissayaṁ vā diṭṭhinissayaṁ vā na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti na abhinibbattetīti—
mnd5:29.2 ñāṇenapi so nissayaṁ no karoti.
mnd5:30.1 Sa ve viyattesu na vaggasārīti sa ve viyattesu bhinnesu dvejjhāpannesu dveḷhakajātesu nānādiṭṭhikesu nānākhantikesu nānārucikesu nānāladdhikesu nānādiṭṭhinissayaṁ nissitesu chandāgatiṁ gacchantesu dosāgatiṁ gacchantesu mohāgatiṁ gacchantesu bhayāgatiṁ gacchantesu na chandāgatiṁ gacchati na dosāgatiṁ gacchati na mohāgatiṁ gacchati na bhayāgatiṁ gacchati na rāgavasena gacchati na dosavasena gacchati na mohavasena gacchati na mānavasena gacchati na diṭṭhivasena gacchati na uddhaccavasena gacchati na vicikicchāvasena gacchati na anusayavasena gacchati na vaggehi dhammehi yāyati niyyati vuyhati saṁharīyatīti—
mnd5:30.2 sa ve viyattesu na vaggasārī.
mnd5:31.1 Diṭṭhimpi so na pacceti kiñcīti.
mnd5:31.2 Tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
mnd5:31.3 So kiñci diṭṭhigataṁ na pacceti na paccāgacchatīti—
mnd5:31.4 diṭṭhimpi so na pacceti kiñci.
mnd5:32.1 Tenāha bhagavā—
mnd5:33.1 “Attaṁ pahāya anupādiyāno,
mnd5:33.2 Ñāṇenapi so nissayaṁ no karoti;
mnd5:33.3 Sa ve viyattesu na vaggasārī,
mnd5:33.4 Diṭṭhimpi so na pacceti kiñcī”ti.
mnd5:34.1 Yassūbhayante paṇidhīdha natthi,
mnd5:34.2 Bhavābhavāya idha vā huraṁ vā;
mnd5:34.3 Nivesanā tassa na santi keci,
mnd5:34.4 Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.
mnd5:35.1 Yassūbhayante paṇidhīdha natthi, bhavābhavāya idha vā huraṁ vāti yassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd5:35.2 Antoti phasso eko anto, phassasamudayo dutiyo anto;
mnd5:35.3 atīto eko anto, anāgato dutiyo anto;
mnd5:35.4 sukhā vedanā eko anto, dukkhā vedanā dutiyo anto;
mnd5:35.5 nāmaṁ eko anto, rūpaṁ dutiyo anto;
mnd5:35.6 cha ajjhattikāni āyatanāni eko anto, cha bāhirāni āyatanāni dutiyo anto;
mnd5:35.7 sakkāyo eko anto, sakkāyasamudayo dutiyo anto.
mnd5:35.8 Paṇidhi vuccati taṇhā.
mnd5:35.9 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd5:36.1 Bhavābhavāyāti bhavābhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya, kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya, kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya, kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabbhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.
mnd5:36.2 Idhāti sakattabhāvo,
mnd5:36.3 hurāti parattabhāvo;
mnd5:36.4 idhāti sakarūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ,
mnd5:36.5 hurāti pararūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇaṁ;
mnd5:36.6 idhāti cha ajjhattikāni āyatanāni,
mnd5:36.7 hurāti cha bāhirāni āyatanāni;
mnd5:36.8 idhāti manussaloko,
mnd5:36.9 hurāti devaloko;
mnd5:36.10 idhāti kāmadhātu,
mnd5:36.11 hurāti rūpadhātu arūpadhātu;
mnd5:36.12 idhāti kāmadhātu rūpadhātu.
mnd5:36.13 Hurāti arūpadhātu.
mnd5:36.14 Yassūbhayante paṇidhīdha natthi bhavābhavāya idha vā huraṁ vāti.
mnd5:36.15 Yassa ubho ante ca bhavābhavāya ca idha hurañca paṇidhi taṇhā natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd5:36.16 yassūbhayante paṇidhīdha natthi bhavābhavāya idha vā huraṁ vā.
mnd5:37.1 Nivesanā tassa na santi kecīti.
mnd5:37.2 Nivesanāti dve nivesanā—
mnd5:37.3 taṇhānivesanā ca diṭṭhinivesanā ca …pe…
mnd5:37.4 ayaṁ taṇhānivesanā …pe…
mnd5:37.5 ayaṁ diṭṭhinivesanā.
mnd5:37.6 Tassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd5:37.7 Nivesanā tassa na santi kecīti nivesanā tassa na santi keci natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd5:37.8 nivesanā tassa na santi keci.
mnd5:38.1 Dhammesu niccheyya samuggahītanti.
mnd5:38.2 Dhammesūti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu.
mnd5:38.3 Niccheyyāti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd5:38.4 Samuggahītanti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho, “idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
mnd5:38.5 dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.
mnd5:39.1 Tenāha bhagavā—
mnd5:40.1 “Yassūbhayante paṇidhīdha natthi,
mnd5:40.2 Bhavābhavāya idha vā huraṁ vā;
mnd5:40.3 Nivesanā tassa na santi keci,
mnd5:40.4 Dhammesu niccheyya samuggahītan”ti.
mnd5:41.1 Tassīdha diṭṭhe va sute mute vā,
mnd5:41.2 Pakappitā natthi aṇūpi saññā;
mnd5:41.3 Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānaṁ,
mnd5:41.4 Kenīdha lokasmiṁ vikappayeyya.
mnd5:42.1 Tassīdha diṭṭhe va sute mute vā, pakappitā natthi aṇūpi saññāti.
mnd5:42.2 Tassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd5:42.3 Tassa diṭṭhe vā diṭṭhasuddhiyā vā sute vā sutasuddhiyā vā mute vā mutasuddhiyā vā saññāpubbaṅgamatā saññāvikappayeyyatā saññāviggahena saññāya uṭṭhapitā samuṭṭhapitā kappitā pakappitā saṅkhatā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā, diṭṭhi natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd5:42.4 tassīdha diṭṭhe va sute mute vā pakappitā natthi aṇūpi saññā.
mnd5:43.1 Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānanti.
mnd5:43.2 Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—
mnd5:43.3 sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti …pe…
mnd5:43.4 asito tādi pavuccate sa brahmā.
mnd5:43.5 Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānanti.
mnd5:43.6 Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyantaṁ agaṇhantaṁ aparāmasantaṁ anabhinivesantanti—
mnd5:43.7 taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānaṁ.
mnd5:44.1 Kenīdha lokasmiṁ vikappayeyyāti.
mnd5:44.2 Kappāti dve kappā—
mnd5:44.3 taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…
mnd5:44.4 ayaṁ taṇhākappo …pe…
mnd5:44.5 ayaṁ diṭṭhikappo.
mnd5:44.6 Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.
mnd5:44.7 Taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā kena rāgena kappeyya kena dosena kappeyya kena mohena kappeyya kena mānena kappeyya kāya diṭṭhiyā kappeyya kena uddhaccena kappeyya kāya vicikicchāya kappeyya kehi anusayehi kappeyya—
mnd5:44.8 rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
mnd5:44.9 Te abhisaṅkhārā pahīnā.
mnd5:44.10 Abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyo kena kappeyya—
mnd5:44.11 nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.
mnd5:44.12 So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi, yena kappeyya vikappeyya vikappaṁ āpajjeyya.
mnd5:44.13 Lokasminti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd5:44.14 kenīdha lokasmiṁ vikappayeyya.
mnd5:45.1 Tenāha bhagavā—
mnd5:46.1 “Tassīdha diṭṭhe va sute mute vā,
mnd5:46.2 Pakappitā natthi aṇūpi saññā;
mnd5:46.3 Taṁ brāhmaṇaṁ diṭṭhimanādiyānaṁ,
mnd5:46.4 Kenīdha lokasmiṁ vikappayeyyā”ti.
mnd5:47.1 Na kappayanti na purekkharonti,
mnd5:47.2 Dhammāpi tesaṁ na paṭicchitāse;
mnd5:47.3 Na brāhmaṇo sīlavatena neyyo,
mnd5:47.4 Pāraṅgato na pacceti tādī.
mnd5:48.1 Na kappayanti na purekkharontīti.
mnd5:48.2 Kappāti dve kappā—
mnd5:48.3 taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca.
mnd5:48.4 Katamo taṇhākappo?
mnd5:48.5 Yāvatā taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ mariyādikataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—
mnd5:48.6 idaṁ mamaṁ, etaṁ mamaṁ, ettakaṁ mamaṁ, ettāvatā mamaṁ, mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā khettaṁ vatthu hiraññaṁ suvaṇṇaṁ gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasatataṇhāvicaritaṁ—
mnd5:48.7 ayaṁ taṇhākappo.
mnd5:48.8 Katamo diṭṭhikappo?
mnd5:48.9 Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikādiṭṭhi, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāraṁ diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho, ayāthāvakasmiṁ yāthāvakanti gāho, yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—
mnd5:48.10 ayaṁ diṭṭhikappo.
mnd5:48.11 Tesaṁ taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho.
mnd5:48.12 Taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappenti na janenti na sañjanenti na nibbattenti na abhinibbattentīti—
mnd5:48.13 na kappayanti.
mnd5:49.1 Na purekkharontīti.
mnd5:49.2 Purekkhārāti dve purekkhārā—
mnd5:49.3 taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…
mnd5:49.4 ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…
mnd5:49.5 ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.
mnd5:49.6 Tesaṁ taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho.
mnd5:49.7 Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā na diṭṭhiṁ vā purato katvā caranti na taṇhādhajā na taṇhāketū na taṇhādhipateyyā na diṭṭhidhajā na diṭṭhiketū na diṭṭhādhipateyyā.
mnd5:49.8 Na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivāretvā carantīti—
mnd5:49.9 na kappayanti na purekkharonti.
mnd5:50.1 Dhammāpi tesaṁ na paṭicchitāseti.
mnd5:50.2 Dhammā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.
mnd5:50.3 Tesanti tesaṁ arahantānaṁ khīṇāsavānaṁ.
mnd5:50.4 Na paṭicchitāseti “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na paṭicchitāse.
mnd5:50.5 “Asassato loko …
mnd5:50.6 antavā loko …
mnd5:50.7 anantavā loko …
mnd5:50.8 taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …
mnd5:50.9 aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …
mnd5:50.10 hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd5:50.11 na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd5:50.12 hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd5:50.13 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na paṭicchitāseti—
mnd5:50.14 dhammāpi tesaṁ na paṭicchitāse.
mnd5:51.1 Na brāhmaṇo sīlavatena neyyoti.
mnd5:51.2 Nāti paṭikkhepo.
mnd5:51.3 Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo—
mnd5:51.4 sakkāyadiṭṭhi bāhitā hoti …pe…
mnd5:51.5 asito tādi vuccate sa brahmā.
mnd5:51.6 Na brāhmaṇo sīlavatena neyyoti.
mnd5:51.7 Brāhmaṇo sīlena vā vatena vā sīlabbatena vā na yāyati na niyyati na vuyhati na saṁharīyatīti—
mnd5:51.8 na brāhmaṇo sīlavatena neyyo.
mnd5:52.1 Pāraṅgato na pacceti tādīti.
mnd5:52.2 Pāraṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd5:52.3 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd5:52.4 So pāraṅgato pārappatto antagato antappatto koṭigato koṭippatto (vitthāro) jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—
mnd5:52.5 pāraṅgato.
mnd5:52.6 Na paccetīti sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.
mnd5:52.7 Sakadāgāmimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.
mnd5:52.8 Anāgāmimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.
mnd5:52.9 Arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti—
mnd5:52.10 pāraṅgato na pacceti.
mnd5:52.11 Tādīti arahā pañcahākārehi tādī—
mnd5:52.12 iṭṭhāniṭṭhe tādī, cattāvīti tādī, tiṇṇāvīti tādī, muttāvīti tādī, taṁniddesā tādī.
mnd5:53.1 Kathaṁ arahā iṭṭhāniṭṭhe tādī?
mnd5:53.2 Arahā lābhepi tādī, alābhepi tādī, yasepi tādī, ayasepi tādī, pasaṁsāyapi tādī, nindāyapi tādī, sukhepi tādī, dukkhepi tādī.
mnd5:53.3 Ekañce bāhaṁ gandhena limpeyyuṁ, ekañce bāhaṁ vāsiyā taccheyyuṁ—
mnd5:53.4 amusmiṁ natthi rāgo, amusmiṁ natthi paṭighaṁ, anunayapaṭighavippahīno ugghātinighātivītivatto anurodhavirodhasamatikkanto.
mnd5:53.5 Evaṁ arahā iṭṭhāniṭṭhe tādī.
mnd5:54.1 Kathaṁ arahā cattāvīti tādī?
mnd5:54.2 Arahato rāgo catto vanto mutto pahīno paṭinissaṭṭho.
mnd5:54.3 Doso …
mnd5:54.4 moho …
mnd5:54.5 kodho …
mnd5:54.6 upanāho …
mnd5:54.7 makkho …
mnd5:54.8 paḷāso …
mnd5:54.9 issā …
mnd5:54.10 macchariyaṁ …
mnd5:54.11 māyā …
mnd5:54.12 sāṭheyyaṁ …
mnd5:54.13 thambho …
mnd5:54.14 sārambho …
mnd5:54.15 māno …
mnd5:54.16 atimāno …
mnd5:54.17 mado …
mnd5:54.18 pamādo …
mnd5:54.19 sabbe kilesā …
mnd5:54.20 sabbe duccaritā …
mnd5:54.21 sabbe darathā …
mnd5:54.22 sabbe pariḷāhā …
mnd5:54.23 sabbe santāpā …
mnd5:54.24 sabbākusalābhisaṅkhārā cattā vantā muttā pahīnā paṭinissaṭṭhā.
mnd5:54.25 Evaṁ arahā cattāvīti tādī.
mnd5:55.1 Kathaṁ arahā tiṇṇāvīti tādī?
mnd5:55.2 Arahā kāmoghaṁ tiṇṇo bhavoghaṁ tiṇṇo diṭṭhoghaṁ tiṇṇo avijjoghaṁ tiṇṇo sabbaṁ saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto.
mnd5:55.3 So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti.
mnd5:55.4 Evaṁ arahā tiṇṇāvīti tādī.
mnd5:56.1 Kathaṁ arahā muttāvīti tādī?
mnd5:56.2 Arahato rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd5:56.3 dosā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd5:56.4 mohā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd5:56.5 kodhā …
mnd5:56.6 upanāhā …
mnd5:56.7 makkhā …
mnd5:56.8 paḷāsā …
mnd5:56.9 issāya …
mnd5:56.10 macchariyā …
mnd5:56.11 māyāya …
mnd5:56.12 sāṭheyyā …
mnd5:56.13 thambhā …
mnd5:56.14 sārambhā …
mnd5:56.15 mānā …
mnd5:56.16 atimānā …
mnd5:56.17 madā …
mnd5:56.18 pamādā …
mnd5:56.19 sabbakilesehi …
mnd5:56.20 sabbaduccaritehi …
mnd5:56.21 sabbadarathehi …
mnd5:56.22 sabbapariḷāhehi …
mnd5:56.23 sabbasantāpehi …
mnd5:56.24 sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ.
mnd5:56.25 Evaṁ arahā muttāvīti tādī.
mnd5:57.1 Kathaṁ arahā taṁniddesā tādī?
mnd5:57.2 Arahā sīle sati sīlavāti taṁniddesā tādī;
mnd5:57.3 saddhāya sati saddhoti taṁniddesā tādī;
mnd5:57.4 vīriye sati vīriyavāti taṁniddesā tādī;
mnd5:57.5 satiyā sati satimāti taṁniddesā tādī;
mnd5:57.6 samādhimhi sati samāhitoti taṁniddesā tādī;
mnd5:57.7 paññāya sati paññavāti taṁniddesā tādī;
mnd5:57.8 vijjāya sati tevijjoti taṁniddesā tādī;
mnd5:57.9 abhiññāya sati chaḷabhiññoti taṁniddesā tādī.
mnd5:57.10 Evaṁ arahā taṁniddesā tādīti—
mnd5:57.11 pāraṅgato na pacceti tādī.
mnd5:58.1 Tenāha bhagavā—
mnd5:59.1 “Na kappayanti na purekkharonti,
mnd5:59.2 Dhammāpi tesaṁ na paṭicchitāse;
mnd5:59.3 Na brāhmaṇo sīlavatena neyyo,
mnd5:59.4 Pāraṅgato na pacceti tādī”ti.
mnd5:60.1 Paramaṭṭhakasuttaniddeso pañcamo.
mnd6:0.1 Mahāniddesa
mnd6:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd6:0.3 6. Jarāsuttaniddesa
mnd6:1.1 Atha jarāsuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd6:2.1 Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ,
mnd6:2.2 Oraṁ vassasatāpi miyyati;
mnd6:2.3 Yo cepi aticca jīvati,
mnd6:2.4 Atha kho so jarasāpi miyyati.
mnd6:3.1 Appaṁ vata jīvitaṁ idanti.
mnd6:3.2 Jīvitanti āyu ṭhiti yapanā yāpanā iriyanā vattanā pālanā jīvitaṁ jīvitindriyaṁ.
mnd6:3.3 Api ca dvīhi kāraṇehi appakaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ—
mnd6:3.4 ṭhitiparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ, sarasaparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ.
mnd6:3.5 Kathaṁ ṭhitiparittatāya vā appakaṁ jīvitaṁ?
mnd6:3.6 Atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati na jīvissati;
mnd6:3.7 anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvati na jīvittha;
mnd6:3.8 paccuppanne cittakkhaṇe jīvati, na jīvittha na jīvissati.
mnd6:4.1 “Jīvitaṁ attabhāvo ca,
mnd6:4.2 sukhadukkhā ca kevalā;
mnd6:4.3 Ekacittasamāyuttā,
mnd6:4.4 lahuso vattate khaṇo.
mnd6:5.1 Cullāsītisahassāni,
mnd6:5.2 kappā tiṭṭhanti ye marū;
mnd6:5.3 Na tveva tepi jīvanti,
mnd6:5.4 dvīhi cittehi saṁyutā.
mnd6:6.1 Ye niruddhā marantassa,
mnd6:6.2 tiṭṭhamānassa vā idha;
mnd6:6.3 Sabbepi sadisā khandhā,
mnd6:6.4 gatā appaṭisandhikā.
mnd6:7.1 Anantarā ca ye bhaggā,
mnd6:7.2 ye ca bhaggā anāgatā;
mnd6:7.3 Tadantare niruddhānaṁ,
mnd6:7.4 vesamaṁ natthi lakkhaṇe.
mnd6:8.1 Anibbattena na jāto,
mnd6:8.2 paccuppannena jīvati;
mnd6:8.3 Cittabhaggā mato loko,
mnd6:8.4 paññatti paramatthiyā.
mnd6:9.1 Yathā ninnā pavattanti,
mnd6:9.2 chandena pariṇāmitā;
mnd6:9.3 Acchinnadhārā vattanti,
mnd6:9.4 saḷāyatanapaccayā.
mnd6:10.1 Anidhānagatā bhaggā,
mnd6:10.2 puñjo natthi anāgate;
mnd6:10.3 Nibbattā ye ca tiṭṭhanti,
mnd6:10.4 āragge sāsapūpamā.
mnd6:11.1 Nibbattānañca dhammānaṁ,
mnd6:11.2 bhaṅgo nesaṁ purakkhato;
mnd6:11.3 Palokadhammā tiṭṭhanti,
mnd6:11.4 purāṇehi amissitā.
mnd6:12.1 Adassanato āyanti,
mnd6:12.2 bhaṅgā gacchantyadassanaṁ;
mnd6:12.3 Vijjuppādova ākāse,
mnd6:12.4 uppajjanti vayanti cā”ti.
mnd6:13.1 Evaṁ ṭhitiparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.
mnd6:14.1 Kathaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ?
mnd6:14.2 Assāsūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, passāsūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, assāsapassāsūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, mahābhūtūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, kabaḷīkārāhārūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, usmūpanibaddhaṁ jīvitaṁ, viññāṇūpanibaddhaṁ jīvitaṁ.
mnd6:14.3 Mūlampi imesaṁ dubbalaṁ, pubbahetūpi imesaṁ dubbalā, ye paccayā tepi dubbalā, yepi pabhāvikā tepi dubbalā, sahabhūpi imesaṁ dubbalā, sampayogāpi imesaṁ dubbalā, sahajāpi imesaṁ dubbalā, yāpi payojikā sāpi dubbalā.
mnd6:14.4 Aññamaññaṁ ime niccadubbalā, aññamaññaṁ anavaṭṭhitā ime.
mnd6:14.5 Aññamaññaṁ paripātayanti ime, aññamaññassa hi natthi tāyitā, na cāpi ṭhapenti aññamaññaṁ ime.
mnd6:14.6 Yopi nibbattako so na vijjati.
mnd6:15.1 “Na ca kenaci koci hāyati,
mnd6:15.2 Gandhabbā ca ime hi sabbaso;
mnd6:15.3 Purimehi pabhāvikā ime,
mnd6:15.4 Yepi pabhāvikā te pure matā;
mnd6:15.5 Purimāpi ca pacchimāpi ca,
mnd6:15.6 Aññamaññaṁ na kadāci maddasaṁsū”ti.
mnd6:16.1 Evaṁ sarasaparittatāya appakaṁ jīvitaṁ.
mnd6:17.1 Api ca cātumahārājikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.
mnd6:17.2 Tāvatiṁsānaṁ devānaṁ …pe…
mnd6:17.3 yāmānaṁ devānaṁ …
mnd6:17.4 tusitānaṁ devānaṁ …
mnd6:17.5 nimmānaratīnaṁ devānaṁ …
mnd6:17.6 paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ …
mnd6:17.7 brahmakāyikānaṁ devānaṁ jīvitaṁ upādāya manussānaṁ appakaṁ jīvitaṁ parittaṁ jīvitaṁ thokaṁ jīvitaṁ khaṇikaṁ jīvitaṁ lahukaṁ jīvitaṁ ittaraṁ jīvitaṁ anaddhanīyaṁ jīvitaṁ naciraṭṭhitikaṁ jīvitaṁ.
mnd6:17.8 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd6:17.9 “appamidaṁ, bhikkhave, manussānaṁ āyu, gamaniyo samparāyo, mantāya boddhabbaṁ, kattabbaṁ kusalaṁ, caritabbaṁ brahmacariyaṁ, natthi jātassa amaraṇaṁ.
mnd6:17.10 Yo, bhikkhave, ciraṁ jīvati, so vassasataṁ appaṁ vā bhiyyo.
mnd6:18.1 Appamāyu manussānaṁ,
mnd6:18.2 hīḷeyya naṁ suporiso;
mnd6:18.3 Careyyādittasīsova,
mnd6:18.4 natthi maccussanāgamo.
mnd6:19.1 Accayanti ahorattā,
mnd6:19.2 jīvitaṁ uparujjhati;
mnd6:19.3 Āyu khiyyati maccānaṁ,
mnd6:19.4 kunnadīnaṁva odakan”ti.
mnd6:20.1 Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ.
mnd6:21.1 Oraṁ vassasatāpi miyyatīti.
mnd6:21.2 Kalalakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.3 abbudakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.4 pesikālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.5 ghanakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.6 pasākhakālepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.7 jātamattopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.8 sūtigharepi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.9 addhamāsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.10 māsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.11 dvemāsikopi …
mnd6:21.12 temāsikopi …
mnd6:21.13 catumāsikopi …
mnd6:21.14 pañcamāsikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.15 chamāsikopi …
mnd6:21.16 sattamāsikopi …
mnd6:21.17 aṭṭhamāsikopi …
mnd6:21.18 navamāsikopi …
mnd6:21.19 dasamāsikopi …
mnd6:21.20 saṁvaccharikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjati,
mnd6:21.21 dvevassikopi …
mnd6:21.22 tivassikopi …
mnd6:21.23 catuvassikopi …
mnd6:21.24 pañcavassikopi …
mnd6:21.25 chavassikopi …
mnd6:21.26 sattavassikopi …
mnd6:21.27 aṭṭhavassikopi …
mnd6:21.28 navavassikopi …
mnd6:21.29 dasavassikopi …
mnd6:21.30 vīsativassikopi …
mnd6:21.31 tiṁsavassikopi …
mnd6:21.32 cattārīsavassikopi …
mnd6:21.33 paññāsavassikopi …
mnd6:21.34 saṭṭhivassikopi …
mnd6:21.35 sattativassikopi …
mnd6:21.36 asītivassikopi …
mnd6:21.37 navutivassikopi cavati marati antaradhāyati vippalujjatīti—
mnd6:21.38 oraṁ vassasatāpi miyyati.
mnd6:22.1 Yo cepi aticca jīvatīti.
mnd6:22.2 Yo vassasataṁ atikkamitvā jīvati so ekaṁ vā vassaṁ jīvati,
mnd6:22.3 dve vā vassāni jīvati,
mnd6:22.4 tīṇi vā vassāni jīvati,
mnd6:22.5 cattāri vā vassāni jīvati,
mnd6:22.6 pañca vā vassāni jīvati …pe…
mnd6:22.7 dasa vā vassāni jīvati,
mnd6:22.8 vīsati vā vassāni jīvati,
mnd6:22.9 tiṁsaṁ vā vassāni jīvati, cattārīsaṁ vā vassāni jīvatīti—
mnd6:22.10 yo cepi aticca jīvati.
mnd6:22.11 Atha kho so jarasāpi miyyatīti.
mnd6:22.12 Yadā jiṇṇo hoti vuddho mahallako addhagato vayoanuppatto khaṇḍadanto palitakeso vilūnaṁ khalitasiro valinaṁ tilakāhatagatto vaṅko bhoggo daṇḍaparāyano, so jarāyapi cavati marati antaradhāyati vippalujjati, natthi maraṇamhā mokkho.
mnd6:23.1 “Phalānamiva pakkānaṁ,
mnd6:23.2 pāto patanato bhayaṁ;
mnd6:23.3 Evaṁ jātāna maccānaṁ,
mnd6:23.4 niccaṁ maraṇato bhayaṁ.
mnd6:24.1 Yathāpi kumbhakārassa,
mnd6:24.2 kataṁ mattikabhājanaṁ;
mnd6:24.3 Sabbaṁ bhedanapariyantaṁ,
mnd6:24.4 evaṁ maccāna jīvitaṁ.
mnd6:25.1 Daharā ca mahantā ca,
mnd6:25.2 ye bālā ye ca paṇḍitā;
mnd6:25.3 Sabbe maccuvasaṁ yanti,
mnd6:25.4 sabbe maccuparāyanā.
mnd6:26.1 Tesaṁ maccuparetānaṁ,
mnd6:26.2 gacchataṁ paralokato;
mnd6:26.3 Na pitā tāyate puttaṁ,
mnd6:26.4 ñātī vā pana ñātake.
mnd6:27.1 Pekkhataññeva ñātīnaṁ,
mnd6:27.2 passa lālappataṁ puthu;
mnd6:27.3 Ekamekova maccānaṁ,
mnd6:27.4 govajjho viya niyyati;
mnd6:27.5 Evamabbhāhato loko,
mnd6:27.6 maccunā ca jarāya cā”ti.
mnd6:28.1 Atha kho so jarasāpi miyyati.
mnd6:29.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:30.1 “Appaṁ vata jīvitaṁ idaṁ,
mnd6:30.2 Oraṁ vassasatāpi miyyati;
mnd6:30.3 Yo cepi aticca jīvati,
mnd6:30.4 Atha kho so jarasāpi miyyatī”ti.
mnd6:31.1 Socanti janā mamāyite,
mnd6:31.2 Na hi santi niccā pariggahā;
mnd6:31.3 Vinābhāvaṁ santamevidaṁ,
mnd6:31.4 Iti disvā nāgāramāvase.
mnd6:32.1 Socanti janā mamāyiteti.
mnd6:32.2 Janāti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.
mnd6:32.3 Mamattāti dve mamattā—
mnd6:32.4 taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…
mnd6:32.5 idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…
mnd6:32.6 idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
mnd6:32.7 Mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti.
mnd6:32.8 Mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṁ kandanti sammohaṁ āpajjantīti—
mnd6:32.9 socanti janā mamāyite.
mnd6:33.1 Na hi santi niccā pariggahāti.
mnd6:33.2 Dve pariggahā—
mnd6:33.3 taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…
mnd6:33.4 ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…
mnd6:33.5 ayaṁ diṭṭhipariggaho.
mnd6:33.6 Taṇhāpariggaho anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo vipariṇāmadhammo.
mnd6:33.7 Diṭṭhipariggahopi anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo vipariṇāmadhammo.
mnd6:33.8 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd6:33.9 “passatha no tumhe, bhikkhave, taṁ pariggahaṁ yvāyaṁ pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva tiṭṭheyyā”ti?
mnd6:33.10 “No hetaṁ, bhante”.
mnd6:33.11 “Sādhu, bhikkhave.
mnd6:33.12 Ahampi kho taṁ, bhikkhave, pariggahaṁ na samanupassāmi, yvāyaṁ pariggaho nicco dhuvo sassato avipariṇāmadhammo sassatisamaṁ tatheva tiṭṭheyyā”ti.
mnd6:33.13 Pariggahā niccā dhuvā sassatā avipariṇāmadhammā natthi na santi na saṁvijjanti na labbhantīti—
mnd6:33.14 na hi santi niccā pariggahā.
mnd6:34.1 Vinābhāvaṁ santamevidanti.
mnd6:34.2 Nānābhāve vinābhāve aññathābhāve sante saṁvijjamāne upalabbhiyamāne.
mnd6:34.3 Vuttañhetaṁ bhagavatā —
mnd6:34.4 “alaṁ, ānanda.
mnd6:34.5 Mā soci mā paridevi.
mnd6:34.6 Nanu etaṁ, ānanda, mayā paṭikacceva akkhātaṁ—
mnd6:34.7 ‘sabbeheva piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo.
mnd6:34.8 Taṁ kutettha, ānanda, labbhā—
mnd6:34.9 yaṁ taṁ jātaṁ bhūtaṁ saṅkhataṁ palokadhammaṁ taṁ vata mā palujjī’ti.
mnd6:34.10 Netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
mnd6:34.11 Purimānaṁ purimānaṁ khandhānaṁ dhātūnaṁ āyatanānaṁ vipariṇāmaññathābhāvā pacchimā pacchimā khandhā ca dhātuyo ca āyatanāni ca pavattantī”ti—
mnd6:34.12 vinābhāvaṁ santamevidaṁ.
mnd6:35.1 Iti disvā nāgāramāvaseti.
mnd6:35.2 Itīti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā metaṁ.
mnd6:35.3 Itīti iti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti—
mnd6:35.4 iti disvā.
mnd6:35.5 Nāgāramāvaseti sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—
mnd6:35.6 iti disvā nāgāramāvase.
mnd6:36.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:37.1 “Socanti janā mamāyite,
mnd6:37.2 Na hi santi niccā pariggahā;
mnd6:37.3 Vinābhāvaṁ santamevidaṁ,
mnd6:37.4 Iti disvā nāgāramāvase”ti.
mnd6:38.1 Maraṇenapi taṁ pahīyati,
mnd6:38.2 Yaṁ puriso mamidanti maññati;
mnd6:38.3 Etampi viditvāna paṇḍito,
mnd6:38.4 Na mamattāya nametha māmako.
mnd6:39.1 Maraṇenapi taṁ pahīyatīti.
mnd6:39.2 Maraṇanti yā tesaṁ tesaṁ sattānaṁ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṁ maccumaraṇaṁ kālaṅkiriyā khandhānaṁ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassupacchedo.
mnd6:39.3 Tanti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ.
mnd6:39.4 Pahīyatīti pahīyati jahīyati vijahīyati antaradhāyati vippalujjati.
mnd6:39.5 Bhāsitampi hetaṁ—
mnd6:40.1 “Pubbeva maccaṁ vijahanti bhogā,
mnd6:40.2 Maccova ne pubbataraṁ jahāti;
mnd6:40.3 Asassatā bhogino kāmakāmī,
mnd6:40.4 Tasmā na socāmahaṁ sokakāle.
mnd6:41.1 Udeti āpūrati veti cando,
mnd6:41.2 Atthaṁ tapetvāna paleti sūriyo;
mnd6:41.3 Viditā mayā sattuka lokadhammā,
mnd6:41.4 Tasmā na socāmahaṁ sokakāle”ti.
mnd6:42.1 Maraṇenapi taṁ pahīyati.
mnd6:42.2 Yaṁ puriso mamidanti maññatīti.
mnd6:42.3 Yanti rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ.
mnd6:42.4 Purisoti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.
mnd6:42.5 Mamidanti maññatīti taṇhāmaññanāya maññati, diṭṭhimaññanāya maññati, mānamaññanāya maññati, kilesamaññanāya maññati, duccaritamaññanāya maññati, payogamaññanāya maññati, vipākamaññanāya maññatīti—
mnd6:42.6 yaṁ puriso mamidanti maññati.
mnd6:43.1 Etampi viditvāna paṇḍitoti.
mnd6:43.2 Etaṁ ādīnavaṁ ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mamattesūti, etampi viditvā paṇḍito dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—
mnd6:43.3 etampi viditvāna paṇḍito.
mnd6:44.1 Na mamattāya nametha māmakoti.
mnd6:44.2 Mamattāti dve mamattā—
mnd6:44.3 taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…
mnd6:44.4 idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…
mnd6:44.5 idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
mnd6:44.6 Māmakoti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako.
mnd6:44.7 So bhagavantaṁ mamāyati, bhagavā taṁ puggalaṁ pariggaṇhāti.
mnd6:44.8 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd6:44.9 “ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā, na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā;
mnd6:44.10 apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā.
mnd6:44.11 Na ca te imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.
mnd6:44.12 Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā, te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā;
mnd6:44.13 anapagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā.
mnd6:44.14 Te ca imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.
mnd6:45.1 Kuhā thaddhā lapā siṅgī,
mnd6:45.2 unnaḷā asamāhitā;
mnd6:45.3 Na te dhamme virūhanti,
mnd6:45.4 sammāsambuddhadesite.
mnd6:46.1 Nikkuhā nillapā dhīrā,
mnd6:46.2 atthaddhā susamāhitā;
mnd6:46.3 Te ve dhamme virūhanti,
mnd6:46.4 sammāsambuddhadesite”.
mnd6:47.1 Na mamattāya nametha māmakoti.
mnd6:47.2 Māmako taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā mamattāya na nameyya na onameyya, na tanninno assa na tappoṇo na tappabbhāro na tadadhimutto na tadadhipateyyoti—
mnd6:47.3 na mamattāya nametha māmako.
mnd6:48.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:49.1 “Maraṇenapi taṁ pahīyati,
mnd6:49.2 Yaṁ puriso mamidanti maññati;
mnd6:49.3 Etampi viditvāna paṇḍito,
mnd6:49.4 Na mamattāya nametha māmako”ti.
mnd6:50.1 Supinena yathāpi saṅgataṁ,
mnd6:50.2 Paṭibuddho puriso na passati;
mnd6:50.3 Evampi piyāyitaṁ janaṁ,
mnd6:50.4 Petaṁ kālaṅkataṁ na passati.
mnd6:51.1 Supinena yathāpi saṅgatanti.
mnd6:51.2 Saṅgataṁ samāgataṁ samāhitaṁ sannipatitanti—
mnd6:51.3 supinena yathāpi saṅgataṁ.
mnd6:51.4 Paṭibuddho puriso na passatīti yathā puriso supinagato candaṁ passati, sūriyaṁ passati, mahāsamuddaṁ passati, sineruṁ pabbatarājānaṁ passati, hatthiṁ passati, assaṁ passati, rathaṁ passati, pattiṁ passati, senābyūhaṁ passati, ārāmarāmaṇeyyakaṁ passati, vanarāmaṇeyyakaṁ … bhūmirāmaṇeyyakaṁ … pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ passati;
mnd6:51.5 paṭibuddho na kiñci passatīti—
mnd6:51.6 paṭibuddho puriso na passati.
mnd6:52.1 Evampi piyāyitaṁ jananti.
mnd6:52.2 Evanti opammasampaṭipādanaṁ.
mnd6:52.3 Piyāyitaṁ jananti mamāyitaṁ janaṁ mātaraṁ vā pitaraṁ vā bhātaraṁ vā bhaginiṁ vā puttaṁ vā dhītaraṁ vā mittaṁ vā amaccaṁ vā ñātiṁ vā sālohitaṁ vāti—
mnd6:52.4 evampi piyāyitaṁ janaṁ.
mnd6:53.1 Petaṁ kālaṅkataṁ na passatīti.
mnd6:53.2 Peto vuccati mato.
mnd6:53.3 Kālaṅkataṁ na passati na dakkhati nādhigacchati na vindati na paṭilabhatīti—
mnd6:53.4 petaṁ kālaṅkataṁ na passati.
mnd6:54.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:55.1 “Supinena yathāpi saṅgataṁ,
mnd6:55.2 Paṭibuddho puriso na passati;
mnd6:55.3 Evampi piyāyitaṁ janaṁ,
mnd6:55.4 Petaṁ kālaṅkataṁ na passatī”ti.
mnd6:56.1 Diṭṭhāpi sutāpi te janā,
mnd6:56.2 Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati;
mnd6:56.3 Nāmaṁyevāvasissati,
mnd6:56.4 Akkheyyaṁ petassa jantuno.
mnd6:57.1 Diṭṭhāpi sutāpi te janāti.
mnd6:57.2 Diṭṭhāti ye cakkhuviññāṇābhisambhūtā.
mnd6:57.3 Sutāti ye sotaviññāṇābhisambhūtā.
mnd6:57.4 Te janāti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā cāti—
mnd6:57.5 diṭṭhāpi sutāpi te janā.
mnd6:58.1 Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccatīti.
mnd6:58.2 Yesanti yesaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.
mnd6:58.3 Nāmanti saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.
mnd6:58.4 Pavuccatīti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—
mnd6:58.5 yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati.
mnd6:59.1 Nāmaṁyevāvasissati akkheyyanti.
mnd6:59.2 Rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ pahīyati jahīyati vijahīyati antaradhāyati vippalujjati, nāmaṁyevāvasissati.
mnd6:59.3 Akkheyyanti.
mnd6:59.4 Akkhātuṁ kathetuṁ bhaṇituṁ dīpayituṁ voharitunti—
mnd6:59.5 nāmaṁ evāvasissati akkheyyaṁ.
mnd6:59.6 Petassa jantunoti.
mnd6:59.7 Petassāti matassa kālaṅkatassa.
mnd6:59.8 Jantunoti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassāti—
mnd6:59.9 petassa jantuno.
mnd6:60.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:61.1 “Diṭṭhāpi sutāpi te janā,
mnd6:61.2 Yesaṁ nāmamidaṁ pavuccati;
mnd6:61.3 Nāmaṁyevāvasissati,
mnd6:61.4 Akkheyyaṁ petassa jantuno”ti.
mnd6:62.1 Sokapparidevamaccharaṁ,
mnd6:62.2 Na pajahanti giddhā mamāyite;
mnd6:62.3 Tasmā munayo pariggahaṁ,
mnd6:62.4 Hitvā acariṁsu khemadassino.
mnd6:63.1 Sokapparidevamaccharaṁ na pajahanti giddhā mamāyiteti.
mnd6:63.2 Sokoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko antodāho antoparidāho cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ.
mnd6:63.3 Paridevoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa …pe…
mnd6:63.4 diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṁ.
mnd6:63.5 Macchariyanti pañca macchariyāni—
mnd6:63.6 āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.
mnd6:63.7 Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—
mnd6:63.8 idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd6:63.9 Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho—
mnd6:63.10 idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd6:63.11 Gedho vuccati taṇhā.
mnd6:63.12 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd6:63.13 Mamattāti dve mamattā—
mnd6:63.14 taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…
mnd6:63.15 idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…
mnd6:63.16 idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
mnd6:63.17 Mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti, mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti, mamāyitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi paridevanti, acchijjantepi paridevanti, acchinnepi paridevanti.
mnd6:63.18 Mamāyitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi paridevanti, vipariṇāmantepi paridevanti, vipariṇatepi paridevanti.
mnd6:63.19 Mamāyitaṁ vatthuṁ rakkhanti gopenti pariggaṇhanti mamāyanti maccharāyanti;
mnd6:63.20 mamāyitasmiṁ vatthusmiṁ sokaṁ na jahanti, paridevaṁ na jahanti, macchariyaṁ na jahanti, gedhaṁ na jahanti na pajahanti na vinodenti na byantiṁ karonti na anabhāvaṁ gamentīti—
mnd6:63.21 sokapparidevamaccharaṁ na pajahanti giddhā mamāyite.
mnd6:64.1 Tasmā munayo pariggahaṁ, hitvā acariṁsu khemadassinoti.
mnd6:64.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā etaṁ ādīnavaṁ sampassamānā mamattesūti—
mnd6:64.3 tasmā.
mnd6:64.4 Munayoti monaṁ vuccati ñāṇaṁ.
mnd6:64.5 Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
mnd6:64.6 Tena ñāṇena samannāgatā munayo monappattā.
mnd6:64.7 Tīṇi moneyyāni—
mnd6:64.8 kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ …pe…
mnd6:64.9 saṅgajālamaticca so muni.
mnd6:64.10 Pariggahoti dve pariggahā—
mnd6:64.11 taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…
mnd6:64.12 ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…
mnd6:64.13 ayaṁ diṭṭhipariggaho.
mnd6:64.14 Munayo taṇhāpariggahaṁ pariccajitvā diṭṭhipariggahaṁ paṭinissajjitvā cajitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā acariṁsu vihariṁsu iriyiṁsu vattiṁsu pāliṁsu yapiṁsu yāpiṁsu.
mnd6:64.15 Khemadassinoti khemaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd6:64.16 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd6:64.17 Khemadassinoti khemadassino tāṇadassino leṇadassino saraṇadassino abhayadassino accutadassino amatadassino nibbānadassinoti—
mnd6:64.18 tasmā munayo pariggahaṁ hitvā acariṁsu khemadassino.
mnd6:65.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:66.1 “Sokapparidevamaccharaṁ,
mnd6:66.2 Na jahanti giddhā mamāyite;
mnd6:66.3 Tasmā munayo pariggahaṁ,
mnd6:66.4 Hitvā acariṁsu khemadassino”ti.
mnd6:67.1 Patilīnacarassa bhikkhuno,
mnd6:67.2 Bhajamānassa vivittamāsanaṁ;
mnd6:67.3 Sāmaggiyamāhu tassa taṁ,
mnd6:67.4 Yo attānaṁ bhavane na dassaye.
mnd6:68.1 Patilīnacarassa bhikkhunoti.
mnd6:68.2 Patilīnacarā vuccanti satta sekkhā.
mnd6:68.3 Arahā patilīno.
mnd6:68.4 Kiṅkāraṇā patilīnacarā vuccanti satta sekkhā?
mnd6:68.5 Te tato tato cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, cakkhudvāre cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti,
mnd6:68.6 sotadvāre cittaṁ …pe…
mnd6:68.7 ghānadvāre cittaṁ …
mnd6:68.8 jivhādvāre cittaṁ …
mnd6:68.9 kāyadvāre cittaṁ …
mnd6:68.10 manodvāre cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.
mnd6:68.11 Yathā kukkuṭapattaṁ vā nhārudaddulaṁ vā aggimhi pakkhittaṁ patilīyati patikuṭati pativaṭṭati na sampasāriyati;
mnd6:68.12 evamevaṁ tato tato cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti, cakkhudvāre cittaṁ …
mnd6:68.13 sotadvāre cittaṁ …
mnd6:68.14 ghānadvāre cittaṁ …
mnd6:68.15 jivhādvāre cittaṁ …
mnd6:68.16 kāyadvāre cittaṁ …
mnd6:68.17 manodvāre cittaṁ patilīnentā patikuṭentā pativaṭṭentā sanniruddhantā sanniggaṇhantā sannivārentā rakkhantā gopentā caranti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.
mnd6:68.18 Taṅkāraṇā patilīnacarā vuccanti satta sekkhā.
mnd6:68.19 Bhikkhunoti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti—
mnd6:68.20 patilīnacarassa bhikkhuno.
mnd6:69.1 Bhajamānassa vivittamāsananti āsanaṁ vuccati yattha nisīdanti—
mnd6:69.2 mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.
mnd6:69.3 Taṁ āsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyagandhaghāyanena … asappāyarasasāyanena … asappāyaphoṭṭhabbaphusanena … asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.
mnd6:69.4 Taṁ vivittaṁ āsanaṁ bhajato sambhajato sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—
mnd6:69.5 bhajamānassa vivittamāsanaṁ.
mnd6:70.1 Sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassayeti.
mnd6:70.2 Sāmaggiyoti tisso sāmaggiyo—
mnd6:70.3 gaṇasāmaggī, dhammasāmaggī, anabhinibbattisāmaggī.
mnd6:70.4 Katamā gaṇasāmaggī?
mnd6:70.5 Bahū cepi bhikkhū samaggā sammodamānā avivadamānā khīrodakībhūtā aññamaññaṁ piyacakkhūhi sampassantā viharanti—
mnd6:70.6 ayaṁ gaṇasāmaggī.
mnd6:70.7 Katamā dhammasāmaggī?
mnd6:70.8 Cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
mnd6:70.9 Te ekato pakkhandanti pasīdanti sampatiṭṭhanti vimuccanti;
mnd6:70.10 na tesaṁ dhammānaṁ vivādo pavivādo atthi—
mnd6:70.11 ayaṁ dhammasāmaggī.
mnd6:70.12 Katamā anabhinibbattisāmaggī?
mnd6:70.13 Bahū cepi bhikkhū anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyanti;
mnd6:70.14 na tesaṁ nibbānadhātuyā ūnattaṁ vā puṇṇattaṁ vā paññāyati—
mnd6:70.15 ayaṁ anabhinibbattisāmaggī.
mnd6:70.16 Bhavaneti nerayikānaṁ nirayo bhavanaṁ, tiracchānayonikānaṁ tiracchānayoni bhavanaṁ, pettivisayikānaṁ pettivisayo bhavanaṁ, manussānaṁ manussaloko bhavanaṁ, devānaṁ devaloko bhavananti.
mnd6:70.17 Sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassayeti.
mnd6:70.18 Tassesā sāmaggī etaṁ channaṁ etaṁ patirūpaṁ etaṁ anucchavikaṁ etaṁ anulomaṁ, yo evaṁ paṭicchanne niraye attānaṁ na dasseyya, tiracchānayoniyaṁ attānaṁ na dasseyya, pettivisaye attānaṁ na dasseyya, manussaloke attānaṁ na dasseyya, devaloke attānaṁ na dasseyyāti evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd6:70.19 sāmaggiyamāhu tassa taṁ, yo attānaṁ bhavane na dassaye.
mnd6:71.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:72.1 “Patilīnacarassa bhikkhuno,
mnd6:72.2 Bhajamānassa vivittamāsanaṁ;
mnd6:72.3 Sāmaggiyamāhu tassa taṁ,
mnd6:72.4 Yo attānaṁ bhavane na dassaye”ti.
mnd6:73.1 Sabbattha munī anissito,
mnd6:73.2 Na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ;
mnd6:73.3 Tasmiṁ paridevamaccharaṁ,
mnd6:73.4 Paṇṇe vāri yathā na limpati.
mnd6:74.1 Sabbattha munī anissitoti.
mnd6:74.2 Sabbaṁ vuccati dvādasāyatanāni—
mnd6:74.3 cakkhuñceva rūpā ca, sotañca saddā ca, ghānañca gandhā ca, jivhā ca rasā ca, kāyo ca phoṭṭhabbā ca, mano ca dhammā ca.
mnd6:74.4 Munīti.
mnd6:74.5 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd6:74.6 Anissitoti.
mnd6:74.7 Dve nissayā—
mnd6:74.8 taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…
mnd6:74.9 ayaṁ taṇhānissayo …pe…
mnd6:74.10 ayaṁ diṭṭhinissayo.
mnd6:74.11 Muni taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissito sotaṁ anissito ghānaṁ anissito jivhaṁ anissito kāyaṁ anissito manaṁ anissito
mnd6:74.12 rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … dhamme …
mnd6:74.13 kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …
mnd6:74.14 kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …
mnd6:74.15 ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …
mnd6:74.16 atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …
mnd6:74.17 diṭṭhaṁ … sutaṁ … mutaṁ … viññātaṁ … sabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd6:74.18 sabbattha muni anissito.
mnd6:75.1 Na piyaṁ kubbati nopi appiyanti.
mnd6:75.2 Piyāti dve piyā—
mnd6:75.3 sattā vā saṅkhārā vā.
mnd6:75.4 Katame sattā piyā?
mnd6:75.5 Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītarā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—
mnd6:75.6 ime sattā piyā.
mnd6:75.7 Katame saṅkhārā piyā?
mnd6:75.8 Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā—
mnd6:75.9 ime saṅkhārā piyā.
mnd6:75.10 Appiyāti dve appiyā—
mnd6:75.11 sattā vā saṅkhārā vā.
mnd6:75.12 Katame sattā appiyā?
mnd6:75.13 Idha yassa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā—
mnd6:75.14 ime sattā appiyā.
mnd6:75.15 Katame saṅkhārā appiyā?
mnd6:75.16 Amanāpikā rūpā amanāpikā saddā amanāpikā gandhā amanāpikā rasā amanāpikā phoṭṭhabbā—
mnd6:75.17 ime saṅkhārā appiyā.
mnd6:75.18 Na piyaṁ kubbati nopi appiyanti.
mnd6:75.19 “Ayaṁ me satto piyo, ime ca saṅkhārā manāpā”ti rāgavasena piyaṁ na karoti;
mnd6:75.20 “ayaṁ me satto appiyo, ime ca saṅkhārā amanāpā”ti paṭighavasena appiyaṁ na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—
mnd6:75.21 na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ.
mnd6:76.1 Tasmiṁ paridevamaccharaṁ paṇṇe vāri yathā na limpatīti.
mnd6:76.2 Tasminti tasmiṁ puggale arahante khīṇāsave.
mnd6:76.3 Paridevoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa ādevo paridevo ādevanā paridevanā ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṁ.
mnd6:76.4 Macchariyanti pañca macchariyāni—
mnd6:76.5 āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.
mnd6:76.6 Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—
mnd6:76.7 idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd6:76.8 Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho—
mnd6:76.9 idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd6:77.1 Paṇṇe vāri yathā na limpatīti.
mnd6:77.2 Paṇṇaṁ vuccati padumapattaṁ.
mnd6:77.3 Vāri vuccati udakaṁ.
mnd6:77.4 Yathā vāri padumapattaṁ na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittaṁ, evamevaṁ tasmiṁ puggale arahante khīṇāsave paridevo macchariyañca na limpati na palimpati na upalimpati alittā apalittā anupalittā.
mnd6:77.5 So ca puggalo arahanto tehi kilesehi na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd6:77.6 tasmiṁ paridevamaccharaṁ paṇṇe vāri yathā na limpati.
mnd6:78.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:79.1 “Sabbattha munī anissito,
mnd6:79.2 Na piyaṁ kubbati nopi appiyaṁ;
mnd6:79.3 Tasmiṁ paridevamaccharaṁ,
mnd6:79.4 Paṇṇe vāri yathā na limpatī”ti.
mnd6:80.1 Udabindu yathāpi pokkhare,
mnd6:80.2 Padume vāri yathā na limpati;
mnd6:80.3 Evaṁ muni nopalimpati,
mnd6:80.4 Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.
mnd6:81.1 Udabindu yathāpi pokkhareti.
mnd6:81.2 Udabindu vuccati udakathevo.
mnd6:81.3 Pokkharaṁ vuccati padumapattaṁ.
mnd6:81.4 Yathā udabindu padumapatte na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittanti—
mnd6:81.5 udabindu yathāpi pokkhare.
mnd6:81.6 Padume vāri yathā na limpatīti.
mnd6:81.7 Padumaṁ vuccati padumapupphaṁ.
mnd6:81.8 Vāri vuccati udakaṁ.
mnd6:81.9 Yathā vāri padumapupphaṁ na limpati na palimpati na upalimpati alittaṁ apalittaṁ anupalittanti—
mnd6:81.10 padume vāri yathā na limpati.
mnd6:82.1 Evaṁ muni nopalimpati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vāti.
mnd6:82.2 Evanti opammasampaṭipādanaṁ.
mnd6:82.3 Munīti.
mnd6:82.4 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd6:82.5 Lepāti dve lepā—
mnd6:82.6 taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…
mnd6:82.7 ayaṁ taṇhālepo …pe…
mnd6:82.8 ayaṁ diṭṭhilepo.
mnd6:82.9 Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati na palimpati na upalimpati alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd6:82.10 evaṁ muni nopalimpati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.
mnd6:83.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:84.1 “Udabindu yathāpi pokkhare,
mnd6:84.2 Padume vāri yathā na limpati;
mnd6:84.3 Evaṁ muni nopalimpati,
mnd6:84.4 Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā”ti.
mnd6:85.1 Dhono na hi tena maññati,
mnd6:85.2 Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā;
mnd6:85.3 Nāññena visuddhimicchati,
mnd6:85.4 Na hi so rajjati no virajjati.
mnd6:86.1 Dhono na hi tena maññati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vāti.
mnd6:86.2 Dhonoti dhonā vuccati paññā.
mnd6:86.3 Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
mnd6:86.4 Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?
mnd6:86.5 Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,
mnd6:86.6 vacīduccaritaṁ …
mnd6:86.7 manoduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,
mnd6:86.8 rāgo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca,
mnd6:86.9 doso …
mnd6:86.10 moho …
mnd6:86.11 kodho …
mnd6:86.12 upanāho …
mnd6:86.13 makkho …
mnd6:86.14 paḷāso …
mnd6:86.15 issā …
mnd6:86.16 macchariyaṁ …
mnd6:86.17 māyā …
mnd6:86.18 sāṭheyyaṁ …
mnd6:86.19 thambho …
mnd6:86.20 sārambho …
mnd6:86.21 māno …
mnd6:86.22 atimāno …
mnd6:86.23 mado …
mnd6:86.24 pamādo …
mnd6:86.25 sabbe kilesā …
mnd6:86.26 sabbe duccaritā …
mnd6:86.27 sabbe darathā …
mnd6:86.28 sabbe pariḷāhā …
mnd6:86.29 sabbe santāpā …
mnd6:86.30 sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
mnd6:86.31 Taṅkāraṇā dhonā vuccati paññā.
mnd6:87.1 Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca,
mnd6:87.2 sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo dhuto ca dhoto ca sandhoto ca niddhoto ca,
mnd6:87.3 sammāvācāya micchāvācā dhutā ca …
mnd6:87.4 sammākammantena micchākammanto dhuto ca …
mnd6:87.5 sammāājīvena micchāājīvo dhuto ca …
mnd6:87.6 sammāvāyāmena micchāvāyāmo dhuto ca …
mnd6:87.7 sammāsatiyā micchāsati dhutā ca …
mnd6:87.8 sammāsamādhinā micchāsamādhi dhuto ca …
mnd6:87.9 sammāñāṇena micchāñāṇaṁ dhutañca …
mnd6:87.10 sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
mnd6:88.1 Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā …
mnd6:88.2 sabbe duccaritā …
mnd6:88.3 sabbe darathā …
mnd6:88.4 sabbe pariḷāhā …
mnd6:88.5 sabbe santāpā …
mnd6:88.6 sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
mnd6:88.7 Arahā imehi dhonehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
mnd6:88.8 Tasmā arahā dhono.
mnd6:88.9 So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti—
mnd6:88.10 dhono.
mnd6:89.1 Dhono na hi tena maññati, yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vāti.
mnd6:89.2 Dhono diṭṭhaṁ na maññati, diṭṭhasmiṁ na maññati, diṭṭhato na maññati, diṭṭhā meti na maññati;
mnd6:89.3 sutaṁ na maññati, sutasmiṁ na maññati, sutato na maññati, sutaṁ meti na maññati;
mnd6:89.4 mutaṁ na maññati, mutasmiṁ na maññati, mutato na maññati, mutaṁ meti na maññati;
mnd6:89.5 viññātaṁ na maññati, viññātasmiṁ na maññati, viññātato na maññati, viññātaṁ meti na maññati.
mnd6:89.6 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd6:89.7 “asmīti, bhikkhave, maññitametaṁ, ayamahamasmīti maññitametaṁ, bhavissanti maññitametaṁ, na bhavissanti maññitametaṁ, rūpī bhavissanti maññitametaṁ, arūpī bhavissanti maññitametaṁ, saññī bhavissanti maññitametaṁ, asaññī bhavissanti maññitametaṁ, nevasaññīnāsaññī bhavissanti maññitametaṁ.
mnd6:89.8 Maññitaṁ, bhikkhave, rogo, maññitaṁ gaṇḍo, maññitaṁ sallaṁ, maññitaṁ upaddavo.
mnd6:89.9 Tasmātiha, bhikkhave, amaññamānena cetasā viharissāmāti, evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabban”ti—
mnd6:89.10 dhono na hi tena maññati yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā.
mnd6:90.1 Nāññena visuddhimicchatīti.
mnd6:90.2 Dhono aññena asuddhimaggena micchāpaṭipadāya aniyyānikapathena aññatra satipaṭṭhānehi aññatra sammappadhānehi aññatra iddhipādehi aññatra indriyehi aññatra balehi aññatra bojjhaṅgehi aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na icchati na sādiyati na pattheti na piheti nābhijappatīti—
mnd6:90.3 nāññena visuddhimicchati.
mnd6:91.1 Na hi so rajjati no virajjatīti.
mnd6:91.2 Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya satta sekkhā virajjanti;
mnd6:91.3 arahā neva rajjati no virajjati.
mnd6:91.4 Viratto so khayā rāgassa vītarāgattā, khayā dosassa vītadosattā, khayā mohassa vītamohattā.
mnd6:91.5 So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātijarāmaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—
mnd6:91.6 na hi so rajjati no virajjati.
mnd6:92.1 Tenāha bhagavā—
mnd6:93.1 “Dhono na hi tena maññati,
mnd6:93.2 Yadidaṁ diṭṭhasutaṁ mutesu vā;
mnd6:93.3 Nāññena visuddhimicchati,
mnd6:93.4 Na hi so rajjati no virajjatī”ti.
mnd6:94.1 Jarāsuttaniddeso chaṭṭho.
mnd7:0.1 Mahāniddesa
mnd7:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd7:0.3 7. Tissametteyyasuttaniddesa
mnd7:1.1 Atha tissametteyyasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd7:2.1 Methunamanuyuttassa,
mnd7:2.2 (iccāyasmā tisso metteyyo)
mnd7:2.3 Vighātaṁ brūhi mārisa;
mnd7:2.4 Sutvāna tava sāsanaṁ,
mnd7:2.5 Viveke sikkhissāmase.
mnd7:3.1 Methunamanuyuttassāti.
mnd7:3.2 Methunadhammo nāma yo so asaddhammo gāmadhammo vasaladhammo duṭṭhullo odakantiko rahasso dvayaṁdvayasamāpatti.
mnd7:3.3 Kiṅkāraṇā vuccati methunadhammo?
mnd7:3.4 Ubhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti—
mnd7:3.5 taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd7:3.6 Yathā ubho kalahakārakā methunakāti vuccanti, ubho bhaṇḍanakārakā methunakāti vuccanti, ubho bhassakārakā methunakāti vuccanti, ubho vivādakārakā methunakāti vuccanti, ubho adhikaraṇakārakā methunakāti vuccanti, ubho vādino methunakāti vuccanti, ubho sallāpakā methunakāti vuccanti;
mnd7:3.7 evamevaṁ ubhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti—
mnd7:3.8 taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd7:4.1 Methunamanuyuttassāti.
mnd7:4.2 Methunadhamme yuttassa payuttassa āyuttassa samāyuttassa taccaritassa tabbahulassa taggarukassa tanninnassa tappoṇassa tappabbhārassa tadadhimuttassa tadadhipateyyassāti—
mnd7:4.3 methunamanuyuttassa.
mnd7:5.1 Iccāyasmā tisso metteyyoti.
mnd7:5.2 Iccāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
mnd7:5.3 iccāti.
mnd7:5.4 Āyasmāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravavacanaṁ sappatissavacanametaṁ—
mnd7:5.5 āyasmāti.
mnd7:5.6 Tissoti tassa therassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpo.
mnd7:5.7 Metteyyoti tassa therassa gottaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāroti—
mnd7:5.8 iccāyasmā tisso metteyyo.
mnd7:6.1 Vighātaṁ brūhi mārisāti.
mnd7:6.2 Vighātanti vighātaṁ upaghātaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavaṁ upasaggaṁ brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehi.
mnd7:6.3 Mārisāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravavacanaṁ sappatissavacanametaṁ mārisāti—
mnd7:6.4 vighātaṁ brūhi mārisa.
mnd7:7.1 Sutvāna tava sāsananti.
mnd7:7.2 Tuyhaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhiṁ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—
mnd7:7.3 sutvāna tava sāsanaṁ.
mnd7:8.1 Viveke sikkhissāmaseti.
mnd7:8.2 Vivekoti tayo vivekā—
mnd7:8.3 kāyaviveko, cittaviveko, upadhiviveko.
mnd7:8.4 Katamo kāyaviveko?
mnd7:8.5 Idha bhikkhu vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palāsapuñjaṁ, kāyena vivitto viharati.
mnd7:8.6 So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati, eko viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—
mnd7:8.7 ayaṁ kāyaviveko.
mnd7:9.1 Katamo cittaviveko?
mnd7:9.2 Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.3 dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.4 tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.5 catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.6 ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.7 viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.8 ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.9 nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.10 sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.11 sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.12 anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd7:9.13 arahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ vivittaṁ hoti—
mnd7:9.14 ayaṁ cittaviveko.
mnd7:10.1 Katamo upadhiviveko?
mnd7:10.2 Upadhi vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.
mnd7:10.3 Upadhiviveko vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd7:10.4 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ—
mnd7:10.5 ayaṁ upadhiviveko.
mnd7:10.6 Kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṁ nekkhammābhiratānaṁ;
mnd7:10.7 cittaviveko ca parisuddhacittānaṁ paramavodānappattānaṁ;
mnd7:10.8 upadhiviveko ca nirūpadhīnaṁ puggalānaṁ visaṅkhāragatānaṁ.
mnd7:10.9 Viveke sikkhissāmaseti.
mnd7:10.10 So thero pakatiyā sikkhitasikkho.
mnd7:10.11 Api ca dhammadesanaṁ upādāya dhammadesanaṁ sāvento evamāha—
mnd7:10.12 viveke sikkhissāmaseti.
mnd7:11.1 Tenāha thero tissametteyyo—
mnd7:12.1 “Methunamanuyuttassa,
mnd7:12.2 (iccāyasmā tisso metteyyo)
mnd7:12.3 Vighātaṁ brūhi mārisa;
mnd7:12.4 Sutvāna tava sāsanaṁ,
mnd7:12.5 Viveke sikkhissāmase”ti.
mnd7:13.1 Methunamanuyuttassa,
mnd7:13.2 (metteyyāti bhagavā)
mnd7:13.3 Mussate vāpi sāsanaṁ;
mnd7:13.4 Micchā ca paṭipajjati,
mnd7:13.5 Etaṁ tasmiṁ anāriyaṁ.
mnd7:14.1 Methunamanuyuttassāti.
mnd7:14.2 Methunadhammo nāma yo so asaddhammo gāmadhammo vasaladhammo duṭṭhullo odakantiko rahasso dvayaṁdvayasamāpatti.
mnd7:14.3 Kiṅkāraṇā vuccati methunadhammo?
mnd7:14.4 Ubhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti—
mnd7:14.5 taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd7:14.6 Yathā ubho kalahakārakā methunakāti vuccanti, ubho bhaṇḍanakārakā methunakāti vuccanti, ubho bhassakārakā methunakāti vuccanti, ubho vivādakārakā methunakāti vuccanti, ubho adhikaraṇakārakā methunakāti vuccanti, ubho vādino methunakāti vuccanti, ubho sallāpakā methunakāti vuccanti;
mnd7:14.7 evamevaṁ ubhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti—
mnd7:14.8 taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd7:15.1 Methunamanuyuttassāti.
mnd7:15.2 Methunadhamme yuttassa payuttassa āyuttassa samāyuttassa taccaritassa tabbahulassa taggarukassa tanninnassa tappoṇassa tappabbhārassa tadadhimuttassa tadadhipateyyassāti—
mnd7:15.3 methunamanuyuttassa.
mnd7:16.1 Metteyyāti bhagavā taṁ theraṁ gottena ālapati.
mnd7:16.2 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.
mnd7:16.3 Api ca bhaggarāgoti bhagavā,
mnd7:16.4 bhaggadosoti bhagavā,
mnd7:16.5 bhaggamohoti bhagavā,
mnd7:16.6 bhaggamānoti bhagavā,
mnd7:16.7 bhaggadiṭṭhīti bhagavā,
mnd7:16.8 bhaggakaṇḍakoti bhagavā,
mnd7:16.9 bhaggakilesoti bhagavā,
mnd7:16.10 bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,
mnd7:16.11 bhavānaṁ antakaroti bhagavā,
mnd7:16.12 bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā,
mnd7:16.13 bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,
mnd7:16.14 bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā,
mnd7:16.15 bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,
mnd7:16.16 bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā,
mnd7:16.17 bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,
mnd7:16.18 bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,
mnd7:16.19 bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,
mnd7:16.20 bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā.
mnd7:16.21 Bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ.
mnd7:16.22 Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd7:16.23 metteyyāti bhagavā.
mnd7:17.1 Mussate vāpi sāsananti.
mnd7:17.2 Dvīhi kāraṇehi sāsanaṁ mussati—
mnd7:17.3 pariyattisāsanampi mussati, paṭipattisāsanampi mussati.
mnd7:17.4 Katamaṁ pariyattisāsanaṁ?
mnd7:17.5 Yaṁ tassa pariyāpuṭaṁ—
mnd7:17.6 suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ—
mnd7:17.7 idaṁ pariyattisāsanaṁ.
mnd7:17.8 Tampi mussati sammussati pamussati sampamussati paribāhiro hotīti—
mnd7:17.9 evampi mussate vāpi sāsanaṁ.
mnd7:18.1 Katamaṁ paṭipattisāsanaṁ?
mnd7:18.2 Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—
mnd7:18.3 idaṁ paṭipattisāsanaṁ.
mnd7:18.4 Tampi mussati sammussati pamussati sampamussati paribāhiro hotīti.
mnd7:18.5 Evampi mussate vāpi sāsanaṁ.
mnd7:19.1 Micchā ca paṭipajjatīti.
mnd7:19.2 Pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇatīti—
mnd7:19.3 micchā ca paṭipajjati.
mnd7:20.1 Etaṁ tasmiṁ anāriyanti.
mnd7:20.2 Etaṁ tasmiṁ puggale anariyadhammo bāladhammo mūḷhadhammo aññāṇadhammo amarāvikkhepadhammo, yadidaṁ micchāpaṭipadāti—
mnd7:20.3 etaṁ tasmiṁ anāriyaṁ.
mnd7:21.1 Tenāha bhagavā—
mnd7:22.1 “Methunamanuyuttassa,
mnd7:22.2 (metteyyāti bhagavā)
mnd7:22.3 Mussate vāpi sāsanaṁ;
mnd7:22.4 Micchā ca paṭipajjati,
mnd7:22.5 Etaṁ tasmiṁ anāriyan”ti.
mnd7:23.1 Eko pubbe caritvāna,
mnd7:23.2 methunaṁ yo nisevati;
mnd7:23.3 Yānaṁ bhantaṁva taṁ loke,
mnd7:23.4 hīnamāhu puthujjanaṁ.
mnd7:24.1 Eko pubbe caritvānāti.
mnd7:24.2 Dvīhi kāraṇehi eko pubbe caritvāna—
mnd7:24.3 pabbajjāsaṅkhātena vā gaṇāvavassaggaṭṭhena vā.
mnd7:24.4 Kathaṁ pabbajjāsaṅkhātena eko pubbe caritvāna?
mnd7:24.5 Sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti.
mnd7:24.6 Evaṁ pabbajjāsaṅkhātena eko pubbe caritvāna.
mnd7:25.1 Kathaṁ gaṇāvavassaggaṭṭhena eko pubbe caritvāna?
mnd7:25.2 So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
mnd7:25.3 So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti.
mnd7:25.4 Evaṁ gaṇāvavassaggaṭṭhena eko pubbe caritvāna.
mnd7:26.1 Methunaṁ yo nisevatīti.
mnd7:26.2 Methunadhammo nāma yo so asaddhammo …pe…
mnd7:26.3 taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd7:26.4 Methunaṁ yo nisevatīti.
mnd7:26.5 Yo aparena samayena buddhaṁ dhammaṁ saṅghaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattitvā methunaṁ dhammaṁ sevati nisevati saṁsevati paṭisevatīti—
mnd7:26.6 methunaṁ yo nisevati.
mnd7:27.1 Yānaṁ bhantaṁva taṁ loketi.
mnd7:27.2 Yānanti hatthiyānaṁ assayānaṁ goyānaṁ ajayānaṁ meṇḍayānaṁ oṭṭhayānaṁ kharayānaṁ bhantaṁ adantaṁ akāritaṁ avinītaṁ uppathaṁ gaṇhāti, visamaṁ khāṇumpi pāsāṇampi abhiruhati, yānampi ārohanakampi bhañjati, papātepi papatati.
mnd7:27.3 Yathā taṁ bhantaṁ yānaṁ adantaṁ akāritaṁ avinītaṁ uppathaṁ gaṇhāti;
mnd7:27.4 evamevaṁ so vibbhantako bhantayānapaṭibhāgo uppathaṁ gaṇhāti, micchādiṭṭhiṁ gaṇhāti …pe… micchāsamādhiṁ gaṇhāti.
mnd7:27.5 Yathā taṁ bhantaṁ yānaṁ adantaṁ akāritaṁ avinītaṁ visamaṁ khāṇumpi pāsāṇampi abhiruhati;
mnd7:27.6 evamevaṁ so vibbhantako bhantayānapaṭibhāgo visamaṁ kāyakammaṁ abhiruhati, visamaṁ vacīkammaṁ abhiruhati, visamaṁ manokammaṁ abhiruhati, visamaṁ pāṇātipātaṁ abhiruhati, visamaṁ adinnādānaṁ abhiruhati, visamaṁ kāmesumicchācāraṁ abhiruhati, visamaṁ musāvādaṁ abhiruhati, visamaṁ pisuṇavācaṁ abhiruhati, visamaṁ pharusavācaṁ abhiruhati, visamaṁ samphappalāpaṁ abhiruhati, visamaṁ abhijjhaṁ abhiruhati, visamaṁ byāpādaṁ abhiruhati, visamaṁ micchādiṭṭhiṁ abhiruhati, visame saṅkhāre abhiruhati, visame pañca kāmaguṇe abhiruhati, visame nīvaraṇe abhiruhati.
mnd7:27.7 Yathā taṁ bhantaṁ yānaṁ adantaṁ akāritaṁ avinītaṁ yānampi ārohanakampi bhañjati;
mnd7:27.8 evamevaṁ so vibbhantako bhantayānapaṭibhāgo niraye attānaṁ bhañjati, tiracchānayoniyaṁ attānaṁ bhañjati, pettivisaye attānaṁ bhañjati, manussaloke attānaṁ bhañjati, devaloke attānaṁ bhañjati.
mnd7:27.9 Yathā taṁ bhantaṁ yānaṁ adantaṁ akāritaṁ avinītaṁ papāte papatati;
mnd7:27.10 evamevaṁ so vibbhantako bhantayānapaṭibhāgo jātipapātampi papatati, jarāpapātampi papatati, byādhipapātampi papatati, maraṇapapātampi papatati, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi papatati.
mnd7:27.11 Loketi apāyaloke manussaloketi—
mnd7:27.12 yānaṁ bhantaṁva taṁ loke.
mnd7:28.1 Hīnamāhu puthujjananti.
mnd7:28.2 Puthujjanāti kenaṭṭhena puthujjanā?
mnd7:28.3 Puthu kilese janentīti puthujjanā, puthu avihatasakkāyadiṭṭhikāti puthujjanā, puthu satthārānaṁ mukhullokikāti puthujjanā, puthu sabbagatīhi avuṭṭhitāti puthujjanā, puthu nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti puthujjanā, puthu nānāoghehi vuyhantīti puthujjanā, puthu nānāsantāpehi santapantīti puthujjanā, puthu nānāpariḷāhehi paridayhantīti puthujjanā, puthu pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti puthujjanā, puthu pañcahi nīvaraṇehi āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti puthujjanā.
mnd7:28.4 Hīnamāhu puthujjananti.
mnd7:28.5 Puthujjanaṁ hīnaṁ nihīnaṁ omakaṁ lāmakaṁ chatukkaṁ parittanti evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd7:28.6 hīnamāhu puthujjanaṁ.
mnd7:29.1 Tenāha bhagavā—
mnd7:30.1 “Eko pubbe caritvāna,
mnd7:30.2 methunaṁ yo nisevati;
mnd7:30.3 Yānaṁ bhantaṁva taṁ loke,
mnd7:30.4 hīnamāhu puthujjanan”ti.
mnd7:31.1 Yaso kitti ca yā pubbe,
mnd7:31.2 hāyate vāpi tassa sā;
mnd7:31.3 Etampi disvā sikkhetha,
mnd7:31.4 methunaṁ vippahātave.
mnd7:32.1 Yaso kitti ca yā pubbe, hāyate vāpi tassa sāti.
mnd7:32.2 Katamo yaso?
mnd7:32.3 Idhekacco pubbe samaṇabhāve sakkato hoti garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ—
mnd7:32.4 ayaṁ yaso.
mnd7:32.5 Katamā kitti?
mnd7:32.6 Idhekacco pubbe samaṇabhāve kittivaṇṇagato hoti paṇḍito viyatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno—
mnd7:32.7 suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā āraññikoti vā piṇḍapātikoti vā paṁsukūlikoti vā tecīvarikoti vā sapadānacārikoti vā khalupacchābhattikoti vā nesajjikoti vā yathāsanthatikoti vā
mnd7:32.8 paṭhamassa jhānassa lābhīti vā dutiyassa jhānassa lābhīti vā tatiyassa jhānassa lābhīti vā catutthassa jhānassa lābhīti vā ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā viññāṇañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā ākiñcaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā, ayaṁ kittīti—
mnd7:32.9 yaso kitti ca yā pubbe.
mnd7:33.1 Hāyate vāpi tassa sāti.
mnd7:33.2 Tassa aparena samayena buddhaṁ dhammaṁ saṅghaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattassa so ca yaso sā ca kitti hāyati parihāyati paridhaṁsati paripatati antaradhāyati vippalujjatīti—
mnd7:33.3 yaso kitti ca yā pubbe hāyate vāpi tassa sā.
mnd7:34.1 Etampi disvā sikkhetha methunaṁ vippahātaveti.
mnd7:34.2 Etanti pubbe samaṇabhāve yaso kitti ca, aparabhāge buddhaṁ dhammaṁ saṅghaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattassa ayaso ca akitti ca;
mnd7:34.3 etaṁ sampattiṁ vipattiṁ.
mnd7:34.4 Disvāti passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
mnd7:34.5 etampi disvā.
mnd7:34.6 Sikkhethāti tisso sikkhā—
mnd7:34.7 adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.
mnd7:34.8 Katamā adhisīlasikkhā?
mnd7:34.9 Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
mnd7:34.10 Khuddako sīlakkhandho, mahanto sīlakkhandho.
mnd7:34.11 Sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—
mnd7:34.12 ayaṁ adhisīlasikkhā.
mnd7:35.1 Katamā adhicittasikkhā?
mnd7:35.2 Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati …pe…
mnd7:35.3 dutiyaṁ jhānaṁ …
mnd7:35.4 tatiyaṁ jhānaṁ …
mnd7:35.5 catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—
mnd7:35.6 ayaṁ adhicittasikkhā.
mnd7:36.1 Katamā adhipaññāsikkhā?
mnd7:36.2 Idha bhikkhu paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.
mnd7:36.3 So idaṁ dukkhanti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ dukkhasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ dukkhanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti,
mnd7:36.4 ime āsavāti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ āsavasamudayoti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ āsavanirodhoti yathābhūtaṁ pajānāti, ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadāti yathābhūtaṁ pajānāti—
mnd7:36.5 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd7:36.6 Methunadhammo nāma yo so asaddhammo …pe…
mnd7:36.7 taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd7:37.1 Etampi disvā sikkhetha, methunaṁ vippahātaveti.
mnd7:37.2 Methunadhammassa pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya.
mnd7:37.3 Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya, passanto sikkheyya, paccavekkhanto sikkheyya, cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya, saddhāya adhimuccanto sikkheyya, vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya, satiṁ upaṭṭhapento sikkheyya, cittaṁ samādahanto sikkheyya, paññāya pajānanto sikkheyya, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya, pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya, pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya, bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
mnd7:37.4 etampi disvā sikkhetha, methunaṁ vippahātave.
mnd7:38.1 Tenāha bhagavā—
mnd7:39.1 “Yaso kitti ca yā pubbe,
mnd7:39.2 hāyate vāpi tassa sā;
mnd7:39.3 Etampi disvā sikkhetha,
mnd7:39.4 methunaṁ vippahātave”ti.
mnd7:40.1 Saṅkappehi pareto so,
mnd7:40.2 kapaṇo viya jhāyati;
mnd7:40.3 Sutvā paresaṁ nigghosaṁ,
mnd7:40.4 maṅku hoti tathāvidho.
mnd7:41.1 Saṅkappehi pareto so, kapaṇo viya jhāyatīti.
mnd7:41.2 Kāmasaṅkappena byāpādasaṅkappena vihiṁsāsaṅkappena diṭṭhisaṅkappena phuṭṭho pareto samohito samannāgato pihito kapaṇo viya mando viya momūho viya jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati.
mnd7:41.3 Yathā ulūko rukkhasākhāyaṁ mūsikaṁ magayamāno jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati, yathā kotthu nadītīre macche magayamāno jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati, yathā biḷāro sandhisamalasaṅkaṭire mūsikaṁ magayamāno jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati, yathā gadrabho vahacchinno sandhisamalasaṅkaṭire jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyati;
mnd7:41.4 evamevaṁ so vibbhantako kāmasaṅkappena byāpādasaṅkappena vihiṁsāsaṅkappena diṭṭhisaṅkappena phuṭṭho pareto samohito samannāgato pihito kapaṇo viya mando viya momūho viya jhāyati pajjhāyati nijjhāyati apajjhāyatīti—
mnd7:41.5 saṅkappehi pareto so kapaṇo viya jhāyati.
mnd7:42.1 Sutvā paresaṁ nigghosaṁ, maṅku hoti tathāvidhoti.
mnd7:42.2 Paresanti upajjhāyā vā ācariyā vā samānupajjhāyakā vā samānācariyakā vā mittā vā sandiṭṭhā vā sambhattā vā sahāyā vā codenti—
mnd7:42.3 “tassa te, āvuso, alābhā, tassa te dulladdhaṁ, yaṁ tvaṁ evarūpaṁ uḷāraṁ satthāraṁ labhitvā evaṁ svākkhāte dhammavinaye pabbajitvā evarūpaṁ ariyagaṇaṁ labhitvā hīnassa methunadhammassa kāraṇā buddhaṁ dhammaṁ saṅghaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattosi.
mnd7:42.4 Saddhāpi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, hirīpi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, ottappampi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, vīriyampi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, satipi nāma te nāhosi kusalesu dhammesu, paññāpi nāma te nāhosi kusalesu dhammesū”ti.
mnd7:42.5 Tesaṁ vacanaṁ byappathaṁ desanaṁ anusāsanaṁ anusiṭṭhiṁ sutvā suṇitvā uggahetvā upadhārayitvā upalakkhayitvā maṅku hoti, pīḷito ghaṭṭito byādhito domanassito hoti.
mnd7:42.6 Tathāvidhoti tathāvidho tādiso tassaṇṭhito tappakāro tappaṭibhāgo.
mnd7:42.7 Yo so vibbhantakoti—
mnd7:42.8 sutvā paresaṁ nigghosaṁ maṅku hoti tathāvidho.
mnd7:43.1 Tenāha bhagavā—
mnd7:44.1 “Saṅkappehi pareto so,
mnd7:44.2 kapaṇo viya jhāyati;
mnd7:44.3 Sutvā paresaṁ nigghosaṁ,
mnd7:44.4 maṅku hoti tathāvidho”ti.
mnd7:45.1 Atha satthāni kurute,
mnd7:45.2 paravādehi codito;
mnd7:45.3 Esa khvassa mahāgedho,
mnd7:45.4 mosavajjaṁ pagāhati.
mnd7:46.1 Atha satthāni kurute, paravādehi coditoti.
mnd7:46.2 Athāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
mnd7:46.3 athāti.
mnd7:46.4 Satthānīti tīṇi satthāni—
mnd7:46.5 kāyasatthaṁ, vacīsatthaṁ, manosatthaṁ.
mnd7:46.6 Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyasatthaṁ, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīsatthaṁ, tividhaṁ manoduccaritaṁ manosatthaṁ.
mnd7:46.7 Paravādehi coditoti.
mnd7:46.8 Upajjhāyehi vā ācariyehi vā samānupajjhāyakehi vā samānācariyakehi vā mittehi vā sandiṭṭhehi vā sambhattehi vā sahāyehi vā codito sampajānamusā bhāsati.
mnd7:46.9 “Abhirato ahaṁ, bhante, ahosiṁ pabbajjāya.
mnd7:46.10 Mātā me posetabbā, tenamhi vibbhanto”ti bhaṇati.
mnd7:46.11 “Pitā me posetabbo, tenamhi vibbhanto”ti bhaṇati.
mnd7:46.12 “Bhātā me posetabbo …
mnd7:46.13 bhaginī me posetabbā …
mnd7:46.14 putto me posetabbo …
mnd7:46.15 dhītā me posetabbā …
mnd7:46.16 mittā me posetabbā …
mnd7:46.17 amaccā me posetabbā …
mnd7:46.18 ñātakā me posetabbā …
mnd7:46.19 sālohitā me posetabbā, tenamhi vibbhanto”ti bhaṇati.
mnd7:46.20 Vacīsatthaṁ karoti saṅkaroti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbattetīti—
mnd7:46.21 atha satthāni kurute, paravādehi codito.
mnd7:47.1 Esa khvassa mahāgedhoti.
mnd7:47.2 Eso tassa mahāgedho mahāvanaṁ mahāgahanaṁ mahākantāro mahāvisamo mahākuṭilo mahāpaṅko mahāpalipo mahāpalibodho mahābandhanaṁ, yadidaṁ sampajānamusāvādoti—
mnd7:47.3 esa khvassa mahāgedho.
mnd7:48.1 Mosavajjaṁ pagāhatīti.
mnd7:48.2 Mosavajjaṁ vuccati musāvādo.
mnd7:48.3 Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho—
mnd7:48.4 “ehambho purisa, yaṁ jānāsi taṁ vadehī”ti,
mnd7:48.5 so ajānaṁ vā āha—“jānāmī”ti,
mnd7:48.6 jānaṁ vā āha—“na jānāmī”ti,
mnd7:48.7 apassaṁ vā āha—“passāmī”ti,
mnd7:48.8 passaṁ vā āha—“na passāmī”ti.
mnd7:48.9 Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsati—
mnd7:48.10 idaṁ vuccati mosavajjaṁ.
mnd7:49.1 Api ca tīhākārehi musāvādo hoti.
mnd7:49.2 Pubbevassa hoti—
mnd7:49.3 “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—
mnd7:49.4 “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—
mnd7:49.5 “musā mayā bhaṇitan”ti.
mnd7:49.6 Imehi tīhākārehi musāvādo hoti.
mnd7:49.7 Api ca catūhākārehi musāvādo hoti.
mnd7:49.8 Pubbevassa hoti—
mnd7:49.9 “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—
mnd7:49.10 “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—
mnd7:49.11 “musā mayā bhaṇitan”ti, vinidhāya diṭṭhiṁ.
mnd7:49.12 Imehi catūhākārehi musāvādo hoti.
mnd7:49.13 Api ca pañcahākārehi …
mnd7:49.14 chahākārehi …
mnd7:49.15 sattahākārehi …
mnd7:49.16 aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.
mnd7:49.17 Pubbevassa hoti—
mnd7:49.18 “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti—
mnd7:49.19 “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti—
mnd7:49.20 “musā mayā bhaṇitan”ti, vinidhāya diṭṭhiṁ, vinidhāya khantiṁ, vinidhāya ruciṁ, vinidhāya saññaṁ, vinidhāya bhāvaṁ.
mnd7:49.21 Imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.
mnd7:49.22 Mosavajjaṁ pagāhatīti.
mnd7:49.23 Mosavajjaṁ pagāhati ogāhati ajjhogāhati pavisatīti—
mnd7:49.24 mosavajjaṁ pagāhati.
mnd7:50.1 Tenāha bhagavā—
mnd7:51.1 “Atha satthāni kurute,
mnd7:51.2 paravādehi codito;
mnd7:51.3 Esa khvassa mahāgedho,
mnd7:51.4 mosavajjaṁ pagāhatī”ti.
mnd7:52.1 Paṇḍitoti samaññāto,
mnd7:52.2 ekacariyaṁ adhiṭṭhito;
mnd7:52.3 Sa cāpi methune yutto,
mnd7:52.4 mandova parikissati.
mnd7:53.1 Paṇḍitoti samaññātoti.
mnd7:53.2 Idhekacco pubbe samaṇabhāve kitti vaṇṇagato hoti—
mnd7:53.3 “paṇḍito viyatto medhāvī bahussuto cittakathī kalyāṇapaṭibhāno suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā …pe…
mnd7:53.4 nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī”ti vā.
mnd7:53.5 Evaṁ ñāto hoti paññāto samaññāto hotīti—
mnd7:53.6 paṇḍitoti samaññāto.
mnd7:54.1 Ekaccariyaṁ adhiṭṭhitoti.
mnd7:54.2 Dvīhi kāraṇehi ekaccariyaṁ adhiṭṭhito—
mnd7:54.3 pabbajjāsaṅkhātena vā gaṇāvavassaggaṭṭhena vā.
mnd7:54.4 Kathaṁ pabbajjāsaṅkhātena ekacariyaṁ adhiṭṭhito?
mnd7:54.5 Sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā …pe…
mnd7:54.6 evaṁ pabbajjāsaṅkhātena ekaccariyaṁ adhiṭṭhito.
mnd7:54.7 Kathaṁ gaṇāvavassaggaṭṭhena ekacariyaṁ adhiṭṭhito?
mnd7:54.8 So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni …pe…
mnd7:54.9 evaṁ gaṇāvavassaggaṭṭhena ekacariyaṁ adhiṭṭhitoti—
mnd7:54.10 ekacariyaṁ adhiṭṭhito.
mnd7:55.1 Sa cāpi methune yuttoti.
mnd7:55.2 Methunadhammo nāma yo so asaddhammo gāmadhammo …pe…
mnd7:55.3 taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd7:55.4 Sa cāpi methune yuttoti.
mnd7:55.5 So aparena samayena buddhaṁ dhammaṁ saṅghaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattitvā methunadhamme yutto payutto āyutto samāyuttoti—
mnd7:55.6 sa cāpi methune yutto.
mnd7:56.1 Mandova parikissatīti.
mnd7:56.2 Kapaṇo viya mando viya momūho viya kissati parikissati parikilissati.
mnd7:56.3 Pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.
mnd7:56.4 Evampi kissati parikissati parikilissati.
mnd7:56.5 Tamenaṁ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenti—
mnd7:56.6 kasāhipi tāḷenti, vettehipi tāḷenti, addhadaṇḍakehipi tāḷenti, hatthampi chindanti, pādampi chindanti, hatthapādampi chindanti, kaṇṇampi chindanti, nāsampi chindanti, kaṇṇanāsampi chindanti, bilaṅgathālikampi karonti, saṅkhamuṇḍikampi karonti, rāhumukhampi karonti, jotimālikampi karonti, hatthapajjotikampi karonti, erakavattikampi karonti, cīrakavāsikampi karonti, eṇeyyakampi karonti, baḷisamaṁsikampi karonti, kahāpaṇikampi karonti, khārāpatacchikampi karonti, palighaparivattikampi karonti, palālapīṭhakampi karonti, tattenapi telena osiñcanti, sunakhehipi khādāpenti, jīvantampi sūle uttāsenti, asināpi sīsaṁ chindanti.
mnd7:56.7 Evampi kissati parikissati parikilissati.
mnd7:57.1 Atha vā kāmataṇhāya abhibhūto pariyādinnacitto bhoge pariyesanto nāvāya mahāsamuddaṁ pakkhandati, sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi pīḷiyamāno khuppipāsāya miyyamāno tigumbaṁ gacchati, takkolaṁ gacchati, takkasīlaṁ gacchati, kālamukhaṁ gacchati, purapūraṁ gacchati, vesuṅgaṁ gacchati, verāpathaṁ gacchati, javaṁ gacchati, tāmaliṁ gacchati, vaṅgaṁ gacchati, eḷabandhanaṁ gacchati, suvaṇṇakūṭaṁ gacchati, suvaṇṇabhūmiṁ gacchati, tambapāṇiṁ gacchati, suppārakaṁ gacchati, bhārukacchaṁ gacchati, suraṭṭhaṁ gacchati, bhaṅgalokaṁ gacchati, bhaṅgaṇaṁ gacchati, paramabhaṅgaṇaṁ gacchati, yonaṁ gacchati, paramayonaṁ gacchati, vinakaṁ gacchati, mūlapadaṁ gacchati, marukantāraṁ gacchati, jaṇṇupathaṁ gacchati, ajapathaṁ gacchati, meṇḍapathaṁ gacchati, saṅkupathaṁ gacchati, chattapathaṁ gacchati, vaṁsapathaṁ gacchati, sakuṇapathaṁ gacchati, mūsikapathaṁ gacchati, daripathaṁ gacchati, vettācāraṁ gacchati.
mnd7:57.2 Evampi kissati parikissati parikilissati.
mnd7:58.1 Gavesanto na vindati, alābhamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
mnd7:58.2 Evampi kissati parikissati parikilissati.
mnd7:59.1 Gavesanto vindati, laddhāpi ārakkhamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti—
mnd7:59.2 “kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṁ, na corā hareyyuṁ, na aggi daheyya, na udakaṁ vaheyya, na apiyā dāyādā hareyyun”ti.
mnd7:59.3 Tassa evaṁ ārakkhato gopayato te bhogā vippalujjanti.
mnd7:59.4 So vippayogamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
mnd7:59.5 Evampi kissati parikissati parikilissatīti—
mnd7:59.6 sa cāpi methune yutto, mandova parikissati.
mnd7:60.1 Tenāha bhagavā—
mnd7:61.1 “Paṇḍitoti samaññāto,
mnd7:61.2 ekacariyaṁ adhiṭṭhito;
mnd7:61.3 Sa cāpi methune yutto,
mnd7:61.4 mandova parikissatī”ti.
mnd7:62.1 Etamādīnavaṁ ñatvā,
mnd7:62.2 Muni pubbāpare idha;
mnd7:62.3 Ekacariyaṁ daḷhaṁ kayirā,
mnd7:62.4 Na nisevetha methunaṁ.
mnd7:63.1 Etamādīnavaṁ ñatvā, muni pubbāpare idhāti.
mnd7:63.2 Etanti pubbe samaṇabhāve yaso ca kitti ca, aparabhāge buddhaṁ dhammaṁ saṅghaṁ sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattassa ayaso ca akitti ca;
mnd7:63.3 etaṁ sampattiṁ vipattiñca.
mnd7:63.4 Ñatvāti jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd7:63.5 Munīti.
mnd7:63.6 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ.
mnd7:63.7 Yā paññā pajānanā …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd7:63.8 Idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṁ ādāye imasmiṁ dhamme imasmiṁ vinaye imasmiṁ dhammavinaye imasmiṁ pāvacane imasmiṁ brahmacariye imasmiṁ satthusāsane imasmiṁ attabhāve imasmiṁ manussaloketi—
mnd7:63.9 etamādīnavaṁ ñatvā muni pubbāpare idha.
mnd7:64.1 Ekacariyaṁ daḷhaṁ kayirāti.
mnd7:64.2 Dvīhi kāraṇehi ekacariyaṁ daḷhaṁ kareyya—
mnd7:64.3 pabbajjāsaṅkhātena vā gaṇāvavassaggaṭṭhena vā.
mnd7:64.4 Kathaṁ pabbajjāsaṅkhātena ekacariyaṁ daḷhaṁ kareyya?
mnd7:64.5 Sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya.
mnd7:64.6 Evaṁ pabbajjāsaṅkhātena ekacariyaṁ daḷhaṁ kareyya.
mnd7:65.1 Kathaṁ gaṇāvavassaggaṭṭhena ekacariyaṁ daḷhaṁ kareyya?
mnd7:65.2 So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭiseveyya appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
mnd7:65.3 So eko gaccheyya, eko tiṭṭheyya, eko nisīdeyya, eko seyyaṁ kappeyya, eko gāmaṁ piṇḍāya paviseyya, eko paṭikkameyya, eko raho nisīdeyya, eko caṅkamaṁ adhiṭṭheyya, eko careyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya.
mnd7:65.4 Evaṁ gaṇāvavassaggaṭṭhena ekacariyaṁ daḷhaṁ kareyyāti—
mnd7:65.5 ekacariyaṁ daḷhaṁ kareyya, thiraṁ kareyya, daḷhaṁ samādāno assa, avaṭṭhitasamādāno assa kusalesu dhammesūti—
mnd7:65.6 ekacariyaṁ daḷhaṁ kayirā.
mnd7:66.1 Na nisevetha methunanti.
mnd7:66.2 Methunadhammo nāma yo so asaddhammo gāmadhammo …pe…
mnd7:66.3 taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd7:66.4 Methunadhammaṁ na seveyya na niseveyya na saṁseveyya na paṭiseveyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyyāti—
mnd7:66.5 na nisevetha methunaṁ.
mnd7:67.1 Tenāha bhagavā—
mnd7:68.1 “Etamādīnavaṁ ñatvā,
mnd7:68.2 Muni pubbāpare idha;
mnd7:68.3 Ekacariyaṁ daḷhaṁ kayirā,
mnd7:68.4 Na nisevetha methunan”ti.
mnd7:69.1 Vivekaññeva sikkhetha,
mnd7:69.2 etaṁ ariyānamuttamaṁ;
mnd7:69.3 Na tena seṭṭho maññetha,
mnd7:69.4 sa ve nibbānasantike.
mnd7:70.1 Vivekaññeva sikkhethāti.
mnd7:70.2 Vivekoti tayo vivekā—
mnd7:70.3 kāyaviveko, cittaviveko, upadhiviveko.
mnd7:70.4 Katamo kāyaviveko …pe…
mnd7:70.5 ayaṁ upadhiviveko.
mnd7:70.6 Kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṁ nekkhammābhiratānaṁ.
mnd7:70.7 Cittaviveko ca parisuddhacittānaṁ paramavodānappattānaṁ.
mnd7:70.8 Upadhiviveko ca nirūpadhīnaṁ puggalānaṁ visaṅkhāragatānaṁ.
mnd7:70.9 Sikkhāti tisso sikkhā—
mnd7:70.10 adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…
mnd7:70.11 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd7:70.12 Vivekaññeva sikkhethāti vivekaññeva sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
mnd7:70.13 vivekaññeva sikkhetha.
mnd7:71.1 Etaṁ ariyānamuttamanti.
mnd7:71.2 Ariyā vuccanti buddhā ca buddhasāvakā ca paccekabuddhā ca.
mnd7:71.3 Ariyānaṁ etaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ yadidaṁ vivekacariyāti—
mnd7:71.4 etaṁ ariyānamuttamaṁ.
