NICOLAI DAMASCENI DE PLANTIS LIBRI DUO ARISTOTELI VULGO ADSCRIPTI. ISAACI BEN HONAIN VERSIONE ARABICA LATINE VERTIT LIPSIAE, SUMTIBUS LEOPOLDI VOSS. MBCCCXliI. iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|iiii|ijil|^ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 PRAEFATIO EDITORIS. Libros duos Aristoteli quondam adscriptos de plantis^ quorum novam editionem Latinam tibi offero, auctoris cujusdam longe recentioris esse, post acerrimum nec semper aequum eorum castigatorem, Julium Caesarem Scali- gerum, nemo quidem nescit: cujusnam vero essent, Graecine an Arabis, quibusve fatis ad nos pervenissent, quin etiam trium opusculi versionum, quae circumferuntur, cum Graecae tum utriusque Latinae, quaenam aetate antecederet, et id genus alia hucusque aut penitus ignorabantur, aut saltem non ea, qua potuissent, ne debuissent dicam, accuratione perquisita erant; idque non propter desperatam rei difficultatem, quam neque ullus expertus est, neque revera existere mox demon¬ straturus sum, sed quasi metuissent, ne inter volvendum opus¬ culum, qua Scaliger id notasset macula, ipsi afficerentur. Ferebant interim, utut erat, iterum iterumque cum genuinis Aristotelis operibus recudi sinebant, eoque uti,'aliorum testi¬ moniis destituti, non recusabant; id tantummodo, ut videtur, caventes, ne prorsus recte uterentur. Quis enim testem recte adhibere existimetur ignotum, quem cognoscere facili nego¬ tio liceat"? Aut quis credere in rebus historicis ratius du¬ cat, quam comperire? Quae tamen nemini opprobrio sint, velim, neque philologis, quos dictionis jejunae, distortae, in¬ fimam Graecitatem redolentis, merito taedebat; neque philo¬ sophis, jam per saecula, ni fallor, ah hoc disputationis nimis EDITORIS PRAEFATIO, arbitrariae genere remotis; neque denique botanicis, quorum plurimi, ipsarum plantarum formas moresque investigandi ne¬ gotio toti occupati detinebantur, et si quis aliquando otio¬ sior antiquitatibus artis sciscitandis operam dabat, is, praeter Dioscoridem, Plinium, alios, potissimum Theophrastum ha¬ bebat, quem una cum Aristotele anonymus noster spoliasse, centonesque suos, ut cum Menagio apud Fabricium loquar, ex variis utriusque locis male assuisse constabat. Postremo tantae sterilitatis provincia ista vulgo arguebatur, quantam saplentissimus quisque non appeteret, immo maximopere evitaret. Ego vero, postquam aliquot abhinc annis in Alherti Magni de plantis opus vere aureum, et nihilo secius ah in¬ grata posteritate abjectum, incidissem, cui prout mereretur, restituendo, adornando, omnium denique in conspectam col¬ locando, enixe inde usque incubui: mox intellexi, id, omisso accuratiori illius opusculi studio, cui hoc opus superstructum esset, nullo pacto ad finem perduci posse. Neque meram lectionem sufficere, quum tanta versionum et Graecae et utrius¬ que Latinae discrepantia offenderet; sed arte critica opus esse. Qua rite adhibita, accidere posse, ut vice versa ab Alberto Pseudo-Aristoteli aliquid lucis affulgeret, qua docto¬ rum virorum consideratione dignior evaderet, quam Scaligero, Graecas literas unice curanti, visus esset Adde librorum botanicorum a veteribus relictorum paucitatem, qua cum om¬ nium rerum, tum maxime documentorum historicorum