BEITRÄGE ZUR QUELLENKUNDE UND KRITIK DES LAERTIUS DIOGENES ... Friedrich Wilhelm Nietzsche m Digitized by Google 1 t 9^? oiyiiu-Cd byjGoOgle \ Google DEC 8 id».' Gi'uiulaüoüssclirin des PüDAGOiilüMS ZU BASEL Inhalt«: Ikütra^-e zur (iuelleiikiiiule und Kritik (IckS Luertius Diogenes. Von Prof. Dr. Friedrich Nietzsche. BASKL CARL Sdll LTZES rNIVKK.snVFnSlll t llI>RrCKl':UEI. J8m Digitized by Google Google I Herrn Professor Dr. Franz Dorotlicus Gerlach Feier seiier flkibifjährigei Lehrtkäügkeit Pädagogium zu Basel in ernftidhUeer Theiloahme von seioen Aiutsgeoossen. Google » Beiträge Quelleukunde und Kritik des Laertius Diogenes. % 1. UartiM MtgOMt ab Kpigw—miiciter. Bei einem Schriftsteller, der wie Laertius Diogenes so viel und mit solchem UnTerstande sbwhreibt, muss man doppelt vomchtig sein, wenn es gilt, persönliche Beziehungen, Ansichten, JNeigiuigeii und Abneigungen des Autors aus seiner Schrift herauszulesen; denn nur zu leicht gHduelit CB, daw maa ümi MÜbifc «Uns Baniaat, um er doch mir in der adiUlfrigen Gefwoluk- hdt seiner Abschreibem «us der flun jottiiegaukn tmd Ton ihm aosgenfitsteii Schrift wü lunübenwlim. Wenn gerade liei Laectn» geiollft «erden soll, was aUea von den bia jetit anerkamiten nad geglanMan penSnlidieii ZQgen fibiig bleibt, &ll8 den QaeOadniiieii allee znrQckgegeben niid, waa ihnen und nicht dem Laertlne mhommt: ao «ird ein« methodiMha Unteravidning von dem sidieraten Punkte ihren Aus{;ang nehmen und Laertius zuerst als den Verfasser Ton Epigrammen ins Auge fassen. Fast überall, wo er den Tod eines Philo- sophen cenauer und mit Nebennmständen berichtet, fügt er auch sein eigenes, auf diesen Tod bezügliches Epigramm bei. Auf diese seine tingirten Sepulcraliiiscliriflen werden wir als auf das eigenste Erzeugniss seines (ieistes von vornherein von ihm aufmerksam gemacht. Wir erfahren 1, 39 den Titel des Werkes und zugleich einen — bisher fast muuer falsch gedeuteten — Mebenouftand: %ati tuA ^/ttSv el^ a0ww £»> rip ngtötif xtSv iKiygafff/atw i stafiftitgip. DieaeWorta, dudi die allein in Betracht kommendenFlorentinar und Neapolitaner Handadiriften gldohmlaeig TcrbBrgt, belehren nna, daaa daaerateBneh der Ep^ranuM einen SqMurattitel hatte: «JUaend eine verbreitete Meinuig (s.B. bei Jacobe pnef. deleotoa e|iignuum. p.lIII) die Be- leichnnng «d ttd/tftetpw oder il luifi/ttrpog ala einen Nebentüal der ganien epgramma- tiscben Sammlung ansieht. Der Einzige, so tiel ich weiss, der das einfache Yerhältniss richtig dargestellt hat, ist 0. Benndorf de anthol. grsec. epigr. p. 35, der zugleich das Verdienst hat, durch eine neue Bjpotheae die achirüere Ansdentung der iwciten hier ansof&hreDden Stelio 259883 Digitized by Google 2 angeregt za habttii. Nachdem Laertim I, 62 ein Epigramm auf einem Bilde Colons und seiiu it Tod referirk bat« filurt ar fort ttnt ü xo» i/t/lngor L-iiyQ€uiiia ir r/] xgoin»///ii'/j rtuitai- ft^t kmfodftftam *ai fttktaw. Dam bemerlrt Bomdorf p.33: »pofro ei^prammata sna aim- ptkiterprofertyBOiinim^aamtamettea^i'ig^.'wy/riro^ 1^26. YIU, 2,11. IX, 7, 1 L; alioa «pignunmatnm liliroa iion laudat, sed exdtat hio ülio afionun poetamm in philoBophoB epigrammata. Famm^ru» igitw flla erat primna Uber epigraramatum colleotkiiis a Diopene Lacrtio instituta? , quo sola quiB ipae conscripserat continebantDr. In rdiquis libria ut iure suspicari iiobis vidcmur, inerant nlinnini jxictanim "pigrammata neque uUa ipsius Diogcnis. In liac vero rainnictio et aüa epipraminatu iiicrant et qu» in varias, de quihus singulare quid l'erebatur, pliilosopboruni mortis facta erant epigrammatuni oyclus (cf. II, 7, 14; lU, 30; VII, 1, 26; VIII, 1, 23), e quo plurinia sunt eorum. qua? Diogenes Lacr- ttut aiert.« Die Berechtigung au einer derartigen MnthmassuDg darf nicht bestritten werden; nur iat nicht zu Tergeeaen, daaa anch eine andre Möglichkeit dnrob den Wortlaut jener Stelle nicht aaageachkeaeai ist. Ea kann wirklich die E^granuneDBaanmlang des Laertina hinter eigne Produkte »thalteo haben; und wenn wir nnr den Worten xenl ndvtttv nSp uXevT^ odvttar ikißyiftMf vollen Qlaaben aohenken dür&n, ao konnte aöhon altoin ans den pamme- trischon Gedichten des Laertins ein stattliches »erstes Buch« zusammengeatellt werden, ohne dass billigerweise der Begriff des mirrwr irgendwie nrgiert wird. Die Möglichkeit, dass daa erste Buch ganz und völlig Kigenthnm des I.aortius war. gewinnt hiermit vor der anderen den Vorrang; warum aber dann noch die aiidcien I'.iichrr des Kpigrammcnwerks nur als San>in- lungen fremder Ki)ipramme aurgefasst werden müssteii. vermag ich niclit cinzusehn. War das erste Buch bestimmt, die Laertianischon Epigramme auf berühmte rhiiüsophen, Dichter, Bedner, Historiker u. s. w. aufzunehmen, ao vielleidit daa swäte die ^wrueet, das dritte die dpaStifiatum n. s. w. Kun, wir stellen nna Tor, daaa daa Werk im WeaentUohen nach Fach- mbriken geordnet war, ähnlich wie der xvxkaq dea Agatbiaa; «nd wie in jenem daa dieiaehnte Bnch iavyodfifttixa Sta^Qiav fiitQwv enthält, so hier das erste, sogleich mit dem Untear^ schied, dass es andi stofflieh nur Gleichartiges um&aste. Das BfotiT, das uns mehr n der Seite dieser Auifassnng der SteUs hindr&ngt, ist die E rkennt niss, dass Laertins selbst sls Dichter verstanden werden will, der nur einmal sich zur undichtcrischcn Darstellung herab* lässt und auch dies nur, wie sich ergeben wird, aus Dichtereitelkeit. — Uebrigens würde Benndorfs Vorstellung vortrefflich zu der bekannten Hypotiicse Ferdinand Banke's stimmen, nach dfT Lacrtius Diogf iit's und I»iogenian der poiitisclic Grammatiker ein und dieselbe Person sind. Letzterem wird von Suidas i'uyixt'/f/druii ni DoiAr tm zugeschrieben. Darunter ver- steht liauke die Laertiauische Kpigrammensammlung , muss aber, weil er diese nur als eine Sammlung der Epigramme dea Laertans begreift, za der tenweifidtm Möglichkeit greifian, dass Digitized by Google 3 wühl auch ein Dichter sein« «igenen Epigraomt ab MokSytov batitda kon». Brake de lezid Hnjch. wen origine p. 90 Soleiftie taten bee voee mdite de epignuuBatb vaikevm poetanuB coOeetie oo^tere. Sed nU fidkr, poeto qni Tim qngnuniDiite diteni geiMrie ooa- diderit, eoranqne partem aliqvain edere nueqperit, «aam lilwain eodem podo iBeori- bere poeeit Jener lersweiMte Ausweg «Kn n entbebren geveaen, «cmi er die beidcB Stellen dea Laertine, von denen irir amgiengMi, aidi ao avagdcgt bitte, nie diea apiter Benadorf getban hat. Jene t>tellen hatte Gottfried Hermann nur in unsicherster Krinnerung, als or zu den Worten VII. 31 litoiin i't.'/.wth Ö Z/jii-)! y.tu ii',;ni^ ti' -rfuu; t(>i;> toi' rar ror T()t)tcn- in der N üncde zu dt m /.weiten Bande der Hiibner schen Ausgabe ]i. IV bemerkte: Quoniam Carmen hoc rijr .-itii/i/i tqoi dic.it ibte doclriute sua> obtentator, Qullum oportet Teraum idem cum aho metruin habere. Quare sie isti TersicuU «cribendi videntnr: Tor Klint Z>jiioin itai'ity )jöyOQ wg ^l/CWff sto).).d xf/f/ior i'/.t i)/j, oi 3i fiiiioi riaiTO^. ^ i'.tö y/ji>Mg in) j a y.inuör i'/.rO/, //; nof riniTO^' oi d OTt -iiKUi/.ix'it^ .tot' ia I, /lin "hf ff/.oi.an'.^;' Das fiberiieferte yautr d)j}iaag corrigierte Valckenaer zu Enriind. Pboen. t. 856. ha Pentameter wird man gewiss nicht bei dem handachriftlichen ri A/; yjt'/.n^ tn stehen bleiben dürfen; aber ebensowenig bei Hübneis ri [ti ri tu xa/.ti^-. oder Jacobs' «Xiy rl ftat^v fii xa'/.üg. Mir scheint dits überlieferte ri y.fot 5i t.-xiu9tu(roi irottjrix^ .^Talovm^ S^koy rd fiw f^hoetag el$'at, tö Je TtX''^'^ ^(iyoy. Hier redet wirklich einmal Laertius ganz ans sich heraus, in aller Eitelkeit seines Dichterbewusstseins. Nehmen wir nun noch die unfreiwilligen üe- kenntnisse hinzu, die er in den überaus uageschickten und geistverlassenen Epigrammen über sich selber macht, so bekommen Mrir das unerfreuliche Bild eines ganz alltäglichen, doch eitel und pretiöe sich geberdenden Wesens. Laertius hat eine entschiedene Abneigung gegen den SeOatawid aad viaka TMnken; er tadelt die Atheisten and glaabt aa dia Unrtaibliobkett dar Seeto. Beaoodera mhrt ar Flato, den er mit einer bakamitea Wendung iwaimal ala Saelea- ant taKbanUdit; obM daia damit aaob nar anriaaen wira, daaa er iha gdaaaa baba. 7 ' / . 1 .<■-. » » » ■J t • iyuu_uü Uy Google 1 .1 r.i I r 1 Vgl. Bahnsch p.3. Hier ist übrigens noch nachweisbar, doch noch nicht nachgewiesen, wie ' ' '''j frei Laertiui sich auch im Bereich des Epigrammea fremdes Kigenthum anmasste. Das zweite i , Epigramm auf Plato lautet: T"* \ ^oißog £g>vot ßgotoZq yfaxK^niot' ijöi IJhiiuia l ' Tor fJtv 'iva iß.'Vj^}f, top d^'ira awf/a aäot, ( ^ ( \ii , ' Saiaäfisroq di yäftov nökir ip.vdtv noy Lavti^ r { Hier aber ist bis auf eine unerhebliche Variante das ganze erste Distichon entlehnt; w anders dem Olympiodor Glauben zu schenken ist^er am Schluss des ßio(i IlkriTünog (IMat. op. ed. C.F.Hermann vol. VJ, p. 195) so berichtet: dno!