mnd7:72.1 Na tena seṭṭho maññethāti.
mnd7:72.2 Kāyavivekacariyāya unnatiṁ na kareyya, unnamaṁ na kareyya, mānaṁ na kareyya, thāmaṁ na kareyya, thambhaṁ na kareyya, na tena mānaṁ janeyya, na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti—
mnd7:72.3 tena seṭṭho na maññetha.
mnd7:73.1 Sa ve nibbānasantiketi.
mnd7:73.2 So nibbānassa santike sāmantā āsanne avidūre upakaṭṭheti—
mnd7:73.3 sa ve nibbānasantike.
mnd7:74.1 Tenāha bhagavā—
mnd7:75.1 “Vivekaññeva sikkhetha,
mnd7:75.2 etaṁ ariyānamuttamaṁ;
mnd7:75.3 Na tena seṭṭho maññetha,
mnd7:75.4 sa ve nibbānasantike”ti.
mnd7:76.1 Rittassa munino carato,
mnd7:76.2 kāmesu anapekkhino;
mnd7:76.3 Oghatiṇṇassa pihayanti,
mnd7:76.4 kāmesu gadhitā pajā.
mnd7:77.1 Rittassa munino caratoti.
mnd7:77.2 Rittassa vivittassa pavivittassa, kāyaduccaritena rittassa vivittassa pavivittassa.
mnd7:77.3 Vacīduccaritena …pe…
mnd7:77.4 manoduccaritena …
mnd7:77.5 rāgena …
mnd7:77.6 dosena …
mnd7:77.7 mohena …
mnd7:77.8 kodhena …
mnd7:77.9 upanāhena …
mnd7:77.10 makkhena …
mnd7:77.11 paḷāsena …
mnd7:77.12 issāya …
mnd7:77.13 macchariyena …
mnd7:77.14 māyāya …
mnd7:77.15 sāṭheyyena …
mnd7:77.16 thambhena …
mnd7:77.17 sārambhena …
mnd7:77.18 mānena …
mnd7:77.19 atimānena …
mnd7:77.20 madena …
mnd7:77.21 pamādena …
mnd7:77.22 sabbakilesehi …
mnd7:77.23 sabbaduccaritehi …
mnd7:77.24 sabbadarathehi …
mnd7:77.25 sabbapariḷāhehi …
mnd7:77.26 sabbasantāpehi …
mnd7:77.27 sabbākusalābhisaṅkhārehi rittassa vivittassa pavivittassa.
mnd7:77.28 Muninoti.
mnd7:77.29 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd7:77.30 Caratoti carato viharato iriyato vattato pālayato yapayato yāpayatoti—
mnd7:77.31 rittassa munino carato.
mnd7:78.1 Kāmesu anapekkhinoti.
mnd7:78.2 Kāmāti uddānato dve kāmā—
mnd7:78.3 vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…
mnd7:78.4 ime vuccanti vatthukāmā …pe…
mnd7:78.5 ime vuccanti kilesakāmā.
mnd7:78.6 Vatthukāme parijānitvā kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā kāmesu anapekkhamāno cattakāmo vantakāmo muttakāmo pahīnakāmo paṭinissaṭṭhakāmo, vītarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—
mnd7:78.7 kāmesu anapekkhino.
mnd7:79.1 Oghatiṇṇassa pihayanti, kāmesu gadhitā pajāti.
mnd7:79.2 Pajāti sattādhivacanaṁ pajā kāmesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.
mnd7:79.3 Te kāmoghaṁ tiṇṇassa bhavoghaṁ tiṇṇassa diṭṭhoghaṁ tiṇṇassa avijjoghaṁ tiṇṇassa sabbasaṅkhārapathaṁ tiṇṇassa uttiṇṇassa nittiṇṇassa atikkantassa samatikkantassa vītivattassa pāraṅgatassa pāraṁ pattassa antaṁ gatassa antaṁ pattassa koṭiṁ gatassa koṭiṁ pattassa pariyantaṁ gatassa pariyantaṁ pattassa vosānaṁ gatassa vosānaṁ pattassa tāṇaṁ gatassa tāṇaṁ pattassa leṇaṁ gatassa leṇaṁ pattassa saraṇaṁ gatassa saraṇaṁ pattassa abhayaṁ gatassa abhayaṁ pattassa accutaṁ gatassa accutaṁ pattassa amataṁ gatassa amataṁ pattassa nibbānaṁ gatassa nibbānaṁ pattassa icchanti sādiyanti patthayanti pihayanti abhijappanti.
mnd7:79.4 Yathā iṇāyikā ānaṇyaṁ patthenti pihayanti, yathā ābādhikā ārogyaṁ patthenti pihayanti, yathā bandhanabaddhā bandhanamokkhaṁ patthenti pihayanti, yathā dāsā bhujissaṁ patthenti pihayanti, yathā kantāraddhānapakkhandā khemantabhūmiṁ patthenti pihayanti;
mnd7:79.5 evamevaṁ pajā kāmesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā te kāmoghaṁ tiṇṇassa bhavoghaṁ tiṇṇassa …pe…
mnd7:79.6 nibbānaṁ gatassa nibbānaṁ pattassa icchanti sādiyanti patthayanti pihayanti abhijappantīti—
mnd7:79.7 oghatiṇṇassa pihayanti, kāmesu gadhitā pajā.
mnd7:80.1 Tenāha bhagavā—
mnd7:81.1 “Rittassa munino carato,
mnd7:81.2 kāmesu anapekkhino;
mnd7:81.3 Oghatiṇṇassa pihayanti,
mnd7:81.4 kāmesu gadhitā pajā”ti.
mnd7:82.1 Tissametteyyasuttaniddeso sattamo.
mnd8:0.1 Mahāniddesa
mnd8:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd8:0.3 8. Pasūrasuttaniddesa
mnd8:1.1 Atha pasūrasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd8:2.1 Idheva suddhiṁ iti vādayanti,
mnd8:2.2 Nāññesu dhammesu visuddhimāhu;
mnd8:2.3 Yaṁ nissitā tattha subhaṁ vadānā,
mnd8:2.4 Paccekasaccesu puthū niviṭṭhā.
mnd8:3.1 Idheva suddhiṁ iti vādayantīti.
mnd8:3.2 Idheva suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd8:3.3 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd8:3.4 “Asassato loko …
mnd8:3.5 antavā loko …
mnd8:3.6 anantavā loko …
mnd8:3.7 taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ …
mnd8:3.8 aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ …
mnd8:3.9 hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd8:3.10 na hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd8:3.11 hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā …
mnd8:3.12 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd8:3.13 idheva suddhiṁ iti vādayanti.
mnd8:4.1 Nāññesu dhammesu visuddhimāhūti.
mnd8:4.2 Attano satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ ṭhapetvā sabbe paravāde khipanti ukkhipanti parikkhipanti.
mnd8:4.3 “So satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā mutti vā vimutti vā parimutti vā, na tattha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā”ti—
mnd8:4.4 evamāhaṁsu evaṁ vadanti evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd8:4.5 nāññesu dhammesu visuddhimāhu.
mnd8:5.1 Yaṁ nissitā tattha subhaṁ vadānāti.
mnd8:5.2 Yaṁ nissitāti yaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ nissitā sannissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.
mnd8:5.3 Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
mnd8:5.4 Subhaṁ vadānāti subhavādā sobhanavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd8:5.5 yaṁ nissitā tattha subhaṁ vadānā.
mnd8:6.1 Paccekasaccesu puthū niviṭṭhāti.
mnd8:6.2 Puthū samaṇabrāhmaṇā puthū paccekasaccesu niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.
mnd8:6.3 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.
mnd8:6.4 “Asassato loko …pe…
mnd8:6.5 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—
mnd8:6.6 paccekasaccesu puthū niviṭṭhā.
mnd8:7.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:8.1 “Idheva suddhiṁ iti vādayanti,
mnd8:8.2 Nāññesu dhammesu visuddhimāhu;
mnd8:8.3 Yaṁ nissitā tattha subhaṁ vadānā,
mnd8:8.4 Paccekasaccesu puthū niviṭṭhā”ti.
mnd8:9.1 Te vādakāmā parisaṁ vigayha,
mnd8:9.2 Bālaṁ dahantī mithu aññamaññaṁ;
mnd8:9.3 Vadanti te aññasitā kathojjaṁ,
mnd8:9.4 Pasaṁsakāmā kusalāvadānā.
mnd8:10.1 Te vādakāmā parisaṁ vigayhāti.
mnd8:10.2 Te vādakāmāti te vādakāmā vādatthikā vādādhippāyā vādapurekkhārā vādapariyesanaṁ carantā.
mnd8:10.3 Parisaṁ vigayhāti khattiyaparisaṁ brāhmaṇaparisaṁ gahapatiparisaṁ samaṇaparisaṁ vigayha ogayha ajjhogāhetvā pavisitvāti—
mnd8:10.4 te vādakāmā parisaṁ vigayha.
mnd8:11.1 Bālaṁ dahantī mithu aññamaññanti.
mnd8:11.2 Mithūti dve janā dve kalahakārakā dve bhaṇḍanakārakā dve bhassakārakā dve vivādakārakā dve adhikaraṇakārakā dve vādino dve sallāpakā;
mnd8:11.3 te aññamaññaṁ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dahanti passanti dakkhanti olokenti nijjhāyanti upaparikkhantīti—
mnd8:11.4 bālaṁ dahantī mithu aññamaññaṁ.
mnd8:12.1 Vadanti te aññasitā kathojjanti.
mnd8:12.2 Aññaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ nissitā sannissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttā.
mnd8:12.3 Kathojjaṁ vuccati kalaho bhaṇḍanaṁ viggaho vivādo medhagaṁ.
mnd8:12.4 Atha vā kathojjanti anojavantī sā kathā kathojjaṁ vadanti, kalahaṁ vadanti, bhaṇḍanaṁ vadanti, viggahaṁ vadanti, vivādaṁ vadanti, medhagaṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd8:12.5 vadanti te aññasitā kathojjaṁ.
mnd8:13.1 Pasaṁsakāmā kusalāvadānāti.
mnd8:13.2 Pasaṁsakāmāti pasaṁsakāmā pasaṁsatthikā pasaṁsādhippāyā pasaṁsapurekkhārā pasaṁsapariyesanaṁ carantā.
mnd8:13.3 Kusalāvadānāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd8:13.4 pasaṁsakāmā kusalāvadānā.
mnd8:14.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:15.1 “Te vādakāmā parisaṁ vigayha,
mnd8:15.2 Bālaṁ dahantī mithu aññamaññaṁ;
mnd8:15.3 Vadanti te aññasitā kathojjaṁ,
mnd8:15.4 Pasaṁsakāmā kusalāvadānā”ti.
mnd8:16.1 Yutto kathāyaṁ parisāya majjhe,
mnd8:16.2 Pasaṁsamicchaṁ vinighāti hoti;
mnd8:16.3 Apāhatasmiṁ pana maṅku hoti,
mnd8:16.4 Nindāya so kuppati randhamesī.
mnd8:17.1 Yutto kathāyaṁ parisāya majjheti.
mnd8:17.2 Khattiyaparisāya vā brāhmaṇaparisāya vā gahapatiparisāya vā samaṇaparisāya vā majjhe attano kathāyaṁ yutto payutto āyutto samāyutto sampayutto kathetunti—
mnd8:17.3 yutto kathāyaṁ parisāya majjhe.
mnd8:18.1 Pasaṁsamicchaṁ vinighāti hotīti.
mnd8:18.2 Pasaṁsamicchanti pasaṁsaṁ thomanaṁ kittiṁ vaṇṇahāriyaṁ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappanto.
mnd8:18.3 Vinighāti hotīti pubbeva sallāpā kathaṅkathī vinighātī hoti.
mnd8:18.4 “Jayo nu kho me bhavissati, parājayo nu kho me bhavissati, kathaṁ niggahaṁ karissāmi, kathaṁ paṭikammaṁ karissāmi, kathaṁ visesaṁ karissāmi, kathaṁ paṭivisesaṁ karissāmi, kathaṁ āveṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ nibbeṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ chedaṁ karissāmi, kathaṁ maṇḍalaṁ karissāmī”ti, evaṁ pubbeva sallāpā kathaṅkathī vinighāti hotīti—
mnd8:18.5 pasaṁsamicchaṁ vinighāti hoti.
mnd8:19.1 Apāhatasmiṁ pana maṅku hotīti.
mnd8:19.2 Ye te pañhavīmaṁsakā parisā pārisajjā pāsārikā, te apaharanti.
mnd8:19.3 “Atthāpagataṁ bhaṇitan”ti atthato apaharanti,
mnd8:19.4 “byañjanāpagataṁ bhaṇitan”ti byañjanato apaharanti,
mnd8:19.5 “atthabyañjanāpagataṁ bhaṇitan”ti atthabyañjanato apaharanti,
mnd8:19.6 “attho te dunnīto, byañjanaṁ te duropitaṁ, atthabyañjanaṁ te dunnītaṁ duropitaṁ, niggaho te akato, paṭikammaṁ te dukkaṭaṁ, viseso te akato, paṭiviseso te dukkaṭo, āveṭhiyā te akatā, nibbeṭhiyā te dukkaṭā, chedo te akato, maṇḍalaṁ te dukkaṭaṁ visamakathaṁ dukkathitaṁ dubbhaṇitaṁ dullapitaṁ duruttaṁ dubbhāsitan”ti apaharanti.
mnd8:19.7 Apāhatasmiṁ pana maṅku hotīti.
mnd8:19.8 Apāhatasmiṁ maṅku hoti pīḷito ghaṭṭito byādhito domanassito hotīti—
mnd8:19.9 apāhatasmiṁ pana maṅku hoti.
mnd8:20.1 Nindāya so kuppati randhamesīti.
mnd8:20.2 Nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya kuppati byāpajjati patiṭṭhīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukarotīti—
mnd8:20.3 nindāya so kuppati.
mnd8:20.4 Randhamesīti virandhamesī aparaddhamesī khalitamesī gaḷitamesī vivaramesīti—
mnd8:20.5 nindāya so kuppati randhamesī.
mnd8:21.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:22.1 “Yutto kathāyaṁ parisāya majjhe,
mnd8:22.2 Pasaṁsamicchaṁ vinighāti hoti;
mnd8:22.3 Apāhatasmiṁ pana maṅku hoti,
mnd8:22.4 Nindāya so kuppati randhamesī”ti.
mnd8:23.1 Yamassa vādaṁ parihīnamāhu,
mnd8:23.2 Apāhataṁ pañhavimaṁsakāse;
mnd8:23.3 Paridevati socati hīnavādo,
mnd8:23.4 Upaccagā manti anutthunāti.
mnd8:24.1 Yamassa vādaṁ parihīnamāhūti yaṁ tassa vādaṁ hīnaṁ nihīnaṁ parihīnaṁ parihāpitaṁ na paripūritaṁ, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd8:24.2 yamassa vādaṁ parihīnamāhu.
mnd8:25.1 Apāhataṁ pañhavimaṁsakāseti.
mnd8:25.2 Ye te pañhavīmaṁsakā parisā pārisajjā pāsārikā, te apaharanti.
mnd8:25.3 “Atthāpagataṁ bhaṇitan”ti atthato apaharanti,
mnd8:25.4 “byañjanāpagataṁ bhaṇitan”ti byañjanato apaharanti,
mnd8:25.5 “atthabyañjanāpagataṁ bhaṇitan”ti atthabyañjanato apaharanti,
mnd8:25.6 “attho te dunnīto, byañjanaṁ te duropitaṁ, atthabyañjanaṁ te dunnītaṁ duropitaṁ, niggaho te akato, paṭikammaṁ te dukkaṭaṁ, viseso te akato, paṭiviseso te dukkaṭo, āveṭhiyā te akatā, nibbeṭhiyā te dukkaṭā, chedo te akato, maṇḍalaṁ te dukkaṭaṁ visamakathaṁ dukkathitaṁ dubbhaṇitaṁ dullapitaṁ duruttaṁ dubbhāsitan”ti, apaharantīti—
mnd8:25.7 apāhataṁ pañhavimaṁsakāse.
mnd8:26.1 Paridevati socati hīnavādoti.
mnd8:26.2 Paridevatīti “aññaṁ mayā āvajjitaṁ aññaṁ cintitaṁ aññaṁ upadhāritaṁ, aññaṁ upalakkhitaṁ so mahāpakkho mahāpariso mahāparivāro;
mnd8:26.3 parisā cāyaṁ vaggā, na samaggā;
mnd8:26.4 samaggāya parisāya hetu kathāsallāpo puna bhañjissāmī”ti, yā evarūpā vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattanti—
mnd8:26.5 paridevati.
mnd8:26.6 Socatīti “tassa jayo”ti socati,
mnd8:26.7 “mayhaṁ parājayo”ti socati,
mnd8:26.8 “tassa lābho”ti socati,
mnd8:26.9 “mayhaṁ alābho”ti socati,
mnd8:26.10 “tassa yaso”ti socati,
mnd8:26.11 “mayhaṁ ayaso”ti socati,
mnd8:26.12 “tassa pasaṁsā”ti socati,
mnd8:26.13 “mayhaṁ nindā”ti socati,
mnd8:26.14 “tassa sukhan”ti socati,
mnd8:26.15 “mayhaṁ dukkhan”ti socati,
mnd8:26.16 “so sakkato garukato mānito pūjito apacito lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ, ahamasmi asakkato agarukato amānito apūjito anapacito na lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjatīti—
mnd8:26.17 paridevati socati.
mnd8:26.18 Hīnavādoti hīnavādo nihīnavādo parihīnavādo parihāpitavādo na paripūravādoti—
mnd8:26.19 paridevati socati hīnavādo.
mnd8:27.1 Upaccagā manti anutthunātīti.
mnd8:27.2 So maṁ vādena vādaṁ accagā upaccagā atikkanto samatikkanto vītivattoti.
mnd8:27.3 Evampi upaccagā manti.
mnd8:27.4 Atha vā maṁ vādena vādaṁ abhibhavitvā ajjhottharitvā pariyādiyitvā maddayitvā carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpetīti.
mnd8:27.5 Evampi upaccagā manti.
mnd8:27.6 Anutthunā vuccati vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattanti—
mnd8:27.7 upaccagā manti anutthunāti.
mnd8:28.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:29.1 “Yamassa vādaṁ parihīnamāhu,
mnd8:29.2 Apāhataṁ pañhavimaṁsakāse;
mnd8:29.3 Paridevati socati hīnavādo,
mnd8:29.4 Upaccagā manti anutthunātī”ti.
mnd8:30.1 Ete vivādā samaṇesu jātā,
mnd8:30.2 Etesu ugghātinighāti hoti;
mnd8:30.3 Etampi disvā virame kathojjaṁ,
mnd8:30.4 Na haññadatthatthi pasaṁsalābhā.
mnd8:31.1 Ete vivādā samaṇesu jātāti.
mnd8:31.2 Samaṇāti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā.
mnd8:31.3 Ete diṭṭhikalahā diṭṭhibhaṇḍanā diṭṭhiviggahā diṭṭhivivādā diṭṭhimedhagā samaṇesu jātā sañjātā nibbattā abhinibbattā pātubhūtāti—
mnd8:31.4 ete vivādā samaṇesu jātā.
mnd8:32.1 Etesu ugghātinighāti hotīti.
mnd8:32.2 Jayaparājayo hoti,
mnd8:32.3 lābhālābho hoti,
mnd8:32.4 yasāyaso hoti,
mnd8:32.5 nindāpasaṁsā hoti,
mnd8:32.6 sukhadukkhaṁ hoti,
mnd8:32.7 somanassadomanassaṁ hoti,
mnd8:32.8 iṭṭhāniṭṭhaṁ hoti,
mnd8:32.9 anunayapaṭighaṁ hoti,
mnd8:32.10 ugghātitanigghātitaṁ hoti,
mnd8:32.11 anurodhavirodho hoti,
mnd8:32.12 jayena cittaṁ ugghātitaṁ hoti parājayena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,
mnd8:32.13 lābhena cittaṁ ugghātitaṁ hoti alābhena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,
mnd8:32.14 yasena cittaṁ ugghātitaṁ hoti ayasena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,
mnd8:32.15 pasaṁsāya cittaṁ ugghātitaṁ hoti nindāya cittaṁ nigghātitaṁ hoti,
mnd8:32.16 sukhena cittaṁ ugghātitaṁ hoti dukkhena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,
mnd8:32.17 somanassena cittaṁ ugghātitaṁ hoti domanassena cittaṁ nigghātitaṁ hoti,
mnd8:32.18 unnatiyā cittaṁ ugghātitaṁ hoti,
mnd8:32.19 onatiyā cittaṁ nigghātitaṁ hotīti—
mnd8:32.20 etesu ugghātinighāti hoti.
mnd8:33.1 Etampi disvā virame kathojjanti.
mnd8:33.2 Etampi disvāti etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—
mnd8:33.3 etampi disvā virame kathojjanti.
mnd8:33.4 Kathojjaṁ vuccati kalaho bhaṇḍanaṁ viggaho vivādo medhagaṁ.
mnd8:33.5 Atha vā kathojjanti anojavantī sā kathā kathojjaṁ na kareyya,
mnd8:33.6 kalahaṁ na kareyya,
mnd8:33.7 bhaṇḍanaṁ na kareyya,
mnd8:33.8 viggahaṁ na kareyya,
mnd8:33.9 vivādaṁ na kareyya,
mnd8:33.10 medhagaṁ na kareyya,
mnd8:33.11 kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya,
mnd8:33.12 kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippayutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd8:33.13 etampi disvā virame kathojjaṁ.
mnd8:34.1 Na haññadatthatthi pasaṁsalābhāti.
mnd8:34.2 Pasaṁsalābhā añño attho natthi attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho,
mnd8:34.3 samparāyiko vā attho,
mnd8:34.4 uttāno vā attho,
mnd8:34.5 gambhīro vā attho,
mnd8:34.6 gūḷho vā attho,
mnd8:34.7 paṭicchanno vā attho,
mnd8:34.8 neyyo vā attho,
mnd8:34.9 nīto vā attho,
mnd8:34.10 anavajjo vā attho,
mnd8:34.11 nikkileso vā attho,
mnd8:34.12 vodāno vā attho,
mnd8:34.13 paramattho vā attho natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhantīti—
mnd8:34.14 na haññadatthatthi pasaṁsalābhā.
mnd8:35.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:36.1 “Ete vivādā samaṇesu jātā,
mnd8:36.2 Etesu ugghātinighāti hoti;
mnd8:36.3 Etampi disvā virame kathojjaṁ,
mnd8:36.4 Na haññadatthatthi pasaṁsalābhā”ti.
mnd8:37.1 Pasaṁsito vā pana tattha hoti,
mnd8:37.2 Akkhāya vādaṁ parisāya majjhe;
mnd8:37.3 So hassatī unnamatī ca tena,
mnd8:37.4 Pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahu.
mnd8:38.1 Pasaṁsito vā pana tattha hotīti.
mnd8:38.2 Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā pasaṁsito thomito kittito vaṇṇito hotīti—
mnd8:38.3 pasaṁsito vā pana tattha hoti.
mnd8:39.1 Akkhāya vādaṁ parisāya majjheti.
mnd8:39.2 Khattiyaparisāya vā brāhmaṇaparisāya vā gahapatiparisāya vā samaṇaparisāya vā majjhe attano vādaṁ akkhāya ācikkhitvā anuvādaṁ akkhāya ācikkhitvā thambhayitvā brūhayitvā dīpayitvā jotayitvā voharitvā pariggaṇhitvāti—
mnd8:39.3 akkhāya vādaṁ parisāya majjhe.
mnd8:40.1 So hassatī unnamatī ca tenāti.
mnd8:40.2 So tena jayatthena tuṭṭho hoti haṭṭho pahaṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappo.
mnd8:40.3 Atha vā dantavidaṁsakaṁ hasamāno.
mnd8:40.4 So hassatī unnamatī ca tenāti so tena jayatthena unnato hoti unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassāti—
mnd8:40.5 so hassatī unnamatī ca tena.
mnd8:41.1 Pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahūti.
mnd8:41.2 Taṁ jayatthaṁ pappuyya pāpuṇitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā.
mnd8:41.3 Yathā mano ahūti yathā mano ahu, yathā citto ahu, yathā saṅkappo ahu, yathā viññāṇo ahūti—
mnd8:41.4 pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahu.
mnd8:42.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:43.1 “Pasaṁsito vā pana tattha hoti,
mnd8:43.2 Akkhāya vādaṁ parisāya majjhe;
mnd8:43.3 So hassatī unnamatī ca tena,
mnd8:43.4 Pappuyya tamatthaṁ yathā mano ahū”ti.
mnd8:44.1 Yā unnatī sāssa vighātabhūmi,
mnd8:44.2 Mānātimānaṁ vadate paneso;
mnd8:44.3 Etampi disvā na vivādayetha,
mnd8:44.4 Na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.
mnd8:45.1 Yā unnatī sāssa vighātabhūmīti.
mnd8:45.2 Yā unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassāti—
mnd8:45.3 yā unnati.
mnd8:45.4 Sāssa vighātabhūmīti sā tassa vighātabhūmi upaghātabhūmi pīḷanabhūmi ghaṭṭanabhūmi upaddavabhūmi upasaggabhūmīti—
mnd8:45.5 yā unnatī sāssa vighātabhūmi.
mnd8:46.1 Mānātimānaṁ vadate panesoti.
mnd8:46.2 So puggalo mānañca vadati atimānañca vadatīti—
mnd8:46.3 mānātimānaṁ vadate paneso.
mnd8:47.1 Etampi disvā na vivādayethāti.
mnd8:47.2 Etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—
mnd8:47.3 etampi disvā.
mnd8:47.4 Na vivādayethāti na kalahaṁ kareyya na bhaṇḍanaṁ kareyya na viggahaṁ kareyya na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippayutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd8:47.5 etampi disvā na vivādayetha.
mnd8:48.1 Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantīti.
mnd8:48.2 Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā diṭṭhikalahena diṭṭhibhaṇḍanena diṭṭhiviggahena diṭṭhivivādena diṭṭhimedhagena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—
mnd8:48.3 na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.
mnd8:49.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:50.1 “Yā unnatī sāssa vighātabhūmi,
mnd8:50.2 Mānātimānaṁ vadate paneso;
mnd8:50.3 Etampi disvā na vivādayetha,
mnd8:50.4 Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantī”ti.
mnd8:51.1 Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho,
mnd8:51.2 Abhigajjameti paṭisūramicchaṁ;
mnd8:51.3 Yeneva so tena palehi sūra,
mnd8:51.4 Pubbeva natthi yadidaṁ yudhāya.
mnd8:52.1 Sūro yathā rājakhādāya puṭṭhoti.
mnd8:52.2 Sūroti sūro vīro vikkanto abhīrū achambhī anutrāsī apalāyī.
mnd8:52.3 Rājakhādāya puṭṭhoti rājakhādanīyena rājabhojanīyena puṭṭho posito āpādito vaḍḍhitoti—
mnd8:52.4 sūro yathā rājakhādāya puṭṭho.
mnd8:53.1 Abhigajjameti paṭisūramicchanti.
mnd8:53.2 So gajjanto uggajjanto abhigajjanto eti upeti upagacchati paṭisūraṁ paṭipurisaṁ paṭisattuṁ paṭimallaṁ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappantoti—
mnd8:53.3 abhigajjameti paṭisūramicchaṁ.
mnd8:54.1 Yeneva so tena palehi sūrāti.
mnd8:54.2 Yeneva so diṭṭhigatiko tena palehi, tena vaja, tena gaccha, tena atikkama, so tuyhaṁ paṭisūro paṭipuriso paṭisattu paṭimalloti—
mnd8:54.3 yeneva so tena palehi sūra.
mnd8:55.1 Pubbeva natthi yadidaṁ yudhāyāti.
mnd8:55.2 Pubbeva bodhiyā mūle ye paṭisenikarā kilesā paṭilomakarā paṭikaṇḍakakarā paṭipakkhakarā te natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā.
mnd8:55.3 Yadidaṁ yudhāyāti yadidaṁ yuddhatthāya kalahatthāya bhaṇḍanatthāya viggahatthāya vivādatthāya medhagatthāyāti—
mnd8:55.4 pubbeva natthi yadidaṁ yudhāya.
mnd8:56.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:57.1 “Sūro yathā rājakhādāya puṭṭho,
mnd8:57.2 Abhigajjameti paṭisūramicchaṁ;
mnd8:57.3 Yeneva so tena palehi sūra,
mnd8:57.4 Pubbeva natthi yadidaṁ yudhāyā”ti.
mnd8:58.1 Ye diṭṭhimuggayha vivādayanti,
mnd8:58.2 Idameva saccanti ca vādayanti;
mnd8:58.3 Te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi,
mnd8:58.4 Vādamhi jāte paṭisenikattā.
mnd8:59.1 Ye diṭṭhimuggayha vivādayantīti ye dvāsaṭṭhidiṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā gaṇhitvā uggaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—
mnd8:59.2 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
mnd8:59.3 ye diṭṭhimuggayha vivādayanti.
mnd8:60.1 Idameva saccanti ca vādayantīti.
mnd8:60.2 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vādayanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd8:60.3 “Asassato loko …pe…
mnd8:60.4 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vādayanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd8:60.5 idameva saccanti ca vādayanti.
mnd8:61.1 Te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi, vādamhi jāte paṭisenikattāti.
mnd8:61.2 Te tvaṁ diṭṭhigatike vadassu vādena vādaṁ, niggahena niggahaṁ, paṭikammena paṭikammaṁ, visesena visesaṁ, paṭivisesena paṭivisesaṁ, āveṭhiyāya āveṭhiyaṁ, nibbeṭhiyāya nibbeṭhiyaṁ, chedena chedaṁ, maṇḍalena maṇḍalaṁ, te tuyhaṁ paṭisūrā paṭipurisā paṭisattū paṭimallāti—
mnd8:61.3 te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi.
mnd8:61.4 Vādamhi jāte paṭisenikattāti.
mnd8:61.5 Vāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūteyeva paṭisenikattā paṭilomakattā paṭikaṇḍakakattā paṭipakkhakattā kalahaṁ kareyyuṁ bhaṇḍanaṁ kareyyuṁ viggahaṁ kareyyuṁ vivādaṁ kareyyuṁ medhagaṁ kareyyuṁ, te natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā …pe…
mnd8:61.6 ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd8:61.7 te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi vādamhi jāte paṭisenikattā.
mnd8:62.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:63.1 “Ye diṭṭhimuggayha vivādayanti,
mnd8:63.2 Idameva saccanti ca vādayanti;
mnd8:63.3 Te tvaṁ vadassū na hi tedha atthi,
mnd8:63.4 Vādamhi jāte paṭisenikattā”ti.
mnd8:64.1 Visenikatvā pana ye caranti,
mnd8:64.2 Diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā;
mnd8:64.3 Tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūra,
mnd8:64.4 Yesīdha natthi paramuggahītaṁ.
mnd8:65.1 Visenikatvā pana ye carantīti.
mnd8:65.2 Senā vuccati mārasenā.
mnd8:65.3 Kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, lobho mārasenā, doso mārasenā, moho mārasenā, kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.
mnd8:66.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd8:67.1 “Kāmā te paṭhamā senā,
mnd8:67.2 dutiyā arati vuccati;
mnd8:67.3 …pe…
mnd8:67.4 Na naṁ asuro jināti,
mnd8:67.5 jetvāva labhate sukhan”ti.
mnd8:68.1 Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā, tena vuccati visenikatvāti.
mnd8:68.2 Yeti arahanto khīṇāsavā.
mnd8:68.3 Carantīti caranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpentīti—
mnd8:68.4 visenikatvā pana ye caranti.
mnd8:69.1 Diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānāti.
mnd8:69.2 Yesaṁ dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, te diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā appaṭivirujjhamānā appahīyamānā appaṭihaññamānā appaṭihatamānāti—
mnd8:69.3 diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā.
mnd8:70.1 Tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūrāti.
mnd8:70.2 Tesu arahantesu khīṇāsavesu kiṁ labhetho paṭisūraṁ paṭipurisaṁ paṭisattuṁ paṭimallanti—
mnd8:70.3 tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūra.
mnd8:71.1 Yesīdha natthi paramuggahītanti.
mnd8:71.2 Yesaṁ arahantānaṁ khīṇāsavānaṁ “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ, natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
mnd8:71.3 yesīdha natthi paramuggahītaṁ.
mnd8:72.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:73.1 “Visenikatvā pana ye caranti,
mnd8:73.2 Diṭṭhīhi diṭṭhiṁ avirujjhamānā;
mnd8:73.3 Tesu tvaṁ kiṁ labhetho pasūra,
mnd8:73.4 Yesīdha natthi paramuggahītan”ti.
mnd8:74.1 Atha tvaṁ pavitakkamāgamā,
mnd8:74.2 Manasā diṭṭhigatāni cintayanto;
mnd8:74.3 Dhonena yugaṁ samāgamā,
mnd8:74.4 Na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave.
mnd8:75.1 Atha tvaṁ pavitakkamāgamāti.
mnd8:75.2 Athāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatā petaṁ—
mnd8:75.3 athāti.
mnd8:75.4 Pavitakkamāgamāti takkento vitakkento saṅkappento “jayo nu kho me bhavissati, parājayo nu kho me bhavissati, kathaṁ niggahaṁ karissāmi, kathaṁ paṭikammaṁ karissāmi, kathaṁ visesaṁ karissāmi, kathaṁ paṭivisesaṁ karissāmi, kathaṁ āveṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ nibbeṭhiyaṁ karissāmi, kathaṁ chedaṁ karissāmi, kathaṁ maṇḍalaṁ karissāmi” evaṁ takkento vitakkento saṅkappento āgatosi upagatosi sampattosi mayā saddhiṁ samāgatosīti—
mnd8:75.5 atha tvaṁ pavitakkamāgamā.
mnd8:76.1 Manasā diṭṭhigatāni cintayantoti.
mnd8:76.2 Manoti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ, mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.
mnd8:76.3 Cittena diṭṭhiṁ cintento vicintento “sassato loko”ti vā,
mnd8:76.4 “asassato loko”ti vā …pe…
mnd8:76.5 “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vāti—
mnd8:76.6 manasā diṭṭhigatāni cintayanto.
mnd8:77.1 Dhonena yugaṁ samāgamā, na hi tvaṁ sakkhasi sampayātaveti.
mnd8:77.2 Dhonā vuccati paññā.
mnd8:77.3 Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
mnd8:77.4 Kiṅkāraṇā dhonā vuccati paññā?
mnd8:77.5 Tāya paññāya kāyaduccaritaṁ dhutañca dhotañca sandhotañca niddhotañca,
mnd8:77.6 vacīduccaritaṁ …pe…
mnd8:77.7 sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
mnd8:77.8 Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhi …
mnd8:77.9 sammāsaṅkappena micchāsaṅkappo …pe…
mnd8:77.10 sammāvimuttiyā micchāvimutti dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
mnd8:77.11 Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilesā …
mnd8:77.12 sabbe duccaritā …
mnd8:77.13 sabbe darathā …
mnd8:77.14 sabbe pariḷāhā …
mnd8:77.15 sabbe santāpā …
mnd8:77.16 sabbākusalābhisaṅkhārā dhutā ca dhotā ca sandhotā ca niddhotā ca.
mnd8:77.17 Bhagavā imehi dhoneyyehi dhammehi upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato, tasmā bhagavā dhono.
mnd8:77.18 So dhutarāgo dhutapāpo dhutakileso dhutapariḷāhoti—
mnd8:77.19 dhonoti.
mnd8:78.1 Dhonena yugaṁ samāgamā, na hi tvaṁ sakkhasi sampayātaveti.
mnd8:78.2 Pasūro paribbājako na paṭibalo dhonena buddhena bhagavatā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhitvā sākacchetuṁ sallapituṁ sākacchaṁ samāpajjituṁ.
mnd8:78.3 Taṁ kissa hetu?
mnd8:78.4 Pasūro paribbājako hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto.
mnd8:78.5 So hi bhagavā aggo ca seṭṭho ca visiṭṭho ca pāmokkho ca uttamo ca pavaro ca.
mnd8:78.6 Yathā saso na paṭibalo mattena mātaṅgena saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;
mnd8:78.7 yathā kotthuko na paṭibalo sīhena migaraññā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;
mnd8:78.8 yathā vacchako taruṇako dhenupako na paṭibalo usabhena calakakunā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;
mnd8:78.9 yathā dhaṅko na paṭibalo garuḷena venateyyena saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;
mnd8:78.10 yathā caṇḍālo na paṭibalo raññā cakkavattinā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;
mnd8:78.11 yathā paṁsupisācako na paṭibalo indena devaraññā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhituṁ;
mnd8:78.12 evamevaṁ pasūro paribbājako na paṭibalo dhonena buddhena bhagavatā saddhiṁ yugaṁ samāgamaṁ samāgantvā yugaggāhaṁ gaṇhitvā sākacchetuṁ sallapituṁ sākacchaṁ samāpajjituṁ.
mnd8:78.13 Taṁ kissa hetu?
mnd8:78.14 Pasūro paribbājako hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapañño.
mnd8:78.15 So hi bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño, paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido, catuvesārajjappatto dasabaladhārī, purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho, anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā, netā vinetā anunetā, paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.
mnd8:78.16 So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca panassa etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
mnd8:79.1 So hi bhagavā jānaṁ jānāti passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto, vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato;
mnd8:79.2 natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.
mnd8:79.3 Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.
mnd8:79.4 Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi dhammaṁ jānitabbaṁ.
mnd8:79.5 Attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.
mnd8:80.1 Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti, sabbaṁ vacīkammaṁ ñāṇānuparivatti, sabbaṁ manokammaṁ ñāṇānuparivatti.
mnd8:80.2 Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.
mnd8:80.3 Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.
mnd8:80.4 Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammā phusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati aññamaññapariyantaṭṭhāyino;
mnd8:80.5 evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino;
mnd8:80.6 yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.
mnd8:80.7 Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.
mnd8:81.1 Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.
mnd8:81.2 Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati, sabbesañca sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti anusayaṁ jānāti caritaṁ jānāti adhimuttiṁ jānāti.
mnd8:81.3 Apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.
mnd8:81.4 Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
mnd8:82.1 Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti;
mnd8:82.2 evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
mnd8:82.3 Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;
mnd8:82.4 evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti.
mnd8:82.5 Buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.
mnd8:83.1 Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā Vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgate upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.
mnd8:83.2 Kathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā.
mnd8:83.3 Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti.
mnd8:83.4 Atha kho bhagavāva tattha atirocati yadidaṁ paññāyāti—
mnd8:83.5 dhonena yugaṁ samāgamā, na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave.
mnd8:84.1 Tenāha bhagavā—
mnd8:85.1 “Atha tvaṁ pavitakkamāgamā,
mnd8:85.2 Manasā diṭṭhigatāni cintayanto;
mnd8:85.3 Dhonena yugaṁ samāgamā,
mnd8:85.4 Na hi tvaṁ sakkhasi sampayātave”ti.
mnd8:86.1 Pasūrasuttaniddeso aṭṭhamo.
mnd9:0.1 Mahāniddesa
mnd9:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd9:0.3 9. Māgaṇḍiyasuttaniddesa
mnd9:1.1 Atha māgaṇḍiyasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd9:2.1 Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca,
mnd9:2.2 Nāhosi chando api methunasmiṁ;
mnd9:2.3 Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ,
mnd9:2.4 Pādāpi naṁ samphusituṁ na icche.
mnd9:3.1 Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca, nāhosi chando api methunasminti.
mnd9:3.2 Taṇhañca aratiñca ragañca māradhītaro disvā passitvā methunadhamme chando vā rāgo vā pemaṁ vā nāhosīti—
mnd9:3.3 disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca nāhosi chando api methunasmiṁ.
mnd9:4.1 Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na iccheti.
mnd9:4.2 Kimevidaṁ sarīraṁ muttapuṇṇaṁ karīsapuṇṇaṁ semhapuṇṇaṁ ruhirapuṇṇaṁ aṭṭhisaṅghātanhārusambandhaṁ rudhiramaṁsāvalepanaṁ cammavinaddhaṁ chaviyā paṭicchannaṁ chiddāvachiddaṁ uggharantaṁ paggharantaṁ kimisaṅghanisevitaṁ nānākalimalaparipūraṁ pādena akkamituṁ na iccheyya, kuto pana saṁvāso vā samāgamo vāti—
mnd9:4.3 kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ, pādāpi naṁ samphusituṁ na icche.
mnd9:4.4 Anacchariyañcetaṁ manusso dibbe kāme patthayanto mānusake kāme na iccheyya, mānusake vā kāme patthayanto dibbe kāme na iccheyya.
mnd9:4.5 Yaṁ tvaṁ ubhopi na icchasi na sādiyasi na patthesi na pihesi nābhijappasi, kiṁ te dassanaṁ, katamāya tvaṁ diṭṭhiyā samannāgatoti pucchatīti.
mnd9:5.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:6.1 “Disvāna taṇhaṁ aratiṁ ragañca,
mnd9:6.2 Nāhosi chando api methunasmiṁ;
mnd9:6.3 Kimevidaṁ muttakarīsapuṇṇaṁ,
mnd9:6.4 Pādāpi naṁ samphusituṁ na icche”ti.
mnd9:7.1 Etādisañce ratanaṁ na icchasi,
mnd9:7.2 Nāriṁ narindehi bahūhi patthitaṁ;
mnd9:7.3 Diṭṭhigataṁ sīlavataṁ nu jīvitaṁ,
mnd9:7.4 Bhavūpapattiñca vadesi kīdisaṁ.
mnd9:8.1 Idaṁ vadāmīti na tassa hoti,
mnd9:8.2 (māgaṇḍiyāti bhagavā)
mnd9:8.3 Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;
mnd9:8.4 Passañca diṭṭhīsu anuggahāya,
mnd9:8.5 Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.
mnd9:9.1 Idaṁ vadāmīti na tassa hotīti.
mnd9:9.2 Idaṁ vadāmīti idaṁ vadāmi, etaṁ vadāmi, ettakaṁ vadāmi, ettāvatā vadāmi, idaṁ diṭṭhigataṁ vadāmi—
mnd9:9.3 “sassato loko”ti vā …pe…
mnd9:9.4 “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā.
mnd9:9.5 Na tassa hotīti na mayhaṁ hoti, “ettāvatā vadāmī”ti na tassa hotīti—
mnd9:9.6 idaṁ vadāmīti na tassa hoti.
mnd9:10.1 Māgaṇḍiyāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.
mnd9:10.2 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd9:10.3 māgaṇḍiyāti bhagavā.
mnd9:11.1 Dhammesu niccheyya samuggahītanti.
mnd9:11.2 Dhammesūti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu.
mnd9:11.3 Niccheyyāti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd9:11.4 Samuggahītanti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho, “idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ,
mnd9:11.5 natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
mnd9:11.6 dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.
mnd9:12.1 Passañca diṭṭhīsu anuggahāyāti.
mnd9:12.2 Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.
mnd9:12.3 Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
mnd9:12.4 Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.
mnd9:13.1 Atha vā “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.
mnd9:13.2 Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.
mnd9:13.3 Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
mnd9:13.4 Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.
mnd9:14.1 Atha vā “asassato loko, antavā loko, anantavā loko, taṁ jīvaṁ taṁ sarīraṁ, aññaṁ jīvaṁ aññaṁ sarīraṁ, hoti tathāgato paraṁ maraṇā, na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṁ maraṇā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhigatametaṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ, sadukkhaṁ savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattatīti.
mnd9:14.2 Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.
mnd9:14.3 Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
mnd9:14.4 Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.
mnd9:15.1 Atha vā imā diṭṭhiyo evaṅgahitā evaṁparāmaṭṭhā evaṅgatikā bhavissanti evaṁabhisamparāyāti.
mnd9:15.2 Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.
mnd9:15.3 Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
mnd9:15.4 Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.
mnd9:16.1 Atha vā imā diṭṭhiyo nirayasaṁvattanikā tiracchānayonisaṁvattanikā pettivisayasaṁvattanikāti.
mnd9:16.2 Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.
mnd9:16.3 Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
mnd9:16.4 Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.
mnd9:17.1 Atha vā imā diṭṭhiyo aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammāti.
mnd9:17.2 Diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmi.
mnd9:17.3 Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
mnd9:17.4 Evampi passañca diṭṭhīsu anuggahāya.
mnd9:18.1 Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassanti.
mnd9:18.2 Ajjhattasantiṁ ajjhattaṁ rāgassa santiṁ, dosassa santiṁ, mohassa santiṁ, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santiṁ upasantiṁ vūpasantiṁ nibbutiṁ paṭipassaddhiṁ santiṁ.
mnd9:18.3 Pacinanti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,
mnd9:18.4 “sabbe saṅkhārā aniccā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto,
mnd9:18.5 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …
mnd9:18.6 “sabbe dhammā anattā”ti pacinanto vicinanto pavicinanto …
mnd9:18.7 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pacinanto vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto.
mnd9:18.8 Adassanti adassaṁ adakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhinti—
mnd9:18.9 ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassaṁ.
mnd9:19.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:20.1 “Idaṁ vadāmīti na tassa hoti,
mnd9:20.2 (māgaṇḍiyāti bhagavā)
mnd9:20.3 Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;
mnd9:20.4 Passañca diṭṭhīsu anuggahāya,
mnd9:20.5 Ajjhattasantiṁ pacinaṁ adassan”ti.
mnd9:21.1 Vinicchayā yāni pakappitāni,
mnd9:21.2 (iti māgaṇḍiyo)
mnd9:21.3 Te ve munī brūsi anuggahāya;
mnd9:21.4 Ajjhattasantīti yametamatthaṁ,
mnd9:21.5 Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.
mnd9:22.1 Vinicchayā yāni pakappitānīti.
mnd9:22.2 Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhivinicchayā.
mnd9:22.3 Pakappitānīti kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitātipi pakappitā.
mnd9:22.4 Atha vā aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā vipariṇāmadhammātipi pakappitāti—
mnd9:22.5 vinicchayā yāni pakappitāni.
mnd9:23.1 Iti māgaṇḍiyoti.
mnd9:23.2 Itīti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
mnd9:23.3 itīti.
mnd9:23.4 Māgaṇḍiyoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro—
mnd9:23.5 iti māgaṇḍiyoti.
mnd9:24.1 Te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthanti.
mnd9:24.2 Te veti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.
mnd9:24.3 Munīti.
mnd9:24.4 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti.
mnd9:24.5 Anuggahāyāti diṭṭhīsu ādīnavaṁ passanto diṭṭhiyo na gaṇhāmi na parāmasāmi nābhinivisāmīti ca bhaṇasi, ajjhattasantīti ca bhaṇasi.
mnd9:24.6 Yametamatthanti yaṁ paramatthanti—
mnd9:24.7 te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthaṁ.
mnd9:25.1 Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tanti.
mnd9:25.2 Kathaṁ nūti padaṁ saṁsayapucchā vimatipucchā dveḷhakapucchā anekaṁsapucchā, evaṁ nu kho nanu kho kiṁ nu kho kathaṁ nu khoti—
mnd9:25.3 kathaṁ nu.
mnd9:25.4 Dhīrehīti dhīrehi paṇḍitehi paññavantehi buddhimantehi ñāṇīhi vibhāvīhi medhāvīhi.
mnd9:25.5 Paveditanti veditaṁ paveditaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññāpitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—
mnd9:25.6 kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ taṁ.
mnd9:26.1 Tenāha so brāhmaṇo—
mnd9:27.1 “Vinicchayā yāni pakappitāni,
mnd9:27.2 (iti māgaṇḍiyo)
mnd9:27.3 Te ve munī brūsi anuggahāya;
mnd9:27.4 Ajjhattasantīti yametamatthaṁ,
mnd9:27.5 Kathaṁ nu dhīrehi paveditaṁ tan”ti.
mnd9:28.1 Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,
mnd9:28.2 (māgaṇḍiyāti bhagavā)
mnd9:28.3 Sīlabbatenāpi na suddhimāha;
mnd9:28.4 Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,
mnd9:28.5 Asīlatā abbatā nopi tena;
mnd9:28.6 Ete ca nissajja anuggahāya,
mnd9:28.7 Santo anissāya bhavaṁ na jappe.
mnd9:29.1 Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenāti.
mnd9:29.2 Diṭṭhenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
mnd9:29.3 sutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
mnd9:29.4 diṭṭhasutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
mnd9:29.5 ñāṇenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—
mnd9:29.6 na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.
mnd9:30.1 Māgaṇḍiyāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.
mnd9:30.2 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd9:30.3 māgaṇḍiyāti bhagavā.
mnd9:31.1 Sīlabbatenāpi na suddhimāhāti.
mnd9:31.2 Sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
mnd9:31.3 vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
mnd9:31.4 sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—
mnd9:31.5 sīlabbatenāpi na suddhimāha.
mnd9:32.1 Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenāti.
mnd9:32.2 Diṭṭhipi icchitabbā.
mnd9:32.3 Dasavatthukā sammādiṭṭhi—
mnd9:32.4 atthi dinnaṁ, atthi yiṭṭhaṁ, atthi hutaṁ, atthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, atthi ayaṁ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentīti;
mnd9:32.5 savanampi icchitabbaṁ—
mnd9:32.6 parato ghoso, suttaṁ, geyyaṁ, veyyākaraṇaṁ, gāthā, udānaṁ, itivuttakaṁ, jātakaṁ, abbhutadhammaṁ, vedallaṁ;
mnd9:32.7 ñāṇampi icchitabbaṁ—
mnd9:32.8 kammassakatañāṇaṁ, saccānulomikañāṇaṁ, abhiññāñāṇaṁ, samāpattiñāṇaṁ;
mnd9:32.9 sīlampi icchitabbaṁ—
mnd9:32.10 pātimokkhasaṁvaro;
mnd9:32.11 vatampi icchitabbaṁ—
mnd9:32.12 aṭṭha dhutaṅgāni—
mnd9:32.13 āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅganti.
mnd9:33.1 Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenāti.
mnd9:33.2 Nāpi sammādiṭṭhimattena, nāpi savanamattena, nāpi ñāṇamattena, nāpi sīlamattena, nāpi vatamattena ajjhattasantiṁ patto hoti, nāpi vinā etehi dhammehi ajjhattasantiṁ pāpuṇāti.
mnd9:33.3 Api ca sambhārā ime dhammā honti ajjhattasantiṁ pāpuṇituṁ adhigantuṁ phassituṁ sacchikātunti—
mnd9:33.4 adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā asīlatā abbatā nopi tena.
mnd9:34.1 Ete ca nissajja anuggahāyāti.
mnd9:34.2 Eteti kaṇhapakkhikānaṁ dhammānaṁ samugghātato pahānaṁ icchitabbaṁ, tedhātukesu kusalesu dhammesu atammayatā icchitabbā, yato kaṇhapakkhiyā dhammā samugghātapahānena pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, tedhātukesu ca kusalesu dhammesu atammayatā hoti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati.
mnd9:34.3 Atha vā na gaṇhitabbā na parāmasitabbā nābhinivisitabbāti.
mnd9:34.4 Evampi ete ca nissajja anuggahāya.
mnd9:34.5 Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti.
mnd9:34.6 Evampi ete ca nissajja anuggahāya.
mnd9:35.1 Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti, ettāvatāpi na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti.
mnd9:35.2 Evampi ete ca nissajja anuggahāya.
mnd9:36.1 Santo anissāya bhavaṁ na jappeti.
mnd9:36.2 Santoti rāgassa samitattā santo, dosassa samitattā santo, mohassa samitattā santo, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
mnd9:36.3 santo.
mnd9:37.1 Anissāyāti dve nissayā—
mnd9:37.2 taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…
mnd9:37.3 ayaṁ taṇhānissayo …pe…
mnd9:37.4 ayaṁ diṭṭhinissayo.
mnd9:37.5 Taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissāya, sotaṁ anissāya, ghānaṁ anissāya, jivhaṁ anissāya, kāyaṁ anissāya, manaṁ anissāya, rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ … kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissāya aggaṇhitvā aparāmasitvā anabhinivisitvāti—
mnd9:37.6 santo anissāya.
mnd9:37.7 Bhavaṁ na jappeti kāmabhavaṁ na jappeyya, rūpabhavaṁ na jappeyya, arūpabhavaṁ na jappeyya nappajappeyya na abhijappeyyāti—
mnd9:37.8 santo anissāya bhavaṁ na jappe.
mnd9:38.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:39.1 “Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,
mnd9:39.2 (māgaṇḍiyāti bhagavā)
mnd9:39.3 Sīlabbatenāpi na suddhimāha;
mnd9:39.4 Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,
mnd9:39.5 Asīlatā abbatā nopi tena;
mnd9:39.6 Ete ca nissajja anuggahāya,
mnd9:39.7 Santo anissāya bhavaṁ na jappe”ti.
mnd9:40.1 No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,
mnd9:40.2 (iti māgaṇḍiyo)
mnd9:40.3 Sīlabbatenāpi na suddhimāha;
mnd9:40.4 Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,
mnd9:40.5 Asīlatā abbatā nopi tena;
mnd9:40.6 Maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ,
mnd9:40.7 Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.
mnd9:41.1 No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenāti.
mnd9:41.2 Diṭṭhiyāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasi;
mnd9:41.3 sutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ …
mnd9:41.4 diṭṭhasutenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ …
mnd9:41.5 ñāṇenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—
mnd9:41.6 no ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena.
mnd9:42.1 Iti māgaṇḍiyoti itīti padasandhi …pe….
mnd9:42.2 Māgaṇḍiyoti tassa brāhmaṇassa nāmaṁ …pe…
mnd9:42.3 iti māgaṇḍiyo.
mnd9:43.1 Sīlabbatenāpi na suddhimāhāti.
mnd9:43.2 Sīlenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ …pe…
mnd9:43.3 vatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ …pe…
mnd9:43.4 sīlabbatenāpi suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ nāha na kathesi na bhaṇasi na dīpayasi na voharasīti—
mnd9:43.5 sīlabbatenāpi na suddhimāha.
mnd9:44.1 Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tenāti.
mnd9:44.2 Diṭṭhipi icchitabbāti evaṁ bhaṇasi, savanampi icchitabbanti evaṁ bhaṇasi, ñāṇampi icchitabbanti evaṁ bhaṇasi, na sakkosi ekaṁsena anujānituṁ, napi sakkosi ekaṁsena paṭikkhipitunti—
mnd9:44.3 adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā, asīlatā abbatā nopi tena.
mnd9:45.1 Maññāmahaṁ momuhameva dhammanti.
mnd9:45.2 Momūhadhammo ayaṁ tuyhaṁ bāladhammo mūḷhadhammo aññāṇadhammo amarāvikkhepadhammoti evaṁ maññāmi evaṁ jānāmi evaṁ ājānāmi evaṁ vijānāmi evaṁ paṭivijānāmi evaṁ paṭivijjhāmīti—
mnd9:45.3 maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ.
mnd9:46.1 Diṭṭhiyā eke paccenti suddhinti.
mnd9:46.2 Suddhidiṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti;
mnd9:46.3 “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti;
mnd9:46.4 “asassato loko …pe…
mnd9:46.5 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccentīti—
mnd9:46.6 diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.
mnd9:47.1 Tenāha so brāhmaṇo—
mnd9:48.1 “No ce kira diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇena,
mnd9:48.2 (iti māgaṇḍiyo)
mnd9:48.3 Sīlabbatenāpi na suddhimāha;
mnd9:48.4 Adiṭṭhiyā assutiyā añāṇā,
mnd9:48.5 Asīlatā abbatā nopi tena;
mnd9:48.6 Maññāmahaṁ momuhameva dhammaṁ,
mnd9:48.7 Diṭṭhiyā eke paccenti suddhin”ti.
mnd9:49.1 Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno,
mnd9:49.2 (māgaṇḍiyāti bhagavā)
mnd9:49.3 Samuggahītesu pamohamāgā;
mnd9:49.4 Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ,
mnd9:49.5 Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsi.
mnd9:50.1 Diṭṭhiñca nissāyanupucchamānoti.
mnd9:50.2 Māgaṇḍiyo brāhmaṇo diṭṭhiṁ nissāya diṭṭhiṁ pucchati, lagganaṁ nissāya lagganaṁ pucchati, bandhanaṁ nissāya bandhanaṁ pucchati, palibodhaṁ nissāya palibodhaṁ pucchati.
mnd9:50.3 Anupucchamānoti punappunaṁ pucchatīti—
mnd9:50.4 diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno.
mnd9:51.1 Māgaṇḍiyāti bhagavā taṁ brāhmaṇaṁ nāmena ālapati.
mnd9:51.2 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd9:51.3 māgaṇḍiyāti bhagavā.
mnd9:52.1 Samuggahītesu pamohamāgāti.
mnd9:52.2 Yā sā diṭṭhi tayā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttā, tāyeva tvaṁ diṭṭhiyā mūḷhosi pamūḷhosi sammūḷhosi mohaṁ āgatosi pamohaṁ āgatosi sammohaṁ āgatosi andhakāraṁ pakkhandosīti—
mnd9:52.3 samuggahītesu pamohamāgā.
mnd9:53.1 Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññanti.
mnd9:53.2 Ito ajjhattasantito vā paṭipadāto vā dhammadesanāto vā, yuttasaññaṁ pattasaññaṁ lakkhaṇasaññaṁ kāraṇasaññaṁ ṭhānasaññaṁ na paṭilabhati, kuto ñāṇanti.
mnd9:53.3 Evampi ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ.
mnd9:53.4 Atha vā aniccaṁ vā aniccasaññānulomaṁ vā, dukkhaṁ vā dukkhasaññānulomaṁ vā, anattaṁ vā anattasaññānulomaṁ vā, saññuppādamattaṁ vā sañjānitamattaṁ vā na paṭilabhati, kuto ñāṇanti.
mnd9:53.5 Evampi ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ.
mnd9:54.1 Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsīti.
mnd9:54.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā momūhadhammato bāladhammato mūḷhadhammato aññāṇadhammato amarāvikkhepadhammato dahāsi passasi dakkhasi olokesi nijjhāyasi upaparikkhasīti—
mnd9:54.3 tasmā tuvaṁ momuhato dahāsi.
mnd9:55.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:56.1 “Diṭṭhiñca nissāyanupucchamāno,
mnd9:56.2 (māgaṇḍiyāti bhagavā)
mnd9:56.3 Samuggahītesu pamohamāgā;
mnd9:56.4 Ito ca nāddakkhi aṇumpi saññaṁ,
mnd9:56.5 Tasmā tuvaṁ momuhato dahāsī”ti.
mnd9:57.1 Samo visesī uda vā nihīno,
mnd9:57.2 Yo maññati so vivadetha tena;
mnd9:57.3 Tīsu vidhāsu avikampamāno,
mnd9:57.4 Samo visesīti na tassa hoti.
mnd9:58.1 Samo visesī uda vā nihīno, yo maññati so vivadetha tenāti.
mnd9:58.2 Sadisohamasmīti vā seyyohamasmīti vā hīnohamasmīti vā yo maññati, so tena mānena tāya diṭṭhiyā tena vā puggalena kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—
mnd9:58.3 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
mnd9:58.4 samo visesī uda vā nihīno yo maññati so vivadetha tena.
mnd9:59.1 Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti na tassa hotīti.
mnd9:59.2 Yassetā tisso vidhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so tīsu vidhāsu na kampati na vikampati, avikampamānassa puggalassa sadisohamasmīti vā seyyohamasmīti vā hīnohamasmīti vā.
mnd9:59.3 Na tassa hotīti.
mnd9:59.4 Tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti—
mnd9:59.5 na tassa hoti.
mnd9:60.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:61.1 “Samo visesī uda vā nihīno,
mnd9:61.2 Yo maññati so vivadetha tena;
mnd9:61.3 Tīsu vidhāsu avikampamāno,
mnd9:61.4 Samo visesīti na tassa hotī”ti.
mnd9:62.1 Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya,
mnd9:62.2 Musāti vā so vivadetha kena;
mnd9:62.3 Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi,
mnd9:62.4 Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyya.
mnd9:63.1 Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyyāti.
mnd9:63.2 Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.
mnd9:63.3 Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyyāti.
mnd9:63.4 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti brāhmaṇo kiṁ vadeyya kiṁ katheyya kiṁ bhaṇeyya kiṁ dīpayeyya kiṁ vohareyya;
mnd9:63.5 “asassato loko …pe…
mnd9:63.6 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti brāhmaṇo kiṁ vadeyya kiṁ katheyya kiṁ bhaṇeyya kiṁ dīpayeyya kiṁ vohareyyāti—
mnd9:63.7 saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya.
mnd9:64.1 Musāti vā so vivadetha kenāti.
mnd9:64.2 Brāhmaṇo mayhaṁva saccaṁ, tuyhaṁ musāti kena mānena, kāya diṭṭhiyā, kena vā puggalena kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—
mnd9:64.3 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
mnd9:64.4 nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
mnd9:64.5 musāti vā so vivadetha kena.
mnd9:65.1 Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthīti.
mnd9:65.2 Yasminti yasmiṁ puggale arahante khīṇāsave sadisohamasmīti māno natthi, seyyohamasmīti māno natthi, hīnohamasmīti omāno natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
mnd9:65.3 yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi.
mnd9:66.1 Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyyāti.
mnd9:66.2 So kena mānena, kāya diṭṭhiyā, kena vā puggalena vādaṁ paṭisaṁyojeyya paṭibaleyya kalahaṁ kareyya bhaṇḍanaṁ kareyya viggahaṁ kareyya vivādaṁ kareyya medhagaṁ kareyya—
mnd9:66.3 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
mnd9:66.4 nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
mnd9:66.5 sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyya.
mnd9:67.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:68.1 “Saccanti so brāhmaṇo kiṁ vadeyya,
mnd9:68.2 Musāti vā so vivadetha kena;
mnd9:68.3 Yasmiṁ samaṁ visamaṁ vāpi natthi,
mnd9:68.4 Sa kena vādaṁ paṭisaṁyujeyyā”ti.
mnd9:69.1 Okaṁ pahāya aniketasārī,
mnd9:69.2 Gāme akubbaṁ muni santhavāni;
mnd9:69.3 Kāmehi ritto apurakkharāno,
mnd9:69.4 Kathaṁ na viggayha janena kayirā.
mnd9:70.1 Atha kho hāliddakāni gahapati yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
mnd9:70.2 Ekamantaṁ nisinno kho hāliddakāni gahapati āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca—
mnd9:70.3 “vuttamidaṁ, bhante kaccāna, bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe—
mnd9:71.1 ‘Okaṁ pahāya aniketasārī,
mnd9:71.2 Gāme akubbaṁ muni santhavāni;
mnd9:71.3 Kāmehi ritto apurakkharāno,
mnd9:71.4 Kathaṁ na viggayha janena kayirā’ti.
mnd9:72.1 Imassa nu kho, bhante kaccāna, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa kathaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti?
mnd9:73.1 “Rūpadhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko rūpadhāturāgavinibaddhañca pana viññāṇaṁ okasārīti vuccati.
mnd9:73.2 Vedanādhātu kho, gahapati …
mnd9:73.3 saññādhātu kho, gahapati …
mnd9:73.4 saṅkhāradhātu kho, gahapati, viññāṇassa oko saṅkhāradhāturāgavinibandhañca pana viññāṇaṁ okasārīti vuccati.
mnd9:73.5 Evaṁ kho, gahapati, okasārī hoti.
mnd9:74.1 Kathañca, gahapati, anokasārī hoti?
mnd9:74.2 Rūpadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upāyupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;
mnd9:74.3 tasmā tathāgato anokasārīti vuccati.
mnd9:74.4 Vedanādhātuyā kho, gahapati …
mnd9:74.5 saññādhātuyā kho, gahapati …
mnd9:74.6 saṅkhāradhātuyā kho, gahapati …
mnd9:74.7 viññāṇadhātuyā kho, gahapati, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā ye upāyupādānā cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;
mnd9:74.8 tasmā tathāgato anokasārīti vuccati.
mnd9:74.9 Evaṁ kho, gahapati, anokasārī hoti.
mnd9:75.1 Kathañca, gahapati, niketasārī hoti?
mnd9:75.2 Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, niketasārīti vuccati.
mnd9:75.3 Saddanimitta …
mnd9:75.4 gandhanimitta …
mnd9:75.5 rasanimitta …
mnd9:75.6 phoṭṭhabbanimitta …
mnd9:75.7 dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, niketasārīti vuccati.
mnd9:75.8 Evaṁ kho, gahapati, niketasārī hoti.
mnd9:76.1 Kathañca, gahapati, aniketasārī hoti?
mnd9:76.2 Rūpanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;
mnd9:76.3 tasmā tathāgato aniketasārīti vuccati.
mnd9:76.4 Saddanimitta …
mnd9:76.5 gandhanimitta …
mnd9:76.6 rasanimitta …
mnd9:76.7 phoṭṭhabbanimitta …
mnd9:76.8 dhammanimittaniketavisāravinibandhā kho, gahapati, tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā;
mnd9:76.9 tasmā tathāgato aniketasārīti vuccati.
mnd9:76.10 Evaṁ kho, gahapati, aniketasārī hoti.
mnd9:77.1 Kathañca, gahapati, gāme santhavajāto hoti?
mnd9:77.2 Idha, gahapati, ekacco bhikkhu gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṁ āpajjati.
mnd9:77.3 Evaṁ kho, gahapati, gāme santhavajāto hoti.
mnd9:78.1 Kathañca, gahapati, gāme na santhavajāto hoti?
mnd9:78.2 Idha, gahapati, ekacco bhikkhu gihīhi asaṁsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī, na sukhitesu sukhito, na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṁ āpajjati.
mnd9:78.3 Evaṁ kho, gahapati, gāme na santhavajāto hoti.
mnd9:79.1 Kathañca, gahapati, kāmehi aritto hoti?
mnd9:79.2 Idha, gahapati, ekacco bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho.
mnd9:79.3 Evaṁ kho, gahapati, kāmehi aritto hoti.
mnd9:80.1 Kathañca, gahapati, kāmehi ritto hoti?
mnd9:80.2 Idha, gahapati, ekacco bhikkhu kāmesu vītarāgo hoti vigatacchando vigatapemo vigatapipāso vigatapariḷāho vigatataṇho.
mnd9:80.3 Evaṁ kho, gahapati, kāmehi ritto hoti.
mnd9:81.1 Kathañca, gahapati, purakkharāno hoti?
mnd9:81.2 Idha, gahapati, ekaccassa bhikkhuno evaṁ hoti—
mnd9:81.3 ‘evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …
mnd9:81.4 ‘evaṁvedano siyaṁ …
mnd9:81.5 evaṁsañño siyaṁ …
mnd9:81.6 evaṁsaṅkhāro siyaṁ …
mnd9:81.7 evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …
mnd9:81.8 evaṁ kho, gahapati, purakkharāno hoti.
mnd9:82.1 Kathañca, gahapati, apurakkharāno hoti?
mnd9:82.2 Idha, gahapati, ekaccassa bhikkhuno na evaṁ hoti—
mnd9:82.3 ‘evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …
mnd9:82.4 ‘evaṁvedano siyaṁ …
mnd9:82.5 evaṁsañño siyaṁ …
mnd9:82.6 evaṁsaṅkhāro siyaṁ …
mnd9:82.7 evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti …
mnd9:82.8 evaṁ kho, gahapati, apurakkharāno hoti.
mnd9:83.1 Kathañca, gahapati, kathaṁ viggayha janena kattā hoti?
mnd9:83.2 Idha, gahapati, ekacco evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—
mnd9:83.3 ‘na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi, micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno, sahitaṁ me, asahitaṁ te, pure vacanīyaṁ pacchā avaca, pacchā vacanīyaṁ pure avaca, adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti.
mnd9:83.4 Evaṁ kho, gahapati, kathaṁ viggayha janena kattā hoti.
mnd9:84.1 Kathañca, gahapati, kathaṁ na viggayha janena kattā hoti?
mnd9:84.2 Idha, gahapati, ekacco na evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—
mnd9:84.3 ‘na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
mnd9:84.4 nibbeṭhehi vā sace pahosī’ti.
mnd9:84.5 Evaṁ kho, gahapati, na viggayha janena kattā hoti.
mnd9:84.6 Iti kho, gahapati, yaṁ taṁ vuttaṁ bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañhe—
mnd9:85.1 ‘Okaṁ pahāya aniketasārī,
mnd9:85.2 Gāme akubbaṁ muni santhavāni;
mnd9:85.3 Kāmehi ritto apurakkharāno,
mnd9:85.4 Kathaṁ na viggayha janena kayirā’ti.
mnd9:86.1 Imassa kho, gahapati, bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa evaṁ vitthārena attho daṭṭhabbo”ti.
mnd9:87.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:88.1 “Okaṁ pahāya aniketasārī,
mnd9:88.2 Gāme akubbaṁ muni santhavāni;
mnd9:88.3 Kāmehi ritto apurakkharāno,
mnd9:88.4 Kathaṁ na viggayha janena kayirā”ti.
mnd9:89.1 Yehi vivitto vicareyya loke,
mnd9:89.2 Na tāni uggayha vadeyya nāgo;
mnd9:89.3 Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā,
mnd9:89.4 Jalena paṅkena canūpalittaṁ;
mnd9:89.5 Evaṁ munī santivādo agiddho,
mnd9:89.6 Kāme ca loke ca anūpalitto.
mnd9:90.1 Yehi vivitto vicareyya loketi.
mnd9:90.2 Yehīti yehi diṭṭhigatehi.
mnd9:90.3 Vivittoti kāyaduccaritena ritto vivitto pavivitto, vacīduccaritena …
mnd9:90.4 manoduccaritena …
mnd9:90.5 rāgena …pe…
mnd9:90.6 sabbākusalābhisaṅkhārehi ritto vivitto pavivitto.
mnd9:90.7 Vicareyyāti vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya.
mnd9:90.8 Loketi manussaloketi—
mnd9:90.9 yehi vivitto vicareyya loke.
mnd9:91.1 Na tāni uggayha vadeyya nāgoti.
mnd9:91.2 Nāgoti āguṁ na karotīti—
mnd9:91.3 nāgo, na gacchatīti—
mnd9:91.4 nāgo, nāgacchatīti—
mnd9:91.5 nāgo.
mnd9:91.6 Kathaṁ āguṁ na karotīti—
mnd9:91.7 nāgo?
mnd9:91.8 Āgū vuccanti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
mnd9:92.1 Āguṁ na karoti kiñci loke,
mnd9:92.2 (sabhiyāti bhagavā)
mnd9:92.3 Sabbasaññoge visajja bandhanāni;
mnd9:92.4 Sabbattha na sajjatī vimutto,
mnd9:92.5 Nāgo tādi pavuccate tathattā.
mnd9:93.1 Evaṁ āguṁ na karotīti—
mnd9:93.2 nāgo.
mnd9:94.1 Kathaṁ na gacchatīti—
mnd9:94.2 nāgo?
mnd9:94.3 Na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, nānusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyati.
mnd9:94.4 Evaṁ na gacchatīti—
mnd9:94.5 nāgo.
mnd9:95.1 Kathaṁ nāgacchatīti—
mnd9:95.2 nāgo?
mnd9:95.3 Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.
mnd9:95.4 Sakadāgāmimaggena …
mnd9:95.5 anāgāmimaggena …
mnd9:95.6 arahattamaggena ye kilesā pahīnā te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchati.
mnd9:95.7 Evaṁ nāgacchatīti—
mnd9:95.8 nāgo.
mnd9:96.1 Na tāni uggayha vadeyya nāgoti.
mnd9:96.2 Nāgo na tāni diṭṭhigatāni gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyya;
mnd9:96.3 “sassato loko …pe…
mnd9:96.4 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadeyya katheyya bhaṇeyya dīpayeyya vohareyyāti—
mnd9:96.5 na tāni uggayha vadeyya nāgo.
mnd9:97.1 Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā, jalena paṅkena canūpalittanti.
mnd9:97.2 Elaṁ vuccati udakaṁ, ambujaṁ vuccati padumaṁ, kaṇḍako vuccati kharadaṇḍo, vāri vuccati udakaṁ, vārijaṁ vuccati padumaṁ vārisambhavaṁ, jalaṁ vuccati udakaṁ, paṅko vuccati kaddamo.
mnd9:97.3 Yathā padumaṁ vārijaṁ vārisambhavaṁ jalena ca paṅkena ca na limpati na palimpati na upalimpati, alittaṁ asaṁlittaṁ anupalittanti—
mnd9:97.4 elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā jalena paṅkena canūpalittaṁ.
mnd9:98.1 Evaṁ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalittoti.
mnd9:98.2 Evanti opammasaṁpaṭipādanaṁ.
mnd9:98.3 Munīti.
mnd9:98.4 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd9:98.5 Santivādoti santivādo muni tāṇavādo leṇavādo saraṇavādo abhayavādo accutavādo amatavādo nibbānavādoti—
mnd9:98.6 evaṁ muni santivādo.
mnd9:98.7 Agiddhoti.
mnd9:98.8 Gedho vuccati taṇhā.
mnd9:98.9 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd9:98.10 Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho so vuccati agiddho.
mnd9:98.11 So rūpe agiddho, sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kule … gaṇe … āvāse … lābhe … yase … pasaṁsāya … sukhe … cīvare … piṇḍapāte … senāsane … gilānapaccayabhesajjaparikkhāre … kāmadhātuyā … rūpadhātuyā … arūpadhātuyā … kāmabhave … rūpabhave … arūpabhave … saññābhave … asaññābhave … nevasaññānāsaññābhave … ekavokārabhave … catuvokārabhave … pañcavokārabhave … atīte … anāgate … paccuppanne … diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosanno, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—
mnd9:98.12 evaṁ muni santivādo agiddho.
mnd9:99.1 Kāme ca loke ca anūpalittoti.
mnd9:99.2 Kāmāti udānato dve kāmā—
mnd9:99.3 vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…
mnd9:99.4 ime vuccanti vatthukāmā …pe…
mnd9:99.5 ime vuccanti kilesakāmā.
mnd9:99.6 Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.
mnd9:99.7 Lepāti dve lepā—
mnd9:99.8 taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…
mnd9:99.9 ayaṁ taṇhālepo …pe…
mnd9:99.10 ayaṁ diṭṭhilepo.
mnd9:99.11 Muni taṇhālepaṁ pahāya diṭṭhilepaṁ paṭinissajjitvā kāme ca loke ca na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd9:99.12 evaṁ munī santivādo agiddho, kāme ca loke ca anūpalitto.
mnd9:100.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:101.1 “Yehi vivitto vicareyya loke,
mnd9:101.2 Na tāni uggayha vadeyya nāgo;
mnd9:101.3 Elambujaṁ kaṇḍakavārijaṁ yathā,
mnd9:101.4 Jalena paṅkena canūpalittaṁ;
mnd9:101.5 Evaṁ munī santivādo agiddho,
mnd9:101.6 Kāme ca loke ca anūpalitto”ti.
mnd9:102.1 Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā,
mnd9:102.2 Sa mānameti na hi tammayo so;
mnd9:102.3 Na kammunā nopi sutena neyyo,
mnd9:102.4 Anūpanīto sa nivesanesu.
mnd9:103.1 Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā, sa mānametīti.
mnd9:103.2 Nāti paṭikkhepo.
mnd9:103.3 Vedagūti.
mnd9:103.4 Vedo vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ, paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.
mnd9:103.5 Tehi vedehi jātijarāmaraṇassa antagato antappatto, koṭigato koṭippatto, pariyantagato pariyantappatto, vosānagato vosānappatto, tāṇagato tāṇappatto, leṇagato leṇappatto, saraṇagato saraṇappatto, abhayagato abhayappatto, accutagato accutappatto, amatagato amatappatto, nibbānagato nibbānappatto, vedānaṁ vā antaṁ gatoti vedagū, vedehi vā antaṁ gatoti vedagū, sattannaṁ vā dhammānaṁ viditattā vedagū, sakkāyadiṭṭhi viditā hoti, vicikicchā viditā hoti, sīlabbataparāmāso vidito hoti, rāgo vidito hoti, doso vidito hoti, moho vidito hoti, māno vidito hoti, viditāssa honti pāpakā akusalā dhammā saṅkilesikā ponobhavikā sadarā dukkhavipākā āyatiṁ jātijarāmaraṇiyā.
mnd9:104.1 Vedāni viceyya kevalāni,
mnd9:104.2 (sabhiyāti bhagavā)
mnd9:104.3 Samaṇānaṁ yānīdhatthi brāhmaṇānaṁ;
mnd9:104.4 Sabbavedanāsu vītarāgo,
mnd9:104.5 Sabbaṁ vedamaticca vedagū soti.
mnd9:105.1 Na diṭṭhiyāti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
mnd9:105.2 So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyati, napi taṁ diṭṭhigataṁ sārato pacceti na paccāgacchatīti—
mnd9:105.3 na vedagū diṭṭhiyā.
mnd9:105.4 Na mutiyāti mutarūpena vā parato ghosena vā mahājanasammutiyā vā mānaṁ neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
mnd9:105.5 na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā sa mānameti.
mnd9:106.1 Na hi tammayo soti na taṇhāvasena diṭṭhivasena tammayo hoti tapparamo tapparāyaṇo.
mnd9:106.2 Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno cassa pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā ettāvatā na tammayo hoti na tapparamo na tapparāyaṇoti—
mnd9:106.3 sa mānameti na hi tammayo so.
mnd9:107.1 Na kammunā nopi sutena neyyoti.
mnd9:107.2 Na kammunāti puññābhisaṅkhārena vā apuññābhisaṅkhārena vā āneñjābhisaṅkhārena vā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyatīti—
mnd9:107.3 na kammunā.
mnd9:107.4 Nopi sutena neyyoti sutasuddhiyā vā parato ghosena vā mahājanasammutiyā vā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyatīti—
mnd9:107.5 na kammunā nopi sutena neyyo.
mnd9:108.1 Anūpanīto sa nivesanesūti.
mnd9:108.2 Upayāti dve upayā—
mnd9:108.3 taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…
mnd9:108.4 ayaṁ taṇhūpayo …pe…
mnd9:108.5 ayaṁ diṭṭhūpayo.
mnd9:108.6 Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho.
mnd9:108.7 Taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā so nivesanesu anūpanīto anupalitto anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd9:108.8 anūpanīto sa nivesanesu.
mnd9:109.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:110.1 “Na vedagū diṭṭhiyāyako na mutiyā,
mnd9:110.2 Sa mānameti na hi tammayo so;
mnd9:110.3 Na kammunā nopi sutena neyyo,
mnd9:110.4 Anūpanīto sa nivesanesū”ti.
mnd9:111.1 Saññāvirattassa na santi ganthā,
mnd9:111.2 Paññāvimuttassa na santi mohā;
mnd9:111.3 Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ,
mnd9:111.4 Te ghaṭṭayantā vicaranti loke.
mnd9:112.1 Saññāvirattassa na santi ganthāti.
mnd9:112.2 Yo samathapubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti tassa ādito upādāya ganthā vikkhambhitā honti, arahatte patte arahato ganthā ca mohā ca nīvaraṇā ca kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā diṭṭhisaññā ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti—
mnd9:112.3 saññāvirattassa na santi ganthā.
mnd9:113.1 Paññāvimuttassa na santi mohāti.
mnd9:113.2 Yo vipassanāpubbaṅgamaṁ ariyamaggaṁ bhāveti, tassa ādito upādāya mohā vikkhambhitā honti, arahatte patte arahato mohā ca ganthā ca nīvaraṇā ca kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā diṭṭhisaññā ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammāti—
mnd9:113.3 paññāvimuttassa na santi mohā.
mnd9:114.1 Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ, te ghaṭṭayantā vicaranti loketi.
mnd9:114.2 Ye saññaṁ gaṇhanti kāmasaññaṁ byāpādasaññaṁ vihiṁsāsaññaṁ te saññāvasena ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti.
mnd9:114.3 Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhaginīpi bhaginiyā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati.
mnd9:114.4 Te tattha kalahaviggahavivādamāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti, leḍḍūhipi upakkamanti, daṇḍehipi upakkamanti, satthehipi upakkamanti.
mnd9:114.5 Te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhaṁ.
mnd9:114.6 Ye diṭṭhiṁ gaṇhanti “sassato loko”ti vā …pe…
mnd9:114.7 “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā”ti vā te diṭṭhivasena ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti, satthārato satthāraṁ ghaṭṭenti, dhammakkhānato dhammakkhānaṁ ghaṭṭenti, gaṇato gaṇaṁ ghaṭṭenti, diṭṭhiyā diṭṭhiṁ ghaṭṭenti, paṭipadāya paṭipadaṁ ghaṭṭenti, maggato maggaṁ ghaṭṭenti.
mnd9:115.1 Atha vā te vivadanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—
mnd9:115.2 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
mnd9:115.3 nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.
mnd9:115.4 Tesaṁ abhisaṅkhārā appahīnā;
mnd9:115.5 abhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā ghaṭṭenti, niraye ghaṭṭenti, tiracchānayoniyā ghaṭṭenti, pettivisaye ghaṭṭenti, manussaloke ghaṭṭenti, devaloke ghaṭṭenti, gatiyā gatiṁ … upapattiyā upapattiṁ … paṭisandhiyā paṭisandhiṁ … bhavena bhavaṁ … saṁsārena saṁsāraṁ … vaṭṭena vaṭṭaṁ ghaṭṭenti saṅghaṭṭenti vadanti vicaranti viharanti iriyanti vattenti pālenti yapenti yāpenti.
mnd9:115.6 Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd9:115.7 saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ te ghaṭṭayantā vicaranti loke.
mnd9:116.1 Tenāha bhagavā—
mnd9:117.1 “Saññāvirattassa na santi ganthā,
mnd9:117.2 Paññāvimuttassa na santi mohā;
mnd9:117.3 Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṁ,
mnd9:117.4 Te ghaṭṭayantā vicaranti loke”ti.
mnd9:118.1 Māgaṇḍiyasuttaniddeso navamo.
mnd10:0.1 Mahāniddesa
mnd10:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd10:0.3 10. Purābhedasuttaniddesa
mnd10:1.1 Atha purābhedasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd10:2.1 Kathaṁdassī kathaṁsīlo,
mnd10:2.2 upasantoti vuccati;
mnd10:2.3 Taṁ me gotama pabrūhi,
mnd10:2.4 pucchito uttamaṁ naraṁ.
mnd10:3.1 Kathaṁdassī kathaṁsīlo, upasantoti vuccatīti.
mnd10:3.2 Kathaṁdassīti kīdisena dassanena samannāgato, kiṁsaṇṭhitena, kiṁpakārena, kiṁpaṭibhāgenāti—
mnd10:3.3 kathaṁdassī.
mnd10:3.4 Kathaṁsīloti kīdisena sīlena samannāgato, kiṁsaṇṭhitena, kiṁpakārena, kiṁpaṭibhāgenāti—
mnd10:3.5 kathaṁdassī kathaṁsīlo.
mnd10:3.6 Upasantoti vuccatīti santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyati.
mnd10:3.7 Kathaṁdassīti adhipaññaṁ pucchati, kathaṁsīloti adhisīlaṁ pucchati, upasantoti adhicittaṁ pucchatīti—
mnd10:3.8 kathaṁdassī kathaṁsīlo upasantoti vuccati.
mnd10:4.1 Taṁ me gotama pabrūhīti.
mnd10:4.2 Tanti yaṁ pucchāmi, yaṁ yācāmi, yaṁ ajjhesāmi, yaṁ pasādemi.
mnd10:4.3 Gotamāti so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ gottena ālapati.
mnd10:4.4 Pabrūhīti brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
mnd10:4.5 taṁ me gotama pabrūhi.
mnd10:5.1 Pucchito uttamaṁ naranti.
mnd10:5.2 Pucchitoti puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito.
mnd10:5.3 Uttamaṁ naranti aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ naranti—
mnd10:5.4 pucchito uttamaṁ naraṁ.
mnd10:6.1 Tenāha so nimmito—
mnd10:7.1 “Kathaṁdassī kathaṁsīlo,
mnd10:7.2 upasantoti vuccati;
mnd10:7.3 Taṁ me gotama pabrūhi,
mnd10:7.4 pucchito uttamaṁ naran”ti.
mnd10:8.1 Vītataṇho purā bhedā,
mnd10:8.2 (iti bhagavā)
mnd10:8.3 Pubbamantamanissito;
mnd10:8.4 Vemajjhe nupasaṅkheyyo,
mnd10:8.5 Tassa natthi purakkhataṁ.
mnd10:9.1 Vītataṇho purā bhedāti.
mnd10:9.2 Purā kāyassa bhedā, purā attabhāvassa bhedā, purā kaḷevarassa nikkhepā, purā jīvitindriyassa upacchedā vītataṇho vigatataṇho cattataṇho vantataṇho muttataṇho pahīnataṇho paṭinissaṭṭhataṇho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati.
mnd10:10.1 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.
mnd10:10.2 Api ca bhaggarāgoti bhagavā,
mnd10:10.3 bhaggadosoti bhagavā,
mnd10:10.4 bhaggamohoti bhagavā,
mnd10:10.5 bhaggamānoti bhagavā,
mnd10:10.6 bhaggadiṭṭhīti bhagavā,
mnd10:10.7 bhaggataṇhoti bhagavā,
mnd10:10.8 bhaggakilesoti bhagavā,
mnd10:10.9 bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,
mnd10:10.10 bhavānaṁ antakaroti bhagavā,
mnd10:10.11 bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā,
mnd10:10.12 bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,
mnd10:10.13 bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā,
mnd10:10.14 bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,
mnd10:10.15 bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā,
mnd10:10.16 bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,
mnd10:10.17 bhāgī vā bhagavā dasannaṁ paññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,
mnd10:10.18 bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,
mnd10:10.19 bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā.
mnd10:10.20 Bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ;
mnd10:10.21 vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd10:10.22 vītataṇho purābhedāti bhagavā.
mnd10:11.1 Pubbamantamanissitoti pubbanto vuccati atīto addhā.
mnd10:11.2 Atītaṁ addhānaṁ ārabbha taṇhā pahīnā, diṭṭhi paṭinissaṭṭhā taṇhāya pahīnattā, diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā.
mnd10:11.3 Evampi pubbamantamanissito.
mnd10:11.4 Atha vā “evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti,
mnd10:11.5 “evaṁvedano ahosiṁ …
mnd10:11.6 evaṁsañño ahosiṁ …
mnd10:11.7 evaṁsaṅkhāro ahosiṁ …
mnd10:11.8 evaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti.
mnd10:11.9 Evampi pubbamantamanissito.
mnd10:11.10 Atha vā “iti me cakkhu ahosi atītamaddhānaṁ—
mnd10:11.11 iti rūpā”ti tattha na chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati;
mnd10:11.12 na tadabhinandanto.
mnd10:11.13 Evampi pubbamantamanissito.
mnd10:11.14 “Iti me sotaṁ ahosi atītamaddhānaṁ—
mnd10:11.15 iti saddā”ti, “iti me ghānaṁ ahosi atītamaddhānaṁ—
mnd10:11.16 iti gandhā”ti, “iti me jivhā ahosi atītamaddhānaṁ—
mnd10:11.17 iti rasā”ti, “iti me kāyo ahosi atītamaddhānaṁ—
mnd10:11.18 iti phoṭṭhabbā”ti, “iti me mano ahosi atītamaddhānaṁ—
mnd10:11.19 iti dhammā”ti tattha na chandarāgapaṭibaddhaṁ hoti viññāṇaṁ, na chandarāgapaṭibaddhattā viññāṇassa na tadabhinandati;
mnd10:11.20 na tadabhinandanto.
mnd10:11.21 Evampi pubbamantamanissito.
mnd10:11.22 Atha vā yāni tāni pubbe mātugāmena saddhiṁ hasitalapitakīḷitāni na tadassādeti, na taṁ nikāmeti, na ca tena vittiṁ āpajjati.
mnd10:11.23 Evampi pubbamantamanissito.
mnd10:12.1 Vemajjhe nupasaṅkheyyoti.
mnd10:12.2 Vemajjhaṁ vuccati paccuppanno addhā.
mnd10:12.3 Paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha taṇhā pahīnā, diṭṭhi paṭinissaṭṭhā.
mnd10:12.4 Taṇhāya pahīnattā, diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhattā rattoti nupasaṅkheyyo, duṭṭhoti nupasaṅkheyyo, mūḷhoti nupasaṅkheyyo, vinibaddhoti nupasaṅkheyyo, parāmaṭṭhoti nupasaṅkheyyo, vikkhepagatoti nupasaṅkheyyo, aniṭṭhaṅgatoti nupasaṅkheyyo, thāmagatoti nupasaṅkheyyo;
mnd10:12.5 te abhisaṅkhārā pahīnā;
mnd10:12.6 abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā nupasaṅkheyyo, nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.
mnd10:12.7 So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena saṅkhaṁ gaccheyyāti—
mnd10:12.8 vemajjhe nupasaṅkheyyo.
mnd10:13.1 Tassa natthi purakkhatanti.
mnd10:13.2 Tassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd10:13.3 Purekkhārāti dve purekkhārā—
mnd10:13.4 taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…
mnd10:13.5 ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…
mnd10:13.6 ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.
mnd10:13.7 Tassa taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho.
mnd10:13.8 Taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati, na taṇhādhajo na taṇhāketu na taṇhādhipateyyo, na diṭṭhidhajo na diṭṭhiketu na diṭṭhādhipateyyo, na taṇhāya vā diṭṭhiyā vā parivārito carati.
mnd10:13.9 Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
mnd10:13.10 Atha vā “evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti,
mnd10:13.11 “evaṁvedano siyaṁ …
mnd10:13.12 evaṁsañño siyaṁ …
mnd10:13.13 evaṁsaṅkhāro siyaṁ …
mnd10:13.14 evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti.
mnd10:13.15 Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
mnd10:13.16 Atha vā “iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ—
mnd10:13.17 iti rūpā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
mnd10:13.18 na tadabhinandanto.
mnd10:13.19 Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
mnd10:13.20 “Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ—
mnd10:13.21 iti saddā”ti, “iti me ghānaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ—
mnd10:13.22 iti gandhā”ti, “iti me jivhā siyā anāgatamaddhānaṁ—
mnd10:13.23 iti rasā”ti, “iti me kāyo siyā anāgatamaddhānaṁ—
mnd10:13.24 iti phoṭṭhabbā”ti, “iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ—
mnd10:13.25 iti dhammā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
mnd10:13.26 na tadabhinandanto.
mnd10:13.27 Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
mnd10:13.28 Atha vā “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro”ti vā appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
mnd10:13.29 na tadabhinandanto.
mnd10:13.30 Evampi tassa natthi purakkhataṁ.
mnd10:14.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:15.1 “Vītataṇho purā bhedā,
mnd10:15.2 (iti bhagavā)
mnd10:15.3 Pubbamantamanissito;
mnd10:15.4 Vemajjhe nupasaṅkheyyo,
mnd10:15.5 Tassa natthi purakkhatan”ti.
mnd10:16.1 Akkodhano asantāsī,
mnd10:16.2 avikatthī akukkuco;
mnd10:16.3 Mantabhāṇī anuddhato,
mnd10:16.4 sa ve vācāyato muni.
mnd10:17.1 Akkodhano asantāsīti.
mnd10:17.2 Akkodhanoti yañhi kho vuttaṁ.
mnd10:17.3 Api ca kodho tāva vattabbo.
mnd10:17.4 Dasahākārehi kodho jāyati—
mnd10:17.5 “anatthaṁ me acarī”ti kodho jāyati,
mnd10:17.6 “anatthaṁ me caratī”ti kodho jāyati,
mnd10:17.7 “anatthaṁ me carissatī”ti kodho jāyati,
mnd10:17.8 “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …
mnd10:17.9 anatthaṁ carati …
mnd10:17.10 anatthaṁ carissatī”ti kodho jāyati,
mnd10:17.11 “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …
mnd10:17.12 atthaṁ carati …
mnd10:17.13 atthaṁ carissatī”ti kodho jāyati,
mnd10:17.14 aṭṭhāne vā pana kodho jāyati.
mnd10:17.15 Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ, virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ, asuropo anattamanatā cittassa—
mnd10:17.16 ayaṁ vuccati kodho.
mnd10:18.1 Api ca kodhassa adhimattaparittatā veditabbā.
mnd10:18.2 Atthi kañci kālaṁ kodho cittāvilakaraṇamatto hoti, na ca tāva mukhakulānavikulāno hoti;
mnd10:18.3 atthi kañci kālaṁ kodho mukhakulānavikulānamatto hoti, na ca tāva hanusañcopano hoti;
mnd10:18.4 atthi kañci kālaṁ kodho hanusañcopanamatto hoti, na ca tāva pharusavācaṁ nicchāraṇo hoti;
mnd10:18.5 atthi kañci kālaṁ kodho pharusavācaṁ nicchāraṇamatto hoti, na ca tāva disāvidisānuvilokano hoti;
mnd10:18.6 atthi kañci kālaṁ kodho disāvidisānuvilokanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaparāmasano hoti;
mnd10:18.7 atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaparāmasanamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabbhukkiraṇo hoti;
mnd10:18.8 atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabbhukkiraṇamatto hoti, na ca tāva daṇḍasatthaabhinipātano hoti;
mnd10:18.9 atthi kañci kālaṁ kodho daṇḍasatthaabhinipātamatto hoti, na ca tāva chinnavicchinnakaraṇo hoti;
mnd10:18.10 atthi kañci kālaṁ kodho chinnavicchinnakaraṇamatto hoti, na ca tāva sambhañjanapalibhañjano hoti;
mnd10:18.11 atthi kañci kālaṁ kodho sambhañjanapalibhañjanamatto hoti, na ca tāva aṅgamaṅgaapakaḍḍhano hoti;
mnd10:18.12 atthi kañci kālaṁ kodho aṅgamaṅgaapakaḍḍhanamatto hoti, na ca tāva jīvitāvoropano hoti;
mnd10:18.13 atthi kañci kālaṁ kodho jīvitāvoropanamatto hoti, na ca tāva sabbacāgapariccāgāya saṇṭhito hoti.
mnd10:18.14 Yato kodho parapuggalaṁ ghāṭetvā attānaṁ ghāṭeti, ettāvatā kodho paramussadagato paramavepullappatto hoti.
mnd10:18.15 Yassa so kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati akkodhano.
mnd10:18.16 Kodhassa pahīnattā akkodhano, kodhavatthussa pariññātattā akkodhano, kodhahetussa upacchinnattā akkodhanoti—
mnd10:18.17 akkodhano.
mnd10:19.1 Asantāsīti idhekacco tāsī hoti uttāsī parittāsī, so tasati uttasati parittasati bhāyati santāsaṁ āpajjati.
mnd10:19.2 Kulaṁ vā na labhāmi, gaṇaṁ vā na labhāmi, āvāsaṁ vā na labhāmi, lābhaṁ vā na labhāmi, yasaṁ vā na labhāmi, pasaṁsaṁ vā na labhāmi, sukhaṁ vā na labhāmi, cīvaraṁ vā na labhāmi, piṇḍapātaṁ vā na labhāmi, senāsanaṁ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi, appaññātomhīti tasati uttasati parittasati bhāyati santāsaṁ āpajjati.
mnd10:20.1 Idha bhikkhu asantāsī hoti anuttāsī aparittāsī;
mnd10:20.2 so na tasati na uttasati na parittasati na bhāyati na santāsaṁ āpajjati.
mnd10:20.3 Kulaṁ vā na labhāmi, gaṇaṁ vā na labhāmi, āvāsaṁ vā na labhāmi, lābhaṁ vā na labhāmi, yasaṁ vā na labhāmi, pasaṁsaṁ vā na labhāmi, sukhaṁ vā na labhāmi, cīvaraṁ vā na labhāmi, piṇḍapātaṁ vā na labhāmi, senāsanaṁ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi, appaññātomhīti na tasati na uttasati na parittasati na bhāyati na santāsaṁ āpajjatīti—
mnd10:20.4 akkodhano asantāsī.