pretia augentur. Adde variam variorum temporum populorumque indolem, neque quae vel Athenis vel ipso Aristotele indigna, ea ab unoquoque aliarum gentium auctore profecta omni laude necessario inferiora esse. Sin minus, tamen id ipsum aliquid esse, ut extreina bonarum artium labes inde mani¬ festetur. Ergo et hunc laborem ultro suscepi. Quo quid profe¬ cerim, penes lectorem judicium esto, tametsi ejus prolationem petere liceat, donec Alberti quoque editio absoluta fuerit. Meum vero duco, priusquam ipsum librum qualemcunque tibi exhibeam, succinctam ejus historiam narrare. Quam, quum ex tenebris' velut in lucem denique excurrat, nec jam satis, EDITORIS PRAEFATIO. Iii unde inchoanda sit, constet, contrario passa a novissimis inde temporibus retro persequi juvabit. Exstat autem opusculum de plantis in plerisque omnibus operam Aristotelis editionibus, recentissima Bekkeriana baud exceptaj cum Graece scriptum, tum etiam Latine; illud per¬ inde atque ipsius Aristotelis esset; hoc incerto, ut ajunt, interprete, qiiasi ex Graeco Latinum factum esset Graecum praefatione instructum est, qua Latinam caret, quaque doce¬ mur, yuendam natu Celtam hunc librum ea: arvis Ara^ bicis in Italicos hortos transplantasse ‘ ,* valdeque cor¬ ruptum esse continuis vertentium mutationibus ex Graeca (nostra) lingua in eam Italorum., in Arabi¬ cum porro, iterumque ex Arabico in Italicum, et in Graecum (nostrum) denique ex illo *. Quorum quae forsitan minus vera, infra ostendamus; id autem pro certo habere licebit, quae Graece hodie leguntur, ea ex Latino non ita pridem versa esse, vix que ante saeculum decimum quartum; num vero Maximo Planude, nt visum est, an alio quodam interprete, ut alii maluerunt, in¬ certus haereo, nec ullum hac de re testimonium novi praeter sequentia iETer »2 0 /a e Barbari^ y&rhs.: ffaee com¬ mentatio (Aristotelis de plantis) Graecis perierat ^ ha¬ bebatur in Arabico; demum conversa est in Grae¬ cum sermonem a quodam, ut ferunt, Maximo. Missis igitur his, de Latinis versionibus videamus. Qua¬ rum duae sunt diversissimae, altera in plurimis operum Ari¬ stotelis editionibus occurrens, altera, quam ex codicibus mss. recens repetitam jam nunc tibi oiBFero, quam tamen longe an- 1 rig KsXrog rb ytrog Ix rav 'Aq^^ix&v Xei^itavmv slg rag 'IraXtxag fieTaxrjnsvctiv (pvTaXidg, Arist. opp. ed. Bekkej pag. 814 b. 2 Aid jdg av^vag tcSv fis9^eQfA.7)V£va6(ay fisra^oXdg tx rrjg Qag sig rriv imv 'IraXdiv, aig roig Aga^ag ixel&ay, xal naXiv ix Aqci^(x»v sig 'ItKXovg, xal eig tj/^dg ix zovToiy in^ ^a;(arov. Arist. 1. c. 3 In Dioscoridem corollariorum lib. I cap. 28 de Helenio Aegyptiaco (quod a PseudO-Aristotelis i e Ao non differre autumat). Yerba ipsa, loco tamen non satis definito, laudantur jam a (/onn Gesnero bibliothecae universalis fol. 82 b. • *2 IV EDITORIS PRAEFATIO, tea typis excusam esse, auctor est Fahricitis' sic lo¬ cutus: In antiquis editionibus exstat vetus translatio, anonymi ex Arabico facta ^ et Rogero cuidam dica¬ ta^ nec iu duos libros distincta sub titulo libri de vegetabilibus. Eandem versionem, sed paucis muta~ tis^ video compavere in Graeco - Latinis editionibus operum Aristotelis. Quaenam sint istae editiones anti¬ quae, hic quidem silentio praeteriit, sed ex