}aioi'Tog avtov :to).vnl(t'>i; avior 'i^a- xpav ot 'A9i}raioi xal inty(m*bav ii' riJ uirpia avioC. \ ( / <, roi's" 'AnöUMt' 5Pt'Cj' 'Aaxh'jnior i}öi JD^tcjia t6i> ffif 'ira ^Vj^i'jVy xov' ö^'iia awun aöot. Jedenfalls aber war Laortius kein Epikureer: denn das Epigramm auf den Tod des Kpikur enthält doch den unvorkcnnbarsteu Spott: X, 15 Sri y.fu g)i,air"E()//i.'r^oi Kai iotir *///^(i/iro^-. A ^ipt/di xai airijoai Ta axgarov GiQf/rjr ig nvbhov ydg iaijXvde xai tov äxpT}Tor \^ J ^ocf't'iaai ToTq t£ ^ikotg rragay- eanaair, «r' 'Aid/jr ipf^gdv ineo.idnuTo. j 1 ytDjcti'ta TtiSy Soyudnay i I l' / ' / fieuvtiaJai ovtcj TÜ.iVTijaat. Dass er die Ironie der Hermippischen , ,im peripatetischen Lager verbrfitctcn Anekdote recht wohl verstand, zeigt das beinahe witzige yÜQ am Anfange des zweiten Distichons. Wenn er dennoch allseitig als erklärter Epikureer gilt, wenn sogar noch der so skeptische Valentin Kose de Anstot. libr. ord. et auctor. p. 42 sagt: »Epicuri quem maxime Laertius diligit et de quo uno suam aperte opinionem interponit«: so habe ich Rhein. Mus., Band Will, p.6lUff. / gezeigt, dass wir dies durchaus auf die Rechnung seiner geistesabwesenden Abschreiberei zu setzen haben, dass das Bild seines Hauptgewährsmannes, des Diokles aus Magnesia, aus solchen vereinzelten Spuren wieder gewonnen werden mubs. Diesem Diokles weise ich folgende, zum Theil sehr gefährliche und verführerische Stellen zu X, 28: Lutoftiir ö'i ai'tcSi el Soxti ixd^ia9at stttgdaofiai igfig L^iaro^Mg aviov .-ragaSti/arog iv alg näaav rtjr utviov tfi/.oao- g>iay i:tiiitfti^tat' ^tjaoaat Se xai rdg xvgiag avrov öö^ag xai ti ti eäo^er i'y./.oyi'ig ä^itog djiegj^iyX^at, üate ai 7tavtaj^69tv xatafjaStiv xov urSgu xdfik xgivuv elöiiat. Vergl. dazu Rhein. Mus. XXIII, p. 642. — I, 21: "En Se :tgd d)uyov xai ix'uxnxi] rig atgtütg ilgfjx^fi ^xö Jloxdf/tarog zov 'Aki^avögiütg IxKt^fifiirov td dgiaana ixdattjg tiHf a'tgioiwy. V/M ?| . ji i^ed by Google 6 Vagi, dtm BlMin. Mm. XXIV, p.205; XXV, p.225. » X, 9: iuOox^ xaaar axeSor fkktftovatSr TtSf Sllmv ig du Sioftünwoa xai Pifpl9ftovg apx^S fixokwvmt ücAJUfr S}Jate rtSv yrt»glf/wr. Ycigl. dam BhoD. Mii«.XX]Il, p.641. — UI, 47: ^tkox^Mrtm tU mu St- »aiwc; t'-taQ/ova/j xcu nag' drxtrovv iä roß ^p^koao^pov S6yi*ma g>tki>ti/tt>g g^ai^aff tbfVf^ xtäof ilytjaatfuiv ■önoyQih'iu xtd tt^v tpvaw tiSv hoyta» xed ttjif ra^t» nSr Umhoyiar xtu r^v S^poJhr T/]^ tnctynty^i oiöi rt oroi/tttaSm^ xai isei x£q>a)xdw npög zö f/tj dfiOtQÜr ad- Tov TiSr <)oyiff'(Tior rt/r .Tf(« toi' ilov avi ftroty/lv y}xnxn yoQ fffniii . tfi/; iioi T(( /.nx ih)o^ iiit^yfti;!h/i . \'prt:l. du/u Itose lie Aristot. libr. onl. ]i 41. KlK-in. Wiis. XXIV, p. '?OlV Diese Stelle erwiiluie ieh hier, um vorliiufig schon ilaniuf hinzuweisen , d.iss Diokles (und ihm mitunter lolgend Laertius) die Dogmen der einzelnen riiiinsopUeu oiters sowohl oTOtx^nadtS^ als xar' äJfog r^rurte, hti nato »bar ans dam asgogebueB Groiida eine Ansnahnw nadite. Betraditrt man ilbrigena dwae Stelle als ein Produkt und Selbet- zeagmaa daa LaertiaSf ntmnit man also (irie alle Klteren Erklirer) «n, dass Laertiut sich hier aa eine Plate Terdnrende Freondin wende: so entsteht ein gans fremdart^ea nnd allem lusher Fsatgsstslltam widersprednodea Bild des Lae rt i n a. Ist er im Stande, ober des Dialog, wie ni, 48 geschieht, aus sieh heraus zu schreiben oder fiber die Krage, ob Plato dogmatisiere oder nicht, wie III, 51. ist er befähigt, die Entwicklung der Tragödie mit der Kntwicklung der Philosophie zu vcr^ liJ/fttt liox/ f^^ d Mf'r/i i,^ ir rfj i.tuigoa/f nör f/.ü.oaöf/ on^ iM/t»» Ovxu^m Idi hatte von der Betrachtung dieser SteUe den Ansgangspnnkt bei meinen Laertia- niaeheii Qaellenimtersnchvngen genommm (Rhein. Mm. XXm, p.632) in dem Glauben, dass Uber die Literpretation jener Worte keine abweichende Anrieht ridi geltend maehoi dürfe. Inxirischen hat Friedrich Babnsob in einer so betitelten Disswtatiofi: Qoiestioniim de Diogeais Laertii fontilnis ifiitia, ohne jene Auseinandereetzungea sn kennen, diese Stdle gldch&lls be- handelt, ilii' h in einem völlig verschiedenen Sinne. Dass Laertius ni<'ht er>.t einen Abschnitt epitoniirt. den er nachher wörtlich giebt, versteht sich von selbst; vgl. Bsihnsch p. 43. Also, satrt üahnsch, hat Laeitiiis zwei Quellen benutzt, die eine zum allseniciiicn Theil der Dia- lektik, die andere zum siiczielleu. Ich satje dasselbe, nur da'^s ich statt Kaertius den Namen des Diokles setze. Denn das giebt dod» die oben angei'ührle Stelle deutlich zu verstehen, dass Diokles wörtlich wiedergegeben wurde, wie schon vorlier. Laertius hat also weder die all- gemeine Bodk die speadelle Dialektik ifar Sidker e|ntomirt, sondern abgeschrieben. Und dies ist bei ihm, sowie wir ihn kennen, an rieh das B^retflichste. Dass Diokles aber in swei Abtholongen die Dialektik darstellte, erldSrt rieh wiedernm ans seinen QoeUen und dann aas einem aUgemeinen methodologisdien Prindp, das wir anch bei jetrigen Oarstellnngai phi- losophischer Lehrsätze befolgt finden. Natürlich bat Diokles jene Abschnitte nicht aus eigner Belesenheit snsammengestellt , ebensowenig hat er erst epitomirt . was er nachher ausführlicher geben wollte, sondern er hat aus zweien seiner QueUen zwei Abschnitte, einen gedrängteren und einen austülirlicheren hintereinander ;^estel!t. Hierbei erklart sich nun leicht , dass der kürzere gelegentlich auch einzelne Notizen mehr hat als der längere und dass sich Difiierenzea uiyiu^cd by Google 8 finden, wie einige z. R. Bahnsch aogemerkt hat. Ebenso lagen ihm bei der Darstellung der stouchen Ethik und Physik zwei Quellen vor, die er ein wenig oontaminirte, doch so, dass die Spuren der einen vnd der «ndeni Dognenreoauicni nocdk eiditbar eind. Tjnwl«^ bei Bnhauih, p.43. ESn Antor, dem eo «nagedehnte, wSrUiidi abgeediriebene Stidse Terdankk mtdeot ge- Mxi Bitfirlidi ni den dirddn QneDen de« Utertini, beeonden da Lncrtnis ibn «idi ander- w8rti aiho^ii dtirt, wie vn, 49, XIL IVie könnt nm Balnndi dan, diee enionnttin? Befiqnomn, sagt er p. 49, de ritis (nagi ßlwt') anctonim, qnoram qnidem libri<> Laertitis ipso nsos est, nomina silentio pressit. Cur igitur , si Pioclis qiwque ßiot inier Ubros ab ipso Udos refernidi sunt, httins soJ{u,7fpt rör 'A/^iuTujya •/.m £r«5(Kn y.nl 'Av^QÖx'fAOV jEB^ *Mnvö5wQov ft^e ixumjaatftag fjrfXt isiiarfiitjvafiivov^ dkkd xtA. Da die genannten »ahen« Eildim aim m t H d i dem eraten tadniitlidiai Jahiknnderfc angdiBnn, ao iil dar ScUnn woU orlanbt, dam daa niehita btaptoteageaddccht frtbeatena aaa der Mitte dea 2 .'« 10 aidiitaB HBOohim Min mm, imm ■ndan dwAntdrodc tuAaioi Miae&aft behalten tolL Dar ienmate P«ipalatikflr Sotkn iat «obl domlbe, rm im GdOin« MoettAttl, 4 «in Snaumliratk unter dem Titel xi^ag 'Afuüt^dag kennt. BnlutMli glaubt an eme y\A qiitere 2Mt im IMoUea, indan ar sich folgender Ai^ nwntation bediMit, p.54: Hoa igitar loco«, quoa modo ooouMmomri, ex brcTiarüs Ulis petitoa Man, n ncte craied, leqiiitar, nt ipsa breviaria, si minns OTnuia, nt corte partim non ante Bfccnlum p. Chr. altenim conscripta sitit. Idem de dogniatis philosoiihorum Etatuendum est. Certe de stoicorum dogmatis id Crmidis stoici iiomen Vll, Si, 6^, 7(5 citatiim suadet. Hunc Kpictetus dissert. III , 2 talibus verbis commemorat, ut eum non multo iuniorcni ipso Epicteto foisse credas: "AsteX^e vvv mal dvayivwaxe 'AQ^^Stifiov tUa, f/Cg äv xaxa^iiajj xai ^^o^//ö//, tüMang* totoviog yÜQ ae f/im^thwtogy olo^ xaltdp — tlDttutn* huüW'—tif KtfUnt^, MtA bUäwg jjp^dm, 9r» i»6%^ *Aqx^^P^' Qnnm ob fem eum iaa oonunantntona E^oteti reoentkna primo p. Our. anoolo ezennte vmaaa afiimamoni Getanun ai qnideni totaa Ola da lo^on tnotaftoa, qni VII, 49—84 k^tor, iure nd Diodon Magnetam xafartar, at ipaa Diodaa non ante aMdnn p.CbKvalteran aatjfaiaia Tidetnr. Gerada an dm aafaffibrten Abschnitt über die stoisdie Logik, in dem der Name des Crinis unter zahlreichen Anhängern des Stoicismus, doch nur unter Zeitgenossen des ersten Jahrhunderts vor Chr. auftritt, ergiebt sich die höchste Wahrscheinlichkeit, dass Crinis in den angegebnen Zeitraum hineingehört. Hiergegen darf die unsorgfältige Stilistik des Epiktct nicht geltend gemacht, werden. Der Satz nämlich: roiovto>; yno inict x)(iiiito^ , n/oc xni rö/' J^u»»' TOrlangt nicht, dass wi«* am Schluss fjim begrifflich supplieren, sondern etwa üjnßt. TVenn man ans dem Bncbe des Laertius hinwegrechnet, waa dem Diokles gebührt, so bkibt nnr nenig ttbrig, einmal die Laertianiadien Znthaten ana der Pammetroa, dann «ina AnnU Notiaen, die er ana aeiner LdctSre dea Faminna hier nnd da einaöhiebt, endKch — nnd diee mnaa idi arginaend au dem früher Featgeatdlten hinaalBgen — «in Lehrahacihnitt nnd «ine StaUdgii der Sofl|itikor. Hierüber nur eine kurze Andeutung. Das Verzeichnisa der Sceptiker IX, 116 kann «edar aus Dioklea noch aus Favorinus entnoininen sein, da es weit über die Zeiten des Dio- kles und des Favorinus hinaus, bis zu Sazopräog ö xis?;/»«t: (oder <5 x«i?" fortgeführt ist. Desgleichen beweist die gelehrte Vergleichung der rpo.Tot bei J*extus F.iiipiricus innl Fa- vorin, dass ein Srrjitiktr, der nach Sextus und Favorin lebte, hier von l.acrtius benutzt wurde. Wer hat den Abschnitt über die pyriüionische bkejisis verfasst, sanimt den dogma- tiachan Entg^ongen? Jedenfalb ein Skeptiker, denn er redet in den