mnd10:21.1 Avikatthī akukkucoti.
mnd10:21.2 Idhekacco katthī hoti vikatthī, so katthati vikatthati—
mnd10:21.3 ahamasmi sīlasampannoti vā vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti vā
mnd10:21.4 jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd10:21.5 Uccā kulā pabbajitoti vā mahākulā pabbajitoti vā, mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā, ñāto yasassī gahaṭṭhapabbajitānanti vā,
mnd10:21.6 lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā, suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā, āraññikoti vā piṇḍapātikoti vā paṁsukūlikoti vā tecīvarikoti vā, sapadānacārikoti vā khalupacchābhattikoti vā nesajjikoti vā yathāsanthatikoti vā,
mnd10:21.7 paṭhamassa jhānassa lābhīti vā dutiyassa jhānassa lābhīti vā tatiyassa jhānassa lābhīti vā catutthassa jhānassa lābhīti vā, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā …
mnd10:21.8 viññāṇañcāyatanasamāpattiyā …
mnd10:21.9 ākiñcaññāyatanasamāpattiyā …
mnd10:21.10 nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati.
mnd10:21.11 Evaṁ na katthati na vikatthati, katthanā vikatthanā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd10:21.12 avikatthī.
mnd10:22.1 Akukkucoti.
mnd10:22.2 Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ, pādakukkuccampi kukkuccaṁ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ, akappiye kappiyasaññitā kappiye akappiyasaññitā, vikāle kālasaññitā kāle vikālasaññitā, avajje vajjasaññitā vajje avajjasaññitā;
mnd10:22.3 yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—
mnd10:22.4 idaṁ vuccati kukkuccaṁ.
mnd10:23.1 Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho katattā ca akatattā ca.
mnd10:23.2 Kathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho?
mnd10:23.3 “Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;
mnd10:23.4 “kataṁ me vacīduccaritaṁ, akataṁ me vacīsucaritaṁ …
mnd10:23.5 kataṁ me manoduccaritaṁ, akataṁ me manosucaritan”ti—
mnd10:23.6 uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;
mnd10:23.7 “kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī”ti—
mnd10:23.8 uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;
mnd10:23.9 “kataṁ me adinnādānaṁ, akatā me adinnādānā veramaṇī”ti—
mnd10:23.10 uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;
mnd10:23.11 “kato me kāmesumicchācāro, akatā me kāmesumicchācārā veramaṇī”ti—
mnd10:23.12 uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;
mnd10:23.13 “kato me musāvādo, akatā me musāvādā veramaṇī”ti …
mnd10:23.14 “katā me pisuṇā vācā, akatā me pisuṇāya vācāya veramaṇī”ti …
mnd10:23.15 “katā me pharusā vācā, akatā me pharusāya vācāya veramaṇī”ti …
mnd10:23.16 “kato me samphappalāpo, akatā me samphappalāpā veramaṇī”ti …
mnd10:23.17 “katā me abhijjhā, akatā me anabhijjhā”ti …
mnd10:23.18 “kato me byāpādo, akato me abyāpādo”ti …
mnd10:23.19 “katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti—
mnd10:23.20 uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd10:23.21 Evaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd10:24.1 Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti—
mnd10:24.2 uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;
mnd10:24.3 “indriyesumhi aguttadvāro”ti …
mnd10:24.4 “bhojane amattaññumhī”ti …
mnd10:24.5 “jāgariyaṁ ananuyuttomhī”ti …
mnd10:24.6 “na satisampajaññena samannāgatomhī”ti …
mnd10:24.7 “abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti …
mnd10:24.8 “abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti …
mnd10:24.9 “abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti …
mnd10:24.10 “abhāvitāni me pañcindriyānī”ti …
mnd10:24.11 “abhāvitāni me pañca balānī”ti …
mnd10:24.12 “abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti …
mnd10:24.13 “abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …
mnd10:24.14 “dukkhaṁ me apariññātan”ti …
mnd10:24.15 “samudayo me appahīno”ti …
mnd10:24.16 “maggo me abhāvito”ti …
mnd10:24.17 “nirodho me asacchikato”ti—
mnd10:24.18 uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd10:24.19 Yassetaṁ kukkuccaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati akukkuccoti—
mnd10:24.20 avikatthī akukkuco.
mnd10:25.1 Mantabhāṇī anuddhatoti.
mnd10:25.2 Mantā vuccati paññā.
mnd10:25.3 Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
mnd10:25.4 Mantāya pariggahetvā pariggahetvā vācaṁ bhāsati bahumpi kathento bahumpi bhaṇanto bahumpi dīpayanto bahumpi voharanto.
mnd10:25.5 Dukkathitaṁ dubbhaṇitaṁ dullapitaṁ duruttaṁ dubbhāsitaṁ vācaṁ na bhāsatīti—
mnd10:25.6 mantabhāṇī.
mnd10:25.7 Anuddhatoti.
mnd10:25.8 Tattha katamaṁ uddhaccaṁ?
mnd10:25.9 Yaṁ cittassa uddhaccaṁ avūpasamo cetaso vikkhepo bhantattaṁ cittassa—
mnd10:25.10 idaṁ vuccati uddhaccaṁ.
mnd10:25.11 Yassetaṁ uddhaccaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati anuddhatoti—
mnd10:25.12 mantabhāṇī anuddhato.
mnd10:26.1 Sa ve vācāyato munīti.
mnd10:26.2 Idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.
mnd10:26.3 Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti—
mnd10:26.4 ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya.
mnd10:26.5 Iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā, samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
mnd10:26.6 Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti—
mnd10:26.7 yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
mnd10:26.8 Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti—
mnd10:26.9 kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.
mnd10:26.10 Catūhi vacīsucaritehi samannāgato catuddosāpagataṁ vācaṁ bhāsati, bāttiṁsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
mnd10:27.1 Dasa kathāvatthūni kathesi, seyyathidaṁ—
mnd10:27.2 appicchakathaṁ katheti, santuṭṭhīkathaṁ katheti, pavivekakathaṁ …
mnd10:27.3 asaṁsaggakathaṁ …
mnd10:27.4 vīriyārambhakathaṁ …
mnd10:27.5 sīlakathaṁ …
mnd10:27.6 samādhikathaṁ …
mnd10:27.7 paññākathaṁ …
mnd10:27.8 vimuttikathaṁ …
mnd10:27.9 vimuttiñāṇadassanakathaṁ …
mnd10:27.10 satipaṭṭhānakathaṁ …
mnd10:27.11 sammappadhānakathaṁ …
mnd10:27.12 iddhipādakathaṁ …
mnd10:27.13 indriyakathaṁ …
mnd10:27.14 balakathaṁ …
mnd10:27.15 bojjhaṅgakathaṁ …
mnd10:27.16 maggakathaṁ …
mnd10:27.17 phalakathaṁ …
mnd10:27.18 nibbānakathaṁ katheti.
mnd10:27.19 Vācāyatoti yatto pariyatto gutto gopito rakkhito vūpasanto.
mnd10:27.20 Munīti.
mnd10:27.21 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ.
mnd10:27.22 Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi …pe…
mnd10:27.23 saṅgajālamaticca so munīti—
mnd10:27.24 sa ve vācāyato muni.
mnd10:28.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:29.1 “Akkodhano asantāsī,
mnd10:29.2 avikatthī akukkuco;
mnd10:29.3 Mantabhāṇī anuddhato,
mnd10:29.4 sa ve vācāyato munī”ti.
mnd10:30.1 Nirāsatti anāgate,
mnd10:30.2 atītaṁ nānusocati;
mnd10:30.3 Vivekadassī phassesu,
mnd10:30.4 diṭṭhīsu ca na nīyati.
mnd10:31.1 Nirāsatti anāgateti.
mnd10:31.2 Āsatti vuccati taṇhā.
mnd10:31.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd10:31.4 Yassesā āsatti taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti.
mnd10:31.5 Evampi nirāsatti anāgate.
mnd10:31.6 Atha vā “evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti,
mnd10:31.7 “evaṁvedano siyaṁ …
mnd10:31.8 evaṁsañño siyaṁ …
mnd10:31.9 evaṁsaṅkhāro siyaṁ …
mnd10:31.10 evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan”ti tattha nandiṁ na samannāneti.
mnd10:31.11 Evampi nirāsatti anāgate.
mnd10:31.12 Atha vā “iti me cakkhu siyā anāgatamaddhānaṁ—
mnd10:31.13 iti rūpā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
mnd10:31.14 na tadabhinandanto.
mnd10:31.15 Evampi nirāsatti anāgate.
mnd10:31.16 “Iti me sotaṁ siyā anāgatamaddhānaṁ—
mnd10:31.17 iti saddā”ti …pe…
mnd10:31.18 “iti me mano siyā anāgatamaddhānaṁ—
mnd10:31.19 iti dhammā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
mnd10:31.20 na tadabhinandanto.
mnd10:31.21 Evampi nirāsatti anāgate.
mnd10:31.22 Atha vā “imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā”ti appaṭiladdhassa paṭilābhāya cittaṁ na paṇidahati, cetaso appaṇidhānappaccayā na tadabhinandati;
mnd10:31.23 na tadabhinandanto.
mnd10:31.24 Evampi nirāsatti anāgate.
mnd10:32.1 Atītaṁ nānusocatīti.
mnd10:32.2 Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati, “cakkhu me vipariṇatan”ti na socati,
mnd10:32.3 “sotaṁ me …
mnd10:32.4 ghānaṁ me …
mnd10:32.5 jivhā me …
mnd10:32.6 kāyo me …
mnd10:32.7 rūpā me …
mnd10:32.8 saddā me …
mnd10:32.9 gandhā me …
mnd10:32.10 rasā me …
mnd10:32.11 phoṭṭhabbā me …
mnd10:32.12 kulaṁ me …
mnd10:32.13 gaṇo me …
mnd10:32.14 āvāso me …
mnd10:32.15 lābho me …
mnd10:32.16 yaso me …
mnd10:32.17 pasaṁsā me …
mnd10:32.18 sukhaṁ me …
mnd10:32.19 cīvaraṁ me …
mnd10:32.20 piṇḍapāto me …
mnd10:32.21 senāsanaṁ me …
mnd10:32.22 gilānapaccayabhesajjaparikkhāro me …
mnd10:32.23 mātā me …
mnd10:32.24 pitā me …
mnd10:32.25 bhātā me …
mnd10:32.26 bhaginī me …
mnd10:32.27 putto me …
mnd10:32.28 dhītā me …
mnd10:32.29 mittā me …
mnd10:32.30 amaccā me …
mnd10:32.31 ñātakā me …
mnd10:32.32 sālohitā me vipariṇatā”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti—
mnd10:32.33 atītaṁ nānusocati.
mnd10:33.1 Vivekadassī phassesūti.
mnd10:33.2 Cakkhusamphasso sotasamphasso ghānasamphasso jivhāsamphasso kāyasamphasso manosamphasso, adhivacanasamphasso paṭighasamphasso, sukhavedanīyo phasso dukkhavedanīyo phasso adukkhamasukhavedanīyo phasso, kusalo phasso akusalo phasso abyākato phasso, kāmāvacaro phasso rūpāvacaro phasso arūpāvacaro phasso, suññato phasso animitto phasso appaṇihito phasso, lokiyo phasso lokuttaro phasso, atīto phasso anāgato phasso paccuppanno phasso;
mnd10:33.3 yo evarūpo phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—
mnd10:33.4 ayaṁ vuccati phasso.
mnd10:34.1 Vivekadassī phassesūti.
mnd10:34.2 Cakkhusamphassaṁ vivittaṁ passati attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā,
mnd10:34.3 sotasamphassaṁ vivittaṁ passati …
mnd10:34.4 ghānasamphassaṁ vivittaṁ passati …
mnd10:34.5 jivhāsamphassaṁ vivittaṁ passati …
mnd10:34.6 kāyasamphassaṁ vivittaṁ passati …
mnd10:34.7 manosamphassaṁ vivittaṁ passati …
mnd10:34.8 adhivacanasamphassaṁ vivittaṁ passati …
mnd10:34.9 paṭighasamphassaṁ vivittaṁ passati …
mnd10:34.10 sukhavedanīyaṁ phassaṁ …
mnd10:34.11 dukkhavedanīyaṁ phassaṁ …
mnd10:34.12 adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ …
mnd10:34.13 kusalaṁ phassaṁ …
mnd10:34.14 akusalaṁ phassaṁ …
mnd10:34.15 abyākataṁ phassaṁ …
mnd10:34.16 kāmāvacaraṁ phassaṁ …
mnd10:34.17 rūpāvacaraṁ phassaṁ …
mnd10:34.18 arūpāvacaraṁ phassaṁ …
mnd10:34.19 lokiyaṁ phassaṁ vivittaṁ passati attena vā attaniyena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.
mnd10:35.1 Atha vā atītaṁ phassaṁ anāgatehi ca paccuppannehi ca phassehi vivittaṁ passati, anāgataṁ phassaṁ atītehi ca paccuppannehi ca phassehi vivittaṁ passati, paccuppannaṁ phassaṁ atītehi ca anāgatehi ca phassehi vivittaṁ passati.
mnd10:35.2 Atha vā ye te phassā ariyā anāsavā lokuttarā suññatapaṭisaññuttā, te phasse vivitte passati rāgena dosena mohena kodhena upanāhena makkhena paḷāsena issāya macchariyena māyāya sāṭheyyena thambhena sārambhena mānena atimānena madena pamādena sabbakilesehi sabbaduccaritehi sabbadarathehi sabbapariḷāhehi sabbasantāpehi sabbākusalābhisaṅkhārehi vivitte passatīti—
mnd10:35.3 vivekadassī phassesu.
mnd10:36.1 Diṭṭhīsu ca na nīyatīti.
mnd10:36.2 Tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
mnd10:36.3 So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyati;
mnd10:36.4 napi taṁ diṭṭhigataṁ sārato pacceti na paccāgacchatīti—
mnd10:36.5 diṭṭhīsu ca na nīyati.
mnd10:37.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:38.1 “Nirāsatti anāgate,
mnd10:38.2 atītaṁ nānusocati;
mnd10:38.3 Vivekadassī phassesu,
mnd10:38.4 diṭṭhīsu ca na nīyatī”ti.
mnd10:39.1 Patilīno akuhako,
mnd10:39.2 apihālu amaccharī;
mnd10:39.3 Appagabbho ajeguccho,
mnd10:39.4 pesuṇeyye ca no yuto.
mnd10:40.1 Patilīno akuhakoti.
mnd10:40.2 Patilīnoti rāgassa pahīnattā patilīno, dosassa pahīnattā patilīno, mohassa pahīnattā patilīno, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa …pe…
mnd10:40.3 sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ pahīnattā patilīno.
mnd10:40.4 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd10:40.5 “kathañca, bhikkhave, bhikkhu patilīno hoti?
mnd10:40.6 Idha, bhikkhave, bhikkhuno asmimāno pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo.
mnd10:40.7 Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu patilīno hotī”ti—
mnd10:40.8 patilīno.
mnd10:41.1 Akuhakoti tīṇi kuhanavatthūni—
mnd10:41.2 paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
mnd10:42.1 Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?
mnd10:42.2 Idha gahapatikā bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.
mnd10:42.3 So pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ paccakkhāti, piṇḍapātaṁ paccakkhāti, senāsanaṁ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti.
mnd10:42.4 So evamāha—
mnd10:42.5 “kiṁ samaṇassa mahagghena cīvarena.
mnd10:42.6 Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ katvā dhāreyya.
mnd10:42.7 Kiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena.
mnd10:42.8 Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvikaṁ kappeyya.
mnd10:42.9 Kiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena.
mnd10:42.10 Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā.
mnd10:42.11 Kiṁ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena.
mnd10:42.12 Etaṁ sāruppaṁ yaṁ samaṇo pūtimuttena vā haritakīkhaṇḍena vā osadhaṁ kareyyā”ti.
mnd10:42.13 Tadupādāya lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti, lūkhaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati, lūkhaṁ senāsanaṁ paṭisevati, lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati.
mnd10:42.14 Tamenaṁ gahapatikā evaṁ jānanti—
mnd10:42.15 “ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo”ti bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.
mnd10:42.16 So evamāha—
mnd10:42.17 “tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati.
mnd10:42.18 Saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati.
mnd10:42.19 ‘Tumhākañcevāyaṁ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṁvijjati, ahañca paṭiggāhako.
mnd10:42.20 Sacehaṁ na paṭiggahessāmi, evaṁ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha.
mnd10:42.21 Na mayhaṁ iminā attho.
mnd10:42.22 Api ca tumhākaṁyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī’”ti.
mnd10:42.23 Tadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti.
mnd10:42.24 Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
mnd10:42.25 idaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
mnd10:43.1 Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?
mnd10:43.2 Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti, gamanaṁ saṇṭhapeti ṭhānaṁ saṇṭhapeti nisajjaṁ saṇṭhapeti sayanaṁ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati paṇidhāya tiṭṭhati paṇidhāya nisīdati paṇidhāya seyyaṁ kappeti, samāhito viya gacchati samāhito viya tiṭṭhati samāhito viya nisīdati samāhito viya seyyaṁ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti.
mnd10:43.3 Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
mnd10:43.4 idaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
mnd10:44.1 Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?
mnd10:44.2 Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti, ariyadhammasannissitaṁ vācaṁ bhāsati.
mnd10:44.3 “Yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd10:44.4 “yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti …
mnd10:44.5 lohathālakaṁ dhāreti …
mnd10:44.6 dhammakaraṇaṁ dhāreti …
mnd10:44.7 parisāvanaṁ dhāreti …
mnd10:44.8 kuñcikaṁ dhāreti …
mnd10:44.9 upāhanaṁ dhāreti …
mnd10:44.10 kāyabandhanaṁ dhāreti …
mnd10:44.11 āyogaṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd10:44.12 “yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd10:44.13 “yassa evarūpo ācariyo …
mnd10:44.14 evarūpā samānupajjhāyakā …
mnd10:44.15 samānācariyakā …
mnd10:44.16 mittā …
mnd10:44.17 sandiṭṭhā …
mnd10:44.18 sambhattā …
mnd10:44.19 sahāyā so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd10:44.20 “yo evarūpe vihāre vasati so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd10:44.21 “yo evarūpe aḍḍhayoge vasati …
mnd10:44.22 pāsāde vasati …
mnd10:44.23 hammiye vasati …
mnd10:44.24 guhāyaṁ vasati …
mnd10:44.25 leṇe vasati …
mnd10:44.26 kuṭiyā vasati …
mnd10:44.27 kūṭāgāre vasati …
mnd10:44.28 aṭṭe vasati …
mnd10:44.29 māḷe vasati …
mnd10:44.30 uddaṇḍe vasati …
mnd10:44.31 upaṭṭhānasālāyaṁ vasati …
mnd10:44.32 maṇḍape vasati …
mnd10:44.33 rukkhamūle vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati.
mnd10:45.1 Atha vā korajikakorajiko bhākuṭikabhākuṭiko kuhakakuhako lapakalapako mukhasambhāviko, “ayaṁ samaṇo imāsaṁ evarūpānaṁ santānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhī”ti tādisaṁ gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttaraṁ suññatāpaṭisaṁyuttaṁ kathaṁ kathesi.
mnd10:45.2 Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
mnd10:45.3 idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
mnd10:45.4 Yassimāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, so vuccati akuhakoti—
mnd10:45.5 patilīno akuhako.
mnd10:46.1 Apihālu amaccharīti.
mnd10:46.2 Pihā vuccati taṇhā.
mnd10:46.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd10:46.4 Yassesā pihā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati apihālu.
mnd10:46.5 So rūpe na piheti, sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ … kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ … ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ … atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ … diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme na piheti na icchati na sādiyati na pattheti nābhijappatīti—
mnd10:46.6 apihālu.
mnd10:46.7 Amaccharīti pañca macchariyāni—
mnd10:46.8 āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.
mnd10:46.9 Yaṁ evarūpaṁ maccharaṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—
mnd10:46.10 idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd10:46.11 Api ca khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho—
mnd10:46.12 idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd10:46.13 Yassetaṁ macchariyaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati amaccharīti—
mnd10:46.14 apihālu amaccharī.
mnd10:47.1 Appagabbho ajegucchoti.
mnd10:47.2 Pāgabbhiyanti tīṇi pāgabbhiyāni—
mnd10:47.3 kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ, vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ, cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
mnd10:47.4 Katamaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ?
mnd10:47.5 Idhekacco saṅghagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, bhojanasālāyampi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, jantāgharepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, udakatitthepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ pavisantopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:48.1 Kathaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:48.2 Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd10:48.3 Evaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:49.1 Kathaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:49.2 Idhekacco gaṇagato acittīkārakato therānaṁ bhikkhūnaṁ anupāhanānaṁ caṅkamantānaṁ saupāhano caṅkamati, nīce caṅkame caṅkamantānaṁ ucce caṅkame caṅkamati, chamāya caṅkamantānaṁ caṅkame caṅkamati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd10:49.3 Evaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:50.1 Kathaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:50.2 Idhekacco bhojanasālāyaṁ acittīkārakato there bhikkhū anupakhajja nisīdati, navepi bhikkhū āsanena paṭibāhati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd10:50.3 Evaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:51.1 Kathaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:51.2 Idhekacco jantāghare acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, anāpucchampi anajjhiṭṭhopi kaṭṭhaṁ pakkhipati, dvārampi pidahati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd10:51.3 Evaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:52.1 Kathaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:52.2 Idhekacco udakatitthe acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati, puratopi otarati, ghaṭṭayantopi nhāyati, puratopi nhāyati, uparitopi nhāyati, ghaṭṭayantopi uttarati, puratopi uttarati, uparitopi uttarati.
mnd10:52.3 Evaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:53.1 Kathaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:53.2 Idhekacco antaragharaṁ pavisanto acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi gacchati, puratopi gacchati, vokkammāpi therānaṁ bhikkhūnaṁ purato purato gacchati.
mnd10:53.3 Evaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:54.1 Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:54.2 Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho, “na pavisa, bhante”ti vuccamāno pavisati, “na tiṭṭha, bhante”ti vuccamāno tiṭṭhati, “na nisīda, bhante”ti vuccamāno nisīdati, anokāsampi pavisati, anokāsepi tiṭṭhati, anokāsepi nisīdati, yānipi tāni honti kulānaṁ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.
mnd10:54.3 Yattha kulitthiyo kuladhītaro kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti, tatthapi sahasā pavisati kumārakassapi siraṁ parāmasati.
mnd10:54.4 Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti—
mnd10:54.5 idaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:55.1 Katamaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:55.2 Idhekacco saṅghagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:56.1 Kathaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:56.2 Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, pātimokkhaṁ uddisati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd10:56.3 Evaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:57.1 Kathaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:57.2 Idhekacco gaṇagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd10:57.3 Ārāmagatānaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd10:57.4 Evaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd10:58.1 Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd10:58.2 Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho itthiṁ vā kumāriṁ vā evamāha—
mnd10:58.3 “itthannāme itthaṅgotte kiṁ atthi?
mnd10:58.4 Yāgu atthi, bhattaṁ atthi, khādanīyaṁ atthi.
mnd10:58.5 Kiṁ pivissāma, kiṁ bhuñjissāma, kiṁ khādissāma?
mnd10:58.6 Kiṁ vā atthi, kiṁ vā me dassathā”ti vippalapati, yā evarūpā vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappanā lālappitattaṁ.
mnd10:58.7 Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti—
mnd10:58.8 idaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
mnd10:59.1 Katamaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ?
mnd10:59.2 Idhekacco na uccā kulā pabbajito samāno uccā kulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena, na mahākulā pabbajito samāno mahākulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena, na mahābhogakulā pabbajito samāno mahābhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena, na uḷārabhogakulā pabbajito samāno … na suttantiko samāno suttantikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena, na vinayadharo samāno … na dhammakathiko samāno … na āraññiko samāno … na piṇḍapātiko samāno … na paṁsukūliko samāno … na tecīvariko samāno … na sapadānacāriko samāno … na khalupacchābhattiko samāno … na nesajjiko samāno … na yathāsanthatiko samāno … na paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena …pe…
mnd10:59.3 na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ dahati cittena—
mnd10:59.4 idaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
mnd10:59.5 Yassimāni tīṇi pāgabbhiyāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, so vuccati appagabbhoti—
mnd10:59.6 appagabbho.
mnd10:60.1 Ajegucchoti.
mnd10:60.2 Atthi puggalo jeguccho, atthi ajeguccho.
mnd10:60.3 Katamo ca puggalo jeguccho?
mnd10:60.4 Idhekacco puggalo dussīlo hoti pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto—
mnd10:60.5 ayaṁ vuccati puggalo jeguccho.
mnd10:60.6 Atha vā kodhano hoti upāyāsabahulo, appampi vutto samāno abhisajjati kuppati byāpajjati patiṭṭhīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti—
mnd10:60.7 ayaṁ vuccati puggalo jeguccho.
mnd10:60.8 Atha vā kodhano hoti upanāhī, makkhī hoti paḷāsī, issukī hoti maccharī, saṭho hoti māyāvī, thaddho hoti atimānī, pāpiccho hoti micchādiṭṭhi, sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādānaggāhī duppaṭinissaggī—
mnd10:60.9 ayaṁ vuccati puggalo jeguccho.
mnd10:61.1 Katamo ca puggalo ajeguccho?
mnd10:61.2 Idha bhikkhu sīlavā hoti pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu—
mnd10:61.3 ayaṁ vuccati puggalo ajeguccho.
mnd10:61.4 Atha vā akkodhano hoti anupāyāsabahulo, bahumpi vutto samāno na abhisajjati na kuppati na byāpajjati na patiṭṭhīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti—
mnd10:61.5 ayaṁ vuccati puggalo ajeguccho.
mnd10:61.6 Atha vā akkodhano hoti anupanāhī, amakkhī hoti apaḷāsī, anissukī hoti amaccharī, asaṭho hoti amāyāvī, athaddho hoti anatimānī, na pāpiccho hoti na micchādiṭṭhi, asandiṭṭhiparāmāsī hoti anādānaggāhī suppaṭinissaggī—
mnd10:61.7 ayaṁ vuccati puggalo ajeguccho.
mnd10:61.8 Sabbe bālaputhujjanā jegucchā, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya aṭṭha ariyapuggalā ajegucchāti—
mnd10:61.9 appagabbho ajeguccho.
mnd10:62.1 Pesuṇeyye ca no yutoti.
mnd10:62.2 Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti, ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya.
mnd10:62.3 Iti samaggānaṁ vā bhettā, bhinnānaṁ vā anuppadātā, vaggārāmo, vaggarato, vagganandī, vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti—
mnd10:62.4 idaṁ vuccati pesuññaṁ.
mnd10:63.1 Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharati—
mnd10:63.2 piyakamyatāya vā, bhedādhippāyena vā.
mnd10:63.3 Kathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati?
mnd10:63.4 “Imassa piyo bhavissāmi, manāpo bhavissāmi, vissāsiko bhavissāmi, abbhantariko bhavissāmi, suhadayo bhavissāmī”ti.
mnd10:63.5 Evaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati.
mnd10:63.6 Kathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati?
mnd10:63.7 “Kathaṁ ime nānā assu vinā assu vaggā assu dvedhā assu dvejjhā assu dve pakkhā assu bhijjeyyuṁ na samāgaccheyyuṁ dukkhaṁ na phāsu vihareyyun”ti.
mnd10:63.8 Evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati.
mnd10:63.9 Yassetaṁ pesuññaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so pesuññe no yuto na yutto na payutto na sammāyuttoti—
mnd10:63.10 pesuṇeyye ca no yuto.
mnd10:64.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:65.1 “Patilīno akuhako,
mnd10:65.2 apihālu amaccharī;
mnd10:65.3 Appagabbho ajeguccho,
mnd10:65.4 pesuṇeyye ca no yuto”ti.
mnd10:66.1 Sātiyesu anassāvī,
mnd10:66.2 atimāne ca no yuto;
mnd10:66.3 Saṇho ca paṭibhānavā,
mnd10:66.4 na saddho na virajjati.
mnd10:67.1 Sātiyesu anassāvīti.
mnd10:67.2 Sātiyā vuccanti pañca kāmaguṇā.
mnd10:67.3 Kiṅkāraṇā sātiyā vuccanti pañca kāmaguṇā?
mnd10:67.4 Yebhuyyena devamanussā pañca kāmaguṇe icchanti sātiyanti patthayanti pihayanti abhijappanti, taṅkāraṇā sātiyā vuccanti pañca kāmaguṇā.
mnd10:67.5 Yesaṁ esā sātiyā taṇhā appahīnā tesaṁ cakkhuto rūpataṇhā savati āsavati sandati pavattati, sotato saddataṇhā … ghānato gandhataṇhā … jivhāto rasataṇhā … kāyato phoṭṭhabbataṇhā … manato dhammataṇhā savati āsavati sandati pavattati.
mnd10:67.6 Yesaṁ esā sātiyā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā tesaṁ cakkhuto rūpataṇhā na savati nāsavati na sandati na pavattati, sotato saddataṇhā …pe…
mnd10:67.7 manato dhammataṇhā na savati nāsavati na sandati na pavattatīti—
mnd10:67.8 sātiyesu anassāvī.
mnd10:68.1 Atimāne ca no yutoti.
mnd10:68.2 Katamo atimāno?
mnd10:68.3 Idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd10:68.4 Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—
mnd10:68.5 ayaṁ vuccati atimāno.
mnd10:68.6 Yasseso atimāno pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so atimāne ca no yuto na yutto nappayutto na sammāyuttoti—
mnd10:68.7 atimāne ca no yuto.
mnd10:69.1 Saṇho ca paṭibhānavāti.
mnd10:69.2 Saṇhoti saṇhena kāyakammena samannāgatoti saṇho, saṇhena vacīkammena … saṇhena manokammena samannāgatoti saṇho, saṇhehi satipaṭṭhānehi samannāgatoti saṇho, saṇhehi sammappadhānehi … saṇhehi iddhipādehi … saṇhehi indriyehi … saṇhehi balehi … saṇhehi bojjhaṅgehi samannāgatoti saṇho, saṇhena ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgatoti—
mnd10:69.3 saṇho.
mnd10:70.1 Paṭibhānavāti tayo paṭibhānavanto—
mnd10:70.2 pariyattipaṭibhānavā, paripucchāpaṭibhānavā, adhigamapaṭibhānavā.
mnd10:70.3 Katamo pariyattipaṭibhānavā?
mnd10:70.4 Idhekaccassa pakatiyā pariyāpuṭaṁ hoti—
mnd10:70.5 suttaṁ geyyaṁ veyyākaraṇaṁ gāthā udānaṁ itivuttakaṁ jātakaṁ abbhutadhammaṁ vedallaṁ, tassa pariyattiṁ nissāya paṭibhāyati—
mnd10:70.6 ayaṁ pariyattipaṭibhānavā.
mnd10:70.7 Katamo paripucchāpaṭibhānavā?
mnd10:70.8 Idhekacco paripucchitā hoti attatthe ca ñāyatthe ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca, tassa taṁ paripucchaṁ nissāya paṭibhāyati—
mnd10:70.9 ayaṁ paripucchāpaṭibhānavā.
mnd10:70.10 Katamo adhigamapaṭibhānavā?
mnd10:70.11 Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo cattāro ariyamaggā cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidāyo cha abhiññāyo,
mnd10:70.12 tassa attho ñāto dhammo ñāto nirutti ñātā,
mnd10:70.13 atthe ñāte attho paṭibhāyati,
mnd10:70.14 dhamme ñāte dhammo paṭibhāyati,
mnd10:70.15 niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāyati;
mnd10:70.16 imesu tīsu ñāṇesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā.
mnd10:70.17 Imāya paṭibhānapaṭisambhidāya upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato so vuccati paṭibhānavā.
mnd10:70.18 Yassa pariyatti natthi, paripucchā natthi, adhigamo natthi, kiṁ tassa paṭibhāyissatīti—
mnd10:70.19 saṇho ca paṭibhānavā.
mnd10:71.1 Na saddho na virajjatīti.
mnd10:71.2 Na saddhoti sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammaṁ na kassaci saddahati aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā devassa vā mārassa vā brahmuno vā.
mnd10:71.3 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ …pe…
mnd10:71.4 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …
mnd10:71.5 “sabbe dhammā anattā”ti …
mnd10:71.6 “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti …pe…
mnd10:71.7 “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti …
mnd10:71.8 “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti …pe…
mnd10:71.9 “jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti …
mnd10:71.10 “idaṁ dukkhan”ti …pe…
mnd10:71.11 “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti …
mnd10:71.12 “ime āsavā”ti …pe…
mnd10:71.13 “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti …
mnd10:71.14 “ime dhammā abhiññeyyā”ti …pe…
mnd10:71.15 “ime dhammā sacchikātabbā”ti sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ …pe…
mnd10:71.16 channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca, pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca …pe…
mnd10:71.17 catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ …pe…
mnd10:71.18 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti sāmaṁ sayaṁ abhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammaṁ na kassaci saddahati aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā devassa vā mārassa vā brahmuno vā.
mnd10:72.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd10:72.2 “saddahasi tvaṁ, sāriputta, saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ;
mnd10:72.3 vīriyindriyaṁ …
mnd10:72.4 satindriyaṁ …
mnd10:72.5 samādhindriyaṁ …
mnd10:72.6 paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānan”ti?
mnd10:73.1 “Na khvāhaṁ ettha, bhante, bhagavato saddhāya gacchāmi saddhindriyaṁ …
mnd10:73.2 vīriyindriyaṁ …
mnd10:73.3 satindriyaṁ …
mnd10:73.4 samādhindriyaṁ …
mnd10:73.5 paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ.
mnd10:73.6 Yesaṁ hetaṁ, bhante, aññātaṁ assa adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya, te tattha paresaṁ saddhāya gaccheyyuṁ saddhindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ.
mnd10:73.7 Vīriyindriyaṁ …
mnd10:73.8 satindriyaṁ …
mnd10:73.9 samādhindriyaṁ …
mnd10:73.10 paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ.
mnd10:73.11 Yesañca kho etaṁ, bhante, ñātaṁ diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya, nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā.
mnd10:73.12 Saddhindriyaṁ …
mnd10:73.13 vīriyindriyaṁ …
mnd10:73.14 satindriyaṁ …
mnd10:73.15 samādhindriyaṁ …
mnd10:73.16 paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānaṁ.
mnd10:73.17 Mayhañca kho etaṁ, bhante, ñātaṁ diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya, nikkaṅkhohaṁ tattha nibbicikiccho.
mnd10:73.18 Saddhindriyaṁ …
mnd10:73.19 vīriyindriyaṁ …
mnd10:73.20 satindriyaṁ …
mnd10:73.21 samādhindriyaṁ …
mnd10:73.22 paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānan”ti.
mnd10:74.1 “Sādhu sādhu, sāriputta.
mnd10:74.2 Yesañhetaṁ, sāriputta, aññātaṁ assa adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya, te tattha paresaṁ saddhāya gaccheyyuṁ saddhindriyaṁ …pe…
mnd10:74.3 paññindriyaṁ bhāvitaṁ bahulīkataṁ amatogadhaṁ hoti amataparāyanaṁ amatapariyosānan”ti.
mnd10:75.1 Assaddho akataññū ca,
mnd10:75.2 sandhicchedo ca yo naro;
mnd10:75.3 Hatāvakāso vantāso,
mnd10:75.4 sa ve uttamaporisoti.
mnd10:76.1 Na saddho na virajjatīti.
mnd10:76.2 Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya satta sekkhā virajjanti.
mnd10:76.3 Arahā neva rajjati no virajjati, viratto so khayā rāgassa vītarāgattā khayā dosassa vītadosattā, khayā mohassa vītamohattā.
mnd10:76.4 So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—
mnd10:76.5 na saddho na virajjati.
mnd10:77.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:78.1 “Sātiyesu anassāvī,
mnd10:78.2 atimāne ca no yuto;
mnd10:78.3 Saṇho ca paṭibhānavā,
mnd10:78.4 na saddho na virajjatī”ti.
mnd10:79.1 Lābhakamyā na sikkhati,
mnd10:79.2 alābhe ca na kuppati;
mnd10:79.3 Aviruddho ca taṇhāya,
mnd10:79.4 rasesu nānugijjhati.
mnd10:80.1 Lābhakamyā na sikkhati, alābhe ca na kuppatīti.
mnd10:80.2 Kathaṁ lābhakamyā sikkhati?
mnd10:80.3 Idha, bhikkhave, bhikkhu bhikkhuṁ passati lābhiṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ.
mnd10:80.4 Tassa evaṁ hoti—
mnd10:80.5 “kena nu kho ayamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti?
mnd10:80.6 Tassa evaṁ hoti—
mnd10:80.7 “ayaṁ kho āyasmā suttantiko, tenāyamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti.
mnd10:80.8 So lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento suttantaṁ pariyāpuṇāti.
mnd10:80.9 Evampi lābhakamyā sikkhati.
mnd10:81.1 Atha vā bhikkhu bhikkhuṁ passati lābhiṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ.
mnd10:81.2 Tassa evaṁ hoti—
mnd10:81.3 “kena nu kho ayamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti?
mnd10:81.4 Tassa evaṁ hoti—
mnd10:81.5 “ayaṁ kho āyasmā vinayadharo …pe…
mnd10:81.6 dhammakathiko …
mnd10:81.7 ābhidhammiko, tenāyamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti.
mnd10:81.8 So lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento abhidhammaṁ pariyāpuṇāti.
mnd10:81.9 Evampi lābhakamyā sikkhati.
mnd10:82.1 Atha vā bhikkhu bhikkhuṁ passati lābhiṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ.
mnd10:82.2 Tassa evaṁ hoti—
mnd10:82.3 “kena nu kho ayamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti?
mnd10:82.4 Tassa evaṁ hoti—
mnd10:82.5 “ayaṁ kho āyasmā āraññiko …
mnd10:82.6 piṇḍapātiko …
mnd10:82.7 paṁsukūliko …
mnd10:82.8 tecīvariko …
mnd10:82.9 sapadānacāriko …
mnd10:82.10 khalupacchābhattiko …
mnd10:82.11 nesajjiko …
mnd10:82.12 yathāsanthatiko, tenāyamāyasmā lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti.
mnd10:82.13 So lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento āraññiko hoti …pe…
mnd10:82.14 yathāsanthatiko hoti.
mnd10:82.15 Evampi lābhakamyā sikkhati.
mnd10:83.1 Kathaṁ na lābhakamyā sikkhati?
mnd10:83.2 Idha bhikkhu na lābhahetu, na lābhapaccayā, na lābhakāraṇā, na lābhābhinibbattiyā, na lābhaṁ paripācento, yāvadeva attadamatthāya attasamatthāya attaparinibbāpanatthāya suttantaṁ pariyāpuṇāti, vinayaṁ pariyāpuṇāti, abhidhammaṁ pariyāpuṇāti.
mnd10:83.3 Evampi na lābhakamyā sikkhati.
mnd10:84.1 Atha vā bhikkhu na lābhahetu, na lābhapaccayā, na lābhakāraṇā, na lābhābhinibbattiyā, na lābhaṁ paripācento, yāvadeva appicchaññeva nissāya santuṭṭhiññeva nissāya sallekhaññeva nissāya pavivekaññeva nissāya idamatthitaññeva nissāya āraññiko hoti, piṇḍapātiko hoti, paṁsukūliko hoti, tecīvariko hoti, sapadānacāriko hoti, khalupacchābhattiko hoti, nesajjiko hoti, yathāsanthatiko hoti.
mnd10:84.2 Evampi na lābhakamyā sikkhatīti—
mnd10:84.3 lābhakamyā na sikkhati.
mnd10:85.1 Alābhe ca na kuppatīti.
mnd10:85.2 Kathaṁ alābhe kuppati?
mnd10:85.3 Idhekacco “kulaṁ vā na labhāmi, gaṇaṁ vā na labhāmi, āvāsaṁ vā na labhāmi, lābhaṁ vā na labhāmi, yasaṁ vā na labhāmi, pasaṁsaṁ vā na labhāmi, sukhaṁ vā na labhāmi, cīvaraṁ vā na labhāmi, piṇḍapātaṁ vā na labhāmi, senāsanaṁ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi, appaññātomhī”ti kuppati byāpajjati patiṭṭhīyati, kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
mnd10:85.4 Evaṁ alābhe kuppati.
mnd10:86.1 Kathaṁ alābhe na kuppati?
mnd10:86.2 Idha bhikkhu “kulaṁ vā na labhāmi gaṇaṁ vā na labhāmi …pe…
mnd10:86.3 appaññātomhī”ti na kuppati na byāpajjati na patiṭṭhīyati, na kopañca dosañca appaccayañca pātukaroti.
mnd10:86.4 Evaṁ alābhe na kuppatīti—
mnd10:86.5 lābhakamyā na sikkhati alābhe ca na kuppati.
mnd10:87.1 Aviruddho ca taṇhāya, rasesu nānugijjhatīti.
mnd10:87.2 Viruddhoti yo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho, caṇḍikkaṁ, asuropo, anattamanatā cittassa—
mnd10:87.3 ayaṁ vuccati virodho.
mnd10:87.4 Yasseso virodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati aviruddho.
mnd10:87.5 Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā.
mnd10:87.6 Rasoti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso, ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambikaṁ kasāvo sādu asādu sītaṁ uṇhaṁ.
mnd10:87.7 Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā.
mnd10:87.8 Te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṁ labhitvā anambilaṁ pariyesanti, anambilaṁ labhitvā ambilaṁ pariyesanti;
mnd10:87.9 madhuraṁ labhitvā amadhuraṁ pariyesanti, amadhuraṁ labhitvā madhuraṁ pariyesanti;
mnd10:87.10 tittakaṁ labhitvā atittakaṁ pariyesanti, atittakaṁ labhitvā tittakaṁ pariyesanti;
mnd10:87.11 kaṭukaṁ labhitvā akaṭukaṁ pariyesanti, akaṭukaṁ labhitvā kaṭukaṁ pariyesanti;
mnd10:87.12 loṇikaṁ labhitvā aloṇikaṁ pariyesanti, aloṇikaṁ labhitvā loṇikaṁ pariyesanti;
mnd10:87.13 khārikaṁ labhitvā akhārikaṁ pariyesanti, akhārikaṁ labhitvā khārikaṁ pariyesanti;
mnd10:87.14 lambikaṁ labhitvā kasāvaṁ pariyesanti, kasāvaṁ labhitvā lambikaṁ pariyesanti;
mnd10:87.15 sāduṁ labhitvā asāduṁ pariyesanti, asāduṁ labhitvā sāduṁ pariyesanti;
mnd10:87.16 sītaṁ labhitvā uṇhaṁ pariyesanti, uṇhaṁ labhitvā sītaṁ pariyesanti.
mnd10:87.17 Te yaṁ yaṁ labhitvā tena tena na santussanti aparāparaṁ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.
mnd10:87.18 Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—
mnd10:87.19 neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.
mnd10:87.20 Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca.
mnd10:88.1 Yathā vanaṁ ālimpeyya yāvadeva ropanatthāya, yathā vā pana akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā pana puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhareyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya;
mnd10:88.2 evamevaṁ bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti—
mnd10:88.3 “neva davāya …pe… phāsuvihāro cā”ti.
mnd10:88.4 Rasataṇhaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti, rasataṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd10:88.5 aviruddho ca taṇhāya rasesu nānugijjhati.
mnd10:89.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:90.1 “Lābhakamyā na sikkhati,
mnd10:90.2 alābhe ca na kuppati;
mnd10:90.3 Aviruddho ca taṇhāya,
mnd10:90.4 rasesu nānugijjhatī”ti.
mnd10:91.1 Upekkhako sadā sato,
mnd10:91.2 na loke maññate samaṁ;
mnd10:91.3 Na visesī na nīceyyo,
mnd10:91.4 tassa no santi ussadā.
mnd10:92.1 Upekkhako sadā satoti.
mnd10:92.2 Upekkhakoti chaḷaṅgupekkhāya samannāgato.
mnd10:92.3 Cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.
mnd10:92.4 Sotena saddaṁ sutvā …pe…
mnd10:92.5 manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.
mnd10:92.6 Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
mnd10:92.7 Cakkhunā kho paneva rūpaṁ disvā amanāpaṁ na maṅku hoti appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
mnd10:92.8 Sotena saddaṁ sutvā …
mnd10:92.9 ghānena gandhaṁ ghāyitvā …
mnd10:92.10 jivhāya rasaṁ sāyitvā …
mnd10:92.11 kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …
mnd10:92.12 manasā dhammaṁ viññāya manāpaṁ nābhigijjhati nābhihaṁsati na rāgaṁ janeti, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
mnd10:92.13 Manasā kho paneva dhammaṁ viññāya amanāpaṁ na maṅku hoti appatiṭṭhitacitto alīnamanaso abyāpannacetaso, tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
mnd10:93.1 Cakkhunā rūpaṁ disvā manāpāmanāpesu rūpesu tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
mnd10:93.2 Sotena saddaṁ sutvā …pe…
mnd10:93.3 manasā dhammaṁ viññāya manāpāmanāpesu dhammesu tassa ṭhitova kāyo hoti, ṭhitaṁ cittaṁ ajjhattaṁ susaṇṭhitaṁ suvimuttaṁ.
mnd10:94.1 Cakkhunā rūpaṁ disvā rajanīye na rajjati, dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati.
mnd10:94.2 Sotena saddaṁ sutvā …pe…
mnd10:94.3 manasā dhammaṁ viññāya rajanīye na rajjati dussanīye na dussati, mohanīye na muyhati, kopanīye na kuppati, madanīye na majjati, kilesanīye na kilissati.
mnd10:94.4 Diṭṭhe diṭṭhamatto, sute sutamatto, mute mutamatto, viññāte viññātamatto.
mnd10:94.5 Diṭṭhe na limpati, sute na limpati, mute na limpati, viññāte na limpati.
mnd10:94.6 Diṭṭhe anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
mnd10:94.7 Sute …
mnd10:94.8 mute …
mnd10:94.9 viññāte anūpayo anapāyo anissito appaṭibaddho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
mnd10:95.1 Saṁvijjati arahato cakkhu, passati arahā cakkhunā rūpaṁ.
mnd10:95.2 Chandarāgo arahato natthi, suvimuttacitto arahā.
mnd10:95.3 Saṁvijjati arahato sotaṁ, suṇāti arahā sotena saddaṁ.
mnd10:95.4 Chandarāgo arahato natthi, suvimuttacitto arahā.
mnd10:95.5 Saṁvijjati arahato ghānaṁ, ghāyati arahā ghānena gandhaṁ.
mnd10:95.6 Chandarāgo arahato natthi, suvimuttacitto arahā.
mnd10:95.7 Saṁvijjati arahato jivhā, sāyati arahā jivhāya rasaṁ …pe…
mnd10:95.8 saṁvijjati arahato kāyo, phusati arahā kāyena phoṭṭhabbaṁ …pe…
mnd10:95.9 saṁvijjati arahato mano, vijānāti arahā manasā dhammaṁ.
mnd10:95.10 Chandarāgo arahato natthi suvimuttacitto arahā.
mnd10:96.1 Cakkhu rūpārāmaṁ rūparataṁ rūpasammuditaṁ, taṁ arahato dantaṁ guttaṁ rakkhitaṁ saṁvutaṁ, tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.
mnd10:96.2 Sotaṁ saddārāmaṁ …pe…
mnd10:96.3 ghānaṁ gandhārāmaṁ …
mnd10:96.4 jivhā rasārāmā rasaratā rasasammuditā, sā arahato dantā guttā rakkhitā saṁvutā, tassā ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.
mnd10:96.5 Kāyo phoṭṭhabbārāmo …pe…
mnd10:96.6 mano dhammārāmo dhammarato dhammasammudito, so arahato danto gutto rakkhito saṁvuto, tassa ca saṁvarāya dhammaṁ deseti.
mnd10:97.1 “Dantaṁ nayanti samitiṁ,
mnd10:97.2 dantaṁ rājābhirūhati;
mnd10:97.3 Danto seṭṭho manussesu,
mnd10:97.4 yotivākyaṁ titikkhati.
mnd10:98.1 Varamassatarā dantā,
mnd10:98.2 ājānīyā ca sindhavā;
mnd10:98.3 Kuñjarā ca mahānāgā,
mnd10:98.4 attadanto tato varaṁ.
mnd10:99.1 Na hi etehi yānehi,
mnd10:99.2 gaccheyya agataṁ disaṁ;
mnd10:99.3 Yathāttanā sudantena,
mnd10:99.4 danto dantena gacchati.
mnd10:100.1 Vidhāsu na vikampanti,
mnd10:100.2 vippamuttā punabbhavā;
mnd10:100.3 Dantabhūmimanuppattā,
mnd10:100.4 te loke vijitāvino.
mnd10:101.1 Yassindriyāni bhāvitāni,
mnd10:101.2 Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;
mnd10:101.3 Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ,
mnd10:101.4 Kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti.
mnd10:102.1 Upekkhako sadāti.
mnd10:102.2 Sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ …pe…
mnd10:102.3 pacchime vayokhandhe.
mnd10:102.4 Satoti catūhi kāraṇehi sato—
mnd10:102.5 kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,
mnd10:102.6 vedanāsu …
mnd10:102.7 citte …
mnd10:102.8 dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…
mnd10:102.9 so vuccati satoti—
mnd10:102.10 upekkhako sadā sato.
mnd10:103.1 Na loke maññate samanti.
mnd10:103.2 “Sadisohamasmī”ti mānaṁ na janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunāti—
mnd10:103.3 na loke maññate samaṁ.
mnd10:104.1 Na visesī na nīceyyoti.
mnd10:104.2 “Seyyohamasmī”ti atimānaṁ na janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd10:104.3 “Hīnohamasmī”ti omānaṁ na janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunāti—
mnd10:104.4 na visesī na nīceyyo.
mnd10:105.1 Tassa no santi ussadāti.
mnd10:105.2 Tassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd10:105.3 Ussadāti sattussadā—
mnd10:105.4 rāgussado dosussado mohussado mānussado diṭṭhussado kilesussado kammussado.
mnd10:105.5 Tassime ussadā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd10:105.6 tassa no santi ussadā.
mnd10:106.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:107.1 “Upekkhako sadā sato,
mnd10:107.2 na loke maññate samaṁ;
mnd10:107.3 Na visesī na nīceyyo,
mnd10:107.4 tassa no santi ussadā”ti.
mnd10:108.1 Yassa nissayatā natthi,
mnd10:108.2 ñatvā dhammaṁ anissito;
mnd10:108.3 Bhavāya vibhavāya vā,
mnd10:108.4 taṇhā yassa na vijjati.
mnd10:109.1 Yassa nissayatā natthīti.
mnd10:109.2 Yassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd10:109.3 Nissayāti dve nissayā—
mnd10:109.4 taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…
mnd10:109.5 ayaṁ taṇhānissayo …pe…
mnd10:109.6 ayaṁ diṭṭhinissayo.
mnd10:109.7 Tassa taṇhānissayo pahīno, diṭṭhinissayo paṭinissaṭṭho;
mnd10:109.8 taṇhānissayassa pahīnattā diṭṭhinissayassa paṭinissaṭṭhattā nissayatā yassa natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd10:109.9 yassa nissayatā natthi.
mnd10:110.1 Ñatvā dhammaṁ anissitoti.
mnd10:110.2 Ñatvāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā, “sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,
mnd10:110.3 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …
mnd10:110.4 “sabbe dhammā anattā”ti …pe…
mnd10:110.5 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd10:110.6 Anissitoti dve nissayā—
mnd10:110.7 taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…
mnd10:110.8 ayaṁ taṇhānissayo …pe…
mnd10:110.9 ayaṁ diṭṭhinissayo.
mnd10:110.10 Taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissito, sotaṁ anissito, ghānaṁ anissito, jivhaṁ anissito, kāyaṁ anissito, manaṁ anissito, rūpe …
mnd10:110.11 sadde …
mnd10:110.12 gandhe …
mnd10:110.13 rase …
mnd10:110.14 phoṭṭhabbe …
mnd10:110.15 kulaṁ …
mnd10:110.16 gaṇaṁ …
mnd10:110.17 āvāsaṁ …pe…
mnd10:110.18 diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd10:110.19 ñatvā dhammaṁ anissito.
mnd10:111.1 Bhavāya vibhavāya vā, taṇhā yassa na vijjatīti.
mnd10:111.2 Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā.
mnd10:111.3 Yassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd10:111.4 Bhavāyāti bhavadiṭṭhiyā, vibhavāyāti vibhavadiṭṭhiyā;
mnd10:111.5 bhavāyāti sassatadiṭṭhiyā, vibhavāyāti ucchedadiṭṭhiyā;
mnd10:111.6 bhavāyāti punappunabbhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā.
mnd10:111.7 Taṇhā yassa natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd10:111.8 bhavāya vibhavāya vā taṇhā yassa na vijjati.
mnd10:112.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:113.1 “Yassa nissayatā natthi,
mnd10:113.2 ñatvā dhammaṁ anissito;
mnd10:113.3 Bhavāya vibhavāya vā,
mnd10:113.4 taṇhā yassa na vijjatī”ti.
mnd10:114.1 Taṁ brūmi upasantoti,
mnd10:114.2 kāmesu anapekkhinaṁ;
mnd10:114.3 Ganthā tassa na vijjanti,
mnd10:114.4 atarī so visattikaṁ.
mnd10:115.1 Taṁ brūmi upasantoti.
mnd10:115.2 Upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti.
mnd10:115.3 Taṁ brūmi taṁ kathemi taṁ bhaṇāmi taṁ dīpayāmi taṁ voharāmīti—
mnd10:115.4 taṁ brūmi upasantoti.
mnd10:116.1 Kāmesu anapekkhinanti.
mnd10:116.2 Kāmāti uddānato dve kāmā—
mnd10:116.3 vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…
mnd10:116.4 ime vuccanti vatthukāmā …pe…
mnd10:116.5 ime vuccanti kilesakāmā.
mnd10:116.6 Vatthukāme parijānitvā, kilesakāme pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā kāmesu anapekkhino vītakāmo cattakāmo vantakāmo muttakāmo pahīnakāmo paṭinissaṭṭhakāmo, kāmesu vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—
mnd10:116.7 kāmesu anapekkhinaṁ.
mnd10:117.1 Ganthā tassa na vijjantīti.
mnd10:117.2 Ganthāti cattāro ganthā—
mnd10:117.3 abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
mnd10:117.4 Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhā kāyagantho, paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho, attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā parāmāso sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
mnd10:117.5 Tassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd10:117.6 Ganthā tassa na vijjantīti.
mnd10:117.7 Ganthā tassa natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd10:117.8 ganthā tassa na vijjanti.
mnd10:118.1 Atarī so visattikanti.
mnd10:118.2 Visattikā vuccati taṇhā.
mnd10:118.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd10:118.4 Visattikāti kenaṭṭhena visattikā?
mnd10:118.5 Visatāti visattikā,
mnd10:118.6 visālāti visattikā,
mnd10:118.7 visaṭāti visattikā,
mnd10:118.8 visamāti visattikā,
mnd10:118.9 visakkatīti visattikā,
mnd10:118.10 visaṁharatīti visattikā,
mnd10:118.11 visaṁvādikāti visattikā,
mnd10:118.12 visamūlāti visattikā,
mnd10:118.13 visaphalāti visattikā,
mnd10:118.14 visaparibhogāti visattikā,
mnd10:118.15 visālā vā pana sā taṇhā rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kule … gaṇe … āvāse …pe… diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu visaṭā vitthatāti visattikā.
mnd10:118.16 Atarī so visattikanti.
mnd10:118.17 So imaṁ visattikaṁ taṇhaṁ atari uttari patari samatikkami vītivattīti—
mnd10:118.18 atarī so visattikaṁ.
mnd10:119.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:120.1 “Taṁ brūmi upasantoti,
mnd10:120.2 kāmesu anapekkhinaṁ;
mnd10:120.3 Ganthā tassa na vijjanti,
mnd10:120.4 atarī so visattikan”ti.
mnd10:121.1 Na tassa puttā pasavo,
mnd10:121.2 khettaṁ vatthuñca vijjati;
mnd10:121.3 Attā vāpi nirattā vā,
mnd10:121.4 na tasmiṁ upalabbhati.
mnd10:122.1 Na tassa puttā pasavo, khettaṁ vatthuñca vijjatīti.
mnd10:122.2 Nāti paṭikkhepo.
mnd10:122.3 Tassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd10:122.4 Puttāti cattāro puttā—
mnd10:122.5 attajo putto, khettajo putto, dinnako putto, antevāsiko putto.
mnd10:122.6 Pasavoti.
mnd10:122.7 Ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigāvāssavaḷavā.
mnd10:122.8 Khettanti sālikkhettaṁ vīhikkhettaṁ muggakkhettaṁ māsakkhettaṁ yavakkhettaṁ godhumakkhettaṁ tilakkhettaṁ.
mnd10:122.9 Vatthunti gharavatthuṁ koṭṭhavatthuṁ purevatthuṁ pacchāvatthuṁ ārāmavatthuṁ vihāravatthuṁ.
mnd10:122.10 Na tassa puttā pasavo, khettaṁ vatthuñca vijjatīti.
mnd10:122.11 Tassa puttapariggaho vā pasupariggaho vā khettapariggaho vā vatthupariggaho vā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd10:122.12 na tassa puttā pasavo, khettaṁ vatthuñca vijjati.
mnd10:123.1 Attā vāpi nirattā vā, na tasmiṁ upalabbhatīti.
mnd10:123.2 Attāti attadiṭṭhi, nirattāti ucchedadiṭṭhi;
mnd10:123.3 attāti gahitaṁ natthi, nirattāti muñcitabbaṁ natthi.
mnd10:123.4 Yassa natthi gahitaṁ tassa natthi muñcitabbaṁ.
mnd10:123.5 Yassa natthi muñcitabbaṁ tassa natthi gahitaṁ.
mnd10:123.6 Gāhamuñcanasamatikkanto arahā vuddhiparihānivītivatto.
mnd10:123.7 So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—
mnd10:123.8 attā vāpi nirattā vā, na tasmiṁ upalabbhati.
mnd10:124.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:125.1 “Na tassa puttā pasavo,
mnd10:125.2 khettaṁ vatthuñca vijjati;
mnd10:125.3 Attā vāpi nirattā vā,
mnd10:125.4 na tasmiṁ upalabbhatī”ti.
mnd10:126.1 Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā,
mnd10:126.2 Atho samaṇabrāhmaṇā;
mnd10:126.3 Taṁ tassa apurakkhataṁ,
mnd10:126.4 Tasmā vādesu nejati.
mnd10:127.1 Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇāti.
mnd10:127.2 Puthujjanāti puthu kilese janentīti puthujjanā, puthu avihatasakkāyadiṭṭhikāti puthujjanā, puthu satthārānaṁ mukhullokikāti puthujjanā, puthu sabbagatīhi avuṭṭhitāti puthujjanā, puthu nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti puthujjanā, puthu nānāoghehi vuyhantīti puthujjanā, puthu nānāsantāpehi santappentīti puthujjanā, puthu nānāpariḷāhehi pariḍayhantīti puthujjanā, puthu pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti puthujjanā, puthu pañcahi nīvaraṇehi āvutā nivutā ovutā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti—
mnd10:127.3 puthujjanā.
mnd10:127.4 Samaṇāti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā.
mnd10:127.5 Brāhmaṇāti ye keci bhovādikā.
mnd10:127.6 Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇāti.
mnd10:127.7 Puthujjanā yena taṁ rāgena vadeyyuṁ, yena dosena vadeyyuṁ, yena mohena vadeyyuṁ, yena mānena vadeyyuṁ, yāya diṭṭhiyā vadeyyuṁ, yena uddhaccena vadeyyuṁ, yāya vicikicchāya vadeyyuṁ, yehi anusayehi vadeyyuṁ, rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā te abhisaṅkhārā pahīnā;
mnd10:127.8 abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā yena taṁ vadeyyuṁ—
mnd10:127.9 nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā.
mnd10:127.10 So hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena naṁ vadeyyuṁ katheyyuṁ bhaṇeyyuṁ dīpayeyyuṁ vohareyyunti—
mnd10:127.11 yena naṁ vajjuṁ puthujjanā, atho samaṇabrāhmaṇā.
mnd10:128.1 Taṁ tassa apurakkhatanti.
mnd10:128.2 Tassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd10:128.3 Purekkhārāti dve purekkhārā—
mnd10:128.4 taṇhāpurekkhāro ca diṭṭhipurekkhāro ca …pe…
mnd10:128.5 ayaṁ taṇhāpurekkhāro …pe…
mnd10:128.6 ayaṁ diṭṭhipurekkhāro.
mnd10:128.7 Tassa taṇhāpurekkhāro pahīno, diṭṭhipurekkhāro paṭinissaṭṭho;
mnd10:128.8 taṇhāpurekkhārassa pahīnattā, diṭṭhipurekkhārassa paṭinissaṭṭhattā na taṇhaṁ vā diṭṭhiṁ vā purato katvā carati, na taṇhādhajo na taṇhāketu na taṇhādhipateyyo, na diṭṭhidhajo na diṭṭhiketu na diṭṭhādhipateyyo, na taṇhāya vā na diṭṭhiyā vā parivārito caratīti—
mnd10:128.9 taṁ tassa apurakkhataṁ.
mnd10:129.1 Tasmā vādesu nejatīti.
mnd10:129.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā vādesu upavādesu nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya nejati na iñjati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—
mnd10:129.3 tasmā vādesu nejati.
mnd10:130.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:131.1 “Yena naṁ vajjuṁ puthujjanā,
mnd10:131.2 atho samaṇabrāhmaṇā;
mnd10:131.3 Taṁ tassa apurakkhataṁ,
mnd10:131.4 tasmā vādesu nejatī”ti.
mnd10:132.1 Vītagedho amaccharī,
mnd10:132.2 na ussesu vadate muni;
mnd10:132.3 Na samesu na omesu,
mnd10:132.4 kappaṁ neti akappiyo.
mnd10:133.1 Vītagedho amaccharīti.
mnd10:133.2 Gedho vuccati taṇhā.
mnd10:133.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd10:133.4 Yasseso gedho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati vītagedho.
mnd10:133.5 So rūpe agiddho …pe…
mnd10:133.6 diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosito, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho nicchāto …pe…
mnd10:133.7 brahmabhūtena attanā viharatīti—
mnd10:133.8 vītagedho.
mnd10:133.9 Amaccharīti macchariyanti pañca macchariyāni—
mnd10:133.10 āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.
mnd10:133.11 Yaṁ evarūpaṁ …pe…
mnd10:133.12 gāho—
mnd10:133.13 idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd10:133.14 Yassetaṁ macchariyaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati amaccharīti—
mnd10:133.15 vītagedho amaccharī.
mnd10:134.1 Na ussesu vadate muni, na samesu na omesūti.
mnd10:134.2 Munīti.
mnd10:134.3 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd10:134.4 “Seyyohamasmī”ti vā, “sadisohamasmī”ti vā, “hīnohamasmī”ti vā na vadati na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—
mnd10:134.5 na ussesu vadate muni, na samesu na omesu.
mnd10:135.1 Kappaṁ neti akappiyoti.
mnd10:135.2 Kappāti dve kappā—
mnd10:135.3 taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…
mnd10:135.4 ayaṁ taṇhākappo …pe…
mnd10:135.5 ayaṁ diṭṭhikappo.
mnd10:135.6 Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho;
mnd10:135.7 taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
mnd10:135.8 kappaṁ neti.
mnd10:135.9 Akappiyoti.
mnd10:135.10 Kappāti dve kappā—
mnd10:135.11 taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…
mnd10:135.12 ayaṁ taṇhākappo …pe…
mnd10:135.13 ayaṁ diṭṭhikappo.
mnd10:135.14 Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho;
mnd10:135.15 tassa taṇhākappassa pahīnattā, diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappeti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—
mnd10:135.16 kappaṁ neti akappiyo.
mnd10:136.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:137.1 “Vītagedho amaccharī,
mnd10:137.2 na ussesu vadate muni;
mnd10:137.3 Na samesu na omesu,
mnd10:137.4 kappaṁ neti akappiyo”ti.
mnd10:138.1 Yassa loke sakaṁ natthi,
mnd10:138.2 asatā ca na socati;
mnd10:138.3 Dhammesu ca na gacchati,
mnd10:138.4 sa ve santoti vuccati.
mnd10:139.1 Yassa loke sakaṁ natthīti.
mnd10:139.2 Yassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd10:139.3 Loke sakaṁ natthīti.
mnd10:139.4 Tassa mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idanti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ, gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ, natthi na santi …pe…
mnd10:139.5 ñāṇagginā daḍḍhanti—
mnd10:139.6 yassa loke sakaṁ natthi.
mnd10:139.7 Asatā ca na socatīti.
mnd10:139.8 Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati.
mnd10:139.9 Cakkhu me vipariṇatanti na socati.
mnd10:139.10 Sotaṁ me …
mnd10:139.11 ghānaṁ me …
mnd10:139.12 jivhā me …
mnd10:139.13 kāyo me …
mnd10:139.14 mano me …
mnd10:139.15 rūpā me …
mnd10:139.16 saddā me …
mnd10:139.17 gandhā me …
mnd10:139.18 rasā me …
mnd10:139.19 phoṭṭhabbā me …
mnd10:139.20 kulaṁ me …
mnd10:139.21 gaṇo me …
mnd10:139.22 āvāso me …
mnd10:139.23 lābho me …
mnd10:139.24 yaso me …
mnd10:139.25 pasaṁsā me …
mnd10:139.26 sukhaṁ me …
mnd10:139.27 cīvaraṁ me …
mnd10:139.28 piṇḍapāto me …
mnd10:139.29 senāsanaṁ me …
mnd10:139.30 gilānapaccayabhesajjaparikkhāro me …
mnd10:139.31 mātā me …
mnd10:139.32 pitā me …
mnd10:139.33 bhātā me …
mnd10:139.34 bhaginī me …
mnd10:139.35 putto me …
mnd10:139.36 dhītā me …
mnd10:139.37 mittā me …
mnd10:139.38 amaccā me …
mnd10:139.39 ñātakā me …
mnd10:139.40 sālohitā me vipariṇatāti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.
mnd10:139.41 Evampi, asatā ca na socati.
mnd10:140.1 Atha vā asantāya dukkhāya vedanāya phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati.
mnd10:140.2 Cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjati,
mnd10:140.3 sotarogena …
mnd10:140.4 ghānarogena …
mnd10:140.5 jivhārogena …
mnd10:140.6 kāyarogena …
mnd10:140.7 sīsarogena …
mnd10:140.8 kaṇṇarogena …
mnd10:140.9 mukharogena …
mnd10:140.10 dantarogena …
mnd10:140.11 kāsena …
mnd10:140.12 sāsena …
mnd10:140.13 pināsena …
mnd10:140.14 ḍāhena …
mnd10:140.15 jarena …
mnd10:140.16 kucchirogena …
mnd10:140.17 mucchāya …
mnd10:140.18 pakkhandikāya …
mnd10:140.19 sūlena …
mnd10:140.20 visūcikāya …
mnd10:140.21 kuṭṭhena …
mnd10:140.22 gaṇḍena …
mnd10:140.23 kilāsena …
mnd10:140.24 sosena …
mnd10:140.25 apamārena …
mnd10:140.26 dadduyā …
mnd10:140.27 kaṇḍuyā …
mnd10:140.28 kacchuyā …
mnd10:140.29 rakhasāya …
mnd10:140.30 vitacchikāya …
mnd10:140.31 lohitena …
mnd10:140.32 pittena …
mnd10:140.33 madhumehena …
mnd10:140.34 aṁsāya …
mnd10:140.35 piḷakāya …
mnd10:140.36 bhagandalāya …
mnd10:140.37 pittasamuṭṭhānena ābādhena …
mnd10:140.38 semhasamuṭṭhānena ābādhena …
mnd10:140.39 vātasamuṭṭhānena ābādhena …
mnd10:140.40 sannipātikena ābādhena …
mnd10:140.41 utupariṇāmajena ābādhena …
mnd10:140.42 visamaparihārajena ābādhena …
mnd10:140.43 opakkamikena ābādhena …
mnd10:140.44 kammavipākajena ābādhena …
mnd10:140.45 sītena …
mnd10:140.46 uṇhena …
mnd10:140.47 jighacchāya …
mnd10:140.48 pipāsāya …
mnd10:140.49 ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.
mnd10:140.50 Evampi, asatā ca na socati.
mnd10:141.1 Atha vā asante asaṁvijjamāne anupalabbhamāne—
mnd10:141.2 “aho vata me taṁ natthi, siyā vata me taṁ, taṁ vatāhaṁ na ca labhāmī”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.
mnd10:141.3 Evampi asatā ca na socati.
mnd10:141.4 Dhammesu ca na gacchatīti na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati na ca vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyatīti—
mnd10:141.5 dhammesu ca na gacchati.
mnd10:142.1 Sa ve santoti vuccatīti.
mnd10:142.2 So santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti vuccati pavuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—
mnd10:142.3 sa ve santoti vuccati.
mnd10:143.1 Tenāha bhagavā—
mnd10:144.1 “Yassa loke sakaṁ natthi,
mnd10:144.2 asatā ca na socati;
mnd10:144.3 Dhammesu ca na gacchati,
mnd10:144.4 sa ve santoti vuccatī”ti.
mnd10:145.1 Purābhedasuttaniddeso dasamo.
mnd11:0.1 Mahāniddesa
mnd11:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd11:0.3 11. Kalahavivādasuttaniddesa
mnd11:1.1 Atha kalahavivādasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd11:2.1 Kutopahūtā kalahā vivādā,
mnd11:2.2 Paridevasokā sahamaccharā ca;
mnd11:2.3 Mānātimānā sahapesuṇā ca,
mnd11:2.4 Kutopahūtā te tadiṅgha brūhi.
mnd11:3.1 Kutopahūtā kalahā vivādāti.
mnd11:3.2 Kalahoti ekena ākārena kalaho;
mnd11:3.3 vivādotipi taññeva.
mnd11:3.4 Yo kalaho so vivādo, yo vivādo so kalaho.
mnd11:3.5 Atha vā aparena ākārena vivādo vuccati kalahassa pubbabhāgo vivādo.
mnd11:3.6 Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati—
mnd11:3.7 ayaṁ vivādo.
mnd11:3.8 Katamo kalaho?
mnd11:3.9 Āgārikā daṇḍapasutā kāyena vācāya kalahaṁ karonti, pabbajitā āpattiṁ āpajjantā kāyena vācāya kalahaṁ karonti—
mnd11:3.10 ayaṁ kalaho.
mnd11:4.1 Kutopahūtā kalahā vivādāti.
mnd11:4.2 Kalahā ca vivādā ca kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti kalahassa ca vivādassa ca mūlaṁ pucchati, hetuṁ pucchati, nidānaṁ pucchati, sambhavaṁ pucchati, pabhavaṁ pucchati, samuṭṭhānaṁ pucchati, āhāraṁ pucchati, ārammaṇaṁ pucchati, paccayaṁ pucchati, samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
mnd11:4.3 kutopahūtā kalahā vivādā.
mnd11:5.1 Paridevasokā sahamaccharā cāti.
mnd11:5.2 Paridevoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena vā byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena vā dukkhadhammena phuṭṭhassa, ādevo paridevo, ādevanā paridevanā, ādevitattaṁ paridevitattaṁ, vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṁ.
mnd11:5.3 Sokoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogarogasīladiṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena vā byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena vā dukkhadhammena phuṭṭhassa, soko socanā socitattaṁ, antosoko antoparisoko, antoḍāho antopariḍāho, cetaso parijjhāyanā domanassaṁ sokasallaṁ.
mnd11:5.4 Maccharanti pañca macchariyāni—
mnd11:5.5 āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.
mnd11:5.6 Yaṁ evarūpaṁ macchariyaṁ maccharāyanaṁ maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—
mnd11:5.7 idaṁ vuccati macchariyaṁ.
mnd11:5.8 Api ca, khandhamacchariyampi macchariyaṁ, dhātumacchariyampi macchariyaṁ, āyatanamacchariyampi macchariyaṁ gāho.
mnd11:5.9 Idaṁ vuccati macchariyanti—
mnd11:5.10 paridevasokā sahamaccharā ca.
mnd11:6.1 Mānātimānā sahapesuṇā cāti.
mnd11:6.2 Mānoti idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd11:6.3 Atimānoti idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd11:6.4 Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti—
mnd11:6.5 ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya.
mnd11:6.6 Iti samaggānaṁ vā bhettā, bhinnānaṁ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti—
mnd11:6.7 idaṁ vuccati pesuññaṁ.
mnd11:6.8 Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharati—
mnd11:6.9 piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā.
mnd11:6.10 Kathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati?
mnd11:6.11 Imassa piyo bhavissāmi, manāpo bhavissāmi, vissāsiko bhavissāmi, abbhantariko bhavissāmi, suhadayo bhavissāmīti—
mnd11:6.12 evaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati.
mnd11:6.13 Kathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati?
mnd11:6.14 Kathaṁ ime nānā assu, vinā assu, vaggā assu, dvidhā assu, dvejjhā assu, dve pakkhā assu, bhijjeyyuṁ na samāgaccheyyuṁ, dukkhaṁ na phāsu vihareyyunti—
mnd11:6.15 evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharatīti—
mnd11:6.16 mānātimānā sahapesuṇā ca.
mnd11:7.1 Kutopahūtā te tadiṅgha brūhīti.
mnd11:7.2 Kalaho ca vivādo ca paridevo ca soko ca macchariyañca māno ca atimāno ca pesuññañcāti—
mnd11:7.3 ime aṭṭha kilesā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti.
mnd11:7.4 Imesaṁ aṭṭhannaṁ kilesānaṁ mūlaṁ pucchati, hetuṁ pucchati, nidānaṁ pucchati, sambhavaṁ pucchati, pabhavaṁ pucchati, samuṭṭhānaṁ pucchati, āhāraṁ pucchati, ārammaṇaṁ pucchati, paccayaṁ pucchati, samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
mnd11:7.5 kutopahūtā te tadiṅgha brūhīti.
mnd11:7.6 Iṅgha brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
mnd11:7.7 kutopahūtā te tadiṅgha brūhi.
mnd11:8.1 Tenāha so nimmito—
mnd11:9.1 “Kutopahūtā kalahā vivādā,
mnd11:9.2 Paridevasokā sahamaccharā ca;
mnd11:9.3 Mānātimānā sahapesuṇā ca,
mnd11:9.4 Kutopahūtā te tadiṅgha brūhī”ti.
mnd11:10.1 Piyappahūtā kalahā vivādā,
mnd11:10.2 Paridevasokā sahamaccharā ca;
mnd11:10.3 Mānātimānā sahapesuṇā ca,
mnd11:10.4 Maccherayuttā kalahā vivādā;
mnd11:10.5 Vivādajātesu ca pesuṇāni.
mnd11:11.1 Piyappahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā cāti.
mnd11:11.2 Piyāti dve piyā—
mnd11:11.3 sattā vā saṅkhārā vā.
mnd11:11.4 Katame sattā piyā?
mnd11:11.5 Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā putto vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—
mnd11:11.6 ime sattā piyā.
mnd11:11.7 Katame saṅkhārā piyā?
mnd11:11.8 Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā—
mnd11:11.9 ime saṅkhārā piyā.
mnd11:12.1 Piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi kalahaṁ karonti, acchijjantepi kalahaṁ karonti, acchinnepi kalahaṁ karonti.
mnd11:12.2 Piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi kalahaṁ karonti, vipariṇāmantepi kalahaṁ karonti, vipariṇatepi kalahaṁ karonti.
mnd11:12.3 Piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi vivadanti, acchijjantepi vivadanti, acchinnepi vivadanti.
mnd11:12.4 Piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi vivadanti, vipariṇāmantepi vivadanti, vipariṇatepi vivadanti.
mnd11:12.5 Piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi paridevanti, acchijjantepi paridevanti, acchinnepi paridevanti.
mnd11:12.6 Piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi paridevanti, vipariṇāmantepi paridevanti, vipariṇatepi paridevanti.
mnd11:12.7 Piyaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti.
mnd11:12.8 Piyaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi socanti, vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti.
mnd11:12.9 Piyaṁ vatthuṁ rakkhanti gopenti pariggaṇhanti mamāyanti maccharāyanti.
mnd11:13.1 Mānātimānā sahapesuṇā cāti.
mnd11:13.2 Piyaṁ vatthuṁ nissāya mānaṁ janenti, piyaṁ vatthuṁ nissāya atimānaṁ janenti.
mnd11:13.3 Kathaṁ piyaṁ vatthuṁ nissāya mānaṁ janenti?
mnd11:13.4 Mayaṁ lābhino manāpikānaṁ rūpānaṁ saddānaṁ gandhānaṁ rasānaṁ phoṭṭhabbānanti.
mnd11:13.5 Evaṁ piyaṁ vatthuṁ nissāya mānaṁ janenti.
mnd11:13.6 Kathaṁ piyaṁ vatthuṁ nissāya atimānaṁ janenti?
mnd11:13.7 Mayaṁ lābhino manāpikānaṁ rūpānaṁ saddānaṁ gandhānaṁ rasānaṁ phoṭṭhabbānaṁ, ime panaññe na lābhino manāpikānaṁ rūpānaṁ saddānaṁ gandhānaṁ rasānaṁ phoṭṭhabbānanti.
mnd11:13.8 Evaṁ piyaṁ vatthuṁ nissāya atimānaṁ janenti.
mnd11:13.9 Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti, ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya …pe…
mnd11:13.10 evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharatīti …pe…
mnd11:13.11 mānātimānā sahapesuṇā ca.
mnd11:14.1 Maccherayuttā kalahā vivādāti.
mnd11:14.2 Kalaho ca vivādo ca paridevo ca soko ca māno ca atimāno ca pesuññañcāti—
mnd11:14.3 ime satta kilesā macchariye yuttā payuttā āyuttā samāyuttāti—
mnd11:14.4 maccherayuttā kalahā vivādā.
mnd11:15.1 Vivādajātesu ca pesuṇānīti.
mnd11:15.2 Vivāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte pesuññaṁ upasaṁharanti;
mnd11:15.3 ito sutvā amutra akkhāyanti imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhāyanti amūsaṁ bhedāya.
mnd11:15.4 Iti samaggānaṁ vā bhettāro, bhinnānaṁ vā anuppadātāro, vaggārāmā vaggaratā vagganandī vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitāro honti—
mnd11:15.5 idaṁ vuccati pesuññaṁ.
mnd11:15.6 Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharanti—
mnd11:15.7 piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā.
mnd11:15.8 Kathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharanti?
mnd11:15.9 Imassa piyā bhavissāma, manāpā bhavissāma, vissāsikā bhavissāma, abbhantarikā bhavissāma, suhadayā bhavissāmāti.
mnd11:15.10 Evaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharanti.
mnd11:15.11 Kathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharanti?
mnd11:15.12 “Kathaṁ ime nānā assu, vinā assu, vaggā assu, dvedhā assu, dvejjhā assu, dve pakkhā assu, bhijjeyyuṁ na samāgaccheyyuṁ, dukkhaṁ na phāsu vihareyyun”ti—
mnd11:15.13 evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharantīti—
mnd11:15.14 vivādajātesu ca pesuṇāni.
mnd11:16.1 Tenāha bhagavā—
mnd11:17.1 “Piyappahūtā kalahā vivādā,
mnd11:17.2 Paridevasokā sahamaccharā ca;
mnd11:17.3 Mānātimānā sahapesuṇā ca,
mnd11:17.4 Maccherayuttā kalahā vivādā;
mnd11:17.5 Vivādajātesu ca pesuṇānī”ti.
mnd11:18.1 Piyā su lokasmiṁ kutonidānā,
mnd11:18.2 Ye cāpi lobhā vicaranti loke;
mnd11:18.3 Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā,
mnd11:18.4 Ye samparāyāya narassa honti.
mnd11:19.1 Piyā su lokasmiṁ kutonidānāti.
mnd11:19.2 Piyā kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti piyānaṁ mūlaṁ pucchati …pe…
mnd11:19.3 samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
mnd11:19.4 piyā su lokasmiṁ kutonidānā.
mnd11:20.1 Ye cāpi lobhā vicaranti loketi.
mnd11:20.2 Ye cāpīti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.
mnd11:20.3 Lobhāti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṁ abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd11:20.4 Vicarantīti vicaranti viharanti iriyanti vattanti pālenti yapenti yāpenti.
mnd11:20.5 Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—
mnd11:20.6 ye cāpi lobhā vicaranti loke.
mnd11:21.1 Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānāti.
mnd11:21.2 Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti āsāya ca niṭṭhāya ca mūlaṁ pucchati …pe…
mnd11:21.3 samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
mnd11:21.4 āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā.
mnd11:21.5 Ye samparāyāya narassa hontīti.
mnd11:21.6 Ye narassa parāyanā honti dīpā honti tāṇā honti leṇā honti saraṇā honti niṭṭhā parāyanā hontīti—
mnd11:21.7 ye samparāyāya narassa honti.
mnd11:22.1 Tenāha so nimmito—
mnd11:23.1 “Piyā su lokasmiṁ kutonidānā,
mnd11:23.2 Ye cāpi lobhā vicaranti loke;
mnd11:23.3 Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā,
mnd11:23.4 Ye samparāyāya narassa hontī”ti.
mnd11:24.1 Chandānidānāni piyāni loke,
mnd11:24.2 Ye cāpi lobhā vicaranti loke;
mnd11:24.3 Āsā ca niṭṭhā ca itonidānā,
mnd11:24.4 Ye samparāyāya narassa honti.
mnd11:25.1 Chandānidānāni piyāni loketi.
mnd11:25.2 Chandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ.
mnd11:25.3 Api ca pañca chandā—
mnd11:25.4 pariyesanacchando, paṭilābhacchando, paribhogacchando, sannidhicchando, visajjanacchando.
mnd11:25.5 Katamo pariyesanacchando?
mnd11:25.6 Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe pariyesati,
mnd11:25.7 sadde …
mnd11:25.8 gandhe …
mnd11:25.9 rase …
mnd11:25.10 phoṭṭhabbe pariyesati—
mnd11:25.11 ayaṁ pariyesanacchando.
mnd11:25.12 Katamo paṭilābhacchando?
mnd11:25.13 Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe paṭilabhati,
mnd11:25.14 sadde …
mnd11:25.15 gandhe …
mnd11:25.16 rase …
mnd11:25.17 phoṭṭhabbe paṭilabhati—
mnd11:25.18 ayaṁ paṭilābhacchando.
mnd11:25.19 Katamo paribhogacchando?
mnd11:25.20 Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe paribhuñjati,
mnd11:25.21 sadde …
mnd11:25.22 gandhe …
mnd11:25.23 rase …
mnd11:25.24 phoṭṭhabbe paribhuñjati—
mnd11:25.25 ayaṁ paribhogacchando.
mnd11:25.26 Katamo sannidhicchando?
mnd11:25.27 Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto dhanasannicayaṁ karoti “āpadāsu bhavissatī”ti—
mnd11:25.28 ayaṁ sannidhicchando.
mnd11:25.29 Katamo visajjanacchando?
mnd11:25.30 Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto dhanaṁ visajjeti hatthārohānaṁ assārohānaṁ rathikānaṁ dhanuggahānaṁ pattikānaṁ “ime maṁ rakkhissanti gopissanti samparivārissantī”ti—
mnd11:25.31 ayaṁ visajjanacchando.
mnd11:25.32 Piyānīti dve piyā—
mnd11:25.33 sattā vā saṅkhārā vā …pe…
mnd11:25.34 ime sattā piyā …pe…
mnd11:25.35 ime saṅkhārā piyā.
mnd11:25.36 Chandānidānāni piyāni loketi.
mnd11:25.37 Piyā chandanidānā chandasamudayā chandajātikā chandapabhavāti—
mnd11:25.38 chandānidānāni piyāni loke.
mnd11:26.1 Ye cāpi lobhā vicaranti loketi.
mnd11:26.2 Ye cāpīti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.
mnd11:26.3 Lobhāti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṁ abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd11:26.4 Vicarantīti vicaranti viharanti iriyanti vattanti pālenti yapenti yāpenti.
mnd11:26.5 Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd11:26.6 ye cāpi lobhā vicaranti loke.
mnd11:27.1 Āsā ca niṭṭhā ca itonidānāti.
mnd11:27.2 Āsā vuccati taṇhā.
mnd11:27.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd11:27.4 Niṭṭhāti idhekacco rūpe pariyesanto rūpaṁ paṭilabhati, rūpaniṭṭho hoti,
mnd11:27.5 sadde …
mnd11:27.6 gandhe …
mnd11:27.7 rase …
mnd11:27.8 phoṭṭhabbe …
mnd11:27.9 kulaṁ …
mnd11:27.10 gaṇaṁ …
mnd11:27.11 āvāsaṁ …
mnd11:27.12 lābhaṁ …
mnd11:27.13 yasaṁ …
mnd11:27.14 pasaṁsaṁ …
mnd11:27.15 sukhaṁ …
mnd11:27.16 cīvaraṁ …
mnd11:27.17 piṇḍapātaṁ …
mnd11:27.18 senāsanaṁ …
mnd11:27.19 gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …
mnd11:27.20 suttantaṁ …
mnd11:27.21 vinayaṁ …
mnd11:27.22 abhidhammaṁ …
mnd11:27.23 āraññikaṅgaṁ …
mnd11:27.24 piṇḍapātikaṅgaṁ …
mnd11:27.25 paṁsukūlikaṅgaṁ …
mnd11:27.26 tecīvarikaṅgaṁ …
mnd11:27.27 sapadānacārikaṅgaṁ …
mnd11:27.28 khalupacchābhattikaṅgaṁ …
mnd11:27.29 nesajjikaṅgaṁ …
mnd11:27.30 yathāsanthatikaṅgaṁ …
mnd11:27.31 paṭhamaṁ jhānaṁ …
mnd11:27.32 dutiyaṁ jhānaṁ …
mnd11:27.33 tatiyaṁ jhānaṁ …
mnd11:27.34 catutthaṁ jhānaṁ …
mnd11:27.35 ākāsānañcāyatanasamāpattiṁ …
mnd11:27.36 viññāṇañcāyatanasamāpattiṁ …
mnd11:27.37 ākiñcaññāyatanasamāpattiṁ …
mnd11:27.38 nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ pariyesanto nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṁ paṭilabhati, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiniṭṭho hoti.
mnd11:28.1 “Āsāya kasate khettaṁ,
mnd11:28.2 bījaṁ āsāya vappati;
mnd11:28.3 Āsāya vāṇijā yanti,
mnd11:28.4 samuddaṁ dhanahārakā;
mnd11:28.5 Yāya āsāya tiṭṭhāmi,
mnd11:28.6 sā me āsā samijjhatī”ti.
mnd11:29.1 Āsāya samiddhi vuccate niṭṭhā.
mnd11:29.2 Āsā ca niṭṭhā ca itonidānāti.
mnd11:29.3 Āsā ca niṭṭhā ca ito chandanidānā chandasamudayā chandajātikā chandapabhavāti—
mnd11:29.4 āsā ca niṭṭhā ca itonidānā.
mnd11:30.1 Ye samparāyāya narassa hontīti.
mnd11:30.2 Ye narassa parāyanā honti dīpā honti tāṇā honti leṇā honti saraṇā honti niṭṭhā parāyanā hontīti—
mnd11:30.3 ye samparāyāya narassa honti.
mnd11:31.1 Tenāha bhagavā—
mnd11:32.1 “Chandānidānāni piyāni loke,
mnd11:32.2 Ye cāpi lobhā vicaranti loke;
mnd11:32.3 Āsā ca niṭṭhā ca itonidānā,
mnd11:32.4 Ye samparāyāya narassa hontī”ti.
mnd11:33.1 Chando nu lokasmiṁ kutonidāno,
mnd11:33.2 Vinicchayā cāpi kutopahūtā;
mnd11:33.3 Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca,
mnd11:33.4 Ye cāpi dhammā samaṇena vuttā.
mnd11:34.1 Chando nu lokasmiṁ kutonidānoti.
mnd11:34.2 Chando kutonidāno kutojāto kutosañjāto kutonibbatto kutoabhinibbatto kutopātubhūto, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavoti chandassa mūlaṁ pucchati …pe…
mnd11:34.3 samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
mnd11:34.4 chando nu lokasmiṁ kutonidāno.
mnd11:35.1 Vinicchayā cāpi kutopahūtāti.
mnd11:35.2 Vinicchayā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti vinicchayānaṁ mūlaṁ pucchati …pe…
mnd11:35.3 samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
mnd11:35.4 vinicchayā cāpi kutopahūtā.
mnd11:36.1 Kodho mosavajjañca kathaṅkathā cāti.
mnd11:36.2 Kodhoti yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ, virodho paṭivirodho, caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.
mnd11:36.3 Mosavajjaṁ vuccati musāvādo.
mnd11:36.4 Kathaṅkathā vuccati vicikicchāti—
mnd11:36.5 kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca.
mnd11:37.1 Ye cāpi dhammā samaṇena vuttāti.
mnd11:37.2 Ye cāpīti ye kodhena ca mosavajjena ca kathaṅkathāya ca sahagatā sahajātā saṁsaṭṭhā sampayuttā, ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇā—
mnd11:37.3 ime vuccanti ye cāpi dhammā.
mnd11:37.4 Atha vā ye te kilesā aññajātikā aññavihitakā—
mnd11:37.5 ime vuccanti ye cāpi dhammā.
mnd11:37.6 Samaṇena vuttāti samaṇena samitapāpena brāhmaṇena bāhitapāpadhammena bhikkhunā bhinnakilesamūlena sabbākusalamūlabandhanā pamuttena vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitāti—
mnd11:37.7 ye cāpi dhammā samaṇena vuttā.
mnd11:38.1 Tenāha so nimmito—
mnd11:39.1 “Chando nu lokasmiṁ kutonidāno,
mnd11:39.2 Vinicchayā cāpi kutopahūtā;
mnd11:39.3 Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca,
mnd11:39.4 Ye cāpi dhammā samaṇena vuttā”ti.
mnd11:40.1 Sātaṁ asātanti yamāhu loke,
mnd11:40.2 Tamūpanissāya pahoti chando;
mnd11:40.3 Rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañca,
mnd11:40.4 Vinicchayaṁ kubbati jantu loke.
mnd11:41.1 Sātaṁ asātanti yamāhu loketi.
mnd11:41.2 Sātanti sukhā ca vedanā, iṭṭhañca vatthu.
mnd11:41.3 Asātanti dukkhā ca vedanā, aniṭṭhañca vatthu.
mnd11:41.4 Yamāhu loketi yaṁ āhaṁsu yaṁ kathenti yaṁ bhaṇanti yaṁ dīpenti yaṁ voharantīti—
mnd11:41.5 sātaṁ asātanti yamāhu loke.
mnd11:42.1 Tamūpanissāya pahoti chandoti.
mnd11:42.2 Sātāsātaṁ nissāya, sukhadukkhaṁ nissāya, somanassadomanassaṁ nissāya, iṭṭhāniṭṭhaṁ nissāya, anunayapaṭighaṁ nissāya chando pahoti pabhavati jāyati sañjāyati nibbattati abhinibbattatīti—
mnd11:42.3 tamūpanissāya pahoti chando.
mnd11:43.1 Rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañcāti.
mnd11:43.2 Rūpesūti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.
mnd11:43.3 Katamo rūpānaṁ bhavo?
mnd11:43.4 Yo rūpānaṁ bhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo—
mnd11:43.5 ayaṁ rūpānaṁ bhavo.
mnd11:43.6 Katamo rūpānaṁ vibhavo?
mnd11:43.7 Yo rūpānaṁ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ—
mnd11:43.8 ayaṁ rūpānaṁ vibhavo.
mnd11:43.9 Rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañcāti rūpesu bhavañca vibhavañca disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
mnd11:43.10 rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañca.
mnd11:44.1 Vinicchayaṁ kubbati jantu loketi.
mnd11:44.2 Vinicchayāti dve vinicchayā—
mnd11:44.3 taṇhāvinicchayo ca, diṭṭhivinicchayo ca.
mnd11:44.4 Kathaṁ taṇhāvinicchayaṁ karoti?
mnd11:44.5 Idhekaccassa anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchanti.
mnd11:44.6 Tassa evaṁ hoti—
mnd11:44.7 “kena nu kho me upāyena anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchantī”ti.
mnd11:44.8 Tassa pana evaṁ hoti “surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyogaṁ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchanti;
mnd11:44.9 vikālavisikhācariyānuyogaṁ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchanti;
mnd11:44.10 samajjābhicaraṇaṁ anuyuttassa me …
mnd11:44.11 jutappamādaṭṭhānānuyogaṁ anuyuttassa me …
mnd11:44.12 pāpamittānuyogaṁ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchanti;
mnd11:44.13 ālasyānuyogaṁ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṁ gacchantī”ti evaṁ ñāṇaṁ katvā cha bhogānaṁ apāyamukhāni na sevati, cha bhogānaṁ āyamukhāni sevati.
mnd11:44.14 Evampi taṇhāvinicchayaṁ karoti.
mnd11:45.1 Atha vā kasiyā vā vaṇijjāya vā gorakkhena vā issatthena vā rājaporisena vā sippaññatarena vā paṭipajjati.
mnd11:45.2 Evampi taṇhāvinicchayaṁ karoti.
mnd11:45.3 Kathaṁ diṭṭhivinicchayaṁ karoti?
mnd11:45.4 Cakkhusmiṁ uppanne jānāti—
mnd11:45.5 “attā me uppanno”ti, cakkhusmiṁ antarahite jānāti—
mnd11:45.6 “attā me antarahito vigato me attā”ti.
mnd11:45.7 Evampi diṭṭhivinicchayaṁ karoti.
mnd11:45.8 Sotasmiṁ …
mnd11:45.9 ghānasmiṁ …
mnd11:45.10 jivhāya …
mnd11:45.11 kāyasmiṁ …
mnd11:45.12 rūpasmiṁ …
mnd11:45.13 saddasmiṁ …
mnd11:45.14 gandhasmiṁ …
mnd11:45.15 rasasmiṁ …
mnd11:45.16 phoṭṭhabbasmiṁ uppanne jānāti—
mnd11:45.17 “attā me uppanno”ti, phoṭṭhabbasmiṁ antarahite jānāti—
mnd11:45.18 “attā me antarahito vigato me attā”ti.
mnd11:45.19 Evampi diṭṭhivinicchayaṁ karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbatteti.
mnd11:45.20 Jantūti satto naro mānavo …pe… manujo.
mnd11:45.21 Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd11:45.22 vinicchayaṁ kubbati jantu loke.
mnd11:46.1 Tenāha bhagavā—
mnd11:47.1 “Sātaṁ asātanti yamāhu loke,
mnd11:47.2 Tamūpanissāya pahoti chando;
mnd11:47.3 Rūpesu disvā vibhavaṁ bhavañca,
mnd11:47.4 Vinicchayaṁ kubbati jantu loke”ti.
mnd11:48.1 Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca,
mnd11:48.2 Etepi dhammā dvayameva sante;
mnd11:48.3 Kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkhe,
mnd11:48.4 Ñatvā pavuttā samaṇena dhammā.
mnd11:49.1 Kodho mosavajjañca kathaṅkathā cāti.
mnd11:49.2 Kodhoti yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto …pe…
mnd11:49.3 mosavajjaṁ vuccati musāvādo.
mnd11:49.4 Kathaṅkathā vuccati vicikicchā.
mnd11:49.5 Iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi kodho jāyati, aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi kodho jāyati.