nota huic loco subjecta eisque, quae de libri xQWfidxwv versionibus re¬ tulit, facile colliges, esse prae reliquis Latinam illam Gre¬ gor ii de Gregoriisy Venetiis 1496 forma maxima im¬ pressam, quam pro more accuratissime descripsit cl. S. F. W. Hoffmann^ Certe rarissima est, et frustra hucusque a me quaesita; quod tamen, quum Hofimanno teste, pulcra quidem, sed valde incorrecta sit, minus doleo. Copiosius de eadem versione ejusque auctore Jorda- nus^ egit, editionis illius, quod miror, ignarus, sed nu¬ merosis codicibus mss. bibliothecae regiae Parisiensis fultus. Pag. 391 opusculi exordium, praemissa interpretis praefa¬ tione ad Rogerium, edi curavit, quibus, quod et ipse pag. 300 et 336 diserte affirmat, eandem esse versionem, qua et Albertus Magnus et Vincentius Belluacen- sis usi essent, apparet Tum pag. 182 ex Arabico factam esse, et ipsius interpretis testimonio, et vocibus quibusdam Arabicis probat, quas ille non intellectas Latinis literis de¬ scripsit, nos vero non repetamus, quum ejusdem rei exempla longe plura in commentariis nostris explicata occurrant, to- tiusque opusculi dictio manifesto Arabica sit Deinde pag. 111 Alfredo.^ eique, ut patet. Angi ico versionem tribuit, duorum codicum mss. fide, quorum alterum Alfredum de Sarchel^ alterum tantummodo Alfredum nomi- 1 Biblioth. Graec. lib. III cap. 6 nr. 19. 2 Bibliograpb. Lexicon d. Literat d. Griechen. Kdit. II. Tom. I pag. 298. 3 Jourdain recherches sur Tdge et Torigine des traductions la¬ tines d'Aristote. —• Deutsch mit Zusatzen und Bericbtigangen, von A. Stahr. Halle, 1831 — Qua editione uti soleo. EDITORIS PRAEFATIO. nare refert, aactoreque insuper Petro de Alvernia usus, cujus in eundem librum commentariis ineditis idem affirmari asse¬ rit. Dedicatam esse Rogero Herefordensi.^ circa finem saeculi duodecimi claro; quo pariter et Alfredi aeta¬ tem definiri, et Pitsei errorem corrigi, qui scilicet illum circa 1270 floruisse statueret. Plures quidem codices Rogeri no¬ minis literam tantum initialem R. exhibere, unum tamen no¬ men integrum; quam lectionem Petri de Alvernia commen¬ tariis probari. Ex iis denique, quae Rogerus Baconus de Belini arboris synonymis prodidisset (quaeque apud ipsum Jordanum pag. 348 leguntur), apparere, Alfredum in Hi~ s pani a scripsisse. Postremo pag. 362 docet, Thomam Aqui¬ natem in libro de sensu et sensato sectindum.sui tem¬ poris opinionem^ non Aristoteli, sed Theophra¬ sto hunc libj‘um de plantis adscripsisse. Haec fere sunt in ditissimo Jordani libro ad rem no¬ stram facientia; quae quin firmis argumentis innixa sint, qui¬ cunque miram juvenis praemature defuncti eruditionem nove¬ rit, vix quidem dubitabit. Aegre nihilosecias argumenta ipsa pro parte praetermissa desideramus, neque abs re erit lustrare singula. De nomine Alfredo non est, cur non fidem facia¬ mus Jordani codicibus, quibuscum meorum unus, isque aetate princeps, Basiliensis convenit, in quo toti tibro rubrica prae¬ scripta legitur: Liber Aristotelis de vegetabilibus.