Entgegnungen immer im Ffairal und in dar ersten Person: »yHt* n. a. w. Wahrscheinlidk ist der Veiluaer der dteptisdien Läursitia nnd aaglmch andi dea Mamenregistera der IX, 70 genannte ThsQdonna mit seinen tu^pakam axtsnixd (der jedenftUa, nie ana Snidaa an lernen iat, naeh Thooda» uiyiu^üd by Google lebte") Kr war ein Gegner der Pyrrhonischcn Skepsis. Seine Behauptungen, Pyrrho sei nicht der Urlii'lxT op;ina, werden im Laertius dargelegt und hinten- drein ausfiiiirlich bewiesen. Dass er nach bextus lebt, zeigt die deutliche Polemik gegen Hypotyp. I, 3, die er Tor rieh bat Der MaflMwnriikir Ptoteidhii kaoal llieodoriitt nklit, »bor Mine Conmuntalofan Theo, Pi^ut, dann amh Proclni. — Vidlddit iai der Name d«a üieodoiiM an äaer Ueksnbaften nad ferdorbenen Stelle, IX, 79, dnmecWeben, wöwvg 2& wdg iixa Tpdmvg, ko^ tfife ti9^aw «jg »QiStoe d tiapd tdg Siafßopde Aber der cod. BnrbODicaB n. 253 and der LaarealSaatis 69, 35 fiberliefem statt etg xQwtog 6 — ip MptStOP $, Aveeerdcm Termieei man das Subjekt zu xl^otv. Ich schlage vor, so zu lesen: xovrovg 3s TOtig Sixa TQonovg y.ai Stoöoatog rLdr,atv wp xfftitog 6 nagd itxK llaa Tflntaht jetst, irie die üomptel xa<^' ovg entiteben konnte. «3. FaTwiun ab NcbcHuilt d« LatiÜu UtgOMi. « Vin, 58: SdtvQog Sk ip totg ßioig g>rjaiv Ott 'Efifitöoxh]g vlog fiir 'E^awhov, MtfäJUjc« Si neA aOtdg tMp "E^abruovp iki A nf« ah^g 'Ok^mdUg tdp ^ ttCM^ x^Xq» p$p$tt^Mipm, tdp U «Idr «iitoC xdkfi if, dg 'HgeadMiig, Sgoft^m *E}fm di tSgw h «oic ^xoftp^ftaat €ttß»Qlpov 9tt tu» ßofßp i9va» ^tipfft^ 6 'E/txe^OKk^ ix fiHKaog jm» dk^iMf 3t«A ddßk^pdp faxe ^TaU^xpenMp'. Diese Stelle zeigt deutlich an, in welcher Art Laertius den Favorin benutzt hat. Es handelt sich in der Auseinandersetzung ron VIII, 51—54 um den Vater des Empedocles; nach einander werden Hippobotus, Timauis, Ilermipp, Eratosthenes, Apollodor, Glaucus, Salyrus, Heraclides, Tclauges für diese Frage citirt. Mitten hinein und ohne irgend einen Bexug zu jener Frage bringt Laertius emphatisch seine aus Favorin entlehnte Gelehrsamkeit, in zwei [Notizen von ganz nebensächlichem Inhalt. Dies ist aber die gewohnte Manier des Laertius. MU der lonnel läg *ai ^ßmQMog beieielinei er, efewaa in FaTorinoa g e le ee n an haben, was amhDiokkabringfc, S.B.Y1U, 63. HI, 4a Vm, 47. Httanter UhA ar ana rareeUedenen Bflebern dea Vararin eeine EieerpCe, wie V, 76. Till, 12. Wie eiaaiehteloe er leiae Eneipta einaelkob, aeigk anoli III, 37: ^ ji(fu/wtikiig tiSp Xiymp ISaap et^koC /tmt^ not^' fiettog «bwr» xed tu(j»ß X6yov' taöxov ft6por itagaftupcu JDAtmft 9aßmgm>g mod ^aip drei- ynyptooxorTi tov siegt r/'vxr^g, rov^ S^äKKovg dinnxt'jtrti näprag. Wenn man überlegt, dass nur einmal Favorin citirt wird ohne genaue Titelangabe, dagegen einundvierzig Mal aoigfiUtig, mejeteaa nüfc Reieichnnng des Bnchea, ao wird ea sebr wabrscheinlicb, daas Laertini, wo er uiyiii^cü L/y Google 12 nur den Farorin benutst hat, dies auch durch eeine Citation ausdrürklirh anhiebt , dass also eine Jagd auf augeblichos Eigenthum des Fav orin im Laertius resultatlos bl eiben luuss. Aus- genommen Bcheinen die Fälle, wo Favorin tdlwt seine Qewähnmänner citirt~un^wo Laertius ■ich das üitat anmant, ohne Favorin za nennen. Das hat aber mr Sinn bei den modamain AntonB, bei Babinoe, Plntardi, Justus Tiberiensis, Phlegon, Trallianns, Fanpfaila (wem diese nioht etw» gar noch m den toh Diold«a amgeinitBtan Autorea gdi&t). Skm bd il> terai AntoMQ i^bto ihm ja niemaad, das« er sie iriridioh kwuw: da Mnnt er Fatoriii ab den Gewihmnaan des CiUts mit, wie I, 79. V, 41. YIII, 47. Eine ganz andere Vorstellung über das Verhältniss des Favorin zu Laertias hat Valeotia Rose. Bekanntlich hat er die arge Paradoxie aufgestellt, dass der nira^ der aristotelischen Schriften bei Laertius auf Aiulroiiicus zurückj^che, während man eine ganze Anzahl Möglich- keiten über den Ursprung p-iies tu'f' anflehen kann, nur aber jeden Gedanken, dass er mit Andronikus im Zusammenhang sei, ausscbliessen muss. Rose glaubt nun eine grosse Stütae fttr seine Behauptung gewonnen zu haben, wenn er nachweisen könnte, dass Laertius sein aiistotslnohe« Verzeichniaa aas einer Schrift 4m Fararimii enUdmt liabe; denn zn FaTorins and PlntardiB Zeit waren die Venelchniase des Androniona die rvy ^tgofthvfn ttimxBg, Diesen NadnveiB soclit Bose sa geben nnd Heiti (»die verlorenen Schriften des Aristoteles«, p.410 glanbt, daae er gelangen sei Dagegen leugnet der Letztere die Cooolniiooi; er ist nicht im Stande, akdi Ton der Unm5gliciiknt sa fiberzengea, dass Fatorinns ans keiner andern Qnella als ans Andronikus, dessen Name nirgends bei Laertius genannt wird, geschöpft haben sollte. Er denkt seinerseits an Hermipp als den (Tewährsmann Favorin's. Ich leugne die eine Pr.änii8se des Rose'schen Satzes, dass nämlich Laertius sein aristotelisches Schriftenverzeichniss dem Favorinus verdanke. Vgl. Rhein. Mus XXI V, 185. Zu Gunsten dieser Behauptung hat Rose die Quellen des Laertius untersucht. Gegen ihn genügt, was I^ahnsch p. 49 (vgl. p. 17) be- merkt hat, nur dass wir uirgeuds die Form und den Ton dieser Entgegnung vertreten möchten. »At hoo FaToriao Val Beaeat (de Aiist libr. ord. p. 41—44) I«ertinm magnam partem totins operia eni mutoalnm eese oontendit; neqoe enim solom mnltaa fllai nurias adaotationea per totom opoa aparsaa, sed etiam sammaria philoeophite PJatmncB et Aristoteleas, Arietotelb in Bemnam.l^mnnm, indioee libromm et testameata es iUinB Hbria fliudese; item quas de diap logft m Bhto m cottscripta mnt, es FaTorini ISbiit Ha eoapta esae, vt res eac tbm/o'iitm'mh fittXiap libris excerpt» aliis einsdem scriptoris libris , velut Varia Historia (nm-Totfa.yfi iarogin) snpplerentur. Deniqnn maximam partem epistolamm ad Favoriai libros referendam esse. Sed ftomnia ista sunt et hallucinationes; ac sine ulla probabilitatis specie. Immo sunt qusB in con- r ariam sententiam nos auferant. Etenim si in tractatu illo. (jui e^t de dialogis Platonicia, tribus locis (III, 48, 57, Ö'2) sententia Favorini exhibetur, qua res quadam ad dialogos per- tinentes confirmentur, suppleantur, accuruiius illusLreutur, diiucide inde sequitur, maximam Digitized by Google 18 tractatus iUius partem non ex Favorino, sed aliunde peiitam ene. D* fibrorom iD^cOniS et testamentis Val. Roseus id pro testimonia tenditat quod HI, 40. V, 21. V, 41 pronnw ante PUtonis t€8Umentttm ei aato Ariatotdk et Theophwrii fibnram indioM FaTOriai» iMidatar; diinde quod in fibfo IX ind«s Hbrornm D«in9oriti, q.m iil Ptotonii diatogi, • ThMqrOo in onfinmi ledaeti not, nna duluo es Favorino «Kovptu ««• tidwtar; qnippe IX, 34 F«ro- Tbma liüdfttim «n«. Sed primnn III, 40 uoa Ffttwiaos, sed Myronianus proximc ante te- ■laneDtiim Flstonb landaikiir. Atque etiamsi Favorinua, nt ant« Aristoteles et Theophrasti li- broe, lieilfic ante testamentum Piatonis proxinmm locum teneret, quid tandem inde scqueretur? Jam avtem quid de illo loco libri IX, 34 diram, quem testcm sententia) 8ua5 Val. Roseus esse Toluit? KgreRia nimirum ista ratiocinatio est qua ex eo , qnnt] niinutia? qua;dam ad aniraura indoleinque Dcmocnti illustrandam pauUuluin facientes ex tavorino allat» sunt, illico pluri- mam totius capitis partem maximeque quaj ex TlirasyUo de Demooriti vita libiiaqae eoceerpto sunt, ea omnia ad l'avorini libros conclud«! refereoda esM. Cetemm YaLBoeens, quo iure Platonis, Aristotelis, Theophraati, Democriti lUvorom indieea ad Faranniim reltalit^ eodenr iure eafeam quoque indioea omnee ad eaadem fontom reioere debnil: id qvod kage a vero alwai Hoo euim in prinue tanfladnm est, Favorinnm neqne in dnoianipoMAfuu» neqae in mrro. Saug UmiQtq Wt^ ^*"* pUloeophonun loripaiMe, led an oondbiu aoientiffi locis qusercumque ■wmffratB ^ H g n». at anaiia aaea feaanisset, collegisse. Qoare ne epistol» qnidem phik- BOphorom Favorini libros tamquam fontcs resipiunt.« Hier zeigt Bahnsch am meisten seine unbefangene Einwebt-, besonders auch darin, dass er leugnet, dass die Homonymenlisten aus Favorin entnommen sind, zu welcher Vermuthung die ötelle 1, 79 leicht Terführen koonte. Deber faTOiin stimmen wir überhaupt ganz zusammen. III, 61: '£rMM a «Sy lan xai 'AQtaTO^dpijq 6 ygaft ftattxoi Ü£ rptkoylaf ehcovoi TOtg Sia)Myovg' xai ngtarrjv t/hp iidiaaiv , iji; ilyüiai Iloutda, Tiaaioq, Kgirlnq' StvTtgav Sor/'iGT/j^, ITokntxö^. KgaTvlng' TgiTTjr Nöttoi, Miroig, 'E.Tirouii^' jtTc'tQTiii 0i(tizr,io^. Et- dvv. 