mnd11:49.6 Iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi musāvādo uppajjati, aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi musāvādo uppajjati.
mnd11:49.7 Iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi kathaṅkathā uppajjati, aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāyapi kathaṅkathā uppajjati.
mnd11:50.1 Kathaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati?
mnd11:50.2 Pakatiyā aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati.
mnd11:50.3 Anatthaṁ me acarīti kodho jāyati,
mnd11:50.4 anatthaṁ me caratīti kodho jāyati,
mnd11:50.5 anatthaṁ me carissatīti kodho jāyati;
mnd11:50.6 piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …
mnd11:50.7 anatthaṁ carati …
mnd11:50.8 anatthaṁ carissatīti kodho jāyati;
mnd11:50.9 appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …
mnd11:50.10 atthaṁ carati …
mnd11:50.11 atthaṁ carissatīti kodho jāyati.
mnd11:50.12 Evaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati.
mnd11:51.1 Kathaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati?
mnd11:51.2 Iṭṭhaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi kodho jāyati,
mnd11:51.3 acchijjantepi kodho jāyati,
mnd11:51.4 acchinnepi kodho jāyati.
mnd11:51.5 Iṭṭhaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi kodho jāyati,
mnd11:51.6 vipariṇāmantepi kodho jāyati,
mnd11:51.7 vipariṇatepi kodho jāyati.
mnd11:51.8 Evaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kodho jāyati.
mnd11:52.1 Kathaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya musāvādo uppajjati?
mnd11:52.2 Idhekacco andubandhanena vā baddho;
mnd11:52.3 tassa bandhanassa mokkhatthāya sampajānamusā bhāsati …
mnd11:52.4 rajjubandhanena vā baddho …
mnd11:52.5 saṅkhalikabandhanena vā baddho …
mnd11:52.6 vettabandhanena vā baddho …
mnd11:52.7 latābandhanena vā baddho …
mnd11:52.8 pakkhepabandhanena vā baddho …
mnd11:52.9 parikkhepabandhanena vā baddho …
mnd11:52.10 gāmanigamanagararaṭṭhabandhanena vā baddho …
mnd11:52.11 janapadabandhanena vā baddho;
mnd11:52.12 tassa bandhanassa mokkhatthāya sampajānamusā bhāsati.
mnd11:52.13 Evaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya musāvādo uppajjatīti.
mnd11:53.1 Kathaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya musāvādo uppajjati?
mnd11:53.2 Idhekacco manāpikānaṁ rūpānaṁ hetu sampajānamusā bhāsati …
mnd11:53.3 manāpikānaṁ saddānaṁ …
mnd11:53.4 gandhānaṁ …
mnd11:53.5 rasānaṁ …
mnd11:53.6 phoṭṭhabbānaṁ hetu …
mnd11:53.7 cīvarahetu …
mnd11:53.8 piṇḍapātahetu …
mnd11:53.9 senāsanahetu …
mnd11:53.10 gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu sampajānamusā bhāsati.
mnd11:53.11 Evaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya musāvādo uppajjati.
mnd11:54.1 Kathaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kathaṅkathā uppajjati?
mnd11:54.2 “Muccissāmi nu kho cakkhurogato, na nu kho muccissāmi cakkhurogato.
mnd11:54.3 Muccissāmi nu kho sotarogato …
mnd11:54.4 ghānarogato …
mnd11:54.5 jivhārogato …
mnd11:54.6 kāyarogato …
mnd11:54.7 sīsarogato …
mnd11:54.8 kaṇṇarogato …
mnd11:54.9 mukharogato …
mnd11:54.10 muccissāmi nu kho dantarogato, na nu kho muccissāmi dantarogato”ti.
mnd11:54.11 Evaṁ aniṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kathaṅkathā uppajjati.
mnd11:55.1 Kathaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kathaṅkathā uppajjati?
mnd11:55.2 “Labhissāmi nu kho manāpike rūpe, na nu kho labhissāmi manāpike rūpe.
mnd11:55.3 Labhissāmi nu kho manāpike sadde …
mnd11:55.4 gandhe …
mnd11:55.5 rase …
mnd11:55.6 phoṭṭhabbe …
mnd11:55.7 kulaṁ …
mnd11:55.8 gaṇaṁ …
mnd11:55.9 āvāsaṁ …
mnd11:55.10 lābhaṁ …
mnd11:55.11 yasaṁ …
mnd11:55.12 pasaṁsaṁ …
mnd11:55.13 sukhaṁ …
mnd11:55.14 cīvaraṁ …
mnd11:55.15 piṇḍapātaṁ …
mnd11:55.16 senāsanaṁ …
mnd11:55.17 gilānapaccayabhesajjaparikkhāran”ti.
mnd11:55.18 Evaṁ iṭṭhaṁ vatthuṁ nissāya kathaṅkathā uppajjatīti—
mnd11:55.19 kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca.
mnd11:56.1 Etepi dhammā dvayameva santeti.
mnd11:56.2 Sātāsāte sante, sukhadukkhe sante, somanassadomanasse sante, iṭṭhāniṭṭhe sante, anunayapaṭighe sante saṁvijjamāne atthi upalabbhamāneti—
mnd11:56.3 etepi dhammā dvayameva sante.
mnd11:57.1 Kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkheti.
mnd11:57.2 Ñāṇampi ñāṇapatho, ñāṇassa ārammaṇampi ñāṇapatho, ñāṇasahabhunopi dhammā ñāṇapatho.
mnd11:57.3 Yathā ariyamaggo ariyapatho, devamaggo devapatho, brahmamaggo brahmapatho;
mnd11:57.4 evamevaṁ ñāṇampi ñāṇapatho, ñāṇassa ārammaṇampi ñāṇapatho, ñāṇasahabhunopi dhammā ñāṇapatho.
mnd11:58.1 Sikkheti tisso sikkhā—
mnd11:58.2 adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.
mnd11:58.3 Katamā adhisīlasikkhā?
mnd11:58.4 Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu,
mnd11:58.5 khuddako sīlakkhandho …
mnd11:58.6 mahanto sīlakkhandho …
mnd11:58.7 sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—
mnd11:58.8 ayaṁ adhisīlasikkhā.
mnd11:58.9 Katamā adhicittasikkhā?
mnd11:58.10 Idha bhikkhu vivicceva kāmehi …pe…
mnd11:58.11 catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—
mnd11:58.12 ayaṁ adhicittasikkhā.
mnd11:58.13 Katamā adhipaññāsikkhā?
mnd11:58.14 Idha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
mnd11:58.15 So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe… “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti,
mnd11:58.16 “ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe… “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti—
mnd11:58.17 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd11:59.1 Kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkheti.
mnd11:59.2 Kathaṅkathī puggalo sakaṅkho savilekho sadveḷhako savicikiccho, ñāṇādhigamāya ñāṇaphusanāya ñāṇasacchikiriyāya adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya;
mnd11:59.3 imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,
mnd11:59.4 jānanto sikkheyya,
mnd11:59.5 passanto sikkheyya,
mnd11:59.6 paccavekkhanto sikkheyya,
mnd11:59.7 cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya,
mnd11:59.8 saddhāya adhimuccanto sikkheyya,
mnd11:59.9 vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,
mnd11:59.10 satiṁ upaṭṭhahanto sikkheyya,
mnd11:59.11 cittaṁ samādahanto sikkheyya,
mnd11:59.12 paññāya pajānanto sikkheyya,
mnd11:59.13 abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya,
mnd11:59.14 pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya,
mnd11:59.15 pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya,
mnd11:59.16 bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya,
mnd11:59.17 sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
mnd11:59.18 kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkhe.
mnd11:60.1 Ñatvā pavuttā samaṇena dhammāti.
mnd11:60.2 Ñatvāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā.
mnd11:60.3 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā,
mnd11:60.4 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …
mnd11:60.5 “sabbe dhammā anattā”ti …
mnd11:60.6 “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti …pe…
mnd11:60.7 “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti …
mnd11:60.8 “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti …pe…
mnd11:60.9 “jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti …
mnd11:60.10 “idaṁ dukkhan”ti …pe…
mnd11:60.11 “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti …
mnd11:60.12 “ime āsavā”ti …pe…
mnd11:60.13 “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti …
mnd11:60.14 “ime dhammā abhiññeyyā”ti …
mnd11:60.15 “ime dhammā pariññeyyā”ti …
mnd11:60.16 “ime dhammā pahātabbā”ti …
mnd11:60.17 “ime dhammā bhāvetabbā”ti …
mnd11:60.18 “ime dhammā sacchikātabbā”ti …
mnd11:60.19 channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca …
mnd11:60.20 pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ …
mnd11:60.21 catunnaṁ mahābhūtānaṁ …
mnd11:60.22 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā.
mnd11:61.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd11:61.2 “abhiññāyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi, no anabhiññāya.
mnd11:61.3 Sanidānāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi, no anidānaṁ.
mnd11:61.4 Sappāṭihāriyāhaṁ, bhikkhave, dhammaṁ desemi, no appāṭihāriyaṁ.
mnd11:61.5 Tassa mayhaṁ, bhikkhave, abhiññāya dhammaṁ desayato, no anabhiññāya, sanidānaṁ dhammaṁ desayato, no anidānaṁ, sappāṭihāriyaṁ dhammaṁ desayato, no appāṭihāriyaṁ, karaṇīyo ovādo, karaṇīyā anusāsanī.
mnd11:61.6 Alañca pana, bhikkhave, vo tuṭṭhiyā alaṁ pāmojjāya alaṁ somanassāya sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅghoti …pe….
mnd11:61.7 Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne dasasahassī lokadhātu akampitthā”ti—
mnd11:61.8 ñatvā pavuttā samaṇena dhammā.
mnd11:62.1 Tenāha bhagavā—
mnd11:63.1 “Kodho mosavajjañca kathaṅkathā ca,
mnd11:63.2 Etepi dhammā dvayameva sante;
mnd11:63.3 Kathaṅkathī ñāṇapathāya sikkhe,
mnd11:63.4 Ñatvā pavuttā samaṇena dhammā”ti.
mnd11:64.1 Sātaṁ asātañca kutonidānā,
mnd11:64.2 Kismiṁ asante na bhavanti hete;
mnd11:64.3 Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ,
mnd11:64.4 Etaṁ me pabrūhi yatonidānaṁ.
mnd11:65.1 Sātaṁ asātañca kutonidānāti.
mnd11:65.2 Sātā asātā kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti sātāsātānaṁ mūlaṁ pucchati …pe…
mnd11:65.3 samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
mnd11:65.4 sātaṁ asātañca kutonidānā.
mnd11:66.1 Kismiṁ asante na bhavanti heteti.
mnd11:66.2 Kismiṁ asante asaṁvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti na abhinibbattantīti—
mnd11:66.3 kismiṁ asante na bhavanti hete.
mnd11:67.1 Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthanti.
mnd11:67.2 Katamo sātāsātānaṁ bhavo?
mnd11:67.3 Yo sātāsātānaṁ bhavo pabhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo—
mnd11:67.4 ayaṁ sātāsātānaṁ bhavo.
mnd11:67.5 Katamo sātāsātānaṁ vibhavo?
mnd11:67.6 Yo sātāsātānaṁ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṁ—
mnd11:67.7 ayaṁ sātāsātānaṁ vibhavo.
mnd11:67.8 Yametamatthanti yaṁ paramatthanti—
mnd11:67.9 vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ.
mnd11:68.1 Etaṁ me pabrūhi yatonidānanti.
mnd11:68.2 Etanti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemi.
mnd11:68.3 Pabrūhīti brūhi vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
mnd11:68.4 etaṁ me pabrūhi.
mnd11:68.5 Yatonidānanti yaṁnidānaṁ yaṁsamudayaṁ yaṁjātikaṁ yaṁpabhavanti—
mnd11:68.6 etaṁ me pabrūhi yatonidānaṁ.
mnd11:69.1 Tenāha so nimmito—
mnd11:70.1 “Sātaṁ asātañca kutonidānā,
mnd11:70.2 Kismiṁ asante na bhavanti hete;
mnd11:70.3 Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ,
mnd11:70.4 Etaṁ me pabrūhi yatonidānan”ti.
mnd11:71.1 Phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ,
mnd11:71.2 Phasse asante na bhavanti hete;
mnd11:71.3 Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ,
mnd11:71.4 Etaṁ te pabrūmi itonidānaṁ.
mnd11:72.1 Phassanidānaṁ sātaṁ asātanti.
mnd11:72.2 Sukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhā vedanā.
mnd11:72.3 Yā tasseva sukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati.
mnd11:72.4 Dukkhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā.
mnd11:72.5 Yā tasseva dukkhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ dukkhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati.
mnd11:72.6 Adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā.
mnd11:72.7 Yā tasseva adukkhamasukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ adukkhamasukhavedanīyaṁ phassaṁ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati, vūpasammati.
mnd11:72.8 Phassanidānaṁ sātaṁ asātanti.
mnd11:72.9 Sātāsātā phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassappabhavāti—
mnd11:72.10 phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ.
mnd11:73.1 Phasse asante na bhavanti heteti.
mnd11:73.2 Phasse asante asaṁvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti nābhinibbattanti na pātubhavantīti—
mnd11:73.3 phasse asante na bhavanti hete.
mnd11:74.1 Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthanti.
mnd11:74.2 Bhavadiṭṭhipi phassanidānā, vibhavadiṭṭhipi phassanidānā.
mnd11:74.3 Yametamatthanti yaṁ paramatthanti—
mnd11:74.4 vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ.
mnd11:75.1 Etaṁ te pabrūmi itonidānanti.
mnd11:75.2 Etanti yaṁ pucchasi yaṁ yācasi yaṁ ajjhesasi yaṁ pasādesi.
mnd11:75.3 Pabrūmīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
mnd11:75.4 etaṁ te pabrūmi.
mnd11:75.5 Itonidānanti ito phassanidānaṁ phassasamudayaṁ phassajātikaṁ phassappabhavanti—
mnd11:75.6 etaṁ te pabrūmi itonidānaṁ.
mnd11:76.1 Tenāha bhagavā—
mnd11:77.1 “Phassanidānaṁ sātaṁ asātaṁ,
mnd11:77.2 Phasse asante na bhavanti hete;
mnd11:77.3 Vibhavaṁ bhavañcāpi yametamatthaṁ,
mnd11:77.4 Etaṁ te pabrūmi itonidānan”ti.
mnd11:78.1 Phasso nu lokasmiṁ kutonidāno,
mnd11:78.2 Pariggahā cāpi kutopahūtā;
mnd11:78.3 Kismiṁ asante na mamattamatthi,
mnd11:78.4 Kismiṁ vibhūte na phusanti phassā.
mnd11:79.1 Phasso nu lokasmiṁ kutonidānoti.
mnd11:79.2 Phasso kutonidāno kutojāto kutosañjāto kutonibbatto kutoabhinibbatto kutopātubhūto, kiṁnidāno kiṁsamudayo kiṁjātiko kiṁpabhavoti phassassa mūlaṁ pucchati hetuṁ pucchati …pe…
mnd11:79.3 samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
mnd11:79.4 phasso nu lokasmiṁ kutonidāno.
mnd11:80.1 Pariggahā cāpi kutopahūtāti pariggahā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavāti pariggahānaṁ mūlaṁ pucchati hetuṁ pucchati …pe…
mnd11:80.2 samudayaṁ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti—
mnd11:80.3 pariggahā cāpi kutopahūtā.
mnd11:81.1 Kismiṁ asante na mamattamatthīti.
mnd11:81.2 Kismiṁ asante asaṁvijjamāne natthi anupalabbhamāne mamattā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd11:81.3 kismiṁ asante na mamattamatthi.
mnd11:82.1 Kismiṁ vibhūte na phusanti phassāti.
mnd11:82.2 Kismiṁ vibhūte vibhavite atikkante samatikkante vītivatte phassā na phusantīti—
mnd11:82.3 kismiṁ vibhūte na phusanti phassā.
mnd11:83.1 Tenāha so nimmito—
mnd11:84.1 “Phasso nu lokasmiṁ kutonidāno,
mnd11:84.2 Pariggahā cāpi kutopahūtā;
mnd11:84.3 Kismiṁ asante na mamattamatthi,
mnd11:84.4 Kismiṁ vibhūte na phusanti phassā”ti.
mnd11:85.1 Nāmañca rūpañca paṭicca phasso,
mnd11:85.2 Icchānidānāni pariggahāni;
mnd11:85.3 Icchāyasantyā na mamattamatthi,
mnd11:85.4 Rūpe vibhūte na phusanti phassā.
mnd11:86.1 Nāmañca rūpañca paṭicca phassoti.
mnd11:86.2 Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
mnd11:86.3 Cakkhu ca rūpā ca rūpasmiṁ cakkhusamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.
mnd11:86.4 Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.
mnd11:86.5 Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
mnd11:86.6 Sotañca saddā ca rūpasmiṁ sotasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.
mnd11:86.7 Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.
mnd11:86.8 Ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
mnd11:86.9 Ghānañca gandhā ca rūpasmiṁ ghānasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.
mnd11:86.10 Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.
mnd11:86.11 Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
mnd11:86.12 Jivhā ca rasā ca rūpasmiṁ jivhāsamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.
mnd11:86.13 Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.
mnd11:86.14 Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
mnd11:86.15 Kāyo ca phoṭṭhabbā ca rūpasmiṁ kāyasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.
mnd11:86.16 Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.
mnd11:86.17 Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.
mnd11:86.18 Vatthu rūpaṁ rūpasmiṁ, dhammā rūpino rūpasmiṁ manosamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.
mnd11:86.19 Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.
mnd11:87.1 Icchānidānāni pariggahānīti.
mnd11:87.2 Icchā vuccati taṇhā.
mnd11:87.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd11:87.4 Pariggahāti dve pariggahā—
mnd11:87.5 taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…
mnd11:87.6 ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…
mnd11:87.7 ayaṁ diṭṭhipariggaho.
mnd11:87.8 Icchānidānāni pariggahānīti.
mnd11:87.9 Pariggahā icchānidānā icchāhetukā icchāpaccayā icchākāraṇā icchāpabhavāti—
mnd11:87.10 icchānidānāni pariggahāni.
mnd11:88.1 Icchāyasantyā na mamattamatthīti.
mnd11:88.2 Icchā vuccati taṇhā.
mnd11:88.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd11:88.4 Mamattāti dve mamattā—
mnd11:88.5 taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…
mnd11:88.6 idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…
mnd11:88.7 idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
mnd11:88.8 Icchāyasantyā na mamattamatthīti.
mnd11:88.9 Icchāya asantyā asaṁvijjamānāya natthi anupalabbhamānāya mamattā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd11:88.10 icchāyasantyā na mamattamatthi.
mnd11:89.1 Rūpe vibhūte na phusanti phassāti.
mnd11:89.2 Rūpeti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.
mnd11:89.3 Rūpe vibhūteti catūhākārehi rūpaṁ vibhūtaṁ hoti—
mnd11:89.4 ñātavibhūtena, tīraṇavibhūtena, pahānavibhūtena, samatikkamavibhūtena.
mnd11:89.5 Kathaṁ ñātavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?
mnd11:89.6 Rūpaṁ jānāti—
mnd11:89.7 “yaṁ kiñci rūpaṁ sabbaṁ rūpaṁ cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpan”ti jānāti passati.
mnd11:89.8 Evaṁ ñātavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.
mnd11:90.1 Kathaṁ tīraṇavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?
mnd11:90.2 Evaṁ ñātaṁ katvā rūpaṁ tīreti, aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto adhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṅkilesikadhammato samudayato atthaṅgamato, assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti.
mnd11:90.3 Evaṁ tīraṇavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.
mnd11:91.1 Kathaṁ pahānavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?
mnd11:91.2 Evaṁ tīrayitvā rūpe chandarāgaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
mnd11:91.3 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd11:91.4 “yo, bhikkhave, rūpasmiṁ chandarāgo taṁ pajahatha.
mnd11:91.5 Evaṁ taṁ rūpaṁ pahīnaṁ bhavissati ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhamman”ti.
mnd11:91.6 Evaṁ pahānavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.
mnd11:92.1 Kathaṁ samatikkamavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.
mnd11:92.2 Catasso arūpasamāpattiyo paṭiladdhassa rūpā vibhūtā honti vibhāvitā atikkantā samatikkantā vītivattā.
mnd11:92.3 Evaṁ samatikkamavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.
mnd11:92.4 Imehi catūhi kāraṇehi rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.
mnd11:93.1 Rūpe vibhūte na phusanti phassāti.
mnd11:93.2 Rūpe vibhūte vibhāvite atikkante samatikkante vītivatte pañca phassā na phusanti—
mnd11:93.3 cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphassoti—
mnd11:93.4 rūpe vibhūte na phusanti phassā.
mnd11:94.1 Tenāha bhagavā—
mnd11:95.1 “Nāmañca rūpañca paṭicca phasso,
mnd11:95.2 Icchānidānāni pariggahāni;
mnd11:95.3 Icchāyasantyā na mamattamatthi,
mnd11:95.4 Rūpe vibhūte na phusanti phassā”ti.
mnd11:96.1 Kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,
mnd11:96.2 Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti;
mnd11:96.3 Etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti,
mnd11:96.4 Taṁ jāniyāmāti me mano ahu.
mnd11:97.1 Kathaṁ sametassa vibhoti rūpanti.
mnd11:97.2 Kathaṁ sametassāti kathaṁ sametassa kathaṁ paṭipannassa kathaṁ iriyantassa kathaṁ vattentassa kathaṁ pālentassa kathaṁ yapentassa kathaṁ yāpentassa rūpaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—
mnd11:97.3 kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ.
mnd11:98.1 Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhotīti sukhañca dukkhañca kathaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—
mnd11:98.2 sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti.
mnd11:99.1 Etaṁ me pabrūhi yathā vibhotīti.
mnd11:99.2 Etanti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemīti—
mnd11:99.3 etaṁ.
mnd11:99.4 Me pabrūhīti me pabrūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
mnd11:99.5 etaṁ me pabrūhi.
mnd11:99.6 Yathā vibhotīti yathā vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—
mnd11:99.7 etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti.
mnd11:100.1 Taṁ jāniyāmāti me mano ahūti.
mnd11:100.2 Taṁ jāniyāmāti taṁ jāneyyāma ājāneyyāma vijāneyyāma paṭivijāneyyāma paṭivijjheyyāmāti—
mnd11:100.3 taṁ jāniyāma.
mnd11:100.4 Iti me mano ahūti iti me mano ahu, iti me cittaṁ ahu, iti me saṅkappo ahu, iti me viññāṇaṁ ahūti—
mnd11:100.5 taṁ jāniyāma iti me mano ahu.
mnd11:101.1 Tenāha so nimmito—
mnd11:102.1 “Kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,
mnd11:102.2 Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti;
mnd11:102.3 Etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti,
mnd11:102.4 Taṁ jāniyāmāti me mano ahū”ti.
mnd11:103.1 Na saññasaññī na visaññasaññī,
mnd11:103.2 Nopi asaññī na vibhūtasaññī;
mnd11:103.3 Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,
mnd11:103.4 Saññānidānā hi papañcasaṅkhā.
mnd11:104.1 Na saññasaññī na visaññasaññīti.
mnd11:104.2 Saññasaññino vuccanti ye pakatisaññāya ṭhitā, napi so pakatisaññāya ṭhito.
mnd11:104.3 Visaññasaññino vuccanti ummattakā ye ca khittacittā, napi so ummattako, nopi khittacittoti—
mnd11:104.4 na saññasaññī na visaññasaññī.
mnd11:105.1 Nopi asaññī na vibhūtasaññīti.
mnd11:105.2 Asaññino vuccanti nirodhasamāpannā ye ca asaññasattā, napi so nirodhasamāpanno, napi asaññasatto.
mnd11:105.3 Vibhūtasaññino vuccanti ye catunnaṁ arūpasamāpattīnaṁ lābhino, napi so catunnaṁ arūpasamāpattīnaṁ lābhīti—
mnd11:105.4 nopi asaññī na vibhūtasaññī.
mnd11:106.1 Evaṁ sametassa vibhoti rūpanti.
mnd11:106.2 Idha bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
mnd11:106.3 So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ākāsānañcāyatanasamāpattipaṭilābhatthāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti āruppamaggasamaṅgīti.
mnd11:106.4 Evaṁ sametassa evaṁ paṭipannassa evaṁ iriyantassa evaṁ vattentassa evaṁ pālentassa evaṁ yapentassa evaṁ yāpentassa rūpaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—
mnd11:106.5 evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ.
mnd11:107.1 Saññānidānā hi papañcasaṅkhāti.
mnd11:107.2 Papañcāyeva papañcasaṅkhā taṇhāpapañcasaṅkhā, diṭṭhipapañcasaṅkhā, mānapapañcasaṅkhā saññānidānā saññāsamudayā saññājātikā saññāpabhavāti—
mnd11:107.3 saññānidānā hi papañcasaṅkhā.
mnd11:108.1 Tenāha bhagavā—
mnd11:109.1 “Na saññasaññī na visaññasaññī,
mnd11:109.2 Nopi asaññī na vibhūtasaññī;
mnd11:109.3 Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,
mnd11:109.4 Saññānidānā hi papañcasaṅkhā”ti.
mnd11:110.1 Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no,
mnd11:110.2 Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi;
mnd11:110.3 Ettāvataggaṁ nu vadanti heke,
mnd11:110.4 Yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse;
mnd11:110.5 Udāhu aññampi vadanti etto.
mnd11:111.1 Yaṁ taṁ apucchimha akittayī noti.
mnd11:111.2 Yaṁ taṁ apucchimha ayācimha ajjhesimha pasādayimha.
mnd11:111.3 Akittayī noti kittitaṁ pakittitaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—
mnd11:111.4 yaṁ taṁ apucchimha akittayī no.
mnd11:112.1 Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhīti.
mnd11:112.2 Aññaṁ taṁ pucchāma, aññaṁ taṁ yācāma, aññaṁ taṁ ajjhesāma, aññaṁ taṁ pasādema, uttariṁ taṁ pucchāma.
mnd11:112.3 Tadiṅgha brūhīti iṅgha brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
mnd11:112.4 aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi.
mnd11:113.1 Ettāvataggaṁ nu vadanti heke yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāseti.
mnd11:113.2 Eke samaṇabrāhmaṇā etā arūpasamāpattiyo aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd11:113.3 Yakkhassāti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassa.
mnd11:113.4 Suddhinti suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ.
mnd11:113.5 Idha paṇḍitāseti idha paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd11:113.6 ettāvataggaṁ nu vadanti heke yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse.
mnd11:114.1 Udāhu aññampi vadanti ettoti.
mnd11:114.2 Udāhu eke samaṇabrāhmaṇā etā arūpasamāpattiyo atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā etto arūpasamāpattito aññaṁ uttariṁ yakkhassa suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd11:114.3 udāhu aññampi vadanti etto.
mnd11:115.1 Tenāha so nimmito—
mnd11:116.1 “Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no,
mnd11:116.2 Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi;
mnd11:116.3 Ettāvataggaṁ nu vadanti heke,
mnd11:116.4 Yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse;
mnd11:116.5 Udāhu aññampi vadanti etto”ti.
mnd11:117.1 Ettāvataggampi vadanti heke,
mnd11:117.2 Yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse;
mnd11:117.3 Tesaṁ paneke samayaṁ vadanti,
mnd11:117.4 Anupādisese kusalāvadānā.
mnd11:118.1 Ettāvataggampi vadanti heke, yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāseti.
mnd11:118.2 Santeke samaṇabrāhmaṇā sassatavādā, etā arūpasamāpattiyo aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd11:118.3 Yakkhassāti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassa.
mnd11:118.4 Suddhinti suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ.
mnd11:118.5 Idha paṇḍitāseti idha paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd11:118.6 ettāvataggampi vadanti heke yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse.
mnd11:119.1 Tesaṁ paneke samayaṁ vadanti, anupādisese kusalāvadānāti tesaṁyeva samaṇabrāhmaṇānaṁ eke samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā bhavatajjitā vibhavaṁ abhinandanti, te sattassa samaṁ upasamaṁ vūpasamaṁ nirodhaṁ paṭipassaddhinti vadanti, yato kiṁ, bho, ayaṁ attā kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṁ maraṇā, ettāvatā anupādisesoti.
mnd11:119.2 Kusalāvadānāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd11:119.3 tesaṁ paneke samayaṁ vadanti anupādisese kusalāvadānā.
mnd11:120.1 Tenāha bhagavā—
mnd11:121.1 “Ettāvataggampi vadanti heke,
mnd11:121.2 Yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse;
mnd11:121.3 Tesaṁ paneke samayaṁ vadanti,
mnd11:121.4 Anupādisese kusalāvadānā”ti.
mnd11:122.1 Ete ca ñatvā upanissitāti,
mnd11:122.2 Ñatvā munī nissaye so vimaṁsī;
mnd11:122.3 Ñatvā vimutto na vivādameti,
mnd11:122.4 Bhavābhavāya na sameti dhīro.
mnd11:123.1 Ete ca ñatvā upanissitāti.
mnd11:123.2 Eteti diṭṭhigatike.
mnd11:123.3 Upanissitāti sassatadiṭṭhinissitāti ñatvā, ucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā, sassatucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
mnd11:123.4 ete ca ñatvā upanissitāti.
mnd11:124.1 Ñatvā munī nissaye so vimaṁsīti.
mnd11:124.2 Munīti.
mnd11:124.3 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd11:124.4 Muni sassatadiṭṭhinissitāti ñatvā, ucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā, sassatucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd11:124.5 So vimaṁsīti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti ñatvā muni nissaye so vimaṁsī.
mnd11:124.6 Ñatvā vimutto na vivādametīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd11:124.7 Vimuttoti mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhena.
mnd11:124.8 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhena.
mnd11:124.9 “Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …
mnd11:124.10 “sabbe dhammā anattā”ti …pe…
mnd11:124.11 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhenāti—
mnd11:124.12 ñatvā vimutto.
mnd11:124.13 Na vivādametīti na kalahaṁ karoti, na bhaṇḍanaṁ karoti, na viggahaṁ karoti, na vivādaṁ karoti, na medhagaṁ karoti.
mnd11:124.14 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd11:124.15 “evaṁ vimuttacitto kho, aggivessana, bhikkhu na kenaci saṁvadati, na kenaci vivadati, yañca loke vuttaṁ tena ca voharati aparāmasan”ti—
mnd11:124.16 ñatvā vimutto na vivādameti.
mnd11:125.1 Bhavābhavāya na sameti dhīroti.
mnd11:125.2 Bhavābhavāyāti bhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya, kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya, kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya, kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabbhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvāya punappunābhinibbattiyā na sameti na samāgacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati.
mnd11:125.3 Dhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—
mnd11:125.4 bhavābhavāya na sameti dhīro.
mnd11:126.1 Tenāha bhagavā—
mnd11:127.1 “Ete ca ñatvā upanissitāti,
mnd11:127.2 Ñatvā munī nissaye so vimaṁsī;
mnd11:127.3 Ñatvā vimutto na vivādameti,
mnd11:127.4 Bhavābhavāya na sameti dhīro”ti.
mnd11:128.1 Kalahavivādasuttaniddeso ekādasamo.
mnd12:0.1 Mahāniddesa
mnd12:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd12:0.3 12. Cūḷabyūhasuttaniddesa
mnd12:1.1 Atha cūḷabyūhasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd12:2.1 Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā,
mnd12:2.2 Viggayha nānā kusalā vadanti;
mnd12:2.3 Yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ,
mnd12:2.4 Idaṁ paṭikkosamakevalī so.
mnd12:3.1 Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānāti.
mnd12:3.2 Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;
mnd12:3.3 te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti.
mnd12:3.4 Yathā agārikā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;
mnd12:3.5 evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā, te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasantīti—
mnd12:3.6 sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā.
mnd12:4.1 Viggayha nānā kusalā vadantīti.
mnd12:4.2 Viggayhāti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā nānā vadanti vividhaṁ vadanti aññoññaṁ vadanti puthu vadanti, na ekaṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd12:4.3 Kusalāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd12:4.4 viggayha nānā kusalā vadanti.
mnd12:5.1 Yo evaṁ jānāti sa vedi dhammanti.
mnd12:5.2 Yo imaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ jānāti so dhammaṁ vedi aññāsi apassi paṭivijjhīti—
mnd12:5.3 yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ.
mnd12:6.1 Idaṁ paṭikkosamakevalī soti.
mnd12:6.2 Yo imaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ paṭikkosati, akevalī so asamatto so aparipuṇṇo so hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti—
mnd12:6.3 idaṁ paṭikkosamakevalī so.
mnd12:7.1 Tenāha so nimmito—
mnd12:8.1 “Sakaṁ sakaṁ diṭṭhiparibbasānā,
mnd12:8.2 Viggayha nānā kusalā vadanti;
mnd12:8.3 Yo evaṁ jānāti sa vedi dhammaṁ,
mnd12:8.4 Idaṁ paṭikkosamakevalī so”ti.
mnd12:9.1 Evampi viggayha vivādayanti,
mnd12:9.2 Bālo paro akkusaloti cāhu;
mnd12:9.3 Sacco nu vādo katamo imesaṁ,
mnd12:9.4 Sabbeva hīme kusalāvadānā.
mnd12:10.1 Evampi viggayha vivādayantīti.
mnd12:10.2 Evaṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—
mnd12:10.3 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
mnd12:10.4 nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
mnd12:10.5 evampi viggayha vivādayanti.
mnd12:11.1 Bālo paro akkusaloti cāhūti.
mnd12:11.2 Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto akusalo avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī duppaññoti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd12:11.3 bālo paro akkusaloti cāhu.
mnd12:12.1 Sacco nu vādo katamo imesanti.
mnd12:12.2 Imesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ vādo katamo sacco taccho tatho bhūto yāthāvo aviparītoti—
mnd12:12.3 sacco nu vādo katamo imesaṁ.
mnd12:13.1 Sabbeva hīme kusalāvadānāti.
mnd12:13.2 Sabbevime samaṇabrāhmaṇā kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd12:13.3 sabbeva hīme kusalāvadānā.
mnd12:14.1 Tenāha so nimmito—
mnd12:15.1 “Evampi viggayha vivādayanti,
mnd12:15.2 Bālo paro akkusaloti cāhu;
mnd12:15.3 Sacco nu vādo katamo imesaṁ,
mnd12:15.4 Sabbeva hīme kusalāvadānā”ti.
mnd12:16.1 Parassa ce dhammamanānujānaṁ,
mnd12:16.2 Bālomako hoti nihīnapañño;
mnd12:16.3 Sabbeva bālā sunihīnapaññā,
mnd12:16.4 Sabbevime diṭṭhiparibbasānā.
mnd12:17.1 Parassa ce dhammamanānujānanti.
mnd12:17.2 Parassa dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ anānujānanto anānupassanto anānumananto anānumaññanto anānumodantoti—
mnd12:17.3 parassa ce dhammamanānujānaṁ.
mnd12:18.1 Bālomako hoti nihīnapaññoti.
mnd12:18.2 Paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto, hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapaññoti—
mnd12:18.3 bālomako hoti nihīnapañño.
mnd12:19.1 Sabbeva bālā sunihīnapaññāti.
mnd12:19.2 Sabbevime samaṇabrāhmaṇā bālā hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā, sabbeva hīnapaññā nihīnapaññā omakapaññā lāmakapaññā chatukkapaññā parittapaññāti—
mnd12:19.3 sabbeva bālā sunihīnapaññā.
mnd12:20.1 Sabbevime diṭṭhiparibbasānāti.
mnd12:20.2 Sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;
mnd12:20.3 te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti.
mnd12:20.4 Yathā agārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;
mnd12:20.5 evamevaṁ sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā …pe…
mnd12:20.6 parivasantīti—
mnd12:20.7 sabbevime diṭṭhiparibbasānā.
mnd12:21.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:22.1 “Parassa ce dhammamanānujānaṁ,
mnd12:22.2 Bālomako hoti nihīnapañño;
mnd12:22.3 Sabbeva bālā sunihīnapaññā,
mnd12:22.4 Sabbevime diṭṭhiparibbasānā”ti.
mnd12:23.1 Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā,
mnd12:23.2 Saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā;
mnd12:23.3 Na tesaṁ koci parihīnapañño,
mnd12:23.4 Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā.
mnd12:24.1 Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātāti.
mnd12:24.2 Sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā anavīvadātā avodātā apariyodātā saṅkiliṭṭhā saṅkilesikāti—
mnd12:24.3 sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā.
mnd12:25.1 Saṁsuddhapaññā kusalā mutīmāti.
mnd12:25.2 Suddhapaññā visuddhapaññā parisuddhapaññā vodātapaññā pariyodātapaññā.
mnd12:25.3 Atha vā suddhadassanā visuddhadassanā parisuddhadassanā vodātadassanā pariyodātadassanāti—
mnd12:25.4 saṁsuddhapaññā.
mnd12:25.5 Kusalāti kusalā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvinoti—
mnd12:25.6 saṁsuddhapaññā kusalā.
mnd12:25.7 Mutīmāti mutimā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvinoti—
mnd12:25.8 saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā.
mnd12:26.1 Tesaṁ na koci parihīnapaññoti.
mnd12:26.2 Tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ na koci hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapañño atthi.
mnd12:26.3 Sabbeva seṭṭhapaññā visiṭṭhapaññā pāmokkhapaññā uttamapaññā pavarapaññāti—
mnd12:26.4 tesaṁ na koci parihīnapañño.
mnd12:27.1 Diṭṭhī hi tesampi tathā samattāti.
mnd12:27.2 Tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti—
mnd12:27.3 diṭṭhī hi tesampi tathā samattā.
mnd12:28.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:29.1 “Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā,
mnd12:29.2 Saṁsuddhapaññā kusalā mutīmā;
mnd12:29.3 Tesaṁ na koci parihīnapañño,
mnd12:29.4 Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā”ti.
mnd12:30.1 Na vāhametaṁ tathiyanti brūmi,
mnd12:30.2 Yamāhu bālā mithu aññamaññaṁ;
mnd12:30.3 Sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ,
mnd12:30.4 Tasmā hi bāloti paraṁ dahanti.
mnd12:31.1 Na vāhametaṁ tathiyanti brūmīti.
mnd12:31.2 Nāti paṭikkhepo.
mnd12:31.3 Etanti “dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni nāhaṁ etaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
mnd12:31.4 na vāhametaṁ tathiyanti brūmi.
mnd12:32.1 Yamāhu bālā mithu aññamaññanti.
mnd12:32.2 Mithūti dve janā, dve kalahakārakā, dve bhaṇḍanakārakā, dve bhassakārakā, dve vivādakārakā, dve adhikaraṇakārakā, dve vādino, dve sallapakā;
mnd12:32.3 te aññamaññaṁ bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd12:32.4 yamāhu bālā mithu aññamaññaṁ.
mnd12:33.1 Sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccanti.
mnd12:33.2 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—
mnd12:33.3 sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ.
mnd12:33.4 “Asassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti …pe…
mnd12:33.5 “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—
mnd12:33.6 sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ.
mnd12:34.1 Tasmā hi bāloti paraṁ dahantīti.
mnd12:34.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā paraṁ bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti dahanti passanti dakkhanti olokenti nijjhāyanti upaparikkhantīti—
mnd12:34.3 tasmā hi bāloti paraṁ dahanti.
mnd12:35.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:36.1 “Na vāhametaṁ tathiyanti brūmi,
mnd12:36.2 Yamāhu bālā mithu aññamaññaṁ;
mnd12:36.3 Sakaṁ sakaṁ diṭṭhimakaṁsu saccaṁ,
mnd12:36.4 Tasmā hi bāloti paraṁ dahantī”ti.
mnd12:37.1 Yamāhu saccaṁ tathiyanti eke,
mnd12:37.2 Tamāhu aññepi tucchaṁ musāti;
mnd12:37.3 Evampi viggayha vivādayanti,
mnd12:37.4 Kasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.
mnd12:38.1 Yamāhu saccaṁ tathiyanti eketi.
mnd12:38.2 Yaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ saccaṁ tacchaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd12:38.3 yamāhu saccaṁ tathiyanti eke.
mnd12:39.1 Tamāhu aññepi tucchaṁ musātīti.
mnd12:39.2 Tameva dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “tucchaṁ etaṁ, musā etaṁ, abhūtaṁ etaṁ, alikaṁ etaṁ, ayāthāvaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd12:39.3 tamāhu aññepi tucchaṁ musāti.
mnd12:40.1 Evampi viggayha vivādayantīti.
mnd12:40.2 Evaṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—
mnd12:40.3 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
mnd12:40.4 nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
mnd12:40.5 evampi viggayha vivādayanti.
mnd12:41.1 Kasmā na ekaṁ samaṇā vadantīti.
mnd12:41.2 Kasmāti kasmā kiṅkāraṇā kiṁhetu kiṁpaccayā kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā na ekaṁ vadanti nānā vadanti vividhaṁ vadanti aññoññaṁ vadanti puthu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd12:41.3 kasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.
mnd12:42.1 Tenāha so nimmito—
mnd12:43.1 “Yamāhu saccaṁ tathiyanti eke,
mnd12:43.2 Tamāhu aññepi tucchaṁ musāti;
mnd12:43.3 Evampi viggayha vivādayanti,
mnd12:43.4 Kasmā na ekaṁ samaṇā vadantī”ti.
mnd12:44.1 Ekañhi saccaṁ na dutīyamatthi,
mnd12:44.2 Yasmiṁ pajā no vivade pajānaṁ;
mnd12:44.3 Nānā te saccāni sayaṁ thunanti,
mnd12:44.4 Tasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.
mnd12:45.1 Ekañhi saccaṁ na dutīyamatthīti.
mnd12:45.2 Ekaṁ saccaṁ vuccati dukkhanirodho nibbānaṁ.
mnd12:45.3 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd12:45.4 Atha vā ekaṁ saccaṁ vuccati—
mnd12:45.5 maggasaccaṁ, niyyānasaccaṁ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—
mnd12:45.6 sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhīti—
mnd12:45.7 ekañhi saccaṁ na dutīyamatthi.
mnd12:46.1 Yasmiṁ pajā no vivade pajānanti.
mnd12:46.2 Yasminti yasmiṁ sacce.
mnd12:46.3 Pajāti sattādhivacanaṁ.
mnd12:46.4 Pajānanti yaṁ saccaṁ pajānantā ājānantā vijānantā paṭivijānantā paṭivijjhantā na kalahaṁ kareyyuṁ, na bhaṇḍanaṁ kareyyuṁ, na viggahaṁ kareyyuṁ, na vivādaṁ kareyyuṁ, na medhagaṁ kareyyuṁ, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyyuṁ, vinodeyyuṁ, byantiṁ kareyyuṁ, anabhāvaṁ gameyyunti—
mnd12:46.5 yasmiṁ pajā no vivade pajānaṁ.
mnd12:47.1 Nānā te saccāni sayaṁ thunantīti.
mnd12:47.2 Nānā te saccāni sayaṁ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd12:47.3 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti sayaṁ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd12:47.4 “Asassato loko …pe…
mnd12:47.5 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti sayaṁ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd12:47.6 nānā te saccāni sayaṁ thunanti.
mnd12:48.1 Tasmā na ekaṁ samaṇā vadantīti.
mnd12:48.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā na ekaṁ vadanti nānā vadanti vividhaṁ vadanti aññoññaṁ vadanti puthu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd12:48.3 tasmā na ekaṁ samaṇā vadanti.
mnd12:49.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:50.1 “Ekañhi saccaṁ na dutīyamatthi,
mnd12:50.2 Yasmiṁ pajā no vivade pajānaṁ;
mnd12:50.3 Nānā te saccāni sayaṁ thunanti,
mnd12:50.4 Tasmā na ekaṁ samaṇā vadantī”ti.
mnd12:51.1 Kasmā nu saccāni vadanti nānā,
mnd12:51.2 Pavādiyāse kusalāvadānā;
mnd12:51.3 Saccāni sutāni bahūni nānā,
mnd12:51.4 Udāhu te takkamanussaranti.
mnd12:52.1 Kasmā nu saccāni vadanti nānāti.
mnd12:52.2 Kasmāti kasmā kiṅkāraṇā kiṁhetu kiṁpaccayā kiṁnidānā saccāni nānā vadanti, vividhāni vadanti, aññoññāni vadanti, puthūni vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd12:52.3 kasmā nu saccāni vadanti nānā.
mnd12:53.1 Pavādiyāse kusalāvadānāti.
mnd12:53.2 Pavādiyāseti vippavadantītipi pavādiyāse.
mnd12:53.3 Atha vā sakaṁ sakaṁ diṭṭhigataṁ pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd12:53.4 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd12:53.5 “Asassato loko …pe…
mnd12:53.6 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd12:53.7 Kusalāvadānāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd12:53.8 pavādiyāse kusalāvadānā.
mnd12:54.1 Saccāni sutāni bahūni nānāti saccāni sutāni bahukāni nānāni vividhāni aññoññāni puthūnīti—
mnd12:54.2 saccāni sutāni bahūni nānā.
mnd12:55.1 Udāhu te takkamanussarantīti udāhu takkena saṅkappena yāyanti nīyanti vuyhanti saṁharīyantīti.
mnd12:55.2 Evampi udāhu te takkamanussaranti.
mnd12:55.3 Atha vā takkapariyāhataṁ vīmaṁsānucaritaṁ sayaṁ paṭibhānaṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti.
mnd12:55.4 Evampi udāhu te takkamanussaranti.
mnd12:56.1 Tenāha so nimmito—
mnd12:57.1 “Kasmā nu saccāni vadanti nānā,
mnd12:57.2 Pavādiyāse kusalāvadānā;
mnd12:57.3 Saccāni sutāni bahūni nānā,
mnd12:57.4 Udāhu te takkamanussarantī”ti.
mnd12:58.1 Na heva saccāni bahūni nānā,
mnd12:58.2 Aññatra saññāya niccāni loke;
mnd12:58.3 Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā,
mnd12:58.4 Saccaṁ musāti dvayadhammamāhu.
mnd12:59.1 Na heva saccāni bahūni nānāti na heva saccāni bahukāni nānāni vividhāni aññoññāni puthūnīti—
mnd12:59.2 na heva saccāni bahūni nānā.
mnd12:60.1 Aññatra saññāya niccāni loketi aññatra saññāya niccaggāhā ekaññeva saccaṁ loke kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyati—
mnd12:60.2 dukkhanirodho nibbānaṁ.
mnd12:60.3 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd12:60.4 Atha vā ekaṁ saccaṁ vuccati maggasaccaṁ, niyyānasaccaṁ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—
mnd12:60.5 sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhīti—
mnd12:60.6 aññatra saññāya niccāni loke.
mnd12:61.1 Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā, saccaṁ musāti dvayadhammamāhūti.
mnd12:61.2 Takkaṁ vitakkaṁ saṅkappaṁ takkayitvā vitakkayitvā saṅkappayitvā diṭṭhigatāni janenti sañjanenti nibbattenti abhinibbattenti.
mnd12:61.3 Diṭṭhigatāni janetvā sañjanetvā nibbattetvā abhinibbattetvā “mayhaṁ saccaṁ tuyhaṁ musā”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd12:61.4 takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā saccaṁ musāti dvayadhammamāhu.
mnd12:62.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:63.1 “Na heva saccāni bahūni nānā,
mnd12:63.2 Aññatra saññāya niccāni loke;
mnd12:63.3 Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā,
mnd12:63.4 Saccaṁ musāti dvayadhammamāhū”ti.
mnd12:64.1 Diṭṭhe sute sīlavate mute vā,
mnd12:64.2 Ete ca nissāya vimānadassī;
mnd12:64.3 Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno,
mnd12:64.4 Bālo paro akkusaloti cāha.
mnd12:65.1 Diṭṭhe sute sīlavate mute vā, ete ca nissāya vimānadassīti.
mnd12:65.2 Diṭṭhaṁ vā diṭṭhasuddhiṁ vā, sutaṁ vā sutasuddhiṁ vā, sīlaṁ vā sīlasuddhiṁ vā, vataṁ vā vatasuddhiṁ vā, mutaṁ vā mutasuddhiṁ vā nissāya upanissāya gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—
mnd12:65.3 diṭṭhe sute sīlavate mute vā.
mnd12:65.4 Ete ca nissāya vimānadassīti.
mnd12:65.5 Na sammānetītipi vimānadassī.
mnd12:65.6 Atha vā domanassaṁ janetītipi vimānadassīti—
mnd12:65.7 diṭṭhe sute sīlavate mute vā ete ca nissāya vimānadassī.
mnd12:66.1 Vinicchaye ṭhatvā pahassamānoti.
mnd12:66.2 Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.
mnd12:66.3 Diṭṭhivinicchaye vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā patiṭṭhahitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—
mnd12:66.4 vinicchaye ṭhatvā.
mnd12:66.5 Pahassamānoti tuṭṭho hoti haṭṭho pahaṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappo.
mnd12:66.6 Atha vā dantavidaṁsakaṁ pahassamānoti—
mnd12:66.7 vinicchaye ṭhatvā pahassamāno.
mnd12:67.1 Bālo paro akkusaloti cāhāti.
mnd12:67.2 Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto akusalo avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī amedhāvī duppaññoti, evamāha evaṁ katheti evaṁ bhaṇati evaṁ dīpayati evaṁ voharatīti—
mnd12:67.3 bālo paro akkusaloti cāha.
mnd12:68.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:69.1 “Diṭṭhe sute sīlavate mute vā,
mnd12:69.2 Ete ca nissāya vimānadassī;
mnd12:69.3 Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno,
mnd12:69.4 Bālo paro akkusaloti cāhā”ti.
mnd12:70.1 Yeneva bāloti paraṁ dahāti,
mnd12:70.2 Tenātumānaṁ kusaloti cāha;
mnd12:70.3 Sayamattanā so kusalāvadāno,
mnd12:70.4 Aññaṁ vimāneti tadeva pāva.
mnd12:71.1 Yeneva bāloti paraṁ dahātīti.
mnd12:71.2 Yeneva hetunā yena paccayena yena kāraṇena yena pabhavena paraṁ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dahati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti—
mnd12:71.3 yeneva bāloti paraṁ dahāti.
mnd12:72.1 Tenātumānaṁ kusaloti cāhāti.
mnd12:72.2 Ātumāno vuccati attā.
mnd12:72.3 Sopi teneva hetunā tena paccayena tena kāraṇena tena pabhavena attānaṁ ahamasmi kusalo paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—
mnd12:72.4 tenātumānaṁ kusaloti cāha.
mnd12:73.1 Sayamattanā so kusalāvadānoti.
mnd12:73.2 Sayameva attānaṁ kusalavādo paṇḍitavādo thiravādo ñāyavādo hetuvādo lakkhaṇavādo kāraṇavādo ṭhānavādo sakāya laddhiyāti—
mnd12:73.3 sayamattanā so kusalāvadāno.
mnd12:74.1 Aññaṁ vimāneti tadeva pāvāti.
mnd12:74.2 Na sammānetītipi aññaṁ vimāneti.
mnd12:74.3 Atha vā domanassaṁ janetītipi aññaṁ vimāneti.
mnd12:74.4 Tadeva pāvāti tadeva taṁ diṭṭhigataṁ pāvadati “itipāyaṁ puggalo micchādiṭṭhiko viparītadassano”ti—
mnd12:74.5 aññaṁ vimāneti tadeva pāvada.
mnd12:75.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:76.1 “Yeneva bāloti paraṁ dahāti,
mnd12:76.2 Tenātumānaṁ kusaloti cāha;
mnd12:76.3 Sayamattanā so kusalāvadāno,
mnd12:76.4 Aññaṁ vimāneti tadeva pāvā”ti.
mnd12:77.1 Atisāradiṭṭhiyā so samatto,
mnd12:77.2 Mānena matto paripuṇṇamānī;
mnd12:77.3 Sayameva sāmaṁ manasābhisitto,
mnd12:77.4 Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā.
mnd12:78.1 Atisāradiṭṭhiyā so samattoti.
mnd12:78.2 Atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.
mnd12:78.3 Kiṅkāraṇā atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni?
mnd12:78.4 Sabbā tā diṭṭhiyo kāraṇātikkantā lakkhaṇātikkantā ṭhānātikkantā, taṅkāraṇā atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.
mnd12:78.5 Sabbepi titthiyā atisāradiṭṭhiyā.
mnd12:78.6 Kiṅkāraṇā sabbepi titthiyā atisāradiṭṭhiyā?
mnd12:78.7 Te aññamaññaṁ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā diṭṭhigatāni janenti sañjanenti nibbattenti abhinibbattenti, taṅkāraṇā sabbepi titthiyā atisāradiṭṭhiyā.
mnd12:78.8 Atisāradiṭṭhiyā so samattoti.
mnd12:78.9 Atisāradiṭṭhiyā samatto paripuṇṇo anomoti—
mnd12:78.10 atisāradiṭṭhiyā so samatto.
mnd12:79.1 Mānena matto paripuṇṇamānīti.
mnd12:79.2 Sakāya diṭṭhiyā diṭṭhimānena matto pamatto ummatto atimattoti—
mnd12:79.3 mānena matto.
mnd12:79.4 Paripuṇṇamānīti paripuṇṇamānī samattamānī anomamānīti—
mnd12:79.5 mānena matto paripuṇṇamānī.
mnd12:80.1 Sayameva sāmaṁ manasābhisittoti.
mnd12:80.2 Sayameva attānaṁ cittena abhisiñcati “ahamasmi kusalo paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī”ti—
mnd12:80.3 sayameva sāmaṁ manasābhisitto.
mnd12:81.1 Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattāti.
mnd12:81.2 Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti—
mnd12:81.3 diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā.
mnd12:82.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:83.1 “Atisāradiṭṭhiyā so samatto,
mnd12:83.2 Mānena matto paripuṇṇamānī;
mnd12:83.3 Sayameva sāmaṁ manasābhisitto,
mnd12:83.4 Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā”ti.
mnd12:84.1 Parassa ce hi vacasā nihīno,
mnd12:84.2 Tumo sahā hoti nihīnapañño;
mnd12:84.3 Atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro,
mnd12:84.4 Na koci bālo samaṇesu atthi.
mnd12:85.1 Parassa ce hi vacasā nihīnoti parassa ce vācāya vacanena ninditakāraṇā garahitakāraṇā upavaditakāraṇā paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti—
mnd12:85.2 parassa ce hi vacasā nihīno.
mnd12:85.3 Tumo sahā hoti nihīnapaññoti.
mnd12:85.4 Sopi teneva sahā hoti hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapaññoti—
mnd12:85.5 tumo sahā hoti nihīnapañño.
mnd12:86.1 Atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīroti atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—
mnd12:86.2 atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro.
mnd12:87.1 Na koci bālo samaṇesu atthīti.
mnd12:87.2 Samaṇesu na koci bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto atthi, sabbeva seṭṭhapaññā visiṭṭhapaññā pāmokkhapaññā uttamapaññā pavarapaññāti—
mnd12:87.3 na koci bālo samaṇesu atthi.
mnd12:88.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:89.1 “Parassa ce hi vacasā nihīno,
mnd12:89.2 Tumo sahā hoti nihīnapañño;
mnd12:89.3 Atha ce sayaṁ vedagū hoti dhīro,
mnd12:89.4 Na koci bālo samaṇesu atthī”ti.
mnd12:90.1 Aññaṁ ito yābhivadanti dhammaṁ,
mnd12:90.2 Aparaddhā suddhimakevalī te;
mnd12:90.3 Evampi titthyā puthuso vadanti,
mnd12:90.4 Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā.
mnd12:91.1 Aññaṁ ito yābhivadanti dhammaṁ, aparaddhā suddhimakevalī teti.
mnd12:91.2 Ito aññaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ ye abhivadanti, te suddhimaggaṁ visuddhimaggaṁ parisuddhimaggaṁ vodātamaggaṁ pariyodātamaggaṁ viraddhā aparaddhā khalitā galitā aññāya aparaddhā akevalī te, asamattā te, aparipuṇṇā te, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti—
mnd12:91.3 aññaṁ ito yābhivadanti dhammaṁ, aparaddhā suddhimakevalī te.
mnd12:92.1 Evampi titthyā puthuso vadantīti.
mnd12:92.2 Titthaṁ vuccati diṭṭhigataṁ.
mnd12:92.3 Titthiyā vuccanti diṭṭhigatikā.
mnd12:92.4 Puthudiṭṭhiyā puthudiṭṭhigatāni vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd12:92.5 evampi titthyā puthuso vadanti.
mnd12:93.1 Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattāti.
mnd12:93.2 Sakāya diṭṭhiyā diṭṭhirāgena rattā abhirattāti—
mnd12:93.3 sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā.
mnd12:94.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:95.1 “Aññaṁ ito yābhivadanti dhammaṁ,
mnd12:95.2 Aparaddhā suddhimakevalī te;
mnd12:95.3 Evampi titthyā puthuso vadanti,
mnd12:95.4 Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā”ti.
mnd12:96.1 Idheva suddhiṁ iti vādayanti,
mnd12:96.2 Nāññesu dhammesu visuddhimāhu;
mnd12:96.3 Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā,
mnd12:96.4 Sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā.
mnd12:97.1 Idheva suddhiṁ iti vādayantīti.
mnd12:97.2 Idha suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd12:97.3 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti idha suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd12:97.4 “Asassato loko …pe…
mnd12:97.5 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti idha suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd12:97.6 idheva suddhiṁ iti vādayanti.
mnd12:98.1 Nāññesu dhammesu visuddhimāhūti.
mnd12:98.2 Attano satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ ṭhapetvā sabbe paravāde khipanti ukkhipanti parikkhipanti.
mnd12:98.3 “So satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā, mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā, muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd12:98.4 nāññesu dhammesu visuddhimāhu.
mnd12:99.1 Evampi titthyā puthuso niviṭṭhāti.
mnd12:99.2 Titthaṁ vuccati diṭṭhigataṁ.
mnd12:99.3 Titthiyā vuccanti diṭṭhigatikā.
mnd12:99.4 Puthudiṭṭhiyā puthudiṭṭhigatesu niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—
mnd12:99.5 evampi titthyā puthuso niviṭṭhā.
mnd12:100.1 Sakāyane tattha daḷhaṁ vadānāti.
mnd12:100.2 Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādā thiravādā balikavādā avaṭṭhitavādāti—
mnd12:100.3 sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā.
mnd12:101.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:102.1 “Idheva suddhiṁ iti vādayanti,
mnd12:102.2 Nāññesu dhammesu visuddhimāhu;
mnd12:102.3 Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā,
mnd12:102.4 Sakāyane tattha daḷhaṁ vadānā”ti.
mnd12:103.1 Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno,
mnd12:103.2 Kamettha bāloti paraṁ daheyya;
mnd12:103.3 Sayaṁva so medhagamāvaheyya,
mnd12:103.4 Paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhammaṁ.
mnd12:104.1 Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadānoti.
mnd12:104.2 Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādo thiravādo balikavādo avaṭṭhitavādoti—
mnd12:104.3 sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno.
mnd12:105.1 Kamettha bāloti paraṁ daheyyāti.
mnd12:105.2 Etthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā paraṁ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato kaṁ daheyya kaṁ passeyya kaṁ dakkheyya kaṁ olokeyya kaṁ nijjhāyeyya kaṁ upaparikkheyyāti—
mnd12:105.3 kamettha bāloti paraṁ daheyya.
mnd12:106.1 Sayaṁva so medhagamāvaheyya, paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhammanti.
mnd12:106.2 Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto asuddhidhammo avisuddhidhammo aparisuddhidhammo avodātadhammoti—
mnd12:106.3 evaṁ vadanto evaṁ kathento evaṁ bhaṇanto evaṁ dīpayanto evaṁ voharanto sayameva kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ āvaheyya samāvaheyya āhareyya samāhareyya ākaḍḍheyya samākaḍḍheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniviseyyāti—
mnd12:106.4 sayaṁva so medhagamāvaheyya paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhammaṁ.
mnd12:107.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:108.1 “Sakāyane vāpi daḷhaṁ vadāno,
mnd12:108.2 Kamettha bāloti paraṁ daheyya;
mnd12:108.3 Sayaṁva so medhagamāvaheyya,
mnd12:108.4 Paraṁ vadaṁ bālamasuddhidhamman”ti.
mnd12:109.1 Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya,
mnd12:109.2 Uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti;
mnd12:109.3 Hitvāna sabbāni vinicchayāni,
mnd12:109.4 Na medhagaṁ kubbati jantu loke.
mnd12:110.1 Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāyāti.
mnd12:110.2 Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.
mnd12:110.3 Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā patiṭṭhahitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti vinicchaye ṭhatvā.
mnd12:110.4 Sayaṁ pamāyāti sayaṁ pamāya paminitvā.
mnd12:110.5 “Ayaṁ satthā sabbaññū”ti sayaṁ pamāya paminitvā,
mnd12:110.6 “ayaṁ dhammo svākkhāto …
mnd12:110.7 ayaṁ gaṇo suppaṭipanno …
mnd12:110.8 ayaṁ diṭṭhi bhaddikā …
mnd12:110.9 ayaṁ paṭipadā supaññattā …
mnd12:110.10 ayaṁ maggo niyyāniko”ti sayaṁ pamāya paminitvāti—
mnd12:110.11 vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya.
mnd12:111.1 Uddhaṁsa lokasmiṁ vivādametīti.
mnd12:111.2 Uddhaṁso vuccati anāgataṁ.
mnd12:111.3 Attano vādaṁ uddhaṁ ṭhapetvā sayameva kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ eti upeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti.
mnd12:111.4 Evampi uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti.
mnd12:111.5 Atha vā aññena uddhaṁ vādena saddhiṁ kalahaṁ karoti bhaṇḍanaṁ karoti viggahaṁ karoti vivādaṁ karoti medhagaṁ karoti—
mnd12:111.6 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
mnd12:111.7 nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.
mnd12:111.8 Evampi uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti.
mnd12:112.1 Hitvāna sabbāni vinicchayānīti.
mnd12:112.2 Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni.
mnd12:112.3 Diṭṭhivinicchayā sabbe vinicchaye hitvā cajitvā pariccajitvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
mnd12:112.4 hitvāna sabbāni vinicchayāni.
mnd12:113.1 Na medhagaṁ kubbati jantu loketi.
mnd12:113.2 Na kalahaṁ karoti, na bhaṇḍanaṁ karoti, na viggahaṁ karoti, na vivādaṁ karoti, na medhagaṁ karoti.
mnd12:113.3 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd12:113.4 “evaṁ vimuttacitto kho, aggivessana, bhikkhu na kenaci saṁvadati, na kenaci vivadati, yañca loke vuttaṁ tena ca voharati aparāmasan”ti.
mnd12:113.5 Jantūti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo.
mnd12:113.6 Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd12:113.7 na medhagaṁ kubbati jantu loketi.
mnd12:114.1 Tenāha bhagavā—
mnd12:115.1 “Vinicchaye ṭhatvā sayaṁ pamāya,
mnd12:115.2 Uddhaṁsa lokasmiṁ vivādameti;
mnd12:115.3 Hitvāna sabbāni vinicchayāni,
mnd12:115.4 Na medhagaṁ kubbati jantu loke”ti.
mnd12:116.1 Cūḷabyūhasuttaniddeso dvādasamo.
mnd13:0.1 Mahāniddesa
mnd13:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd13:0.3 13. Mahābyūhasuttaniddesa
mnd13:1.1 Atha mahābyūhasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd13:2.1 Ye kecime diṭṭhiparibbasānā,
mnd13:2.2 Idameva saccanti ca vādayanti;
mnd13:2.3 Sabbeva te nindamanvānayanti,
mnd13:2.4 Atho pasaṁsampi labhanti tattha.
mnd13:3.1 Ye kecime diṭṭhiparibbasānāti.
mnd13:3.2 Ye kecīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
mnd13:3.3 ye kecīti.
mnd13:3.4 Diṭṭhiparibbasānāti.
mnd13:3.5 Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā;
mnd13:3.6 te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṁ aññataraññataraṁ diṭṭhigataṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṁvasanti āvasanti parivasanti.
mnd13:3.7 Yathā agārikā vā gharesu vasanti, sāpattikā vā āpattīsu vasanti, sakilesā vā kilesesu vasanti;
mnd13:3.8 evamevaṁ santeke …pe…
mnd13:3.9 parivasantīti—
mnd13:3.10 ye kecime diṭṭhiparibbasānā.
mnd13:4.1 Idameva saccanti ca vādayantīti.
mnd13:4.2 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd13:4.3 “Asassato loko …pe…
mnd13:4.4 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd13:4.5 idameva saccanti ca vādayanti.
mnd13:5.1 Sabbeva te nindamanvānayantīti.
mnd13:5.2 Sabbeva te samaṇabrāhmaṇā nindameva anventi, garahameva anventi, akittimeva anventi;
mnd13:5.3 sabbe ninditāyeva honti, garahitāyeva honti, akittitāyeva hontīti—
mnd13:5.4 sabbeva te nindamanvānayanti.
mnd13:6.1 Atho pasaṁsampi labhanti tatthāti.
mnd13:6.2 Tattha sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā pasaṁsaṁ thomanaṁ kittiṁ vaṇṇahārikaṁ labhanti paṭilabhanti upagacchanti vindantīti—
mnd13:6.3 atho pasaṁsampi labhanti tattha.
mnd13:7.1 Tenāha so nimmito—
mnd13:8.1 “Ye kecime diṭṭhiparibbasānā,
mnd13:8.2 Idameva saccanti ca vādayanti;
mnd13:8.3 Sabbeva te nindamanvānayanti,
mnd13:8.4 Atho pasaṁsampi labhanti tatthā”ti.
mnd13:9.1 Appañhi etaṁ na alaṁ samāya,
mnd13:9.2 Duve vivādassa phalāni brūmi;
mnd13:9.3 Etampi disvā na vivādayetha,
mnd13:9.4 Khemābhipassaṁ avivādabhūmiṁ.
mnd13:10.1 Appañhi etaṁ na alaṁ samāyāti.
mnd13:10.2 Appañhi etanti appakaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, thokakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etanti—
mnd13:10.3 appañhi etaṁ.
mnd13:10.4 Na alaṁ samāyāti nālaṁ rāgassa samāya, dosassa samāya, mohassa samāya, kodhassa … upanāhassa … makkhassa … paḷāsassa … issāya … macchariyassa … māyāya … sāṭheyyassa … thambhassa … sārambhassa … mānassa … atimānassa … madassa … pamādassa … sabbakilesānaṁ … sabbaduccaritānaṁ … sabbadarathānaṁ … sabbapariḷāhānaṁ … sabbasantāpānaṁ … sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ samāya upasamāya vūpasamāya nibbānāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyāti—
mnd13:10.5 appañhi etaṁ na alaṁ samāya.
mnd13:11.1 Duve vivādassa phalāni brūmīti.
mnd13:11.2 Diṭṭhikalahassa diṭṭhibhaṇḍanassa diṭṭhiviggahassa diṭṭhivivādassa diṭṭhimedhagassa dve phalāni honti—
mnd13:11.3 jayaparājayo hoti, lābhālābho hoti, yasāyaso hoti, nindāpasaṁso hoti, sukhadukkhaṁ hoti, somanassadomanassaṁ hoti, iṭṭhāniṭṭhaṁ hoti, anunayapaṭighaṁ hoti, ugghātinigghāti hoti, anurodhavirodho hoti.
mnd13:11.4 Atha vā taṁ kammaṁ nirayasaṁvattanikaṁ, tiracchānayonisaṁvattanikaṁ, pettivisayasaṁvattanikanti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
mnd13:11.5 duve vivādassa phalāni brūmi.
mnd13:12.1 Etampi disvā na vivādayethāti.
mnd13:12.2 Etampi disvāti etaṁ ādīnavaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā diṭṭhikalahesu diṭṭhibhaṇḍanesu diṭṭhiviggahesu diṭṭhivivādesu diṭṭhimedhagesūti—
mnd13:12.3 etampi disvā.
mnd13:12.4 Na vivādayethāti na kalahaṁ kareyya, na bhaṇḍanaṁ kareyya, na viggahaṁ kareyya, na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahā bhaṇḍanā viggahā vivādā medhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd13:12.5 etampi disvā na vivādayetha.
mnd13:13.1 Khemābhipassaṁ avivādabhūminti.
mnd13:13.2 Avivādabhūmiṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd13:13.3 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd13:13.4 Etaṁ avivādabhūmiṁ khemato tāṇato leṇato saraṇato abhayato accutato amatato nibbānato passanto dakkhanto olokento nijjhāyanto upaparikkhantoti—
mnd13:13.5 khemābhipassaṁ avivādabhūmiṁ.
mnd13:14.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:15.1 “Appañhi etaṁ na alaṁ samāya,
mnd13:15.2 Duve vivādassa phalāni brūmi;
mnd13:15.3 Etampi disvā na vivādayetha,
mnd13:15.4 Khemābhipassaṁ avivādabhūmin”ti.
mnd13:16.1 Yā kācimā sammutiyo puthujjā,
mnd13:16.2 Sabbāva etā na upeti vidvā;
mnd13:16.3 Anūpayo so upayaṁ kimeyya,
mnd13:16.4 Diṭṭhe sute khantimakubbamāno.
mnd13:17.1 Yā kācimā sammutiyo puthujjāti.
mnd13:17.2 Yā kācīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
mnd13:17.3 yā kācīti.
mnd13:17.4 Sammutiyoti.
mnd13:17.5 Sammutiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisammutiyo.
mnd13:17.6 Puthujjāti puthujjanehi janitā sammutiyoti puthujjā, puthu nānājanehi janitā vā sammutiyoti puthujjāti—
mnd13:17.7 yā kācimā sammutiyo puthujjā.
mnd13:18.1 Sabbāva etā na upeti vidvāti.
mnd13:18.2 Vidvā vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.
mnd13:18.3 Sabbāva etā diṭṭhisammutiyo neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
mnd13:18.4 sabbāva etā na upeti vidvā.
mnd13:19.1 Anūpayo so upayaṁ kimeyyāti.
mnd13:19.2 Upayoti dve upayā—
mnd13:19.3 taṇhūpayo ca diṭṭhūpayo ca …pe…
mnd13:19.4 ayaṁ taṇhūpayo …pe…
mnd13:19.5 ayaṁ diṭṭhūpayo.
mnd13:19.6 Tassa taṇhūpayo pahīno, diṭṭhūpayo paṭinissaṭṭho;
mnd13:19.7 taṇhūpayassa pahīnattā, diṭṭhūpayassa paṭinissaṭṭhattā anūpayo puggalo kiṁ rūpaṁ upeyya upagaccheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniveseyya attā meti.
mnd13:19.8 Kiṁ vedanaṁ …
mnd13:19.9 kiṁ saññaṁ …
mnd13:19.10 kiṁ saṅkhāre …
mnd13:19.11 kiṁ viññāṇaṁ …
mnd13:19.12 kiṁ gatiṁ …
mnd13:19.13 kiṁ upapattiṁ …
mnd13:19.14 kiṁ paṭisandhiṁ …
mnd13:19.15 kiṁ bhavaṁ …
mnd13:19.16 kiṁ saṁsāraṁ …
mnd13:19.17 kiṁ vaṭṭaṁ upeyya upagaccheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniveseyyāti—
mnd13:19.18 anūpayo so upayaṁ kimeyya.
mnd13:20.1 Diṭṭhe sute khantimakubbamānoti.
mnd13:20.2 Diṭṭhe vā diṭṭhasuddhiyā vā sute vā sutasuddhiyā vā mute vā mutasuddhiyā vā khantiṁ akubbamāno chandaṁ akubbamāno pemaṁ akubbamāno rāgaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—
mnd13:20.3 diṭṭhe sute khantimakubbamāno.
mnd13:21.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:22.1 “Yā kācimā sammutiyo puthujjā,
mnd13:22.2 Sabbāva etā na upeti vidvā;
mnd13:22.3 Anūpayo so upayaṁ kimeyya,
mnd13:22.4 Diṭṭhe sute khantimakubbamāno”ti.
mnd13:23.1 Sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ,
mnd13:23.2 Vataṁ samādāya upaṭṭhitāse;
mnd13:23.3 Idheva sikkhema athassa suddhiṁ,
mnd13:23.4 Bhavūpanītā kusalāvadānā.
mnd13:24.1 Sīluttamā saññamenāhu suddhinti.
mnd13:24.2 Santeke samaṇabrāhmaṇā sīluttamavādā;
mnd13:24.3 te sīlamattena saññamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parivisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parivimuttiṁ āhaṁsu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti.
mnd13:25.1 Samaṇamuṇḍikāputto evamāha—
mnd13:25.2 “catūhi kho ahaṁ, gahapati, dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññapemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ.
mnd13:25.3 Katamehi catūhi?
mnd13:25.4 Idha, gahapati, na kāyena pāpakammaṁ karoti, na pāpikaṁ vācaṁ bhāsati, na pāpakaṁ saṅkappaṁ saṅkappeti, na pāpakaṁ ājīvaṁ ājīvati.
mnd13:25.5 Imehi kho ahaṁ, gahapati, catūhi dhammehi samannāgataṁ purisapuggalaṁ paññapemi sampannakusalaṁ paramakusalaṁ uttamapattipattaṁ samaṇaṁ ayojjhaṁ;
mnd13:25.6 evamevaṁ santeke samaṇabrāhmaṇā sīluttamavādā;
mnd13:25.7 te sīlamattena saññamamattena saṁvaramattena avītikkamamattena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ āhaṁsu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantī”ti—
mnd13:25.8 sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ.
mnd13:26.1 Vataṁ samādāya upaṭṭhitāseti.
mnd13:26.2 Vatanti hatthivataṁ vā assavataṁ vā govataṁ vā kukkuravataṁ vā kākavataṁ vā vāsudevavataṁ vā baladevavataṁ vā puṇṇabhaddavataṁ vā maṇibhaddavataṁ vā aggivataṁ vā nāgavataṁ vā supaṇṇavataṁ vā yakkhavataṁ vā asuravataṁ vā gandhabbavataṁ vā mahārājavataṁ vā candavataṁ vā sūriyavataṁ vā indavataṁ vā brahmavataṁ vā devavataṁ vā disāvataṁ vā ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā upaṭṭhitā paccupaṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—
mnd13:26.3 vataṁ samādāya upaṭṭhitāse.
mnd13:27.1 Idheva sikkhema athassa suddhinti.
mnd13:27.2 Idhāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
mnd13:27.3 Sikkhemāti sikkhema ācarema samācarema samādāya vattemāti—
mnd13:27.4 idheva sikkhema.
mnd13:27.5 Athassa suddhinti athassa suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttinti—
mnd13:27.6 idheva sikkhema athassa suddhiṁ.
mnd13:28.1 Bhavūpanītā kusalāvadānāti.
mnd13:28.2 Bhavūpanītāti bhavūpanītā bhavūpagatā bhavajjhositā bhavādhimuttāti—
mnd13:28.3 bhavūpanītā.
mnd13:28.4 Kusalāvadānāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd13:28.5 bhavūpanītā kusalāvadānā.
mnd13:29.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:30.1 “Sīluttamā saññamenāhu suddhiṁ,
mnd13:30.2 Vataṁ samādāya upaṭṭhitāse;
mnd13:30.3 Idheva sikkhema athassa suddhiṁ,
mnd13:30.4 Bhavūpanītā kusalāvadānā”ti.
mnd13:31.1 Sace cuto sīlavatato hoti,
mnd13:31.2 Pavedhatī kamma virādhayitvā;
mnd13:31.3 Pajappatī patthayatī ca suddhiṁ,
mnd13:31.4 Satthāva hīno pavasaṁ gharamhā.
mnd13:32.1 Sace cuto sīlavatato hotīti.
mnd13:32.2 Dvīhi kāraṇehi sīlavatato cavati—
mnd13:32.3 paravicchindanāya vā cavati, anabhisambhuṇanto vā cavati.
mnd13:32.4 Kathaṁ paravicchindanāya cavati?
mnd13:32.5 Paro vicchindati so satthā na sabbaññū, dhammo na svākkhāto, gaṇo na suppaṭipanno, diṭṭhi na bhaddikā, paṭipadā na supaññattā, maggo na niyyāniko, natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā, mutti vā vimutti vā parimutti vā, natthettha sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā, muccanti vā vimuccanti vā, parimuccanti vā, hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti.
mnd13:32.6 Evaṁ paro vicchindati.
mnd13:32.7 Evaṁ vicchindiyamāno satthārā cavati, dhammakkhānā cavati, gaṇā cavati, diṭṭhiyā cavati, paṭipadāya cavati, maggato cavati.
mnd13:32.8 Evaṁ paravicchindanāya cavati.
mnd13:32.9 Kathaṁ anabhisambhuṇanto cavati?
mnd13:32.10 Sīlaṁ anabhisambhuṇanto sīlato cavati, vataṁ anabhisambhuṇanto vatato cavati, sīlabbataṁ anabhisambhuṇanto sīlabbatato cavati.
mnd13:32.11 Evaṁ anabhisambhuṇanto cavatīti—
mnd13:32.12 sace cuto sīlavatato hoti.
mnd13:33.1 Pavedhati kamma virādhayitvāti.
mnd13:33.2 Pavedhatīti sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā “viraddhaṁ mayā, aparaddhaṁ mayā, khalitaṁ mayā, galitaṁ mayā, aññāya aparaddho ahan”ti vedhati pavedhati sampavedhatīti—
mnd13:33.3 pavedhati.
mnd13:33.4 Kamma virādhayitvāti puññābhisaṅkhāraṁ vā apuññābhisaṅkhāraṁ vā āneñjābhisaṅkhāraṁ vā “viraddhaṁ mayā, aparaddhaṁ mayā, khalitaṁ mayā, galitaṁ mayā, aññāya aparaddho ahan”ti vedhati pavedhati sampavedhatīti—
mnd13:33.5 pavedhati kamma virādhayitvā.
mnd13:34.1 Pajappatī patthayatī ca suddhinti.
mnd13:34.2 Pajappatīti sīlaṁ vā jappati, vataṁ vā jappati, sīlabbataṁ vā jappati pajappati abhijappatīti—
mnd13:34.3 pajappati.
mnd13:34.4 Patthayatī ca suddhinti sīlasuddhiṁ vā pattheti, vatasuddhiṁ vā pattheti, sīlabbatasuddhiṁ vā pattheti piheti abhijappatīti—
mnd13:34.5 pajappatī patthayatī ca suddhiṁ.
mnd13:35.1 Satthāva hīno pavasaṁ gharamhāti.
mnd13:35.2 Yathā puriso gharato nikkhanto satthena pavasaṁ vasanto satthā ohīno, taṁ vā satthaṁ anubandhati sakaṁ vā gharaṁ paccāgacchati;
mnd13:35.3 evamevaṁ so diṭṭhigatiko taṁ vā satthāraṁ gaṇhāti aññaṁ vā satthāraṁ gaṇhāti, taṁ vā dhammakkhānaṁ gaṇhāti aññaṁ vā dhammakkhānaṁ gaṇhāti, taṁ vā gaṇaṁ gaṇhāti aññaṁ vā gaṇaṁ gaṇhāti, taṁ vā diṭṭhiṁ gaṇhāti aññaṁ vā diṭṭhiṁ gaṇhāti, taṁ vā paṭipadaṁ gaṇhāti aññaṁ vā paṭipadaṁ gaṇhāti, taṁ vā maggaṁ gaṇhāti aññaṁ vā maggaṁ gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti—
mnd13:35.4 satthāva hīno pavasaṁ gharamhā.
mnd13:36.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:37.1 “Sace cuto sīlavatato hoti,
mnd13:37.2 Pavedhatī kamma virādhayitvā;
mnd13:37.3 Pajappatī patthayatī ca suddhiṁ,
mnd13:37.4 Satthāva hīno pavasaṁ gharamhā”ti.
mnd13:38.1 Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ,
mnd13:38.2 Kammañca sāvajjanavajjametaṁ;
mnd13:38.3 Suddhiṁ asuddhinti apatthayāno,
mnd13:38.4 Virato care santimanuggahāya.
mnd13:39.1 Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbanti.
mnd13:39.2 Sabbā sīlasuddhiyo pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā, sabbā vatasuddhiyo pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā, sabbā sīlabbatasuddhiyo pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
mnd13:39.3 sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ.
mnd13:40.1 Kammañca sāvajjanavajjametanti.
mnd13:40.2 Sāvajjakammaṁ vuccati—
mnd13:40.3 kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ.
mnd13:40.4 Anavajjakammaṁ vuccati—
mnd13:40.5 sukkaṁ sukkavipākaṁ.
mnd13:40.6 Sāvajjañca kammaṁ anavajjañca kammaṁ pahāya pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
mnd13:40.7 kammañca sāvajjanavajjametaṁ.
mnd13:41.1 Suddhiṁ asuddhinti apatthayānoti.
mnd13:41.2 Asuddhinti asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti.
mnd13:41.3 Suddhinti suddhiṁ patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti;
mnd13:41.4 asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti;
mnd13:41.5 suddhiṁ patthenti, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni patthenti, asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni patthenti;
mnd13:41.6 suddhiṁ patthenti;
mnd13:41.7 tedhātuke kusale dhamme patthenti, asuddhiṁ patthenti, akusale dhamme patthenti, pañca kāmaguṇe patthenti, dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni patthenti, tedhātuke kusale dhamme patthenti;
mnd13:41.8 suddhiṁ patthenti, puthujjanakalyāṇakā niyāmāvakkantiṁ patthenti.
mnd13:41.9 Sekkhā aggadhammaṁ arahattaṁ patthenti.
mnd13:41.10 Arahatte patte arahā neva akusale dhamme pattheti, napi pañca kāmaguṇe pattheti, napi dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pattheti, napi tedhātuke kusale dhamme pattheti, napi niyāmāvakkantiṁ pattheti, napi aggadhammaṁ arahattaṁ pattheti.
mnd13:41.11 Patthanā samatikkanto arahā vuddhipārihānivītivatto.
mnd13:41.12 So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe…
mnd13:41.13 jātijarāmaraṇasaṁsāro natthi tassa punabbhavoti—
mnd13:41.14 suddhiṁ asuddhinti apatthayāno.
mnd13:42.1 Virato care santimanuggahāyāti.
mnd13:42.2 Viratoti suddhiasuddhiyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto, vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd13:42.3 virato.
mnd13:42.4 Careti careyya vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—
mnd13:42.5 virato care.
mnd13:42.6 Santimanuggahāyāti.
mnd13:42.7 Santiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisantiyo agaṇhanto aparāmasanto anabhinivisantoti—
mnd13:42.8 virato care santimanuggahāya.
mnd13:43.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:44.1 “Sīlabbataṁ vāpi pahāya sabbaṁ,
mnd13:44.2 Kammañca sāvajjanavajjametaṁ;
mnd13:44.3 Suddhiṁ asuddhinti apatthayāno,
mnd13:44.4 Virato care santimanuggahāyā”ti.
mnd13:45.1 Tamūpanissāya jigucchitaṁ vā,
mnd13:45.2 Atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
mnd13:45.3 Uddhaṁsarā suddhimanutthunanti,
mnd13:45.4 Avītataṇhāse bhavābhavesu.
mnd13:46.1 Tamūpanissāya jigucchitaṁ vāti.
mnd13:46.2 Santeke samaṇabrāhmaṇā tapojigucchavādā tapojigucchasārā tapojigucchanissitā ānissitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti—
mnd13:46.3 tamūpanissāya jigucchitaṁ vā.
mnd13:47.1 Atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vāti.
mnd13:47.2 Diṭṭhaṁ vā diṭṭhasuddhiṁ vā sutaṁ vā sutasuddhiṁ vā mutaṁ vā mutasuddhiṁ vā nissāya upanissāya gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—
mnd13:47.3 atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā.
mnd13:48.1 Uddhaṁsarā suddhimanutthunantīti.
mnd13:48.2 Santeke samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā.
mnd13:48.3 Katame te samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā?
mnd13:48.4 Ye te samaṇabrāhmaṇā accantasuddhikā, saṁsārasuddhikā, akiriyadiṭṭhikā, sassatavādā—
mnd13:48.5 ime te samaṇabrāhmaṇā uddhaṁsarāvādā.
mnd13:48.6 Te saṁsāre suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd13:48.7 uddhaṁsarā suddhimanutthunanti.
mnd13:49.1 Avītataṇhāse bhavābhavesūti.
mnd13:49.2 Taṇhāti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā.
mnd13:49.3 Bhavābhavesūti bhavābhave kammabhave punabbhave kāmabhave, kammabhave kāmabhave punabbhave rūpabhave, kammabhave rūpabhave punabbhave arūpabhave, kammabhave arūpabhave punabbhave punappunabbhave punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvābhinibbattiyā avītataṇhā avigatataṇhā acattataṇhā avantataṇhā amuttataṇhā appahīnataṇhā appaṭinissaṭṭhataṇhāti—
mnd13:49.4 avītataṇhāse bhavābhavesu.
mnd13:50.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:51.1 “Tamūpanissāya jigucchitaṁ vā,
mnd13:51.2 Atha vāpi diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
mnd13:51.3 Uddhaṁsarā suddhimanutthunanti,
mnd13:51.4 Avītataṇhāse bhavābhavesū”ti.
mnd13:52.1 Patthayamānassa hi jappitāni,
mnd13:52.2 Pavedhitaṁ vāpi pakappitesu;
mnd13:52.3 Cutūpapāto idha yassa natthi,
mnd13:52.4 Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe.
mnd13:53.1 Patthayamānassa hi jappitānīti.
mnd13:53.2 Patthanā vuccati taṇhā.
mnd13:53.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd13:53.4 Patthayamānassāti patthayamānassa icchamānassa sādiyamānassa pihayamānassa abhijappamānassāti—
mnd13:53.5 patthayamānassa hi.
mnd13:53.6 Jappitānīti.
mnd13:53.7 Jappanā vuccati taṇhā.
mnd13:53.8 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti—
mnd13:53.9 patthayamānassa hi jappitāni.
mnd13:54.1 Pavedhitaṁ vāpi pakappitesūti.
mnd13:54.2 Pakappanāti dve pakappanā—
mnd13:54.3 taṇhāpakappanā ca diṭṭhipakappanā ca …pe…
mnd13:54.4 ayaṁ taṇhāpakappanā …pe…
mnd13:54.5 ayaṁ diṭṭhipakappanā.
mnd13:54.6 Pavedhitaṁ vāpi pakappitesūti.
mnd13:54.7 Pakappitaṁ vatthuṁ acchedasaṅkinopi vedhenti, acchijjantepi vedhenti, acchinnepi vedhenti;
mnd13:54.8 pakappitaṁ vatthuṁ vipariṇāmasaṅkinopi vedhenti, vipariṇamantepi vedhenti, vipariṇatepi vedhenti pavedhenti sampavedhentīti—
mnd13:54.9 pavedhitaṁ vāpi pakappitesu.
mnd13:55.1 Cutūpapāto idha yassa natthīti.
mnd13:55.2 Yassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd13:55.3 Yassa gamanaṁ āgamanaṁ gamanāgamanaṁ kālaṁ gati bhavābhavo cuti ca upapatti ca nibbatti ca bhedo ca jāti ca jarāmaraṇañca natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd13:55.4 cutūpapāto idha yassa natthi.
mnd13:56.1 Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappeti.
mnd13:56.2 So kena rāgena vedheyya, kena dosena vedheyya, kena mohena vedheyya, kena mānena vedheyya, kāya diṭṭhiyā vedheyya, kena uddhaccena vedheyya, kāya vicikicchāya vedheyya, kehi anusayehi vedheyya—
mnd13:56.3 rattoti vā duṭṭhoti vā mūḷhoti vā vinibaddhoti vā parāmaṭṭhoti vā vikkhepagatoti vā aniṭṭhaṅgatoti vā thāmagatoti vā.
mnd13:56.4 Te abhisaṅkhārā pahīnā;
mnd13:56.5 abhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā kena vedheyya—
mnd13:56.6 nerayikoti vā tiracchānayonikoti vā pettivisayikoti vā manussoti vā devoti vā rūpīti vā arūpīti vā saññīti vā asaññīti vā nevasaññīnāsaññīti vā, so hetu natthi paccayo natthi kāraṇaṁ natthi yena vedheyya pavedheyya sampavedheyyāti—
mnd13:56.7 sa kena vedheyya.
mnd13:56.8 Kuhiṁva jappeti kuhiṁ vā jappeyya kimhi jappeyya, kattha jappeyya pajappeyya abhijappeyyāti—
mnd13:56.9 sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe.
mnd13:57.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:58.1 “Patthayamānassa hi jappitāni,
mnd13:58.2 Pavedhitaṁ vāpi pakappitesu;
mnd13:58.3 Cutūpapāto idha yassa natthi,
mnd13:58.4 Sa kena vedheyya kuhiṁ va jappe”ti.
mnd13:59.1 Yamāhu dhammaṁ paramanti eke,
mnd13:59.2 Tameva hīnanti panāhu aññe;
mnd13:59.3 Sacco nu vādo katamo imesaṁ,
mnd13:59.4 Sabbeva hīme kusalāvadānā.
mnd13:60.1 Yamāhu dhammaṁ paramanti eketi.
mnd13:60.2 Yaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ paramaṁ aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaran”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd13:60.3 yamāhu dhammaṁ paramanti eke.
mnd13:61.1 Tameva hīnanti panāhu aññeti tameva dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “hīnaṁ etaṁ, nihīnaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd13:61.2 tameva hīnanti panāhu aññe.
mnd13:62.1 Sacco nu vādo katamo imesanti.
mnd13:62.2 Imesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ vādo katamo sacco taccho tatho bhūto yāthāvo aviparītoti—
mnd13:62.3 sacco nu vādo katamo imesaṁ.
mnd13:63.1 Sabbeva hīme kusalāvadānāti.
mnd13:63.2 Sabbevime samaṇabrāhmaṇā kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti—
mnd13:63.3 sabbeva hīme kusalāvadānā.
mnd13:64.1 Tenāha so nimmito—
mnd13:65.1 “Yamāhu dhammaṁ paramanti eke,
mnd13:65.2 Tameva hīnanti panāhu aññe;
mnd13:65.3 Sacco nu vādo katamo imesaṁ,
mnd13:65.4 Sabbeva hīme kusalāvadānā”ti.
mnd13:66.1 Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu,
mnd13:66.2 Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu;
mnd13:66.3 Evampi viggayha vivādayanti,
mnd13:66.4 Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.
mnd13:67.1 Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhūti sakaṁ dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “idaṁ samattaṁ paripuṇṇaṁ anoman”ti, evamāhaṁsu …pe…
mnd13:67.2 evaṁ voharantīti—
mnd13:67.3 sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu.
mnd13:68.1 Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhūti.
mnd13:68.2 Aññassa dhammaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ eke samaṇabrāhmaṇā “hīnaṁ etaṁ, nihīnaṁ etaṁ, omakaṁ etaṁ, lāmakaṁ etaṁ, chatukkaṁ etaṁ, parittakaṁ etan”ti, evamāhaṁsu evaṁ kathenti evaṁ bhaṇanti evaṁ dīpayanti evaṁ voharantīti—
mnd13:68.3 aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu.
mnd13:69.1 Evampi viggayha vivādayantīti evaṁ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti, kalahaṁ karonti, bhaṇḍanaṁ karonti, viggahaṁ karonti, vivādaṁ karonti, medhagaṁ karonti—
mnd13:69.2 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
mnd13:69.3 nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti—
mnd13:69.4 evampi viggayha vivādayanti.
mnd13:70.1 Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccanti.
mnd13:70.2 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—
mnd13:70.3 sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.
mnd13:70.4 “Asassato loko …pe…
mnd13:70.5 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—
mnd13:70.6 sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccaṁ.
mnd13:71.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:72.1 “Sakañhi dhammaṁ paripuṇṇamāhu,
mnd13:72.2 Aññassa dhammaṁ pana hīnamāhu;
mnd13:72.3 Evampi viggayha vivādayanti,
mnd13:72.4 Sakaṁ sakaṁ sammutimāhu saccan”ti.
mnd13:73.1 Parassa ce vambhayitena hīno,
mnd13:73.2 Na koci dhammesu visesi assa;
mnd13:73.3 Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ,
mnd13:73.4 Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā.
mnd13:74.1 Parassa ce vambhayitena hīnoti parassa ce vambhayitakāraṇā ninditakāraṇā garahitakāraṇā upavaditakāraṇā paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti—
mnd13:74.2 parassa ce vambhayitena hīno.
mnd13:75.1 Na koci dhammesu visesi assāti.
mnd13:75.2 Dhammesu na koci aggo seṭṭho visiṭṭho pāmokkho uttamo pavaro assāti—
mnd13:75.3 na koci dhammesu visesi assa.
mnd13:76.1 Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ, nihīnatoti.
mnd13:76.2 Bahukāpi bahūnaṁ dhammaṁ vadanti upavadanti nindanti garahanti hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, bahukāpi ekassa dhammaṁ vadanti upavadanti nindanti garahanti hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, ekopi bahūnaṁ dhammaṁ vadati upavadati nindati garahati hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato, ekopi ekassa dhammaṁ vadati upavadati nindati garahati hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittatoti—
mnd13:76.3 puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ.
mnd13:77.1 Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānāti.
mnd13:77.2 Dhammo sakāyanaṁ, diṭṭhi sakāyanaṁ, paṭipadā sakāyanaṁ, maggo sakāyanaṁ, sakāyane daḷhavādā thiravādā balikavādā aṭṭhitavādāti—
mnd13:77.3 nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā.
mnd13:78.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:79.1 “Parassa ce vambhayitena hīno,
mnd13:79.2 Na koci dhammesu visesi assa;
mnd13:79.3 Puthū hi aññassa vadanti dhammaṁ,
mnd13:79.4 Nihīnato samhi daḷhaṁ vadānā”ti.
mnd13:80.1 Saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva,
mnd13:80.2 Yathā pasaṁsanti sakāyanāni;
mnd13:80.3 Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ,
mnd13:80.4 Suddhī hi nesaṁ paccattameva.
mnd13:81.1 Saddhammapūjāpi nesaṁ tathevāti.
mnd13:81.2 Katamā saddhammapūjā?
mnd13:81.3 Sakaṁ satthāraṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti “ayaṁ satthā sabbaññū”ti—
mnd13:81.4 ayaṁ saddhammapūjā.
mnd13:81.5 Sakaṁ dhammakkhānaṁ sakaṁ gaṇaṁ sakaṁ diṭṭhiṁ sakaṁ paṭipadaṁ sakaṁ maggaṁ sakkaroti garuṁ karoti māneti pūjeti “ayaṁ maggo niyyāniko”ti—
mnd13:81.6 ayaṁ saddhammapūjā.
mnd13:81.7 Saddhammapūjāpi nesaṁ tathevāti saddhammapūjā tathā tacchā bhūtā yāthāvā aviparītāti—
mnd13:81.8 saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva.
mnd13:82.1 Yathā pasaṁsanti sakāyanānīti.
mnd13:82.2 Dhammo sakāyanaṁ diṭṭhi sakāyanaṁ paṭipadā sakāyanaṁ maggo sakāyanaṁ, sakāyanāni pasaṁsanti thomenti kittenti vaṇṇentīti—
mnd13:82.3 yathā pasaṁsanti sakāyanāni.
mnd13:83.1 Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyunti sabbeva vādā tathā tacchā bhūtā yāthāvā aviparītā bhaveyyunti—
mnd13:83.2 sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ.
mnd13:84.1 Suddhī hi nesaṁ paccattamevāti.
mnd13:84.2 Paccattameva tesaṁ samaṇabrāhmaṇānaṁ suddhi visuddhi parisuddhi, mutti vimutti parimuttīti—
mnd13:84.3 suddhī hi nesaṁ paccattameva.
mnd13:85.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:86.1 “Saddhammapūjāpi nesaṁ tatheva,
mnd13:86.2 Yathā pasaṁsanti sakāyanāni;
mnd13:86.3 Sabbeva vādā tathiyā bhaveyyuṁ,
mnd13:86.4 Suddhī hi nesaṁ paccattamevā”ti.