^ trans¬ latus de Arabico in Latinum a Magistro Alvredo. Cognomen ejus de Sare hei nec apud historiae rerum li- terariarum scriptores mihi occurrisse, nec ad quem terrarum locum spectet me cognovisse fateor. De Alfredi autem An- glici loco natali apud scriptores est altum silentium. Neque de Rogeri nomine dubito, praesertim, quum Fabricio auctore, ut supra vidimus, jam in antiquissima editione lega¬ tur; tametsi meorum codicum Basiliensis nonnisi literam R., Guelpherbitanus uterque literam H. praebent. Unde vero Jordanus comperit, Rogerum eum esse, quem vulgo Here- fordensem^ Alfredum eum, quem vulgo Anglicum vocant? Hunc enim in animo habuisse, etsi non dixerit, li¬ brorum ei tributorum catalogus ostendit. An testes habuit? VI EDITORIS PRAEFATIO. At non produxit. An duplici conjectura assecutus est ? Tunc iis, qui Rogerum Herefordensem circa 1170, Alfredum An- glicum circa 1270 floruisse memoriae prodiderunt, contradi¬ cere, me quidem arbitrante, non satis erat; redarguendi fuis¬ sent. Est autem, praeter Pitseum^, quem non coram ha¬ beo, inprimis senior illo Balaeus^^ apud quem et quae ex Pitseo Jordanus attulit, et quaedam alia memoratu dignis¬ sima, hunc in modum leguntur: Alphredus Anglitus cognomento Philosophus ^ homo apprime doctus^ Othobono cardinali diacono olim a sacellis^ tandem comes adjutus fuit^ dum in Angliam Urbani quarti Romani pontificis legatus veniret^ ut controversias inter Henricum regem at¬ que ejus optimates tolleret. Locum igitur inter lite- rarum proceres honorificum tenere nunc debet hac potissimum ratione^ quod utriusque linguae cognitio ac philosophiae studium quoddam ardentissimum il¬ lum eo evexerit. Rogerus Baconus istum inter lin¬ guarum politarum i7iterpretes numerat in libro suo de utilitate linguarum.: Bostonus Buriensis in ma¬ gno suo catalogo *, et in his nostris diebus Joan- nes Letandus"^ haec^ quae sequuntur^ opuscula scri¬ psisse illum aliquando affirmant^ videlicet'. De motu cordis lib. 1. De musica lib. 1, {Licet mihi inter meditandtim *. 1 Relationum historicamm de rebus Anglicis tom. I, qui agit praecipue de illustribus AngUae scriptoribus. Paris, 1619. 4°. 2 Scriptorum illustrium Majoris Britanniae catalogus. II voll. Ba¬ sii. 1557 et 1559. fol. — Leguntur sequentia vol. I pag. 322. 3 Catalogum puta scriptorum ecclesiae, Fabricii tempore (cf. bibi, lat. med, et inf, aet. tom. I pag. 723) nondtun editum. An in T an neri bibliothecam Brit. - Hibern., ex edit. Wilkinsii (Lond. 1748, fol.) transierit, ut ex Fabricii 1. c. autumem, alii videant. 4 Commentarii de scriptoribus Britannicis. Ex autogr. nunc prim, edid. A. Hali. Oxon, 1709. 2 voll. 8°. — Et hoc opere aegre careo. (iuum autem a Jordano non laudetur, per¬ suasum habeo, de Alfredo Anglico nil tradidisse, quod Pitseus, ergo etiam Balaeus, non recepissent. 5 Sunt verba Ubri initialia, quibus adscriptis, Balaeus libros, quos coram habuit, ab iis, quos oculis non usurpavit, distin¬ guere solet. EDITORIS PRAEFATIO. VII fn Boethium de consolatione libb. 5. In Aristotelem de vegetabilibus lib. 1. In meteora ejusdem libb. 4. De educatione accipitrum lib. 1. De rerum naturis lib. 1. Atque alia nonnulla. Sed et illum ferunt aucto¬ res aliquot doctis commentariis illustrasse.