'Artü)Myin' m' f yn;t KgiTwi', fftaiöwr, Efttoiohü' rct yovfthmq ti^mp ^1ftxoorQ6q>oqy 'Egv^laq p 'Eifaoiotgcnogt'AXxwii't'AKiqtakot^ ^ Hiav^pogt *^ioxog, ^etlaiteg, Ji/fKMttoSt XAtihip, Eß8^if, ^i^«> trius bot. Die verzeichnete Stelle aus dem dritten Buch ist ein solcher kurzer, zusammensedrängter Bericht nach Demetrius: er enthält einen Ucberblick über die pinakoj^raphisclicn Arbeiten auf platonischem (Jebiete und zeigt, wie mannichfach und beliebt diese Arbeiten waren. Sehr im Widerspruch zu Valentin Rose, welcher zu Gunsten seiner Andronikus-llypotbese behauptet, dass man evit in 8trabo*B Zeit angefangen habe, SohrifteDTeneicbnisie der Philosophen sa naehen, ««iü Denetatiu von nenn Tereothiedenen sätmttg der platonieohen Sduiflen n er- alUen. IKeees Bendtat entnahm Demetrioa natfiriicli denselben Bttdieni, denen er fiberfaaopt die niveoug verdankt, d.h. Hemi^, Sotiim, Batfnia, Soeikratea, Panitine n.a.w. Er ihmt alao inKnnem die gaaie auf Pinto becB^dia ^nakographiMdie ThUigkdt loaammen, mlohe in dem Zeitraum zwischen Callimachus und Demetrius bemerhbar geworden war. Nnn lassen sich, mit HttlÜB einiger Analogieschlüsse, auch noch die Principien jener verschiedenartigen Anordn\inpen errathen, in so weit das Princip in der Nennung der an die Spitze gestellten Schrift überhaupt ausgesprochen ist. Aus einem Ueberblick der sämmtlicben bei Laertius auf/uündeii(lcn .liiaxtg stellt sich eine .\nzahl von stereotypen Schemata heraus. £ins der gewöbnlichsten ist dies: es folgen aufeinander txunoKat Kadi einnn andern Sdmna, das auch oft in den einzelnen Theilen dee eben Teraddi- neten sich findet, stehen voran die Schriften mit mehr als einem Buche und zwar nach der Grösse der Zahl, so dass den Schlu?s die fjoro^ißhoi bilden. Andre fthaxig sind nach Ar- gumenten ireordnet. bald mit den rjJtxd, bald mit den r/ vniyä, bald mit den }.oyixd an der Spitze. Noch nndre panz äusserlich nacii dem Alphabet. Wieder andere zeigen in der Reihenfolge der Schriften einen propiideutisthen IMan. SchliessHch giebt es niiaxti^, in denen die Entstehungszeit des Dialogs das herrschende Princip bildet. Hierbei ist ganz abgesehn Ton gewissen ungewöhnlichen Arrangements, etwa nach TMlogiett oder Tetnüogjen a.dei|^ Daia nach den angegebnen Sohemnten amli die platoniiohen Schriften geordnet worden Digitized by Google — K nadt iil aa lidi bcgNiflidi md dai Verandwin 4« 9 nntikMmm Anftngnehrifteii U- mhA w. Dm Frin^ d«nr, dia nik der JJoAtfd« aiduigCBt^iicB «ir: et ist daa das Aii- fltopliaiMa TOB BjMDi Kpo^tfitHa). WahndMiiilidi habao «ir an dem Vaneiehaiia, daa mit dam ^Algbiades anhob, die alphabetische Ordnung anxaerkennen. Einen Versuch, nadk prop&dmtischem Plane die Abfolge der Dialoge zn bestimmen, deutet vidUicht die voran- gestellte dnokoyia an. Sicher aber ist, dass der mit Phtedrus beginnciule .ti»«^ nach der Entstehungsxeit geordnet war, worauf dcch (Mympicid. vit. Plat. p. 78 und Lacrt. III, 38 hin- weisen, ^n glciclier Wiiso sind, wie tino Notiz verriith, die Dialoge des Aeschines geordnet, II, öl: Ol (Yoif Tiöi' Ain^irov t6 2^i>y.^)nTiy.dt' iJO^og ct.TOf/ii/cr/f/ijoi imit l.TTä' n{)MT(h^ Miktiäötjs, öiö xai dodiiiartgör uw^ ^X^*' ^^^^ Abfolge der ischriAcD nach Argumenten, foeaii «d tpmmip (via III, 50) giebt dia VwamtelluDg des TUidfais an dia Hand. Hoä iat aa erwXbiai7^*M ^ Ordmng, dia den Enthjpbrott an dar SjpS^ttSgt, sieht identisdi ist mit dar daa Tbra^ll: sia beweist aber, dasTlidi ThrasyU bier und da darob Torbaadene Anardningen beaümmen licss. Es ist Iddit möglich, dass jener iltera itkfo^ begann: Entby- phron, Apologb, Orile, PhMdo n.8. w. tfttr die mit Tbeages Clitophon und The»tet anfangenden Verzeichnisse hin ich ganz im Ungcwipscn. — Die Hauptsache aber steht im N.nrhsatz: wäh- rend die Anordnung bei den Pinakographen eine sehr vcrsrliiedcnc ist, herrscht über die Echtheits- und Unechtheitsfolge bei ihnen völlige Uebertinstiinniung. Dies ist doch, im ge- gebnen Zusammenhange, der einzig mögliche Sinn jenes daokoyovuiiMg. Ucber die F^chtheit der in die niiaxig aufgenommenen PlatoJiika gab es ktin Bedenken mehr: der Glaulie Thra- sylls an die mystischen Zahlen (36 Schriften, 56 Bücher, 9 Tetralogien) ist nur erklärbar, wenn er eine luaagegriifene , zweifdloea Tradition Torfimd. Dia llannichfaltigkeit der pina- kegraphiKcben Anordnungen wird von La«tins andi iBr dia Xenopbontisdia Littwator ange- dentet, doch nicht ansgeAbrt, II, 57: awiypoin da ßtßUa m^dq fd tentiQdxovm £UU»r S5. Km »gchlicie SdhHft des P>thag«nt. Von einer Iladcslalirt des Pythagoras erzähl* n zwei Perijiatctikei , der eine, wie es scheint, im gläubigen ^finnc, der andere als Kationaü&t. dem es niclit />i in] ihttrdi^iv in,SLii. Die mir von C. Waclisniuth freundschafUich über- saiHlteu Cullatiuncn der Laertianischen Handschriften erklären alle Differenzen des Druckes. 'Während der alte und werthvolle Burbonicus n. 253 an Stelle der hervorgehobenen Worte xo- ttioxontaäag fiberliefert (und so Aldobrasdinus) , giebt eine andere Tomehmlich ia MmAik komuMnde Qroppe, der Laurent. üO, 35 nunnit F und G, dw Obige näk ftXBgfir Udierdn- «timmmig. Wahrscheinfich ist ans diesen sinnloeen Zügen tu endren o^toU Xfyava* «tri TAH IXOmAS dUAOt dQx^* fi^, äptt jn^m, el, »Die WndMii des Htdee« knuite recht woU jenee Oedidit bdasen, io dem Hadee daxgeateUt irarde nie von Aeal^lni: SfXroyQfKpip Si .tdtt'' iJTw.t« dex der bibHoteen nadonale an Neapel, 253. lU. B. 29, Pergament, in Qnarto, smaXIl, wie Cobet p.lll mit Errht ardcht (nicht sffic. XIV, wie GbiDo im Katalog der Eibl, graec. II, 333). Titel und fol. I fehlen , fohlla (d. h. rectum, b = versnm) ganz verwischt, aber Schlusswort der ersten Zoile citinra '! arra* = praef. 4 Schluss. Erstes Buch vollständig. Am t^chluss des- selben kein Abschnitt und keine Unter- oder Uebenchtüt Alles in Ordnung bis foL XXXIII b; 3 18 dies schliesst ^rvxTit oi to>i txaawg t' = p. 42, 12 Cobet. Es folgt auf fol.34a rör Itni Th ot' (sie) yMt kvaUtg äe xzA.. = p. 48, 28. Acgcbices ordentlich, bis zu Ende. Es folgt Ai-isü])p> aber foL 34 b sdhliemt Sylveto i^w = p. 49 , 39. FoL 35» begiiint dpa xata ttvag bfoi^aw nxL = p.43, 20. SokntM bit sn End«. Xenophon gaa^ AascluBtt; foiSSb schUesifc yog- }f^rsp.48t 26. FoLSS beginnt /ttSp kiyu (sie) e^ cthtpatag «nA.sp.42, 12. FoL39b ■eUiaiek jw» «n» = p.43, 20. FoL40a: nr^«^ «m ««X. = p.49, 40. FoL4Db MsUievfc ^ fMtdv^' MQ&Q fidr alrM»^«yiw = p.50, 51. £■ folgt ibL4B: jcc» xari^opi//ian»rsp.59, 40. Alles in Ordnang bis Buch 2 SchloM. Spatiuni (fol. 54 a), darin 'EN TD. T, von jüngerer Hand, die aach sonst Correcturen am Rande und im Texte beigescbriebeu hat. Nach 55 b (t6 fitjSinoTi p,7l, 11 — 12) folgt fol 41 (in oioxpfTTni c. yiL p .W. 52. Hann folgt fol. 42 — 47 (schliesst rt^iw/za p.59, 49). Es folgt fol. 56. Nachher wieder folgende Verwirrung: fol. 74, 75, 73, 78, 76, 77. 79. Die richtigen Zahlen zum (ilück boigeschrifben ; verloren nichts. Bach III Bchliesst fol. 74 a; kein Abschnitt Buch IV schliesst fol. 88; Spatiuui, aber kein Titel FoL 1046 fehlt p. 127, »8 fj bis 43 TäK?M! Lücke gelassen von 6 Zeilen. Fol. 106 b, fehlt 129, 38 oHw Ua 40 JtjftntQiov; Ltcke gelanan yv^^Vt Zeilen. Bnöh T aeUiesst foL 110 b. Spathtm; dam E von jftagerar Baad. FoL 118a fehlt 142, 6 awitgtßw Ua 12 Kpevä^i Lndke gabaaen tob 6 Zeilen. 118b fehlt 144, 1 ftetpAuop Ua 5 Lficke ge- laaaen toh etwa 7 Zeilen. Beihenfolge der BUttter: 126, 129, 127, 128, 131, 132, 130. 130b oben schliesst Buch VI; kein SpaÜum nnd kein Titel. Oben am Bande tob gaas «piter Band XZVnl Z. Stellung der Blätter: fol. 142. 144, 143, 145, 146, 148, 147, 149 etc. Zeno stellenweise lückenhaft. Bei .\riston, Herilliis. Dionysius, kein Absatz; aber bei Kleantncs; nicht wieder bei Sphaji-us. Stellung: fol. 16'), 2.37—241, 229-36, 189—96, !8I— 18'^, 173—180, 166, 167, 168, 170, 169, 171, 172. 222-28 (222, 3, 4, 1, 8, 5, 6, 7) 213—19 (213, 19, 15—18, 14), 220, 205—212, 197—204, 245—46. Fol. 171 b schliesst r.T^'p n/g = p.204, 20; ea folgt Lucka tod 7 Zeilen; i72a beginnt dann Liuö^ p. 205, 1; keine Buchbezeichnung. 190b sdkliesst Buch VUI mit tijt yi'iftiis p. 226, 98. Bann, von eiater Hand in Majoskeln + Ausftlov Jioyimvg ^Aoao^p fitmv xid Sv/ftdtmv awaytay^s reSv üqJBS JIv9ayO' ftttol Dann erat iL 105b: tud oStot fih ol oitoQdä^P, tUwgtopovs 9k ^ Mwoe Oa^tfUhiQ ata Ua 214b SchUaa tob IX. Bndt Untendirift erater Hand in iUr jnakaln 4- Auigriov Jioyitiopg ^^ikotid^mv ßU»p mcA Sdypaupv ovmo^uyifg nfr üg artoQfühiv xai ^ip{)(öt toi + + + + +. 