mnd13:87.1 Na brāhmaṇassa paraneyyamatthi,
mnd13:87.2 Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;
mnd13:87.3 Tasmā vivādāni upātivatto,
mnd13:87.4 Na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṁ.
mnd13:88.1 Na brāhmaṇassa paraneyyamatthīti.
mnd13:88.2 Nāti paṭikkhepo.
mnd13:88.3 Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.
mnd13:88.4 Na brāhmaṇassa paraneyyamatthīti brāhmaṇassa paraneyyatā natthi, brāhmaṇo na paraneyyo, na parapattiyo, na parapaccayo, na parapaṭibaddhagū jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.
mnd13:88.5 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti brāhmaṇassa paraneyyatā natthi, brāhmaṇo na paraneyyo, na parapattiyo, na parapaccayo, na parapaṭibaddhagū jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissato.
mnd13:88.6 “Sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…
mnd13:88.7 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti brāhmaṇassa paraneyyatā natthi, brāhmaṇo na paraneyyo, na parapattiyo, na parapaccayo, na parapaṭibaddhagū jānāti passati asammūḷho sampajāno paṭissatoti—
mnd13:88.8 na brāhmaṇassa paraneyyamatthi.
mnd13:89.1 Dhammesu niccheyya samuggahītanti.
mnd13:89.2 Dhammesūti dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatesu.
mnd13:89.3 Niccheyyāti nicchinitvā vinicchinitvā vicinitvā pavicinitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd13:89.4 Samuggahītanti odhiggāho bilaggāho varaggāho koṭṭhāsaggāho uccayaggāho samuccayaggāho “idaṁ saccaṁ tathaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītan”ti gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti—
mnd13:89.5 dhammesu niccheyya samuggahītaṁ.
mnd13:90.1 Tasmā vivādāni upātivattoti.
mnd13:90.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā diṭṭhikalahāni diṭṭhibhaṇḍanāni diṭṭhiviggahāni diṭṭhivivādāni diṭṭhimedhagāni upātivatto atikkanto samatikkanto vītivattoti—
mnd13:90.3 tasmā vivādāni upātivatto.
mnd13:91.1 Na hi seṭṭhato passati dhammamaññanti.
mnd13:91.2 Aññaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā, aggaṁ seṭṭhaṁ visiṭṭhaṁ pāmokkhaṁ uttamaṁ pavaraṁ dhammaṁ na passati na dakkhati na oloketi na nijjhāyati na upaparikkhatīti—
mnd13:91.3 na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṁ.
mnd13:92.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:93.1 “Na brāhmaṇassa paraneyyamatthi,
mnd13:93.2 Dhammesu niccheyya samuggahītaṁ;
mnd13:93.3 Tasmā vivādāni upātivatto,
mnd13:93.4 Na hi seṭṭhato passati dhammamaññan”ti.
mnd13:94.1 Jānāmi passāmi tatheva etaṁ,
mnd13:94.2 Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ;
mnd13:94.3 Adakkhi ce kiñhi tumassa tena,
mnd13:94.4 Atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.
mnd13:95.1 Jānāmi passāmi tatheva etanti.
mnd13:95.2 Jānāmīti paracittañāṇena vā jānāmi, pubbenivāsānussatiñāṇena vā jānāmi.
mnd13:95.3 Passāmīti maṁsacakkhunā vā passāmi, dibbena cakkhunā vā passāmi.
mnd13:95.4 Tatheva etanti etaṁ tathaṁ tacchaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti—
mnd13:95.5 jānāmi passāmi tatheva etaṁ.
mnd13:96.1 Diṭṭhiyā eke paccenti suddhinti.
mnd13:96.2 Diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.
mnd13:96.3 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccenti.
mnd13:96.4 “Asassato loko …pe…
mnd13:96.5 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti diṭṭhiyā eke samaṇabrāhmaṇā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ paccentīti—
mnd13:96.6 diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ.
mnd13:97.1 Adakkhi ce kiñhi tumassa tenāti.
mnd13:97.2 Adakkhīti paracittañāṇena vā adakkhi, pubbenivāsānussatiñāṇena vā adakkhi, maṁsacakkhunā vā adakkhi, dibbena cakkhunā vā adakkhīti—
mnd13:97.3 adakkhi ce.
mnd13:97.4 Kiñhi tumassa tenāti.
mnd13:97.5 Tassa tena dassanena kiṁ kataṁ?
mnd13:97.6 Na dukkhapariññā atthi, na samudayassa pahānaṁ atthi, na maggabhāvanā atthi, na phalasacchikiriyā atthi, na rāgassa samucchedapahānaṁ atthi, na dosassa samucchedapahānaṁ atthi, na mohassa samucchedapahānaṁ atthi, na kilesānaṁ samucchedapahānaṁ atthi, na saṁsāravaṭṭassa upacchedo atthīti—
mnd13:97.7 adakkhi ce kiñhi tumassa tena.
mnd13:98.1 Atisitvā aññena vadanti suddhinti te titthiyā suddhimaggaṁ visuddhimaggaṁ parisuddhimaggaṁ vodātamaggaṁ parivodātamaggaṁ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti.
mnd13:98.2 Evampi atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.
mnd13:99.1 Atha vā buddhā ca buddhasāvakā ca paccekabuddhā ca tesaṁ titthiyānaṁ asuddhimaggaṁ avisuddhimaggaṁ aparisuddhimaggaṁ avodātamaggaṁ aparivodātamaggaṁ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā catūhi satipaṭṭhānehi catūhi sammappadhānehi catūhi iddhipādehi pañcahi indriyehi pañcahi balehi sattahi bojjhaṅgehi ariyena aṭṭhaṅgikena maggena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ, muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti—
mnd13:99.2 evampi atisitvā aññena vadanti suddhiṁ.
mnd13:100.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:101.1 “Jānāmi passāmi tatheva etaṁ,
mnd13:101.2 Diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṁ;
mnd13:101.3 Adakkhi ce kiñhi tumassa tena,
mnd13:101.4 Atisitvā aññena vadanti suddhin”ti.
mnd13:102.1 Passaṁ naro dakkhati nāmarūpaṁ,
mnd13:102.2 Disvāna vā ñassati tānimeva;
mnd13:102.3 Kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā,
mnd13:102.4 Na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.
mnd13:103.1 Passaṁ naro dakkhati nāmarūpanti passaṁ naro dakkhati paracittañāṇena vā passanto, pubbenivāsānussatiñāṇena vā passanto, maṁsacakkhunā vā passanto, dibbena cakkhunā vā passanto nāmarūpaṁyeva dakkhati niccato sukhato attato, na tesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ vā atthaṅgamaṁ vā assādaṁ vā ādīnavaṁ vā nissaraṇaṁ vā dakkhatīti—
mnd13:103.2 passaṁ naro dakkhati nāmarūpaṁ.
mnd13:104.1 Disvāna vā ñassati tānimevāti.
mnd13:104.2 Disvāti paracittañāṇena vā disvā, pubbenivāsānussatiñāṇena vā disvā, maṁsacakkhunā vā disvā, dibbena cakkhunā vā disvā, nāmarūpaṁyeva disvā ñassati niccato sukhato attato, na tesaṁ dhammānaṁ samudayaṁ vā atthaṅgamaṁ vā assādaṁ vā ādīnavaṁ vā nissaraṇaṁ vā ñassatīti—
mnd13:104.3 disvāna vā ñassati tānimeva.
mnd13:105.1 Kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vāti.
mnd13:105.2 Kāmaṁ bahukaṁ vā passanto nāmarūpaṁ appakaṁ vā niccato sukhato attatoti—
mnd13:105.3 kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā.
mnd13:106.1 Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantīti.
mnd13:106.2 Kusalāti ye te khandhakusalā dhātukusalā āyatanakusalā paṭiccasamuppādakusalā satipaṭṭhānakusalā sammappadhānakusalā iddhipādakusalā indriyakusalā balakusalā bojjhaṅgakusalā maggakusalā phalakusalā nibbānakusalā, te kusalā paracittañāṇena vā pubbenivāsānussatiñāṇena vā maṁsacakkhunā vā dibbena cakkhunā vā nāmarūpadassanena suddhiṁ visuddhiṁ parisuddhiṁ muttiṁ vimuttiṁ parimuttiṁ na vadanti na kathenti na bhaṇanti na dīpayanti na voharantīti—
mnd13:106.3 na hi tena suddhiṁ kusalā vadanti.
mnd13:107.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:108.1 “Passaṁ naro dakkhati nāmarūpaṁ,
mnd13:108.2 Disvāna vā ñassati tānimeva;
mnd13:108.3 Kāmaṁ bahuṁ passatu appakaṁ vā,
mnd13:108.4 Na hi tena suddhiṁ kusalā vadantī”ti.
mnd13:109.1 Nivissavādī na hi subbināyo,
mnd13:109.2 Pakappitā diṭṭhipurakkharāno;
mnd13:109.3 Yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno,
mnd13:109.4 Suddhiṁ vado tattha tathaddasā so.
mnd13:110.1 Nivissavādī na hi subbināyoti.
mnd13:110.2 “Sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti nivissavādī,
mnd13:110.3 “asassato loko …pe…
mnd13:110.4 neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti—
mnd13:110.5 nivissavādī.
mnd13:110.6 Na hi subbināyoti.
mnd13:110.7 Nivissavādī dubbinayo duppaññāpayo dunnijjhāpayo duppekkhāpayo duppasādayoti—
mnd13:110.8 nivissavādī na hi subbināyo.
mnd13:111.1 Pakappitā diṭṭhipurakkharānoti.
mnd13:111.2 Kappitā pakappitā abhisaṅkhatā saṇṭhapitā diṭṭhiṁ purekkhato katvā carati.
mnd13:111.3 Diṭṭhidhajo diṭṭhiketu diṭṭhādhipateyyo diṭṭhiyā parivārito caratīti—
mnd13:111.4 pakappitā diṭṭhipurakkharāno.
mnd13:112.1 Yaṁ nissito tattha subhaṁ vadānoti.
mnd13:112.2 Yaṁ nissitoti yaṁ satthāraṁ dhammakkhānaṁ gaṇaṁ diṭṭhiṁ paṭipadaṁ maggaṁ nissito ānissito allīno upagato ajjhosito adhimuttoti—
mnd13:112.3 yaṁ nissito.
mnd13:112.4 Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā.
mnd13:112.5 Subhaṁ vadānoti subhavādo sobhanavādo paṇḍitavādo thiravādo ñāyavādo hetuvādo lakkhaṇavādo kāraṇavādo ṭhānavādo sakāya laddhiyāti—
mnd13:112.6 yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno.
mnd13:113.1 Suddhiṁ vado tattha tathaddasā soti.
mnd13:113.2 Suddhivādo visuddhivādo parisuddhivādo vodātavādo parivodātavādo.
mnd13:113.3 Atha vā suddhidassano visuddhidassano parisuddhidassano vodātadassano parivodātadassanoti—
mnd13:113.4 suddhiṁ vādo.
mnd13:113.5 Tatthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā tathaṁ tacchaṁ bhūtaṁ yāthāvaṁ aviparītanti addassa adakkhi apassi paṭivijjhīti—
mnd13:113.6 suddhiṁ vādo tattha tathaddasā so.
mnd13:114.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:115.1 “Nivissavādī na hi subbināyo,
mnd13:115.2 Pakappitā diṭṭhipurakkharāno;
mnd13:115.3 Yaṁ nissito tattha subhaṁ vadāno,
mnd13:115.4 Suddhiṁ vado tattha tathaddasā so”ti.
mnd13:116.1 Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā,
mnd13:116.2 Na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu;
mnd13:116.3 Ñatvā ca so sammutiyo puthujjā,
mnd13:116.4 Upekkhatī uggahaṇanti maññe.
mnd13:117.1 Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhāti.
mnd13:117.2 Nāti paṭikkhepo.
mnd13:117.3 Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.
mnd13:117.4 Kappāti dve kappā—
mnd13:117.5 taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…
mnd13:117.6 ayaṁ taṇhākappo …pe…
mnd13:117.7 ayaṁ diṭṭhikappo.
mnd13:117.8 Saṅkhā vuccati ñāṇaṁ.
mnd13:117.9 Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
mnd13:117.10 Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhāti.
mnd13:117.11 Brāhmaṇo saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd13:117.12 “Sabbe saṅkhārā aniccā …
mnd13:117.13 sabbe saṅkhārā dukkhā …pe…
mnd13:117.14 yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti saṅkhāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā neti na upeti na upagacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
mnd13:117.15 na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā.
mnd13:118.1 Na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhūti.
mnd13:118.2 Tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
mnd13:118.3 So diṭṭhiyā na yāyati na nīyati na vuyhati na saṁharīyati napi taṁ diṭṭhigataṁ sārato pacceti na paccāgacchatīti—
mnd13:118.4 na diṭṭhisārī.
mnd13:118.5 Napi ñāṇabandhūti aṭṭhasamāpattiñāṇena vā pañcābhiññāñāṇena vā taṇhābandhuṁ vā diṭṭhibandhuṁ vā na karoti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—
mnd13:118.6 na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu.
mnd13:119.1 Ñatvā ca so sammutiyo puthujjāti.
mnd13:119.2 Ñatvāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd13:119.3 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,
mnd13:119.4 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…
mnd13:119.5 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
mnd13:119.6 ñatvā ca so.
mnd13:119.7 Sammutiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni diṭṭhisammutiyo.
mnd13:119.8 Puthujjāti puthujjanehi janitā vā tā sammutiyoti—
mnd13:119.9 puthujjā.
mnd13:119.10 Puthu nānājanehi janitā vā sammutiyoti puthujjāti—
mnd13:119.11 ñatvā ca so sammutiyo puthujjā.
mnd13:120.1 Upekkhatī uggahaṇanti maññeti.
mnd13:120.2 Aññe taṇhāvasena diṭṭhivasena gaṇhanti parāmasanti abhinivisanti.
mnd13:120.3 Arahā upekkhati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
mnd13:120.4 upekkhatī uggahaṇanti maññe.
mnd13:121.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:122.1 “Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā,
mnd13:122.2 Na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu;
mnd13:122.3 Ñatvā ca so sammutiyo puthujjā,
mnd13:122.4 Upekkhatī uggahaṇanti maññe”ti.
mnd13:123.1 Vissajja ganthāni munīdha loke,
mnd13:123.2 Vivādajātesu na vaggasārī;
mnd13:123.3 Santo asantesu upekkhako so,
mnd13:123.4 Anuggaho uggahaṇanti maññe.
mnd13:124.1 Vissajja ganthāni munīdha loketi.
mnd13:124.2 Ganthāti cattāro ganthā—
mnd13:124.3 abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
mnd13:124.4 Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhā kāyagantho, paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho, attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā parāmasati sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
mnd13:124.5 Vissajjāti ganthe vossajjitvā vissajja.
mnd13:124.6 Atha vā ganthe gathite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vissajja.
mnd13:124.7 Yathā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ vissajjaṁ karonti vikopenti;
mnd13:124.8 evamevaṁ ganthe vossajjitvā vissajja.
mnd13:124.9 Atha vā ganthe gathite gaṇṭhite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vissajja.
mnd13:124.10 Munīti.
mnd13:124.11 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd13:124.12 Idhāti imissā diṭṭhiyā …pe…
mnd13:124.13 imasmiṁ manussaloketi—
mnd13:124.14 vissajja ganthāni munīdha loke.
mnd13:125.1 Vivādajātesu na vaggasārīti.
mnd13:125.2 Vivādajātesu sañjātesu nibbattesu abhinibbattesu pātubhūtesu chandāgatiṁ gacchantesu dosāgatiṁ gacchantesu bhayāgatiṁ gacchantesu mohāgatiṁ gacchantesu na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati saṁharīyatīti—
mnd13:125.3 vivādajātesu na vaggasārī.
mnd13:126.1 Santo asantesu upekkhako soti.
mnd13:126.2 Santoti rāgassa santattā santo, dosassa santattā santo, mohassa santattā santo …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
mnd13:126.3 santo.
mnd13:126.4 Asantesūti asantesu anupasantesu avūpasantesu anibbutesu appaṭipassaddhesūti—
mnd13:126.5 santo asantesu.
mnd13:126.6 Upekkhako soti arahā chaḷaṅgupekkhāya samannāgato cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano upekkhako viharati sato sampajāno.
mnd13:126.7 Sotena saddaṁ sutvā …pe…
mnd13:126.8 kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa dantoti—
mnd13:126.9 santo asantesu upekkhako so.
mnd13:127.1 Anuggaho uggahaṇanti maññeti.
mnd13:127.2 Aññe taṇhāvasena diṭṭhivasena gaṇhante parāmasante abhinivisante.
mnd13:127.3 Arahā upekkhati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
mnd13:127.4 anuggaho uggahaṇanti maññe.
mnd13:128.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:129.1 “Vissajja ganthāni munīdha loke,
mnd13:129.2 Vivādajātesu na vaggasārī;
mnd13:129.3 Santo asantesu upekkhako so,
mnd13:129.4 Anuggaho uggahaṇanti maññe”ti.
mnd13:130.1 Pubbāsave hitvā nave akubbaṁ,
mnd13:130.2 Na chandagū nopi nivissavādī;
mnd13:130.3 Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro,
mnd13:130.4 Na limpati loke anattagarahī.
mnd13:131.1 Pubbāsave hitvā nave akubbanti.
mnd13:131.2 Pubbāsavā vuccanti atītā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.
mnd13:131.3 Atīte saṅkhāre ārabbha ye kilesā uppajjeyyuṁ te kilese hitvā cajitvā pariccajitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
mnd13:131.4 pubbāsave hitvā.
mnd13:131.5 Nave akubbanti navā vuccanti paccuppannā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.
mnd13:131.6 Paccuppanne saṅkhāre ārabbha chandaṁ akubbamāno pemaṁ akubbamāno rāgaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamānoti—
mnd13:131.7 pubbāsave hitvā nave akubbaṁ.
mnd13:132.1 Na chandagū nopi nivissavādīti.
mnd13:132.2 Na chandāgatiṁ gacchati, na dosāgatiṁ gacchati, na mohāgatiṁ gacchati, na bhayāgatiṁ gacchati, na rāgavasena gacchati, na dosavasena gacchati, na mohavasena gacchati, na mānavasena gacchati, na diṭṭhivasena gacchati, na uddhaccavasena gacchati, na vicikicchāvasena gacchati, na anusayavasena gacchati, na vaggehi dhammehi yāyati nīyati vuyhati na saṁharīyatīti—
mnd13:132.3 na chandagū.
mnd13:132.4 Nopi nivissavādīti “sassato loko, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na nivissavādī …pe…
mnd13:132.5 “neva hoti na na hoti tathāgato paraṁ maraṇā, idameva saccaṁ moghamaññan”ti na nivissavādīti—
mnd13:132.6 na chandagū nopi nivissavādī.
mnd13:133.1 Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīroti tassa dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
mnd13:133.2 So diṭṭhigatehi vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
mnd13:133.3 Dhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti—
mnd13:133.4 sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro.
mnd13:134.1 Na limpati loke anattagarahīti.
mnd13:134.2 Lepāti dve lepā—
mnd13:134.3 taṇhālepo ca diṭṭhilepo ca …pe…
mnd13:134.4 ayaṁ taṇhālepo …pe…
mnd13:134.5 ayaṁ diṭṭhilepo.
mnd13:134.6 Tassa taṇhālepo pahīno, diṭṭhilepo paṭinissaṭṭho;
mnd13:134.7 tassa taṇhālepassa pahīnattā, diṭṭhilepassa paṭinissaṭṭhattā apāyaloke na limpati, manussaloke na limpati, devaloke na limpati, khandhaloke na limpati, dhātuloke na limpati, āyatanaloke na limpati na palimpati na upalimpati, alitto apalitto anupalitto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd13:134.8 na limpati loke.
mnd13:135.1 Anattagarahīti dvīhi kāraṇehi attānaṁ garahati—
mnd13:135.2 katattā ca akatattā ca.
mnd13:135.3 Kathaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati?
mnd13:135.4 “Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti attānaṁ garahati.
mnd13:135.5 “Kataṁ me vacīduccaritaṁ …pe…
mnd13:135.6 kataṁ me manoduccaritaṁ …
mnd13:135.7 kato me pāṇātipāto …pe…
mnd13:135.8 katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti attānaṁ garahati.
mnd13:135.9 Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.
mnd13:136.1 Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti attānaṁ garahati.
mnd13:136.2 “Indriyesumhi aguttadvāro”ti …
mnd13:136.3 “bhojanemhi amattaññū”ti …
mnd13:136.4 “jāgariyamhi ananuyutto”ti …
mnd13:136.5 “na satisampajaññenāmhi samannāgato”ti …
mnd13:136.6 “abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti …
mnd13:136.7 “abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti …
mnd13:136.8 “abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti …
mnd13:136.9 “abhāvitāni me pañcindriyānī”ti …
mnd13:136.10 “abhāvitāni me pañca balānī”ti …
mnd13:136.11 “abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti …
mnd13:136.12 “abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …
mnd13:136.13 “dukkhaṁ me apariññātan”ti …
mnd13:136.14 “dukkhasamudayo me appahīno”ti …
mnd13:136.15 “maggo me abhāvito”ti …
mnd13:136.16 “nirodho me asacchikato”ti attānaṁ garahati.
mnd13:136.17 Evaṁ katattā ca akatattā ca attānaṁ garahati.
mnd13:136.18 Evaṁ attagarahī.
mnd13:136.19 Tayidaṁ kammaṁ akubbamāno ajanayamāno asañjanayamāno anibbattayamāno anabhinibbattayamāno anattagarahīti—
mnd13:136.20 na limpati loke anattagarahī.
mnd13:137.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:138.1 “Pubbāsave hitvā nave akubbaṁ,
mnd13:138.2 Na chandagū nopi nivissavādī;
mnd13:138.3 Sa vippamutto diṭṭhigatehi dhīro,
mnd13:138.4 Na limpati loke anattagarahī”ti.
mnd13:139.1 Sa sabbadhammesu visenibhūto,
mnd13:139.2 Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
mnd13:139.3 Sa pannabhāro muni vippamutto,
mnd13:139.4 Na kappiyo nūparato na patthiyo.
mnd13:139.5 (Iti bhagavā.)
mnd13:140.1 Sa sabbadhammesu visenibhūto yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vāti.
mnd13:140.2 Senā vuccati mārasenā.
mnd13:140.3 Kāyaduccaritaṁ mārasenā, vacīduccaritaṁ mārasenā, manoduccaritaṁ mārasenā, rāgo … doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā mārasenā.
mnd13:141.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd13:142.1 “Kāmā te paṭhamā senā,
mnd13:142.2 dutiyā arati vuccati;
mnd13:142.3 …pe…
mnd13:142.4 Na naṁ asūro jināti,
mnd13:142.5 jetvāva labhate sukhan”ti.
mnd13:143.1 Yato catūhi ariyamaggehi sabbā ca mārasenā sabbe ca paṭisenikarā kilesā jitā ca parājitā ca bhaggā vippaluggā parammukhā—
mnd13:143.2 so vuccati visenibhūto.
mnd13:143.3 So diṭṭhe visenibhūto,
mnd13:143.4 sute …
mnd13:143.5 mute …
mnd13:143.6 viññāte visenibhūtoti—
mnd13:143.7 sa sabbadhammesu visenibhūto, yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā.
mnd13:144.1 Sa pannabhāro muni vippamuttoti.
mnd13:144.2 Bhārāti tayo bhārā—
mnd13:144.3 khandhabhāro, kilesabhāro, abhisaṅkhārabhāro.
mnd13:144.4 Katamo khandhabhāro?
mnd13:144.5 Paṭisandhiyā rūpaṁ vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṁ—
mnd13:144.6 ayaṁ khandhabhāro.
mnd13:144.7 Katamo kilesabhāro?
mnd13:144.8 Rāgo doso moho …pe…
mnd13:144.9 sabbākusalābhisaṅkhārā—
mnd13:144.10 ayaṁ kilesabhāro.
mnd13:144.11 Katamo abhisaṅkhārabhāro?
mnd13:144.12 Puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro—
mnd13:144.13 ayaṁ abhisaṅkhārabhāro.
mnd13:144.14 Yato khandhabhāro ca kilesabhāro ca abhisaṅkhārabhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, so vuccati pannabhāro patitabhāro oropitabhāro samoropitabhāro nikkhittabhāro paṭipassaddhabhāro.
mnd13:145.1 Munīti monaṁ vuccati ñāṇaṁ.
mnd13:145.2 Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā, paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūri medhā parināyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
mnd13:145.3 Tena ñāṇena samannāgato muni monappatto.
mnd13:146.1 Tīṇi moneyyāni—
mnd13:146.2 kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ.
mnd13:146.3 Katamaṁ kāyamoneyyaṁ?
mnd13:146.4 Tividhānaṁ kāyaduccaritānaṁ pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, tividhaṁ kāyasucaritaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyārammaṇe ñāṇaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyapariññā kāyamoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo kāyamoneyyaṁ, kāye chandarāgassa pahānaṁ kāyamoneyyaṁ, kāyasaṅkhāranirodho catutthajjhānasamāpatti kāyamoneyyaṁ—
mnd13:146.5 idaṁ kāyamoneyyaṁ.
mnd13:147.1 Katamaṁ vacīmoneyyaṁ?
mnd13:147.2 Catubbidhānaṁ vacīduccaritānaṁ pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, catubbidhaṁ vacīsucaritaṁ vacīmoneyyaṁ, vācārammaṇe ñāṇaṁ vacīmoneyyaṁ, vācāpariññā vacīmoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo vacīmoneyyaṁ, vācāya chandarāgassa pahānaṁ vacīmoneyyaṁ, vacīsaṅkhāranirodho dutiyajjhānasamāpatti vacīmoneyyaṁ—
mnd13:147.3 idaṁ vacīmoneyyaṁ.
mnd13:148.1 Katamaṁ manomoneyyaṁ?
mnd13:148.2 Tividhānaṁ manoduccaritānaṁ pahānaṁ manomoneyyaṁ, tividhaṁ manosucaritaṁ manomoneyyaṁ, cittārammaṇe ñāṇaṁ manomoneyyaṁ, cittapariññā manomoneyyaṁ, pariññāsahagato maggo manomoneyyaṁ, citte chandarāgassa pahānaṁ manomoneyyaṁ, cittasaṅkhāranirodho saññāvedayitanirodhasamāpatti manomoneyyaṁ—
mnd13:148.3 idaṁ manomoneyyaṁ.
mnd13:149.1 “Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,
mnd13:149.2 manomunimanāsavaṁ;
mnd13:149.3 Muniṁ moneyyasampannaṁ,
mnd13:149.4 āhu sabbappahāyinaṁ.
mnd13:150.1 Kāyamuniṁ vācāmuniṁ,
mnd13:150.2 manomunimanāsavaṁ;
mnd13:150.3 Muniṁ moneyyasampannaṁ,
mnd13:150.4 āhu ninhātapāpakan”ti.
mnd13:151.1 Imehi tīhi moneyyehi dhammehi samannāgatā cha munino—
mnd13:151.2 agāramunino, anagāramunino, sekhamunino, asekhamunino, paccekamunino, munimuninoti.
mnd13:151.3 Katame agāramunino?
mnd13:151.4 Ye te agārikā diṭṭhapadā viññātasāsanā—
mnd13:151.5 ime agāramunino.
mnd13:151.6 Katame anagāramunino?
mnd13:151.7 Ye te pabbajitā diṭṭhapadā viññātasāsanā—
mnd13:151.8 ime anagāramunino.
mnd13:151.9 Satta sekhā sekhamunino, arahanto asekhamunino.
mnd13:151.10 Paccekabuddhā paccekamunino.
mnd13:151.11 Munimunino vuccanti tathāgatā arahanto sammāsambuddhā.
mnd13:152.1 “Na monena munī hoti,
mnd13:152.2 mūḷharūpo aviddasu;
mnd13:152.3 Yo ca tulaṁva paggayha,
mnd13:152.4 varamādāya paṇḍito.
mnd13:153.1 Pāpāni parivajjeti,
mnd13:153.2 sa munī tena so muni;
mnd13:153.3 Yo munāti ubho loke,
mnd13:153.4 muni tena pavuccati.
mnd13:154.1 Asatañca satañca ñatvā dhammaṁ,
mnd13:154.2 Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;
mnd13:154.3 Devamanussehi pūjito yo,
mnd13:154.4 Saṅgajālamaticca so muni”.
mnd13:155.1 Vippamuttoti munino rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;
mnd13:155.2 dosā cittaṁ …
mnd13:155.3 mohā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ …pe…
mnd13:155.4 sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttanti—
mnd13:155.5 sa pannabhāro muni vippamutto.
mnd13:156.1 Na kappiyo nūparato na patthiyoti bhagavāti.
mnd13:156.2 Kappāti dve kappā—
mnd13:156.3 taṇhākappo ca diṭṭhikappo ca …pe…
mnd13:156.4 ayaṁ taṇhākappo …pe…
mnd13:156.5 ayaṁ diṭṭhikappo.
mnd13:156.6 Tassa taṇhākappo pahīno, diṭṭhikappo paṭinissaṭṭho;
mnd13:156.7 taṇhākappassa pahīnattā diṭṭhikappassa paṭinissaṭṭhattā taṇhākappaṁ vā diṭṭhikappaṁ vā na kappeti na janeti na sañjaneti na nibbatteti nābhinibbattetīti—
mnd13:156.8 na kappiyo.
mnd13:156.9 Nūparatoti.
mnd13:156.10 Sabbe bālaputhujjanā rajjanti, puthujjanakalyāṇakaṁ upādāya satta sekhā appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya āramanti viramanti paṭiviramanti, arahā ārato virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd13:156.11 na kappiyo nūparato.
mnd13:156.12 Na patthiyoti.
mnd13:156.13 Patthanā vuccati taṇhā.
mnd13:156.14 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd13:156.15 Yassesā patthanā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati na patthiyo.
mnd13:157.1 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.
mnd13:157.2 Api ca bhaggarāgoti bhagavā,
mnd13:157.3 bhaggadosoti bhagavā,
mnd13:157.4 bhaggamohoti bhagavā,
mnd13:157.5 bhaggamānoti bhagavā,
mnd13:157.6 bhaggadiṭṭhīti bhagavā,
mnd13:157.7 bhaggakaṇḍakoti bhagavā,
mnd13:157.8 bhaggakilesoti bhagavā,
mnd13:157.9 bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,
mnd13:157.10 bhavānaṁ antakaroti bhagavā,
mnd13:157.11 bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;
mnd13:157.12 bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,
mnd13:157.13 bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā,
mnd13:157.14 bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,
mnd13:157.15 bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā,
mnd13:157.16 bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,
mnd13:157.17 bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,
mnd13:157.18 bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,
mnd13:157.19 bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā,
mnd13:157.20 bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;
mnd13:157.21 vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd13:157.22 na kappiyo nūparato na patthiyo iti bhagavā.
mnd13:158.1 Tenāha bhagavā—
mnd13:159.1 “Sa sabbadhammesu visenibhūto,
mnd13:159.2 Yaṁ kiñci diṭṭhaṁ va sutaṁ mutaṁ vā;
mnd13:159.3 Sa pannabhāro muni vippamutto,
mnd13:159.4 Na kappiyo nūparato na patthiyo”.
mnd13:159.5 (Iti bhagavāti.)
mnd13:160.1 Mahābyūhasuttaniddeso terasamo.
mnd14:0.1 Mahāniddesa
mnd14:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd14:0.3 14. Tuvaṭakasuttaniddesa
mnd14:1.1 Atha tuvaṭakasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd14:2.1 Pucchāmi taṁ ādiccabandhu,
mnd14:2.2 Vivekaṁ santipadañca mahesi;
mnd14:2.3 Kathaṁ disvā nibbāti bhikkhu,
mnd14:2.4 Anupādiyāno lokasmiṁ kiñci.
mnd14:3.1 Pucchāmi taṁ ādiccabandhūti.
mnd14:3.2 Pucchāti tisso pucchā—
mnd14:3.3 adiṭṭhajotanā pucchā, diṭṭhasaṁsandanā pucchā, vimaticchedanā pucchā.
mnd14:3.4 Katamā adiṭṭhajotanā pucchā?
mnd14:3.5 Pakatiyā lakkhaṇaṁ aññātaṁ hoti adiṭṭhaṁ atulitaṁ atīritaṁ avibhūtaṁ avibhāvitaṁ, tassa ñāṇāya dassanāya tulanāya tīraṇāya vibhāvanāya pañhaṁ pucchati—
mnd14:3.6 ayaṁ adiṭṭhajotanā pucchā.
mnd14:3.7 Katamā diṭṭhasaṁsandanā pucchā?
mnd14:3.8 Pakatiyā lakkhaṇaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ tulitaṁ tīritaṁ vibhūtaṁ vibhāvitaṁ, aññehi paṇḍitehi saddhiṁ saṁsandanatthāya pañhaṁ pucchati—
mnd14:3.9 ayaṁ diṭṭhasaṁsandanā pucchā.
mnd14:3.10 Katamā vimaticchedanā pucchā?
mnd14:3.11 Pakatiyā saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto, “evaṁ nu kho, na nu kho, kiṁ nu kho, kathaṁ nu kho”ti so vimaticchedanatthāya pañhaṁ pucchati—
mnd14:3.12 ayaṁ vimaticchedanā pucchā.
mnd14:3.13 Imā tisso pucchā.
mnd14:4.1 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:4.2 manussapucchā, amanussapucchā, nimmitapucchā.
mnd14:4.3 Katamā manussapucchā?
mnd14:4.4 Manussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, bhikkhū pucchanti, bhikkhuniyo pucchanti, upāsakā pucchanti, upāsikāyo pucchanti, rājāno pucchanti, khattiyā pucchanti, brāhmaṇā pucchanti, vessā pucchanti, suddā pucchanti, gahaṭṭhā pucchanti, pabbajitā pucchanti—
mnd14:4.5 ayaṁ manussapucchā.
mnd14:4.6 Katamā amanussapucchā?
mnd14:4.7 Amanussā buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchanti, nāgā pucchanti, supaṇṇā pucchanti, yakkhā pucchanti, asurā pucchanti, gandhabbā pucchanti, mahārājāno pucchanti, indā pucchanti, brahmāno pucchanti, devatāyo pucchanti—
mnd14:4.8 ayaṁ amanussapucchā.
mnd14:4.9 Katamā nimmitapucchā?
mnd14:4.10 Yaṁ bhagavā rūpaṁ abhinimmināti manomayaṁ sabbaṅgapaccaṅgaṁ ahīnindriyaṁ taṁ so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pañhaṁ pucchati, bhagavā tassa visajjeti—
mnd14:4.11 ayaṁ nimmitapucchā.
mnd14:4.12 Imā tisso pucchā.
mnd14:5.1 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.2 attatthapucchā, paratthapucchā, ubhayatthapucchā.
mnd14:5.3 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.4 diṭṭhadhammikatthapucchā, samparāyikatthapucchā, paramatthapucchā.
mnd14:5.5 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.6 anavajjatthapucchā, nikkilesatthapucchā, vodānatthapucchā.
mnd14:5.7 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.8 atītapucchā, anāgatapucchā, paccuppannapucchā.
mnd14:5.9 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.10 ajjhattapucchā, bahiddhāpucchā, ajjhattabahiddhāpucchā.
mnd14:5.11 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.12 kusalapucchā, akusalapucchā, abyākatapucchā.
mnd14:5.13 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.14 khandhapucchā, dhātupucchā, āyatanapucchā.
mnd14:5.15 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.16 satipaṭṭhānapucchā, sammappadhānapucchā, iddhipādapucchā.
mnd14:5.17 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.18 indriyapucchā, balapucchā, bojjhaṅgapucchā.
mnd14:5.19 Aparāpi tisso pucchā—
mnd14:5.20 maggapucchā, phalapucchā, nibbānapucchā.
mnd14:6.1 Pucchāmi tanti pucchāmi taṁ yācāmi taṁ ajjhesāmi taṁ pasādemi taṁ, “kathayassu me”ti—
mnd14:6.2 pucchāmi taṁ.
mnd14:6.3 Ādiccabandhūti.
mnd14:6.4 Ādicco vuccati sūriyo.
mnd14:6.5 Sūriyo gotamo gottena, bhagavāpi gotamo gottena, bhagavā sūriyassa gottañātako gottabandhu;
mnd14:6.6 tasmā buddho ādiccabandhūti—
mnd14:6.7 pucchāmi taṁ ādiccabandhu.
mnd14:7.1 Vivekaṁ santipadañca mahesīti.
mnd14:7.2 Vivekāti tayo vivekā—
mnd14:7.3 kāyaviveko, cittaviveko, upadhiviveko.
mnd14:8.1 Katamo kāyaviveko?
mnd14:8.2 Idha bhikkhu vivittaṁ senāsanaṁ bhajati araññaṁ rukkhamūlaṁ pabbataṁ kandaraṁ giriguhaṁ susānaṁ vanapatthaṁ abbhokāsaṁ palālapuñjaṁ kāyena vivittena viharati.
mnd14:8.3 So eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—
mnd14:8.4 ayaṁ kāyaviveko.
mnd14:9.1 Katamo cittaviveko?
mnd14:9.2 Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd14:9.3 dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd14:9.4 tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd14:9.5 catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd14:9.6 ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd14:9.7 viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd14:9.8 ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti,
mnd14:9.9 nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd14:9.10 Sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd14:9.11 Sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd14:9.12 Anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ vivittaṁ hoti.
mnd14:9.13 Arahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā, tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ vivittaṁ hoti—
mnd14:9.14 ayaṁ cittaviveko.
mnd14:10.1 Katamo upadhiviveko?
mnd14:10.2 Upadhi vuccanti kilesā ca khandhā ca abhisaṅkhārā ca.
mnd14:10.3 Upadhiviveko vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd14:10.4 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ—
mnd14:10.5 ayaṁ upadhiviveko.
mnd14:10.6 Kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṁ nekkhammābhiratānaṁ, cittaviveko ca parisuddhacittānaṁ paramavodānappattānaṁ, upadhiviveko ca nirupadhīnaṁ puggalānaṁ visaṅkhāragatānaṁ.
mnd14:11.1 Santīti ekena ākārena santipi santipadampi taṁyeva amataṁ nibbānaṁ, yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd14:11.2 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd14:11.3 “santametaṁ padaṁ, paṇītametaṁ padaṁ, yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan”ti.
mnd14:11.4 Atha aparena ākārena ye dhammā santādhigamāya santiphusanāya santisacchikiriyāya saṁvattanti, seyyathidaṁ—
mnd14:11.5 cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, pañcindriyāni, pañca balāni, satta bojjhaṅgā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—
mnd14:11.6 ime vuccanti santipadaṁ tāṇapadaṁ leṇapadaṁ saraṇapadaṁ abhayapadaṁ accutapadaṁ amatapadaṁ nibbānapadaṁ.
mnd14:12.1 Mahesīti kiṁ mahesi bhagavā.
mnd14:12.2 Mahantaṁ sīlakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahantaṁ samādhikkhandhaṁ …pe…
mnd14:12.3 mahantaṁ paññākkhandhaṁ …
mnd14:12.4 mahantaṁ vimuttikkhandhaṁ …
mnd14:12.5 mahantaṁ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi;
mnd14:12.6 mahato tamokāyassa padālanaṁ, mahato vipallāsassa bhedanaṁ, mahato taṇhāsallassa abbahanaṁ, mahato diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhanaṁ, mahato mānadhajassa papātanaṁ, mahato abhisaṅkhārassa vūpasamaṁ, mahato oghassa nittharaṇaṁ, mahato bhārassa nikkhepanaṁ, mahato saṁsāravaṭṭassa upacchedaṁ, mahato santāpassa nibbāpanaṁ, mahato pariḷāhassa paṭipassaddhiṁ, mahato dhammadhajassa ussāpanaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi, mahante satipaṭṭhāne mahante sammappadhāne mahante iddhipāde mahantāni indriyāni mahantāni balāni mahante bojjhaṅge mahantaṁ ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ mahantaṁ paramatthaṁ amataṁ nibbānaṁ esī gavesī pariyesīti mahesi;
mnd14:12.7 mahesakkhehi vā sattehi esito gavesito pariyesito kahaṁ buddho kahaṁ bhagavā kahaṁ devadevo kahaṁ narāsabhoti mahesīti—
mnd14:12.8 vivekaṁ santipadañca mahesi.
mnd14:13.1 Kathaṁ disvā nibbāti bhikkhūti.
mnd14:13.2 Kathaṁ disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā attano rāgaṁ nibbāpeti, dosaṁ nibbāpeti, mohaṁ nibbāpeti, kodhaṁ … upanāhaṁ … makkhaṁ … paḷāsaṁ … issaṁ … macchariyaṁ … māyaṁ … sāṭheyyaṁ … thambhaṁ … sārambhaṁ … mānaṁ … atimānaṁ … madaṁ … pamādaṁ … sabbe kilese … sabbe duccarite … sabbe darathe … sabbe pariḷāhe … sabbe santāpe …
mnd14:13.3 sabbākusalābhisaṅkhāre nibbāpeti sameti upasameti vūpasameti paṭipassambheti.
mnd14:13.4 Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekho vā bhikkhūti—
mnd14:13.5 kathaṁ disvā nibbāti bhikkhu.
mnd14:14.1 Anupādiyāno lokasmiṁ kiñcīti.
mnd14:14.2 Catūhi upādānehi anupādiyamāno agaṇhayamāno aparāmasamāno anabhinivisamāno.
mnd14:14.3 Lokasminti apāyaloke manussaloke devaloke, khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.
mnd14:14.4 Kiñcīti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagatanti—
mnd14:14.5 anupādiyāno lokasmiṁ kiñci.
mnd14:15.1 Tenāha so nimmito—
mnd14:16.1 “Pucchāmi taṁ ādiccabandhu,
mnd14:16.2 Vivekaṁ santipadañca mahesi;
mnd14:16.3 Kathaṁ disvā nibbāti bhikkhu,
mnd14:16.4 Anupādiyāno lokasmiṁ kiñcī”ti.
mnd14:17.1 Mūlaṁ papañcasaṅkhāya,
mnd14:17.2 (iti bhagavā)
mnd14:17.3 Mantā asmīti sabbamuparundhe;
mnd14:17.4 Yā kāci taṇhā ajjhattaṁ,
mnd14:17.5 Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe.
mnd14:18.1 Mūlaṁ papañcasaṅkhāya, (iti bhagavā) mantā asmīti sabbamuparundheti.
mnd14:18.2 Papañcāyeva papañcasaṅkhā.
mnd14:18.3 Taṇhāpapañcasaṅkhā diṭṭhipapañcasaṅkhā.
mnd14:18.4 Katamaṁ taṇhāpapañcassa mūlaṁ?
mnd14:18.5 Avijjāmūlaṁ, ayonisomanasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—
mnd14:18.6 idaṁ taṇhāpapañcassa mūlaṁ.
mnd14:18.7 Katamaṁ diṭṭhipapañcassa mūlaṁ?
mnd14:18.8 Avijjāmūlaṁ, ayonisomanasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—
mnd14:18.9 idaṁ diṭṭhipapañcassa mūlaṁ.
mnd14:19.1 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.
mnd14:19.2 Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;
mnd14:19.3 bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;
mnd14:19.4 vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd14:19.5 mūlaṁ papañcasaṅkhāya iti bhagavā.
mnd14:20.1 Mantā asmīti sabbamuparundheti.
mnd14:20.2 Mantā vuccati paññā.
mnd14:20.3 Yā paññā pajānanā …pe… amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.
mnd14:20.4 Asmīti rūpe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayo;
mnd14:20.5 vedanāya …
mnd14:20.6 saññāya …
mnd14:20.7 saṅkhāresu …
mnd14:20.8 viññāṇe asmīti māno asmīti chando asmīti anusayoti.
mnd14:20.9 Mūlaṁ papañcasaṅkhāya iti bhagavā.
mnd14:20.10 Mantā asmīti sabbamuparundheti.
mnd14:20.11 Papañcasaṅkhāya mūlañca asmimānañca mantāya sabbaṁ rundheyya uparundheyya nirodheyya vūpasameyya atthaṅgameyya paṭipassambheyyāti—
mnd14:20.12 mūlaṁ papañcasaṅkhāya iti bhagavā, mantā asmīti sabbamuparundhe.
mnd14:21.1 Yā kāci taṇhā ajjhattanti.
mnd14:21.2 Yā kācīti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
mnd14:21.3 yā kācīti.
mnd14:21.4 Taṇhāti rūpataṇhā …pe…
mnd14:21.5 dhammataṇhā.
mnd14:21.6 Ajjhattanti ajjhattasamuṭṭhānā vā sā taṇhāti—
mnd14:21.7 ajjhattaṁ.
mnd14:21.8 Atha vā ajjhattikaṁ vuccati cittaṁ.
mnd14:21.9 Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.
mnd14:21.10 Cittena sā taṇhā sahagatā sahajātā saṁsaṭṭhā sampayuttā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇātipi ajjhattanti—
mnd14:21.11 yā kāci taṇhā ajjhattaṁ.
mnd14:22.1 Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkheti.
mnd14:22.2 Sadāti sadā sabbadā sabbakālaṁ niccakālaṁ dhuvakālaṁ, satataṁ samitaṁ abbokiṇṇaṁ poṅkhānupoṅkhaṁ udakūmigajātaṁ avīcisantatisahitaṁ phusitaṁ, purebhattaṁ pacchābhattaṁ, purimaṁ yāmaṁ majjhimaṁ yāmaṁ pacchimaṁ yāmaṁ, kāḷe juṇhe, vasse hemante gimhe, purime vayokhandhe majjhime vayokhandhe pacchime vayokhandhe.
mnd14:22.3 Satoti catūhi kāraṇehi sato—
mnd14:22.4 kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,
mnd14:22.5 vedanāsu …pe…
mnd14:22.6 citte …pe…
mnd14:22.7 dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato.
mnd14:22.8 Aparehipi catūhi kāraṇehi sato—
mnd14:22.9 asati parivajjanāya sato, satikaraṇīyānaṁ dhammānaṁ katattā sato, satipaṭipakkhānaṁ dhammānaṁ hatattā sato, satinimittānaṁ asammuṭṭhattā sato.
mnd14:22.10 Aparehipi catūhi kāraṇehi sato—
mnd14:22.11 satiyā samannāgatattā sato, satiyā vasitattā sato, satiyā pāguññatāya sato, satiyā apaccorohaṇatāya sato.
mnd14:22.12 Aparehipi catūhi kāraṇehi sato—
mnd14:22.13 sattattā sato, santattā sato, samitattā sato, santadhammasamannāgatattā sato.
mnd14:22.14 Buddhānussatiyā sato, dhammānussatiyā sato, saṅghānussatiyā sato, sīlānussatiyā sato, cāgānussatiyā sato, devatānussatiyā sato, ānāpānassatiyā sato, maraṇassatiyā sato, kāyagatāsatiyā sato, upasamānussatiyā sato.
mnd14:22.15 Yā sati anussati paṭissati, sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā, sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—
mnd14:22.16 ayaṁ vuccati sati.
mnd14:22.17 Imāya satiyā upeto samupeto, upagato samupagato, upapanno samupapanno, samannāgato so vuccati sato.
mnd14:23.1 Sikkheti tisso sikkhā—
mnd14:23.2 adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.
mnd14:23.3 Katamā adhisīlasikkhā?
mnd14:23.4 Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu,
mnd14:23.5 khuddako sīlakkhandho …
mnd14:23.6 mahanto sīlakkhandho, sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—
mnd14:23.7 ayaṁ adhisīlasikkhā.
mnd14:24.1 Katamā adhicittasikkhā?
mnd14:24.2 Idha bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
mnd14:24.3 Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
mnd14:24.4 Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti “upekkhako satimā sukhavihārī”ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
mnd14:24.5 Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati—
mnd14:24.6 ayaṁ adhicittasikkhā.
mnd14:25.1 Katamā adhipaññāsikkhā?
mnd14:25.2 Idha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
mnd14:25.3 So “idaṁ dukkhan”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti,
mnd14:25.4 “ime āsavā”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavasamudayo”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodho”ti yathābhūtaṁ pajānāti, “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti yathābhūtaṁ pajānāti—
mnd14:25.5 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd14:26.1 Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkheti.
mnd14:26.2 Tāsaṁ taṇhānaṁ vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya;
mnd14:26.3 imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya,
mnd14:26.4 pajānanto sikkheyya,
mnd14:26.5 passanto sikkheyya,
mnd14:26.6 paccavekkhanto sikkheyya,
mnd14:26.7 cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkheyya,
mnd14:26.8 saddhāya adhimuccanto sikkheyya,
mnd14:26.9 vīriyaṁ paggaṇhanto sikkheyya,
mnd14:26.10 satiṁ upaṭṭhapento sikkheyya,
mnd14:26.11 cittaṁ samādahanto sikkheyya,
mnd14:26.12 paññāya pajānanto sikkheyya,
mnd14:26.13 abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkheyya,
mnd14:26.14 pariññeyyaṁ parijānanto sikkheyya,
mnd14:26.15 pahātabbaṁ pajahanto sikkheyya,
mnd14:26.16 bhāvetabbaṁ bhāvento sikkheyya,
mnd14:26.17 sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
mnd14:26.18 tāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe.
mnd14:27.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:28.1 “Mūlaṁ papañcasaṅkhāya,
mnd14:28.2 (iti bhagavā)
mnd14:28.3 Mantā asmīti sabbamuparundhe;
mnd14:28.4 Yā kāci taṇhā ajjhattaṁ,
mnd14:28.5 Tāsaṁ vinayā sadā sato sikkhe”ti.
mnd14:29.1 Yaṁ kiñci dhammamabhijaññā,
mnd14:29.2 Ajjhattaṁ atha vāpi bahiddhā;
mnd14:29.3 Na tena thāmaṁ kubbetha,
mnd14:29.4 Na hi sā nibbuti sataṁ vuttā.
mnd14:30.1 Yaṁ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattanti.
mnd14:30.2 Yaṁ kiñci attano guṇaṁ jāneyya kusale vā dhamme abyākate vā dhamme.
mnd14:30.3 Katame attano guṇā?
mnd14:30.4 Uccā kulā pabbajito vā assaṁ, mahābhogakulā pabbajito vā assaṁ, uḷārabhogakulā pabbajito vā assaṁ, ñāto yasassī sagahaṭṭhapabbajitānanti vā assaṁ,
mnd14:30.5 lābhimhi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti vā assaṁ, suttantiko vā assaṁ, vinayadharo vā assaṁ, dhammakathiko vā assaṁ, āraññiko vā assaṁ, piṇḍapātiko vā assaṁ, paṁsukūliko vā assaṁ, tecīvariko vā assaṁ, sapadānacāriko vā assaṁ, khalupacchābhattiko vā assaṁ, nesajjiko vā assaṁ, yathāsanthatiko vā assaṁ,
mnd14:30.6 paṭhamassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, dutiyassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, tatiyassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, catutthassa jhānassa lābhīti vā assaṁ, ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṁ, viññāṇañcāyatanasamāpattiyā … ākiñcaññāyatanasamāpattiyā … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā assaṁ—
mnd14:30.7 ime vuccanti attano guṇā.
mnd14:30.8 Yaṁ kiñci attano guṇaṁ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—
mnd14:30.9 yaṁ kiñci dhammamabhijaññā ajjhattaṁ.
mnd14:30.10 Atha vāpi bahiddhāti.
mnd14:30.11 Upajjhāyassa vā ācariyassa vā te guṇā assūti—
mnd14:30.12 atha vāpi bahiddhā.
mnd14:31.1 Na tena thāmaṁ kubbethāti.
mnd14:31.2 Attano vā guṇena paresaṁ vā guṇena thāmaṁ na kareyya, thambhaṁ na kareyya, mānaṁ na kareyya, unnatiṁ na kareyya, unnamaṁ na kareyya, na tena mānaṁ janeyya, na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti—
mnd14:31.3 na tena thāmaṁ kubbetha.
mnd14:32.1 Na hi sā nibbuti sataṁ vuttāti.
mnd14:32.2 Satānaṁ santānaṁ sappurisānaṁ buddhānaṁ buddhasāvakānaṁ paccekabuddhānaṁ sā nibbutīti na vuttā na pavuttā na ācikkhitā na desitā na paññapitā na paṭṭhapitā na vivaṭā na vibhattā na uttānīkatā nappakāsitāti—
mnd14:32.3 na hi sā nibbuti sataṁ vuttā.
mnd14:33.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:34.1 “Yaṁ kiñci dhammamabhijaññā,
mnd14:34.2 Ajjhattaṁ atha vāpi bahiddhā;
mnd14:34.3 Na tena thāmaṁ kubbetha,
mnd14:34.4 Na hi sā nibbuti sataṁ vuttā”ti.
mnd14:35.1 Seyyo na tena maññeyya,
mnd14:35.2 Nīceyyo atha vāpi sarikkho;
mnd14:35.3 Phuṭṭho anekarūpehi,
mnd14:35.4 Nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe.
mnd14:36.1 Seyyo na tena maññeyyāti.
mnd14:36.2 “Seyyohamasmī”ti atimānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti—
mnd14:36.3 seyyo na tena maññeyya.
mnd14:37.1 Nīceyyo atha vāpi sarikkhoti.
mnd14:37.2 “Hīnohamasmī”ti omānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd14:37.3 “Sadisohamasmī”ti mānaṁ na janeyya jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunāti—
mnd14:37.4 nīceyyo atha vāpi sarikkho.
mnd14:38.1 Phuṭṭho anekarūpehīti.
mnd14:38.2 Anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgatoti—
mnd14:38.3 phuṭṭho anekarūpehi.
mnd14:39.1 Nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭheti.
mnd14:39.2 Ātumā vuccati attā.
mnd14:39.3 Attānaṁ kappento vikappento vikappaṁ āpajjanto na tiṭṭheyyāti—
mnd14:39.4 nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe.
mnd14:40.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:41.1 “Seyyo na tena maññeyya,
mnd14:41.2 Nīceyyo atha vāpi sarikkho;
mnd14:41.3 Phuṭṭho anekarūpehi,
mnd14:41.4 Nātumānaṁ vikappayaṁ tiṭṭhe”ti.
mnd14:42.1 Ajjhattamevupasame,
mnd14:42.2 Na aññato bhikkhu santimeseyya;
mnd14:42.3 Ajjhattaṁ upasantassa,
mnd14:42.4 Natthi attā kuto nirattā vā.
mnd14:43.1 Ajjhattamevupasameti.
mnd14:43.2 Ajjhattaṁ rāgaṁ sameyya, dosaṁ sameyya, mohaṁ sameyya, kodhaṁ … upanāhaṁ … makkhaṁ … paḷāsaṁ … issaṁ … macchariyaṁ … māyaṁ … sāṭheyyaṁ … thambhaṁ … sārambhaṁ … mānaṁ … atimānaṁ … madaṁ … pamādaṁ … sabbe kilese … sabbe duccarite … sabbe darathe … sabbe pariḷāhe … sabbe santāpe …
mnd14:43.3 sabbākusalābhisaṅkhāre sameyya upasameyya vūpasameyya nibbāpeyya paṭipassambheyyāti—
mnd14:43.4 ajjhattamevupasame.
mnd14:44.1 Na aññato bhikkhu santimeseyyāti.
mnd14:44.2 Aññato asuddhimaggena, micchāpaṭipadāya, aniyyānapatena, aññatra satipaṭṭhānehi, aññatra sammappadhānehi, aññatra iddhipādehi, aññatra indriyehi, aññatra balehi, aññatra bojjhaṅgehi, aññatra ariyā aṭṭhaṅgikā maggā santiṁ upasantiṁ vūpasantiṁ nibbutiṁ paṭipassaddhiṁ na eseyya na gaveseyya na pariyeseyyāti—
mnd14:44.3 na aññato bhikkhu santimeseyya.
mnd14:45.1 Ajjhattaṁ upasantassāti.
mnd14:45.2 Ajjhattaṁ rāgaṁ santassa, dosaṁ santassa, mohaṁ santassa …pe…
mnd14:45.3 sabbākusalābhisaṅkhāre santassa upasantassa vūpasantassa nibbutassa paṭipassaddhiyāti—
mnd14:45.4 ajjhattaṁ upasantassa.
mnd14:46.1 Natthi attā kuto nirattā vāti.
mnd14:46.2 Natthīti paṭikkhepo.
mnd14:46.3 Attāti attadiṭṭhi natthi;
mnd14:46.4 nirattāti ucchedadiṭṭhi natthi.
mnd14:46.5 Attāti gahitaṁ natthi;
mnd14:46.6 nirattāti muñcitabbaṁ natthi.
mnd14:46.7 Yassatthi gahitaṁ, tassatthi muñcitabbaṁ.
mnd14:46.8 Yassatthi muñcitabbaṁ, tassa gahitaṁ gāhaṁ muñcanaṁ samatikkanto arahā vuddhipārihānivītivatto.
mnd14:46.9 So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo …pe… jātimaraṇasaṁsāro, natthi tassa punabbhavoti—
mnd14:46.10 natthi attā kuto nirattā vā.
mnd14:47.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:48.1 “Ajjhattamevupasame,
mnd14:48.2 Na aññato bhikkhu santimeseyya;
mnd14:48.3 Ajjhattaṁ upasantassa,
mnd14:48.4 Natthi attā kuto nirattā vā”ti.
mnd14:49.1 Majjhe yathā samuddassa,
mnd14:49.2 Ūmi no jāyatī ṭhito hoti;
mnd14:49.3 Evaṁ ṭhito anejassa,
mnd14:49.4 Ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
mnd14:50.1 Majjhe yathā samuddassa, ūmi no jāyatī ṭhito hotīti.
mnd14:50.2 Samuddo caturāsītiyojanasahassāni ubbedhena gambhīro.
mnd14:50.3 Heṭṭhā cattārīsayojanasahassāni udakaṁ macchakacchapehi kampati.
mnd14:50.4 Upari cattārīsayojanasahassāni udakaṁ vātehi kampati.
mnd14:50.5 Majjhe cattārīsayojanasahassāni udakaṁ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati.
mnd14:50.6 Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti.
mnd14:50.7 Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
mnd14:51.1 Atha vā sattannaṁ pabbatānaṁ antarikāsu sattasīdantarā mahāsamuddā.
mnd14:51.2 Tatra udakaṁ na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhati.
mnd14:51.3 Anerito aghaṭṭito acalito aluḷito abhanto vūpasanto tatra ūmi no jāyati, ṭhito hoti samuddoti.
mnd14:51.4 Evampi majjhe yathā samuddassa ūmi no jāyatī ṭhito hoti.
mnd14:52.1 Evaṁ ṭhito anejassāti.
mnd14:52.2 Evanti opammasampaṭipādanaṁ.
mnd14:52.3 Ṭhitoti lābhepi na kampati, alābhepi na kampati, yasepi na kampati, ayasepi na kampati, pasaṁsāyapi na kampati, nindāyapi na kampati, sukhepi na kampati, dukkhepi na kampati na vikampati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—
mnd14:52.4 evaṁ ṭhito.
mnd14:52.5 Anejassāti ejā vuccati taṇhā.
mnd14:52.6 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd14:52.7 Yassesā ejā taṇhā pahīnā ucchinnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo.
mnd14:52.8 Ejāya pahīnattā anejo;
mnd14:52.9 so lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati, na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—
mnd14:52.10 evaṁ ṭhito anejassa.
mnd14:53.1 Ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti.
mnd14:53.2 Ussadāti sattussadā—
mnd14:53.3 rāgussadaṁ, dosussadaṁ, mohussadaṁ, mānussadaṁ, diṭṭhussadaṁ, kilesussadaṁ, kammussadaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya.
mnd14:53.4 Kuhiñcīti kuhiñci kismiñci katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
mnd14:53.5 ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
mnd14:54.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:55.1 “Majjhe yathā samuddassa,
mnd14:55.2 Ūmi no jāyatī ṭhito hoti;
mnd14:55.3 Evaṁ ṭhito anejassa,
mnd14:55.4 Ussadaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcī”ti.
mnd14:56.1 Akittayī vivaṭacakkhu,
mnd14:56.2 Sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ;
mnd14:56.3 Paṭipadaṁ vadehi bhaddante,
mnd14:56.4 Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhiṁ.
mnd14:57.1 Akittayī vivaṭacakkhūti.
mnd14:57.2 Akittayīti akittayi parikittayi ācikkhi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānimakāsi pakāsesīti akittayi.
mnd14:57.3 Vivaṭacakkhūti bhagavā pañcahi cakkhūhi vivaṭacakkhu—
mnd14:57.4 maṁsacakkhunāpi vivaṭacakkhu, dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu, paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu, buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu, samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
mnd14:58.1 Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi vivaṭacakkhu?
mnd14:58.2 Maṁsacakkhumhipi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti—
mnd14:58.3 nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo.
mnd14:58.4 Akkhilomāni ca bhagavato yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ.
mnd14:58.5 Tassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ.
mnd14:58.6 Ubhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni.
mnd14:58.7 Majjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ siniddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ.
mnd14:58.8 Tassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ.
mnd14:58.9 Tena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca.
mnd14:58.10 Yadā hipi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti.
mnd14:58.11 Sūriyo vā atthaṅgato hoti.
mnd14:58.12 Kāḷapakkho ca uposatho hoti.
mnd14:58.13 Tibbo ca vanasaṇḍo hoti.
mnd14:58.14 Mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti.
mnd14:58.15 Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati.
mnd14:58.16 Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya.
mnd14:58.17 Ekañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya.
mnd14:58.18 Taññeva tilaphalaṁ uddhareyya.
mnd14:58.19 Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikaṁ maṁsacakkhu.
mnd14:58.20 Evaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
mnd14:59.1 Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu?
mnd14:59.2 Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate.
mnd14:59.3 Yathākammūpage satte pajānāti—
mnd14:59.4 “ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā.
mnd14:59.5 Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.
mnd14:59.6 Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;
mnd14:59.7 yathākammūpage satte pajānāti.
mnd14:59.8 Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuyo passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya.
mnd14:59.9 Yāvatakaṁ vā pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya.
mnd14:59.10 Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu.
mnd14:59.11 Evaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi vivaṭacakkhu.
mnd14:60.1 Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu?
mnd14:60.2 Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā anijjhāpetā pekkhetā pasādetā.
mnd14:60.3 So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
mnd14:61.1 So hi bhagavā jānaṁ jānāti passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
mnd14:61.2 Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.
mnd14:61.3 Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.
mnd14:61.4 Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā parattho vā ubhayattho vā diṭṭhadhammiko vā attho samparāyiko vā attho uttāno vā attho gambhīro vā attho gūḷho vā attho paṭicchanno vā attho neyyo vā attho nīto vā attho anavajjo vā attho nikkileso vā attho vodāno vā attho paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.
mnd14:62.1 Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti
mnd14:62.2 sabbaṁ vacīkammaṁ …
mnd14:62.3 sabbaṁ manokammaṁ …
mnd14:62.4 atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ.
mnd14:62.5 Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;
mnd14:62.6 neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ, neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.
mnd14:62.7 Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.
mnd14:62.8 Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;
mnd14:62.9 evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.
mnd14:62.10 Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;
mnd14:62.11 neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ.
mnd14:62.12 Neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi.
mnd14:62.13 Aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.
mnd14:63.1 Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.
mnd14:63.2 Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.
mnd14:63.3 Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.
mnd14:63.4 Sabbesaṁ sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.
mnd14:63.5 Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
mnd14:64.1 Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti;
mnd14:64.2 evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
mnd14:64.3 Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;
mnd14:64.4 evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti;
mnd14:64.5 buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.
mnd14:64.6 Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhaṁ abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.
mnd14:64.7 Kathitā visajjitā ca te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā.
mnd14:64.8 Upakkhittakā ca te bhagavato sampajjanti.
mnd14:64.9 Atha kho bhagavā tattha atirocati yadidaṁ paññāyāti.
mnd14:64.10 Evaṁ bhagavā paññācakkhunāpi vivaṭacakkhu.
mnd14:65.1 Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu?
mnd14:65.2 Bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante.
mnd14:65.3 Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakā anuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakā accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena;
mnd14:65.4 evamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvino viharante.
mnd14:65.5 Jānāti bhagavā—
mnd14:65.6 “ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti.
mnd14:65.7 Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti;
mnd14:65.8 dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati;
mnd14:65.9 mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti;
mnd14:65.10 vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati;
mnd14:65.11 saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca attano;
mnd14:65.12 ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa ācikkhati vipassanānimittaṁ aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ.
mnd14:66.1 “Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito,
mnd14:66.2 Yathāpi passe janataṁ samantato;
mnd14:66.3 Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha,
mnd14:66.4 Pāsādamāruyha samantacakkhu;
mnd14:66.5 Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko,
mnd14:66.6 Avekkhassu jātijarābhibhūtan”ti.
mnd14:67.1 Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi vivaṭacakkhu.
mnd14:68.1 Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhu?
mnd14:68.2 Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ.
mnd14:68.3 Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
mnd14:69.1 “Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci,
mnd14:69.2 Atho aviññātamajānitabbaṁ;
mnd14:69.3 Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ,
mnd14:69.4 Tathāgato tena samantacakkhū”ti.
mnd14:70.1 Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi vivaṭacakkhūti—
mnd14:70.2 akittayi vivaṭacakkhu.
mnd14:71.1 Sakkhidhammaṁ parissayavinayanti.
mnd14:71.2 Sakkhidhammanti na itihitihaṁ, na itikirāya, na paramparāya, na piṭakasampadāya, na takkahetu, na nayahetu, na ākāraparivitakkena, na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammanti—
mnd14:71.3 sakkhidhammaṁ.
mnd14:71.4 Parissayavinayanti.
mnd14:71.5 Parissayāti dve parissayā—
mnd14:71.6 pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca.
mnd14:71.7 Katame pākaṭaparissayā?
mnd14:71.8 Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitapittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā semhasamuṭṭhānā ābādhā vātasamuṭṭhānā ābādhā sannipātikā ābādhā utupariṇāmajā ābādhā visamaparihārajā ābādhā opakkamikā ābādhā kammavipākajā ābādhā, sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā iti vā—
mnd14:71.9 ime vuccanti pākaṭaparissayā.
mnd14:72.1 Katame paṭicchannaparissayā?
mnd14:72.2 Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā—
mnd14:72.3 ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
mnd14:73.1 Parissayāti kenaṭṭhena parissayā?
mnd14:73.2 Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā.
mnd14:73.3 Kathaṁ parisahantīti parissayā?
mnd14:73.4 Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.
mnd14:73.5 Evaṁ parisahantīti—
mnd14:73.6 parissayā.
mnd14:74.1 Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā?
mnd14:74.2 Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.
mnd14:74.3 Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ?
mnd14:74.4 Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—
mnd14:74.5 imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.
mnd14:74.6 Evampi parihānāya saṁvattantīti—
mnd14:74.7 parissayā.
mnd14:75.1 Kathaṁ tatrāsayāti parissayā?
mnd14:75.2 Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.
mnd14:75.3 Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti;
mnd14:75.4 evamevaṁ tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti.
mnd14:75.5 Evampi tatrāsayāti—
mnd14:75.6 parissayā.
mnd14:76.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd14:76.2 “sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati.
mnd14:76.3 Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati?
mnd14:76.4 Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
mnd14:76.5 Tasmā sāntevāsikoti vuccati.
mnd14:76.6 Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
mnd14:76.7 Tasmā sācariyakoti vuccati.
mnd14:77.1 Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe…
mnd14:77.2 ghānena gandhaṁ ghāyitvā …
mnd14:77.3 jivhāya rasaṁ sāyitvā …
mnd14:77.4 kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …
mnd14:77.5 manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
mnd14:77.6 Tasmā sāntevāsikoti vuccati.
mnd14:77.7 Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
mnd14:77.8 Tasmā sācariyakoti vuccati.
mnd14:77.9 Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.
mnd14:77.10 Evampi tatrāsayāti—
mnd14:77.11 parissayā.
mnd14:78.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd14:78.2 “tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.
mnd14:78.3 Katame tayo?
mnd14:78.4 Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko;
mnd14:78.5 doso, bhikkhave …pe…
mnd14:78.6 moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.
mnd14:78.7 Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikāti.
mnd14:79.1 Anatthajanano lobho,
mnd14:79.2 lobho cittappakopano;
mnd14:79.3 Bhayamantarato jātaṁ,
mnd14:79.4 taṁ jano nāvabujjhati.
mnd14:80.1 Luddho atthaṁ na jānāti,
mnd14:80.2 luddho dhammaṁ na passati;
mnd14:80.3 Andhantamaṁ tadā hoti,
mnd14:80.4 yaṁ lobho sahate naraṁ.
mnd14:81.1 Anatthajanano doso,
mnd14:81.2 doso cittappakopano;
mnd14:81.3 Bhayamantarato jātaṁ,
mnd14:81.4 taṁ jano nāvabujjhati.
mnd14:82.1 Kuddho atthaṁ na jānāti,
mnd14:82.2 kuddho dhammaṁ na passati;
mnd14:82.3 Andhantamaṁ tadā hoti,
mnd14:82.4 yaṁ doso sahate naraṁ.
mnd14:83.1 Anatthajanano moho,
mnd14:83.2 moho cittappakopano;
mnd14:83.3 Bhayamantarato jātaṁ,
mnd14:83.4 taṁ jano nāvabujjhati.
mnd14:84.1 Mūḷho atthaṁ na jānāti,
mnd14:84.2 mūḷho dhammaṁ na passati;
mnd14:84.3 Andhantamaṁ tadā hoti,
mnd14:84.4 yaṁ moho sahate naran”ti.
mnd14:85.1 Evampi tatrāsayāti—
mnd14:85.2 parissayā.
mnd14:86.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd14:86.2 “tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
mnd14:86.3 Katame tayo?
mnd14:86.4 Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya;
mnd14:86.5 doso kho, mahārāja …pe…
mnd14:86.6 moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
mnd14:86.7 Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
mnd14:87.1 Lobho doso ca moho ca,
mnd14:87.2 purisaṁ pāpacetasaṁ;
mnd14:87.3 Hiṁsanti attasambhūtā,
mnd14:87.4 tacasāraṁva samphalan”ti.
mnd14:88.1 Evampi tatrāsayāti—
mnd14:88.2 parissayā.
mnd14:89.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd14:90.1 “Rāgo ca doso ca itonidānā,
mnd14:90.2 Aratī ratī lomahaṁso itojā;
mnd14:90.3 Ito samuṭṭhāya manovitakkā,
mnd14:90.4 Kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.
mnd14:91.1 Evampi tatrāsayāti—
mnd14:91.2 parissayā.
mnd14:92.1 Parissayavinayanti parissayavinayaṁ parissayappahānaṁ parissayavūpasamaṁ parissayapaṭinissaggaṁ parissayapaṭipassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—
mnd14:92.2 sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ.
mnd14:93.1 Paṭipadaṁ vadehi bhaddanteti.
mnd14:93.2 Paṭipadaṁ vadehi—
mnd14:93.3 sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—
mnd14:93.4 paṭipadaṁ vadehi.
mnd14:93.5 Bhaddanteti so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ ālapati.
mnd14:93.6 Atha vā yaṁ tvaṁ dhammaṁ ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi sabbaṁ taṁ sundaraṁ bhaddakaṁ kalyāṇaṁ anavajjaṁ sevitabbanti—
mnd14:93.7 paṭipadaṁ vadehi bhaddante.
mnd14:94.1 Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhinti.
mnd14:94.2 Pātimokkhanti sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā.
mnd14:94.3 Atha vāpi samādhinti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhatamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti—
mnd14:94.4 pātimokkhaṁ atha vāpi samādhiṁ.
mnd14:95.1 Tenāha so nimmito—
mnd14:96.1 “Akittayī vivaṭacakkhu,
mnd14:96.2 Sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ;
mnd14:96.3 Paṭipadaṁ vadehi bhaddante,
mnd14:96.4 Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhin”ti.
mnd14:97.1 Cakkhūhi neva lolassa,
mnd14:97.2 Gāmakathāya āvaraye sotaṁ;
mnd14:97.3 Rase ca nānugijjheyya,
mnd14:97.4 Na ca mamāyetha kiñci lokasmiṁ.
mnd14:98.1 Cakkhūhi neva lolassāti.
mnd14:98.2 Kathaṁ cakkhuloloti?
mnd14:98.3 Idhekacco cakkhuloliyena samannāgato hoti—
mnd14:98.4 “adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ, diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto ca hoti rūpassa dassanāya.
mnd14:98.5 Evampi cakkhulolo hoti.
mnd14:99.1 Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.
mnd14:99.2 Evampi cakkhulolo hoti.
mnd14:100.1 Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.
mnd14:100.2 Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.
mnd14:100.3 Evampi cakkhulolo hoti.
mnd14:101.1 Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
mnd14:101.2 naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā.
mnd14:101.3 Evampi cakkhulolo hoti.
mnd14:102.1 Kathaṁ na cakkhulolo hoti?
mnd14:102.2 Idha bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento, na itthiyo olokento, na purise olokento, na kumārake olokento, na kumārikāyo olokento, na antarāpaṇaṁ olokento, na gharamukhāni olokento, na uddhaṁ olokento, na adho olokento, na disāvidisāvipekkhamāno gacchati.
mnd14:102.3 Evampi na cakkhulolo hoti.
mnd14:103.1 Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
mnd14:103.2 Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.
mnd14:103.3 Evampi na cakkhulolo hoti.
mnd14:104.1 Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
mnd14:104.2 naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ …pe…
mnd14:104.3 anīkadassanaṁ iti vā.
mnd14:104.4 Evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti.
mnd14:104.5 Evampi na cakkhulolo hoti.
mnd14:105.1 Cakkhūhi neva lolassāti.
mnd14:105.2 Cakkhuloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, cakkhuloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:105.3 cakkhūhi neva lolassa.
mnd14:106.1 Gāmakathāya āvaraye sotanti.
mnd14:106.2 Gāmakathā vuccati bāttiṁsa tiracchānakathā, seyyathidaṁ—
mnd14:106.3 rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā yānakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā sūrakathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā.
mnd14:106.4 Gāmakathāya āvaraye sotanti.
mnd14:106.5 Gāmakathāya sotaṁ āvareyya nivāreyya saṁvareyya rakkheyya gopeyya pidaheyya pacchindeyyāti—
mnd14:106.6 gāmakathāya āvaraye sotaṁ.
mnd14:107.1 Rase ca nānugijjheyyāti.
mnd14:107.2 Rase cāti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambikaṁ kasāvo sādu asādu sītaṁ uṇhaṁ.
mnd14:107.3 Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā;
mnd14:107.4 te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṁ labhitvā anambilaṁ pariyesanti, anambilaṁ labhitvā ambilaṁ pariyesanti …pe…
mnd14:107.5 sītaṁ labhitvā uṇhaṁ pariyesanti, uṇhaṁ labhitvā sītaṁ pariyesanti.
mnd14:107.6 Te yaṁ yaṁ labhitvā tena tena na tussanti, aparāparaṁ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.
mnd14:107.7 Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya …pe…
mnd14:107.8 anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.
mnd14:108.1 Yathā vaṇaṁ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya, yathā vā pana akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhāreyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya;
mnd14:108.2 evamevaṁ bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya …pe…
mnd14:108.3 anavajjatā ca phāsuvihāro cāti rasataṇhaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, rasataṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:108.4 rase ca nānugijjheyya.
mnd14:109.1 Na ca mamāyetha kiñci lokasminti.
mnd14:109.2 Mamattāti dve mamattā—
mnd14:109.3 taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…
mnd14:109.4 idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…
mnd14:109.5 idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
mnd14:109.6 Taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya;
mnd14:109.7 sotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ … rūpe …
mnd14:109.8 sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …
mnd14:109.9 kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …
mnd14:109.10 ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …
mnd14:109.11 atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …
mnd14:109.12 diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme na mamāyeyya na gaṇheyya na parāmaseyya nābhiniviseyya.
mnd14:109.13 Kiñcīti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ.
mnd14:109.14 Lokasminti apāyaloke …pe… āyatanaloketi—
mnd14:109.15 na ca mamāyetha kiñci lokasmiṁ.
mnd14:110.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:111.1 “Cakkhūhi neva lolassa,
mnd14:111.2 Gāmakathāya āvaraye sotaṁ;
mnd14:111.3 Rase ca nānugijjheyya,
mnd14:111.4 Na ca mamāyetha kiñci lokasmin”ti.
mnd14:112.1 Phassena yadā phuṭṭhassa,
mnd14:112.2 Paridevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci;
mnd14:112.3 Bhavañca nābhijappeyya,
mnd14:112.4 Bheravesu ca na sampavedheyya.
mnd14:113.1 Phassena yadā phuṭṭhassāti.
mnd14:113.2 Phassoti rogaphasso.
mnd14:113.3 Rogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa;
mnd14:113.4 cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa, sotarogena …pe…
mnd14:113.5 ghānarogena … jivhārogena … kāyarogena … sīsarogena … kaṇṇarogena … mukharogena … dantarogena … kāsena … sāsena … pināsena … ḍāhena … jarena … kucchirogena … mucchāya … pakkhandikāya … sūlāya … visūcikāya … kuṭṭhena … gaṇḍena … kilāsena … sosena … apamārena … dadduyā … kaṇḍuyā … kacchuyā … rakhasāya … vitacchikāya … lohitena … pittena … madhumehena … aṁsāya … piḷakāya … bhagandalāya … pittasamuṭṭhānena ābādhena … semhasamuṭṭhānena ābādhena … vātasamuṭṭhānena ābādhena … sannipātikena ābādhena … utupariṇāmajena ābādhena … visamaparihārajena ābādhena … opakkamikena ābādhena … kammavipākajena ābādhena … sītena … uṇhena … jighacchāya … pipāsāya … uccārena … passāvena … ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—
mnd14:113.6 phassena yadā phuṭṭhassa.
mnd14:114.1 Paridevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti.
mnd14:114.2 Ādevaṁ paridevaṁ ādevanaṁ paridevanaṁ ādevitattaṁ paridevitattaṁ vācā palāpaṁ vippalāpaṁ lālappaṁ lālappāyanaṁ lālappāyitattaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya.
mnd14:114.3 Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
mnd14:114.4 paridevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
mnd14:115.1 Bhavañca nābhijappeyyāti.
mnd14:115.2 Kāmabhavaṁ na jappeyya, rūpabhavaṁ na jappeyya, arūpabhavaṁ na jappeyya na pajappeyya nābhijappeyyāti—
mnd14:115.3 bhavañca nābhijappeyya.
mnd14:116.1 Bheravesu ca na sampavedheyyāti.
mnd14:116.2 Bheravāti ekenākārena bhayampi bheravampi taññeva.
mnd14:116.3 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd14:116.4 “etaṁ nūna taṁ bhayabheravaṁ āgacchatī”ti.
mnd14:116.5 Bahiddhārammaṇaṁ vuttaṁ sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā assā hatthī ahi vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā.
mnd14:116.6 Athāparena ākārena bhayaṁ vuccati ajjhattikaṁ cittasamuṭṭhānaṁ bhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso, jātibhayaṁ jarābhayaṁ byādhibhayaṁ maraṇabhayaṁ rājabhayaṁ corabhayaṁ aggibhayaṁ udakabhayaṁ attānuvādabhayaṁ parānuvādabhayaṁ daṇḍabhayaṁ duggatibhayaṁ ūmibhayaṁ kumbhīlabhayaṁ āvaṭṭabhayaṁ susukābhayaṁ ājīvikabhayaṁ asilokabhayaṁ parisāya sārajjabhayaṁ madanabhayaṁ duggatibhayaṁ bhayaṁ bhayānakaṁ chambhitattaṁ lomahaṁso cetaso ubbego utrāso.
mnd14:116.7 Bheravesu ca na sampavedheyyāti bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
mnd14:116.8 bheravesu ca na sampavedheyya.
mnd14:117.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:118.1 “Phassena yadā phuṭṭhassa,
mnd14:118.2 Paridevaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci;
mnd14:118.3 Bhavañca nābhijappeyya,
mnd14:118.4 Bheravesu ca na sampavedheyyā”ti.
mnd14:119.1 Annānamatho pānānaṁ,
mnd14:119.2 Khādanīyānamathopi vatthānaṁ;
mnd14:119.3 Laddhā na sannidhiṁ kayirā,
mnd14:119.4 Na ca parittase tāni alabhamāno.
mnd14:120.1 Annānamatho pānānaṁ, khādanīyānamathopi vatthānanti.
mnd14:120.2 Annānanti odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ.
mnd14:120.3 Pānānanti aṭṭha pānāni—
mnd14:120.4 ambapānaṁ, jambupānaṁ, cocapānaṁ, mocapānaṁ, madhupānaṁ, muddikapānaṁ, sālūkapānaṁ, phārusakapānaṁ.
mnd14:120.5 Aparānipi aṭṭha pānāni—
mnd14:120.6 kosambapānaṁ, kolapānaṁ, badarapānaṁ, ghatapānaṁ, telapānaṁ, payopānaṁ, yāgupānaṁ, rasapānaṁ.
mnd14:120.7 Khādanīyānanti piṭṭhakhajjakaṁ, pūvakhajjakaṁ, mūlakhajjakaṁ, tacakhajjakaṁ, pattakhajjakaṁ, pupphakhajjakaṁ, phalakhajjakaṁ.
mnd14:120.8 Vatthānanti cha cīvarāni—
mnd14:120.9 khomaṁ, kappāsikaṁ, koseyyaṁ, kambalaṁ, sāṇaṁ, bhaṅganti—
mnd14:120.10 annānamatho pānānaṁ khādanīyānamathopi vatthānaṁ.
mnd14:121.1 Laddhā na sannidhiṁ kayirāti.
mnd14:121.2 Laddhāti laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya, na dārudānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya, na pāribhaṭyatāya, na pīṭhamaddikatāya, na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na navakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti—
mnd14:121.3 laddhā.
mnd14:121.4 Na sannidhiṁ kayirāti annasannidhiṁ pānasannidhiṁ vatthasannidhiṁ yānasannidhiṁ sayanasannidhiṁ gandhasannidhiṁ āmisasannidhiṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—
mnd14:121.5 laddhā na sannidhiṁ kayirā.
mnd14:122.1 Na ca parittase tāni alabhamānoti.
mnd14:122.2 Annaṁ vā na labhāmi, pānaṁ vā na labhāmi, vatthaṁ vā na labhāmi, kulaṁ vā na labhāmi, gaṇaṁ vā na labhāmi, āvāsaṁ vā na labhāmi, lābhaṁ vā na labhāmi, yasaṁ vā na labhāmi, pasaṁsaṁ vā na labhāmi, sukhaṁ vā na labhāmi, cīvaraṁ vā na labhāmi, piṇḍapātaṁ vā na labhāmi, senāsanaṁ vā na labhāmi, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ vā na labhāmi, gilānupaṭṭhākaṁ vā na labhāmi, “appaññātomhī”ti na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
mnd14:122.3 na ca parittase tāni alabhamāno.
mnd14:123.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:124.1 “Annānamatho pānānaṁ,
mnd14:124.2 Khādanīyānamathopi vatthānaṁ;
mnd14:124.3 Laddhā na sannidhiṁ kayirā,
mnd14:124.4 Na ca parittase tāni alabhamāno”ti.
mnd14:125.1 Jhāyī na pādalolassa,
mnd14:125.2 Virame kukkuccā nappamajjeyya;
mnd14:125.3 Athāsanesu sayanesu,
mnd14:125.4 Appasaddesu bhikkhu vihareyya.
mnd14:126.1 Jhāyī na pādalolassāti.
mnd14:126.2 Jhāyīti paṭhamenapi jhānena jhāyī, dutiyenapi jhānena jhāyī, tatiyenapi jhānena jhāyī, catutthenapi jhānena jhāyī, savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī, avitakkavicāramattenapi jhānena jhāyī, avitakkaavicārenapi jhānena jhāyī, sappītikenapi jhānena jhāyī, nippītikenapi jhānena jhāyī, pītisahagatenapi jhānena jhāyī, sātasahagatenapi jhānena jhāyī, sukhasahagatenapi jhānena jhāyī, upekkhāsahagatenapi jhānena jhāyī, suññatenapi jhānena jhāyī, animittenapi jhānena jhāyī, appaṇihitenapi jhānena jhāyī, lokiyenapi jhānena jhāyī, lokuttarenapi jhānena jhāyī, jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti—
mnd14:126.3 jhāyī.
mnd14:127.1 Na pādalolassāti.
mnd14:127.2 Kathaṁ pādalolo hoti?
mnd14:127.3 Idhekacco pādaloliyena samannāgato hoti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto viharati.
mnd14:127.4 Evampi pādalolo hoti.
mnd14:128.1 Atha vā bhikkhu antopi saṅghārāme pādaloliyena samannāgato hoti.
mnd14:128.2 Na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṁ gacchati, vihārato vihāraṁ gacchati, aḍḍhayogato aḍḍhayogaṁ gacchati, pāsādato pāsādaṁ gacchati, hammiyato hammiyaṁ gacchati, guhāya guhaṁ gacchati, leṇato leṇaṁ gacchati, kuṭito kuṭiṁ gacchati, kūṭāgārato kūṭāgāraṁ gacchati, aṭṭato aṭṭaṁ gacchati, māḷato māḷaṁ gacchati, uddaṇḍato uddaṇḍaṁ gacchati, upaṭṭhānasālato upaṭṭhānasālaṁ gacchati, maṇḍalamāḷato maṇḍalamāḷaṁ gacchati, rukkhamūlato rukkhamūlaṁ gacchati.
mnd14:128.3 Yattha vā pana bhikkhū nisīdanti tahiṁ gacchati, tattha ekassa vā dutiyo hoti, dvinnaṁ vā tatiyo hoti, tiṇṇaṁ vā catuttho hoti.
mnd14:128.4 Tattha bahuṁ samphappalāpaṁ palapati, seyyathidaṁ—
mnd14:128.5 rājakathaṁ corakathaṁ mahāmattakathaṁ senākathaṁ bhayakathaṁ yuddhakathaṁ annakathaṁ pānakathaṁ vatthakathaṁ yānakathaṁ sayanakathaṁ mālākathaṁ gandhakathaṁ ñātikathaṁ gāmakathaṁ nigamakathaṁ nagarakathaṁ janapadakathaṁ itthikathaṁ sūrakathaṁ visikhākathaṁ kumbhaṭṭhānakathaṁ pubbapetakathaṁ nānattakathaṁ lokakkhāyikaṁ samuddakkhāyikaṁ iti bhavābhavakathaṁ iti vā.
mnd14:128.6 Evampi pādalolo hoti.
mnd14:129.1 Na pādalolassāti.
mnd14:129.2 Pādaloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pādaloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya careyya vicareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyya, paṭisallānārāmo assa paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgārānaṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto paramatthagarukoti—
mnd14:129.3 jhāyī na pādalolassa.
mnd14:130.1 Virame kukkuccā nappamajjeyyāti.
mnd14:130.2 Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ, pādakukkuccampi kukkuccaṁ, hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ, akappiye kappiyasaññitā, kappiye akappiyasaññitā, vikāle kālasaññitā, kāle vikālasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā, yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—
mnd14:130.3 idaṁ vuccati kukkuccaṁ.
mnd14:131.1 Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—
mnd14:131.2 katattā ca akatattā ca.
mnd14:131.3 Kathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho?
mnd14:131.4 “Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho,
mnd14:131.5 “kataṁ me vacīduccaritaṁ, akataṁ me vacīsucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho,
mnd14:131.6 “kataṁ me manoduccaritaṁ, akataṁ me manosucaritaṁ …pe…
mnd14:131.7 “kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī”ti uppajjati kukkuccaṁ …pe… manovilekho,
mnd14:131.8 “kataṁ me adinnādānaṁ …
mnd14:131.9 kato me kāmesumicchācāro …
mnd14:131.10 kato me musāvādo …
mnd14:131.11 katā me pisuṇā vācā …
mnd14:131.12 katā me pharusā vācā …
mnd14:131.13 kato me samphappalāpo …
mnd14:131.14 katā me abhijjhā …
mnd14:131.15 kato me byāpādo …
mnd14:131.16 katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd14:131.17 Evaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd14:132.1 Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho,
mnd14:132.2 “indriyesumhi aguttadvāro”ti …pe…
mnd14:132.3 “bhojane amattaññumhī”ti …
mnd14:132.4 “jāgariyaṁ ananuyuttomhī”ti …
mnd14:132.5 “na satisampajaññena samannāgatomhī”ti …
mnd14:132.6 “abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti …
mnd14:132.7 “abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti …
mnd14:132.8 “abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti …
mnd14:132.9 “abhāvitāni me pañcindriyānī”ti …
mnd14:132.10 “abhāvitāni me pañca balānī”ti …
mnd14:132.11 “abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti …
mnd14:132.12 “abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …
mnd14:132.13 “dukkhaṁ me apariññātan”ti …
mnd14:132.14 “samudayo me appahīno”ti …
mnd14:132.15 “maggo me abhāvito”ti …
mnd14:132.16 “nirodho me asacchikato”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd14:132.17 Virame kukkuccāti kukkuccā ārameyya virameyya paṭivirameyya kukkuccaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya.
mnd14:132.18 Kukkuccā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:132.19 virame kukkuccā.
mnd14:133.1 Nappamajjeyyāti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro appamādo kusalesu dhammesu.
mnd14:133.2 “Kadāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ, paripūraṁ vā sīlakkhandhaṁ tattha tattha paññāya anuggaṇheyyan”ti?
mnd14:133.3 Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesu.
mnd14:133.4 “Kadāhaṁ aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ …pe…
mnd14:133.5 paññākkhandhaṁ …
mnd14:133.6 vimuttikkhandhaṁ …
mnd14:133.7 vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ …
mnd14:133.8 kadāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti?
mnd14:133.9 Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—
mnd14:133.10 virame kukkuccā nappamajjeyya.
mnd14:134.1 Athāsanesu sayanesu, appasaddesu bhikkhu vihareyyāti.
mnd14:134.2 Athāti padasandhi …pe…
mnd14:134.3 āsanaṁ vuccati yattha nisīdati—
mnd14:134.4 mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.
mnd14:134.5 Sayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhāti—
mnd14:134.6 athāsanesu sayanesu.
mnd14:135.1 Appasaddesu bhikkhu vihareyyāti.
mnd14:135.2 Appasaddesu appanigghosesu vijanavātesu manussarāhasseyyakesu paṭisallānasāruppesu senāsanesu careyya vicareyya vihareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—
mnd14:135.3 athāsanesu sayanesu appasaddesu bhikkhu vihareyya.
mnd14:136.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:137.1 “Jhāyī na pādalolassa,
mnd14:137.2 Virame kukkuccā nappamajjeyya;
mnd14:137.3 Athāsanesu sayanesu,
mnd14:137.4 Appasaddesu bhikkhu vihareyyā”ti.
mnd14:138.1 Niddaṁ na bahulīkareyya,
mnd14:138.2 Jāgariyaṁ bhajeyya ātāpī;
mnd14:138.3 Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ,
mnd14:138.4 Methunaṁ vippajahe savibhūsaṁ.
mnd14:139.1 Niddaṁ na bahulīkareyyāti.
mnd14:139.2 Rattindivaṁ chakoṭṭhāsaṁ kāretvā pañcakoṭṭhāsaṁ paṭijaggeyya ekakoṭṭhāsaṁ nippajjeyyāti—
mnd14:139.3 niddaṁ na bahulīkareyya.
mnd14:140.1 Jāgariyaṁ bhajeyya ātāpīti.
mnd14:140.2 Idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheyya, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheyya, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeyya pādepādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasikaritvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheyya.
mnd14:141.1 Jāgariyaṁ bhajeyyāti jāgariyaṁ bhajeyya sambhajeyya seveyya niseveyya saṁseveyya paṭiseveyyāti—
mnd14:141.2 jāgariyaṁ bhajeyya.
mnd14:142.1 Ātāpīti.
mnd14:142.2 Ātappaṁ vuccati vīriyaṁ.
mnd14:142.3 Yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo ṭhiti asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggaho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ sammāvāyāmo.
mnd14:142.4 Iminā ātāpena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato so vuccati ātāpīti—
mnd14:142.5 jāgariyaṁ bhajeyya ātāpī.
mnd14:143.1 Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsanti.
mnd14:143.2 Tandīti tandī tandiyanā tandiyitattaṁ tandimanakatā ālasyaṁ ālasyāyanā ālasyāyitattaṁ.
mnd14:143.3 Māyā vuccati vañcanikā cariyā.
mnd14:143.4 Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā …
mnd14:143.5 vācāya …pe…
mnd14:143.6 manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati.
mnd14:143.7 Mā maṁ jaññāti icchati, mā maṁ jaññāti saṅkappeti, mā maṁ jaññāti vācaṁ bhāsati, mā maṁ jaññāti kāyena parakkamati.
mnd14:143.8 Yā evarūpā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā—
mnd14:143.9 ayaṁ vuccati māyā.
mnd14:143.10 Hassanti idhekacco ativelaṁ dantavidaṁsakaṁ hasati.
mnd14:143.11 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd14:143.12 “komārakamidaṁ, bhikkhave, ariyassa vinaye yadidaṁ ativelaṁ dantavidaṁsakaṁ hasitan”ti.
mnd14:144.1 Khiḍḍāti dve khiḍḍā—
mnd14:144.2 kāyikā ca khiḍḍā vācasikā ca khiḍḍā.
mnd14:144.3 Katamā kāyikā khiḍḍā?
mnd14:144.4 Hatthīhipi kīḷanti, assehipi kīḷanti, rathehipi kīḷanti, dhanūhipi kīḷanti, aṭṭhapadehipi kīḷanti, dasapadehipi kīḷanti, ākāsepi kīḷanti, parihārapathepi kīḷanti, santikāyapi kīḷanti, khalikāyapi kīḷanti, ghaṭikāyapi kīḷanti, salākahatthenapi kīḷanti, akkhenapi kīḷanti, paṅkacīrenapi kīḷanti, vaṅkakenapi kīḷanti, mokkhacikāyapi kīḷanti, ciṅgulakenapi kīḷanti, pattāḷhakenapi kīḷanti, rathakenapi kīḷanti, dhanukenapi kīḷanti, akkharikāyapi kīḷanti, manesikāyapi kīḷanti, yathāvajjenapi kīḷanti—
mnd14:144.5 ayaṁ kāyikā khiḍḍā.
mnd14:144.6 Katamā vācasikā khiḍḍā?
mnd14:144.7 Mukhabherikaṁ mukhālambaraṁ mukhaḍiṇḍimakaṁ mukhavalimakaṁ mukhabheruḷakaṁ mukhadaddarikaṁ nāṭakaṁ lāpaṁ gītaṁ davakammaṁ—
mnd14:144.8 ayaṁ vācasikā khiḍḍā.
mnd14:145.1 Methunadhammo nāma yo so asaddhammo gāmadhammo vasaladhammo duṭṭhullo odakantiko rahasso dvayaṁdvayasamāpatti.
mnd14:145.2 Kiṅkāraṇā vuccati methunadhammo?
mnd14:145.3 Ubhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti, taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd14:145.4 Yathā ubho kalahakārakā methunakāti vuccanti, ubho bhaṇḍanakārakā … ubho bhassakārakā … ubho adhikaraṇakārakā … ubho vivādakārakā … ubho vādino … ubho sallāpakā methunakāti vuccanti;
mnd14:145.5 evamevaṁ ubhinnaṁ rattānaṁ sārattānaṁ avassutānaṁ pariyuṭṭhitānaṁ pariyādinnacittānaṁ ubhinnaṁ sadisānaṁ dhammoti, taṅkāraṇā vuccati methunadhammo.
mnd14:146.1 Vibhūsāti dve vibhūsā—
mnd14:146.2 atthi agāriyassa vibhūsā, atthi pabbajitassa vibhūsā.