^ praeser¬ tim philosophos. Claruit anno salutis . Christianorum 1270, Henrico tertio regnante dum magnus esset procerum in Anglia tumultus. Haec ille. Locam integrum dedi, quo melius appareat, Bion esse quaestionem de anni numero vel sic vel aliter scri¬ bendo, quod ut opineris, quum Alfredum circa 1270, Roge- rum circa 1170 floruisse statuant, facile inducaris; sed ma¬ joris momenti causas esse, quibus AlfredrAnglici aetas pen- deat, ita ut ne demto quidem anni numero res quicquam ex¬ pediretur. Quibus efficitur, ut AJfredus noster interpres aut non Rogeri Herefordensis aequalis, aut non is esse possit, de quo et Pitseus et Balaeus egerunt; nisi supponas, — quod ultimum ex ejusmodi difficultatibus refugium praestare solet, nec tamen nisi summa urgente necessitate summaque adhibita cautione appeti debet, — duos diversorum temporum Alfredos ab auctoribus laudatis esse con¬ fusos; quo demonstrato, nil impfediret, quin Jordani senten¬ tiam amplecteremur. Jam vero Alfredus noster de plantis librum post annnm 1250 propterea scripsisse nequit, quia a Vincentio Belluacensi in speculo naturali, quod, auctore ipso diserte fatente% hoc anno demum absolutum est, laudatur. Et quum tantae molis 1 Lib. XXXin cap.103, de temporibus praesentibus et futuris. Ecce tempora aetatis sextae usque ad hunc annum praesentem summa- tim perstringendo, auxiliante deo, descripsimus, qui est annus ab incarnatione domini 1250, a creatione vero mundi ... Hic est annus pontificatus Innocentii quarti octavus, vacationis imperii Ro¬ mani, scilicet a depositione Friderici, quintus, regni vero christia- nissimi nostri regis Fra/ncorum, videlicet imdovici, XIIII [lege XXIIII, ut recte legitur in fine capitis antecedentis, quod jam Lab- ZiCMjn observasse monet Quetif scriptor, ord.praedicator, vol. I pag. 234 b.]. VIII EDITORIS PRAEFATIO. opus non anni spatio perficiatur, necesse est, librum de piantia adhuc priorem facere. Unde, quicquid de ceteris statuas, sequitur, in eo Balaeum Pitseumque errasse, quod et hunc librum Alfredo Anglico tribuerint. Noli opponere, ei non libri de plantis versionem, sed in eundem com^ mentarioa tribui. Adnotatiunculas enim ipse interpres versioni addidisse videtur, quarum Jordanus ‘ commenta-, riorum Alfredi perbrevium nomine meminit. Uberiores autem in eundem librum commentarii, quos quis pro pecu¬ liari opere habere potuisset, ante Albertum Magnum non re- periuntur; nec certe, si fuissent, ab hoc essent neglecti. Accedit plurimorum librorum Alfredo Anglico adscripto- rum in ipsa Anglia infrequentia. Balaeo, ut vidimus, uni¬ cum, de mu sic a ut reperiret contigit; Lelando alterum, de motu cordis. Sic enim scribit*: de Alvredo Anglico^ qui scripsit libelhim de motu cordis., qiiem vidi Ltondini in bibi. Domin. et Grantae in bibi. Pe¬ trina. Praeterea in ditissimis librorum manuscriptorum An- gliae et Hiberniae Catalogis, ex quibus haec verba depromsi, ne nomen quidem Alfredi Angfici occurrit. Quibus omnibus consideratis, donec meliora edoctus ero, non possum non existimare, fuisse Alfredos, ab omnibus rei literariae auctoribus inde a Balaeo et, ni fallor, etiam aLelan- do confusos: alterum circa 1270 cardinalis Othoboni co¬ mitem, de musica et de motu cordis, ut videtur, auctorem*; alterum., a Rogero Bacono laudatum, in Hispania aliquando versatum, librorumque Arabicorum, quos inter de plantis li¬ ber, interpretem, quem ante 1250 sive ante Vincentium Bel- luacensem scripsisse scimus, et quem Jordanus fortasse non 1 1. c. pag. 112. 