246 schliesst Buch X; Untenchrift erster Hand in Miguskeln Aaegtiov Jio)'ipovc; (f iXoao^top ßitav xai So^'fjÜTwv awa/tpy^g ttSp tig I 'Efti^ jmiffoß. — £a findet sieh weder iota adacriptom noch anbaor^itiutt. Digitized by Google I 10 Uitnnter ist es noch möglich, die Entstehang eiuer viU ans den Tencfaied«n«n Baad- und Haifthfiohern des Diokles analytisch damstellen. Dieser Proaess soll hier in Kttfsa am Leben Demdsite EL, 34 ai. ToUsoeBD wwdeo. Beclmen nir snnlalwfe ab« was den LasHiia sa eigen ul und womit er den Text des DioUea gewiasermasseo ioterpeliit bst: das Epl- gnunm IX., 43 and eine Stella ana Favoriims* «orwAwi^ law^la, angekB%fik an 34 ^tnipo» dii Aevxlitnif tiagißaXe xeu jira^'ÖQft yMni rtvag. Dies xatd tmtg stand im Diokles; denn Laertiiis fragt, nadidem er seine FaTOnntuateUe gebneht hat, MiSf mcH» utfog tbt^XOH' ftVTOV. Das L'cbriRc, also das Diokleische Kigonthuni, zerfällt in vita 34—43, in tlocrmata 44—45, in das Schriftenveizeichniss 46 — 49 und die HomonjTnenliste. Woher die Dogmen genommen sind, ist nioht bestimmt zu sagen; jedenfalls ist es die kürzere Darstellung, die uns erhalten ist. Der Vorgang aber bei Leudpp und die besondre Hocbschätzung , die De- nokrit bei Diokles genoss, deuten dacanf hin, dass Laarttna Aa anslBlndidkera DanteUnag dar Lehren weggelassen hat Eine Spar dieser feriornen Iheiles mtd ftifos ist nodi er* halten; am SoUnssa dbnUoh der Ethik Demokrils stebt, mididist gans nagehSrig, folgender Osdanke, der, in andere Worte gefiMst, ansserdem sehon dageweaen ist Dies war woU der Anfing der zweiten speziellen AasfiOinng, die Laarttna wQgUess. stotötrjras de r6;n>) !h-a$f YgLden Anfang dp^ag elrm XtSp i}Xioy dt^Oftq (pvosi Se ärot/a xai xiior y.ni xevov, tä 5^aK).a närra revof/ladeu. Der .tifa^ ist verfasst mit Benutzung iles Thrasyll und des Demetrius aus Magnesia, genau so . wie Diokles bei Pluto es gemacht hat. Es ist nämlich möglich nachzuweisen . dass weder die doii juxra, noch der Abschnitt 49 vnn TaTTot ui Öi rirsg bis ij npoß'/jji/rtra von Thrasyll herrührt, sondern aus der gewühnlichen pinakograpldschen Quelle, d. h. aus Deme- trius hinzugefügt ist. Diesem selben Demetrius gehören endlich bekanntermassen die dfttaw- ftot. In dw nta aelbat nennt IMoUee seba QaeDen Dametrins nnd Astistaes 35 ak Zeogen iBr die Bfldnngsreisen Demokrita. Ueiber die VannBgmsamsflnde Damokrits werden anlg^- gestdU oi nKehvg nnd Dametrins. Dann Mgt wieder eb Gtflok dea Demslrins Ifyu 36 bis ji^vag 37. Eingeschoben ist eb StBok ans ThrasyU. Es Id^ «ba Bameiftnng dea Dioldea, dio seinen Respect Tor Demokrit bekundet, sodann überleitend Srjhov Sh xdx ttStf ovyyffoftft9* ttttP oloq ijy. Dies wird ausgeführt durch eine Stelle des Thrasyll über die Schrift des mokrit nvJayöpai; , mit Thrasylls' Bemerkungen über das Verhältniss Demokrits zum Pytha- goreismus. Es folgt eine Stelle aus Antisthencs, zum Beweis der Seelengrösse Demokrita; Die letzten Schicksale Demokrits nach Anüsthenes, dem dann Demetrios entg^engestellt wird. 30 Auch das folgeude ZeugmBs des AmtonDeoB stammt, nach BoiUagaiden Anal^pan n aoUieasen, «a DanabiiBt man w^Ma VHJ, 8, Vin, 82, IQ, 35. Daia %t Oiokka mIm BMiMr> Icong, dia iriadir Hodiadituig vor Denokrit aiudrflokt. Daim ttaat er nach Oewohnlieit daa Vera daa Umo Aber Dcmokrit fiolgm; Tino hat er Tielldcht selbst gelesen und swar mit dem Conunentar setnes ilteni ZcBtgffMMaan Apo&onidea. Jefaik koniint dar Abaehniti ftbar die de- xnokritiaeha Chronologia, aadi ApoUodor, d. h. aus Demetrius entlehnt; dazu etwas aus ThrasjU. Dannf eine Anekdote aus Athenodor ly oyööfj Jltpi.tc'eTior: also eine gelegentliche Ileminiscenz ans dem Buche eines Zeitgenossflo. Endlich der Tod Demokrita, nach Bermipp eraählt, aber diiact aus Demetrius entnommen. Diokles hat also bei der .Niederschrift der demukritischen Tita seine Gewährsmänner in folgender Beihe benutzt: Demetrius, Hippobotos , AatiafhaiMa, iAtiadMoaB? Demetrius, TUDO, Hippobolna? Denatnoa, Damatxiaa, ThrasyUas, TfanMsjUiia, Aäiaaodonis Antisthenaa, Demetrios. Demetriua, Der Entwurf der vita aber scheint dieser gewesen zu sein: Vater und Vaterland, Lehrer, Reisen, Vermögen durch Keisen verbracht. Loh des Demokrit: als ffiilonorog, als AutmfQo- vwv So^Tjg, als noty.iKio^ (ioy.iud'^or r«^- ai Tcunag. Später anerkannt, auch selbst durch die Abneigung i'lato's als das bezeichuet, was er ist: der grösste der vorplatuui.scheu Philo- aophen. Zwei Änekdoteo. Seitt Tod. — Wem auui dia gana nebensächlichen Quellen, Tbra- syll, Umo imd Athenodor hei Seite liiaaft, ao boten dam DioUaa allea Weaentliche 'dieae Drei DanMiriin, Antiakhanea und Biipehotaa. Daher irardan anaJi Denwtrina, Antiathenea mid» ThnH^ ir&tlieh dtirt Unare DioUaahypolhaae xaicht alao vOUig hin lor Erklärang nnd genetiaohen AaflSavBg diaaar vita; die Nebenqpellen ergdjen eich bequem; die dem Dioklea migefiillnen Ansichten sind dem Bilde gemäss, das wir Ton ihm haben; dagegen wQrden sie ■ecUediterdings nicht zu dem des Laertius stimmen. Im Gaaaen erscheint ein Plan der nta» -wenngleich durch das Excerpiren die Verbindungen und Mittelglieder oftmals verloren ge- gangen sind. Im Ganzen offenbart sich die liliiule unvorsichtige Abschreibelust des Laertius, entsprechend der Vorstellung, die wir uns von ihm gebildet haben. Man kann das Kosultat in diese Schlussfolgenmgen drängen. Wer hat den Demetrius aus .Magnesia so massenhaft zur yita Democriti Terwendet? Gewiss nicht Laertius, der anderwärts deutlich zu erkennen giebt, daaa ihm Denetrioa diraok idoht halnimk lai: ijj^Behnaeh p.l7. Jener aber, der ihn 21 wSrflidi benittito vaA wiedergab, fugte uuk ZndUie bei, die LaiafSm mik «bgeaduieben bat Dennelbai lag mdi da» Werk dei AntistbeiMS toTi da er die Annditai denelbeD mit denen des DemetnoB biafig ooofrontirt Benelbe bat endlieb Tbra^U benntzt, da er dessen An- riebteo «Brtliob in dmelriaiiieehe Bt«31en «iaaiduebt mid da er die sUmous des TbraqrU mit denen des Demetrius corobinirt. Der aber, welcher Thrasyll benntzt, ist derselbe, der den Abschnitt über die platonischen Dogmen Yerfasst hat und dabei eine Tlatoverehrerin anredet. Das beisst, es ist derselbe, von dem die Daxstellongen der eiiikariscbea und stoiscben Lebren berrfibren, ee ist Diokles aus Magnesia. «8. Dai ImguM Tim»M über Ikatbrit* Olm Jij/tOMpniir n tugti^fiQüm mtftim ftä^mv d^^oxQiTot] Jr/f/oxpiTÖg H. TiJ ye O., om. B. fiv9m] uv^ov B. XiaxtivJ XiaxowH. Baaa wir es hier jedenfalls mit einer Yerderbniss zu tlmn haben, beweist das in diesem Zusammcnhanpe sinnlnse }Jay7}v, sowie das nnconstruirbare «. Aber selbst mit }.ia/7jra^ wenn man Ton der Verwcrftnhoit tlipscs sonst unerhörton Wortes absieht, wird nichts Wesent- liches orreicht. Man miiss eine üble Meinung von Timon haben, wenn er von einem Philo- sophen, den er so hoch schätzte und mit dem er so viele Berühi-ungen hatte, von Demokrit nichts anderes auszusagen wusste, als das, was er in obigen Versen sagen würde — falls nimfioh X»ax^pa gdesen wird. Dam atimwt die entaatdiebe Monotonie dea Anadmcfa abbleolik m der anderweitig bekannten pointenreidien Pricinoii leincr Bede. Sein Lob wfirde »dam verständigen Scibrübteller« gdten; «nd dieier dttrfljgete aller Lobafirtdie iribre von Timon in dem bombaatiacb inbaltslceren ««(iJ^ppoivc stoifthn fiv9mr dfi^pbww kmx^m wiegedrBokt wor- den? Mag man selbst das so orientalisdi anUingende Gleichniss Tom »Hirten der Worte« als eine Parodie des homerischen noiuh(ft katSy Tertheidigoi: niebts hilft uns darüber hinweg, dass ein schwacher (Jedanke, eine Demolcrits und Timons unwürdige Redensart schwulstig und monoton, also geschmacklos dargestellt sein würde — falls eben jene Vermutbung Ktojpim unsem Bei lall hiitte. Wir erwarten, dass Timon etwas viel Bestimmteres lobt als allein die Verständigkeit des » Sebriftstellera« Demokrit: vielmehr das, was er mit den Skeptikern gemein bat und deewB t ii e g M i dodi Fyirbo (Laert^IX, 67) «nd Tbnon ibn laaen nad aflbitatan. Maoh IX, 4S I war sein Princip tekog öe that rijf tvdv(iua\ ov xijr avrt,y ovoat' Tfj >,<^otfi — u/.'/ä x.ad-' yak^füg xeA »SataS^ if ^v^ij Stayei, i^no ftrjöevog TaQarroiiivtj tpößov ^ Öuaiöait/o- plag ^ äHav twög md^ovg. Diese d&aii.)ifj, d^ctvfiaotLtjy dtaga^it}, war aber aadi du etldache Prindp der fflEepliker. Za smit eetara «ir voraus, daes DloUes den Timo mit guten Gruade gerade an dieeer Stelle dtirt haben wird. Plato, sagt er, erwihnt Demokrit gar nidit, ynAl wiwend, data ea der nAditigrte und groeate aUer Pliilo80|ilien iat, den aueh Tinum auf dHeae Weise lobt. Man erwartet , dass in dem Lob des TinKni andi ein Motiv ai^edentek iat, daa die Abneigung Plato*a gegen Demokrit erklärt Drei Anfordeninffnn machen wir also. Die Verbessemng jener Stelle, die nnsern Beifall finden soll, niuss erstens die Tautologie beseitigen, zweitens einen (ledanken in den Versen herstellen, der das Oepriige des skeptischen Geistes hat; sie inuss endlich den /usauiinenhang der Stelle uit dem augegebueo üedankeugange deutlich au&eigen. Vielleicht genügt folgender Vorschlag: o/oy J>jf/6xgtT6$> t$ JieQig>Qova, stt'jiiora ftv^atv Demokrit ala Oegner der 9»uuimfw4a mar aueh em Feind der /rilC^« (x^/t»r /tv^ttv) und damit suf^eich dem Piato recht antipathienh. Vgl fr. 119, p.l84MnU. Irfo* ^p^g wfg 3ioTr]g XQoror iv wgaji^m mu ^ößotai TrOMixioglovat, xbevSaa siepi rov urrd rtjv tsKevriir itv9orT/.naTlovTfg ygovov. S. Sext. Emp. adr. Math. IX, 24, Mull. p. 208. Ebenfalls ist die Abneigung Demokrits gegen zweideutige Worte und verfängliche Dialektik bezeugt. PlutSymp. I, 1, p. ()14 E tQiöat T(.Mi' lii, rarä J>;//6x()noi\ y.cu i(/fi ni>,i^ :x{t{)()i,aii;. — riiläogrujjhiach ist die Vertiiu- schung von aotf/im und miuova etwas Leichtes: Aehnliches iat überdies schon mehrfach naehgeuieaen Bteph. Ick. a. t. ttotftalv». Wie das ftv^w der Handschrift B in fttü^itv, eo iat nach Uaxop (in H fiberliefert) in keaxüp aufinUIaen. % 9. Thnqrlb fcneichiln Icr ioMbitlKkn SdiilAob Laert. IX. 45, Tä iVr -itiUn ftvTot y.iu (~),^nt,n').n^ (sie BH: in B steht p. 236, dS ebenfalls t9(>aüi/.o^, aber 25 &{Hrji/j,og, doch mit ausruilirtem ersten /.) dicr/iy()nqt y.md tä^tf oi'itujg, uaatQÜ (sie H, äa:itQ ^ B) xcu ra (H. om.) IDAnarog, xaid texQakoyUt» (H. wQa)Myotff aL atram. oonr. in —oyktp)* 46: *^Eat$ Ss ^^ixd f/iv tdSa \ JIv^a)'ögtfi Jleifi oiyiu^uü Google j I 23 • o 4 Tf/g tot aotfox' üiadiatwq (sie H, B) Utgi icSr iv aöov (fort cum H, B äSii) Tpaoyiveia [to^o öi tativ, Ott. rpia yherat avr^g ä ndvra (tat om. B H) dr^Qtanua avtij^tt] IJnn ^ dvSQayaSiag ii aegi dQtt^g, Uaa/JUtis (sie H, dftahdUig B) xipoff, Jü«^ et^/rlog, ite«^- niftanw 0 tOKtnt (do B, V^*H ydf Edwtii o^x •äfioxenu' wri y»p (sie H» B) mßta {titt *vc$Kd 3a wBt' Jffyog Aaxooyiog (B, ted H Jm2 xooftov) Sr e f/ stepi aetfixog ^ (eio B, in II) nigl vov, ffcp* tda^^attty (sie B, H aladtjatoy^ tttv aL atram.) IVrihca »f^^- o//ot7 yQdg>ont£ tugi i>vx^Q ixty^^vm, Hegi x^'f^» JJep» xlfOtSy, 47: ZZ«pi ttiv Sutgtagörtuv ^vo/itSif (B ^[twofuSr, fL ^vyft^p in mazg ^v- saiifia, vnv rapfas^. aL atram. B it^en^irt^iff^ Umff iow ixatifnuui (de H, B.) nA^ Ufftj/iitfttr. ntQi üStiXov ^ mpi nporoiag, mpi loitiiSr, xävtir (sicH, 'S) d ß" y 'Astogtj' \ fiutw (ao B). Tavta xai stigl if ianog, Td äs downattd ian taSt» jüxUti övQavicu, j4lrlat dipiot (H dlptoi) Ahiat i:iiniSoi. AUiai nept nvpog xoi rtSy ip jivgL AWutt negl g/(ürwy. Atrial ntpi a.tfpitdtuv xai tf vnöp y.ai xagniör. jiizlcu xepi j^ttp. ft ß y Alzim avfiftiXTOt. Utgi r/^g )Ä\) ov, Tavta y.'d Tri dai vraxia. MaStjf/aitxa. e)i rddn Utgi öiutj oyi]^ (sie Ii, II Sia^ogtöv) yruititjg ij ntgi tpaCaiog JtvxKov xai pqaigtjg (sie H, B, a^figj JJtgi ytiauergir,g (de H) yeutuejgixwr (H, B) apt^« fioL Utgi d/Mytof yg^fiftiSv M» paouSv et ^ 'Eiatstdaf/ata (EL ixiUiaaftei^ 48^^Miyaa ivuxv- \ /' mg 0 daz(HM/o/ii^» llaifdsaiY/ia (fae B.^ In H aL atr. ootr. in noffcat^ftauj^, 'AfiiXka, ^Bu^ ^ (Boe ordin« T«rb* in B, fi Meiätnr) Toaaßut jcm td ftc^^fiafutA, ^ Movaotd ih «nAs»* IIsp* ^v9/itS» xai dg/ioid^, Jlsfi stOM^atoq (lic B, Utfl ^ ttediXoüvi^g iHiw, ir<(4 dg>ti»top xai Sva^twimk y^ftfidtm (B »QiKffidtmp)\n9Q* Vfofffav y 17 dg^ot.^^it,g (do B, — a; in R) xai yltaaaim: Jltgi do*S^. Utffl pijf/Wfwr dfO/UunuuSr {JBC B, in H örofiaattxöf) Toattßm xai td iwvautd, Tr/t'ixd Sh TciSe. JJgöyrwatg. JItgi Siairtig ^ JtattlfU»6p '^J targixt} (Irjigtxij B, iyrgixt] H) yvtifit}. Altiai ntgi dxaiguSv (B dx^uävj^ xai intxatQuäv (B inutegttöyl Jltfi *^ ytMgyitjg ij yeiafitrgtxiöi (H, Md B yamfiaQtMO») UsQ* ^ift^pUfg Toxitxd» mu Ultko/Uh Xtxöi: Toaavta xai tddc. TdzTovai 3e rivtg xai' lölav ix rwr v.touUffidTwr y.cd raira. 49. To ^ro orn. 15) -itgi ttüp ii' Baßvi-tivi, iegtöy ygaf/f/dnar. JJtgi tüp ir Aligchj. 'Slxnov ntginkovg (sie et B et II: on. ItQtSv ygofifidnav) Uigi totogifjg. Xtrtlh&ng köyog. ^gvyiog Xdyog (om. H). Utgi 24 xoQexoii xm W oicd vooav fiijmmvtw* IftOfto^ «Sk»« (in H «L atram. wn. in «itfa^ Xtg^ vixn C/lQvifSa H) (om. B) npoßk^//a«t» td S*S)iXtt San rirtg am^lQovair f\g adror, td fih ix TtSv ai Tov SiiiTxevaoTtttf td 6/tokoyov/tiyt»s iarir dKkoiQta» TtcCta xa» juqI rifir ßißkta avTOv ij (sie II, ronatra. Die Coliatiou ist nacli den dankecsweithen Mittheilaogen G. Wacbsmutbs und £. Bohde's gemacht. Wie kam der Platoniker und ZahUninystiker Thrsisyll da2a, die Schrillen Demokrits zu ordnen und zu ediren, und was erklärt seine in swd erlialtenen Sätzen bezeugte Vereh- rung jenes materialiftisdien PbOon^hea? IX, 37: cScep 'Apteifaatm nkatm6q «lai» ßffoai&log, oSwe dr tt^ 6 su^ftef&CftmHtq drthrv/togt tiSp ntpi OlmnUt^ sud 'Aia^ ydp fd gntautd xcd rd il^r/.ä, riUA xai ra fia^riftaiixd xcu tovg i/xvKkUn/g Xöyovg xah siepl rf/»'w;' :iaam' elj^w iftnetpiar. Sehen wir von dem yöUigen MissTerslandniss ab. (ias in der Interpretation dieser pseiidnjilatoriischen Stelle liegt, so bleibt die Bemerkunf? ThrasyU's zurück, dass Deniokrit in der llint einem Fünfkümpfer verpb'iclibar sei. Diesen F.infall bat • : ' er nachher seiner Fantbeilung der demok ritischen Litteratnr zu Orundc gelegt, d. h er hat in ' V jf"'?'" ^'on ih"* für platonisch gehaltenen Aeusserung ein urkundlicheR Zeugniss für die Fünf- gliederung der demokritischen Schriitstellerei zu finden geglaubt. Natürlich unternahm er, , - t ^ Flato, «dne ^akographisdie Arbeit in Mm Wahne, damit die origioale Bnthwhing irieder benoatdlen. Wie gevaUsam aber die einseinen Schriften in diesen Sdiematisrnns r«V/* lilodngeswBiigt sind, das erlnmit jeder, der mm Bdspiel unter der Categorie t9%rittd mtÜ' dnisolie, taetiaehe, laadirirthaohafUiebe Schriften nisamnenflndet Oflhnbar hat es ThrasyU viel Mfihe gemacht, für C und Fortpflanzung der pythagorisclieii. Aber noch ein festeres Rand knüpfte Pythagoras und ^U^i"^*^ Demokrit zusammen. Demokrit spricht selbst seine Hewundcrnmg vor Pythagoras aus und hat / ' c ' eine ethische Schrift mit dem ehrenvollen Titel bezeichnet nväay6()i;^ ij nepi n'/g tov aocpov 7 ^iftf^^ dia^iastaQ. Er yerehrte in Pythagoras das Urbild eines Weisen, er fand in ihm jenen idealen 4 L iyiu^cd by Google 96 Gahbien, der IBr mIm «gn« geaüfMne Etinle, für Mfaw wiimidnft1iin des Plato und Demokrit, 9 Tetralogieen hier, 13 dort, bei beiden — was noch nicht erkannt worden ist — 56 Bücher. Ja man sucht hier den Gmnd, wie Ihrasyll dnranf kam. den Demokrit zu tetralogieiren. Bei seiner Schriflstellerei löste sieb alles, wenn man das t<;tralogiäcbe Seiiama anlegte, in laate heilige pytbagoreieeh« Zahlen aof; mm ist die Verehrung des De- mokrifc flr Pjtbagofaa toh ihm sdbei beaeugi Also iit jenes 7vatxd und der iiadrfUaxtxä tritt noch ein Fadi, daa, ganz fremd* artig nnd -störeod, weder mit den andern Fächern in irgend einer Congraenz steht, noch überhaupt in das Tetralogieenverzeichniss hineinpasst. Nachdem die ^vatxa aufgezählt sind, beisst es m Se. nm'i Tny.Tri tan und jetzt folgen neun Titel. Dieser Name dai vraxta weist auf sein Gegcntheil hin: cvi rayiiani: wenn in einem sriia^ ein Theil au.s den (tai i xuxra d. b. den nicht zur Herausgabe bestimmten Entwürfen und Materialiensammlungen besteht, so wird dem Toran eine andere ond wiebtigere Uruppe von Schriften stehen, die avnöyfiaicu Ehm sakho Untandieidaqg ist aber im Thraeylliiehen Venwiohniw nimiaden: vntsr dn davmatm und avn.T«/^i,' ti^ KQi}n,r d.Kc/diii^ ti; tQf'tny.tTO' xai Tov xr/Qvxog igwiürxog li oidc aouip, i^tj th'^Qw.-iMf äg^cii: Oder öuidus v.: Jtoyit^ig — '/'iP^^ög i^th ^m6 xetparov SxipndXov ikrj^^ti xai siQa^üg iv KoqM^ xtX. n3M»v S*vMtjai (T ^'E(ff4in:iog tlae- poSmtiatiif aviiov ytyophm xm xaKtiö^af not yÖQ lavnxt^ mx^ 8aif6i^p »m i^B»tj(v~ Quißt»t äax6 stdftKkuaut xifnc«^ d^fial^BiP^ 100: tOag Si isttfi&vi*v9ina xmnmv «fc 2Ü xtd kA^ dnifiiA» (kana tfiak» B, Hanoi ißeik» B) iSk v6m ^fwiMf ttvvog a^or (avTOv B , H) dvtxgiftttaev (sio B, H). Mvtoi xd ßtßkia avzoC ov/. aiTOv clrai dl/Jt Jton>aiov xal Zw?ivQOv tiSv Kot.oquorUot'f dt Tov rrai^tti' trixa air)'ygdq>oyiig iöidoaai avrw wi; rv livmaif^ tStadHidra. rtyorriai Si AIi'i'irr.Tot i'^' .T^itürog o •■pr'f'''f(g rä nun ^li <)wr y.tn Aiq tö di'ixuJii • TiTtf(JTog äi ö()iai Turtuiög, rcif/jttog xai '4xro^ ^w/gd^oi' {ilimjTai Ö'df/g/oriiiwy jistokKödwQO^. T« J' ovv tov xwixöv ßtßkla ioü Sexatgia (U Utta' tgia) Nexvia (B rwvief^ Jut^^fiud 'EstiOToXm ftexofi^evf/itm (H n»t0fiif>oftim^ dftd toß tmp ^evy n^ociinov x^dQ vn^ ^vamoOg mci (ta^ijftanxoig mti Yffei/ifttnuiovg (jftadif/taruto^ B, 0, H) tuu yopog Vftuto^^fov um tag ^ff^axevofthag üiC aiktSp AxäSag tu» £Ua (aie H, B om. dwUbp — täKka; «L «tnun. addit). Baliiucli, der p. 3488. diesen Abschnitt behandelt, kommt za dem Resultat, daas fär denPangnfih 99 Laertius allein drei versdiiedflilMurtigB Quellen benutzt habe. Dem gegenüber steht meine An- sieht, dass Laertius die ganze Tita aus Dioklts einluch abgeschrieben hat, nur dass er sie mit seinem Epigramm interpulirtc. Sehen wir, wie Bahnsch dazu kommt, drei Quellen aus- zuscheiden. Indem er den Worten M, /..'üypov tov xnx' ca töi yiiouiiov voUen Glauben bei- niisst, und Mcnipp als den älteren Zeitgenossen des Meleager (um 100 Chr. n.) ansieht, ist er natürlich geuüthigt zu erklären, wie unter diesen Zeitvwhaltnissen üermipp über den Tod llM^lit bwiditan körne, t. VI, 100. Juer Heradiipiolie Manipp masa dMUHMli «n ande rar aein, dar nw von Laarthia aalt daai Cjyidadian SebriftateUor varweduaH und in aina Paraon gannacht iat Janar Bltara Manipp iat dar baraita VI, 95 mitar dn Schfilem daa MatroUea ganaimte Gjnikar, ana Smopa ataaunand, «ria aa an janar StaUa ang^geban iai Dieaar d»- gagan ana Gadara. Wamn aa fon Dioklaa hdaat: Jund^ ü Kai tov Steaxdnip aOioi Umß-' tixöp Hvat, so bezieht sich dies allein auf den iilteren Menipp aus Sinopc. Eine ähnliche Verwechslung wie Laertius, begebt nach Bahnsch auch Gellius, der II, 8 den Schriftsteller Menipp als Sclaven bezeichnet: eine Bezeichnung;, die ja nur dem älteren M. zukomme. Somit, falls nur die Quellenschriltsteller des Laertius verständigere Leute waren, als er selbst, gicbt es einen dreifacben Ursprung für Paragraph 99. Denn der Satz rfi^ni inr ovr bis yuoi/iiov handelt vom jüngeren Menipp, die beiden denselben umgebenden Tartieen vom älteren. Diese wagt B. nicht aof ainan gaauinaMnau Ursprung zurilnknifiauraD, »quoniam Laertiam non eo inatilaka aer^riiaa intaUenmiiB, nt qoam aanel fönt» aibi «n»rpandnm anipdiaat, aun ftiaa^oaai aatia ashuniiaat, mittarat ax maailraa.