mnd14:146.3 Katamā agāriyassa vibhūsā?
mnd14:146.4 Kesā ca massu ca mālā ca gandhā ca vilepanā ca ābharaṇā ca pilandhanā ca vatthañca sayanāsanañca veṭhanañca ucchādanaṁ parimaddanaṁ nhāpanaṁ sambāhanaṁ ādāsaṁ añjanaṁ mālāvilepanaṁ mukhacuṇṇakaṁ mukhalepaṁ hatthabandhaṁ sikhābandhaṁ daṇḍanāḷiyaṁ khaggaṁ chattaṁ citrā upāhanā uṇhīsaṁ maṇiṁ vāḷabījaniṁ odātāni vatthāni dīghadasāni iti vā—
mnd14:146.5 ayaṁ agāriyassa vibhūsā.
mnd14:146.6 Katamā pabbajitassa vibhūsā?
mnd14:146.7 Cīvaramaṇḍanā pattamaṇḍanā senāsanamaṇḍanā imassa vā pūtikāyassa bāhirānaṁ vā parikkhārānaṁ maṇḍanā vibhūsanā keḷanā parikeḷanā gedhitatā gedhitattaṁ capalatā cāpalyaṁ—
mnd14:146.8 ayaṁ pabbajitassa vibhūsā.
mnd14:147.1 Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsanti.
mnd14:147.2 Tandiñca māyañca hassañca khiḍḍañca methunadhammañca savibhūsaṁ saparivāraṁ saparibhaṇḍaṁ saparikkhāraṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
mnd14:147.3 tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ, methunaṁ vippajahe savibhūsaṁ.
mnd14:148.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:149.1 “Niddaṁ na bahulīkareyya,
mnd14:149.2 Jāgariyaṁ bhajeyya ātāpī;
mnd14:149.3 Tandiṁ māyaṁ hassaṁ khiḍḍaṁ,
mnd14:149.4 Methunaṁ vippajahe savibhūsan”ti.
mnd14:150.1 Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ,
mnd14:150.2 No vidahe athopi nakkhattaṁ;
mnd14:150.3 Virutañca gabbhakaraṇaṁ,
mnd14:150.4 Tikicchaṁ māmako na seveyya.
mnd14:151.1 Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattanti.
mnd14:151.2 Āthabbaṇikā āthabbaṇaṁ payojenti, nagare vā ruddhe saṅgāme vā paccupaṭṭhite parasenapaccatthikesu paccāmittesu ītiṁ uppādenti, upaddavaṁ uppādenti, rogaṁ uppādenti, pajjarakaṁ karonti, sūlaṁ karonti, visūcikaṁ karonti, pakkhandikaṁ karonti.
mnd14:151.3 Evaṁ āthabbaṇikā āthabbaṇaṁ payojenti.
mnd14:152.1 Supinapāṭhakā supinaṁ ādisanti, yo pubbaṇhasamayaṁ supinaṁ passati, evaṁ vipāko hoti.
mnd14:152.2 Yo majjhanhikasamayaṁ supinaṁ passati, evaṁ vipāko hoti.
mnd14:152.3 Yo sāyanhasamayaṁ supinaṁ passati, evaṁ vipāko hoti.
mnd14:152.4 Yo purime yāme …
mnd14:152.5 yo majjhime yāme …
mnd14:152.6 yo pacchime yāme …
mnd14:152.7 yo dakkhiṇena passena nipanno …
mnd14:152.8 yo vāmena passena nipanno …
mnd14:152.9 yo uttānaṁ nipanno …
mnd14:152.10 yo avakujja nipanno …
mnd14:152.11 yo candaṁ passati …
mnd14:152.12 yo sūriyaṁ passati …
mnd14:152.13 yo mahāsamuddaṁ passati …
mnd14:152.14 yo sineruṁ pabbatarājānaṁ passati …
mnd14:152.15 yo hatthiṁ passati …
mnd14:152.16 yo assaṁ passati …
mnd14:152.17 yo rathaṁ passati …
mnd14:152.18 yo pattiṁ passati …
mnd14:152.19 yo senābyūhaṁ passati …
mnd14:152.20 yo ārāmarāmaṇeyyakaṁ passati …
mnd14:152.21 yo vanarāmaṇeyyakaṁ passati …
mnd14:152.22 yo bhūmirāmaṇeyyakaṁ passati …
mnd14:152.23 yo pokkharaṇīrāmaṇeyyakaṁ passati, evaṁ vipāko hotīti.
mnd14:152.24 Evaṁ supinapāṭhakā supinaṁ ādisanti.
mnd14:153.1 Lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṁ ādisanti—
mnd14:153.2 maṇilakkhaṇaṁ daṇḍalakkhaṇaṁ vatthalakkhaṇaṁ asilakkhaṇaṁ usulakkhaṇaṁ dhanulakkhaṇaṁ āvudhalakkhaṇaṁ itthilakkhaṇaṁ purisalakkhaṇaṁ kumārikālakkhaṇaṁ kumāralakkhaṇaṁ dāsilakkhaṇaṁ dāsalakkhaṇaṁ hatthilakkhaṇaṁ assalakkhaṇaṁ mahiṁsalakkhaṇaṁ usabhalakkhaṇaṁ goṇalakkhaṇaṁ ajalakkhaṇaṁ meṇḍalakkhaṇaṁ kukkuṭalakkhaṇaṁ vaṭṭalakkhaṇaṁ godhālakkhaṇaṁ kaṇṇikālakkhaṇaṁ kacchapalakkhaṇaṁ migalakkhaṇaṁ iti vāti.
mnd14:153.3 Evaṁ lakkhaṇapāṭhakā lakkhaṇaṁ ādisanti.
mnd14:154.1 Nakkhattapāṭhakā nakkhattaṁ ādisanti.
mnd14:154.2 Aṭṭhavīsati nakkhattāni.
mnd14:154.3 Iminā nakkhattena gharappaveso kattabbo, iminā nakkhattena makuṭaṁ bandhitabbaṁ, iminā nakkhattena vāreyyaṁ kāretabbaṁ, iminā nakkhattena bījanīhāro kattabbo, iminā nakkhattena saṁvāso gantabboti.
mnd14:154.4 Evaṁ nakkhattapāṭhakā nakkhattaṁ ādisanti.
mnd14:155.1 Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattanti.
mnd14:155.2 Āthabbaṇañca supinañca lakkhaṇañca nakkhattañca no vidaheyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya.
mnd14:155.3 Atha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti—
mnd14:155.4 āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ, no vidahe athopi nakkhattaṁ.
mnd14:156.1 Virutañca gabbhakaraṇaṁ, tikicchaṁ māmako na seveyyāti.
mnd14:156.2 Virutaṁ vuccati migavākkaṁ.
mnd14:156.3 Migavākkapāṭhakā migavākkaṁ ādisanti—
mnd14:156.4 sakuntānaṁ vā catuppadānaṁ vā rutaṁ vassitaṁ jānantīti.
mnd14:156.5 Evaṁ migavākkapāṭhakā migavākkaṁ ādisanti.
mnd14:156.6 Gabbhakaraṇīyā gabbhaṁ saṇṭhāpenti.
mnd14:156.7 Dvīhi kāraṇehi gabbho na saṇṭhāti—
mnd14:156.8 pāṇakehi vā vātakuppehi vā.
mnd14:156.9 Pāṇakānaṁ vā vātakuppānaṁ vā paṭighātāya osadhaṁ dentīti.
mnd14:156.10 Evaṁ gabbhakaraṇīyā gabbhaṁ saṇṭhāpenti.
mnd14:156.11 Tikicchāti pañca tikicchā—
mnd14:156.12 sālākiyaṁ, sallakattiyaṁ, kāyatikicchaṁ, bhūtiyaṁ, komārabhaccaṁ.
mnd14:156.13 Māmakoti buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako, so vā bhagavantaṁ mamāyati bhagavā vā taṁ puggalaṁ pariggaṇhāti.
mnd14:156.14 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd14:156.15 “ye te, bhikkhave, bhikkhū kuhā thaddhā lapā siṅgī unnaḷā asamāhitā na me te, bhikkhave, bhikkhū māmakā, apagatā ca te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, na ca te bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.
mnd14:156.16 Ye ca kho, bhikkhave, bhikkhū nikkuhā nillapā dhīrā atthaddhā susamāhitā te kho me, bhikkhave, bhikkhū māmakā na ca apagatā te, bhikkhave, bhikkhū imasmā dhammavinayā, te ca bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjanti.
mnd14:157.1 Kuhā thaddhā lapā siṅgī,
mnd14:157.2 unnaḷā asamāhitā;
mnd14:157.3 Na te dhamme virūhanti,
mnd14:157.4 sammāsambuddhadesite.
mnd14:158.1 Nikkuhā nillapā dhīrā,
mnd14:158.2 atthaddhā susamāhitā;
mnd14:158.3 Te ve dhamme virūhanti,
mnd14:158.4 sammāsambuddhadesite”.
mnd14:159.1 Virutañca gabbhakaraṇaṁ, tikicchaṁ māmako na seveyyāti.
mnd14:159.2 Virutañca gabbhakaraṇañca tikicchañca māmako na seveyya na niseveyya na saṁseveyya nappaṭiseveyya na careyya na samācareyya na samādāya vatteyya.
mnd14:159.3 Atha vā na gaṇheyya na uggaṇheyya na dhāreyya na upadhāreyya na upalakkheyya nappayojeyyāti—
mnd14:159.4 virutañca gabbhakaraṇaṁ tikicchaṁ māmako na seveyya.
mnd14:160.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:161.1 “Āthabbaṇaṁ supinaṁ lakkhaṇaṁ,
mnd14:161.2 No vidahe athopi nakkhattaṁ;
mnd14:161.3 Virutañca gabbhakaraṇaṁ,
mnd14:161.4 Tikicchaṁ māmako na seveyyā”ti.
mnd14:162.1 Nindāya nappavedheyya,
mnd14:162.2 Na unnameyya pasaṁsito bhikkhu;
mnd14:162.3 Lobhaṁ saha macchariyena,
mnd14:162.4 Kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyya.
mnd14:163.1 Nindāya nappavedheyyāti.
mnd14:163.2 Idhekacce bhikkhū nindanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā nindanti garahanti upavadanti, nindito garahito upavadito nindāya garahāya upavādena akittiyā avaṇṇahārikāya na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na paritaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa achambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
mnd14:163.3 nindāya nappavedheyya.
mnd14:164.1 Na unnameyya pasaṁsito bhikkhūti.
mnd14:164.2 Idhekacce bhikkhū pasaṁsanti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā pasaṁsanti thomenti kittenti vaṇṇenti, pasaṁsito thomito kittito vaṇṇito pasaṁsāya thomanena kittiyā vaṇṇahārikāya unnatiṁ na kareyya unnamaṁ na kareyya mānaṁ na kareyya thambhaṁ na kareyya, na tena mānaṁ janeyya na tena thaddho assa patthaddho paggahitasiroti—
mnd14:164.3 na unnameyya pasaṁsito bhikkhu.
mnd14:165.1 Lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyāti.
mnd14:165.2 Lobhoti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṁ abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd14:165.3 Macchariyanti pañca macchariyāni—
mnd14:165.4 āvāsamacchariyaṁ …pe…
mnd14:165.5 gāho vuccati macchariyaṁ.
mnd14:165.6 Kodhoti yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṁ, doso dussanā dussitattaṁ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ, virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.
mnd14:165.7 Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti ito sutvā amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya.
mnd14:165.8 Iti samaggānaṁ vā bhettā bhinnānaṁ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti—
mnd14:165.9 idaṁ vuccati pesuññaṁ.
mnd14:166.1 Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṁ upasaṁharati—
mnd14:166.2 piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā.
mnd14:166.3 Kathaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati?
mnd14:166.4 Imassa piyo bhavissāmi manāpo bhavissāmi vissāsiko bhavissāmi abbhantariko bhavissāmi suhadayo bhavissāmīti.
mnd14:166.5 Evaṁ piyakamyatāya pesuññaṁ upasaṁharati.
mnd14:166.6 Kathaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati?
mnd14:166.7 Kathaṁ ime nānā assu vinā assu vaggā assu dvidhā assu dvejjhā assu dve pakkhā assu bhijjheyyuṁ na samāgaccheyyuṁ dukkhaṁ na phāsu vihareyyunti.
mnd14:166.8 Evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati.
mnd14:166.9 Lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyāti.
mnd14:166.10 Lobhañca macchariyañca kodhañca pesuññañca nudeyya panudeyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
mnd14:166.11 lobhaṁ saha macchariyena, kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyya.
mnd14:167.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:168.1 “Nindāya nappavedheyya,
mnd14:168.2 Na unnameyya pasaṁsito bhikkhu;
mnd14:168.3 Lobhaṁ saha macchariyena,
mnd14:168.4 Kodhaṁ pesuṇiyañca panudeyyā”ti.
mnd14:169.1 Kayavikkaye na tiṭṭheyya,
mnd14:169.2 Upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci;
mnd14:169.3 Gāme ca nābhisajjeyya,
mnd14:169.4 Lābhakamyā janaṁ na lapayeyya.
mnd14:170.1 Kayavikkaye na tiṭṭheyyāti.
mnd14:170.2 Ye kayavikkayā vinaye paṭikkhittā na te imasmiṁ atthe adhippetā.
mnd14:170.3 Kathaṁ kayavikkaye tiṭṭhati?
mnd14:170.4 Pañcannaṁ saddhiṁ pattaṁ vā cīvaraṁ vā aññaṁ vā kiñci parikkhāraṁ vañcaniyaṁ vā karonto udayaṁ vā patthayanto parivatteti.
mnd14:170.5 Evaṁ kayavikkaye tiṭṭhati.
mnd14:170.6 Kathaṁ kayavikkaye na tiṭṭhati?
mnd14:170.7 Pañcannaṁ saddhiṁ pattaṁ vā cīvaraṁ vā aññaṁ vā kiñci parikkhāraṁ na vañcaniyaṁ vā karonto na udayaṁ vā patthayanto parivatteti.
mnd14:170.8 Evaṁ kayavikkaye na tiṭṭhati.
mnd14:170.9 Kayavikkaye na tiṭṭheyyāti.
mnd14:170.10 Kayavikkaye na tiṭṭheyya na santiṭṭheyya, kayavikkayaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kayavikkayā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:170.11 kayavikkaye na tiṭṭheyya.
mnd14:171.1 Upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñcīti.
mnd14:171.2 Katame upavādakarāti kilesā?
mnd14:171.3 Santeke samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno, te dūratopi passanti āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṁ pajānanti, devatāpi kho santi iddhimantiniyo dibbacakkhukā paracittaviduniyo, tā dūratopi passanti, āsannāpi na dissanti cetasāpi cittaṁ pajānanti.
mnd14:171.4 Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi upavadeyyuṁ.
mnd14:171.5 Katame oḷārikā kilesā?
mnd14:171.6 Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ—
mnd14:171.7 ime vuccanti oḷārikā kilesā.
mnd14:171.8 Katame majjhimā kilesā?
mnd14:171.9 Kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko—
mnd14:171.10 ime vuccanti majjhimā kilesā.
mnd14:171.11 Katame sukhumā kilesā?
mnd14:171.12 Ñātivitakko, janapadavitakko, amaravitakko, parānudayatā paṭisaññutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaññutto vitakko, anavaññattipaṭisaññutto vitakko—
mnd14:171.13 ime vuccanti sukhumā kilesā.
mnd14:171.14 Te oḷārikehi vā kilesehi majjhimehi vā kilesehi sukhumehi vā kilesehi na upavadeyya upavādaṁ na kareyya upavādakare kilese na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, upavādakare kilese pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, upavādakarehi kilesehi ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya.
mnd14:171.15 Kuhiñcīti kuhiñci kimhici katthaci ajjhattaṁ vā bahiddhā vā ajjhattabahiddhā vāti—
mnd14:171.16 upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci.
mnd14:172.1 Gāme ca nābhisajjeyyāti.
mnd14:172.2 Kathaṁ gāme sajjati?
mnd14:172.3 Idha bhikkhu gāme gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī sukhitesu sukhito dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā voyogaṁ āpajjati.
mnd14:172.4 Evampi gāme sajjati.
mnd14:173.1 Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena anupaṭṭhitāya satiyā asaṁvutehi indriyehi.
mnd14:173.2 So tatra tatra sajjati tatra tatra gaṇhāti tatra tatra bajjhati tatra tatra anayabyasanaṁ āpajjati.
mnd14:173.3 Evampi gāme sajjati.
mnd14:174.1 Kathaṁ gāme na sajjati?
mnd14:174.2 Idha bhikkhu gāme gihīhi asaṁsaṭṭho viharati na sahanandī na sahasokī na sukhitesu sukhito na dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu na attanā voyogaṁ āpajjati.
mnd14:174.3 Evampi gāme na sajjati.
mnd14:175.1 Atha vā bhikkhu pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisati rakkhiteneva kāyena rakkhitāya vācāya rakkhitena cittena upaṭṭhitāya satiyā saṁvutehi indriyehi.
mnd14:175.2 So tatra tatra na sajjati tatra tatra na gaṇhāti tatra tatra na bajjhati tatra tatra na anayabyasanaṁ āpajjati.
mnd14:175.3 Evampi gāme na sajjati.
mnd14:175.4 Gāme ca nābhisajjeyyāti gāme na sajjeyya na gaṇheyya na bajjheyya na palibajjheyya, agiddho assa agadhito amucchito anajjhosanno vītagedho vigatagedho cattagedho …pe…
mnd14:175.5 brahmabhūtena attanā vihareyyāti—
mnd14:175.6 gāme ca nābhisajjeyya.
mnd14:176.1 Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyāti.
mnd14:176.2 Katamā lapanā?
mnd14:176.3 Lābhasakkārasilokasannissitassa pāpicchassa icchāpakatassa āmisacakkhukassa lokadhammagarukassa yā paresaṁ ālapanā lapanā sallapanā ullapanā samullapanā unnahanā samunnahanā ukkācanā samukkācanā anupiyabhāṇitā cāṭukamyatā muggasūpyatā pāribhaṭyatā parapiṭṭhimaṁsikatā, yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā sithilavācatā apharusavācatā—
mnd14:176.4 ayaṁ vuccati lapanā.
mnd14:177.1 Api ca dvīhi kāraṇehi janaṁ lapati—
mnd14:177.2 attānaṁ vā nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati, attānaṁ vā uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati.
mnd14:177.3 Kathaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati?
mnd14:177.4 “Tumhe me bahūpakārā, ahaṁ tumhe nissāya labhāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ, yepi me aññe dātuṁ vā kātuṁ vā maññanti, tumhe nissāya tumhe sampassantā yampi me purāṇaṁ mātāpettikaṁ nāmadheyyaṁ tampi me antarahitaṁ.
mnd14:177.5 Tumhehi ahaṁ ñāyāmi asukassa kulūpako asukāya kulūpako”ti.
mnd14:177.6 Evaṁ attānaṁ nīcaṁ ṭhapento paraṁ uccaṁ ṭhapento janaṁ lapati.
mnd14:178.1 Kathaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati?
mnd14:178.2 “Ahaṁ tumhākaṁ bahūpakāro, tumhe maṁ āgamma buddhaṁ saraṇaṁ gatā, dhammaṁ saraṇaṁ gatā, saṅghaṁ saraṇaṁ gatā, pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā paṭiviratā.
mnd14:178.3 Ahaṁ tumhākaṁ uddesaṁ demi, paripucchaṁ demi, uposathaṁ ācikkhāmi, navakammaṁ adhiṭṭhāmi.
mnd14:178.4 Atha pana tumhe maṁ ujjhitvā aññe sakkarotha garuṁ karotha mānetha pūjethā”ti.
mnd14:178.5 Evaṁ attānaṁ uccaṁ ṭhapento paraṁ nīcaṁ ṭhapento janaṁ lapati.
mnd14:179.1 Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyāti.
mnd14:179.2 Lābhahetu lābhapaccayā lābhakāraṇā lābhābhinibbattiyā lābhaṁ paripācento janaṁ na lapayeyya, lapanaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, lapanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:179.3 lābhakamyā janaṁ na lapayeyya.
mnd14:180.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:181.1 “Kayavikkaye na tiṭṭheyya,
mnd14:181.2 Upavādaṁ bhikkhu na kareyya kuhiñci;
mnd14:181.3 Gāme ca nābhisajjeyya,
mnd14:181.4 Lābhakamyā janaṁ na lapayeyyā”ti.
mnd14:182.1 Na ca katthiko siyā bhikkhu,
mnd14:182.2 Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya;
mnd14:182.3 Pāgabbhiyaṁ na sikkheyya,
mnd14:182.4 Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyya.
mnd14:183.1 Na ca katthiko siyā bhikkhūti.
mnd14:183.2 Idhekacco katthī hoti vikatthī.
mnd14:183.3 So katthati vikatthati ahamasmi sīlasampannoti vā vatasampannoti vā sīlabbatasampannoti vā jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd14:183.4 Uccā kulā pabbajitoti vā mahābhogakulā pabbajitoti vā uḷārabhogakulā pabbajitoti vā …pe…
mnd14:183.5 suttantikoti vā vinayadharoti vā dhammakathikoti vā āraññikoti vā …pe…
mnd14:183.6 nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhīti vā katthati vikatthati.
mnd14:183.7 Evaṁ na kattheyya na vikattheyya, katthaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, katthanā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:183.8 na ca katthiko siyā bhikkhu.
mnd14:184.1 Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyyāti.
mnd14:184.2 Katamā payuttavācā?
mnd14:184.3 Idhekacco cīvarapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, piṇḍapātapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, senāsanapayuttaṁ vācaṁ bhāsati, gilānapaccayabhesajjaparikkhārapayuttaṁ vācaṁ bhāsati—
mnd14:184.4 ayampi vuccati payuttavācā.
mnd14:185.1 Atha vā cīvarahetu piṇḍapātahetu senāsanahetu gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu saccampi bhaṇati musāpi bhaṇati, pisuṇampi bhaṇati apisuṇampi bhaṇati, pharusampi bhaṇati apharusampi bhaṇati, samphappalāpampi bhaṇati asamphappalāpampi bhaṇati, mantāpi vācaṁ bhāsati—
mnd14:185.2 ayampi vuccati payuttavācā.
mnd14:185.3 Atha vā pasannacitto paresaṁ dhammaṁ deseti—
mnd14:185.4 “aho vata me dhammaṁ suṇeyyuṁ, sutvāva dhammaṁ pasīdeyyuṁ, pasannā ca me pasannākāraṁ kareyyun”ti—
mnd14:185.5 ayaṁ vuccati payuttavācā.
mnd14:185.6 Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyyāti.
mnd14:185.7 Antamaso dhammadesanaṁ vācaṁ upādāya payuttavācaṁ na bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, payuttaṁ vācaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, payuttavācāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:185.8 na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya.
mnd14:186.1 Pāgabbhiyaṁ na sikkheyyāti.
mnd14:186.2 Pāgabbhiyanti tīṇi pāgabbhiyāni—
mnd14:186.3 kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ, vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ, cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
mnd14:186.4 Katamaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ?
mnd14:186.5 Idhekacco saṅghagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, bhojanasālāyampi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, jantāgharepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, udakatitthepi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ pavisantopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:187.1 Kathaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:187.2 Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd14:187.3 Evaṁ saṅghagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:188.1 Kathaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:188.2 Idhekacco gaṇagato acittīkārakato therānaṁ bhikkhūnaṁ anupāhanānaṁ caṅkamantānaṁ saupāhano caṅkamati, nīce caṅkame caṅkamantānaṁ ucce caṅkame caṅkamati, chamāya caṅkamantānaṁ caṅkame caṅkamati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvāpi nisīdati, ṭhitopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd14:188.3 Evaṁ gaṇagato kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:189.1 Kathaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:189.2 Idhekacco bhojanasālāyaṁ acittīkārakato there bhikkhū anupakhajja nisīdati, navepi bhikkhū āsanena paṭibāhati, ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, sasīsaṁ pārupitvā nisīdati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd14:189.3 Evaṁ bhojanasālāyaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:190.1 Kathaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:190.2 Idhekacco jantāghare acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi tiṭṭhati, ghaṭṭayantopi nisīdati, puratopi tiṭṭhati, puratopi nisīdati, uccepi āsane nisīdati, anāpucchāpi kaṭṭhaṁ pakkhipati, anāpucchāpi dvāraṁ pidahati.
mnd14:190.3 Evaṁ jantāghare kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:191.1 Kathaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:191.2 Idhekacco udakatitthe acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi otarati, puratopi otarati, ghaṭṭayantopi nhāyati, puratopi nhāyati, uparitopi nhāyati, ghaṭṭayantopi uttarati, puratopi uttarati, uparitopi uttarati.
mnd14:191.3 Evaṁ udakatitthe kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:192.1 Kathaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:192.2 Idhekacco antaragharaṁ pavisanto acittīkārakato there bhikkhū ghaṭṭayantopi gacchati, puratopi gacchati, vokkammāpi therānaṁ bhikkhūnaṁ purato gacchati.
mnd14:192.3 Evaṁ antaragharaṁ pavisanto kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:193.1 Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:193.2 Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho “na pavisa, bhante”ti vuccamāno pavisati, “na tiṭṭha, bhante”ti vuccamāno tiṭṭhati, “na nisīda, bhante”ti vuccamāno nisīdati, anokāsampi pavisati, anokāsepi tiṭṭhati, anokāsepi nisīdati, yānipi tāni honti kulānaṁ ovarakāni gūḷhāni ca paṭicchannāni ca, yattha kulitthiyo kuladhītaro kulasuṇhāyo kulakumāriyo nisīdanti tatthapi sahasā pavisati, kumārakassapi sīsaṁ parāmasati.
mnd14:193.3 Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti—
mnd14:193.4 idaṁ kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ.
mnd14:194.1 Katamaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ?
mnd14:194.2 Idhekacco saṅghagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, gaṇagatopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti, antaragharaṁ paviṭṭhopi vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:194.3 Kathaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:194.4 Idhekacco saṅghagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, pātimokkhaṁ uddisati, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd14:194.5 Evaṁ saṅghagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:195.1 Kathaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:195.2 Idhekacco gaṇagato acittīkārakato there bhikkhū anāpucchaṁ vā anajjhiṭṭho vā ārāmagatānaṁ bhikkhūnaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati;
mnd14:195.3 ārāmagatānaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ dhammaṁ bhaṇati, pañhaṁ visajjeti, ṭhitakopi bhaṇati, bāhāvikkhepakopi bhaṇati.
mnd14:195.4 Evaṁ gaṇagato vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti.
mnd14:196.1 Kathaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti?
mnd14:196.2 Idhekacco antaragharaṁ paviṭṭho itthiṁ vā kumāriṁ vā evamāha—
mnd14:196.3 “itthannāme itthaṅgotte kiṁ atthi?
mnd14:196.4 Yāgu atthi, bhattaṁ atthi, khādanīyaṁ atthi?
mnd14:196.5 Kiṁ pivissāma, kiṁ bhuñjissāma, kiṁ khādissāma, kiṁ vā atthi, kiṁ vā me dassathā”ti vippalapati.
mnd14:196.6 Evaṁ antaragharaṁ paviṭṭho vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ dasseti—
mnd14:196.7 idaṁ vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
mnd14:197.1 Katamaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ?
mnd14:197.2 Idhekacco na uccā kulā pabbajito samāno uccā kulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,
mnd14:197.3 na mahābhogakulā pabbajito samāno mahābhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,
mnd14:197.4 na uḷārabhogakulā pabbajito samāno uḷārabhogakulā pabbajitena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,
mnd14:197.5 na suttantiko samāno suttantikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,
mnd14:197.6 na vinayadharo samāno …
mnd14:197.7 na dhammakathiko samāno …
mnd14:197.8 na āraññiko samāno …
mnd14:197.9 na piṇḍapātiko samāno …
mnd14:197.10 na paṁsukūliko samāno …
mnd14:197.11 na tecīvariko samāno …
mnd14:197.12 na sapadānacāriko samāno …
mnd14:197.13 na khalupacchābhattiko samāno …
mnd14:197.14 na nesajjiko samāno …
mnd14:197.15 na yathāsanthatiko samāno yathāsanthatikena saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,
mnd14:197.16 na paṭhamassa jhānassa lābhī samāno paṭhamassa jhānassa lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena,
mnd14:197.17 na dutiyassa jhānassa …
mnd14:197.18 na tatiyassa jhānassa …
mnd14:197.19 na catutthassa jhānassa lābhī samāno …
mnd14:197.20 na ākāsānañcāyatanasamāpattiyā lābhī samāno …
mnd14:197.21 na viññāṇañcāyatanasamāpattiyā …
mnd14:197.22 na ākiñcaññāyatanasamāpattiyā …
mnd14:197.23 na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhī samāno nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā lābhinā saddhiṁ sadisaṁ attānaṁ karoti cittena—
mnd14:197.24 idaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
mnd14:197.25 Na sikkheyyāti pāgabbhiyaṁ na sikkheyya na careyya na ācareyya na samācareyya na samādāya vatteyya,
mnd14:197.26 pāgabbhiyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pāgabbhiyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:197.27 pāgabbhiyaṁ na sikkheyya.
mnd14:198.1 Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyāti.
mnd14:198.2 Katamā viggāhikā kathā?
mnd14:198.3 Idhekacco evarūpiṁ kathaṁ kattā hoti—
mnd14:198.4 “na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi …pe…
mnd14:198.5 nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.
mnd14:198.6 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd14:198.7 “viggāhikāya kho, moggallāna, kathāya sati kathābāhullaṁ pāṭikaṅkhaṁ, kathābāhulle sati uddhaccaṁ, uddhatassa asaṁvaro, asaṁvutassa ārā cittaṁ samādhimhā”ti.
mnd14:198.8 Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyāti.
mnd14:198.9 Viggāhikaṁ kathaṁ na katheyya na bhaṇeyya na dīpeyya na vohareyya, viggāhikaṁ kathaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, viggāhikakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:198.10 kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyya.
mnd14:199.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:200.1 “Na ca katthiko siyā bhikkhu,
mnd14:200.2 Na ca vācaṁ payuttaṁ bhāseyya;
mnd14:200.3 Pāgabbhiyaṁ na sikkheyya,
mnd14:200.4 Kathaṁ viggāhikaṁ na kathayeyyā”ti.
mnd14:201.1 Mosavajje na niyyetha,
mnd14:201.2 Sampajāno saṭhāni na kayirā;
mnd14:201.3 Atha jīvitena paññāya,
mnd14:201.4 Sīlabbatena nāññamatimaññe.
mnd14:202.1 Mosavajje na niyyethāti.
mnd14:202.2 Mosavajjaṁ vuccati musāvādo.
mnd14:202.3 Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā …pe…
mnd14:202.4 āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti—
mnd14:202.5 idaṁ vuccati mosavajjaṁ.
mnd14:202.6 Api ca tīhākārehi musāvādo hoti—
mnd14:202.7 pubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā bhaṇitan”ti, imehi tīhākārehi musāvādo hoti.
mnd14:202.8 Api ca catūhākārehi …
mnd14:202.9 pañcahākārehi …
mnd14:202.10 chahākārehi …
mnd14:202.11 sattahākārehi …
mnd14:202.12 aṭṭhahākārehi …
mnd14:202.13 musāvādo hoti—
mnd14:202.14 pubbevassa hoti “musā bhaṇissan”ti, bhaṇantassa hoti “musā bhaṇāmī”ti, bhaṇitassa hoti “musā mayā bhaṇitan”ti vinidhāya diṭṭhiṁ vinidhāya khantiṁ vinidhāya ruciṁ vinidhāya saññaṁ vinidhāya bhāvaṁ—
mnd14:202.15 imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.
mnd14:202.16 Mosavajje na niyyethāti.
mnd14:202.17 Mosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṁhareyya, mosavajjaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:202.18 mosavajje na niyyetha.
mnd14:203.1 Sampajāno saṭhāni na kayirāti.
mnd14:203.2 Katamaṁ sāṭheyyaṁ?
mnd14:203.3 Idhekacco saṭho hoti parisaṭho, yaṁ tattha saṭhaṁ saṭhatā sāṭheyyaṁ kakkaratā kakkariyaṁ parikkhattatā pārikkhattiyaṁ—
mnd14:203.4 idaṁ vuccati sāṭheyyaṁ.
mnd14:203.5 Sampajāno saṭhāni na kayirāti.
mnd14:203.6 Sampajāno hutvā sāṭheyyaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyya, sāṭheyyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, sāṭheyyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:203.7 sampajāno saṭhāni na kayirā.
mnd14:204.1 Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññeti.
mnd14:204.2 Athāti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—
mnd14:204.3 athāti.
mnd14:204.4 Idhekacco lūkhajīvitaṁ jīvanto paraṁ paṇītajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati—
mnd14:204.5 “kiṁ panāyaṁ bahulājīvo sabbaṁ sambhakkheti, seyyathidaṁ—
mnd14:204.6 mūlabījaṁ khandhabījaṁ phaḷubījaṁ aggabījaṁ bījabījameva pañcamaṁ asanivicakkadantakūṭasamaṇappadhānenā”ti.
mnd14:204.7 So tāya lūkhajīvitāya paraṁ paṇītajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati.
mnd14:205.1 Idhekacco paṇītajīvitaṁ jīvanto paraṁ lūkhajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati—
mnd14:205.2 “kiṁ panāyaṁ appapuñño appesakkho na lābhī cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan”ti.
mnd14:205.3 So tāya paṇītajīvitāya paraṁ lūkhajīvitaṁ jīvantaṁ atimaññati.
mnd14:205.4 Idhekacco paññāsampanno hoti.
mnd14:205.5 So puṭṭho pañhaṁ visajjeti.
mnd14:205.6 Tassa evaṁ hoti—
mnd14:205.7 “ahamasmi paññāsampanno, ime panaññe na paññāsampannā”ti.
mnd14:205.8 So tāya paññāsampadāya paraṁ atimaññati.
mnd14:205.9 Idhekacco sīlasampanno hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
mnd14:205.10 Tassa evaṁ hoti—
mnd14:205.11 “ahamasmi sīlasampanno, ime panaññe bhikkhū dussīlā pāpadhammā”ti.
mnd14:205.12 So tāya sīlasampadāya paraṁ atimaññati.
mnd14:205.13 Idhekacco vatasampanno hoti āraññiko vā piṇḍapātiko vā paṁsukūliko vā tecīvariko vā sapadānacāriko vā khalupacchābhattiko vā nesajjiko vā yathāsanthatiko vā.
mnd14:205.14 Tassa evaṁ hoti—
mnd14:205.15 “ahamasmi vatasampanno, ime panaññe na vatasampannā”ti.
mnd14:205.16 So tāya vatasampadāya paraṁ atimaññati.
mnd14:205.17 Atha jīvitena paññāya, sīlabbatena nāññamatimaññeti.
mnd14:205.18 Lūkhajīvitāya vā paṇītajīvitāya vā paññāsampadāya vā sīlasampadāya vā vatasampadāya vā paraṁ nātimaññeyya, nāvajāneyya, na tena mānaṁ janeyya, na tena thaddho assa, patthaddho paggahitasiroti—
mnd14:205.19 atha jīvitena paññāya sīlabbatena nāññamatimaññe.
mnd14:206.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:207.1 “Mosavajje na niyyetha,
mnd14:207.2 Sampajāno saṭhāni na kayirā;
mnd14:207.3 Atha jīvitena paññāya,
mnd14:207.4 Sīlabbatena nāññamatimaññe”ti.
mnd14:208.1 Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ,
mnd14:208.2 Samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ;
mnd14:208.3 Pharusena ne na paṭivajjā,
mnd14:208.4 Na hi santo paṭiseniṁ karonti.
mnd14:209.1 Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ puthujanānanti.
mnd14:209.2 Rusitoti dūsito khuṁsito ghaṭṭito vambhito garahito upavadito.
mnd14:209.3 Samaṇānanti ye keci ito bahiddhā paribbajūpagatā paribbajasamāpannā.
mnd14:209.4 Puthujanānanti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca, te bahukāhi vācāhi aniṭṭhāhi akantāhi amanāpāhi akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ kareyyuṁ tesaṁ bahuṁ vācaṁ aniṭṭhaṁ akantaṁ amanāpaṁ sutvā suṇitvā uggahitvā upadhārayitvā upalakkhayitvāti—
mnd14:209.5 sutvā rusito bahuṁ vācaṁ, samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ.
mnd14:210.1 Pharusena ne na paṭivajjāti.
mnd14:210.2 Pharusenāti pharusena kakkhaḷena na paṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṁ na paccakkoseyya, rosantaṁ nappaṭiroseyya, bhaṇḍanaṁ nappaṭibhaṇḍeyya na kalahaṁ kareyya na bhaṇḍanaṁ kareyya na viggahaṁ kareyya na vivādaṁ kareyya na medhagaṁ kareyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd14:210.3 pharusena ne na paṭivajjā.
mnd14:211.1 Na hi santo paṭiseniṁ karontīti.
mnd14:211.2 Santoti rāgassa santattā santo, dosassa … mohassa … kodhassa … upanāhassa …pe… sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
mnd14:211.3 santo.
mnd14:211.4 Na hi santo paṭiseniṁ karontīti.
mnd14:211.5 Santo paṭiseniṁ paṭimallaṁ paṭikaṇṭakaṁ paṭipakkhaṁ na karonti na janenti na sañjanenti na nibbattenti nābhinibbattentīti—
mnd14:211.6 na hi santo paṭiseniṁ karonti.
mnd14:212.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:213.1 “Sutvā rusito bahuṁ vācaṁ,
mnd14:213.2 Samaṇānaṁ vā puthujanānaṁ;
mnd14:213.3 Pharusena ne na paṭivajjā,
mnd14:213.4 Na hi santo paṭiseniṁ karontī”ti.
mnd14:214.1 Etañca dhammamaññāya,
mnd14:214.2 Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe;
mnd14:214.3 Santīti nibbutiṁ ñatvā,
mnd14:214.4 Sāsane gotamassa nappamajjeyya.
mnd14:215.1 Etañca dhammamaññāyāti.
mnd14:215.2 Etanti ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.
mnd14:215.3 Evampi etañca dhammamaññāya.
mnd14:215.4 Atha vā samañca visamañca pathañca vipathañca sāvajjañca anavajjañca hīnañca paṇītañca kaṇhañca sukkañca viññūgarahitañca viññūpasatthañca dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.
mnd14:215.5 Evampi etañca dhammamaññāya.
mnd14:215.6 Atha vā sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ, cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ, nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ dhammaṁ aññāya jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti.
mnd14:215.7 Evampi tañca dhammamaññāya.
mnd14:216.1 Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkheti.
mnd14:216.2 Vicinanti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karonto.
mnd14:216.3 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti …pe…
mnd14:216.4 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti vicinanto pavicinanto tulayanto tīrayanto vibhāvayanto vibhūtaṁ karontoti—
mnd14:216.5 vicinaṁ bhikkhu.
mnd14:216.6 Sadāti sadā sabbadā sabbakālaṁ …pe…
mnd14:216.7 pacchime vayokhandhe.
mnd14:216.8 Satoti catūhi kāraṇehi sato—
mnd14:216.9 kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato …pe…
mnd14:216.10 so vuccati sato.
mnd14:216.11 Sikkheti tisso sikkhāyo—
mnd14:216.12 adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…
mnd14:216.13 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd14:216.14 Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya …pe…
mnd14:216.15 sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
mnd14:216.16 vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe.
mnd14:217.1 Santīti nibbutiṁ ñatvāti.
mnd14:217.2 Rāgassa nibbutiṁ santīti ñatvā, dosassa … mohassa …pe…
mnd14:217.3 sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ nibbutiṁ santīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
mnd14:217.4 santīti nibbutiṁ ñatvā.
mnd14:218.1 Sāsane gotamassa nappamajjeyyāti.
mnd14:218.2 Gotamassa sāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsane.
mnd14:218.3 Nappamajjeyyāti sakkaccakārī assa sātaccakārī aṭṭhitakārī anolīnavuttiko anikkhittacchando anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
mnd14:218.4 “Kadāhaṁ aparipūraṁ vā sīlakkhandhaṁ paripūreyyaṁ …pe…
mnd14:218.5 aparipūraṁ vā samādhikkhandhaṁ …
mnd14:218.6 paññākkhandhaṁ …
mnd14:218.7 vimuttikkhandhaṁ …
mnd14:218.8 vimuttiñāṇadassanakkhandhaṁ?
mnd14:218.9 Kadāhaṁ apariññātaṁ vā dukkhaṁ parijāneyyaṁ, appahīne vā kilese pajaheyyaṁ, abhāvitaṁ vā maggaṁ bhāveyyaṁ, asacchikataṁ vā nirodhaṁ sacchikareyyan”ti?
mnd14:218.10 Yo tattha chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca thāmo ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca ātappaṁ padhānaṁ adhiṭṭhānaṁ anuyogo appamādo kusalesu dhammesūti—
mnd14:218.11 sāsane gotamassa nappamajjeyya.
mnd14:219.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:220.1 “Etañca dhammamaññāya,
mnd14:220.2 Vicinaṁ bhikkhu sadā sato sikkhe;
mnd14:220.3 Santīti nibbutiṁ ñatvā,
mnd14:220.4 Sāsane gotamassa nappamajjeyyā”ti.
mnd14:221.1 Abhibhū hi so anabhibhūto,
mnd14:221.2 Sakkhidhammamanītihamaddasi;
mnd14:221.3 Tasmā hi tassa bhagavato sāsane,
mnd14:221.4 Appamatto sadā namassamanusikkhe.
mnd14:221.5 (Iti bhagavā.)
mnd14:222.1 Abhibhū hi so anabhibhūtoti.
mnd14:222.2 Abhibhūti rūpābhibhū saddābhibhū gandhābhibhū rasābhibhū phoṭṭhabbābhibhū dhammābhibhū, anabhibhūto kehici kilesehi, abhibhosi ne pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobhavike sadare dukkhavipāke āyatiṁ jātijarāmaraṇiyeti—
mnd14:222.3 abhibhū hi so anabhibhūto.
mnd14:223.1 Sakkhidhammamanītihamaddasīti.
mnd14:223.2 Sakkhidhammanti na itihitihaṁ na itikiriyāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhadhammaṁ addasi addakkhi apassi paṭivijjhīti—
mnd14:223.3 sakkhidhammamanītihamaddasi.
mnd14:224.1 Tasmā hi tassa bhagavato sāsaneti.
mnd14:224.2 Tasmāti tasmā taṅkāraṇā taṁhetu tappaccayā taṁnidānā.
mnd14:224.3 Tassa bhagavato sāsaneti.
mnd14:224.4 Tassa bhagavato sāsane gotamasāsane buddhasāsane jinasāsane tathāgatasāsane devasāsane arahantasāsaneti—
mnd14:224.5 tasmā tassa bhagavato sāsane.
mnd14:225.1 Appamatto sadā namassamanusikkhe (iti bhagavā)ti.
mnd14:225.2 Appamattoti sakkaccakārī …pe…
mnd14:225.3 appamādo kusalesu dhammesu.
mnd14:225.4 Sadāti sadā sabbakālaṁ …pe…
mnd14:225.5 pacchime vayokhandhe.
mnd14:225.6 Namassanti kāyena vā namassamāno vācāya vā namassamāno cittena vā namassamāno anvatthapaṭipattiyā vā namassamāno dhammānudhammapaṭipattiyā vā namassamāno sakkurumāno garukurumāno mānayamāno pūjayamāno apacayamāno.
mnd14:225.7 Anusikkheti tisso sikkhāyo—
mnd14:225.8 adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…
mnd14:225.9 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd14:225.10 Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya …pe…
mnd14:225.11 sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya careyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyya.
mnd14:225.12 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd14:225.13 appamatto sadā namassamanusikkhe.
mnd14:225.14 (Iti bhagavā.)
mnd14:226.1 Tenāha bhagavā—
mnd14:227.1 “Abhibhū hi so anabhibhūto,
mnd14:227.2 Sakkhidhammamanītihamaddasi;
mnd14:227.3 Tasmā hi tassa bhagavato sāsane,
mnd14:227.4 Appamatto sadā namassamanusikkhe”.
mnd14:227.5 (Iti bhagavāti.)
mnd14:228.1 Tuvaṭakasuttaniddeso cuddasamo.
mnd15:0.1 Mahāniddesa
mnd15:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd15:0.3 15. Attadaṇḍasuttaniddesa
mnd15:1.1 Atha attadaṇḍasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd15:2.1 Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ,
mnd15:2.2 janaṁ passatha medhagaṁ;
mnd15:2.3 Saṁvegaṁ kittayissāmi,
mnd15:2.4 yathā saṁvijitaṁ mayā.
mnd15:3.1 Attadaṇḍā bhayaṁ jātanti.
mnd15:3.2 Daṇḍāti tayo daṇḍā—
mnd15:3.3 kāyadaṇḍo, vacīdaṇḍo, manodaṇḍo.
mnd15:3.4 Tividhaṁ kāyaduccaritaṁ kāyadaṇḍo, catubbidhaṁ vacīduccaritaṁ vacīdaṇḍo, tividhaṁ manoduccaritaṁ manodaṇḍo.
mnd15:3.5 Bhayanti dve bhayāni—
mnd15:3.6 diṭṭhadhammikañca bhayaṁ samparāyikañca bhayaṁ.
mnd15:3.7 Katamaṁ diṭṭhadhammikaṁ bhayaṁ?
mnd15:3.8 Idhekacco kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.
mnd15:3.9 Tamenaṁ gahetvā rañño dassenti—
mnd15:3.10 “ayaṁ, deva, coro āgucārī.
mnd15:3.11 Imassa yaṁ icchasi taṁ daṇḍaṁ paṇehī”ti.
mnd15:3.12 Tamenaṁ rājā paribhāsati.
mnd15:3.13 So paribhāsapaccayā bhayampi uppādeti, dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
mnd15:3.14 Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?
mnd15:3.15 Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.
mnd15:4.1 Ettakenapi rājā na tussati.
mnd15:4.2 Tamenaṁ rājā bandhāpeti andubandhanena vā rajjubandhanena vā saṅkhalikabandhanena vā vettabandhanena vā latābandhanena vā pakkhepabandhanena vā parikkhepabandhanena vā gāmabandhanena vā nigamabandhanena vā nagarabandhanena vā raṭṭhabandhanena vā janapadabandhanena vā antamaso savacanīyampi karoti—
mnd15:4.3 “na te labbhā ito pakkamitun”ti.
mnd15:4.4 So bandhanapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
mnd15:4.5 Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?
mnd15:4.6 Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.
mnd15:5.1 Ettakenapi rājā na tussati.
mnd15:5.2 Rājā tassa dhanaṁ āharāpeti—
mnd15:5.3 sataṁ vā sahassaṁ vā satasahassaṁ vā.
mnd15:5.4 So dhanajānipaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
mnd15:5.5 Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?
mnd15:5.6 Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.
mnd15:6.1 Ettakenapi rājā na tussati.
mnd15:6.2 Tamenaṁ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti—
mnd15:6.3 kasāhipi tāḷeti, vettehipi tāḷeti, aḍḍhadaṇḍakehipi tāḷeti, hatthampi chindati, pādampi chindati, hatthapādampi chindati, kaṇṇampi chindati, nāsampi chindati, kaṇṇanāsampi chindati, bilaṅgathālikampi karoti, saṅkhamuṇḍikampi karoti, rāhumukhampi karoti, jotimālikampi karoti, hatthapajjotikampi karoti, erakavattikampi karoti, cīrakavāsikampi karoti, eṇeyyakampi karoti, baḷisamaṁsikampi karoti, kahāpaṇikampi karoti, khārāpatacchikampi karoti, palighaparivattakampi karoti, palālapīṭhakampi karoti, tattenapi telena osiñcati, sunakhehipi khādāpeti, jīvantampi sūle uttāseti, asināpi sīsaṁ chindati.
mnd15:6.4 So kammakāraṇapaccayāpi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
mnd15:6.5 Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?
mnd15:6.6 Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.
mnd15:6.7 Rājā imesaṁ catunnaṁ daṇḍānaṁ issaro.
mnd15:7.1 So sakena kammena kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati.
mnd15:7.2 Tamenaṁ nirayapālā pañcavidhabandhanaṁ nāma kammakāraṇaṁ kārenti—
mnd15:7.3 tattaṁ ayokhilaṁ hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye hatthe gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ dutiye pāde gamenti, tattaṁ ayokhilaṁ majjhe urasmiṁ gamenti.
mnd15:7.4 So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti;
mnd15:7.5 na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
mnd15:7.6 Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?
mnd15:7.7 Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.
mnd15:8.1 Tamenaṁ nirayapālā saṁvesetvā kuṭhārīhi tacchenti.
mnd15:8.2 So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti;
mnd15:8.3 na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
mnd15:8.4 Tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā vāsīhi tacchenti.
mnd15:8.5 Tamenaṁ nirayapālā rathe yojetvā ādittāya pathaviyā sampajjalitāya sajotibhūtāya sārentipi paccāsārentipi …pe…
mnd15:8.6 tamenaṁ nirayapālā mahantaṁ aṅgārapabbataṁ ādittaṁ sampajjalitaṁ sajotibhūtaṁ āropentipi oropentipi …pe…
mnd15:8.7 tamenaṁ nirayapālā uddhampādaṁ adhosiraṁ gahetvā tattāya lohakumbhiyā pakkhipanti ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya.
mnd15:8.8 So tattha pheṇuddehakaṁ paccati.
mnd15:8.9 So tattha pheṇuddehakaṁ paccamāno sakimpi uddhaṁ gacchati, sakimpi adho gacchati, sakimpi tiriyaṁ gacchati.
mnd15:8.10 So tattha dukkhā tibbā kaṭukā vedanā vedeti;
mnd15:8.11 na ca tāva kālaṁ karoti yāva na taṁ pāpakammaṁ byantīhoti.
mnd15:8.12 Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?
mnd15:8.13 Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.
mnd15:8.14 Tamenaṁ nirayapālā mahāniraye pakkhipanti.
mnd15:8.15 So kho pana mahānirayo—
mnd15:9.1 Catukkaṇṇo catudvāro,
mnd15:9.2 vibhatto bhāgaso mito;
mnd15:9.3 Ayopākārapariyanto,
mnd15:9.4 ayasā paṭikujjito.
mnd15:10.1 Tassa ayomayā bhūmi,
mnd15:10.2 jalitā tejasā yutā;
mnd15:10.3 Samantā yojanasataṁ,
mnd15:10.4 pharitvā tiṭṭhati sabbadā.
mnd15:11.1 Kadariyātapanā ghorā,
mnd15:11.2 accimanto durāsadā;
mnd15:11.3 Lomahaṁsanarūpā ca,
mnd15:11.4 bhesmā paṭibhayā dukhā.
mnd15:12.1 Puratthimāya bhittiyā,
mnd15:12.2 accikkhandho samuṭṭhito;
mnd15:12.3 Dahanto pāpakammante,
mnd15:12.4 pacchimāya paṭihaññati.
mnd15:13.1 Pacchimāya ca bhittiyā,
mnd15:13.2 Accikkhandho samuṭṭhito;
mnd15:13.3 Dahanto pāpakammante,
mnd15:13.4 Puratthimāya paṭihaññati.
mnd15:14.1 Uttarāya ca bhittiyā,
mnd15:14.2 accikkhandho samuṭṭhito;
mnd15:14.3 Dahanto pāpakammante,
mnd15:14.4 dakkhiṇāya paṭihaññati.
mnd15:15.1 Dakkhiṇāya ca bhittiyā,
mnd15:15.2 accikkhandho samuṭṭhito;
mnd15:15.3 Dahanto pāpakammante,
mnd15:15.4 uttarāya paṭihaññati.
mnd15:16.1 Heṭṭhato ca samuṭṭhāya,
mnd15:16.2 accikkhandho bhayānako;
mnd15:16.3 Dahanto pāpakammante,
mnd15:16.4 chadanasmiṁ paṭihaññati.
mnd15:17.1 Chadanamhā samuṭṭhāya,
mnd15:17.2 accikkhandho bhayānako;
mnd15:17.3 Dahanto pāpakammante,
mnd15:17.4 bhūmiyaṁ paṭihaññati.
mnd15:18.1 Ayokapālamādittaṁ,
mnd15:18.2 santattaṁ jalitaṁ yathā;
mnd15:18.3 Evaṁ avīcinirayo,
mnd15:18.4 heṭṭhā upari passato.
mnd15:19.1 Tattha sattā mahāluddā,
mnd15:19.2 mahākibbisakārino;
mnd15:19.3 Accantapāpakammantā,
mnd15:19.4 paccanti na ca miyyare.
mnd15:20.1 Jātavedasamo kāyo,
mnd15:20.2 tesaṁ nirayavāsinaṁ;
mnd15:20.3 Passa kammānaṁ daḷhattaṁ,
mnd15:20.4 na bhasmā hoti napī masi.
mnd15:21.1 Puratthimenapi dhāvanti,
mnd15:21.2 tato dhāvanti pacchimaṁ;
mnd15:21.3 Uttarenapi dhāvanti,
mnd15:21.4 tato dhāvanti dakkhiṇaṁ.
mnd15:22.1 Yaṁ yaṁ disaṁ padhāvanti,
mnd15:22.2 taṁ taṁ dvāraṁ pidhīyati;
mnd15:22.3 Abhinikkhamitāsā te,
mnd15:22.4 sattā mokkhagavesino.
mnd15:23.1 Na te tato nikkhamituṁ,
mnd15:23.2 labhanti kammapaccayā;
mnd15:23.3 Tesañca pāpakammantaṁ,
mnd15:23.4 avipakkaṁ kataṁ bahunti.
mnd15:24.1 Etaṁ bhayaṁ dukkhaṁ domanassaṁ kuto tassa?
mnd15:24.2 Attadaṇḍato jātaṁ sañjātaṁ nibbattaṁ abhinibbattaṁ pātubhūtaṁ.
mnd15:24.3 Yāni ca nerayikāni dukkhāni yāni ca tiracchānayonikāni dukkhāni yāni ca pettivisayikāni dukkhāni yāni ca mānusikāni dukkhāni;
mnd15:24.4 tāni kuto jātāni kuto sañjātāni kuto nibbattāni kuto abhinibbattāni kuto pātubhūtāni?
mnd15:24.5 Attadaṇḍato jātāni sañjātāni nibbattāni abhinibbattāni pātubhūtānīti—
mnd15:24.6 attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ.
mnd15:25.1 Janaṁ passatha medhaganti.
mnd15:25.2 Jananti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca medhagaṁ janaṁ kalahaṁ janaṁ viruddhaṁ janaṁ paṭiviruddhaṁ janaṁ āhataṁ janaṁ paccāhataṁ janaṁ āghātitaṁ janaṁ paccāghātitaṁ janaṁ passatha dakkhatha oloketha nijjhāyetha upaparikkhathāti—
mnd15:25.3 janaṁ passatha medhagaṁ.
mnd15:26.1 Saṁvegaṁ kittayissāmīti.
mnd15:26.2 Saṁvegaṁ ubbegaṁ utrāsaṁ bhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavaṁ upasaggaṁ.
mnd15:26.3 Kittayissāmīti pakittayissāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmīti—
mnd15:26.4 saṁvegaṁ kittayissāmi.
mnd15:27.1 Yathā saṁvijitaṁ mayāti.
mnd15:27.2 Yathā mayā attanāyeva attānaṁ saṁvejito ubbejito saṁvegamāpāditoti—
mnd15:27.3 yathā saṁvijitaṁ mayā.
mnd15:28.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:29.1 “Attadaṇḍā bhayaṁ jātaṁ,
mnd15:29.2 janaṁ passatha medhagaṁ;
mnd15:29.3 Saṁvegaṁ kittayissāmi,
mnd15:29.4 yathā saṁvijitaṁ mayā”ti.
mnd15:30.1 Phandamānaṁ pajaṁ disvā,
mnd15:30.2 macche appodake yathā;
mnd15:30.3 Aññamaññehi byāruddhe,
mnd15:30.4 disvā maṁ bhayamāvisi.
mnd15:31.1 Phandamānaṁ pajaṁ disvāti.
mnd15:31.2 Pajāti sattādhivacanaṁ.
mnd15:31.3 Pajaṁ taṇhāphandanāya phandamānaṁ diṭṭhiphandanāya phandamānaṁ,
mnd15:31.4 kilesaphandanāya phandamānaṁ,
mnd15:31.5 duccaritaphandanāya phandamānaṁ,
mnd15:31.6 payogaphandanāya phandamānaṁ,
mnd15:31.7 vipākaphandanāya phandamānaṁ,
mnd15:31.8 rattaṁ rāgena phandamānaṁ,
mnd15:31.9 duṭṭhaṁ dosena phandamānaṁ,
mnd15:31.10 mūḷhaṁ mohena phandamānaṁ,
mnd15:31.11 vinibaddhaṁ mānena phandamānaṁ,
mnd15:31.12 parāmaṭṭhaṁ diṭṭhiyā phandamānaṁ,
mnd15:31.13 vikkhepagataṁ uddhaccena phandamānaṁ,
mnd15:31.14 aniṭṭhaṅgataṁ vicikicchāya phandamānaṁ,
mnd15:31.15 thāmagataṁ anusayehi phandamānaṁ,
mnd15:31.16 lābhena phandamānaṁ,
mnd15:31.17 alābhena phandamānaṁ,
mnd15:31.18 yasena phandamānaṁ,
mnd15:31.19 ayasena phandamānaṁ,
mnd15:31.20 pasaṁsāya phandamānaṁ,
mnd15:31.21 nindāya phandamānaṁ,
mnd15:31.22 sukhena phandamānaṁ,
mnd15:31.23 dukkhena phandamānaṁ,
mnd15:31.24 jātiyā phandamānaṁ,
mnd15:31.25 jarāya phandamānaṁ,
mnd15:31.26 byādhinā phandamānaṁ,
mnd15:31.27 maraṇena phandamānaṁ,
mnd15:31.28 sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi phandamānaṁ,
mnd15:31.29 nerayikena dukkhena phandamānaṁ,
mnd15:31.30 tiracchānayonikena dukkhena phandamānaṁ,
mnd15:31.31 pettivisayikena dukkhena phandamānaṁ,
mnd15:31.32 mānusikena dukkhena phandamānaṁ,
mnd15:31.33 gabbhokkantimūlakena dukkhena …
mnd15:31.34 gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena …
mnd15:31.35 gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena …
mnd15:31.36 jātassūpanibandhakena dukkhena …
mnd15:31.37 jātassa parādheyyakena dukkhena …
mnd15:31.38 attūpakkamena dukkhena …
mnd15:31.39 parūpakkamena dukkhena …
mnd15:31.40 dukkhadukkhena …
mnd15:31.41 saṅkhāradukkhena …
mnd15:31.42 vipariṇāmadukkhena …
mnd15:31.43 cakkhurogena dukkhena …
mnd15:31.44 sotarogena …
mnd15:31.45 ghānarogena …
mnd15:31.46 jivhārogena …
mnd15:31.47 kāyarogena …
mnd15:31.48 sīsarogena …
mnd15:31.49 kaṇṇarogena …
mnd15:31.50 mukharogena …
mnd15:31.51 dantarogena …
mnd15:31.52 kāsena …
mnd15:31.53 sāsena …
mnd15:31.54 pināsena …
mnd15:31.55 ḍāhena …
mnd15:31.56 jarena …
mnd15:31.57 kucchirogena …
mnd15:31.58 mucchāya …
mnd15:31.59 pakkhandikāya …
mnd15:31.60 sūlāya …
mnd15:31.61 visūcikāya …
mnd15:31.62 kuṭṭhena …
mnd15:31.63 gaṇḍena …
mnd15:31.64 kilāsena …
mnd15:31.65 sosena …
mnd15:31.66 apamārena …
mnd15:31.67 dadduyā …
mnd15:31.68 kaṇḍuyā …
mnd15:31.69 kacchuyā …
mnd15:31.70 rakhasāya …
mnd15:31.71 vitacchikāya …
mnd15:31.72 lohitena …
mnd15:31.73 pittena …
mnd15:31.74 madhumehena …
mnd15:31.75 aṁsāya …
mnd15:31.76 pīḷakāya …
mnd15:31.77 bhagandalāya …
mnd15:31.78 pittasamuṭṭhānena ābādhena …
mnd15:31.79 semhasamuṭṭhānena ābādhena …
mnd15:31.80 vātasamuṭṭhānena ābādhena …
mnd15:31.81 sannipātikena ābādhena …
mnd15:31.82 utupariṇāmajena ābādhena …
mnd15:31.83 visamaparihārajena ābādhena …
mnd15:31.84 opakkamikena ābādhena …
mnd15:31.85 kammavipākajena ābādhena …
mnd15:31.86 sītena …
mnd15:31.87 uṇhena …
mnd15:31.88 jighacchāya …
mnd15:31.89 pipāsāya …
mnd15:31.90 uccārena …
mnd15:31.91 passāvena …
mnd15:31.92 ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena …
mnd15:31.93 mātumaraṇena dukkhena …
mnd15:31.94 pitumaraṇena dukkhena …
mnd15:31.95 bhātumaraṇena dukkhena …
mnd15:31.96 bhaginimaraṇena dukkhena …
mnd15:31.97 puttamaraṇena dukkhena …
mnd15:31.98 dhītumaraṇena dukkhena …
mnd15:31.99 ñātimaraṇena dukkhena …
mnd15:31.100 bhogabyasanena dukkhena …
mnd15:31.101 rogabyasanena dukkhena …
mnd15:31.102 sīlabyasanena dukkhena …
mnd15:31.103 diṭṭhibyasanena dukkhena phandamānaṁ samphandamānaṁ vipphandamānaṁ vedhamānaṁ pavedhamānaṁ sampavedhamānaṁ.
mnd15:31.104 Disvāti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
mnd15:31.105 phandamānaṁ pajaṁ disvā.
mnd15:32.1 Macche appodake yathāti yathā macchā appodake udakapariyādāne kākehi vā kulalehi vā balākāhi vā paripātiyamānā ukkhipiyamānā khajjamānā phandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhanti;
mnd15:32.2 evamevaṁ pajā taṇhāphandanāya phandanti …pe…
mnd15:32.3 diṭṭhibyasanena dukkhena phandanti samphandanti vipphandanti vedhanti pavedhanti sampavedhantīti—
mnd15:32.4 macche appodake yathā.
mnd15:33.1 Aññamaññehi byāruddheti aññamaññaṁ sattā viruddhā paṭiviruddhā āhatā paccāhatā āghātitā paccāghātitā.
mnd15:33.2 Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhaginīpi bhaginiyā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginipi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati;
mnd15:33.3 te tattha kalahaviggahavivādāpannā aññamaññaṁ pāṇīhipi upakkamanti, leḍḍūhipi upakkamanti, daṇḍehipi upakkamanti, satthehipi upakkamanti, te tattha maraṇampi nigacchanti maraṇamattampi dukkhanti—
mnd15:33.4 aññamaññehi byāruddhe.
mnd15:34.1 Disvā maṁ bhayamāvisīti.
mnd15:34.2 Disvāti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā bhayaṁ pīḷanaṁ ghaṭṭanaṁ upaddavo upasaggo āvisīti—
mnd15:34.3 disvā maṁ bhayamāvisi.
mnd15:35.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:36.1 “Phandamānaṁ pajaṁ disvā,
mnd15:36.2 macche appodake yathā;
mnd15:36.3 Aññamaññehi byāruddhe,
mnd15:36.4 disvā maṁ bhayamāvisī”ti.
mnd15:37.1 Samantamasāro loko,
mnd15:37.2 disā sabbā sameritā;
mnd15:37.3 Icchaṁ bhavanamattano,
mnd15:37.4 nāddasāsiṁ anositaṁ.
mnd15:38.1 Samantamasāro lokoti.
mnd15:38.2 Lokoti nirayaloko tiracchānayoniloko pettivisayaloko manussaloko devaloko, khandhaloko dhātuloko āyatanaloko, ayaṁ loko paro loko, brahmaloko devaloko—
mnd15:38.3 ayaṁ vuccati loko.
mnd15:38.4 Nirayaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.
mnd15:38.5 Tiracchānayoniloko …
mnd15:38.6 pettivisayaloko …
mnd15:38.7 manussaloko …
mnd15:38.8 devaloko …
mnd15:38.9 khandhaloko …
mnd15:38.10 dhātuloko …
mnd15:38.11 āyatanaloko …
mnd15:38.12 ayaṁ loko …
mnd15:38.13 paro loko …
mnd15:38.14 brahmaloko …
mnd15:38.15 devaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.
mnd15:39.1 Yathā pana naḷo asāro nissāro sārāpagato, yathā eraṇḍo asāro nissāro sārāpagato, yathā udumbaro asāro nissāro sārāpagato, yathā setakaccho asāro nissāro sārāpagato, yathā pāribhaddako asāro nissāro sārāpagato, yathā pheṇapiṇḍo asāro nissāro sārāpagato, yathā udakapubbuḷaṁ asāraṁ nissāraṁ sārāpagataṁ, yathā marīci asārā nissārā sārāpagatā, yathā kadalikkhandho asāro nissāro sārāpagato, yathā māyā asārā nissārā sārāpagatā;
mnd15:39.2 evamevaṁ nirayaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.
mnd15:40.1 Tiracchānayoniloko …
mnd15:40.2 pettivisayaloko …
mnd15:40.3 manussaloko …
mnd15:40.4 devaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vā.
mnd15:40.5 Khandhaloko …
mnd15:40.6 dhātuloko …
mnd15:40.7 āyatanaloko …
mnd15:40.8 ayaṁ loko …
mnd15:40.9 paro loko …
mnd15:40.10 brahmaloko …
mnd15:40.11 devaloko asāro nissāro sārāpagato niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā niccena vā dhuvena vā sassatena vā avipariṇāmadhammena vāti—
mnd15:40.12 samantamasāro loko.
mnd15:41.1 Disā sabbā sameritāti.
mnd15:41.2 Ye puratthimāya disāya saṅkhārā, tepi eritā sameritā calitā ghaṭṭitā aniccatāya jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā dukkhe patiṭṭhitā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtā.
mnd15:41.3 Ye pacchimāya disāya saṅkhārā …
mnd15:41.4 ye uttarāya disāya saṅkhārā …
mnd15:41.5 ye dakkhiṇāya disāya saṅkhārā …
mnd15:41.6 ye puratthimāya anudisāya saṅkhārā …
mnd15:41.7 ye pacchimāya anudisāya saṅkhārā …
mnd15:41.8 ye uttarāya anudisāya saṅkhārā …
mnd15:41.9 ye dakkhiṇāya anudisāya saṅkhārā …
mnd15:41.10 ye heṭṭhimāya disāya saṅkhārā …
mnd15:41.11 ye uparimāya disāya saṅkhārā …
mnd15:41.12 ye dasasu disāsu saṅkhārā, tepi eritā sameritā calitā ghaṭṭitā aniccatāya jātiyā anugatā jarāya anusaṭā byādhinā abhibhūtā maraṇena abbhāhatā dukkhe patiṭṭhitā atāṇā aleṇā asaraṇā asaraṇībhūtā.
mnd15:41.13 Bhāsitampi cetaṁ—
mnd15:42.1 “Kiñcāpi te taṁ jalatī vimānaṁ,
mnd15:42.2 Obhāsayaṁ uttariyaṁ disāya;
mnd15:42.3 Rūpe raṇaṁ disvā sadā pavedhitaṁ,
mnd15:42.4 Tasmā na rūpe ramatī sumedho.
mnd15:43.1 Maccunābbhāhato loko,
mnd15:43.2 jarāya parivārito;
mnd15:43.3 Taṇhāsallena otiṇṇo,
mnd15:43.4 icchādhūmāyito sadā.
mnd15:44.1 Sabbo ādīpito loko,
mnd15:44.2 sabbo loko padhūpito;
mnd15:44.3 Sabbo pajjalito loko,
mnd15:44.4 sabbo loko pakampito”ti.
mnd15:45.1 Disā sabbā sameritā.
mnd15:46.1 Icchaṁ bhavanamattanoti.
mnd15:46.2 Attano bhavanaṁ tāṇaṁ leṇaṁ saraṇaṁ gatiṁ parāyanaṁ icchanto sādiyanto patthayanto pihayanto abhijappantoti—
mnd15:46.3 icchaṁ bhavanamattano.
mnd15:46.4 Nāddasāsiṁ anositanti.
mnd15:46.5 Ajjhositaṁyeva addasaṁ, anajjhositaṁ nāddasaṁ, sabbaṁ yobbaññaṁ jarāya ositaṁ, sabbaṁ ārogyaṁ byādhinā ositaṁ, sabbaṁ jīvitaṁ maraṇena ositaṁ, sabbaṁ lābhaṁ alābhena ositaṁ, sabbaṁ yasaṁ ayasena ositaṁ, sabbaṁ pasaṁsaṁ nindāya ositaṁ, sabbaṁ sukhaṁ dukkhena ositaṁ.
mnd15:47.1 “Lābho alābho yaso ayaso ca,
mnd15:47.2 Nindā pasaṁsā ca sukhaṁ dukhañca;
mnd15:47.3 Ete aniccā manujesu dhammā,
mnd15:47.4 Asassatā vipariṇāmadhammā”ti.
mnd15:48.1 Nāddasāsiṁ anositaṁ.
mnd15:49.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:50.1 “Samantamasāro loko,
mnd15:50.2 disā sabbā sameritā;
mnd15:50.3 Icchaṁ bhavanamattano,
mnd15:50.4 nāddasāsiṁ anositan”ti.
mnd15:51.1 Osāne tveva byāruddhe,
mnd15:51.2 disvā me aratī ahu;
mnd15:51.3 Athettha sallamaddakkhiṁ,
mnd15:51.4 duddasaṁ hadayassitaṁ.
mnd15:52.1 Osāne tveva byāruddheti.
mnd15:52.2 Osāne tvevāti sabbaṁ yobbaññaṁ jarā osāpeti, sabbaṁ ārogyaṁ byādhi osāpeti, sabbaṁ jīvitaṁ maraṇaṁ osāpeti, sabbaṁ lābhaṁ alābho osāpeti, sabbaṁ yasaṁ ayaso osāpeti, sabbaṁ pasaṁsaṁ nindā osāpeti, sabbaṁ sukhaṁ dukkhaṁ osāpetīti—
mnd15:52.3 osāne tveva.
mnd15:52.4 Byāruddheti yobbaññakāmā sattā jarāya paṭiviruddhā, ārogyakāmā sattā byādhinā paṭiviruddhā, jīvitukāmā sattā maraṇena paṭiviruddhā, lābhakāmā sattā alābhena paṭiviruddhā, yasakāmā sattā ayasena paṭiviruddhā, pasaṁsakāmā sattā nindāya paṭiviruddhā, sukhakāmā sattā dukkhena paṭiviruddhā āhatā paccāhatā āghātitā paccāghātitāti—
mnd15:52.5 osāne tveva byāruddhe.
mnd15:53.1 Disvā me aratī ahūti.
mnd15:53.2 Disvāti disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvāti—
mnd15:53.3 disvā.
mnd15:53.4 Me aratīti yā arati yā anabhirati yā anabhiramanā yā ukkaṇṭhitā yā paritasitā ahūti—
mnd15:53.5 disvā me aratī ahu.
mnd15:54.1 Athettha sallamaddakkhinti.
mnd15:54.2 Athāti padasandhi …pe… padānupubbatāpetaṁ—
mnd15:54.3 athāti.
mnd15:54.4 Etthāti sattesu.
mnd15:54.5 Sallanti satta sallāni—
mnd15:54.6 rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ, sokasallaṁ, kathaṅkathāsallaṁ.
mnd15:54.7 Addakkhinti addasaṁ adakkhiṁ apassiṁ paṭivijjhinti—
mnd15:54.8 athettha sallamaddakkhiṁ.
mnd15:55.1 Duddasaṁ hadayassitanti.
mnd15:55.2 Duddasanti duddasaṁ duddakkhaṁ duppassaṁ dubbujjhaṁ duranubujjhaṁ duppaṭivijjhanti—
mnd15:55.3 duddasaṁ.
mnd15:55.4 Hadayassitanti hadayaṁ vuccati cittaṁ.
mnd15:55.5 Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.
mnd15:55.6 Hadayassitanti hadayanissitaṁ cittasitaṁ cittanissitaṁ cittena sahagataṁ sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ ekuppādaṁ ekanirodhaṁ ekavatthukaṁ ekārammaṇanti—
mnd15:55.7 duddasaṁ hadayassitaṁ.
mnd15:56.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:57.1 “Osāne tveva byāruddhe,
mnd15:57.2 disvā me aratī ahu;
mnd15:57.3 Athettha sallamaddakkhiṁ,
mnd15:57.4 duddasaṁ hadayassitan”ti.
mnd15:58.1 Yena sallena otiṇṇo,
mnd15:58.2 disā sabbā vidhāvati;
mnd15:58.3 Tameva sallamabbuyha,
mnd15:58.4 na dhāvati na sīdati.
mnd15:59.1 Yena sallena otiṇṇo, disā sabbā vidhāvatīti.
mnd15:59.2 Sallanti.
mnd15:59.3 Satta sallāni—
mnd15:59.4 rāgasallaṁ, dosasallaṁ, mohasallaṁ, mānasallaṁ, diṭṭhisallaṁ, sokasallaṁ, kathaṅkathāsallaṁ.
mnd15:59.5 Katamaṁ rāgasallaṁ?
mnd15:59.6 Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandirāgo cittassa sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ—
mnd15:59.7 idaṁ rāgasallaṁ.
mnd15:60.1 Katamaṁ dosasallaṁ?
mnd15:60.2 “Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati …pe…
mnd15:60.3 caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—
mnd15:60.4 idaṁ dosasallaṁ.
mnd15:61.1 Katamaṁ mohasallaṁ?
mnd15:61.2 Dukkhe aññāṇaṁ …pe…
mnd15:61.3 dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ.
mnd15:61.4 Yaṁ evarūpaṁ adassanaṁ anabhisamayo ananubodho asambodho appaṭivedho asaṅgāhaṇā apariyogāhaṇā asamapekkhanā apaccavekkhanā apaccakkhakammaṁ dummejjhaṁ bālyaṁ moho pamoho sammoho avijjā avijjogho avijjāyogo avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṁ avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—
mnd15:61.5 idaṁ mohasallaṁ.
mnd15:62.1 Katamaṁ mānasallaṁ?
mnd15:62.2 “Seyyohamasmī”ti māno, “sadisohamasmī”ti māno, “hīnohamasmī”ti māno.
mnd15:62.3 Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—
mnd15:62.4 idaṁ mānasallaṁ.
mnd15:63.1 Katamaṁ diṭṭhisallaṁ?
mnd15:63.2 Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.
mnd15:63.3 Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho ayāthāvakasmiṁ “yāthāvakan”ti gāho yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—
mnd15:63.4 idaṁ diṭṭhisallaṁ.
mnd15:64.1 Katamaṁ sokasallaṁ?
mnd15:64.2 Ñātibyasanena vā phuṭṭhassa rogabyasanena vā phuṭṭhassa bhogabyasanena vā phuṭṭhassa sīlabyasanena vā phuṭṭhassa diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa aññataraññatarena byasanena samannāgatassa aññataraññatarena dukkhadhammena phuṭṭhassa soko socanā socitattaṁ antosoko antoparisoko antoḍāho antopariḍāho cetaso parijjhāyanā domanassaṁ—
mnd15:64.3 idaṁ sokasallaṁ.
mnd15:65.1 Katamaṁ kathaṅkathāsallaṁ?
mnd15:65.2 Dukkhe kaṅkhā, dukkhasamudaye kaṅkhā, dukkhanirodhe kaṅkhā, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya kaṅkhā, pubbante kaṅkhā, aparante kaṅkhā, pubbantāparante kaṅkhā, idappaccayatāpaṭiccasamuppannesu dhammesu kaṅkhā.
mnd15:65.3 Yā evarūpā kaṅkhā kaṅkhāyanā kaṅkhāyitattaṁ vimati vicikicchā dveḷhakaṁ dvedhāpatho saṁsayo anekaṁsaggāho āsappanā parisappanā apariyogāhaṇā chambhitattaṁ cittassa manovilekho—
mnd15:65.4 idaṁ kathaṅkathāsallaṁ.
mnd15:66.1 Yena sallena otiṇṇo, disā sabbā vidhāvatīti.
mnd15:66.2 Rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati;
mnd15:66.3 evampi rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.
mnd15:66.4 Atha vā rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato bhoge pariyesanto nāvāya mahāsamuddaṁ pakkhandati.
mnd15:66.5 Sītassa purakkhato uṇhassa purakkhato ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassehi pīḷiyamāno khuppipāsāya miyyamāno tigumbaṁ gacchati, takkolaṁ gacchati, takkasīlaṁ gacchati, kāḷamukhaṁ gacchati, purapūraṁ gacchati, vesuṅgaṁ gacchati, verāpathaṁ gacchati, javaṁ gacchati, tāmaliṁ gacchati, vaṅkaṁ gacchati, eḷabandhanaṁ gacchati, suvaṇṇakūṭaṁ gacchati, suvaṇṇabhūmiṁ gacchati, tambapaṇṇiṁ gacchati, suppārakaṁ gacchati, bhārukacchaṁ gacchati, suraṭṭhaṁ gacchati, bhaṅgalokaṁ gacchati, bhaṅgaṇaṁ gacchati, paramabhaṅgaṇaṁ gacchati, yonaṁ gacchati, paramayonaṁ gacchati, vinakaṁ gacchati, mūlapadaṁ gacchati, marukantāraṁ gacchati, jaṇṇupathaṁ gacchati, ajapathaṁ gacchati, meṇḍapathaṁ gacchati, saṅkupathaṁ gacchati, chattapathaṁ gacchati, vaṁsapathaṁ gacchati, sakuṇapathaṁ gacchati, mūsikapathaṁ gacchati, daripathaṁ gacchati, vettācāraṁ gacchati;
mnd15:66.6 pariyesanto na labhati, alābhamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti, pariyesanto labhati, laddhā ārakkhamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti “kinti me bhoge neva rājāno hareyyuṁ na corā hareyyuṁ na aggi daheyya na udakaṁ vaheyya na appiyā dāyādā hareyyun”ti.
mnd15:66.7 Tassa evaṁ ārakkhato gopayato te bhogā vippalujjanti, so vippayogamūlakampi dukkhaṁ domanassaṁ paṭisaṁvedeti.
mnd15:66.8 Evampi rāgasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.
mnd15:67.1 Dosasallena …
mnd15:67.2 mohasallena …
mnd15:67.3 mānasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato kāyena duccaritaṁ carati, vācāya duccaritaṁ carati, manasā duccaritaṁ carati, pāṇampi hanati, adinnampi ādiyati, sandhimpi chindati, nillopampi harati, ekāgārikampi karoti, paripanthepi tiṭṭhati, paradārampi gacchati, musāpi bhaṇati.
mnd15:67.4 Evaṁ mānasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.
mnd15:68.1 Diṭṭhisallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato acelako hoti muttācāro hatthāpalekhano, naehibhadantiko, natiṭṭhabhadantiko;
mnd15:68.2 nābhihaṭaṁ, na uddissakataṁ, na nimantanaṁ sādiyati, so na kumbhimukhā paṭiggaṇhāti, na kaḷopimukhā paṭiggaṇhāti, na eḷakamantaraṁ, na daṇḍamantaraṁ, na musalamantaraṁ, na dvinnaṁ bhuñjamānānaṁ, na gabbhiniyā, na pāyamānāya, na purisantaragatāya, na saṅkittīsu, na yattha sā upaṭṭhito hoti, na yattha makkhikā saṇḍasaṇḍacārinī.
mnd15:68.3 Na macchaṁ na maṁsaṁ na suraṁ na merayaṁ na thusodakaṁ pivati.
mnd15:68.4 So ekāgāriko vā hoti ekālopiko, dvāgāriko vā hoti dvālopiko …pe…
mnd15:68.5 sattāgāriko vā hoti sattālopiko.
mnd15:68.6 Ekissāpi dattiyā yāpeti, dvīhipi dattīhi yāpeti …pe…
mnd15:68.7 sattahipi dattīhi yāpeti.
mnd15:68.8 Ekāhikampi āhāraṁ āhāreti, dvīhikampi āhāraṁ āhāreti …pe…
mnd15:68.9 sattāhikampi āhāraṁ āhāreti.
mnd15:68.10 Iti evarūpaṁ aḍḍhamāsikampi pariyāyabhattabhojanānuyogamanuyutto viharati.
mnd15:68.11 Evampi diṭṭhisallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.
mnd15:69.1 Atha vā diṭṭhisallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato so sākabhakkho vā hoti, sāmākabhakkho vā hoti, nīvārabhakkho vā hoti, daddulabhakkho vā hoti, haṭabhakkho vā hoti, kaṇabhakkho vā hoti, ācāmabhakkho vā hoti, piññākabhakkho vā hoti, tilabhakkho vā hoti, tiṇabhakkho vā hoti, gomayabhakkho vā hoti, vanamūlaphalāhāro yāpeti pavattaphalabhojano.
mnd15:69.2 So sāṇānipi dhāreti, masāṇānipi dhāreti, chavadussānipi dhāreti, paṁsukūlānipi dhāreti, tirīṭānipi dhāreti, ajinānipi dhāreti, ajinakkhipampi dhāreti, kusacīrampi dhāreti, vākacīrampi dhāreti, phalakacīrampi dhāreti, kesakambalampi dhāreti, ulūkapakkhampi dhāreti, kesamassulocakopi hoti, kesamassulocanānuyogamanuyutto viharati.
mnd15:69.3 Ubbhaṭṭhakopi hoti āsanapaṭikkhitto, ukkuṭikopi hoti ukkuṭikappadhānamanuyutto, kaṇṭakāpassayiko hoti, kaṇṭakāpassaye seyyaṁ kappeti, phalakaseyyampi kappeti, thaṇḍilaseyyampi kappeti, ekāpassayiko hoti rajojalladharo, abbhokāsikopi hoti yathāsanthatiko, vekaṭikopi hoti vikaṭabhojanānuyogamanuyutto, apānakopi hoti apānakattamanuyutto, sāyatatiyakampi udakorohanānuyogamanuyutto viharati.
mnd15:69.4 Iti evarūpaṁ anekavihitaṁ kāyassa ātāpanaparitāpanānuyogamanuyutto viharati.
mnd15:69.5 Evampi diṭṭhisallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.
mnd15:70.1 Sokasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato socati kilamati paridevati urattāḷiṁ kandati sammohaṁ āpajjati.
mnd15:70.2 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd15:71.1 “Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarissā itthiyā mātā kālamakāsi.
mnd15:71.2 Sā tassā kālakiriyāya ummattikā khittacittā rathiyāya rathiyaṁ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ upasaṅkamitvā evamāha—
mnd15:71.3 ‘api me mātaraṁ addassatha, api me mātaraṁ addassathā’ti.
mnd15:72.1 Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarissā itthiyā pitā kālamakāsi …
mnd15:72.2 bhātā kālamakāsi …
mnd15:72.3 bhaginī kālamakāsi …
mnd15:72.4 putto kālamakāsi …
mnd15:72.5 dhītā kālamakāsi …
mnd15:72.6 sāmiko kālamakāsi.
mnd15:72.7 Sā tassa kālakiriyāya ummattikā khittacittā rathiyāya rathiyaṁ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ upasaṅkamitvā evamāha—
mnd15:72.8 ‘api me sāmikaṁ addassatha, api me sāmikaṁ addassathā’ti.
mnd15:73.1 Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarassa purisassa mātā kālamakāsi.
mnd15:73.2 So tassā kālakiriyāya ummattako khittacitto rathiyāya rathiyaṁ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ upasaṅkamitvā evamāha—
mnd15:73.3 ‘api me mātaraṁ addassatha, api me mātaraṁ addassathā’ti.
mnd15:74.1 Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarassa purisassa pitā kālamakāsi …
mnd15:74.2 bhātā kālamakāsi …
mnd15:74.3 bhaginī kālamakāsi …
mnd15:74.4 putto kālamakāsi …
mnd15:74.5 dhītā kālamakāsi …
mnd15:74.6 pajāpati kālamakāsi.
mnd15:74.7 So tassā kālakiriyāya ummattako khittacitto rathiyāya rathiyaṁ, siṅghāṭakena siṅghāṭakaṁ upasaṅkamitvā evamāha—
mnd15:74.8 ‘api me pajāpatiṁ addassatha, api me pajāpatiṁ addassathā’ti.
mnd15:75.1 Bhūtapubbaṁ, brāhmaṇa, imissāyeva sāvatthiyā aññatarā itthī ñātikulaṁ agamāsi.
mnd15:75.2 Tassā te ñātakā sāmikaṁ acchinditvā aññassa dātukāmā, sā ca taṁ na icchati.
mnd15:75.3 Atha kho sā itthī sāmikaṁ etadavoca—
mnd15:75.4 ‘ime maṁ, ayyaputta, ñātakā tava acchinditvā aññassa dātukāmā, ubho mayaṁ marissāmā’ti.
mnd15:75.5 Atha kho so puriso taṁ itthiṁ dvidhā chetvā attānaṁ opāteti—
mnd15:75.6 ‘ubho pecca bhavissāmā’”ti.
mnd15:75.7 Evaṁ sokasallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.
mnd15:76.1 Kathaṅkathāsallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato saṁsayapakkhando hoti vimatipakkhando dveḷhakajāto—
mnd15:76.2 “ahosiṁ nu kho ahaṁ atītamaddhānaṁ, nanu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho ahosiṁ atītamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ ahosiṁ nu kho atītamaddhānaṁ, bhavissāmi nu kho ahaṁ anāgatamaddhānaṁ, nanu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kathaṁ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṁ, kiṁ hutvā kiṁ bhavissāmi nu kho anāgatamaddhānaṁ, etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ajjhattaṁ kathaṅkathī hoti, ahaṁ nu khosmi, no nu khosmi, kiṁ nu khosmi kathaṁ nu khosmi, ayaṁ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṁ gāmī bhavissatī”ti.
mnd15:76.3 Evaṁ kathaṅkathāsallena otiṇṇo viddho phuṭṭho pareto samohito samannāgato dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsarati.
mnd15:77.1 Te salle abhisaṅkharoti;
mnd15:77.2 te salle abhisaṅkharonto sallābhisaṅkhāravasena puratthimaṁ disaṁ dhāvati, pacchimaṁ disaṁ dhāvati, uttaraṁ disaṁ dhāvati, dakkhiṇaṁ disaṁ dhāvati.
mnd15:77.3 Te sallābhisaṅkhārā appahīnā;
mnd15:77.4 sallābhisaṅkhārānaṁ appahīnattā gatiyā dhāvati, niraye dhāvati, tiracchānayoniyā dhāvati, pettivisaye dhāvati, manussaloke dhāvati, devaloke dhāvati, gatiyā gatiṁ, upapattiyā upapattiṁ, paṭisandhiyā paṭisandhiṁ, bhavena bhavaṁ, saṁsārena saṁsāraṁ, vaṭṭena vaṭṭaṁ dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsaratīti—
mnd15:77.5 yena sallena otiṇṇo disā sabbā vidhāvati.
mnd15:78.1 Tameva sallamabbuyha, na dhāvati na sīdatīti.
mnd15:78.2 Tameva rāgasallaṁ dosasallaṁ mohasallaṁ mānasallaṁ diṭṭhisallaṁ sokasallaṁ kathaṅkathāsallaṁ abbuyha abbuhitvā uddharitvā samuddharitvā uppāṭayitvā samuppāṭayitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā neva puratthimaṁ disaṁ dhāvati na pacchimaṁ disaṁ dhāvati na uttaraṁ disaṁ dhāvati na dakkhiṇaṁ disaṁ dhāvati.
mnd15:78.3 Te sallābhisaṅkhārā pahīnā;
mnd15:78.4 sallābhisaṅkhārānaṁ pahīnattā gatiyā na dhāvati, niraye na dhāvati, tiracchānayoniyā na dhāvati, pettivisaye na dhāvati, manussaloke na dhāvati, devaloke na dhāvati, na gatiyā gatiṁ, na upapattiyā upapattiṁ, na paṭisandhiyā paṭisandhiṁ, na bhavena bhavaṁ, na saṁsārena saṁsāraṁ, na vaṭṭena vaṭṭaṁ dhāvati vidhāvati sandhāvati saṁsaratīti—
mnd15:78.5 tameva sallamabbuyha na dhāvati.
mnd15:78.6 Na sīdatīti kāmoghe na sīdati, bhavoghe na sīdati, diṭṭhoghe na sīdati, avijjoghe na sīdati, na saṁsīdati na osīdati na avasīdati na gacchati na avagacchatīti—
mnd15:78.7 tameva sallamabbuyha, na dhāvati na sīdati.
mnd15:79.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:80.1 “Yena sallena otiṇṇo,
mnd15:80.2 disā sabbā vidhāvati;
mnd15:80.3 Tameva sallamabbuyha,
mnd15:80.4 na dhāvati na sīdatī”ti.
mnd15:81.1 Tattha sikkhānugīyanti,
mnd15:81.2 yāni loke gadhitāni;
mnd15:81.3 Na tesu pasuto siyā,
mnd15:81.4 nibbijjha sabbaso kāme;
mnd15:81.5 Sikkhe nibbānamattano.
mnd15:82.1 Tattha sikkhānugīyanti, yāni loke gadhitānīti.
mnd15:82.2 Sikkhāti hatthisikkhā assasikkhā rathasikkhā dhanusikkhā sālākiyaṁ sallakattiyaṁ kāyatikicchaṁ bhūtiyaṁ komārabhaccaṁ.
mnd15:82.3 Anugīyantīti gīyanti niggīyanti kathīyanti bhaṇīyanti dīpīyanti voharīyanti.
mnd15:82.4 Atha vā gīyanti gaṇhīyanti uggaṇhīyanti dhārīyanti upadhārīyanti upalakkhīyanti gadhitapaṭilābhāya.
mnd15:82.5 Gadhitā vuccanti pañca kāmaguṇā—
mnd15:82.6 cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā,
mnd15:82.7 sotaviññeyyā saddā …pe…
mnd15:82.8 ghānaviññeyyā gandhā …
mnd15:82.9 jivhāviññeyyā rasā …
mnd15:82.10 kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā.
mnd15:82.11 Kiṅkāraṇā gadhitā vuccanti pañca kāmaguṇā?
mnd15:82.12 Yebhuyyena devamanussā pañca kāmaguṇe icchanti sādiyanti patthayanti pihayanti abhijappanti taṅkāraṇā gadhitā vuccanti pañca kāmaguṇā.
mnd15:82.13 Loketi manussaloketi—
mnd15:82.14 tattha sikkhānugīyanti, yāni loke gadhitāni.
mnd15:83.1 Na tesu pasuto siyāti.
mnd15:83.2 Tāsu vā sikkhāsu tesu vā pañcasu kāmaguṇesu na pasuto siyā, na tanninno assa, na tappoṇo, na tappabbhāro, na tadadhimutto, na tadadhipateyyoti—
mnd15:83.3 na tesu pasuto siyā.
mnd15:84.1 Nibbijjha sabbaso kāmeti.
mnd15:84.2 Nibbijjhāti paṭivijjhitvā.
mnd15:84.3 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti paṭivijjhitvā,
mnd15:84.4 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti paṭivijjhitvā …pe…
mnd15:84.5 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti paṭivijjhitvā.
mnd15:84.6 Sabbasoti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
mnd15:84.7 sabbasoti.
mnd15:84.8 Kāmāti uddānato dve kāmā—
mnd15:84.9 vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…
mnd15:84.10 ime vuccanti vatthukāmā …pe…
mnd15:84.11 ime vuccanti kilesakāmāti—
mnd15:84.12 nibbijjha sabbaso kāme.
mnd15:85.1 Sikkhe nibbānamattanoti.
mnd15:85.2 Sikkhāti tisso sikkhā—
mnd15:85.3 adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā …pe…
mnd15:85.4 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd15:85.5 Nibbānamattanoti attano rāgassa nibbāpanāya dosassa nibbāpanāya mohassa nibbāpanāya …pe…
mnd15:85.6 sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ samāya upasamāya vūpasamāya nibbāpanāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi sikkheyya, imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya jānanto sikkheyya …pe…
mnd15:85.7 sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
mnd15:85.8 sikkhe nibbānamattano.
mnd15:86.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:87.1 “Tattha sikkhānugīyanti,
mnd15:87.2 yāni loke gadhitāni;
mnd15:87.3 Na tesu pasuto siyā,
mnd15:87.4 nibbijjha sabbaso kāme;
mnd15:87.5 Sikkhe nibbānamattano”ti.
mnd15:88.1 Sacco siyā appagabbho,
mnd15:88.2 amāyo rittapesuṇo;
mnd15:88.3 Akkodhano lobhapāpaṁ,
mnd15:88.4 vevicchaṁ vitare muni.
mnd15:89.1 Sacco siyā appagabbhoti.
mnd15:89.2 Sacco siyāti saccavācāya samannāgato siyā, sammādiṭṭhiyā samannāgato siyā, ariyena aṭṭhaṅgikena maggena samannāgato siyāti—
mnd15:89.3 sacco siyā.
mnd15:89.4 Appagabbhoti tīṇi pāgabbhiyāni—
mnd15:89.5 kāyikaṁ pāgabbhiyaṁ, vācasikaṁ pāgabbhiyaṁ, cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ …pe…
mnd15:89.6 idaṁ cetasikaṁ pāgabbhiyaṁ.
mnd15:89.7 Yassimāni tīṇi pāgabbhiyāni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni, so vuccati appagabbhoti—
mnd15:89.8 sacco siyā appagabbho.
mnd15:90.1 Amāyo rittapesuṇoti.
mnd15:90.2 Māyā vuccati vañcanikā cariyā.
mnd15:90.3 Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā vācāya duccaritaṁ caritvā manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati, mā maṁ jaññāti icchati, mā maṁ jaññāti saṅkappeti, mā maṁ jaññāti vācaṁ bhāsati, mā maṁ jaññāti kāyena parakkamati.
mnd15:90.4 Yā evarūpā māyā māyāvitā accasarā vañcanā nikati nikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paricchādanā anuttānikammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā—
mnd15:90.5 ayaṁ vuccati māyā.
mnd15:90.6 Yassesā māyā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati amāyo.
mnd15:90.7 Rittapesuṇoti pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti …pe…
mnd15:90.8 evaṁ bhedādhippāyena pesuññaṁ upasaṁharati.
mnd15:90.9 Yassetaṁ pesuññaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati rittapesuṇo vivittapesuṇo pavivittapesuṇoti—
mnd15:90.10 amāyo rittapesuṇo.
mnd15:91.1 Akkodhano lobhapāpaṁ, vevicchaṁ vitare munīti.
mnd15:91.2 Akkodhanoti hi kho vuttaṁ, api ca kodho tāva vattabbo.
mnd15:91.3 Dasahākārehi kodho jāyati.
mnd15:91.4 “Anatthaṁ me acarī”ti kodho jāyati …pe…
mnd15:91.5 yasseso kodho pahīno samucchinno vūpasanto paṭipassaddho abhabbuppattiko ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati akkodhano.
mnd15:91.6 Kodhassa pahīnattā akkodhano, kodhavatthussa pariññātattā akkodhano, kodhahetussa upacchinnattā akkodhano.
mnd15:91.7 Lobhoti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṁ …pe…
mnd15:91.8 abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:91.9 Vevicchaṁ vuccati pañca macchariyāni—
mnd15:91.10 āvāsamacchariyaṁ …pe…
mnd15:91.11 gāho vuccati macchariyaṁ.
mnd15:91.12 Munīti.
mnd15:91.13 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd15:91.14 Akkodhano lobhapāpaṁ, vevicchaṁ vitare munīti.
mnd15:91.15 Muni lobhapāpañca vevicchañca atari uttari patari samatikkami vītivattayīti—
mnd15:91.16 akkodhano lobhapāpaṁ, vevicchaṁ vitare muni.