2 Capitali 133 titnlus est in ejus Collectaneis de scriptoribus il¬ lustribus, ut video in Catalogis libror, mss. Angliae et Hiber¬ niae, qui Oxoniae 1697, fol. prodierunt, parte I pag. 243, ubi Jo. Lelandi Collectaneorum vol. IV describitur. Ipsius Lelandi opere postea edito me carere, jam antea questus sum. 3 Cluin et Iiic liber in controversiam vocari posset, quum Jor- dano auctore 1. c. pag. 113, Arabicae originis esse videatur, eodemque titulo inscriptus liber inter Thomae Aquinatis opera occurrat. EDITORIS PRAEFATIO. ix sine jure Regeri Herefordensis, circa 1170 clari j aequalem fecit. Aliam libri de plantis versionem Latinam, de qna legisse memini, brevius absolvamus. Inter libros bibliothecae Sco- rialensis manuscriptos esse iertur jiristofelis liber de ani¬ malibus et vegetabilibus.^ per Michaelem Scottum tra¬ ductus; codex antiquus in membranis^. Praeterea de eadem nusquam quicquam. Vehementer igitur suspicor, Al- fredi Aristotelem de plantis cum Michaelis Scoti Aristotele de animalibus eodem volumine comprehensam catalogi scripto¬ rem in errorem induxisse. Superest, ut Alfredi nostri versionem : cum vulgaribus et Graeca et Latina receniiore, de quibus supra dixi, con¬ feramus. Graeca.^ Jordano optime observante®, a La¬ tina antiqua eo tantum recedit, quod interpres, Arabice lin¬ guae imperitas, quaecunque sine hujus ope intelligi hon po¬ terant, aut plane omisit, aut ad libitum mutavit. Sed hoc etiam scire interest, usum esse Maximum antiquae versionis exemplari valde coiTupto, quod ex meorum codicum mss. collatione colligo. Saepius enim Graeca versio cum Guel- pherbitano codice secundo convenit, cujus lectiones plerum¬ que sunt pessimae; ita ut, quae in hoc forte omissa sint, desiderentur etiam in illa; multo magis recedit a codicis Ba- siliensis lectione jam longe praestantiore; maxime denique ab ea codicis Guelpherbitani primi, quae et optima est et cum eaAlberti (quae tamen ex ejus editionibus cognosci ne¬ quit) ut plurimum congruit. Cujus rei exempla hic idcirco non afiFero, quia vix ulla editionis nostrae pagina ea non praebet. Nil igitur impedit, quominus Graecam Maximi ver¬ sionem ab Alfredi Latina fluxisse statuas. Latina sero recentior ante Graecam editam, ad quam exornandam compa¬ rata videtur, nusquam comparuit. Graecam, quantum fieri potuit, adhibitis antiquae Latinae verbis, presse sequitur, ita 1 Leguntur haec in Plueri catalogo, excuso in Busching's Magazin tom. V pag. 113. Auctor catalogi est pater Anto¬ nio de St. Joseph. Cf. Pluer 1. c. tom. IV pag. 390. 2 1. c. pag. 184. EDITORIS PRAEFATIO. ut ab utraque pendere merito censeatur. Quae autem offen¬ dunt alicujus ponderis differentiae, v. g. nitrum pro vitro^ verbaque nonnulta sive addita sive detracta, has a priorum typographorum negligentia profectas, deinceps religiose ser¬ vatas esse existimo. Quae quum ita sint, nisi vel Arabicum Latinae versionis exemplar, vel textus Graecus genuinus ali¬ quando innotuerit, quod ut unquam futurum sit vereor, con¬ sentaneum erit, Graeca versione tandem derelicta, solo Al- fredo interprete uti. Quid autem, ut et hoc tangamus, de T horna A qui., nate dicam, Theophrastum horum de plantis libro¬ rum auctorem facientis? Quam