«' Kaah ^Kaaer VmtaOniig iat alao am Ifenippn ana Sinope SofaUar daa Oynikm Metroldia im drittan Jakrlmdarl, d«r «ina Zaitlai« Bebm war and aioh acUiaaalibh aalbat antlaibta, nit flfam andena Menipp in dna venohmolien, der, aai Ende daa iweüan Jahrimndarta le- I Digitized by Google 80 bend, dnreli «ina hwmoiMMlie SobrilMdkni bflrtbmfc «ad s.& Ar UOMgu und Yano vQrlnUlieh mrdb. Lalitarar stanunte, um «uh llalMger, «h Odbi» in CoelMgrxiea od morde daher aodi aadi dar qpfttean TcnuMlopat nie aadh Mekagar, ab Mri^ lie- Midmai ~ Dieae Hypothese, dia a^ lange vor Bahaaoli i. B. Ton Boapar FUhd. XVUI p.4S0, vorgatra^en worden ist, mnss nur in ihre (^onsequeman Terfolgt werden, um uns recht bedenklich m erscheinen. Dass nach ihr dem Laertius eine Verwechslung zugetraut wird, erregt keinen Aiistoss; wenn er aber sich verirrt hat, so muss nun auch (iellius II, 8 dasselbe Versehen begangen haben, da er den litterarisch berühmten Menipp fulschhcher Weise als Sclaven bezeichnet; ebenfalls Achaikus, der den alten Sinopenser auch zum 'Poiri^ t6 dvixa- (Tgl. Bahnsch p. 35) macht, ebenfalls Varro — die Sache wird immer gefährlicher — der in dar lag^ Mu4tuiom aaiMBi Menipp d«n IMhahnoad nunaat in den Worten: Uemppna ille noUlia qnendam cania Ke Eqnt honnaa onnua in tarn» pOn. EbenbUa Fiwbiia, dar ad. Virg. ad. VI, 81, p.U, 19 wdler aagk: Vano ^ aifc ManippeM non n magiBiro, avina «tea lange piwcaa enr a ft , noninatoa, und alao die Zattbaalimannf daa Uteren Menipp dem jüngeren zuerkannt hat : ebenfalls endlich Demetrioa ana MngiMiaia. dar, ob er ^dch ernstlich auf die Scheidung der Homonymi ausgeht, dodi nur einen Cy- niker Mcnippus namhaft macht, den berühmten Schriftsteller. Kurz, es scheint, dass alle "Welt in demselben Irrthum befangen ist wie Laertius, d.h. das"? wir erstens keineswegs ge- nöthigt sind, falls ein Irrthum begangen wurde, ihn dem Laertius aufzubürden. Die Vor- stellung von den drei Quellen, die nach Bahnsch Laertius zu dem einzigen Paragraph 99 ge- brancfat hat, vertiert alle WahncheinlichkeiL Warum könnte nicht Diokles schon das Ver- eahen begangen haben? Und dieaer vidlnoht dnndi aeimn Oewihvamaan Demabiaa ana Mag^ nadn TerfVliTtt Zwaitena aber kommen wir n dem BewuBlaein, irie aehmal and dirfUg die Baab jener ganaen Bypotheae iai Manippna, dar ZeMgenoeae dea Heleager — NeninNi^ Tod dvidi Her- ndpp erzahlt, das sind die WidersprOche, deren Beseitigung durdi Bahnsch und Roper er- strebt wird. Indem sie diee an thnn glauben, sind sie genöthigt, bei sechs Schriftstellern den gleichen Widerspruch einzugestehn. Aber sind denn jene beiden Sützo wirklich 80 unbe- streitbar einander feindlich? Die Zeit tles Meleager ist durch ein Scholion zur Corona des- selben ti.xirt; aber wer verbürgt uns, dass iicrmipp wirklich Ende des dritten und Anfang des zweiten Jahrhunderts gelebt habe? Ist diese Datirung nicht vielmehr so gewonnen, dass er als etwas jünger angesetzt worden ist als die Zeit der Männer, deren Tod er berichtet; dabei aber hatt man jene Mcnippusilalla an aaar Aeht ge laaaaa. Lebte er mlleidit ala Zeilgenaaaa te Mdaager? Und «Srda nidifc damÜ jader Widarapnkh in der vita daa Laertiaa nnd an- gMdi jada BerechtigBi« aar Oonfluionahjpothaaa wagfidlen? Ein Aaakiaa faUbt ttnig «nd u^cd by Google «in Mh«« sa iMlxnder: nie niadkb'kim H«mlip ni dm Jhmm KeikXtfidxuos, «•an «r Mi Oaninuuili« Schttlar «ir?/ ^''OC^' ^ C Ah imiurtaitl rT* habok vir Mi jetit ftilgdMiUeii, iu» Uenipp «sgefilhr mit Meiesger ^ ^ddmitig Übt: eine Ansicht, die doch nur auf den wenigen Worten beruht: rov xar' cnä^ t6v yit otili ov, und für die es sonst durchaus kein weiteres Zeugniss giebt. Unter Vorans- gllfnung der Richtigkeit jener "Worte haben wir bis jetzt die Zeitfrage besi)rochen. Obwohl jenes Zeugniss unzweideutig ist, so ist es iloch nicht umfangreich und ausdrücklich genug, um irgend welchen Einwurf abwehren zu können. Schliesslich beruht alles auf der 5?icherheit der Ueberlieferung des Würtchens xai : imd eine chronologische Bestimmung, die auf einer derartigen, vielfachen Verderlndeaeii ftn^etiteii Fri^poiilim bendit, arfrmt eidi keiner io< lidea Qnmdlage. Weim K.B. hier geeebdiai «Im, ms n eft geedniiao iit, wenn fu^ nad wff* TenolirielMii ud TerUuisdit «iren, eo hitteii «ir berate eine e n ig e ga n geeetrte DeHrang. Aber jenee WSrtchen ist dee eiasis^ Fundeaent fb die CoofiuionBUieorie. In der Anordnong dee laertmwisdiai Werkes wird das strenge nnd nnnmstössHohe Frindp festgehalten, dass in jeder einzelnen phileeo|^Bchen Schale die Anhänger derselbea in öhronologischer Abfolge aufgeführt werden. Dies angewendet anf Menippus, ergiebt die Gewiss- heit, dass er tot dem Cyniker Mcnedcmus lebte. Von diesem wissen wir zwar "Weniges, aber für unseren Zweck genug. Er ist ein S( hiüer des Lampsaceners Kolotes, den wir als Schiller und zwar direclen Schüler des Epikur kennen. Er gehört also zu denen, welche die heiteren (iiirten Ei>ilf r Menippus also, dessen Leben Laertius, d. b. Diocles schreiben wollte, lebte nach Metrokies, aber vor Timon. Auf denselben Zeitraum deuten die Schriftcntitel hin: wenn er gegen die tixciötg der Kpikureer schrieb, so hat er demzufolge wenigstens jene Sciuifl nach Epikurs Tod verfasst , also nach 270. Seine Sclirift 'AQxeaikuog galt dem be- rUnteft akadiBBiadian Sdndhaupte, der jedaufaUs ant naab 270 aar GeHnng kam tmd 241 ataib; aa ibm, den aun eiaea «weitn Aristii» naaole, balta der 0$tSkm lisi aasiasstaea. Aacb docb seiae Vbertriebsae Eristä verdianta «r dsn Spott ssiaar G«^cr. Eiaige bietten die Bofariflen dee Hsnipp filr antcrgsaBhobn and bstaraeblstsn ala dia nabren Vadbsssr dia L iyiiu-Uü Ly Google 32 ^ .1.'*, ' • , i, A > A VW Z*^ Colophonier Dionysius und Zop^rus; über diese konute, bevor die Zeit Menipps ermittelt war, nicht einmal vermuthungsweiae ei%»a. aeimcrt 'wcrdm. Jfltst wird mit «an^ptait 4cr Ebw . . I, L bektant! Zopyrus ist ge» d«r berOkuto^^^etor, d«r Zdtg6noM0 and Framd d«t TImoo. ^ 1 ''. V^. I Uwt IX, 113. i! > ' / ' r 1 / Wir haben «bo drei tumnllcUMB« AnbaMMpvnkUi7*iMi^denm «idi mrabt, da« Lacr- 4L äns, d.b. DIoUm xccihk «oU minte, wann der llei^ lebte, deieen Bkgrapbie er ichnibai V' ■'^ woUta. Weil «r aa wvaete, TerCuaie er erst das Leben Menipps, dann erafdaa dea Mene- * , . ^ ' ) ' ! demus. Wenn er nun in diaaer BiegrapUa jcnrs Wörtchen xat' fMohrieben hätte, ao würde ' man ihm ungereimter Maasaen zumuthen, zuL'ltith etwas zu wissen und nicht sa wiaaett. Er . V kann es also nicht geschrieben haben. \Vie wird nun (lern foln;enden Satze aufzuhelien aefal? , J ^ , td öt ßißktä aiiov :to).Koi xaTfr/D.ioTog yit/ti, xai ii iaor TOig Mt).fä)'QOv lov xar* m^rov ". V. \^ '^^^'•'•fyoi/liov. Vielleicht indem wir schreiben zov xal avrov yerouivov xvvtxov. Wir haben ^ ' auf diesem Wege nicht nur den Laertius, sondern auch M. Terentius Yarro, Demetrioi aua * " Mapieain, Galliua, Adiaiona md Froboa von dem Vormtfe befreit, eine atarke Verwedidang ti|KS 1^<^S^ so baben. Sie aind alle im Bedii Bia jetzt habe ich alle Zeogniaae Laeiaa^a tiber Menipp anaaer Acht gaiaaaen. Bei ihm " niaalidi iat die FeraooKciikiek dea Menipp ^eiebaam aein Mitapidar in dar aa^niaehoi Co- nödie aeiner Schriftatellarai; nnd der »Dialosoa«, dflt Salm dar Philosophie, bddagt dch bitter, daas liucian »flinan dar alten Hunde«, den Menipp aufgescharrt habe, uäka vhaxxt- *d¥ «0g SoMi Koi iuipx"Pov' dyopv^ag Mai toitto» istewijyayi. (toi' cpoßiQov ttpa dg akt}- ^tSg xwa xät t6 !h1yua ?.aJpion «las Leben genommen. Er wird als glatzköpfiger Greis, mit Luroiien und einem lianzeii uinliüiigt, ein- geführt, iria er ridh fiber AUes und namentlich Qber die Philosophen lustig macht. Sein hu- moriatiBohea Talent im ridendo diccre Temm nnd dann der Setbabnord amd Zfiga, die aodbrt ^ an den laarüaniaoben Menipp erinneRi. Hnn aber konunen^aom üeberfloaa noch ZcetbeaÜm- amngen hinan, die mit vnaeten Ennittdnngen gana im Efaddange aind. Im loaromenippaa irird eine Seena asa MeBippna* Leben geadiiidert Er enililt cmem aemer F^wonda, irie er eben flir eine Zeit, mit Hülfe des Empedocles, die Kraft besessen habe, mit dem Auge der Allwissenheit überall hindurchznschanen und alles, was in den fernsten Ländern, in den Hütten und Palästen zu dieser Zeit geschehen sei, wie gegenwärtig zu sehn. c. 15: xattaeC- yfra,^ yoiv ig r/ji yiji' iwqoiv aacfMg r«c rröl.rtg, rnvg f(i'dp«'>rrovg, rä yiyiöt/wa xai ov r« iy t'.T«ti?pw fiörov ä)j.d xai ö.töaa oXxot 'ingazzoi' oiöi/iroi /.rmJarfu , I/rolcuator avrot Ta jjj döeKyy/^, Avaifid/w (U röf vior ixißovkevovta joi ^thiixov de 'At iioj^ov Stpatoi'ixfi uiyiiu-uü Google I 1 8S i 'Jrxiyovov ftoixtvotta t&§ iAo4 yvm&Kt mi UntHif fdr «A^r iy^iona td ^paQ/taxw^ j(«io 1$^ «0^ MoSdg ^fvi' wR^AofffiMg. Wahndniiilkh hift liodaii hkr cfaie ijMliorBistitdM Tabelle bwtit md ne der Lebaunit des Menipp finde dee Jahr A her aasgeg ncht, Ton dem die ärgsten Srhnnrltlmten verzeichnet waren^ Es ist, so viel ich sehe, ^ ' '^✓ci /| das Jahr 281 a. Chr. y ni a t — In dem Fugit. c.8 erzählt die Philosophie, wie sie bei j \ }, den^CiiTechen aufgenommen worden sei und wie sie I^ust gehabt habe, nach dem Tode des J • j Socrates das Land zu verlassen. 