mnd15:92.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:93.1 “Sacco siyā appagabbho,
mnd15:93.2 amāyo rittapesuṇo;
mnd15:93.3 Akkodhano lobhapāpaṁ,
mnd15:93.4 vevicchaṁ vitare munī”ti.
mnd15:94.1 Niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ,
mnd15:94.2 Pamādena na saṁvase;
mnd15:94.3 Atimāne na tiṭṭheyya,
mnd15:94.4 Nibbānamanaso naro.
mnd15:95.1 Niddaṁ tandiṁ sahe thīnanti.
mnd15:95.2 Niddāti yā kāyassa akalyatā akammaññatā onāho pariyonāho antosamorodho middhaṁ suppaṁ pacalāyikā suppaṁ suppanā suppitattaṁ.
mnd15:95.3 Tandinti yā tandī tandiyanā tandiyitattaṁ tandimanakatā ālasyaṁ ālasyāyanā ālasyāyitattaṁ.
mnd15:95.4 Thīnanti yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṁ līyanā līyitattaṁ, thinaṁ thiyanā thiyitattaṁ cittassa.
mnd15:95.5 Niddaṁ tandiṁ sahe thīnanti.
mnd15:95.6 Niddañca tandiñca thinañca sahe saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—
mnd15:95.7 niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ.
mnd15:96.1 Pamādena na saṁvaseti.
mnd15:96.2 Pamādo vattabbo kāyaduccarite vā vacīduccarite vā manoduccarite vā pañcasu vā kāmaguṇesu.
mnd15:96.3 Cittassa vosaggo vosaggānuppādanaṁ vā kusalānaṁ vā dhammānaṁ bhāvanāya asakkaccakiriyatā asātaccakiriyatā anaṭṭhitakiriyatā olīnavuttitā nikkhittacchandatā nikkhittadhuratā anāsevanā abhāvanā abahulīkammaṁ anadhiṭṭhānaṁ ananuyogo pamādo.
mnd15:96.4 Yo evarūpo pamādo pamajjanā pamajjitattaṁ—
mnd15:96.5 ayaṁ vuccati pamādo.
mnd15:96.6 Pamādena na saṁvaseti pamādena na vaseyya na saṁvaseyya na āvaseyya na parivaseyya, pamādaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pamādā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd15:96.7 pamādena na saṁvase.
mnd15:97.1 Atimāne na tiṭṭheyyāti.
mnd15:97.2 Atimānoti idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd15:97.3 Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—
mnd15:97.4 ayaṁ vuccati atimāno.
mnd15:97.5 Atimāne na tiṭṭheyyāti.
mnd15:97.6 Atimāne na tiṭṭheyya na santiṭṭheyya, atimānaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, atimānā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd15:97.7 atimāne na tiṭṭheyya.
mnd15:98.1 Nibbānamanaso naroti.
mnd15:98.2 Idhekacco dānaṁ dento sīlaṁ samādiyanto uposathakammaṁ karonto pānīyaṁ paribhojanīyaṁ upaṭṭhapento pariveṇaṁ sammajjanto cetiyaṁ vandanto cetiye gandhamālaṁ āropento cetiyaṁ padakkhiṇaṁ karonto yaṁ kiñci tedhātukaṁ kusalābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkharonto na gatihetu na upapattihetu na paṭisandhihetu na bhavahetu na saṁsārahetu na vaṭṭahetu, sabbaṁ taṁ visaṁyogādhippāyo nibbānaninno nibbānapoṇo nibbānapabbhāro abhisaṅkharotīti.
mnd15:98.3 Evampi nibbānamanaso naro.
mnd15:98.4 Atha vā sabbasaṅkhāradhātuyā cittaṁ paṭivāpetvā amatāya dhātuyā cittaṁ upasaṁharati—
mnd15:98.5 “etaṁ santaṁ etaṁ paṇītaṁ yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan”ti.
mnd15:98.6 Evampi nibbānamanaso naro.
mnd15:99.1 “Na paṇḍitā upadhisukhassa hetu,
mnd15:99.2 Dadanti dānāni punabbhavāya;
mnd15:99.3 Kāmañca te upadhiparikkhayāya,
mnd15:99.4 Dadanti dānaṁ apunabbhavāya.
mnd15:100.1 Na paṇḍitā upadhisukhassa hetu,
mnd15:100.2 Bhāventi jhānāni punabbhavāya;
mnd15:100.3 Kāmañca te upadhiparikkhayāya,
mnd15:100.4 Bhāventi jhānaṁ apunabbhavāya.
mnd15:101.1 Te nibbutiṁ āsisamānasā dadanti,
mnd15:101.2 Tanninnacittā tadadhimuttā;
mnd15:101.3 Najjo yathā sāgaramajjhupetā,
mnd15:101.4 Bhavanti nibbānaparāyanā te”ti.
mnd15:102.1 Nibbānamanaso naro.
mnd15:102.2 Tenāha bhagavā—
mnd15:103.1 “Niddaṁ tandiṁ sahe thīnaṁ,
mnd15:103.2 pamādena na saṁvase;
mnd15:103.3 Atimāne na tiṭṭheyya,
mnd15:103.4 nibbānamanaso naro”ti.
mnd15:104.1 Mosavajje na niyyetha,
mnd15:104.2 rūpe snehaṁ na kubbaye;
mnd15:104.3 Mānañca parijāneyya,
mnd15:104.4 sāhasā virato care.
mnd15:105.1 Mosavajje na niyyethāti.
mnd15:105.2 Mosavajjaṁ vuccati musāvādo.
mnd15:105.3 Idhekacco sabhaggato vā parisaggato vā ñātimajjhagato vā pūgamajjhagato vā rājakulamajjhagato vā abhinīto sakkhipuṭṭho—
mnd15:105.4 “ehambho purisa, yaṁ jānāsi taṁ vadehī”ti,
mnd15:105.5 so ajānaṁ vā āha—“jānāmī”ti,
mnd15:105.6 jānaṁ vā āha—“na jānāmī”ti,
mnd15:105.7 apassaṁ vā āha—“passāmī”ti,
mnd15:105.8 passaṁ vā āha—“na passāmī”ti.
mnd15:105.9 Iti attahetu vā parahetu vā āmisakiñcikkhahetu vā sampajānamusā bhāsitā hoti—
mnd15:105.10 idaṁ vuccati mosavajjaṁ.
mnd15:105.11 Api ca tīhākārehi …pe…
mnd15:105.12 catūhākārehi …
mnd15:105.13 pañcahākārehi …
mnd15:105.14 chahākārehi …
mnd15:105.15 sattahākārehi …
mnd15:105.16 aṭṭhahākārehi …pe…
mnd15:105.17 imehi aṭṭhahākārehi musāvādo hoti.
mnd15:105.18 Mosavajje na niyyethāti.
mnd15:105.19 Mosavajje na yāyeyya na niyyāyeyya na vaheyya na saṁhareyya, mosavajjaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, mosavajjā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd15:105.20 mosavajje na niyyetha.
mnd15:106.1 Rūpe snehaṁ na kubbayeti.
mnd15:106.2 Rūpanti cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.
mnd15:106.3 Rūpe snehaṁ na kubbayeti.
mnd15:106.4 Rūpe snehaṁ na kareyya chandaṁ na kareyya pemaṁ na kareyya rāgaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—
mnd15:106.5 rūpe snehaṁ na kubbaye.
mnd15:107.1 Mānañca parijāneyyāti.
mnd15:107.2 Mānoti ekavidhena māno—
mnd15:107.3 yā cittassa unnati.
mnd15:107.4 Duvidhena māno—
mnd15:107.5 attukkaṁsanamāno ,
mnd15:107.6 paravambhanamāno.
mnd15:107.7 Tividhena māno—
mnd15:107.8 “seyyohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.9 “sadisohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.10 “hīnohamasmī”ti māno.
mnd15:107.11 Catuvidhena māno—
mnd15:107.12 lābhena mānaṁ janeti ,
mnd15:107.13 yasena mānaṁ janeti ,
mnd15:107.14 pasaṁsāya mānaṁ janeti ,
mnd15:107.15 sukhena mānaṁ janeti.
mnd15:107.16 Pañcavidhena māno—
mnd15:107.17 “lābhimhi manāpikānaṁ rūpānan”ti mānaṁ janeti,
mnd15:107.18 “lābhimhi manāpikānaṁ saddānaṁ …pe…
mnd15:107.19 gandhānaṁ …
mnd15:107.20 rasānaṁ …
mnd15:107.21 phoṭṭhabbānan”ti mānaṁ janeti.
mnd15:107.22 Chabbidhena māno—
mnd15:107.23 cakkhusampadāya mānaṁ janeti ,
mnd15:107.24 sotasampadāya …pe…
mnd15:107.25 ghānasampadāya …
mnd15:107.26 jivhāsampadāya …
mnd15:107.27 kāyasampadāya …
mnd15:107.28 manosampadāya mānaṁ janeti.
mnd15:107.29 Sattavidhena māno—
mnd15:107.30 atimāno ,
mnd15:107.31 mānātimāno ,
mnd15:107.32 omāno ,
mnd15:107.33 sadisamāno ,
mnd15:107.34 adhimāno ,
mnd15:107.35 asmimāno ,
mnd15:107.36 micchāmāno.
mnd15:107.37 Aṭṭhavidhena māno—
mnd15:107.38 lābhena mānaṁ janeti ,
mnd15:107.39 alābhena omānaṁ janeti ,
mnd15:107.40 yasena mānaṁ janeti ,
mnd15:107.41 ayasena omānaṁ janeti ,
mnd15:107.42 pasaṁsāya mānaṁ janeti ,
mnd15:107.43 nindāya omānaṁ janeti ,
mnd15:107.44 sukhena mānaṁ janeti ,
mnd15:107.45 dukkhena omānaṁ janeti.
mnd15:107.46 Navavidhena māno—
mnd15:107.47 seyyassa “seyyohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.48 seyyassa “sadisohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.49 seyyassa “hīnohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.50 sadisassa “seyyohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.51 sadisassa “sadisohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.52 sadisassa “hīnohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.53 hīnassa “seyyohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.54 hīnassa “sadisohamasmī”ti māno ,
mnd15:107.55 hīnassa “hīnohamasmī”ti māno.
mnd15:107.56 Dasavidhena māno—
mnd15:107.57 idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd15:107.58 Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnamo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—
mnd15:107.59 ayaṁ vuccati māno.
mnd15:108.1 Mānañca parijāneyyāti.
mnd15:108.2 Mānaṁ tīhi pariññāhi parijāneyya—
mnd15:108.3 ñātapariññāya ,
mnd15:108.4 tīraṇapariññāya ,
mnd15:108.5 pahānapariññāya.
mnd15:108.6 Katamā ñātapariññā?
mnd15:108.7 Mānaṁ jānāti ayaṁ ekavidhena māno—
mnd15:108.8 yā cittassa unnati.
mnd15:108.9 Ayaṁ duvidhena māno—
mnd15:108.10 attukkaṁsanamāno paravambhanamāno …pe…
mnd15:108.11 ayaṁ dasavidhena māno—
mnd15:108.12 idhekacco mānaṁ janeti jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunāti jānāti passati—
mnd15:108.13 ayaṁ ñātapariññā.
mnd15:109.1 Katamā tīraṇapariññā?
mnd15:109.2 Etaṁ ñātaṁ katvā mānaṁ tīreti aniccato dukkhato …pe…
mnd15:109.3 nissaraṇato tīreti—
mnd15:109.4 ayaṁ tīraṇapariññā.
mnd15:110.1 Katamā pahānapariññā?
mnd15:110.2 Evaṁ tīrayitvā mānaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti—
mnd15:110.3 ayaṁ pahānapariññā.
mnd15:110.4 Mānañca parijāneyyāti mānaṁ imāhi tīhi pariññāhi parijāneyyāti—
mnd15:110.5 mānañca parijāneyya.
mnd15:111.1 Sāhasā virato careti.
mnd15:111.2 Katamā sāhasā cariyā?
mnd15:111.3 Rattassa rāgacariyā sāhasā cariyā ,
mnd15:111.4 duṭṭhassa dosacariyā sāhasā cariyā ,
mnd15:111.5 mūḷhassa mohacariyā sāhasā cariyā ,
mnd15:111.6 vinibaddhassa mānacariyā sāhasā cariyā ,
mnd15:111.7 parāmaṭṭhassa diṭṭhicariyā sāhasā cariyā ,
mnd15:111.8 vikkhepagatassa uddhaccacariyā sāhasā cariyā ,
mnd15:111.9 aniṭṭhaṅgatassa vicikicchācariyā sāhasā cariyā ,
mnd15:111.10 thāmagatassa anusayacariyā sāhasā cariyā—
mnd15:111.11 ayaṁ sāhasā cariyā.
mnd15:111.12 Sāhasā virato careti sāhasā cariyāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya careyya vicareyya iriyeyya vatteyya pāleyya yapeyya yāpeyyāti—
mnd15:111.13 sāhasā virato care.
mnd15:112.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:113.1 “Mosavajje na niyyetha,
mnd15:113.2 rūpe snehaṁ na kubbaye;
mnd15:113.3 Mānañca parijāneyya,
mnd15:113.4 sāhasā virato care”ti.
mnd15:114.1 Purāṇaṁ nābhinandeyya,
mnd15:114.2 nave khantiṁ na kubbaye;
mnd15:114.3 Hīyamāne na soceyya,
mnd15:114.4 ākāsaṁ na sito siyā.
mnd15:115.1 Purāṇaṁ nābhinandeyyāti.
mnd15:115.2 Purāṇaṁ vuccati atītā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.
mnd15:115.3 Atīte saṅkhāre taṇhāvasena diṭṭhivasena nābhinandeyya nābhivadeyya na ajjhoseyya, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
mnd15:115.4 purāṇaṁ nābhinandeyya.
mnd15:116.1 Nave khantiṁ na kubbayeti.
mnd15:116.2 Navā vuccati paccuppannā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.
mnd15:116.3 Paccuppanne saṅkhāre taṇhāvasena diṭṭhivasena khantiṁ na kareyya chandaṁ na kareyya pemaṁ na kareyya rāgaṁ na kareyya na janeyya na sañjaneyya na nibbatteyya nābhinibbatteyyāti—
mnd15:116.4 nave khantiṁ na kubbaye.
mnd15:117.1 Hīyamāne na soceyyāti.
mnd15:117.2 Hīyamāne hāyamāne parihāyamāne vemāne vigacchamāne antaradhāyamāne na soceyya na kilameyya na parāmaseyya na parideveyya na urattāḷiṁ kandeyya na sammohaṁ āpajjeyya.
mnd15:117.3 Cakkhusmiṁ hīyamāne hāyamāne parihāyamāne vemāne vigacchamāne antaradhāyamāne,
mnd15:117.4 sotasmiṁ …pe…
mnd15:117.5 ghānasmiṁ …
mnd15:117.6 jivhāya …
mnd15:117.7 kāyasmiṁ …
mnd15:117.8 rūpasmiṁ …
mnd15:117.9 saddasmiṁ …
mnd15:117.10 gandhasmiṁ …
mnd15:117.11 rasasmiṁ …
mnd15:117.12 phoṭṭhabbasmiṁ …
mnd15:117.13 kulasmiṁ …
mnd15:117.14 gaṇasmiṁ …
mnd15:117.15 āvāsasmiṁ …
mnd15:117.16 lābhasmiṁ …
mnd15:117.17 yasasmiṁ …
mnd15:117.18 pasaṁsāya …
mnd15:117.19 sukhasmiṁ …
mnd15:117.20 cīvarasmiṁ …
mnd15:117.21 piṇḍapātasmiṁ …
mnd15:117.22 senāsanasmiṁ …
mnd15:117.23 gilānapaccayabhesajjaparikkhārasmiṁ hīyamāne hāyamāne parihāyamāne vemāne vigacchamāne antaradhāyamāne na soceyya na kilameyya na parāmaseyya na parideveyya na urattāḷiṁ kandeyya na sammohaṁ āpajjeyyāti—
mnd15:117.24 hīyamāne na soceyya.
mnd15:118.1 Ākāsaṁ na sito siyāti.
mnd15:118.2 Ākāsaṁ vuccati taṇhā.
mnd15:118.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:118.4 Kiṅkāraṇā ākāsaṁ vuccati taṇhā?
mnd15:118.5 Yāya taṇhāya rūpaṁ ākassati samākassati gaṇhāti parāmasati abhinivisati,
mnd15:118.6 vedanaṁ …pe…
mnd15:118.7 saññaṁ …
mnd15:118.8 saṅkhāre …
mnd15:118.9 viññāṇaṁ …
mnd15:118.10 gatiṁ …
mnd15:118.11 upapattiṁ …
mnd15:118.12 paṭisandhiṁ …
mnd15:118.13 bhavaṁ …
mnd15:118.14 saṁsāraṁ …
mnd15:118.15 vaṭṭaṁ ākassati samākassati gaṇhāti parāmasati abhinivisati;
mnd15:118.16 taṅkāraṇā ākāsaṁ vuccati taṇhā.
mnd15:118.17 Ākāsaṁ na sito siyāti.
mnd15:118.18 Taṇhānissito na siyā.
mnd15:118.19 Taṇhaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, taṇhāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd15:118.20 ākāsaṁ na sito siyā.
mnd15:119.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:120.1 “Purāṇaṁ nābhinandeyya,
mnd15:120.2 nave khantiṁ na kubbaye;
mnd15:120.3 Hīyamāne na soceyya,
mnd15:120.4 ākāsaṁ na sito siyā”ti.
mnd15:121.1 Gedhaṁ brūmi mahoghoti,
mnd15:121.2 ājavaṁ brūmi jappanaṁ;
mnd15:121.3 Ārammaṇaṁ pakampanaṁ,
mnd15:121.4 kāmapaṅko duraccayo.
mnd15:122.1 Gedhaṁ brūmi mahoghotīti.
mnd15:122.2 Gedho vuccati taṇhā.
mnd15:122.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:122.4 Mahogho vuccati taṇhā.
mnd15:122.5 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:122.6 Gedhaṁ brūmi mahoghotīti.
mnd15:122.7 Gedhaṁ “mahogho”ti brūmi ācikkhāmi desemi paññāpemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti—
mnd15:122.8 gedhaṁ brūmi mahoghoti.
mnd15:123.1 Ājavaṁ brūmi jappananti.
mnd15:123.2 Ājavā vuccati taṇhā.
mnd15:123.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:123.4 Jappanāpi vuccati taṇhā.
mnd15:123.5 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:123.6 Ājavaṁ brūmi jappananti ājavaṁ “jappanā”ti brūmi ācikkhāmi …pe… uttānīkaromi pakāsemīti—
mnd15:123.7 ājavaṁ brūmi jappanaṁ.
mnd15:124.1 Ārammaṇaṁ pakampananti.
mnd15:124.2 Ārammaṇampi vuccati taṇhā.
mnd15:124.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:124.4 Pakampanāpi vuccati taṇhā.
mnd15:124.5 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlanti—
mnd15:124.6 ārammaṇaṁ pakampanaṁ.
mnd15:125.1 Kāmapaṅko duraccayoti.
mnd15:125.2 Kāmapaṅko kāmakaddamo kāmakileso kāmapalipo kāmapalirodho duraccayo durativatto duttaro duppataro dussamatikkamo dubbītivattoti—
mnd15:125.3 kāmapaṅko duraccayo.
mnd15:126.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:127.1 “Gedhaṁ brūmi mahoghoti,
mnd15:127.2 ājavaṁ brūmi jappanaṁ;
mnd15:127.3 Ārammaṇaṁ pakampanaṁ,
mnd15:127.4 kāmapaṅko duraccayo”ti.
mnd15:128.1 Saccā avokkamaṁ muni,
mnd15:128.2 thale tiṭṭhati brāhmaṇo;
mnd15:128.3 Sabbaṁ so paṭinissajja,
mnd15:128.4 sa ve santoti vuccati.
mnd15:129.1 Saccā avokkamaṁ munīti.
mnd15:129.2 Saccavācāya avokkamanto, sammādiṭṭhiyā avokkamanto, ariyā aṭṭhaṅgikā maggā avokkamanto.
mnd15:129.3 Munīti.
mnd15:129.4 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so munīti—
mnd15:129.5 saccā avokkamaṁ muni.
mnd15:130.1 Thale tiṭṭhati brāhmaṇoti.
mnd15:130.2 Thalaṁ vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd15:130.3 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd15:130.4 Brāhmaṇoti sattannaṁ dhammānaṁ bāhitattā brāhmaṇo …pe… asito tādi pavuccate sa brahmā.
mnd15:130.5 Thale tiṭṭhati brāhmaṇoti.
mnd15:130.6 Thale tiṭṭhati dīpe tiṭṭhati tāṇe tiṭṭhati leṇe tiṭṭhati saraṇe tiṭṭhati abhaye tiṭṭhati accute tiṭṭhati amate tiṭṭhati nibbāne tiṭṭhatīti—
mnd15:130.7 thale tiṭṭhati brāhmaṇo.
mnd15:131.1 Sabbaṁ so paṭinissajjāti.
mnd15:131.2 Sabbaṁ vuccati dvādasāyatanāni—
mnd15:131.3 cakkhu ceva rūpā ca …pe…
mnd15:131.4 mano ceva dhammā ca.
mnd15:131.5 Yato ajjhattikabāhiresu āyatanesu chandarāgo pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo, ettāvatāpi sabbaṁ cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ.
mnd15:131.6 Yato taṇhā ca diṭṭhi ca māno ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatāpi sabbaṁ cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhaṁ.
mnd15:131.7 Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatāpi sabbaṁ cattaṁ hoti vantaṁ muttaṁ pahīnaṁ paṭinissaṭṭhanti—
mnd15:131.8 sabbaṁ so paṭinissajja.
mnd15:132.1 Sa ve santoti vuccatīti.
mnd15:132.2 So santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti vuccati kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyatīti—
mnd15:132.3 sa ve santoti vuccati.
mnd15:133.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:134.1 “Saccā avokkamaṁ muni,
mnd15:134.2 thale tiṭṭhati brāhmaṇo;
mnd15:134.3 Sabbaṁ so paṭinissajja,
mnd15:134.4 sa ve santoti vuccatī”ti.
mnd15:135.1 Sa ve vidvā sa vedagū,
mnd15:135.2 ñatvā dhammaṁ anissito;
mnd15:135.3 Sammā so loke iriyāno,
mnd15:135.4 na pihetīdha kassaci.
mnd15:136.1 Sa ve vidvā sa vedagūti.
mnd15:136.2 Vidvāti vidvā vijjāgato ñāṇī vibhāvī medhāvī.
mnd15:136.3 Vedagūti.
mnd15:136.4 Vedā vuccanti catūsu maggesu ñāṇaṁ …pe… sabbavedanāsu vītarāgo sabbavedamaticca vedagū soti—
mnd15:136.5 sa ve vidvā sa vedagū.
mnd15:137.1 Ñatvā dhammaṁ anissitoti.
mnd15:137.2 Ñatvāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd15:137.3 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā,
mnd15:137.4 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…
mnd15:137.5 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṁ katvā.
mnd15:137.6 Anissitoti dve nissayā—
mnd15:137.7 taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca …pe…
mnd15:137.8 ayaṁ taṇhānissayo …pe…
mnd15:137.9 ayaṁ diṭṭhinissayo.
mnd15:137.10 Taṇhānissayaṁ pahāya diṭṭhinissayaṁ paṭinissajjitvā cakkhuṁ anissito …
mnd15:137.11 sotaṁ anissito …
mnd15:137.12 ghānaṁ anissito …pe…
mnd15:137.13 diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd15:137.14 ñatvā dhammaṁ anissito.
mnd15:138.1 Sammā so loke iriyānoti.
mnd15:138.2 Yato ajjhattikabāhiresu āyatanesu chandarāgo pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo, ettāvatāpi sammā so loke carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti …pe…
mnd15:138.3 yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatāpi sammā so loke carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpetīti—
mnd15:138.4 sammā so loke iriyāno.
mnd15:139.1 Na pihetīdha kassacīti.
mnd15:139.2 Pihā vuccati taṇhā.
mnd15:139.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:139.4 Yassesā pihā taṇhā pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhā, so kassaci na piheti khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vāti—
mnd15:139.5 na pihetīdha kassaci.
mnd15:140.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:141.1 “Sa ve vidvā sa vedagū,
mnd15:141.2 ñatvā dhammaṁ anissito;
mnd15:141.3 Sammā so loke iriyāno,
mnd15:141.4 na pihetīdha kassacī”ti.
mnd15:142.1 Yodha kāme accatari,
mnd15:142.2 saṅgaṁ loke duraccayaṁ;
mnd15:142.3 Na so socati nājjheti,
mnd15:142.4 chinnasoto abandhano.
mnd15:143.1 Yodha kāme accatari, saṅgaṁ loke duraccayanti.
mnd15:143.2 Yoti yo yādiso yathāyutto yathāvihito yathāpakāro yaṁ ṭhānappatto yaṁ dhammasamannāgato khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā devo vā manusso vā.
mnd15:143.3 Kāmāti uddānato dve kāmā—
mnd15:143.4 vatthukāmā ca kilesakāmā ca …pe…
mnd15:143.5 ime vuccanti vatthukāmā …pe…
mnd15:143.6 ime vuccanti kilesakāmā.
mnd15:143.7 Saṅgāti satta saṅgā—
mnd15:143.8 rāgasaṅgo, dosasaṅgo, mohasaṅgo, mānasaṅgo, diṭṭhisaṅgo, kilesasaṅgo, duccaritasaṅgo.
mnd15:143.9 Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloke.
mnd15:143.10 Saṅgaṁ loke duraccayanti.
mnd15:143.11 Yo kāme ca saṅge ca loke duraccaye durativatte duttare duppatare dussamatikkame dubbītivatte atari uttari patari samatikkami vītivattayīti—
mnd15:143.12 yodha kāme accatari, saṅgaṁ loke duraccayaṁ.
mnd15:144.1 Na so socati nājjhetīti.
mnd15:144.2 Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati.
mnd15:144.3 “Cakkhu me vipariṇatan”ti na socati …pe…
mnd15:144.4 sotaṁ me …
mnd15:144.5 ghānaṁ me …
mnd15:144.6 jivhā me …
mnd15:144.7 kāyo me …
mnd15:144.8 rūpā me …
mnd15:144.9 saddā me …
mnd15:144.10 gandhā me …
mnd15:144.11 rasā me …
mnd15:144.12 phoṭṭhabbā me …
mnd15:144.13 kulaṁ me …
mnd15:144.14 gaṇo me …
mnd15:144.15 āvāso me …
mnd15:144.16 lābho me …
mnd15:144.17 yaso me …
mnd15:144.18 pasaṁsā me …
mnd15:144.19 sukhaṁ me …
mnd15:144.20 cīvaraṁ me …
mnd15:144.21 piṇḍapāto me …
mnd15:144.22 senāsanaṁ me …
mnd15:144.23 gilānapaccayabhesajjaparikkhārā me …
mnd15:144.24 mātā me …
mnd15:144.25 pitā me …
mnd15:144.26 bhātā me …
mnd15:144.27 bhaginī me …
mnd15:144.28 putto me …
mnd15:144.29 dhītā me …
mnd15:144.30 mittā me …
mnd15:144.31 amaccā me …
mnd15:144.32 ñātī me …
mnd15:144.33 “sālohitā me vipariṇatā”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti—
mnd15:144.34 na socati.
mnd15:144.35 Nājjhetīti najjheti na ajjheti na upanijjhāyati na nijjhāyati na pajjhāyati.
mnd15:144.36 Atha vā na jāyati na jiyyati na miyyati na cavati na upapajjatīti—
mnd15:144.37 nājjhetīti—
mnd15:144.38 na so socati nājjheti.
mnd15:145.1 Chinnasoto abandhanoti.
mnd15:145.2 Sotaṁ vuccati taṇhā.
mnd15:145.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:145.4 Yassesā sotā taṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati chinnasoto.
mnd15:145.5 Abandhanoti rāgabandhanaṁ dosabandhanaṁ mohabandhanaṁ mānabandhanaṁ diṭṭhibandhanaṁ kilesabandhanaṁ duccaritabandhanaṁ, yassete bandhanā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati abandhanoti—
mnd15:145.6 chinnasoto abandhano.
mnd15:146.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:147.1 “Yodha kāme accatari,
mnd15:147.2 saṅgaṁ loke duraccayaṁ;
mnd15:147.3 Na so socati nājjheti,
mnd15:147.4 chinnasoto abandhano”ti.
mnd15:148.1 Yaṁ pubbe taṁ visosehi,
mnd15:148.2 pacchā te māhu kiñcanaṁ;
mnd15:148.3 Majjhe ce no gahessasi,
mnd15:148.4 upasanto carissasi.
mnd15:149.1 Yaṁ pubbe taṁ visosehīti.
mnd15:149.2 Atīte saṅkhāre ārabbha ye kilesā uppajjeyyuṁ te kilese sosehi visosehi sukkhāpehi visukkhāpehi abījaṁ karohi pajaha vinodehi byantiṁ karohi anabhāvaṁ gamehīti.
mnd15:149.3 Evampi yaṁ pubbe taṁ visosehi.
mnd15:149.4 Atha vā ye atītā kammābhisaṅkhārā avipakkavipākā te kammābhisaṅkhāre sosehi visosehi sukkhāpehi visukkhāpehi abījaṁ karohi pajaha vinodehi byantiṁ karohi anabhāvaṁ gamehīti.
mnd15:149.5 Evampi yaṁ pubbe taṁ visosehi.
mnd15:150.1 Pacchā te māhu kiñcananti.
mnd15:150.2 Pacchā vuccati anāgataṁ.
mnd15:150.3 Anāgate saṅkhāre ārabbha yāni uppajjeyyuṁ rāgakiñcanaṁ dosakiñcanaṁ mohakiñcanaṁ mānakiñcanaṁ diṭṭhikiñcanaṁ kilesakiñcanaṁ duccaritakiñcanaṁ, imāni kiñcanāni tuyhaṁ mā ahu mā akāsi mā janesi mā sañjanesi mā nibbattesi mā abhinibbattesi pajaha vinodehi byantiṁ karohi anabhāvaṁ gamehīti—
mnd15:150.4 pacchā te māhu kiñcanaṁ.
mnd15:151.1 Majjhe ce no gahessasīti.
mnd15:151.2 Majjhaṁ vuccati paccuppannā rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇā.
mnd15:151.3 Paccuppanne saṅkhāre taṇhāvasena diṭṭhivasena na gahessasi na uggahessasi na gaṇhissasi na parāmasissasi nābhinandissasi nābhicarissasi na ajjhosissasi, abhinandanaṁ abhivadanaṁ ajjhosānaṁ gāhaṁ parāmāsaṁ abhinivesaṁ pajahissasi vinodessasi byantiṁ karissasi anabhāvaṁ gamessasīti—
mnd15:151.4 majjhe ce no gahessasi.
mnd15:152.1 Upasanto carissasīti.
mnd15:152.2 Rāgassa santattā samitattā upasamitattā,
mnd15:152.3 dosassa santattā samitattā upasamitattā …pe…
mnd15:152.4 sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā upasamitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddho carissasi viharissasi iriyissasi vattissasi pālissasi yapissasi yāpissasīti—
mnd15:152.5 upasanto carissasi.
mnd15:153.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:154.1 “Yaṁ pubbe taṁ visosehi,
mnd15:154.2 pacchā te māhu kiñcanaṁ;
mnd15:154.3 Majjhe ce no gahessasi,
mnd15:154.4 upasanto carissasī”ti.
mnd15:155.1 Sabbaso nāmarūpasmiṁ,
mnd15:155.2 yassa natthi mamāyitaṁ;
mnd15:155.3 Asatā ca na socati,
mnd15:155.4 sa ve loke na jīyati.
mnd15:156.1 Sabbaso nāmarūpasmiṁ, yassa natthi mamāyitanti.
mnd15:156.2 Sabbasoti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ pariyādiyanavacanametaṁ—
mnd15:156.3 sabbasoti.
mnd15:156.4 Nāmanti cattāro arūpino khandhā.
mnd15:156.5 Rūpanti cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.
mnd15:156.6 Yassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd15:156.7 Mamāyitanti dve mamattā—
mnd15:156.8 taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…
mnd15:156.9 idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…
mnd15:156.10 idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
mnd15:156.11 Sabbaso nāmarūpasmiṁ, yassa natthi mamāyitanti sabbaso nāmarūpasmiṁ mamattā yassa natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd15:156.12 sabbaso nāmarūpasmiṁ, yassa natthi mamāyitaṁ.
mnd15:157.1 Asatā ca na socatīti.
mnd15:157.2 Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati.
mnd15:157.3 “Cakkhu me vipariṇatan”ti na socati,
mnd15:157.4 sotaṁ me …
mnd15:157.5 ghānaṁ me …
mnd15:157.6 jivhā me …
mnd15:157.7 kāyo me …
mnd15:157.8 rūpā me …
mnd15:157.9 saddā me …
mnd15:157.10 gandhā me …
mnd15:157.11 rasā me …
mnd15:157.12 phoṭṭhabbā me …
mnd15:157.13 kulaṁ me …
mnd15:157.14 gaṇo me …
mnd15:157.15 āvāso me …
mnd15:157.16 lābho me …pe…
mnd15:157.17 “sālohitā me vipariṇatā”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.
mnd15:157.18 Evampi asatā ca na socati.
mnd15:158.1 Atha vā asatāya dukkhāya vedanāya phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.
mnd15:158.2 Evampi asatā ca na socati.
mnd15:158.3 Atha vā cakkhurogena phuṭṭho pareto …pe…
mnd15:158.4 ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.
mnd15:158.5 Evampi asatā ca na socati.
mnd15:158.6 Atha vā asante asaṁvijjamāne anupalabbhamāne “ahu vata me, taṁ vata me natthi, siyā vata me, taṁ vatāhaṁ na labhāmī”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti.
mnd15:158.7 Evampi asatā ca na socati.
mnd15:159.1 Sa ve loke na jīyatīti.
mnd15:159.2 Yassa “mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idan”ti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ atthi, tassa jāni atthi.
mnd15:160.1 Bhāsitampi hetaṁ—
mnd15:161.1 “Jīno rathassaṁ maṇikuṇḍale ca,
mnd15:161.2 Putte ca dāre ca tatheva jīno;
mnd15:161.3 Sabbesu bhogesu asesakesu,
mnd15:161.4 Kasmā na santappasi sokakāle.
mnd15:162.1 Pubbeva maccaṁ vijahanti bhogā,
mnd15:162.2 Macco dhane pubbataraṁ jahāsi;
mnd15:162.3 Asassatā bhogino kāmakāmī,
mnd15:162.4 Tasmā na socāmahaṁ sokakāle.
mnd15:163.1 Udeti āpūrati veti cando,
mnd15:163.2 Atthaṁ tapetvāna paleti sūriyo;
mnd15:163.3 Viditā mayā sattuka lokadhammā,
mnd15:163.4 Tasmā na socāmahaṁ sokakāle”ti.
mnd15:164.1 Yassa “mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idan”ti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi, tassa jāni natthi.
mnd15:164.2 Bhāsitampi hetaṁ—
mnd15:164.3 “‘nandasi, samaṇā’ti.
mnd15:164.4 ‘Kiṁ laddhā, āvuso’ti?
mnd15:164.5 ‘Tena hi, samaṇa, socasī’ti.
mnd15:164.6 ‘Kiṁ jīyittha, āvuso’ti?
mnd15:164.7 ‘Tena hi, samaṇa, neva nandasi na ca socasī’ti.
mnd15:164.8 ‘Evamāvuso’ti.
mnd15:165.1 ‘Cirassaṁ vata passāma,
mnd15:165.2 brāhmaṇaṁ parinibbutaṁ;
mnd15:165.3 Anandiṁ anaghaṁ bhikkhuṁ,
mnd15:165.4 tiṇṇaṁ loke visattikan’”ti.
mnd15:166.1 Sa ve loke na jīyati.
mnd15:166.2 Tenāha bhagavā—
mnd15:167.1 “Sabbaso nāmarūpasmiṁ,
mnd15:167.2 yassa natthi mamāyitaṁ;
mnd15:167.3 Asatā ca na socati,
mnd15:167.4 sa ve loke na jīyatī”ti.
mnd15:168.1 Yassa natthi idaṁ meti,
mnd15:168.2 paresaṁ vāpi kiñcanaṁ;
mnd15:168.3 Mamattaṁ so asaṁvindaṁ,
mnd15:168.4 natthi meti na socati.
mnd15:169.1 Yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcananti.
mnd15:169.2 Yassāti arahato khīṇāsavassa.
mnd15:169.3 Yassa “mayhaṁ vā idaṁ paresaṁ vā idan”ti kiñci rūpagataṁ vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ gahitaṁ parāmaṭṭhaṁ abhiniviṭṭhaṁ ajjhositaṁ adhimuttaṁ natthi na santi na saṁvijjati nupalabbhati, pahīnaṁ samucchinnaṁ vūpasantaṁ paṭipassaddhaṁ abhabbuppattikaṁ ñāṇagginā daḍḍhanti.
mnd15:169.4 Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
mnd15:170.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd15:170.2 “nāyaṁ, bhikkhave, kāyo tumhākaṁ, napi aññesaṁ.
mnd15:170.3 Purāṇamidaṁ, bhikkhave, kammaṁ abhisaṅkhataṁ abhisañcetayitaṁ vedanīyaṁ daṭṭhabbaṁ.
mnd15:170.4 Tatra kho, bhikkhave, sutavā ariyasāvako paṭiccasamuppādaṁyeva sādhukaṁ yoniso manasikaroti—
mnd15:170.5 ‘iti imasmiṁ sati idaṁ hoti imassuppādā idaṁ uppajjati, imasmiṁ asati idaṁ na hoti imassa nirodhā idaṁ nirujjhati, yadidaṁ avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṁ …pe…
mnd15:170.6 evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.
mnd15:170.7 Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho …pe…
mnd15:170.8 evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’”ti.
mnd15:170.9 Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
mnd15:171.1 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd15:172.1 “Suññato lokaṁ avekkhassu,
mnd15:172.2 mogharāja sadā sato;
mnd15:172.3 Attānudiṭṭhiṁ ūhacca,
mnd15:172.4 evaṁ maccutaro siyā;
mnd15:172.5 Evaṁ lokaṁ avekkhantaṁ,
mnd15:172.6 maccurājā na passatī”ti.
mnd15:173.1 Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
mnd15:174.1 Vuttampi hetaṁ bhagavatā—
mnd15:174.2 “yaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.
mnd15:174.3 Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.
mnd15:174.4 Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṁ?
mnd15:174.5 Rūpaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.
mnd15:174.6 Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.
mnd15:174.7 Vedanā …
mnd15:174.8 saññā …
mnd15:174.9 saṅkhārā …
mnd15:174.10 viññāṇaṁ na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.
mnd15:174.11 Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.
mnd15:174.12 Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave, yaṁ imasmiṁ jetavane tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṁ, taṁ jano hareyya vā ḍaheyya vā yathāpaccayaṁ vā kareyya, api nu tumhākaṁ evamassa—
mnd15:174.13 ‘amhe jano harati vā ḍahati vā yathāpaccayaṁ vā karotī’”ti?
mnd15:174.14 “No hetaṁ, bhante”.
mnd15:174.15 “Taṁ kissa hetu”?
mnd15:174.16 “Na hi no etaṁ, bhante, attā vā attaniyaṁ vā”ti.
mnd15:174.17 “Evamevaṁ kho, bhikkhave, yaṁ na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.
mnd15:174.18 Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.
mnd15:174.19 Kiñca, bhikkhave, na tumhākaṁ?
mnd15:174.20 Rūpaṁ, bhikkhave, na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.
mnd15:174.21 Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissati.
mnd15:174.22 Vedanā …
mnd15:174.23 saññā …
mnd15:174.24 saṅkhārā …
mnd15:174.25 viññāṇaṁ na tumhākaṁ, taṁ pajahatha.
mnd15:174.26 Taṁ vo pahīnaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāya bhavissatī”ti.
mnd15:174.27 Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
mnd15:174.28 Bhāsitampi hetaṁ—
mnd15:175.1 “Suddhadhammasamuppādaṁ,
mnd15:175.2 Suddhasaṅkhārasantatiṁ;
mnd15:175.3 Passantassa yathābhūtaṁ,
mnd15:175.4 Na bhayaṁ hoti gāmaṇi.
mnd15:176.1 Tiṇakaṭṭhasamaṁ lokaṁ,
mnd15:176.2 Yadā paññāya passati;
mnd15:176.3 Nāññaṁ patthayate kiñci,
mnd15:176.4 Aññatra appaṭisandhiyā”ti.
mnd15:177.1 Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
mnd15:177.2 Vajirā bhikkhunī māraṁ pāpimantaṁ etadavoca—
mnd15:178.1 “Kaṁ nu sattoti paccesi,
mnd15:178.2 māra diṭṭhigataṁ nu te;
mnd15:178.3 Suddhasaṅkhārapuñjoyaṁ,
mnd15:178.4 nayidha sattupalabbhati.
mnd15:179.1 Yathā hi aṅgasambhārā,
mnd15:179.2 hoti saddo ratho iti;
mnd15:179.3 Evaṁ khandhesu santesu,
mnd15:179.4 hoti sattoti sammuti.
mnd15:180.1 Dukkhameva hi sambhoti,
mnd15:180.2 dukkhaṁ tiṭṭhati veti ca;
mnd15:180.3 Nāññatra dukkhā sambhoti,
mnd15:180.4 nāññaṁ dukkhā nirujjhatī”ti.
mnd15:181.1 Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
mnd15:181.2 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd15:182.1 “Evamevaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu rūpaṁ samannesati yāvatā rūpassa gati,
mnd15:182.2 vedanaṁ …
mnd15:182.3 saññaṁ …
mnd15:182.4 saṅkhāre …
mnd15:182.5 viññāṇaṁ samannesati yāvatā viññāṇassa gati.
mnd15:182.6 Tassa rūpaṁ samannesato yāvatā rūpassa gati,
mnd15:182.7 vedanaṁ …
mnd15:182.8 saññaṁ …
mnd15:182.9 saṅkhāre …
mnd15:182.10 viññāṇaṁ samannesato yāvatā viññāṇassa gati,
mnd15:182.11 yampissa taṁ hoti ‘ahan’ti vā ‘maman’ti vā, ‘asmī’ti vā, tampi tassa na hotī”ti.
mnd15:182.12 Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
mnd15:183.1 Āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca—
mnd15:183.2 “‘suñño loko, suñño loko’ti, bhante, vuccati.
mnd15:183.3 Kittāvatā nu kho, bhante, suñño lokoti vuccatī”ti?
mnd15:183.4 “Yasmā ca kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccati.
mnd15:183.5 Kiñcānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā?
mnd15:183.6 Cakkhu kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā.
mnd15:183.7 Rūpā suññā,
mnd15:183.8 cakkhuviññāṇaṁ suññaṁ,
mnd15:183.9 cakkhusamphasso suñño,
mnd15:183.10 yadidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi suññaṁ …
mnd15:183.11 sotaṁ suññaṁ …
mnd15:183.12 saddā suññā …
mnd15:183.13 ghānaṁ suññaṁ …
mnd15:183.14 gandhā suññā …
mnd15:183.15 jivhā suññā …
mnd15:183.16 rasā suññā …
mnd15:183.17 kāyo suñño …
mnd15:183.18 phoṭṭhabbā suññā …
mnd15:183.19 mano suñño …
mnd15:183.20 dhammā suññā …
mnd15:183.21 manoviññāṇaṁ suññaṁ …
mnd15:183.22 manosamphasso suñño,
mnd15:183.23 yadidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā tampi suññaṁ attena vā attaniyena vā.
mnd15:183.24 Yasmā kho, ānanda, suññaṁ attena vā attaniyena vā, tasmā suñño lokoti vuccatī”ti.
mnd15:183.25 Evampi yassa natthi idaṁ meti, paresaṁ vāpi kiñcanaṁ.
mnd15:184.1 Mamattaṁ so asaṁvindanti.
mnd15:184.2 Mamattāti dve mamattā—
mnd15:184.3 taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…
mnd15:184.4 idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…
mnd15:184.5 idaṁ diṭṭhimamattaṁ.
mnd15:184.6 Taṇhāmamattaṁ pahāya diṭṭhimamattaṁ paṭinissajjitvā mamattaṁ avindanto asaṁvindanto anadhigacchanto appaṭilabhantoti—
mnd15:184.7 mamattaṁ so asaṁvindaṁ.
mnd15:185.1 Natthi meti na socatīti.
mnd15:185.2 Vipariṇataṁ vā vatthuṁ na socati, vipariṇatasmiṁ vā vatthusmiṁ na socati.
mnd15:185.3 “Cakkhu me vipariṇatan”ti na socati,
mnd15:185.4 “sotaṁ me …pe…
mnd15:185.5 sālohitā me vipariṇatā”ti na socati na kilamati na paridevati na urattāḷiṁ kandati na sammohaṁ āpajjatīti—
mnd15:185.6 natthi meti na socati.
mnd15:186.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:187.1 “Yassa natthi idaṁ meti,
mnd15:187.2 paresaṁ vāpi kiñcanaṁ;
mnd15:187.3 Mamattaṁ so asaṁvindaṁ,
mnd15:187.4 natthi meti na socatī”ti.
mnd15:188.1 Aniṭṭhurī ananugiddho,
mnd15:188.2 anejo sabbadhī samo;
mnd15:188.3 Tamānisaṁsaṁ pabrūmi,
mnd15:188.4 pucchito avikampinaṁ.
mnd15:189.1 Aniṭṭhurī ananugiddho anejo sabbadhī samoti.
mnd15:189.2 Katamaṁ niṭṭhuriyaṁ?
mnd15:189.3 Idhekacco niṭṭhuriyo hoti, paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issati usūyati issaṁ bandhati.
mnd15:189.4 Yaṁ evarūpaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ issā issāyanā issāyitattaṁ usūyā usūyanā usūyitattaṁ—
mnd15:189.5 idaṁ vuccati niṭṭhuriyaṁ.
mnd15:189.6 Yassetaṁ niṭṭhuriyaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ …pe…
mnd15:189.7 ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati aniṭṭhurīti.
mnd15:189.8 Ananugiddhoti.
mnd15:189.9 Gedho vuccati taṇhā.
mnd15:189.10 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:189.11 Yasseso gedho pahīno samucchinno …pe… ñāṇagginā daḍḍho, so vuccati ananugiddho.
mnd15:189.12 So rūpe agiddho,
mnd15:189.13 sadde …pe…
mnd15:189.14 diṭṭhasutamutaviññātabbesu dhammesu agiddho agadhito amucchito anajjhosanno, vītagedho vigatagedho cattagedho vantagedho muttagedho pahīnagedho paṭinissaṭṭhagedho, vītarāgo vigatarāgo cattarāgo vantarāgo muttarāgo pahīnarāgo paṭinissaṭṭharāgo, nicchāto nibbuto sītibhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharatīti—
mnd15:189.15 aniṭṭhurī ananugiddho.
mnd15:190.1 Anejo sabbadhī samoti.
mnd15:190.2 Ejā vuccati taṇhā.
mnd15:190.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:190.4 Yassesā ejā taṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo.
mnd15:190.5 Ejāya pahīnattā anejo.
mnd15:190.6 So lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati, na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—
mnd15:190.7 anejo.
mnd15:190.8 Sabbadhī samoti sabbaṁ vuccati dvādasāyatanāni.
mnd15:190.9 Cakkhu ceva rūpā ca …pe…
mnd15:190.10 mano ceva dhammā ca.
mnd15:190.11 Yato ajjhattikabāhiresu āyatanesu chandarāgo pahīno hoti ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo, so vuccati sabbadhi samo.
mnd15:190.12 So sabbattha tādi sabbattha majjhatto sabbattha upekkhakoti—
mnd15:190.13 anejo sabbadhī samo.
mnd15:191.1 Tamānisaṁsaṁ pabrūmi, pucchito avikampinanti.
mnd15:191.2 Avikampinaṁ puggalaṁ puṭṭho pucchito yācito ajjhesito pasādito ime cattāro ānisaṁse pabrūmi.
mnd15:191.3 Yo so aniṭṭhurī ananugiddho anejo sabbadhi samoti brūmi ācikkhāmi …pe… pakāsemīti—
mnd15:191.4 tamānisaṁsaṁ pabrūmi pucchito avikampinaṁ.
mnd15:192.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:193.1 “Aniṭṭhurī ananugiddho,
mnd15:193.2 anejo sabbadhī samo;
mnd15:193.3 Tamānisaṁsaṁ pabrūmi,
mnd15:193.4 pucchito avikampinan”ti.
mnd15:194.1 Anejassa vijānato,
mnd15:194.2 natthi kāci nisaṅkhati;
mnd15:194.3 Virato so viyārabbhā,
mnd15:194.4 khemaṁ passati sabbadhi.
mnd15:195.1 Anejassa vijānatoti.
mnd15:195.2 Ejā vuccati taṇhā.
mnd15:195.3 Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.
mnd15:195.4 Yassesā ejā taṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so vuccati anejo.
mnd15:195.5 Ejāya pahīnattā anejo.
mnd15:195.6 So lābhepi na iñjati, alābhepi na iñjati, yasepi na iñjati, ayasepi na iñjati, pasaṁsāyapi na iñjati, nindāyapi na iñjati, sukhepi na iñjati, dukkhepi na iñjati na calati na vedhati nappavedhati na sampavedhatīti—
mnd15:195.7 anejassa.
mnd15:195.8 Vijānatoti jānato ājānato vijānato paṭivijānato paṭivijjhato.
mnd15:195.9 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti jānato ājānato vijānato paṭivijānato paṭivijjhato,
mnd15:195.10 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti …pe…
mnd15:195.11 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti jānato ājānato vijānato paṭivijānato paṭivijjhatoti—
mnd15:195.12 anejassa vijānato.
mnd15:196.1 Natthi kāci nisaṅkhatīti.
mnd15:196.2 Nisaṅkhatiyo vuccanti puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro.
mnd15:196.3 Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatā nisaṅkhatiyo natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—
mnd15:196.4 natthi kāci nisaṅkhati.
mnd15:197.1 Virato so viyārabbhāti.
mnd15:197.2 Viyārabbho vuccati puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro.
mnd15:197.3 Yato puññābhisaṅkhāro ca apuññābhisaṅkhāro ca āneñjābhisaṅkhāro ca pahīnā honti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṁ anuppādadhammā, ettāvatā ārabbhā viyārabbhā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd15:197.4 virato so viyārabbhā.
mnd15:198.1 Khemaṁ passati sabbadhīti.
mnd15:198.2 Bhayakaro rāgo bhayakaro doso bhayakaro moho …pe… bhayakarā kilesā.
mnd15:198.3 Bhayakarassa rāgassa pahīnattā …pe… bhayakarānaṁ kilesānaṁ pahīnattā sabbattha khemaṁ passati sabbattha abhayaṁ passati sabbattha anītikaṁ passati sabbattha anupaddavaṁ passati sabbattha anupasaggaṁ passati sabbattha anupasaṭṭhattaṁ passatīti—
mnd15:198.4 khemaṁ passati sabbadhi.
mnd15:199.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:200.1 “Anejassa vijānato,
mnd15:200.2 natthi kāci nisaṅkhati;
mnd15:200.3 Virato so viyārabbhā,
mnd15:200.4 khemaṁ passati sabbadhī”ti.
mnd15:201.1 Na samesu na omesu,
mnd15:201.2 Na ussesu vadate muni;
mnd15:201.3 Santo so vītamaccharo,
mnd15:201.4 Nādeti na nirassati.
mnd15:201.5 (Iti bhagavā.)
mnd15:202.1 Na samesu na omesu, na ussesu vadate munīti.
mnd15:202.2 Munīti.
mnd15:202.3 Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
mnd15:202.4 “Seyyohamasmī”ti vā “sadisohamasmī”ti vā “hīnohamasmī”ti vā na vadati na katheti na bhaṇati na dīpayati na voharatīti—
mnd15:202.5 na samesu na omesu, na ussesu vadate muni.
mnd15:203.1 Santo so vītamaccharoti.
mnd15:203.2 Santoti rāgassa santattā samitattā santo,
mnd15:203.3 dosassa …pe…
mnd15:203.4 mohassa …
mnd15:203.5 sabbākusalābhisaṅkhārānaṁ santattā samitattā vūpasamitattā vijjhātattā nibbutattā vigatattā paṭipassaddhattā santo upasanto vūpasanto nibbuto paṭipassaddhoti—
mnd15:203.6 santo.
mnd15:203.7 So vītamaccharoti.
mnd15:203.8 Pañca macchariyāni āvāsamacchariyaṁ …pe… gāho vuccati macchariyaṁ.
mnd15:203.9 Yassetaṁ macchariyaṁ pahīnaṁ samucchinnaṁ …pe… ñāṇagginā daḍḍhaṁ, so vuccati vītamaccharo vigatamaccharo cattamaccharo vantamaccharo muttamaccharo pahīnamaccharo paṭinissaṭṭhamaccharoti—
mnd15:203.10 santo so vītamaccharo.
mnd15:204.1 Nādeti na nirassati, iti bhagavāti.
mnd15:204.2 Nādetīti rūpaṁ nādiyati na upādiyati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati,
mnd15:204.3 vedanaṁ …
mnd15:204.4 saññaṁ …
mnd15:204.5 saṅkhāre …
mnd15:204.6 viññāṇaṁ …
mnd15:204.7 gatiṁ …
mnd15:204.8 upapattiṁ …
mnd15:204.9 paṭisandhiṁ …
mnd15:204.10 bhavaṁ …
mnd15:204.11 saṁsāraṁ …
mnd15:204.12 vaṭṭaṁ nādiyati na upādiyati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisatīti—
mnd15:204.13 nādeti.
mnd15:204.14 Na nirassatīti rūpaṁ na pajahati na vinodeti na byantiṁ karoti na anabhāvaṁ gameti,
mnd15:204.15 vedanaṁ …
mnd15:204.16 saññaṁ …
mnd15:204.17 saṅkhāre …
mnd15:204.18 viññāṇaṁ …
mnd15:204.19 gatiṁ …
mnd15:204.20 upapattiṁ …
mnd15:204.21 paṭisandhiṁ …
mnd15:204.22 bhavaṁ …
mnd15:204.23 saṁsāraṁ …
mnd15:204.24 vaṭṭaṁ na pajahati na vinodeti na byantiṁ karoti na anabhāvaṁ gameti.
mnd15:204.25 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ …pe… sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti.
mnd15:205.1 Tenāha bhagavā—
mnd15:206.1 “Na samesu na omesu,
mnd15:206.2 Na ussesu vadate muni;
mnd15:206.3 Santo so vītamaccharo,
mnd15:206.4 Nādeti na nirassati”.
mnd15:206.5 (Iti bhagavā.)
mnd15:207.1 Attadaṇḍasuttaniddeso pannarasamo.
mnd16:0.1 Mahāniddesa
mnd16:0.2 Aṭṭhakavagga
mnd16:0.3 16. Sāriputtasuttaniddesa
mnd16:1.1 Atha sāriputtasuttaniddesaṁ vakkhati—
mnd16:2.1 Na me diṭṭho ito pubbe,
mnd16:2.2 (iccāyasmā sāriputto)
mnd16:2.3 Na suto uda kassaci;
mnd16:2.4 Evaṁ vagguvado satthā,
mnd16:2.5 Tusitā gaṇimāgato.
mnd16:3.1 Na me diṭṭho ito pubbeti.
mnd16:3.2 Ito pubbe me mayā na diṭṭhapubbo so bhagavā iminā cakkhunā iminā attabhāvena.
mnd16:3.3 Yadā bhagavā tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ vassaṁvuṭṭho devagaṇaparivuto majjhe maṇimayena sopāṇena saṅkassanagaraṁ otiṇṇo imaṁ dassanaṁ pubbe na diṭṭhoti—
mnd16:3.4 na me diṭṭho ito pubbe.
mnd16:4.1 Iccāyasmā sāriputtoti.
mnd16:4.2 Iccāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
mnd16:4.3 iccāti.
mnd16:4.4 Āyasmāti piyavacanaṁ garuvacanaṁ sagāravasappatissavacanametaṁ—
mnd16:4.5 āyasmāti.
mnd16:4.6 Sāriputtoti tassa therassa nāmaṁ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṁ nāmakammaṁ nāmadheyyaṁ nirutti byañjanaṁ abhilāpoti—
mnd16:4.7 iccāyasmā sāriputto.
mnd16:5.1 Na suto uda kassacīti.
mnd16:5.2 Nāti paṭikkhepo.
mnd16:5.3 Udāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
mnd16:5.4 udāti.
mnd16:5.5 Kassacīti khattiyassa vā brāhmaṇassa vā vessassa vā suddassa vā gahaṭṭhassa vā pabbajitassa vā devassa vā manussassa vāti—
mnd16:5.6 na suto uda kassaci.
mnd16:6.1 Evaṁ vagguvado satthāti.
mnd16:6.2 Evaṁ vagguvado madhuravado pemanīyavado hadayaṅgamavado karavīkarutamañjughoso.
mnd16:6.3 Aṭṭhaṅgasamannāgato kho pana tassa bhagavato mukhato ghoso niccharati—
mnd16:6.4 visaṭṭho ca viññeyyo ca mañju ca savanīyo ca bindu ca avisārī ca gambhīro ca ninnādī ca.
mnd16:6.5 Yathā parisaṁ kho pana so bhagavā sarena viññāpeti, na assa bahiddhā parisāya ghoso niccharati, brahmassaro kho pana so bhagavā karavīkabhāṇīti—
mnd16:6.6 evaṁ vagguvado.
mnd16:7.1 Satthāti satthā bhagavā satthavāho.
mnd16:7.2 Yathā satthavāho satte kantāraṁ tāreti, corakantāraṁ tāreti, vāḷakantāraṁ tāreti, dubbhikkhakantāraṁ tāreti, nirudakakantāraṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti khemantabhūmiṁ sampāpeti;
mnd16:7.3 evamevaṁ bhagavā satthavāho satte kantāraṁ tāreti, jātikantāraṁ tāreti, jarākantāraṁ tāreti, byādhikantāraṁ …pe… maraṇakantāraṁ … sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantāraṁ tāreti, rāgakantāraṁ tāreti, dosakantāraṁ … mohakantāraṁ … mānakantāraṁ … diṭṭhikantāraṁ … kilesakantāraṁ … duccaritakantāraṁ tāreti, rāgagahanaṁ tāreti, dosagahanaṁ … mohagahanaṁ … mānagahanaṁ … diṭṭhigahanaṁ … kilesagahanaṁ … duccaritagahanaṁ tāreti uttāreti nittāreti patāreti khemantaṁ amataṁ nibbānaṁ sampāpetīti.
mnd16:7.4 Evampi bhagavā satthavāho.
mnd16:8.1 Atha vā bhagavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetāti.
mnd16:8.2 Evampi bhagavā satthavāho.
mnd16:9.1 Atha vā bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatāti.
mnd16:9.2 Evampi bhagavā satthavāhoti—
mnd16:9.3 evaṁ vagguvado satthā.
mnd16:10.1 Tusitā gaṇimāgatoti.
mnd16:10.2 Bhagavā tusitakāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṁ okkantoti.
mnd16:10.3 Evampi tusitā gaṇimāgato.
mnd16:11.1 Atha vā devā vuccanti tusitā.
mnd16:11.2 Te tuṭṭhā santuṭṭhā attamanā pamuditā pītisomanassajātā devalokato gaṇiṁ āgatoti.
mnd16:11.3 Evampi tusitā gaṇimāgato.
mnd16:11.4 Atha vā arahanto vuccanti tusitā.
mnd16:11.5 Te tuṭṭhā santuṭṭhā attamanā paripuṇṇasaṅkappā arahantānaṁ gaṇiṁ āgatoti.
mnd16:11.6 Evampi tusitā gaṇimāgato.
mnd16:11.7 Gaṇīti gaṇī bhagavā.
mnd16:11.8 Gaṇācariyoti gaṇī, gaṇassa satthāti gaṇī, gaṇaṁ pariharatīti gaṇī, gaṇaṁ ovadatīti gaṇī, gaṇamanusāsatīti gaṇī, visārado gaṇaṁ upasaṅkamatīti gaṇī, gaṇassa sussūsati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī, gaṇaṁ akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti gaṇī, bhikkhugaṇassa gaṇī, bhikkhunigaṇassa gaṇī, upāsakagaṇassa gaṇī, upāsikāgaṇassa gaṇī, rājagaṇassa gaṇī, khattiyagaṇassa … brāhmaṇagaṇassa … vessagaṇassa … suddagaṇassa … devagaṇassa … brahmagaṇassa gaṇī, saṅghī gaṇī gaṇācariyo.
mnd16:11.9 Āgatoti upagato samupagato samupapanno saṅkassanagaranti—
mnd16:11.10 tusitā gaṇimāgato.
mnd16:12.1 Tenāha thero sāriputto—
mnd16:13.1 “Na me diṭṭho ito pubbe,
mnd16:13.2 (iccāyasmā sāriputto)
mnd16:13.3 Na suto uda kassaci;
mnd16:13.4 Evaṁ vagguvado satthā,
mnd16:13.5 Tusitā gaṇimāgato”ti.
mnd16:14.1 Sadevakassa lokassa,
mnd16:14.2 yathā dissati cakkhumā;
mnd16:14.3 Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā,
mnd16:14.4 ekova ratimajjhagā.
mnd16:15.1 Sadevakassa lokassāti sadevakassa lokassa samārakassa sabrahmakassa sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāyāti—
mnd16:15.2 sadevakassa lokassa.
mnd16:16.1 Yathā dissati cakkhumāti yathā bhagavantaṁ tāvatiṁsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṁ nisinnaṁ dhammaṁ desentaṁ devatā passanti tathā manussā passanti.
mnd16:16.2 Yathā manussā passanti tathā devatā passanti.
mnd16:16.3 Yathā devānaṁ dissati tathā manussānaṁ dissati.
mnd16:16.4 Yathā manussānaṁ dissati tathā devānaṁ dissatīti.
mnd16:16.5 Evampi yathā dissati cakkhumā.
mnd16:16.6 Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā adantā dantavaṇṇena dissanti, asantā santavaṇṇena dissanti, anupasantā upasantavaṇṇena dissanti, anibbutā nibbutavaṇṇena dissanti.
mnd16:17.1 “Patirūpako mattikākuṇḍalova,
mnd16:17.2 Lohaḍḍhamāsova suvaṇṇachanno;
mnd16:17.3 Caranti loke parivārachannā,
mnd16:17.4 Anto asuddhā bahi sobhamānā”ti.
mnd16:18.1 Na bhagavā evaṁ dissati.
mnd16:18.2 Bhagavā bhūtena tacchena tathena yāthāvena aviparītena sabhāvena danto dantavaṇṇena dissati, santo santavaṇṇena dissati, upasanto upasantavaṇṇena dissati, nibbuto nibbutavaṇṇena dissati, akappitairiyāpathā ca buddhā bhagavanto paṇidhisampannāti.
mnd16:18.3 Evampi yathā dissati cakkhumā.
mnd16:19.1 Atha vā bhagavā visuddhasaddo gatakittisaddasiloko nāgabhavane ca supaṇṇabhavane ca yakkhabhavane ca asurabhavane ca gandhabbabhavane ca mahārājabhavane ca indabhavane ca brahmabhavane ca devabhavane ca ediso ca tādiso ca tato ca bhiyyoti.
mnd16:19.2 Evampi yathā dissati cakkhumā.
mnd16:20.1 Atha vā bhagavā dasahi balehi samannāgato, catūhi vesārajjehi, catūhi paṭisambhidāhi, chahi abhiññāhi, chahi buddhadhammehi, tejena ca balena ca guṇena ca vīriyena ca paññāya ca dissati ñāyati paññāyati.
mnd16:21.1 “Dūre santo pakāsenti,
mnd16:21.2 himavantova pabbato;
mnd16:21.3 Asantettha na dissanti,
mnd16:21.4 rattiṁ khittā yathā sarā”ti.
mnd16:22.1 Evampi yathā dissati cakkhumā.
mnd16:23.1 Cakkhumāti bhagavā pañcahi cakkhūhi cakkhumā—
mnd16:23.2 maṁsacakkhunāpi cakkhumā, dibbacakkhunāpi cakkhumā, paññācakkhunāpi cakkhumā, buddhacakkhunāpi cakkhumā, samantacakkhunāpi cakkhumā.
mnd16:24.1 Kathaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā?
mnd16:24.2 Maṁsacakkhumhi bhagavato pañca vaṇṇā saṁvijjanti—
mnd16:24.3 nīlo ca vaṇṇo, pītako ca vaṇṇo, lohitako ca vaṇṇo, kaṇho ca vaṇṇo, odāto ca vaṇṇo.
mnd16:24.4 Akkhilomāni ca bhagavato.
mnd16:24.5 Yattha ca akkhilomāni patiṭṭhitāni taṁ nīlaṁ hoti sunīlaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ umāpupphasamānaṁ.
mnd16:24.6 Tassa parato pītakaṁ hoti supītakaṁ suvaṇṇavaṇṇaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ kaṇikārapupphasamānaṁ.
mnd16:24.7 Ubhato ca akkhikūṭāni bhagavato lohitakāni honti sulohitakāni pāsādikāni dassaneyyāni indagopakasamānāni.
mnd16:24.8 Majjhe kaṇhaṁ hoti sukaṇhaṁ alūkhaṁ suddhaṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ addāriṭṭhakasamānaṁ.
mnd16:24.9 Tassa parato odātaṁ hoti suodātaṁ setaṁ paṇḍaraṁ pāsādikaṁ dassaneyyaṁ osadhitārakasamānaṁ.
mnd16:24.10 Tena bhagavā pākatikena maṁsacakkhunā attabhāvapariyāpannena purimasucaritakammābhinibbattena samantā yojanaṁ passati divā ceva rattiñca.
mnd16:24.11 Yadāpi caturaṅgasamannāgato andhakāro hoti sūriyo ca atthaṅgato hoti;
mnd16:24.12 kāḷapakkho ca uposatho hoti, tibbo ca vanasaṇḍo hoti, mahā ca kāḷamegho abbhuṭṭhito hoti.
mnd16:24.13 Evarūpepi caturaṅgasamannāgate andhakāre samantā yojanaṁ passati.
mnd16:24.14 Natthi so kuṭṭo vā kavāṭaṁ vā pākāro vā pabbato vā gaccho vā latā vā āvaraṇaṁ rūpānaṁ dassanāya.
mnd16:24.15 Ekañce tilaphalaṁ nimittaṁ katvā tilavāhe pakkhipeyya, taññeva tilaphalaṁ uddhareyya.
mnd16:24.16 Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato pākatikamaṁsacakkhu.
mnd16:24.17 Evaṁ bhagavā maṁsacakkhunāpi cakkhumā.
mnd16:25.1 Kathaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā?
mnd16:25.2 Bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;
mnd16:25.3 yathākammūpage satte pajānāti—
mnd16:25.4 “ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā;
mnd16:25.5 ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā”ti.
mnd16:25.6 Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe sugate duggate;
mnd16:25.7 yathākammūpage satte pajānāti.
mnd16:25.8 Ākaṅkhamāno ca bhagavā ekampi lokadhātuṁ passeyya, dvepi lokadhātuyo passeyya, tissopi lokadhātuyo passeyya, catassopi lokadhātuyo passeyya, pañcapi lokadhātuyo passeyya, dasapi lokadhātuyo passeyya, vīsampi lokadhātuyo passeyya, tiṁsampi lokadhātuyo passeyya, cattālīsampi lokadhātuyo passeyya, paññāsampi lokadhātuyo passeyya, satampi lokadhātuṁ passeyya, sahassimpi cūḷanikaṁ lokadhātuṁ passeyya, dvisahassimpi majjhimikaṁ lokadhātuṁ passeyya, tisahassimpi lokadhātuṁ passeyya, mahāsahassimpi lokadhātuṁ passeyya, yāvatakaṁ pana ākaṅkheyya tāvatakaṁ passeyya.
mnd16:25.9 Evaṁ parisuddhaṁ bhagavato dibbacakkhu.
mnd16:25.10 Evaṁ bhagavā dibbena cakkhunāpi cakkhumā.
mnd16:26.1 Kathaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā?
mnd16:26.2 Bhagavā mahāpañño puthupañño hāsapañño javanapañño tikkhapañño nibbedhikapañño paññāpabhedakusalo pabhinnañāṇo adhigatapaṭisambhido catuvesārajjappatto dasabaladhārī purisāsabho purisasīho purisanāgo purisājañño purisadhorayho anantañāṇo anantatejo anantayaso aḍḍho mahaddhano dhanavā netā vinetā anunetā paññāpetā nijjhāpetā pekkhetā pasādetā.
mnd16:26.3 So hi bhagavā anuppannassa maggassa uppādetā, asañjātassa maggassa sañjanetā, anakkhātassa maggassa akkhātā, maggaññū maggavidū maggakovido maggānugā ca pana etarahi sāvakā viharanti pacchā samannāgatā.
mnd16:27.1 So hi bhagavā jānaṁ jānāti, passaṁ passati, cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
mnd16:27.2 Natthi tassa bhagavato aññātaṁ adiṭṭhaṁ aviditaṁ asacchikataṁ aphassitaṁ paññāya.
mnd16:27.3 Atītaṁ anāgataṁ paccuppannaṁ upādāya sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthaṁ āgacchanti.
mnd16:27.4 Yaṁ kiñci neyyaṁ nāma atthi jānitabbaṁ attattho vā, parattho vā, ubhayattho vā, diṭṭhadhammiko vā attho, samparāyiko vā attho, uttāno vā attho, gambhīro vā attho, gūḷho vā attho, paṭicchanno vā attho, neyyo vā attho, nīto vā attho, anavajjo vā attho, nikkileso vā attho, vodāno vā attho, paramattho vā attho, sabbaṁ taṁ antobuddhañāṇe parivattati.
mnd16:28.1 Atīte buddhassa bhagavato appaṭihataṁ ñāṇaṁ, anāgate appaṭihataṁ ñāṇaṁ, paccuppanne appaṭihataṁ ñāṇaṁ.
mnd16:28.2 Sabbaṁ kāyakammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.
mnd16:28.3 Sabbaṁ vacīkammaṁ …
mnd16:28.4 sabbaṁ manokammaṁ buddhassa bhagavato ñāṇānuparivatti.
mnd16:28.5 Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ;
mnd16:28.6 neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;
mnd16:28.7 neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ nappavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;
mnd16:28.8 aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.
mnd16:28.9 Yathā dvinnaṁ samuggapaṭalānaṁ sammāphusitānaṁ heṭṭhimaṁ samuggapaṭalaṁ uparimaṁ nātivattati, uparimaṁ samuggapaṭalaṁ heṭṭhimaṁ nātivattati, aññamaññapariyantaṭṭhāyino;
mnd16:28.10 evamevaṁ buddhassa bhagavato neyyañca ñāṇañca aññamaññapariyantaṭṭhāyino.
mnd16:28.11 Yāvatakaṁ neyyaṁ tāvatakaṁ ñāṇaṁ, yāvatakaṁ ñāṇaṁ tāvatakaṁ neyyaṁ, neyyapariyantikaṁ ñāṇaṁ, ñāṇapariyantikaṁ neyyaṁ;
mnd16:28.12 neyyaṁ atikkamitvā ñāṇaṁ na pavattati, ñāṇaṁ atikkamitvā neyyapatho natthi;
mnd16:28.13 aññamaññapariyantaṭṭhāyino te dhammā.
mnd16:29.1 Sabbadhammesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.
mnd16:29.2 Sabbe dhammā buddhassa bhagavato āvajjanapaṭibaddhā ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.
mnd16:29.3 Sabbasattesu buddhassa bhagavato ñāṇaṁ pavattati.
mnd16:29.4 Sabbesaṁ sattānaṁ bhagavā āsayaṁ jānāti, anusayaṁ jānāti, caritaṁ jānāti, adhimuttiṁ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye bhabbābhabbe satte pajānāti.
mnd16:29.5 Sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
mnd16:30.1 Yathā ye keci macchakacchapā antamaso timitimiṅgalaṁ upādāya antomahāsamudde parivattanti;
mnd16:30.2 evamevaṁ sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā sadevamanussā antobuddhañāṇe parivattati.
mnd16:30.3 Yathā ye keci pakkhī antamaso garuḷaṁ venateyyaṁ upādāya ākāsassa padese parivattanti;
mnd16:30.4 evamevaṁ yepi te sāriputtasamā paññāya tepi buddhañāṇassa padese parivattanti;
mnd16:30.5 buddhañāṇaṁ devamanussānaṁ paññaṁ pharitvā abhibhavitvā tiṭṭhati.
mnd16:30.6 Yepi te khattiyapaṇḍitā brāhmaṇapaṇḍitā gahapatipaṇḍitā samaṇapaṇḍitā nipuṇā kataparappavādā vālavedhirūpā vobhindantā maññe caranti paññāgatena diṭṭhigatāni, te pañhe abhisaṅkharitvā abhisaṅkharitvā tathāgataṁ upasaṅkamitvā pucchanti gūḷhāni ca paṭicchannāni ca.
mnd16:30.7 Kathitā visajjitāva te pañhā bhagavatā honti niddiṭṭhakāraṇā upakkhittakā ca.
mnd16:30.8 Te bhagavato sampajjanti.
mnd16:30.9 Atha kho bhagavāva tattha atirocati, yadidaṁ paññāyāti.
mnd16:30.10 Evaṁ bhagavā paññācakkhunāpi cakkhumā.
mnd16:31.1 Kathaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā?
mnd16:31.2 Bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.
mnd16:31.3 Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakaṁ accuggamma tiṭṭhanti anupalittāni udakena;
mnd16:31.4 evamevaṁ bhagavā buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvino viharante appekacce naparalokavajjabhayadassāvino viharante.
mnd16:31.5 Jānāti bhagavā—
mnd16:31.6 “ayaṁ puggalo rāgacarito, ayaṁ dosacarito, ayaṁ mohacarito, ayaṁ vitakkacarito, ayaṁ saddhācarito, ayaṁ ñāṇacarito”ti.
mnd16:31.7 Rāgacaritassa bhagavā puggalassa asubhakathaṁ katheti;
mnd16:31.8 dosacaritassa bhagavā puggalassa mettābhāvanaṁ ācikkhati;
mnd16:31.9 mohacaritassa bhagavā puggalassa uddese paripucchāya kālena dhammassavane kālena dhammasākacchāya garusaṁvāse niveseti;
mnd16:31.10 vitakkacaritassa bhagavā puggalassa ānāpānassatiṁ ācikkhati;
mnd16:31.11 saddhācaritassa bhagavā puggalassa pasādanīyaṁ nimittaṁ ācikkhati buddhasubodhiṁ dhammasudhammataṁ saṅghasuppaṭipattiṁ sīlāni ca attano;
mnd16:31.12 ñāṇacaritassa bhagavā puggalassa vipassanānimittaṁ ācikkhati aniccākāraṁ dukkhākāraṁ anattākāraṁ.
mnd16:32.1 “Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito,
mnd16:32.2 Yathāpi passe janataṁ samantato;
mnd16:32.3 Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha,
mnd16:32.4 Pāsādamāruyha samantacakkhu;
mnd16:32.5 Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko,
mnd16:32.6 Avekkhassu jātijarābhibhūtan”ti.
mnd16:33.1 Evaṁ bhagavā buddhacakkhunāpi cakkhumā.
mnd16:34.1 Kathaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumā?
mnd16:34.2 Samantacakkhu vuccati sabbaññutañāṇaṁ.
mnd16:34.3 Bhagavā sabbaññutañāṇena upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
mnd16:35.1 “Na tassa adiṭṭhamidhatthi kiñci,
mnd16:35.2 Atho aviññātamajānitabbaṁ;
mnd16:35.3 Sabbaṁ abhiññāsi yadatthi neyyaṁ,
mnd16:35.4 Tathāgato tena samantacakkhū”ti.
mnd16:36.1 Evaṁ bhagavā samantacakkhunāpi cakkhumāti—
mnd16:36.2 yathā dissati cakkhumā.
mnd16:37.1 Sabbaṁ tamaṁ vinodetvāti sabbaṁ rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ mānatamaṁ diṭṭhitamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ nuditvā panuditvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvāti—
mnd16:37.2 sabbaṁ tamaṁ vinodetvā.
mnd16:38.1 Ekova ratimajjhagāti.
mnd16:38.2 Ekoti bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāya pahānaṭṭhena eko, ekantavītarāgoti eko, ekantavītadosoti eko, ekantavītamohoti eko, ekantanikkilesoti eko, ekāyanamaggaṁ gatoti eko, anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.
mnd16:39.1 Kathaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko?
mnd16:39.2 Bhagavā daharova samāno susu kāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ vilapantānaṁ ñātisaṅghaṁ pahāya sabbaṁ gharāvāsapalibodhaṁ chinditvā puttadārapalibodhaṁ chinditvā ñātipalibodhaṁ chinditvā mittāmaccapalibodhaṁ chinditvā sannidhipalibodhaṁ chinditvā kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā akiñcanabhāvaṁ upagantvā eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—
mnd16:39.3 evaṁ bhagavā pabbajjāsaṅkhātena eko.
mnd16:40.1 Kathaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko?
mnd16:40.2 So evaṁ pabbajito samāno eko araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppāni.
mnd16:40.3 So eko carati, eko gacchati, eko tiṭṭhati, eko nisīdati, eko seyyaṁ kappeti, eko gāmaṁ piṇḍāya pavisati, eko paṭikkamati, eko raho nisīdati, eko caṅkamaṁ adhiṭṭhāti, eko carati viharati iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti—
mnd16:40.4 evaṁ bhagavā adutiyaṭṭhena eko.
mnd16:41.1 Kathaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko?
mnd16:41.2 So evaṁ eko adutiyo appamatto ātāpī pahitatto viharanto najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle mahāpadhānaṁ padahanto māraṁ sasenaṁ kaṇhaṁ namuciṁ pamattabandhuṁ vidhamitvā taṇhājāliniṁ visaritaṁ visattikaṁ pajahasi vinodesi byantiṁ akāsi anabhāvaṁ gamesi.
mnd16:42.1 “Taṇhādutiyo puriso,
mnd16:42.2 dīghamaddhānasaṁsaraṁ;
mnd16:42.3 Itthabhāvaññathābhāvaṁ,
mnd16:42.4 saṁsāraṁ nātivattati.
mnd16:43.1 Etamādīnavaṁ ñatvā,
mnd16:43.2 Taṇhaṁ dukkhassa sambhavaṁ;
mnd16:43.3 Vītataṇho anādāno,
mnd16:43.4 Sato bhikkhu paribbaje”ti.
mnd16:44.1 Evaṁ bhagavā taṇhāya pahānaṭṭhena eko.
mnd16:45.1 Kathaṁ bhagavā ekantavītarāgoti eko?
mnd16:45.2 Rāgassa pahīnattā ekantavītarāgoti eko, dosassa pahīnattā ekantavītadosoti eko, mohassa pahīnattā ekantavītamohoti eko, kilesānaṁ pahīnattā ekantanikkilesoti eko.
mnd16:46.1 Kathaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko?
mnd16:46.2 Ekāyanamaggo vuccati cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo.
mnd16:47.1 “Ekāyanaṁ jātikhayantadassī,
mnd16:47.2 Maggaṁ pajānāti hitānukampī;
mnd16:47.3 Etena maggena tariṁsu pubbe,
mnd16:47.4 Tarissanti ye ca taranti oghan”ti.
mnd16:48.1 Evaṁ bhagavā ekāyanamaggaṁ gatoti eko.
mnd16:49.1 Kathaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko?
mnd16:49.2 Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññindriyaṁ paññābalaṁ dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.
mnd16:49.3 Bhagavā tena bodhiñāṇena “sabbe saṅkhārā aniccā”ti bujjhi,
mnd16:49.4 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti bujjhi,
mnd16:49.5 “sabbe dhammā anattā”ti bujjhi,
mnd16:49.6 “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti bujjhi …pe…
mnd16:49.7 “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti bujjhi;
mnd16:49.8 “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti bujjhi …pe…
mnd16:49.9 “jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti bujjhi;
mnd16:49.10 “idaṁ dukkhan”ti bujjhi,
mnd16:49.11 “ayaṁ dukkhasamudayo”ti bujjhi,
mnd16:49.12 “ayaṁ dukkhanirodho”ti bujjhi,
mnd16:49.13 “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;
mnd16:49.14 “ime āsavā”ti bujjhi …pe…
mnd16:49.15 “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti bujjhi;
mnd16:49.16 “ime dhammā pariññeyyā”ti bujjhi …
mnd16:49.17 pahātabbāti …
mnd16:49.18 bhāvetabbāti …
mnd16:49.19 sacchikātabbāti bujjhi,
mnd16:49.20 channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,
mnd16:49.21 pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,
mnd16:49.22 catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca bujjhi,
mnd16:49.23 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ,
mnd16:49.24 sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti bujjhi.
mnd16:50.1 Atha vā yaṁ kiñci bujjhitabbaṁ anubujjhitabbaṁ paṭibujjhitabbaṁ sambujjhitabbaṁ adhigantabbaṁ phassitabbaṁ sacchikātabbaṁ, sabbaṁ taṁ tena bodhiñāṇena bujjhi anubujjhi paṭibujjhi sambujjhi sammābujjhi adhigacchi phassesi sacchākāsi.
mnd16:50.2 Evaṁ bhagavā eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti eko.
mnd16:51.1 Ratimajjhagāti.
mnd16:51.2 Ratinti nekkhammaratiṁ vivekaratiṁ upasamaratiṁ sambodhiratiṁ ajjhagā samajjhagā adhigacchi phassesi sacchākāsīti—
mnd16:51.3 ekova ratimajjhagā.
mnd16:52.1 Tenāha thero sāriputto—
mnd16:53.1 “Sadevakassa lokassa,
mnd16:53.2 yathā dissati cakkhumā;
mnd16:53.3 Sabbaṁ tamaṁ vinodetvā,
mnd16:53.4 ekova ratimajjhagā”ti.
mnd16:54.1 Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ,
mnd16:54.2 Akuhaṁ gaṇimāgataṁ;
mnd16:54.3 Bahūnamidha baddhānaṁ,
mnd16:54.4 Atthi pañhena āgamaṁ.
mnd16:55.1 Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādinti.
mnd16:55.2 Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇi balesu ca vasībhāvaṁ.
mnd16:55.3 Buddhoti kenaṭṭhena buddho?
mnd16:55.4 Bujjhitā saccānīti buddho,
mnd16:55.5 bodhetā pajāyāti buddho,
mnd16:55.6 sabbaññutāya buddho,
mnd16:55.7 sabbadassāvitāya buddho,
mnd16:55.8 anaññaneyyatāya buddho,
mnd16:55.9 visavitāya buddho,
mnd16:55.10 khīṇāsavasaṅkhātena buddho,
mnd16:55.11 nirupalepasaṅkhātena buddho,
mnd16:55.12 ekantavītarāgoti buddho,
mnd16:55.13 ekantavītadosoti buddho,
mnd16:55.14 ekantavītamohoti buddho,
mnd16:55.15 ekantanikkilesoti buddho,
mnd16:55.16 ekāyanamaggaṁ gatoti buddho,
mnd16:55.17 eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti buddho,
mnd16:55.18 abuddhivihatattā buddhipaṭilābhattā buddho.
mnd16:55.19 Buddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ,
mnd16:55.20 na bhātarā kataṁ,
mnd16:55.21 na bhaginiyā kataṁ,
mnd16:55.22 na mittāmaccehi kataṁ,
mnd16:55.23 na ñātisālohitehi kataṁ,
mnd16:55.24 na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ,
mnd16:55.25 na devatāhi kataṁ.
mnd16:55.26 Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti, yadidaṁ buddhoti—
mnd16:55.27 taṁ buddhaṁ.
mnd16:55.28 Asitanti dve nissayā—
mnd16:55.29 taṇhānissayo ca diṭṭhinissayo ca.
mnd16:55.30 Katamo taṇhānissayo?
mnd16:55.31 Yāva taṇhāsaṅkhātena sīmakataṁ odhikataṁ pariyantakataṁ pariggahitaṁ mamāyitaṁ—
mnd16:55.32 idaṁ mama, etaṁ mama, ettakaṁ mama, ettāvatā mama, mama rūpā saddā gandhā rasā phoṭṭhabbā, attharaṇā pāvuraṇā dāsidāsā ajeḷakā kukkuṭasūkarā hatthigavāssavaḷavā, khettaṁ vatthuṁ hiraññaṁ suvaṇṇaṁ, gāmanigamarājadhāniyo raṭṭhañca janapado ca koso ca koṭṭhāgārañca, kevalampi mahāpathaviṁ taṇhāvasena mamāyati, yāvatā aṭṭhasataṁ taṇhāvicaritaṁ—
mnd16:55.33 ayaṁ taṇhānissayo.
mnd16:56.1 Katamo diṭṭhinissayo?
mnd16:56.2 Vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi.
mnd16:56.3 Yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ diṭṭhigahanaṁ diṭṭhikantāro diṭṭhivisukāyikaṁ diṭṭhivipphanditaṁ diṭṭhisaṁyojanaṁ gāho paṭiggāho abhiniveso parāmāso kummaggo micchāpatho micchattaṁ titthāyatanaṁ vipariyesaggāho viparītaggāho vipallāsaggāho micchāgāho “ayāthāvakasmiṁ yāthāvakan”ti gāho yāvatā dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni—
mnd16:56.4 ayaṁ diṭṭhinissayo.
mnd16:57.1 Buddhassa bhagavato taṇhānissayo pahīno, diṭṭhinissayo paṭinissaṭṭho;
mnd16:57.2 taṇhānissayassa pahīnattā diṭṭhinissayassa paṭinissaṭṭhattā bhagavā cakkhuṁ asito, sotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ … manaṁ asito,
mnd16:57.3 rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe …
mnd16:57.4 kulaṁ … gaṇaṁ … āvāsaṁ … lābhaṁ … yasaṁ … pasaṁsaṁ … sukhaṁ … cīvaraṁ … piṇḍapātaṁ … senāsanaṁ … gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ …
mnd16:57.5 kāmadhātuṁ … rūpadhātuṁ … arūpadhātuṁ … kāmabhavaṁ … rūpabhavaṁ … arūpabhavaṁ … saññābhavaṁ … asaññābhavaṁ … nevasaññānāsaññābhavaṁ …
mnd16:57.6 ekavokārabhavaṁ … catuvokārabhavaṁ … pañcavokārabhavaṁ …
mnd16:57.7 atītaṁ … anāgataṁ … paccuppannaṁ …
mnd16:57.8 diṭṭhasutamutaviññātabbe dhamme asito anissito anallīno anupagato anajjhosito anadhimutto nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharatīti—
mnd16:57.9 taṁ buddhaṁ asitaṁ.
mnd16:58.1 Tādinti bhagavā pañcahākārehi tādī—
mnd16:58.2 iṭṭhāniṭṭhe tādī, cattāvīti tādī, tiṇṇāvīti tādī, muttāvīti tādī, taṁniddesā tādī.
mnd16:59.1 Kathaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī?
mnd16:59.2 Bhagavā lābhepi tādī, alābhepi tādī, yasepi tādī, ayasepi tādī, pasaṁsāyapi tādī nindāyapi tādī, sukhepi tādī, dukkhepi tādī;
mnd16:59.3 ekacce bāhaṁ gandhena limpeyyuṁ, ekacce bāhaṁ vāsiyā taccheyyuṁ, amukasmiṁ natthi rāgo, amukasmiṁ natthi paṭighaṁ, anunayapaṭighavippahīno ugghātinigghātivītivatto anurodhavirodhaṁ samatikkanto.
mnd16:59.4 Evaṁ bhagavā iṭṭhāniṭṭhe tādī.
mnd16:60.1 Kathaṁ bhagavā cattāvīti tādī?
mnd16:60.2 Bhagavato rāgo catto vanto mutto pahīno paṭinissaṭṭho, doso … moho … kodho … upanāho … makkho … paḷāso … issā … macchariyaṁ … māyā … sāṭheyyaṁ … thambho … sārambho … māno … atimāno … mado … pamādo … sabbe kilesā … sabbe duccaritā … sabbe darathā … sabbe pariḷāhā … sabbe santāpā … sabbākusalābhisaṅkhārā cattā vantā muttā pahīnā paṭinissaṭṭhā.
mnd16:60.3 Evaṁ bhagavā cattāvīti tādī.
mnd16:61.1 Kathaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī?
mnd16:61.2 Bhagavā kāmoghaṁ tiṇṇo, bhavoghaṁ tiṇṇo, diṭṭhoghaṁ tiṇṇo, avijjoghaṁ tiṇṇo, sabbaṁ saṁsārapathaṁ tiṇṇo uttiṇṇo nittiṇṇo atikkanto samatikkanto vītivatto.
mnd16:61.3 So vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo gataddho gatadiso gatakoṭiyo pālitabrahmacariyo uttamadiṭṭhippatto bhāvitamaggo pahīnakileso paṭividdhākuppo sacchikatanirodho.
mnd16:61.4 Dukkhaṁ tassa pariññātaṁ, samudayo pahīno, maggo bhāvito, nirodho sacchikato, abhiññeyyaṁ abhiññātaṁ, pariññeyyaṁ pariññātaṁ, pahātabbaṁ pahīnaṁ, bhāvetabbaṁ bhāvitaṁ, sacchikātabbaṁ sacchikataṁ.
mnd16:61.5 So ukkhittapaligho saṅkiṇṇaparikkho abbūḷhesiko niraggaḷo ariyo pannaddhajo pannabhāro visaññutto pañcaṅgavippahīno chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno panuṇṇapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño kevalī vusitavā uttamapuriso paramapuriso paramapattippatto.
mnd16:61.6 So nevācinati, nāpacinati;
mnd16:61.7 apacinitvā ṭhito neva pajahati, na upādiyati;
mnd16:61.8 pajahitvā ṭhito neva saṁsibbati, na ussineti;
mnd16:61.9 visinetvā ṭhito neva vidhūpeti, na sandhūpeti;
mnd16:61.10 vidhūpetvā ṭhito, asekhena sīlakkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena samādhikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena paññākkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttikkhandhena samannāgatattā ṭhito, asekhena vimuttiñāṇadassanakkhandhena samannāgatattā ṭhito, saccaṁ sampaṭipādiyitvā ṭhito, ejaṁ samatikkamitvā ṭhito, kilesaggiṁ pariyādiyitvā ṭhito, aparigamanatāya ṭhito, kaṭaṁ samādāya ṭhito, muttipaṭisevanatāya ṭhito, mettāya pārisuddhiyā ṭhito, karuṇāya pārisuddhiyā ṭhito, muditāya pārisuddhiyā ṭhito, upekkhāya pārisuddhiyā ṭhito, accantapārisuddhiyā ṭhito, atammayatāya pārisuddhiyā ṭhito, vimuttattā ṭhito, santusitattā ṭhito, khandhapariyante ṭhito, dhātupariyante ṭhito, āyatanapariyante ṭhito, gatipariyante ṭhito, upapattipariyante ṭhito, paṭisandhipariyante ṭhito, bhavapariyante ṭhito, saṁsārapariyante ṭhito, vaṭṭapariyante ṭhito, antime bhave ṭhito, antime samussaye ṭhito, antimadehadharo bhagavā.
mnd16:62.1 “Tassāyaṁ pacchimako bhavo,
mnd16:62.2 carimoyaṁ samussayo;
mnd16:62.3 Jātimaraṇasaṁsāro,
mnd16:62.4 natthi tassa punabbhavo”ti.
mnd16:63.1 Evaṁ bhagavā tiṇṇāvīti tādī.
mnd16:64.1 Kathaṁ bhagavā muttāvīti tādī?
mnd16:64.2 Bhagavato rāgā cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ, dosā cittaṁ … mohā cittaṁ … kodhā … upanāhā … makkhā … paḷāsā … issāya … macchariyā … māyāya … sāṭheyyā … thambhā … sārambhā … mānā … atimānā … madā … pamādā … sabbakilesehi … sabbaduccaritehi … sabbadarathehi … sabbapariḷāhehi … sabbasantāpehi … sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ.
mnd16:64.3 Evaṁ bhagavā muttāvīti tādī.
mnd16:65.1 Kathaṁ bhagavā taṁniddesā tādī?
mnd16:65.2 Bhagavā sīle sati sīlavāti taṁniddesā tādī, saddhāya sati saddhoti taṁniddesā tādī, vīriye sati vīriyavāti taṁniddesā tādī, satiyā sati satimāti taṁniddesā tādī, samādhismiṁ sati samāhitoti taṁniddesā tādī, paññāya sati paññavāti taṁniddesā tādī, vijjāya sati tevijjoti taṁniddesā tādī, abhiññāya sati chaḷabhiññoti taṁniddesā tādī, dasabale sati dasabaloti taṁniddesā tādī.
mnd16:65.3 Evaṁ bhagavā taṁniddesā tādīti—
mnd16:65.4 taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ.
mnd16:66.1 Akuhaṁ gaṇimāgatanti.
mnd16:66.2 Akuhoti tīṇi kuhanavatthūni—
mnd16:66.3 paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu, sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
mnd16:67.1 Katamaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?
mnd16:67.2 Idha gahapatikā bhikkhuṁ nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.
mnd16:67.3 So pāpiccho icchāpakato atthiko cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṁ bhiyyokamyataṁ upādāya cīvaraṁ paccakkhāti, piṇḍapātaṁ paccakkhāti, senāsanaṁ paccakkhāti, gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paccakkhāti.
mnd16:67.4 So evamāha—
mnd16:67.5 “kiṁ samaṇassa mahagghena cīvarena.
mnd16:67.6 Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo susānā vā saṅkārakūṭā vā pāpaṇikā vā nantakāni uccinitvā saṅghāṭiṁ karitvā dhāreyya.
mnd16:67.7 Kiṁ samaṇassa mahagghena piṇḍapātena.
mnd16:67.8 Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo uñchācariyāya piṇḍiyālopena jīvitaṁ kappeyya.
mnd16:67.9 Kiṁ samaṇassa mahagghena senāsanena.
mnd16:67.10 Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo rukkhamūliko vā assa sosāniko vā abbhokāsiko vā.
mnd16:67.11 Kiṁ samaṇassa mahagghena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena.
mnd16:67.12 Etaṁ sāruppaṁ, yaṁ samaṇo pūtimuttena haritakīkhaṇḍena osadhaṁ kareyyā”ti tadupādāya lūkhaṁ cīvaraṁ dhāreti, lūkhaṁ piṇḍapātaṁ paribhuñjati, lūkhaṁ senāsanaṁ paṭisevati, lūkhaṁ gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati.
mnd16:67.13 Tamenaṁ gahapatikā evaṁ jānanti—
mnd16:67.14 “ayaṁ samaṇo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṁsaṭṭho āraddhavīriyo dhutavādo”ti bhiyyo bhiyyo nimantenti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi.
mnd16:67.15 So evamāha—
mnd16:67.16 “tiṇṇaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, saddhāya sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, deyyadhammassa sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati, dakkhiṇeyyānaṁ sammukhībhāvā saddho kulaputto bahuṁ puññaṁ pasavati.
mnd16:67.17 Tumhākañcevāyaṁ saddhā atthi, deyyadhammo ca saṁvijjati, ahañca paṭiggāhako.
mnd16:67.18 Sace ahaṁ na paṭiggahessāmi, evaṁ tumhe puññena paribāhirā bhavissatha, na mayhaṁ iminā attho, api ca tumhākaṁyeva anukampāya paṭiggaṇhāmī”ti.
mnd16:67.19 Tadupādāya bahumpi cīvaraṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi senāsanaṁ paṭiggaṇhāti, bahumpi gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭiggaṇhāti.