opinionem Jordanus, ut su¬ pra retuli, illius aetati familiarem fuisse asserit; minus con¬ siderate, ut puto. Laudant Aristotelem de plantis paulo ante Thomam anonymus auctor operis nondum editi de naturis rerum^ cardinalis Jacobi de Vitriaco * aequalis, Vincentius Belluacensis, Albertus Magnus, paulo post Bartholomaeus Anglicus seu de Glanvilla, Petrus de Crescentiis, alii; nec apud ullum hujus aevi auctorem Theo¬ phrastum de plantis reperisse memini. Opinio ipsa re¬ futatione non indiget; sed scire intersit, unde Thomas eam acceperit. Ab Arabibus nullo modo, quippe ad quos Theo¬ phrasti vix nomen penetraverat Ab aliquo Graeco nimirum arbitror. Quodsi enim Thomas ipsius Theophrasti opus le¬ gisset, et utriusque operis sensisset similitudinem, hoc, prae¬ sertim post acerbum magistri sui Alberti Magni judicium, non Theophrasto adscripsisset, sed pro spurio habuisset. Verum ne a proposito nimis abducamur, ad Arabes transeamus, qui magno consensu de Aristotelis libro plantarum, duos comprehendente tractatus, dixerunt; ita ta¬ men, quod nemo hucusque animadvertit, ut nullus comperias, utrum ipsum librum Arabice versum possidere sibi arrogent, nec ne; res prima fronte, quum tamen Alfredum ex Arabico vertisse constet, sane mira; qua de causa eam testibus con¬ firmare necesse est. 1 Fabricio auctore, in bibi. lat. med. et inf. aet. vol. IV pag. 57, cardinalis creatas est 1227, obiit 1224. EDITORIS PRAEFATIO. xt Arabicae philosophornm historiae plura Aristotelis opera, additis interpretibus eorum Arabicis, recenset, plantarum libro praetermisso. Deinde, ut suo in¬ dici fidem faciat, alium adjicit Ptolemaei, nescio cujus, sed apparenter Graeci hominis; quo demum et de plantis libri duo occurrunt. Alii, quorum et Averroes® et AJfara- bius^, methodicas lihrorum Aristotelicorum dispositiones reliquerunt, quibus etiam plantarum libro suum assignarunt locum; unde audivisse de ejusmodi libro, non, eum ocnlis usurpasse, sequitur. Quin Averroes 1. e. expressis verbis fassus est: quidam autem ex his libris.^ quos narravi-^ mus, inveniuntur ab Aristotele, quidam autem non', nec ullam alibi hujus libri mentionem fecit. Historiae natu¬ ralis scriptores Arabici sunt paucissimi, nec ullus totus huc¬ usque editus. Quae tamen habentur eorum fragmenta, Ibn Alvardii*, Kazvinii®, Abu’l Fadlii®, frustra perlu¬ stravi. Unicus eorum Kazvinius a cl. Cbezy ’ dicitur sae¬ pissime laudasse Aristotelem, non vero de plantis, sed de lapidibus; unde Aristotelem de plantis illi ignotum fuisse conjicio. Idem valet- de materiae medicae atque diaeteticae scriptoribus, Rhaze, Isaaco ben.-Soleiman, Avicenna, Sera¬ pione, Mesue, et quorum tantum fragmenta habemus edita, Ibh-Baithare atque Abu-Mansure, hoc quidem Persa, sed et Graecarum et Arabicarum literarum non imperito; apud quos, nisi perlectos, assidue tamen volutatos, Aristotelem de lapi¬ dibus saepissime, de plantis invenisse memini. 1 Apud Casirium, in biblioth. Arab. Hispano-Escurial. vol. I. pag. 304. 2) Ad Arist. meteoror. lib.I cap. 1; opemm edit. Venet, ap. Jun- tas, 1550, fol.; vol. V fol. 182 a vers. 42. 3 Jn Schnioelders doonment. pMlbs. Arab. Bonn. 1836 ^ag..6 (et versionis Latinae 20). 