'E/g/^r iiiv ovr Tauig toti (f tyttv it\fv^- xai uijxtTi ctvi- f' j U\» ^ladui Tijr avroi'ainv avrwr, rxr öt'Ariiadimv^ in y.ai Jioyh'Jjg xai ftexei ftixpör Kpätfig xai MirisT.^oi; ovrog b.inuur ohiyov öuor iniuiiQi'fUui Tfji; fiorijq. Hier ¥rird Crates mit Menipp zusammen genannt, ebenso wie Antiathenes mit Diogenes. Die genannte nraite Gruppe lebt fittd fiutodf nacib der eraUB. Denft iil H&b ungefähre ZeMf^gieii, in die Laden eeinen Mei^MF* M^o^t M miwadeiitig wie niBfHdt famdgegeben. Wen» Diogenee in Liiaiea*e PiicMi e. 26 den Jüb^Mweg „kuäfw iffttStr" nennt, eo darf nen deraae nieht eehlieeaett, wie es Pabridos getban bat voiUI ik.521, ed.HeiL »Medp- pne Diogenis nt sospion diedpalos« naeb dem Torgangp dce Ucpee dn Sooel ad Lne. diel, mort. tom. I, p. 328, ed. Reitz. Olrariiip (Inpcgen (ad Philostrat. Apoll. IV, 25) hält den Ln* cianischen Menipp für identisch mit dem Zeitgenossen des Augustus, dem Lycier, der Umgang mit einer Enipuse hat und endlic h durch Apollonius von ihren vampyrartigen Trieben befreit wird. Er wurde hierzu durch die sehr unwissenden christlichen Scholiasten des Lncian verführt. Das von allen Seiten festgestellte chronologische Ergebniss hat für uns desshiilb einen besondem Werth, weil es dazu beitrügt, die Glaubwürdigkeit eines der wichtigsten Zeugen ftr die Tarroniecbe Batire an bdoüfligen. Der sogenannt» PMbas sagt ad Yirg. ed. IV, 31: Veno 4iai nt Menippm non a magistro coivi «las longe prsoeMcrai nomnatoa, sed a tode» täte ii^n ii quo d is qnoqiw onn%eno camiine «aliras anae eipoliverai Li diAen Satn gen also üdgende ebudn« Affirmationen: 1. Tarn beisst Menippens nieht in dem Srnne ob er Sdittler des Menippns gewesen «Ire. 9. Menipp nimlidi lebte lange Tor ibm. 3. Viel mehr heisst er Menippeus aus der societas ingenii. 4. Denn sowohl Varro als Menipp haben ihre Satiren mit Dichtungen aller Art ausgeschmückt. Hierzu bemerke ich, dasa das VerbSU- niss von 3 und 4 nicht klar ist. Denn der Satz quod etc. beweist doch keineswegs eine so- cietas ingenii, sondern nur die Gemeinsamkeit einer äusseren Form. Niemand wird aber aus der Nachahmung der Form eines Dicliterwerkes schon auf Congenialifät (scirietas ingenii) schliessen. Aber es bestand zwischen Varro und dem Cyniker Menipp eine wahre societas ingenn: wirküeb war der Gast dsa Qfusmns das Terkn&pfende, wirküdi waren beide Na- tu«a, nm griecbiadi sa reden, oHovSojfiXoiM, .nm dsntsdi» Hnmoristen. Ftoboa wül voU 5 sode» >, ala ' 1 ,j Viel. k^^V- J 34 dies Jinsrlrürkon : mis zwi ("iii'üiilin wird Van o Monippnis genannt, erstens ihrer gemeinsamen Denkfonii und Weltan^ciuiuuiig wigcn, zweitens weil \'arro dasselbe littcrarische (lenre culti- Turte wie Menipp. Um diesen Gedanken herzastellen , genügt es zu schreiben : sed a societate ingonfi d qnod is quoque omnigeno caraiine mtaraa mis «spolirenk. — G^n jenes Prolni»- seagnin hat mni BcBpar drei Behanptnogen gettand gamaoht; nadi adner Mnnung ist jtna Stelle dnroh md daroh mit Unwahriieiken aagefnllt. MaaippDs lebte vielnielir omnittelbBr Tor Vano: leiiie BOoher eathalteii gar 'oüdito PoetiiclMa, wMhfeod die Tarroiiisalien Satan» gar nidiU Prosaisches enthalten. Es ist ihm bekanntlich nicht gelungen, die zwei letzten SKtae ZTi ervrci»cn; doch hat raan ihm, was den ersten Punot betrifft, allerdings Recht ge- geben und hier mit ihm einen Irrthum des Probus angenommen. Jetzt aber erkennen wir, dasH man auch hierin nicht llfcper folgen durfte; gerade in diesem Theilo hat sieh die Zu- verliihsigkeit des Probus-Zcngnisses gliinzotid bewährt. (WaK ilernhardy Wim. Litte tatiirgesrh p. 599 sagt, ist nun zu berichtigen: »Meuipp lebte vielleicht nüch um 100 a. C. oder als Varro Knabe war,«) NttMwegister n loi LacrtindsduB ^dlcMtadia. (De fbatibas Leertfi Diogenes, Bhem. Mai. t FhÜ. toL XZm 683-^3. XXIV 181—398. Aaa- lecta Laertiana, Bhein. Hoi. ZXV S17— 81. Dieses Programm.) Aeademikor, die (^i((,'St>/i'. derselben in einem Hercolan. Bmehstlicke Kh. M. 24, 307 Tgl. Büciielor index schol. (iryphis«'. 1860. Aeschines echte und unechte Scbriftea Kh. M. 25, 228. Alezander Polyhistor Quelle des Dioeles Rh. K. Si, 306. Antistbenes JhaSoxai und Zeit Rli. M. 24, 203. Apollodorus aus Atlu-n, Epikureer, Qoelle das Dioeles Bh. X. 34» 199, Terirechselt mit dam Chronographen Kb. M. 24, 199. Apollodortt« 6 S^pz/A^s Rh. M. 38, 883. Argesiphon Quelle des Hesyefaias Rh. H. 34, 337. Ariatippus Teracliiedene füvaxig Kh. M. 24, 187. AristippuB i.«rfpi mt)ftut^ rni q}'^ HIi. M. 21, 202. Aristo, aiu ihm die Teütameute der Poripatetiker Eh. M. 24, 209. Aristoteles, SehrtfienTeneichnlss bei Lasrtias Rh. K. 34, 186. 84, 330. Bahnseh Quaestfonom de Diogenes Laertii fenübas inHia 1868. KOnigsberger Diasert Beistim- roungRh.M.25, 218. Progr.§:J. BpistimmungTer8agtRh.M.25, 220. 25,221. Progr.§3.§ll, Br/so, SehfOer dea Clinomadins Rh. M. 25, 288. Zwei Tsrachiedene ? Rh. M. 26, 223. Digltized by Google 85 Calliiuachas Entwurf des grossen ak-xaudriu. Katalogs Rh. M. 24, 189. Olcmen» AUx. I 14, 61 Sli. IL 25, m OliaomsehaB mit (?litoma«hiu Tenrediaelt Sb. H. SS, 8S1. Cyrill. Üb. I contr. Julian Rli. M. 2.->. 228. Demetriii!« an» Ma^^uesia (Quelle für die llomonymenlisten im Laortiua Kh. J[. 24, 181. Für die niiuxi^ Ub. M. 24, 185. Hauptquclie Rh. M. 24, 187. Quelle des Diocles Rh. M. M, 194. Bemitat AiiitozeaM Frogr. § 7. Demoerit'i Leben bei Laertiiu moaSj^ Progr. § 7. Ab Pjtiiagorear Pn»gr. § 9. Sdirifteiisebl Bb. M. S6, 220. Mit Demetrius verwechselt Rh: M. 2.'), 221. ctavt ntxta Plrogr. § 9. Diocli's nauptquelle drs Laortius Kh. M. 21, 19H. In dt r vita Dt-inooriti Pnifir. § 7. Name seines Huchs Kh. 31. 23, 012. Verfasser der stuibciieu Üoctrin bei LacrtinK Kh. M. 23, 633. Direkte Quelle des Laertiiu Bh. M. 23, 638. Zeit dee Diocles Rh. M. 23, 638. rrogr.§2. Benntat Demetrioa und Tbrutyll Progr. $. 9. Diogenes, Tenehiedene lüvtauq Bh. M. 84, IflS. Dionysius von Halicarnass, vita Dinarchi Kh. M. 24, 182. £abemoruH in E])ioiinis vcr*chri<'bcn Hli. M. 25 , 2S1. FaTorinus, dio llumunyuieiiliMlcu uicht aus ihiu Uli. M. 21, 11)7. Direkte Quelle des Laertius Bb. M.28, 652. Progr. § 3. Bei Gelln» Bb.ll.28, 642. Sebiiften Bh. M. 28, 648. rnterMdiied derMlben Bh. M. 28, 652. VeL Boie ttber Fftvorinw Plrogr. g 8. GelHus XIV 6. Rh. M. 23, 642. 24, 196. vgl. M. Herta, index kct. Vratisl. 1869. Uecychius, der wahre und dor falsche. Kh. M. 24. 212. Im Vi rhiiltnisH zu Lacrtius Kh. M. 24, 210. Vergleich mit Laertius Rh. U. 24, 214. Die öftüfVfiot des Demetrius M. indirekte Qoelle Bb. M. 84, 237. Hermippne Qndle des Denetrfau IL iBr die morlM phileeophoforn Bh. IL 24, 209. Entmiif der ßiot Rh. H. 24, 190. Darin auch miaxtq Rh. IL 24, 188. Lebenmit Bh. M. 24, 192. Progr. § 11. llermipp oder Menipp Progr. §. 10. fiippobotns, Quelle deH Lacrtius? Kh. M. 84, 203, Zelt «nd TendflOS Bh. IL 26, 328. Quelle <1. H Diocles Rh. M. 25, 225. Leertius Diogenes Entwurf seines Werkes und Zahleumystik Rh. M. 23, 635. Als £pigiaai> aendichter Progr. § 1. Von 6«idM benntit Bb. IL 24, 2ia Pffoenniiim Bh. IL 24, 208. VeAindek Mimtta^ tmd Oognen BL M. 24, 200. Seine HaaptqueUen Bh. M. 24, 201. Als , Potamouius • Rh. M. 25, 226. Nachlilssigkoiten Rh. M. 25, 230. Als angeblicher Epikureer Rh. M. 33, 638. Progr. § 1. Codflx Borbonieoa Progr. § 6. Bild der Qaellen Kh. M. 24, 207. Laertius I 1. Rh. M. 25, 217. I 16. Bh.H.26,218. I 21. Bh. IL 26, 826. 24,206. I 42. Rh. M. 25,224. 26, 227. II 60. Rh. M. 25, 228. U 64. Kb.U. 25, 220. 86 n 84. 1th,1LU,lSt. 97. Bh. M. 96, 991. . . in .... VI 29. Profjr. § lü. VI 87. Rh. M. 213. ' .• VI 99m. Progr. 9.11. VU 38. 1^11.99,689. 95, 99L . Vm 8. Pro-r. § 6. . Vm 46. Rh. M. 24,194. IX 37sti.Pro{r. § 9. nC 4a Frogr.§8. IX 46«. Progr. § 9. IX 79. Pm^rr. § 2. IX 109. Rh. M. 24, 206. X 3. Hb. M. 23, 639. X 10. Bh. 11.98, 640. LneianQB, über Mcnipp Progr. § 11. Tit'auct. 2. Progr. § 9. Meiiippns, Zfit. Propr. § 11. Ein Komiker Mcnipp existirte nicht Rh. H. 86, 919. PanactiuH mh pergamenischer Piaakograph £.M.24, J94. 2ö, 219. FhiloBtephanoB QmU« d«i VaTorin? Bli. M. 98, 66(k Philipp«« eonrainpirler Name Bh. M. 96, 919. PhotiuB biblioth. cod. 161 Rh. M. 2.'!, CiP. Platonische Schriftonvorzfichnisso in Ucbcrrc«ten Progr. § 4. Probus ad Virg. act. IV 31 Progr. § 11. Py thagorat, die HoflumyinBii BL X. 94, 194. AagebUelie Sehrift Prugr. § 6. Bat jraa, gegen Hemipp BL M. 94, 198. - Sieben Weisen, ihre Briefe Rh. M. 24, 209. Ihre Mitglieder Rh. M. 25, 227. 8oaicrat«B ob Bbodios? Kh. II. 24, 187 TgL Bflebeler index eehoL QrjjiuMW. 1869. p. 19 et 22. -BotioA, IMfoag and Aabatg dw Sia8oxai Bk K. 96, 917. Botioa Qegner des Dioelea Bh. H. 23, 638. Progr. % 9. (/i'i 4i«idae,.litlanrbietoriMhe Quellen im Stemma Bh. IL 94, 998. lÖo/unis Bk IL 95, 999 V. ICpärrie Bh. M. 24, 213. KitBcbl, zu opoBO^ Tol. I p. 185 Rh. M. 2ö, 22a Theodoliae der Sceptiker Nebeaqnelle des Laertitu Progr. f 9. ^lirMjll ab Ordner der demokritischen Schriften Progr. § 9. ZaUonmjrtlk .PtOgr. § 9. Timon ans Hcnnipp citirt Rh. SL 24, 208. Ueber Demokrit Progr. §8. M. Terentias Varro. Gegen Koeper's %pothe»en Progr. § 11. Digitized by Google