mnd16:67.20 Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
mnd16:67.21 idaṁ paccayapaṭisevanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
mnd16:68.1 Katamaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?
mnd16:68.2 Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo, “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti gamanaṁ saṇṭhapeti, ṭhānaṁ saṇṭhapeti, nisajjaṁ saṇṭhapeti, sayanaṁ saṇṭhapeti, paṇidhāya gacchati, paṇidhāya tiṭṭhati, paṇidhāya nisīdati, paṇidhāya seyyaṁ kappeti, samāhito viya gacchati, samāhito viya tiṭṭhati, samāhito viya nisīdati, samāhito viya seyyaṁ kappeti, āpāthakajjhāyīva hoti.
mnd16:68.3 Yā evarūpā iriyāpathassa āṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
mnd16:68.4 idaṁ iriyāpathasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
mnd16:69.1 Katamaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu?
mnd16:69.2 Idhekacco pāpiccho icchāpakato sambhāvanādhippāyo “evaṁ maṁ jano sambhāvessatī”ti, ariyadhammasannissitaṁ vācaṁ bhāsati.
mnd16:69.3 “Yo evarūpaṁ cīvaraṁ dhāreti so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd16:69.4 “yo evarūpaṁ pattaṁ dhāreti …
mnd16:69.5 lohathālakaṁ dhāreti …
mnd16:69.6 dhammakaraṇaṁ dhāreti …
mnd16:69.7 parissāvanaṁ dhāreti …
mnd16:69.8 kuñcikaṁ dhāreti …
mnd16:69.9 upāhanaṁ dhāreti …
mnd16:69.10 kāyabandhanaṁ dhāreti …
mnd16:69.11 āyogaṁ dhāreti, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd16:69.12 “yassa evarūpo upajjhāyo so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd16:69.13 “yassa evarūpo ācariyo …
mnd16:69.14 evarūpā samānupajjhāyakā …
mnd16:69.15 samānācariyakā …
mnd16:69.16 mittā …
mnd16:69.17 sandiṭṭhā …
mnd16:69.18 sambhattā …
mnd16:69.19 sahāyā, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd16:69.20 “yo evarūpe vihāre vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati;
mnd16:69.21 “yo evarūpe aḍḍhayoge vasati …
mnd16:69.22 pāsāde vasati …
mnd16:69.23 hammiye vasati …
mnd16:69.24 guhāyaṁ vasati …
mnd16:69.25 leṇe vasati …
mnd16:69.26 kuṭiyā vasati …
mnd16:69.27 kūṭāgāre vasati …
mnd16:69.28 aṭṭe vasati …
mnd16:69.29 māḷe vasati …
mnd16:69.30 uddaṇḍe vasati …
mnd16:69.31 upaṭṭhānasālāyaṁ vasati …
mnd16:69.32 maṇḍape vasati …
mnd16:69.33 rukkhamūle vasati, so samaṇo mahesakkho”ti bhaṇati.
mnd16:70.1 Atha vā korajikakorajiko, bhākuṭikabhākuṭiko, kuhakakuhako, lapakalapako, mukhasambhāvito “ayaṁ samaṇo imāsaṁ evarūpānaṁ vihārasamāpattīnaṁ lābhī”ti.
mnd16:70.2 Tādisaṁ gambhīraṁ gūḷhaṁ nipuṇaṁ paṭicchannaṁ lokuttaraṁ suññatāpaṭisaññuttaṁ kathaṁ katheti.
mnd16:70.3 Yā evarūpā bhākuṭikā bhākuṭiyaṁ kuhanā kuhāyanā kuhitattaṁ—
mnd16:70.4 idaṁ sāmantajappanasaṅkhātaṁ kuhanavatthu.
mnd16:70.5 Buddhassa bhagavato imāni tīṇi kuhanavatthūni pahīnāni samucchinnāni vūpasantāni paṭipassaddhāni abhabbuppattikāni ñāṇagginā daḍḍhāni.
mnd16:70.6 Tasmā buddho akuhoti—
mnd16:70.7 akuhaṁ.
mnd16:71.1 Gaṇimāgatanti.
mnd16:71.2 Gaṇīti gaṇī bhagavā.
mnd16:71.3 Gaṇācariyoti gaṇī, gaṇassa satthāti gaṇī, gaṇaṁ pariharatīti gaṇī, gaṇaṁ ovadatīti gaṇī, gaṇaṁ anusāsatīti gaṇī, visārado gaṇaṁ upasaṅkamatīti gaṇī, gaṇassa sussūsati sotaṁ odahati aññā cittaṁ upaṭṭhapetīti gaṇī, gaṇaṁ akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhāpetīti gaṇī, bhikkhugaṇassa gaṇī, bhikkhunigaṇassa gaṇī, upāsakagaṇassa gaṇī, upāsikāgaṇassa gaṇī, rājagaṇassa gaṇī, khattiyagaṇassa gaṇī, brāhmaṇagaṇassa gaṇī, vessagaṇassa gaṇī, suddagaṇassa gaṇī, brahmagaṇassa gaṇī, devagaṇassa gaṇī, saṅghiṁ gaṇiṁ gaṇācariyaṁ.
mnd16:71.4 Āgatanti upagataṁ samupagataṁ samupapannaṁ saṅkassanagaranti—
mnd16:71.5 akuhaṁ gaṇimāgataṁ.
mnd16:72.1 Bahūnamidha baddhānanti.
mnd16:72.2 Bahūnaṁ khattiyānaṁ brāhmaṇānaṁ vessānaṁ suddānaṁ gahaṭṭhānaṁ pabbajitānaṁ devānaṁ manussānaṁ.
mnd16:72.3 Baddhānanti baddhānaṁ baddhacarānaṁ paricārakānaṁ sissānanti—
mnd16:72.4 bahūnamidha baddhānaṁ.
mnd16:73.1 Atthi pañhena āgamanti.
mnd16:73.2 Pañhena atthiko āgatomhi, pañhaṁ pucchitukāmo āgatomhi, pañhaṁ sotukāmo āgatomhīti.
mnd16:73.3 Evampi atthi pañhena āgamaṁ.
mnd16:73.4 Atha vā pañhatthikānaṁ pañhaṁ pucchitukāmānaṁ pañhaṁ sotukāmānaṁ āgamanaṁ abhikkamanaṁ upasaṅkamanaṁ payirupāsanaṁ siyā atthīti.
mnd16:73.5 Evampi atthi pañhena āgamaṁ.
mnd16:73.6 Atha vā pañhāgamo tuyhaṁ atthi, tvampi pahu, tvamasi alamattho mayā pucchitaṁ kathetuṁ visajjetuṁ “vahassetaṁ bhāran”ti.
mnd16:73.7 Evampi atthi pañhena āgamaṁ.
mnd16:74.1 Tenāha thero sāriputto—
mnd16:75.1 “Taṁ buddhaṁ asitaṁ tādiṁ,
mnd16:75.2 akuhaṁ gaṇimāgataṁ;
mnd16:75.3 Bahūnamidha baddhānaṁ,
mnd16:75.4 atthi pañhena āgaman”ti.
mnd16:76.1 Bhikkhuno vijigucchato,
mnd16:76.2 bhajato rittamāsanaṁ;
mnd16:76.3 Rukkhamūlaṁ susānaṁ vā,
mnd16:76.4 pabbatānaṁ guhāsu vā.
mnd16:77.1 Bhikkhuno vijigucchatoti.
mnd16:77.2 Bhikkhunoti puthujjanakalyāṇassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhuno.
mnd16:77.3 Vijigucchatoti jātiyā vijigucchato, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi vijigucchato, nerayikena dukkhena … tiracchānayonikena dukkhena … pettivisayikena dukkhena … mānusikena dukkhena … gabbhokkantimūlakena dukkhena … gabbhaṭṭhitimūlakena dukkhena … gabbhavuṭṭhānamūlakena dukkhena … jātassūpanibandhakena dukkhena … jātassa parādheyyakena dukkhena … attūpakkamena dukkhena … parūpakkamena dukkhena … dukkhadukkhena … saṅkhāradukkhena … vipariṇāmadukkhena … cakkhurogena dukkhena … sotarogena dukkhena … ghānarogena dukkhena … jivhārogena dukkhena … kāyarogena dukkhena … sīsarogena dukkhena … kaṇṇarogena dukkhena … mukharogena dukkhena … dantarogena dukkhena … kāsena … sāsena … pināsena … ḍāhena … jarena … kucchirogena … mucchāya … pakkhandikāya … sūlāya … visūcikāya … kuṭṭhena … gaṇḍena … kilāsena … sosena … apamārena … dadduyā … kaṇḍuyā … kacchuyā … rakhasāya … vitacchikāya … lohitena … pittena … madhumehena … aṁsāya … piḷakāya … bhagandalāya … pittasamuṭṭhānena ābādhena … semhasamuṭṭhānena ābādhena … vātasamuṭṭhānena ābādhena … sannipātikena ābādhena … utupariṇāmajena ābādhena … visamaparihārajena ābādhena … opakkamikena ābādhena … kammavipākajena ābādhena … sītena … uṇhena … jighacchāya … pipāsāya … uccārena … passāvena … ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena dukkhena … mātumaraṇena dukkhena … pitumaraṇena dukkhena … bhātumaraṇena … bhaginimaraṇena … puttamaraṇena … dhītumaraṇena … ñātibyasanena … bhogabyasanena … rogabyasanena … sīlabyasanena … diṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchato aṭṭīyato harāyato jigucchatoti—
mnd16:77.4 bhikkhuno vijigucchato.
mnd16:78.1 Bhajato rittamāsananti.
mnd16:78.2 Āsanaṁ vuccati yattha nisīdati—
mnd16:78.3 mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.
mnd16:78.4 Taṁ āsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.
mnd16:78.5 Taṁ pavivittaṁ āsanaṁ bhajato sambhajato sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—
mnd16:78.6 bhajato rittamāsanaṁ.
mnd16:79.1 Rukkhamūlaṁ susānaṁ vāti.
mnd16:79.2 Rukkhamūlaṁyeva rukkhamūlaṁ, susānaṁyeva susānanti—
mnd16:79.3 rukkhamūlaṁ susānaṁ vā.
mnd16:79.4 Pabbatānaṁ guhāsu vāti.
mnd16:79.5 Pabbatāyeva pabbatā, kandarāyeva kandarā, giriguhāyeva giriguhā.
mnd16:79.6 Pabbatantarikāyo vuccanti pabbatapabbhārāti—
mnd16:79.7 pabbatānaṁ guhāsu vā.
mnd16:80.1 Tenāha thero sāriputto—
mnd16:81.1 “Bhikkhuno vijigucchato,
mnd16:81.2 bhajato rittamāsanaṁ;
mnd16:81.3 Rukkhamūlaṁ susānaṁ vā,
mnd16:81.4 pabbatānaṁ guhāsu vā”ti.
mnd16:82.1 Uccāvacesu sayanesu,
mnd16:82.2 kīvanto tattha bheravā;
mnd16:82.3 Ye hi bhikkhu na vedheyya,
mnd16:82.4 nigghose sayanāsane.
mnd16:83.1 Uccāvacesu sayanesūti.
mnd16:83.2 Uccāvacesūti uccāvacesu hīnappaṇītesu chekapāpakesu.
mnd16:83.3 Sayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhāti—
mnd16:83.4 uccāvacesu sayanesu.
mnd16:83.5 Kīvanto tattha bheravāti.
mnd16:83.6 Kīvantoti kīvanto kūjanto nadanto saddaṁ karonto.
mnd16:83.7 Atha vā kīvantoti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā te.
mnd16:83.8 Bheravāti sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vāti—
mnd16:83.9 kīvanto tattha bheravā.
mnd16:84.1 Ye hi bhikkhu na vedheyyāti.
mnd16:84.2 Ye hīti ye hi bherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya nappavedheyya na sampavedheyya na taseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī, pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
mnd16:84.3 ye hi bhikkhu na vedheyya.
mnd16:85.1 Nigghose sayanāsaneti.
mnd16:85.2 Appasadde appanigghose vijanavāte manussarāhasseyyake paṭisallānasāruppe senāsaneti—
mnd16:85.3 nigghose sayanāsane.
mnd16:86.1 Tenāha thero sāriputto—
mnd16:87.1 “Uccāvacesu sayanesu,
mnd16:87.2 kīvanto tattha bheravā;
mnd16:87.3 Ye hi bhikkhu na vedheyya,
mnd16:87.4 nigghose sayanāsane”ti.
mnd16:88.1 Kati parissayā loke,
mnd16:88.2 gacchato agataṁ disaṁ;
mnd16:88.3 Ye bhikkhu abhisambhave,
mnd16:88.4 pantamhi sayanāsane.
mnd16:89.1 Kati parissayā loketi.
mnd16:89.2 Katīti kati kittakā kīvatakā kīvabahukā.
mnd16:89.3 Parissayāti dve parissayā—
mnd16:89.4 pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca.
mnd16:89.5 Katame pākaṭaparissayā?
mnd16:89.6 Sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī ahī vicchikā satapadī, corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā, cakkhurogo sotarogo ghānarogo jivhārogo kāyarogo sīsarogo kaṇṇarogo mukharogo dantarogo kāso sāso pināso ḍāho jaro kucchirogo mucchā pakkhandikā sūlā visūcikā kuṭṭhaṁ gaṇḍo kilāso soso apamāro daddu kaṇḍu kacchu rakhasā vitacchikā lohitaṁ pittaṁ madhumeho aṁsā piḷakā bhagandalā, pittasamuṭṭhānā ābādhā …pe…
mnd16:89.7 sītaṁ uṇhaṁ jighacchā pipāsā uccāro passāvo ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassā—
mnd16:89.8 ime vuccanti pākaṭaparissayā.
mnd16:90.1 Katame paṭicchannaparissayā?
mnd16:90.2 Kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ kāmacchandanīvaraṇaṁ byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ vicikicchānīvaraṇaṁ rāgo doso moho kodho upanāho makkho paḷāso issā macchariyaṁ māyā sāṭheyyaṁ thambho sārambho māno atimāno mado pamādo, sabbe kilesā sabbe duccaritā sabbe darathā sabbe pariḷāhā sabbe santāpā sabbākusalābhisaṅkhārā—
mnd16:90.3 ime vuccanti paṭicchannaparissayā.
mnd16:91.1 Parissayāti kenaṭṭhena parissayā?
mnd16:91.2 Parisahantīti parissayā, parihānāya saṁvattantīti parissayā, tatrāsayāti parissayā.
mnd16:92.1 Kathaṁ parisahantīti parissayā?
mnd16:92.2 Te parissayā taṁ puggalaṁ sahanti parisahanti abhibhavanti ajjhottharanti pariyādiyanti maddanti.
mnd16:92.3 Evaṁ parisahantīti—
mnd16:92.4 parissayā.
mnd16:93.1 Kathaṁ parihānāya saṁvattantīti parissayā?
mnd16:93.2 Te parissayā kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.
mnd16:93.3 Katamesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ?
mnd16:93.4 Sammāpaṭipadāya anulomapaṭipadāya apaccanīkapaṭipadāya aviruddhapaṭipadāya anvatthapaṭipadāya dhammānudhammapaṭipadāya sīlesu paripūrakāritāya indriyesu guttadvāratāya bhojane mattaññutāya jāgariyānuyogassa satisampajaññassa catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogassa catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogassa—
mnd16:93.5 imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ antarāyāya parihānāya saṁvattanti.
mnd16:93.6 Evaṁ parihānāya saṁvattantīti—
mnd16:93.7 parissayā.
mnd16:94.1 Kathaṁ tatrāsayāti parissayā?
mnd16:94.2 Tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayā.
mnd16:94.3 Yathā bile bilāsayā pāṇā sayanti, dake dakāsayā pāṇā sayanti, vane vanāsayā pāṇā sayanti, rukkhe rukkhāsayā pāṇā sayanti;
mnd16:94.4 evamevaṁ tatthete pāpakā akusalā dhammā uppajjanti attabhāvasannissayāti.
mnd16:94.5 Evampi tatrāsayāti—
mnd16:94.6 parissayā.
mnd16:95.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd16:96.1 “Sāntevāsiko, bhikkhave, bhikkhu sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati.
mnd16:96.2 Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharati?
mnd16:96.3 Idha, bhikkhave, bhikkhuno cakkhunā rūpaṁ disvā uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
mnd16:96.4 Tasmā sāntevāsikoti vuccati.
mnd16:96.5 Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
mnd16:96.6 Tasmā sācariyakoti vuccati.
mnd16:97.1 Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhuno sotena saddaṁ sutvā …pe…
mnd16:97.2 ghānena gandhaṁ ghāyitvā …
mnd16:97.3 jivhāya rasaṁ sāyitvā …
mnd16:97.4 kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …
mnd16:97.5 manasā dhammaṁ viññāya uppajjanti pāpakā akusalā dhammā sarasaṅkappā saṁyojaniyā, tyassa anto vasanti anvāssavanti pāpakā akusalā dhammāti.
mnd16:97.6 Tasmā sāntevāsikoti vuccati.
mnd16:97.7 Te naṁ samudācaranti, samudācaranti naṁ pāpakā akusalā dhammāti.
mnd16:97.8 Tasmā sācariyakoti vuccati.
mnd16:97.9 Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.
mnd16:97.10 Evampi tatrāsayāti—
mnd16:97.11 parissayā.
mnd16:98.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd16:99.1 “Tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.
mnd16:99.2 Katame tayo?
mnd16:99.3 Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko;
mnd16:99.4 doso, bhikkhave …pe…
mnd16:99.5 moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.
mnd16:99.6 Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.
mnd16:100.1 Anatthajanano lobho,
mnd16:100.2 lobho cittappakopano;
mnd16:100.3 Bhayamantarato jātaṁ,
mnd16:100.4 taṁ jano nāvabujjhati.
mnd16:101.1 Luddho atthaṁ na jānāti,
mnd16:101.2 luddho dhammaṁ na passati;
mnd16:101.3 Andhantamaṁ tadā hoti,
mnd16:101.4 yaṁ lobho sahate naraṁ.
mnd16:102.1 Anatthajanano doso,
mnd16:102.2 doso cittappakopano;
mnd16:102.3 Bhayamantarato jātaṁ,
mnd16:102.4 taṁ jano nāvabujjhati.
mnd16:103.1 Kuddho atthaṁ na jānāti,
mnd16:103.2 kuddho dhammaṁ na passati;
mnd16:103.3 Andhantamaṁ tadā hoti,
mnd16:103.4 yaṁ doso sahate naraṁ.
mnd16:104.1 Anatthajanano moho,
mnd16:104.2 moho cittappakopano;
mnd16:104.3 Bhayamantarato jātaṁ,
mnd16:104.4 taṁ jano nāvabujjhati.
mnd16:105.1 Mūḷho atthaṁ na jānāti,
mnd16:105.2 mūḷho dhammaṁ na passati;
mnd16:105.3 Andhantamaṁ tadā hoti,
mnd16:105.4 yaṁ moho sahate naran”ti.
mnd16:106.1 Evampi tatrāsayāti—
mnd16:106.2 parissayā.
mnd16:106.3 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd16:107.1 “Tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
mnd16:107.2 Katame tayo?
mnd16:107.3 Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya;
mnd16:107.4 doso kho, mahārāja …pe…
mnd16:107.5 moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.
mnd16:107.6 Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāyāti.
mnd16:108.1 Lobho doso ca moho ca,
mnd16:108.2 purisaṁ pāpacetasaṁ;
mnd16:108.3 Hiṁsanti attasambhūtā,
mnd16:108.4 tacasāraṁva samphalan”ti.
mnd16:109.1 Evampi tatrāsayāti—
mnd16:109.2 parissayā.
mnd16:110.1 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd16:111.1 “Rāgo ca doso ca itonidānā,
mnd16:111.2 Aratī ratī lomahaṁso itojā;
mnd16:111.3 Ito samuṭṭhāya manovitakkā,
mnd16:111.4 Kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.
mnd16:112.1 Evampi tatrāsayāti—
mnd16:112.2 parissayā.
mnd16:112.3 Loketi manussaloketi—
mnd16:112.4 kati parissayā loke.
mnd16:113.1 Gacchato agataṁ disanti.
mnd16:113.2 Agatā disā vuccati amataṁ nibbānaṁ.
mnd16:113.3 Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
mnd16:113.4 Agatapubbā sā disā na sā disā gatapubbā iminā dīghena addhunā.
mnd16:114.1 “Samatittikaṁ anavasesaṁ,
mnd16:114.2 Telapattaṁ yathā parihareyya;
mnd16:114.3 Evaṁ sacittamanurakkhe,
mnd16:114.4 Patthayāno disaṁ agatapubbaṁ”.
mnd16:115.1 Agatapubbaṁ disaṁ vajato gacchato abhikkamatoti—
mnd16:115.2 gacchato agataṁ disaṁ.
mnd16:116.1 Ye bhikkhu abhisambhaveti.
mnd16:116.2 Yeti ye parissaye abhisambhaveyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—
mnd16:116.3 ye bhikkhu abhisambhave.
mnd16:117.1 Pantamhi sayanāsaneti.
mnd16:117.2 Ante pante pariyante selante vā vanante vā nadante vā udakante vā yattha na kasīyati na vapīyati, janantaṁ atikkamitvā manussānaṁ anupacāre senāsaneti—
mnd16:117.3 pantamhi sayanāsane.
mnd16:118.1 Tenāha thero sāriputto—
mnd16:119.1 “Kati parissayā loke,
mnd16:119.2 gacchato agataṁ disaṁ;
mnd16:119.3 Ye bhikkhu abhisambhave,
mnd16:119.4 pantamhi sayanāsane”ti.
mnd16:120.1 Kyāssa byappathayo assu,
mnd16:120.2 kyāssassu idha gocarā;
mnd16:120.3 Kāni sīlabbatānāssu,
mnd16:120.4 pahitattassa bhikkhuno.
mnd16:121.1 Kyāssa byappathayo assūti.
mnd16:121.2 Kīdisena byappathena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti vacīpārisuddhiṁ pucchati.
mnd16:121.3 Katamā vacīpārisuddhi?
mnd16:121.4 Idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.
mnd16:121.5 Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti, ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya, iti bhinnānaṁ vā sandhātā, sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
mnd16:121.6 Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti;
mnd16:121.7 yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
mnd16:121.8 Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.
mnd16:121.9 Catūhi vacīsucaritehi samannāgato catudosāpagataṁ vācaṁ bhāsati, bāttiṁsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati.
mnd16:121.10 Dasa kathāvatthūni katheti, seyyathidaṁ—
mnd16:121.11 appicchakathaṁ santuṭṭhikathaṁ pavivekakathaṁ asaṁsaggakathaṁ vīriyārambhakathaṁ sīlakathaṁ samādhikathaṁ paññākathaṁ vimuttikathaṁ vimuttiñāṇadassanakathaṁ satipaṭṭhānakathaṁ sammappadhānakathaṁ iddhipādakathaṁ indriyakathaṁ balakathaṁ bojjhaṅgakathaṁ maggakathaṁ phalakathaṁ nibbānakathaṁ katheti.
mnd16:121.12 Vācāya yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṁvuto—
mnd16:121.13 ayaṁ vacīpārisuddhi.
mnd16:121.14 Edisāya vacīpārisuddhiyā samannāgato assāti—
mnd16:121.15 kyāssa byappathayo assu.
mnd16:122.1 Kyāssassu idha gocarāti.
mnd16:122.2 Kīdisena gocarena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti gocaraṁ pucchati.
mnd16:122.3 Atthi gocaro, atthi agocaro.
mnd16:123.1 Katamo agocaro?
mnd16:123.2 Idhekacco vesiyāgocaro vā hoti, vidhavāgocaro vā hoti, thullakumārīgocaro vā hoti, paṇḍakagocaro vā hoti, bhikkhunīgocaro vā hoti, pānāgāragocaro vā hoti, saṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena.
mnd16:123.3 Yāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni aphāsukāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—
mnd16:123.4 ayaṁ vuccati agocaro.
mnd16:124.1 Atha vā antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati, hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārikāyo olokento, kumārake olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—
mnd16:124.2 ayampi vuccati agocaro.
mnd16:125.1 Atha vā cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.
mnd16:125.2 Yatvādhikaraṇamenaṁ …pe…
mnd16:125.3 manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhā domanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa na saṁvarāya paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ manindriye na saṁvaraṁ āpajjati—
mnd16:125.4 ayampi vuccati agocaro.
mnd16:126.1 Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
mnd16:126.2 naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyutto hoti—
mnd16:126.3 ayampi vuccati agocaro.
mnd16:127.1 Pañcapi kāmaguṇā agocarā.
mnd16:127.2 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd16:127.3 “mā, bhikkhave, agocare caratha paravisaye.
mnd16:127.4 Agocare, bhikkhave, carataṁ paravisaye lacchati māro otāraṁ, lacchati māro ārammaṇaṁ.
mnd16:127.5 Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo?
mnd16:127.6 Yadidaṁ pañca kāmaguṇā.
mnd16:127.7 Katame pañca?
mnd16:127.8 Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
mnd16:127.9 sotaviññeyyā saddā …
mnd16:127.10 ghānaviññeyyā gandhā …
mnd16:127.11 jivhāviññeyyā rasā …
mnd16:127.12 kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
mnd16:127.13 Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno agocaro paravisayo”—
mnd16:127.14 ayampi vuccati agocaro.
mnd16:128.1 Katamo gocaro?
mnd16:128.2 Idha bhikkhu na vesiyāgocaro hoti, na vidhavāgocaro hoti, na thullakumārīgocaro hoti, na paṇḍakagocaro hoti, na bhikkhunīgocaro hoti, na pānāgāragocaro hoti, asaṁsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena saṁsaggena.
mnd16:128.3 Yāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ, tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati—
mnd16:128.4 ayampi vuccati gocaro.
mnd16:129.1 Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati, na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento …pe…
mnd16:129.2 na disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati—
mnd16:129.3 ayampi vuccati gocaro.
mnd16:130.1 Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti …pe…
mnd16:130.2 manindriye saṁvaraṁ āpajjati—
mnd16:130.3 ayampi vuccati gocaro.
mnd16:131.1 Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
mnd16:131.2 naccaṁ gītaṁ vāditaṁ …pe… anīkadassanaṁ iti vā iti, evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti—
mnd16:131.3 ayampi vuccati gocaro.
mnd16:132.1 Cattāropi satipaṭṭhānā gocaro.
mnd16:132.2 Vuttañhetaṁ bhagavatā—
mnd16:132.3 “gocare, bhikkhave, caratha sake pettike visaye.
mnd16:132.4 Gocare, bhikkhave, carataṁ sake pettike visaye na lacchati māro otāraṁ, na lacchati māro ārammaṇaṁ.
mnd16:132.5 Ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo?
mnd16:132.6 Yadidaṁ cattāro satipaṭṭhānā.
mnd16:132.7 Katame cattāro?
mnd16:132.8 Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati,
mnd16:132.9 vedanāsu …pe…
mnd16:132.10 citte …pe…
mnd16:132.11 dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
mnd16:132.12 Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo—
mnd16:132.13 ayampi vuccati gocaro.
mnd16:132.14 Edisena gocarena samannāgato assā”ti—
mnd16:132.15 kyāssassu idha gocarā.
mnd16:133.1 Kāni sīlabbatānāssūti.
mnd16:133.2 Kīdisena sīlabbatena samannāgato assa kiṁsaṇṭhitena kiṁpakārena kiṁpaṭibhāgenāti sīlabbatapārisuddhiṁ pucchati.
mnd16:133.3 Katamā sīlabbatapārisuddhi?
mnd16:133.4 Atthi sīlañceva vatañca, atthi vataṁ na sīlaṁ.
mnd16:133.5 Katamaṁ sīlañceva vatañca?
mnd16:133.6 Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
mnd16:133.7 Yo tattha saññamo saṁvaro avītikkamo—
mnd16:133.8 idaṁ sīlaṁ.
mnd16:133.9 Yaṁ samādānaṁ—
mnd16:133.10 taṁ vataṁ.
mnd16:133.11 Saṁvaraṭṭhena sīlaṁ, samādānaṭṭhena vataṁ—
mnd16:133.12 idaṁ vuccati sīlañceva vatañca.
mnd16:134.1 Katamaṁ vataṁ na sīlaṁ?
mnd16:134.2 Aṭṭha dhutaṅgāni—
mnd16:134.3 āraññikaṅgaṁ, piṇḍapātikaṅgaṁ, paṁsukūlikaṅgaṁ, tecīvarikaṅgaṁ, sapadānacārikaṅgaṁ, khalupacchābhattikaṅgaṁ, nesajjikaṅgaṁ, yathāsanthatikaṅgaṁ—
mnd16:134.4 idaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ.
mnd16:134.5 Vīriyasamādānampi vuccati vataṁ na sīlaṁ.
mnd16:134.6 Kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ, yaṁ taṁ purisathāmena purisabalena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatīti—
mnd16:134.7 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd16:134.8 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ.
mnd16:135.1 “Nāsissaṁ na pivissāmi,
mnd16:135.2 vihārato na nikkhame;
mnd16:135.3 Napi passaṁ nipātessaṁ,
mnd16:135.4 taṇhāsalle anūhate”ti.
mnd16:136.1 Cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd16:136.2 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ na sīlaṁ.
mnd16:136.3 Na tāvāhaṁ imaṁ pallaṅkaṁ bhindissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti—
mnd16:136.4 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd16:136.5 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd16:136.6 Na tāvāhaṁ imamhā āsanā vuṭṭhahissāmi …
mnd16:136.7 na tāvāhaṁ imamhā caṅkamā orohissāmi …
mnd16:136.8 vihārā nikkhamissāmi …
mnd16:136.9 aḍḍhayogā nikkhamissāmi …
mnd16:136.10 pāsādā nikkhamissāmi …
mnd16:136.11 hammiyā …
mnd16:136.12 guhāya …
mnd16:136.13 leṇā …
mnd16:136.14 kuṭiyā …
mnd16:136.15 kūṭāgārā …
mnd16:136.16 aṭṭā …
mnd16:136.17 māḷā …
mnd16:136.18 uddaṇḍā …
mnd16:136.19 upaṭṭhānasālāya …
mnd16:136.20 maṇḍapā …
mnd16:136.21 rukkhamūlā nikkhamissāmi yāva me na anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccissatīti—
mnd16:136.22 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd16:136.23 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd16:136.24 Imasmiññeva pubbaṇhasamayaṁ ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—
mnd16:136.25 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd16:136.26 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ.
mnd16:136.27 Imasmiññeva majjhanhikasamayaṁ …
mnd16:136.28 sāyanhasamayaṁ …
mnd16:136.29 purebhattaṁ …
mnd16:136.30 pacchābhattaṁ …
mnd16:136.31 purimayāmaṁ …
mnd16:136.32 majjhimayāmaṁ …
mnd16:136.33 pacchimayāmaṁ …
mnd16:136.34 kāḷe …
mnd16:136.35 juṇhe …
mnd16:136.36 vasse …
mnd16:136.37 hemante …
mnd16:136.38 gimhe …
mnd16:136.39 purime vayokhandhe …
mnd16:136.40 majjhime vayokhandhe …
mnd16:136.41 pacchime vayokhandhe ariyadhammaṁ āharissāmi samāharissāmi adhigacchissāmi phassayissāmi sacchikarissāmīti—
mnd16:136.42 cittaṁ paggaṇhāti padahati.
mnd16:136.43 Evarūpampi vīriyasamādānaṁ vuccati vataṁ, na sīlaṁ—
mnd16:136.44 ayaṁ sīlabbatapārisuddhi.
mnd16:136.45 Edisāya sīlabbatapārisuddhiyā samannāgato assāti—
mnd16:136.46 kāni sīlabbatānāssu.
mnd16:137.1 Pahitattassa bhikkhunoti.
mnd16:137.2 Pahitattassāti āraddhavīriyassa thāmagatassa daḷhaparakkamassa anikkhittacchandassa anikkhittadhurassa kusalesu dhammesu.
mnd16:137.3 Atha vā pesitattassa yassatthāya pesito attatthe ca ñāye ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca.
mnd16:137.4 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti pesitattassa,
mnd16:137.5 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti pesitattassa,
mnd16:137.6 “sabbe dhammā anattā”ti pesitattassa,
mnd16:137.7 “avijjāpaccayā saṅkhārā”ti pesitattassa …pe…
mnd16:137.8 “jātipaccayā jarāmaraṇan”ti pesitattassa,
mnd16:137.9 “avijjānirodhā saṅkhāranirodho”ti pesitattassa …pe…
mnd16:137.10 “jātinirodhā jarāmaraṇanirodho”ti pesitattassa,
mnd16:137.11 “idaṁ dukkhan”ti pesitattassa …pe…
mnd16:137.12 “ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa,
mnd16:137.13 “ime āsavā”ti pesitattassa …pe…
mnd16:137.14 “ayaṁ āsavanirodhagāminī paṭipadā”ti pesitattassa,
mnd16:137.15 “ime dhammā abhiññeyyā”ti pesitattassa …pe…
mnd16:137.16 “ime dhammā sacchikātabbā”ti pesitattassa,
mnd16:137.17 channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa,
mnd16:137.18 pañcannaṁ upādānakkhandhānaṁ …
mnd16:137.19 catunnaṁ mahābhūtānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pesitattassa,
mnd16:137.20 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti pesitattassa.
mnd16:137.21 Bhikkhunoti puthujjanakalyāṇakassa vā bhikkhuno sekkhassa vā bhikkhunoti—
mnd16:137.22 pahitattassa bhikkhuno.
mnd16:138.1 Tenāha thero sāriputto—
mnd16:139.1 “Kyāssa byappathayo assu,
mnd16:139.2 kyāssassu idha gocarā;
mnd16:139.3 Kāni sīlabbatānāssu,
mnd16:139.4 pahitattassa bhikkhuno”ti.
mnd16:140.1 Kaṁ so sikkhaṁ samādāya,
mnd16:140.2 ekodi nipako sato;
mnd16:140.3 Kammāro rajatasseva,
mnd16:140.4 niddhame malamattano.
mnd16:141.1 Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti kaṁ so sikkhaṁ ādāya samādāya ādiyitvā samādiyitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti—
mnd16:141.2 kaṁ so sikkhaṁ samādāya.
mnd16:142.1 Ekodi nipako satoti.
mnd16:142.2 Ekodīti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ …pe…
mnd16:142.3 sammāsamādhi.
mnd16:142.4 Nipakoti nipako paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.
mnd16:142.5 Satoti catūhi kāraṇehi sato—
mnd16:142.6 kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,
mnd16:142.7 vedanāsu …pe…
mnd16:142.8 citte …pe…
mnd16:142.9 dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato.
mnd16:142.10 So vuccati satoti—
mnd16:142.11 sato.
mnd16:142.12 Kaṁ so sikkhaṁ samādāyāti adhisīlasikkhaṁ pucchati.
mnd16:142.13 Ekodīti adhicittasikkhaṁ pucchati.
mnd16:142.14 Nipakoti adhipaññāsikkhaṁ pucchati.
mnd16:142.15 Satoti pārisuddhiṁ pucchatīti—
mnd16:142.16 kaṁ so sikkhaṁ samādāya, ekodi nipako sato.
mnd16:143.1 Kammāro rajatasseva, niddhame malamattanoti.
mnd16:143.2 Kammāro vuccati suvaṇṇakāro, rajataṁ vuccati jātarūpaṁ.
mnd16:143.3 Yathā suvaṇṇakāro jātarūpassa oḷārikampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, majjhimakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati, sukhumakampi malaṁ dhamati sandhamati niddhamati;
mnd16:143.4 evamevaṁ bhikkhu attano oḷārikepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti, majjhimakepi kilese … sukhumakepi kilese dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
mnd16:144.1 Atha vā bhikkhu attano rāgamalaṁ dosamalaṁ mohamalaṁ mānamalaṁ diṭṭhimalaṁ kilesamalaṁ duccaritamalaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
mnd16:145.1 Atha vā sammādiṭṭhiyā micchādiṭṭhiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
mnd16:145.2 Sammāsaṅkappena micchāsaṅkappaṁ …pe…
mnd16:145.3 sammāvācāya micchāvācaṁ …
mnd16:145.4 sammākammantena micchākammantaṁ …
mnd16:145.5 sammāājīvena micchāājīvaṁ …
mnd16:145.6 sammāvāyāmena micchāvāyāmaṁ …
mnd16:145.7 sammāsatiyā micchāsatiṁ …
mnd16:145.8 sammāsamādhinā micchāsamādhiṁ …
mnd16:145.9 sammāñāṇena micchāñāṇaṁ …
mnd16:145.10 sammāvimuttiyā micchāvimuttiṁ dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
mnd16:146.1 Atha vā ariyena aṭṭhaṅgikena maggena sabbe kilese sabbe duccarite sabbe darathe sabbe pariḷāhe sabbe santāpe sabbākusalābhisaṅkhāre dhamati sandhamati niddhamati pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gametīti—
mnd16:146.2 kammāro rajatasseva niddhame malamattano.
mnd16:147.1 Tenāha thero sāriputto—
mnd16:148.1 “Kaṁ so sikkhaṁ samādāya,
mnd16:148.2 ekodi nipako sato;
mnd16:148.3 Kammāro rajatasseva,
mnd16:148.4 niddhame malamattano”ti.
mnd16:149.1 Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu,
mnd16:149.2 (sāriputtāti bhagavā)
mnd16:149.3 Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve;
mnd16:149.4 Sambodhikāmassa yathānudhammaṁ,
mnd16:149.5 Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ.
mnd16:150.1 Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsūti.
mnd16:150.2 Vijigucchamānassāti jātiyā vijigucchamānassa, jarāya … byādhinā … maraṇena … sokehi … paridevehi … dukkhehi … domanassehi … upāyāsehi …pe…
mnd16:150.3 diṭṭhibyasanena dukkhena vijigucchamānassa aṭṭīyamānassa harāyamānassāti—
mnd16:150.4 vijigucchamānassa.
mnd16:150.5 Yadidaṁ phāsūti yaṁ phāsuvihāraṁ taṁ kathayissāmi.
mnd16:150.6 Katamo phāsuvihāro?
mnd16:150.7 Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nibbānañca nibbānagāminī ca paṭipadā—
mnd16:150.8 ayaṁ phāsuvihāroti—
mnd16:150.9 vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu.
mnd16:151.1 Sāriputtāti bhagavāti.
mnd16:151.2 Taṁ theraṁ nāmenālapati.
mnd16:151.3 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.
mnd16:151.4 Api ca bhaggarāgoti bhagavā,
mnd16:151.5 bhaggadosoti bhagavā,
mnd16:151.6 bhaggamohoti bhagavā,
mnd16:151.7 bhaggamānoti bhagavā,
mnd16:151.8 bhaggadiṭṭhīti bhagavā,
mnd16:151.9 bhaggakaṇḍakoti bhagavā,
mnd16:151.10 bhaggakilesoti bhagavā,
mnd16:151.11 bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā,
mnd16:151.12 bhavānaṁ antakaroti bhagavā,
mnd16:151.13 bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā;
mnd16:151.14 bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā,
mnd16:151.15 bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā,
mnd16:151.16 bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā,
mnd16:151.17 bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ āruppasamāpattīnanti bhagavā,
mnd16:151.18 bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhiññāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā,
mnd16:151.19 bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā,
mnd16:151.20 bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā,
mnd16:151.21 bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā;
mnd16:151.22 bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ;
mnd16:151.23 vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd16:151.24 sāriputtāti bhagavā.
mnd16:152.1 Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato veti.
mnd16:152.2 Āsanaṁ vuccati yattha nisīdati—
mnd16:152.3 mañco pīṭhaṁ bhisi taṭṭikā cammakhaṇḍo tiṇasanthāro paṇṇasanthāro palālasanthāro.
mnd16:152.4 Sayanaṁ vuccati senāsanaṁ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhā.
mnd16:152.5 Taṁ sayanāsanaṁ asappāyarūpadassanena rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ, asappāyasaddassavanena …pe…
mnd16:152.6 asappāyehi pañcahi kāmaguṇehi rittaṁ vivittaṁ pavivittaṁ.
mnd16:152.7 Taṁ sayanāsanaṁ sevato nisevato saṁsevato paṭisevatoti—
mnd16:152.8 rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve.
mnd16:153.1 Sambodhikāmassa yathānudhammanti.
mnd16:153.2 Sambodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṁ paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ …pe…
mnd16:153.3 dhammavicayasambojjhaṅgo vīmaṁsā vipassanā sammādiṭṭhi.
mnd16:153.4 Taṁ sambodhiṁ bujjhitukāmassa anubujjhitukāmassa paṭibujjhitukāmassa sambujjhitukāmassa adhigantukāmassa phassitukāmassa sacchikātukāmassāti—
mnd16:153.5 sambodhikāmassa.
mnd16:154.1 Yathānudhammanti katame bodhiyā anudhammā?
mnd16:154.2 Sammāpaṭipadā anulomapaṭipadā apaccanīkapaṭipadā aviruddhapaṭipadā anvatthapaṭipadā dhammānudhammapaṭipadā sīlesu paripūrakāritā indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satisampajaññaṁ—
mnd16:154.3 ime vuccanti bodhiyā anudhammā.
mnd16:154.4 Atha vā catunnaṁ maggānaṁ pubbabhāge vipassanā—
mnd16:154.5 ime vuccanti bodhiyā anudhammāti—
mnd16:154.6 sambodhikāmassa yathānudhammaṁ.
mnd16:155.1 Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānanti.
mnd16:155.2 Tanti bodhiyā anudhammaṁ.
mnd16:155.3 Pavakkhāmīti pavakkhāmi ācikkhissāmi desessāmi paññapessāmi paṭṭhapessāmi vivarissāmi vibhajissāmi uttānīkarissāmi pakāsissāmi.
mnd16:155.4 Yathā pajānanti yathā pajānaṁ yathā pajānanto ājānanto vijānanto paṭivijānanto paṭivijjhanto na itihitihaṁ na itikirāya na paramparāya na piṭakasampadāya na takkahetu na nayahetu na ākāraparivitakkena na diṭṭhinijjhānakkhantiyā sāmaṁ sayamabhiññātaṁ attapaccakkhaṁ dhammaṁ, taṁ kathayissāmīti—
mnd16:155.5 taṁ te pavakkhāmi yathā pajānaṁ.
mnd16:156.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:157.1 “Vijigucchamānassa yadidaṁ phāsu,
mnd16:157.2 (sāriputtāti bhagavā)
mnd16:157.3 Rittāsanaṁ sayanaṁ sevato ve;
mnd16:157.4 Sambodhikāmassa yathānudhammaṁ,
mnd16:157.5 Taṁ te pavakkhāmi yathā pajānan”ti.
mnd16:158.1 Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye,
mnd16:158.2 Bhikkhu sato sapariyantacārī;
mnd16:158.3 Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ,
mnd16:158.4 Manussaphassānaṁ catuppadānaṁ.
mnd16:159.1 Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāyeti.
mnd16:159.2 Dhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī.
mnd16:159.3 Dhīro pañcannaṁ bhayānaṁ na bhāyeyya na taseyya na santaseyya na uttaseyya na parittaseyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
mnd16:159.4 pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye.
mnd16:160.1 Bhikkhu sato sapariyantacārīti.
mnd16:160.2 Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu sekkho vā bhikkhu.
mnd16:160.3 Satoti catūhi kāraṇehi sato—
mnd16:160.4 kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato,
mnd16:160.5 vedanāsu …pe…
mnd16:160.6 citte …
mnd16:160.7 dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānaṁ bhāvento sato—
mnd16:160.8 so vuccati sato.
mnd16:160.9 Sapariyantacārīti cattāro pariyantā—
mnd16:160.10 sīlasaṁvarapariyanto, indriyasaṁvarapariyanto, bhojane mattaññutāpariyanto, jāgariyānuyogapariyanto.
mnd16:161.1 Katamo sīlasaṁvarapariyanto?
mnd16:161.2 Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
mnd16:161.3 Antopūtibhāvaṁ paccavekkhamāno anto sīlasaṁvarapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—
mnd16:161.4 ayaṁ sīlasaṁvarapariyanto.
mnd16:162.1 Katamo indriyasaṁvarapariyanto?
mnd16:162.2 Idha bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
mnd16:162.3 Yatvādhikaraṇamenaṁ …pe…
mnd16:162.4 cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.
mnd16:162.5 Sotena saddaṁ sutvā … ghānena gandhaṁ ghāyitvā … jivhāya rasaṁ sāyitvā … kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā … manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
mnd16:162.6 Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ susaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā nānvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.
mnd16:162.7 Ādittapariyāyaṁ paccavekkhamāno anto indriyasaṁvarapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—
mnd16:162.8 ayaṁ indriyasaṁvarapariyanto.
mnd16:163.1 Katamo bhojane mattaññutāpariyanto?
mnd16:163.2 Idha bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.
mnd16:163.3 Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.
mnd16:163.4 Akkhabbhañjanavaṇapaṭicchādanaputtamaṁsūpamaṁ paccavekkhamāno anto bhojane mattaññutāpariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—
mnd16:163.5 ayaṁ bhojane mattaññutāpariyanto.
mnd16:164.1 Katamo jāgariyānuyogapariyanto?
mnd16:164.2 Idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti.
mnd16:164.3 Bhaddekarattavihāraṁ paccavekkhamāno anto jāgariyānuyogapariyante carati, mariyādaṁ na bhindati—
mnd16:164.4 ayaṁ jāgariyānuyogapariyantoti—
mnd16:164.5 bhikkhu sato sapariyantacārī.
mnd16:165.1 Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānanti.
mnd16:165.2 Ḍaṁsā vuccanti piṅgalamakkhikāyo.
mnd16:165.3 Adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo.
mnd16:165.4 Kiṅkāraṇā adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo?
mnd16:165.5 Tā uppatitvā uppatitvā khādanti;
mnd16:165.6 taṅkāraṇā adhipātakā vuccanti sabbāpi makkhikāyo.
mnd16:165.7 Sarīsapā vuccanti ahīti—
mnd16:165.8 ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ.
mnd16:166.1 Manussaphassānaṁ catuppadānanti.
mnd16:166.2 Manussaphassā vuccanti corā vā assu mānavā vā katakammā vā akatakammā vā.
mnd16:166.3 Te bhikkhuṁ pañhaṁ vā puccheyyuṁ vādaṁ vā āropeyyuṁ akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.
mnd16:166.4 Yo koci manussato upaghāto—
mnd16:166.5 manussaphasso.
mnd16:166.6 Catuppadānanti sīhā byagghā dīpī acchā taracchā kokā mahiṁsā hatthī.
mnd16:166.7 Te bhikkhuṁ maddeyyuṁ khādeyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.
mnd16:166.8 Catuppadato upaghāto yaṁ kiñci catuppadabhayanti—
mnd16:166.9 manussaphassānaṁ catuppadānaṁ.
mnd16:167.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:168.1 “Pañcannaṁ dhīro bhayānaṁ na bhāye,
mnd16:168.2 Bhikkhu sato sapariyantacārī;
mnd16:168.3 Ḍaṁsādhipātānaṁ sarīsapānaṁ,
mnd16:168.4 Manussaphassānaṁ catuppadānan”ti.
mnd16:169.1 Paradhammikānampi na santaseyya,
mnd16:169.2 Disvāpi tesaṁ bahubheravāni;
mnd16:169.3 Athāparāni abhisambhaveyya,
mnd16:169.4 Parissayāni kusalānuesī.
mnd16:170.1 Paradhammikānampi na santaseyya, disvāpi tesaṁ bahubheravānīti.
mnd16:170.2 Paradhammikā vuccanti satta sahadhammike ṭhapetvā ye keci buddhe dhamme saṅghe appasannā.
mnd16:170.3 Te bhikkhuṁ pañhaṁ vā puccheyyuṁ vādaṁ vā āropeyyuṁ akkoseyyuṁ paribhāseyyuṁ roseyyuṁ viroseyyuṁ hiṁseyyuṁ vihiṁseyyuṁ heṭheyyuṁ viheṭheyyuṁ ghāteyyuṁ upaghāteyyuṁ upaghātaṁ vā kareyyuṁ.
mnd16:170.4 Tesaṁ bahubherave passitvā vā suṇitvā vā na vedheyya na pavedheyya na sampavedheyya na taseyya na santaseyya na uttaseyya na parittaseyya na bhāyeyya na santāsaṁ āpajjeyya, abhīrū assa acchambhī anutrāsī apalāyī pahīnabhayabheravo vigatalomahaṁso vihareyyāti—
mnd16:170.5 paradhammikānampi na santaseyya disvāpi tesaṁ bahubheravāni.
mnd16:171.1 Athāparāni abhisambhaveyya, parissayāni kusalānuesīti.
mnd16:171.2 Athāparānipi atthi abhisambhotabbāni abhibhavitabbāni ajjhottharitabbāni pariyādiyitabbāni madditabbāni.
mnd16:171.3 Parissayāti dve parissayā—
mnd16:171.4 pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…
mnd16:171.5 evampi tatrāsayāti—
mnd16:171.6 parissayā.
mnd16:171.7 Kusalānuesīti sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ …pe…
mnd16:171.8 ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ esantena gavesantena pariyesantena parissayā abhisambhotabbā abhibhavitabbā ajjhottharitabbā pariyādiyitabbā madditabbāti—
mnd16:171.9 athāparāni abhisambhaveyya parissayāni kusalānuesī.
mnd16:172.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:173.1 “Paradhammikānampi na santaseyya,
mnd16:173.2 Disvāpi tesaṁ bahubheravāni;
mnd16:173.3 Athāparāni abhisambhaveyya,
mnd16:173.4 Parissayāni kusalānuesī”ti.
mnd16:174.1 Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho,
mnd16:174.2 Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya;
mnd16:174.3 So tehi phuṭṭho bahudhā anoko,
mnd16:174.4 Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyya.
mnd16:175.1 Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭhoti.
mnd16:175.2 Ātaṅkaphasso vuccati rogaphasso.
mnd16:175.3 Rogaphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa;
mnd16:175.4 cakkhurogena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa,
mnd16:175.5 sotarogena,
mnd16:175.6 ghānarogena,
mnd16:175.7 jivhārogena,
mnd16:175.8 kāyarogena …pe…
mnd16:175.9 ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assa.
mnd16:175.10 Khudā vuccati chātako.
mnd16:175.11 Chātakena phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—
mnd16:175.12 ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho.
mnd16:176.1 Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyyāti.
mnd16:176.2 Sītanti dvīhi kāraṇehi sītaṁ hoti—
mnd16:176.3 abbhantaradhātuppakopavasena vā sītaṁ hoti, bahiddhā utuvasena vā sītaṁ hoti.
mnd16:176.4 Uṇhanti dvīhi kāraṇehi uṇhaṁ hoti—
mnd16:176.5 abbhantaradhātuppakopavasena vā uṇhaṁ hoti, bahiddhā utuvasena vā uṇhaṁ hotīti—
mnd16:176.6 sītaṁ athuṇhaṁ.
mnd16:176.7 Adhivāsayeyyāti khamo assa sītassa uṇhassa jighacchāya pipāsāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ duruttānaṁ durāgatānaṁ vacanapathānaṁ uppannānaṁ sārīrikānaṁ vedanānaṁ dukkhānaṁ tibbānaṁ kharānaṁ kaṭukānaṁ asātānaṁ amanāpānaṁ pāṇaharānaṁ adhivāsakajātiko assāti—
mnd16:176.8 sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya.
mnd16:177.1 So tehi phuṭṭho bahudhā anokoti.
mnd16:177.2 So tehīti ātaṅkaphassena ca khudāya ca sītena ca uṇhena ca phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—
mnd16:177.3 so tehi phuṭṭho.
mnd16:177.4 Bahudhāti anekavidhehi ākārehi phuṭṭho pareto samohito samannāgato assāti—
mnd16:177.5 so tehi phuṭṭho bahudhā.
mnd16:177.6 Anokoti abhisaṅkhārasahagataviññāṇassa okāsaṁ na karotītipi—
mnd16:177.7 anoko.
mnd16:177.8 Atha vā kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa okāsaṁ na karotītipi—
mnd16:177.9 anokoti—
mnd16:177.10 so tehi phuṭṭho bahudhā anoko.
mnd16:178.1 Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti.
mnd16:178.2 Vīriyaparakkamo vuccati yo cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī appaṭivānī thāmo dhiti asithilaparakkamatā anikkhittacchandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ sammāvāyāmo.
mnd16:178.3 Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyāti.
mnd16:178.4 Vīriyaṁ parakkamaṁ daḷhaṁ kareyya thiraṁ kareyya, daḷhasamādāno assa avatthitasamādānoti—
mnd16:178.5 vīriyaṁ parakkamaṁ daḷhaṁ kareyya.
mnd16:179.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:180.1 “Ātaṅkaphassena khudāya phuṭṭho,
mnd16:180.2 Sītaṁ athuṇhaṁ adhivāsayeyya;
mnd16:180.3 So tehi phuṭṭho bahudhā anoko,
mnd16:180.4 Vīriyaparakkamaṁ daḷhaṁ kareyyā”ti.
mnd16:181.1 Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya,
mnd16:181.2 Mettāya phasse tasathāvarāni;
mnd16:181.3 Yadāvilattaṁ manaso vijaññā,
mnd16:181.4 Kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.
mnd16:182.1 Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyyāti.
mnd16:182.2 Theyyaṁ na kāreti idha bhikkhu adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato assa dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā vihareyyāti—
mnd16:182.3 theyyaṁ na kāre.
mnd16:182.4 Na musā bhaṇeyyāti idha bhikkhu musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato assa saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassāti—
mnd16:182.5 theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya.
mnd16:183.1 Mettāya phasse tasathāvarānīti.
mnd16:183.2 Mettāti yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṁ anudā anudāyanā anudāyitattaṁ hitesitā anukampā abyāpādo abyāpajjo adoso kusalamūlaṁ.
mnd16:183.3 Tasāti yesaṁ tasitā taṇhā appahīnā, yesañca bhayabheravā appahīnā.
mnd16:183.4 Kiṅkāraṇā vuccanti tasā?
mnd16:183.5 Te tasanti uttasanti paritasanti bhāyanti santāsaṁ āpajjanti;
mnd16:183.6 taṅkāraṇā vuccanti tasā.
mnd16:183.7 Thāvarāti yesaṁ tasitā taṇhā pahīnā, yesañca bhayabheravā pahīnā.
mnd16:183.8 Kiṅkāraṇā vuccanti thāvarā?
mnd16:183.9 Te na tasanti na uttasanti na paritasanti na bhāyanti santāsaṁ na āpajjanti;
mnd16:183.10 taṅkāraṇā vuccanti thāvarā.
mnd16:183.11 Mettāya phasse tasathāvarānīti.
mnd16:183.12 Tase ca thāvare ca mettāya phasseyya phareyya, mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihareyyāti—
mnd16:183.13 mettāya phasse tasathāvarāni.
mnd16:184.1 Yadāvilattaṁ manaso vijaññāti.
mnd16:184.2 Yadāti yadā.
mnd16:184.3 Manasoti yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.
mnd16:184.4 Kāyaduccaritena cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.
mnd16:184.5 Vacīduccaritena …pe…
mnd16:184.6 manoduccaritena …
mnd16:184.7 rāgena …
mnd16:184.8 dosena …
mnd16:184.9 mohena …
mnd16:184.10 kodhena …
mnd16:184.11 upanāhena …
mnd16:184.12 makkhena …
mnd16:184.13 paḷāsena …
mnd16:184.14 issāya …
mnd16:184.15 macchariyena …
mnd16:184.16 māyāya …
mnd16:184.17 sāṭheyyena …
mnd16:184.18 thambhena …
mnd16:184.19 sārambhena …
mnd16:184.20 mānena …
mnd16:184.21 atimānena …
mnd16:184.22 madena …
mnd16:184.23 pamādena …
mnd16:184.24 sabbakilesehi …
mnd16:184.25 sabbaduccaritehi …
mnd16:184.26 sabbadarathehi …
mnd16:184.27 sabbapariḷāhehi …
mnd16:184.28 sabbasantāpehi …
mnd16:184.29 sabbākusalābhisaṅkhārehi cittaṁ āvilaṁ hoti luḷitaṁ eritaṁ ghaṭṭitaṁ calitaṁ bhantaṁ avūpasantaṁ.
mnd16:184.30 Yadāvilattaṁ manaso vijaññāti.
mnd16:184.31 Cittassa āvilabhāvaṁ jāneyya ājāneyya vijāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—
mnd16:184.32 yadāvilattaṁ manaso vijaññā.
mnd16:185.1 Kaṇhassa pakkhoti vinodayeyyāti.
mnd16:185.2 Kaṇhoti yo so māro kaṇho adhipati antagu namuci pamattabandhu.
mnd16:185.3 Kaṇhassa pakkho mārapakkho mārapāso mārabaḷisaṁ mārāmisaṁ māravisayo māranivāso māragocaro mārabandhananti pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti.
mnd16:185.4 Evampi kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.
mnd16:185.5 Atha vā kaṇhassa pakkho mārapakkho akusalapakkho dukkhuddayo dukkhavipāko nirayasaṁvattaniko tiracchānayonisaṁvattaniko pettivisayasaṁvattanikoti pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti.
mnd16:185.6 Evampi kaṇhassa pakkhoti vinodayeyya.
mnd16:186.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:187.1 “Theyyaṁ na kāre na musā bhaṇeyya,
mnd16:187.2 Mettāya phasse tasathāvarāni;
mnd16:187.3 Yadāvilattaṁ manaso vijaññā,
mnd16:187.4 Kaṇhassa pakkhoti vinodayeyyā”ti.
mnd16:188.1 Kodhātimānassa vasaṁ na gacche,
mnd16:188.2 Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe;
mnd16:188.3 Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā,
mnd16:188.4 Addhā bhavanto abhisambhaveyya.
mnd16:189.1 Kodhātimānassa vasaṁ na gaccheti.
mnd16:189.2 Kodhoti yo cittassa āghāto paṭighāto …pe…
mnd16:189.3 caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa.
mnd16:189.4 Atimānoti idhekacco paraṁ atimaññati jātiyā vā gottena vā …pe… aññataraññatarena vā vatthunā.
mnd16:189.5 Kodhātimānassa vasaṁ na gaccheti.
mnd16:189.6 Kodhassa ca atimānassa ca vasaṁ na gaccheyya, kodhañca atimānañca pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
mnd16:189.7 kodhātimānassa vasaṁ na gacche.
mnd16:190.1 Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭheti.
mnd16:190.2 Katamaṁ kodhassa mūlaṁ?
mnd16:190.3 Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—
mnd16:190.4 idaṁ kodhassa mūlaṁ.
mnd16:190.5 Katamaṁ atimānassa mūlaṁ?
mnd16:190.6 Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—
mnd16:190.7 idaṁ atimānassa mūlaṁ.
mnd16:190.8 Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭheti.
mnd16:190.9 Kodhassa ca atimānassa ca mūlaṁ palikhaṇitvā uddharitvā samuddharitvā uppāṭayitvā samuppāṭayitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā tiṭṭheyya santiṭṭheyyāti—
mnd16:190.10 mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe.
mnd16:191.1 Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyāti.
mnd16:191.2 Athāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
mnd16:191.3 athāti.
mnd16:191.4 Piyāti dve piyā—
mnd16:191.5 sattā vā saṅkhārā vā.
mnd16:191.6 Katame sattā piyā?
mnd16:191.7 Idha yāssa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—
mnd16:191.8 ime sattā piyā.
mnd16:191.9 Katame saṅkhārā piyā?
mnd16:191.10 Manāpikā rūpā manāpikā saddā …
mnd16:191.11 gandhā …
mnd16:191.12 rasā …
mnd16:191.13 phoṭṭhabbā—
mnd16:191.14 ime saṅkhārā piyā.
mnd16:191.15 Appiyāti dve appiyā—
mnd16:191.16 sattā vā saṅkhārā vā.
mnd16:191.17 Katame sattā appiyā?
mnd16:191.18 Idha yāssa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā—
mnd16:191.19 ime sattā appiyā.
mnd16:191.20 Katame saṅkhārā appiyā?
mnd16:191.21 Amanāpikā rūpā amanāpikā saddā, gandhā …
mnd16:191.22 rasā …
mnd16:191.23 phoṭṭhabbā—
mnd16:191.24 ime saṅkhārā appiyā.
mnd16:191.25 Addhāti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyyānikavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—
mnd16:191.26 addhāti.
mnd16:191.27 Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyāti.
mnd16:191.28 Piyāppiyaṁ sātāsātaṁ sukhadukkhaṁ somanassadomanassaṁ iṭṭhāniṭṭhaṁ abhisambhavanto vā abhibhaveyya adhibhavanto vā abhisambhaveyyāti—
mnd16:191.29 athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā addhā bhavanto abhisambhaveyya.
mnd16:192.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:193.1 “Kodhātimānassa vasaṁ na gacche,
mnd16:193.2 Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe;
mnd16:193.3 Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā,
mnd16:193.4 Addhā bhavanto abhisambhaveyyā”ti.
mnd16:194.1 Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,
mnd16:194.2 Vikkhambhaye tāni parissayāni;
mnd16:194.3 Aratiṁ sahetha sayanamhi pante,
mnd16:194.4 Caturo sahetha paridevadhamme.
mnd16:195.1 Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapītīti.
mnd16:195.2 Paññāti yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo …pe…
mnd16:195.3 amoho sammādiṭṭhi.
mnd16:195.4 Paññaṁ purakkhatvāti idhekacco paññaṁ purato katvā carati paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo pekkhāyanabahulo sampekkhāyanabahulo vibhūtavihārī taccariko tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti.
mnd16:195.5 Evampi paññaṁ purakkhatvā.
mnd16:196.1 Atha vā gacchanto vā “gacchāmī”ti pajānāti, ṭhito vā “ṭhitomhī”ti pajānāti, nisinno vā “nisinnomhī”ti pajānāti, sayāno vā “sayānomhī”ti pajānāti, yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānātīti.
mnd16:196.2 Evampi paññaṁ purakkhatvā.
mnd16:197.1 Atha vā abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhibhāve sampajānakārī hotīti.
mnd16:197.2 Evampi paññaṁ purakkhatvā.
mnd16:198.1 Kalyāṇapītīti buddhānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—
mnd16:198.2 kalyāṇapītīti.
mnd16:198.3 Dhammānussati saṅghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati ānāpānassati maraṇassati kāyagatāsativasena upasamānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—
mnd16:198.4 kalyāṇapītīti—
mnd16:198.5 paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti.
mnd16:199.1 Vikkhambhaye tāni parissayānīti.
mnd16:199.2 Parissayāti dve parissayā—
mnd16:199.3 pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…
mnd16:199.4 ime vuccanti pākaṭaparissayā …pe…
mnd16:199.5 ime vuccanti paṭicchannaparissayā …pe…
mnd16:199.6 evampi tatrāsayāti—
mnd16:199.7 parissayā.
mnd16:199.8 Vikkhambhaye tāni parissayānīti.
mnd16:199.9 Tāni parissayāni vikkhambheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—
mnd16:199.10 vikkhambhaye tāni parissayāni.
mnd16:200.1 Aratiṁ sahetha sayanamhi panteti.
mnd16:200.2 Aratīti yā arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā.
mnd16:200.3 Sayanamhi panteti pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu aratiṁ saheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—
mnd16:200.4 aratiṁ sahetha sayanamhi pante.
mnd16:201.1 Caturo sahetha paridevadhammeti.
mnd16:201.2 Cattāro paridevanīye dhamme saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—
mnd16:201.3 caturo sahetha paridevadhamme.
mnd16:202.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:203.1 “Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,
mnd16:203.2 Vikkhambhaye tāni parissayāni;
mnd16:203.3 Aratiṁ sahetha sayanamhi pante,
mnd16:203.4 Caturo sahetha paridevadhamme”ti.
mnd16:204.1 Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ,
mnd16:204.2 Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;
mnd16:204.3 Ete vitakke paridevaneyye,
mnd16:204.4 Vinayetha sekho aniketacārī.
mnd16:205.1 Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissanti.
mnd16:205.2 Kiṁsū asissāmīti kiṁ bhuñjissāmi odanaṁ vā kummāsaṁ vā sattuṁ vā macchaṁ vā maṁsaṁ vāti—
mnd16:205.3 kiṁsū asissaṁ.
mnd16:205.4 Kuva vā asissanti kattha bhuñjissāmi khattiyakule vā brāhmaṇakule vā vessakule vā suddakule vāti—
mnd16:205.5 kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ.
mnd16:206.1 Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessanti imaṁ rattiṁ dukkhaṁ sayittha phalake vā taṭṭikāya vā cammakhaṇḍe vā tiṇasanthāre vā paṇṇasanthāre vā palālasanthāre vā.
mnd16:206.2 Āgāmirattiṁ kattha sukhaṁ sayissāmi mañce vā pīṭhe vā bhisiyā vā bimbohane vā vihāre vā aḍḍhayoge vā pāsāde vā hammiye vā guhāya vāti—
mnd16:206.3 dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ.
mnd16:207.1 Ete vitakke paridevaneyyeti.
mnd16:207.2 Ete vitakketi dve piṇḍapātapaṭisaññutte vitakke, dve senāsanapaṭisaññutte vitakke.
mnd16:207.3 Paridevaneyyeti ādevaneyye paridevaneyyeti—
mnd16:207.4 ete vitakke paridevaneyye.
mnd16:208.1 Vinayetha sekho aniketacārīti.
mnd16:208.2 Sekhoti kiṅkāraṇā vuccati sekho?
mnd16:208.3 Sikkhatīti—
mnd16:208.4 sekho.
mnd16:208.5 Kiñca sikkhati?
mnd16:208.6 Adhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati.
mnd16:208.7 Katamā adhisīlasikkhā …pe…
mnd16:208.8 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd16:208.9 Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto passanto paccavekkhanto cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto, satiṁ upaṭṭhapento, cittaṁ samādahanto, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto, pahātabbaṁ pajahanto, bhāvetabbaṁ bhāvento, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati ācarati samācarati samādāya sikkhati.
mnd16:208.10 Taṅkāraṇā vuccati—
mnd16:208.11 sekho.
mnd16:208.12 Vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya.
mnd16:208.13 Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya jānanto …pe…
mnd16:208.14 sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
mnd16:208.15 vinayetha sekho.
mnd16:209.1 Aniketacārīti.
mnd16:209.2 Kathaṁ niketacārī hoti?
mnd16:209.3 Idhekacco kulapalibodhena samannāgato hoti, gaṇapalibodhena … āvāsapalibodhena … cīvarapalibodhena … piṇḍapātapalibodhena … senāsanapalibodhena … gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena samannāgato hoti.
mnd16:209.4 Evaṁ niketacārī hoti.
mnd16:209.5 Kathaṁ aniketacārī hoti?
mnd16:209.6 Idha bhikkhu na kulapalibodhena samannāgato hoti, na gaṇapalibodhena … na āvāsapalibodhena … na cīvarapalibodhena … na piṇḍapātapalibodhena … na senāsanapalibodhena … na gilānapaccayabhesajjaparikkhārapalibodhena samannāgato hoti.
mnd16:209.7 Evaṁ aniketacārī hoti.
mnd16:210.1 “Magadhaṁ gatā kosalaṁ gatā,
mnd16:210.2 Ekacciyā pana vajjibhūmiyā;
mnd16:210.3 Migā viya asaṅghacārino,
mnd16:210.4 Aniketā viharanti bhikkhavo.
mnd16:211.1 Sādhu caritakaṁ sādhu sucaritaṁ,
mnd16:211.2 Sādhu sadā aniketavihāro;
mnd16:211.3 Atthapucchanaṁ padakkhiṇaṁ kammaṁ,
mnd16:211.4 Etaṁ sāmaññaṁ akiñcanassā”ti.
mnd16:212.1 Vinayetha sekho aniketacārī.
mnd16:212.2 Tenāha bhagavā—
mnd16:213.1 “Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ,
mnd16:213.2 Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;
mnd16:213.3 Ete vitakke paridevaneyye,
mnd16:213.4 Vinayetha sekho aniketacārī”ti.
mnd16:214.1 Annañca laddhā vasanañca kāle,
mnd16:214.2 Mattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ;
mnd16:214.3 So tesu gutto yatacāri gāme,
mnd16:214.4 Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā.
mnd16:215.1 Annañca laddhā vasanañca kāleti.
mnd16:215.2 Annanti odano kummāso sattu maccho maṁsaṁ.
mnd16:215.3 Vasananti cha cīvarāni—
mnd16:215.4 khomaṁ, kappāsikaṁ, koseyyaṁ, kambalaṁ, sāṇaṁ, bhaṅgaṁ.
mnd16:215.5 Annañca laddhā vasanañca kāleti.
mnd16:215.6 Cīvaraṁ labhitvā piṇḍapātaṁ labhitvā na kuhanāya, na lapanāya, na nemittikatāya, na nippesikatāya, na lābhena lābhaṁ nijigīsanatāya, na dārudānena, na veḷudānena, na pattadānena, na pupphadānena, na phaladānena, na sinānadānena, na cuṇṇadānena, na mattikādānena, na dantakaṭṭhadānena, na mukhodakadānena, na cāṭukamyatāya, na muggasūpyatāya, na pāribhaṭyatāya, na pīṭhamaddikatāya, na vatthuvijjāya, na tiracchānavijjāya, na aṅgavijjāya, na nakkhattavijjāya, na dūtagamanena, na pahiṇagamanena, na jaṅghapesaniyena, na vejjakammena, na piṇḍapaṭipiṇḍakena, na dānānuppadānena, dhammena samena laddhā labhitvā adhigantvā vinditvā paṭilabhitvāti—
mnd16:215.7 annañca laddhā vasanañca kāle.
mnd16:216.1 Mattaṁ sa jaññā idha tosanatthanti.
mnd16:216.2 Mattaṁ sa jaññāti dvīhi kāraṇehi mattaṁ jāneyya—
mnd16:216.3 paṭiggahaṇato vā paribhogato vā.
mnd16:216.4 Kathaṁ paṭiggahaṇato mattaṁ jānāti?
mnd16:216.5 Thokepi diyyamāne kulānudayāya kulānurakkhāya kulānukampāya paṭiggaṇhāti, bahukepi diyyamāne kāyaparihārikaṁ cīvaraṁ paṭiggaṇhāti kucchiparihārikaṁ piṇḍapātaṁ paṭiggaṇhāti.
mnd16:216.6 Evaṁ paṭiggahaṇato mattaṁ jānāti.
mnd16:216.7 Kathaṁ paribhogato mattaṁ jānāti?
mnd16:217.1 Paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṁ paṭisevati yāvadeva sītassa paṭighātāya uṇhassa paṭighātāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva hirikopīnapaṭicchādanatthaṁ.
mnd16:218.1 Paṭisaṅkhā yoniso piṇḍapātaṁ paṭisevati neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṁsūparatiyā brahmacariyānuggahāya.
mnd16:218.2 Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro ca.
mnd16:219.1 Paṭisaṅkhā yoniso senāsanaṁ paṭisevati yāvadeva sītassa paṭighātāya uṇhassa paṭighātāya ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassānaṁ paṭighātāya, yāvadeva utuparissayavinodanapaṭisallānārāmatthaṁ.
mnd16:220.1 Paṭisaṅkhā yoniso gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ paṭisevati yāvadeva uppannānaṁ veyyābādhikānaṁ vedanānaṁ paṭighātāya abyāpajjaparamatāya.
mnd16:221.1 Evaṁ paribhogato mattaṁ jānāti.
mnd16:221.2 Mattaṁ sa jaññāti.
mnd16:221.3 Imehi dvīhi kāraṇehi mattaṁ jāneyya ājāneyya paṭivijāneyya paṭivijjheyyāti—
mnd16:221.4 mattaṁ sa jaññā.
mnd16:222.1 Idha tosanatthanti.
mnd16:222.2 Idha bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati;
mnd16:222.3 aladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;
mnd16:222.4 tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.
mnd16:222.5 Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—
mnd16:222.6 ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.
mnd16:223.1 Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca piṇḍapātaṁ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;
mnd16:223.2 tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.
mnd16:223.3 Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—
mnd16:223.4 ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.
mnd16:224.1 Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca senāsanaṁ na paritassati, laddhā ca senāsanaṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;
mnd16:224.2 tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.
mnd16:224.3 Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—
mnd16:224.4 ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito.
mnd16:225.1 Puna caparaṁ bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena, itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati, aladdhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ na paritassati, laddhā ca gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṁ agadhito amucchito anajjhosanno, ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati;
mnd16:225.2 tāya ca pana itarītaragilānapaccayabhesajjaparikkhārasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti, na paraṁ vambheti.
mnd16:225.3 Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato—
mnd16:225.4 ayaṁ vuccati bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhitoti—
mnd16:225.5 mattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ.
mnd16:226.1 So tesu gutto yatacāri gāmeti.
mnd16:226.2 So tesu guttoti cīvare piṇḍapāte senāsane gilānapaccayabhesajjaparikkhāre gutto gopito rakkhito saṁvutoti.
mnd16:226.3 Evampi so tesu gutto.
mnd16:226.4 Atha vā āyatanesu gutto gopito rakkhito saṁvutoti.
mnd16:226.5 Evampi so tesu gutto.
mnd16:227.1 Yatacāri gāmeti gāme yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṁvutoti—
mnd16:227.2 so tesu gutto yatacāri gāme.
mnd16:228.1 Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjāti.
mnd16:228.2 Dūsito khuṁsito vambhito ghaṭṭito garahito upavadito pharusena kakkhaḷena nappaṭivajjā nappaṭibhaṇeyya, akkosantaṁ na paccakkoseyya, rosantaṁ nappaṭiroseyya, bhaṇḍantaṁ na paṭibhaṇḍeyya, na kalahaṁ kareyya, na bhaṇḍanaṁ kareyya, na viggahaṁ kareyya, na vivādaṁ kareyya, na medhagaṁ kareyya, kalahaṁ bhaṇḍanaṁ viggahaṁ vivādaṁ medhagaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, kalahabhaṇḍanaviggahavivādamedhagā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—
mnd16:228.3 rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā.
mnd16:229.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:230.1 “Annañca laddhā vasanañca kāle,
mnd16:230.2 Mattaṁ sa jaññā idha tosanatthaṁ;
mnd16:230.3 So tesu gutto yatacāri gāme,
mnd16:230.4 Rusitopi vācaṁ pharusaṁ na vajjā”ti.
mnd16:231.1 Okkhittacakkhu na ca pādalolo,
mnd16:231.2 Jhānānuyutto bahujāgarassa;
mnd16:231.3 Upekkhamārabbha samāhitatto,
mnd16:231.4 Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde.
mnd16:232.1 Okkhittacakkhu na ca pādaloloti.
mnd16:232.2 Kathaṁ khittacakkhu hoti?
mnd16:232.3 Idhekacco bhikkhu cakkhulolo, cakkhuloliyena samannāgato hoti, “adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ, diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto ca hoti rūpadassanāya.
mnd16:232.4 Evampi khittacakkhu hoti.
mnd16:233.1 Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.
mnd16:233.2 Evampi khittacakkhu hoti.
mnd16:234.1 Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.
mnd16:234.2 Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya nappaṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.
mnd16:234.3 Evampi khittacakkhu hoti.
mnd16:235.1 Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—
mnd16:235.2 naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā.
mnd16:235.3 Evampi khittacakkhu hoti.
mnd16:236.1 Kathaṁ na khittacakkhu hoti?
mnd16:236.2 Idhekacco bhikkhu na cakkhulolo na cakkhuloliyena samannāgato hoti “adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti na ārāmena ārāmaṁ na uyyānena uyyānaṁ na gāmena gāmaṁ na nigamena nigamaṁ na nagarena nagaraṁ na raṭṭhena raṭṭhaṁ na janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ ananuyutto ca hoti rūpadassanāya.
mnd16:236.3 Evampi na khittacakkhu hoti.
mnd16:237.1 Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento …pe… na disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.
mnd16:237.2 Evampi na khittacakkhu hoti.
mnd16:238.1 Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti …pe… cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.
mnd16:238.2 Evampi na khittacakkhu hoti.
mnd16:239.1 Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā …pe… anīkadassanaṁ iti vā.
mnd16:239.2 Evarūpā visūkadassanānuyogā paṭivirato hoti.
mnd16:239.3 Evampi na khittacakkhu hotīti—
mnd16:239.4 okkhittacakkhu.
mnd16:240.1 Na ca pādaloloti.
mnd16:240.2 Kathaṁ pādalolo hoti?
mnd16:240.3 Idhekacco bhikkhu pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, ārāmena ārāmaṁ …pe… dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto hoti rūpadassanāya.
mnd16:240.4 Evampi pādalolo hoti.
mnd16:241.1 Atha vā bhikkhu antopi saṅghārāme pādalolo pādaloliyena samannāgato hoti, na atthahetu na kāraṇahetu uddhato avūpasantacitto pariveṇato pariveṇaṁ gacchati.
mnd16:241.2 Vihārato …pe…
mnd16:241.3 iti bhavābhavakathaṁ katheti.
mnd16:241.4 Evampi pādalolo hoti.
mnd16:242.1 Na ca pādaloloti.
mnd16:242.2 Pādaloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, pādaloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyya, paṭisallānārāmo assa paṭisallānarato ajjhattaṁ cetosamathamanuyutto anirākatajjhāno vipassanāya samannāgato brūhetā suññāgāraṁ jhāyī jhānarato ekattamanuyutto sadatthagarukoti—
mnd16:242.3 okkhittacakkhu na ca pādalolo.
mnd16:243.1 Jhānānuyutto bahujāgarassāti.
mnd16:243.2 Jhānānuyuttoti dvīhi kāraṇehi jhānānuyutto—
mnd16:243.3 anuppannassa vā paṭhamassa jhānassa uppādāya yutto payutto āyutto samāyutto,
mnd16:243.4 anuppannassa vā dutiyassa jhānassa …
mnd16:243.5 tatiyassa jhānassa …
mnd16:243.6 catutthassa jhānassa uppādāya yutto payutto āyutto samāyuttoti.
mnd16:243.7 Evampi jhānānuyutto.
mnd16:243.8 Atha vā uppannaṁ vā paṭhamaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkaroti,
mnd16:243.9 uppannaṁ vā dutiyaṁ jhānaṁ …
mnd16:243.10 tatiyaṁ jhānaṁ …
mnd16:243.11 catutthaṁ jhānaṁ āsevati bhāveti bahulīkarotīti.
mnd16:243.12 Evampi jhānānuyutto.
mnd16:244.1 Bahujāgarassāti idha bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti, rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi katvā, rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodhetīti—
mnd16:244.2 jhānānuyutto bahujāgarassa.
mnd16:245.1 Upekkhamārabbha samāhitattoti.
mnd16:245.2 Upekkhāti yā catutthe jhāne upekkhā upekkhanā ajjhupekkhanā cittasamatā cittappassaddhatā majjhattatā cittassa.
mnd16:245.3 Samāhitattoti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi.
mnd16:245.4 Upekkhamārabbha samāhitattoti.
mnd16:245.5 Catutthe jhāne upekkhaṁ ārabbha ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānasoti—
mnd16:245.6 upekkhamārabbha samāhitatto.
mnd16:246.1 Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchindeti.
mnd16:246.2 Takkāti nava vitakkā—
mnd16:246.3 kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko, ñātivitakko, janapadavitakko, amaravitakko, parānudayatāpaṭisaññutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaññutto vitakko, anavaññattipaṭisaññutto vitakko—
mnd16:246.4 ime vuccanti nava vitakkā.
mnd16:246.5 Kāmavitakkānaṁ kāmasaññāsayo, byāpādavitakkānaṁ byāpādasaññāsayo, vihiṁsāvitakkānaṁ vihiṁsāsaññāsayo.
mnd16:246.6 Atha vā takkānaṁ vitakkānaṁ saṅkappānaṁ avijjāsayo, ayoniso manasikāro āsayo, asmimāno āsayo, anottappaṁ āsayo, uddhaccaṁ āsayo.
mnd16:247.1 Kukkuccanti hatthakukkuccampi kukkuccaṁ pādakukkuccampi kukkuccaṁ hatthapādakukkuccampi kukkuccaṁ, akappiye kappiyasaññitā kappiye akappiyasaññitā, vikāle kālasaññitā, kāle vikālasaññitā, avajje vajjasaññitā, vajje avajjasaññitā.
mnd16:247.2 Yaṁ evarūpaṁ kukkuccaṁ kukkuccāyanā kukkuccāyitattaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—
mnd16:247.3 idaṁ vuccati kukkuccaṁ.
mnd16:248.1 Api ca dvīhi kāraṇehi uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho—
mnd16:248.2 katattā ca akatattā ca.
mnd16:248.3 Kathaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho?
mnd16:248.4 “Kataṁ me kāyaduccaritaṁ, akataṁ me kāyasucaritan”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd16:248.5 “Kataṁ me vacīduccaritaṁ …
mnd16:248.6 kataṁ me manoduccaritaṁ …
mnd16:248.7 kato me pāṇātipāto, akatā me pāṇātipātā veramaṇī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd16:248.8 “Kataṁ me adinnādānaṁ …
mnd16:248.9 kato me kāmesumicchācāro …
mnd16:248.10 kato me musāvādo …
mnd16:248.11 katā me pisuṇā vācā …
mnd16:248.12 katā me pharusā vācā …
mnd16:248.13 kato me samphappalāpo …
mnd16:248.14 katā me abhijjhā …
mnd16:248.15 kato me byāpādo …
mnd16:248.16 katā me micchādiṭṭhi, akatā me sammādiṭṭhī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd16:248.17 Evaṁ katattā ca akatattā ca uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd16:249.1 Atha vā “sīlesumhi na paripūrakārī”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho;
mnd16:249.2 “indriyesumhi aguttadvāro”ti …
mnd16:249.3 “bhojane amattaññūmhī”ti …
mnd16:249.4 “jāgariyaṁ ananuyuttomhī”ti …
mnd16:249.5 “na satisampajaññena samannāgatomhī”ti …
mnd16:249.6 “abhāvitā me cattāro satipaṭṭhānā”ti …
mnd16:249.7 “abhāvitā me cattāro sammappadhānā”ti …
mnd16:249.8 “abhāvitā me cattāro iddhipādā”ti …
mnd16:249.9 “abhāvitāni me pañcindriyānī”ti …
mnd16:249.10 “abhāvitāni me pañca balānī”ti …
mnd16:249.11 “abhāvitā me satta bojjhaṅgā”ti …
mnd16:249.12 “abhāvito me ariyo aṭṭhaṅgiko maggo”ti …
mnd16:249.13 “dukkhaṁ me apariññātan”ti …
mnd16:249.14 “dukkhasamudayo me appahīno”ti …
mnd16:249.15 “maggo me abhāvito”ti …
mnd16:249.16 “nirodho me asacchikato”ti uppajjati kukkuccaṁ cetaso vippaṭisāro manovilekho.
mnd16:249.17 Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchindeti.
mnd16:249.18 Takkañca takkāsayañca kukkuccañca upacchindeyya chindeyya ucchindeyya samucchindeyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
mnd16:249.19 takkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde.
mnd16:250.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:251.1 “Okkhittacakkhu na ca pādalolo,
mnd16:251.2 Jhānānuyutto bahujāgarassa;
mnd16:251.3 Upekkhamārabbha samāhitatto,
mnd16:251.4 Takkāsayaṁ kukkuccañcupacchinde”ti.
mnd16:252.1 Cudito vacībhi satimābhinande,
mnd16:252.2 Sabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde;
mnd16:252.3 Vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ,
mnd16:252.4 Janavādadhammāya na cetayeyya.
mnd16:253.1 Cudito vacībhi satimābhinandeti.
mnd16:253.2 Cuditoti upajjhāyā vā ācariyā vā samānupajjhāyakā vā samānācariyakā vā mittā vā sandiṭṭhā vā sambhattā vā sahāyā vā codenti—
mnd16:253.3 “idaṁ te, āvuso, ayuttaṁ, idaṁ te appattaṁ, idaṁ te asāruppaṁ, idaṁ te asīlaṭṭhan”ti.
mnd16:253.4 Satiṁ upaṭṭhapetvā taṁ codanaṁ nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyya.
mnd16:253.5 Yathā itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko sīsaṁnhāto uppalamālaṁ vā vassikamālaṁ vā adhimuttakamālaṁ vā labhitvā ubhohi hatthehi paṭiggahetvā uttamaṅge sirasmiṁ patiṭṭhāpetvā nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyya;
mnd16:253.6 evamevaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā taṁ codanaṁ nandeyya abhinandeyya modeyya anumodeyya iccheyya sādiyeyya patthayeyya pihayeyya abhijappeyya.
mnd16:254.1 “Nidhīnaṁva pavattāraṁ,
mnd16:254.2 yaṁ passe vajjadassinaṁ;
mnd16:254.3 Niggayhavādiṁ medhāviṁ,
mnd16:254.4 tādisaṁ paṇḍitaṁ bhaje.
mnd16:255.1 Tādisaṁ bhajamānassa,
mnd16:255.2 seyyo hoti na pāpiyo;
mnd16:255.3 Ovadeyyānusāseyya,
mnd16:255.4 asabbhā ca nivāraye;
mnd16:255.5 Satañhi so piyo hoti,
mnd16:255.6 asataṁ hoti appiyo”ti.
mnd16:256.1 Cudito vacībhi satimābhinande, sabrahmacārīsu khilaṁ pabhindeti.
mnd16:256.2 Sabrahmacārīti ekakammaṁ ekuddeso samasikkhatā.
mnd16:256.3 Sabrahmacārīsu khilaṁ pabhindeti.
mnd16:256.4 Sabrahmacārīsu āhatacittataṁ khilajātataṁ pabhindeyya, pañcapi cetokhile bhindeyya, tayopi cetokhile bhindeyya, rāgakhilaṁ dosakhilaṁ mohakhilaṁ bhindeyya pabhindeyya sambhindeyyāti—
mnd16:256.5 sabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde.
mnd16:257.1 Vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelanti.
mnd16:257.2 Ñāṇasamuṭṭhitaṁ vācaṁ muñceyya, atthūpasaṁhitaṁ dhammūpasaṁhitaṁ kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ vācaṁ muñceyya pamuñceyyāti—
mnd16:257.3 vācaṁ pamuñce kusalaṁ.
mnd16:257.4 Nātivelanti.
mnd16:257.5 Velāti dve velā—
mnd16:257.6 kālavelā ca sīlavelā ca.
mnd16:257.7 Katamā kālavelā?
mnd16:257.8 Kālātikkantaṁ vācaṁ na bhāseyya, velātikkantaṁ vācaṁ na bhāseyya, kālavelātikkantaṁ vācaṁ na bhāseyya, kālaṁ asampattaṁ vācaṁ na bhāseyya, velaṁ asampattaṁ vācaṁ na bhāseyya, kālavelaṁ asampattaṁ vācaṁ na bhāseyya.
mnd16:258.1 “Yo ve kāle asampatte,
mnd16:258.2 ativelañca bhāsati;
mnd16:258.3 Evaṁ so nihato seti,
mnd16:258.4 kokilāyeva atrajo”ti.
mnd16:259.1 Ayaṁ kālavelā.
mnd16:259.2 Katamā sīlavelā?
mnd16:259.3 Ratto vācaṁ na bhāseyya, duṭṭho vācaṁ na bhāseyya, mūḷho vācaṁ na bhāseyya, musāvādaṁ na bhāseyya, pisuṇavācaṁ na bhāseyya, pharusavācaṁ na bhāseyya, samphappalāpaṁ na bhāseyya na katheyya na bhaṇeyya na dīpayeyya na vohareyya.
mnd16:259.4 Ayaṁ sīlavelāti—
mnd16:259.5 vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ.
mnd16:260.1 Janavādadhammāya na cetayeyyāti.
mnd16:260.2 Janāti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca.
mnd16:260.3 Janassa vādāya upavādāya nindāya garahāya akittiyā avaṇṇahārikāya sīlavipattiyā vā ācāravipattiyā vā diṭṭhivipattiyā vā ājīvavipattiyā vā na cetayeyya cetanaṁ na uppādeyya cittaṁ na uppādeyya saṅkappaṁ na uppādeyya manasikāraṁ na uppādeyyāti—
mnd16:260.4 janavādadhammāya na cetayeyya.
mnd16:261.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:262.1 “Cudito vacībhi satimābhinande,
mnd16:262.2 Sabrahmacārīsu khilaṁ pabhinde;
mnd16:262.3 Vācaṁ pamuñce kusalaṁ nātivelaṁ,
mnd16:262.4 Janavādadhammāya na cetayeyyā”ti.
mnd16:263.1 Athāparaṁ pañca rajāni loke,
mnd16:263.2 Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe;
mnd16:263.3 Rūpesu saddesu atho rasesu,
mnd16:263.4 Gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ.
mnd16:264.1 Athāparaṁ pañca rajāni loketi.
mnd16:264.2 Athāti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—
mnd16:264.3 athāti.
mnd16:264.4 Pañca rajānīti rūparajo, saddarajo, gandharajo, rasarajo, phoṭṭhabbarajo.
mnd16:265.1 “Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati,
mnd16:265.2 Rāgassetaṁ adhivacanaṁ rajoti;
mnd16:265.3 Etaṁ rajaṁ vippajahitvā paṇḍitā,
mnd16:265.4 Viharanti te vigatarajassa sāsane.
mnd16:266.1 Doso rajo na ca pana reṇu vuccati,
mnd16:266.2 …pe…
mnd16:266.3 Viharanti te vigatarajassa sāsane.
mnd16:267.1 Moho rajo na ca pana reṇu vuccati,
mnd16:267.2 …pe…
mnd16:267.3 Viharanti te vigatarajassa sāsane”.
mnd16:268.1 Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—
mnd16:268.2 athāparaṁ pañca rajāni loke.
mnd16:269.1 Yesaṁ satīmā vinayāya sikkheti.
mnd16:269.2 Yesanti rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa.
mnd16:269.3 Satīmāti yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—
mnd16:269.4 ayaṁ vuccati sati.
mnd16:269.5 Imāya satiyā upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.
mnd16:269.6 So vuccati satimā.
mnd16:269.7 Sikkheti tisso sikkhā—
mnd16:269.8 adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.
mnd16:269.9 Katamā adhisīlasikkhā …pe…
mnd16:269.10 ayaṁ adhipaññāsikkhā.
mnd16:269.11 Yesaṁ satīmā vinayāya sikkheti.
mnd16:269.12 Satimā puggalo yesaṁ rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi sikkheyya, imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya …pe…
mnd16:269.13 sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—
mnd16:269.14 yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe.
mnd16:270.1 Rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāganti.
mnd16:270.2 Rūpesu saddesu gandhesu rasesu phoṭṭhabbesu rāgaṁ saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—
mnd16:270.3 rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ.
mnd16:271.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:272.1 “Athāparaṁ pañca rajāni loke,
mnd16:272.2 Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe;
mnd16:272.3 Rūpesu saddesu atho rasesu,
mnd16:272.4 Gandhesu phassesu sahetha rāgan”ti.
mnd16:273.1 Etesu dhammesu vineyya chandaṁ,
mnd16:273.2 Bhikkhu satimā suvimuttacitto;
mnd16:273.3 Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,
mnd16:273.4 Ekodibhūto vihane tamaṁ so.
mnd16:273.5 (Iti bhagavā.)
mnd16:274.1 Etesu dhammesu vineyya chandanti.
mnd16:274.2 Etesūti rūpesu saddesu gandhesu rasesu phoṭṭhabbesu.
mnd16:274.3 Chandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ …pe…
mnd16:274.4 kāmacchandanīvaraṇaṁ.
mnd16:274.5 Etesu dhammesu vineyya chandanti.
mnd16:274.6 Etesu dhammesu chandaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—
mnd16:274.7 etesu dhammesu vineyya chandaṁ.
mnd16:275.1 Bhikkhu satimā suvimuttacittoti.
mnd16:275.2 Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu, sekho vā bhikkhu.
mnd16:275.3 Satimāti yā sati anussati …pe… sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—
mnd16:275.4 ayaṁ vuccati sati.
mnd16:275.5 Imāya satiyā upeto samupeto …pe…
mnd16:275.6 so vuccati satimā.
mnd16:276.1 Bhikkhu satimā suvimuttacittoti.
mnd16:276.2 Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd16:276.3 dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd16:276.4 tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā ca cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd16:276.5 catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;
mnd16:276.6 ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd16:276.7 viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ …
mnd16:276.8 ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ …
mnd16:276.9 nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;
mnd16:276.10 sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd16:276.11 sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd16:276.12 anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,
mnd16:276.13 arahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttanti—
mnd16:276.14 bhikkhu satimā suvimuttacitto.
mnd16:277.1 Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamānoti.
mnd16:277.2 Kālenāti uddhate citte samathassa kālo, samāhite citte vipassanāya kālo.
mnd16:278.1 “Kāle paggaṇhati cittaṁ,
mnd16:278.2 niggaṇhati punāpare;
mnd16:278.3 Sampahaṁsati kālena,
mnd16:278.4 kāle cittaṁ samādahe.
mnd16:279.1 Ajjhupekkhati kālena,
mnd16:279.2 so yogī kālakovido;
mnd16:279.3 Kimhi kālamhi paggāho,
mnd16:279.4 kimhi kāle viniggaho.
mnd16:280.1 Kimhi pahaṁsanākālo,
mnd16:280.2 samathakālo ca kīdiso;
mnd16:280.3 Upekkhākālaṁ cittassa,
mnd16:280.4 kathaṁ dasseti yogino.
mnd16:281.1 Līne cittamhi paggāho,
mnd16:281.2 uddhatasmiṁ viniggaho;
mnd16:281.3 Nirassādagataṁ cittaṁ,
mnd16:281.4 sampahaṁseyya tāvade.
mnd16:282.1 Sampahaṭṭhaṁ yadā cittaṁ,
mnd16:282.2 alīnaṁ bhavatinuddhataṁ;
mnd16:282.3 Samathassa ca so kālo,
mnd16:282.4 ajjhattaṁ ramaye mano.
mnd16:283.1 Etena mevupāyena,
mnd16:283.2 yadā hoti samāhitaṁ;
mnd16:283.3 Samāhitacittamaññāya,
mnd16:283.4 ajjhupekkheyya tāvade.
mnd16:284.1 Evaṁ kālavidū dhīro,
mnd16:284.2 kālaññū kālakovido;
mnd16:284.3 Kālena kālaṁ cittassa,
mnd16:284.4 nimittamupalakkhaye”ti.
mnd16:285.1 Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamānoti.
mnd16:285.2 “Sabbe saṅkhārā aniccā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,
mnd16:285.3 “sabbe saṅkhārā dukkhā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,
mnd16:285.4 “sabbe dhammā anattā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno …pe…
mnd16:285.5 “yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti—
mnd16:285.6 sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno.
mnd16:286.1 Ekodibhūto vihane tamaṁ so, iti bhagavāti.
mnd16:286.2 Ekodīti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti—
mnd16:286.3 ekodibhūto.
mnd16:286.4 Vihane tamaṁ soti rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ diṭṭhitamaṁ mānatamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ haneyya vihaneyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya.
mnd16:287.1 Bhagavāti gāravādhivacanaṁ.
mnd16:287.2 Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā, bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;
mnd16:287.3 vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—
mnd16:287.4 ekodibhūto vihane tamaṁ so iti bhagavā.
mnd16:288.1 Tenāha bhagavā—
mnd16:289.1 “Etesu dhammesu vineyya chandaṁ,
mnd16:289.2 Bhikkhu satimā suvimuttacitto;
mnd16:289.3 Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,
mnd16:289.4 Ekodibhūto vihane tamaṁ so”.
mnd16:289.5 (Iti bhagavāti.)
mnd16:290.1 Sāriputtasuttaniddeso soḷasamo.
mnd16:291.1 Aṭṭhakavaggamhi soḷasa suttaniddesā samattā.
mnd16:292.1 Mahāniddesapāḷi niṭṭhitā.