4 Ex ejus margarita mirab. cap. 10; edid. Aurivillius, Recu- sum in Aurivillii dissertt. Goetting. 1790. 5 In Silv. de Sacy cbrest. arab. 6 Passim in Olai Celsii hierobotanico. '7 Apud Silv. de Saeij I. c, yol. III pag. 447. Cf. etiam pag. 533. XII EDITORIS PRAEFATIO. Ab altera parte et Hadschi-Chalfa et Altd- Allatif stare videntur, uterque summae, ut fateor, aucto¬ ritatis, sed alter hac in re de errore suspectos, alter, quum paulo accuratius attenderis, gravissimus potius pro nubis testis. Hadschi-C halfa enim, sub voce liber planta- rum.) celebriores de plantis auctores enumerat, ab Aristotele ita incipiens**: Liber plantarum: Ab Aristotele tra¬ ctatus sunt duo; in quem Nicolaus commentatus est, quemque Isaac ben-Honain (alias ben-Hossain) vertit, cum correctione Thabeti ben-Q.orra. Posthac Arabum, quos transeo, libros narrat. Verba, potissimum Arabica, clara sunt: non Nicolai, sed Aristotelis librumAra- bice versum esse ptonunciant; attamen vereor, ne auctor li¬ brum Nicolai pro ipsius Aristotelis libro habuerit. Namque illum revera Arabice versum esse, statim demonstraturus sum; de hoc autem Arabice verso, praeter allata, nihil pror¬ sus innotuit Et quis nescit, quam saepe aliis Aristotelis commentatoribus id acciderit, ut pro ipso Aristotele vendi¬ tati sinti Sed Abd-Allatifum audiamus, qui, de arbore le- bach (Graecoram persea, Alfredi nostri beleno) locutus, sic pergit*: Aristoteles aliique dixerunt, lebach inPer- 1 Verba Gallice versa in doctissimis Silvestris de Sacy com¬ mentariis ad Ald-All atifum exstant; Arabica, quae jam se¬ quentur, clarissimus Hadsclii-Chalfae editor, Gustavus Flue- gel, ex parte operis nondum edita excerpta humanissime me- cum communicare non recusavit. 3!^ (alias 2 Arabice leguntur in Whitei editione minore Tubingensi, cui prrefatus est Paulus, pag. 9: J-XAi V+Aw (jjjjXxi ^TAV3f (jf pUiJI jXaa LKjj'! J oVr oJii EDITORIS PRAEFATIO. XIll sia esse venenum letale.^ sed transplantatum in Aegy¬ ptum factum esse alimentum. Nicolaus quoque dixit, lebach in regione Persiae letale esse, sed transplan¬ tatum in Syriam et in Aegyptum factum esse esui aptum. Ea testem maxime idoneum, qui non solum ipsius Aristotelis de plautis placitum quoddam verbis Arabicis ex¬ hibet, sed etiam Nicolai de eadem re dictum ita adjicit, ut utriusque librum ante oculos, nec certe alterum pro altero habuisse videatur. Nempe videtur, at ne decipiaris, cave. Nicolai librum coram habuisse, perspicuum est; an etiam Aristotelis? Immo contrarium, si quid video, liquet. Sin secus, quem ad finem cum Aristotele simul lau¬ daret? cur prope eadem a Nicolao repeteret? Ut Ari¬ stotelis auctoritatem, quae jam maxima erat, augeret? Nullo modo. Non enim Abd-Allatif is est, qui aliorum dicta, undique forte correpta, cumulet. Sed ea procul dubio ra¬ tione, ut iis minorum gentium scriptoribus, apud quos, quid Aristoteli placuisset, legerat, aliquantisper succurreret. Cui muneri fungendo quis aptior fuisset Nicolao, illius, ut puta¬ batur, commentatore? Sed quo aptior, absente Aristotele, eo ineptior, illo praesente. Tantum itaque abest, ut Abd-Allatif cum Hadschi-Chalfa faciat, ut prae ceteris contrarium confirmet. Verum enim vero ultimo libri de plantis Aristotelici ve¬ stigio ex Arabum scriptis extincto, ille liber, cujus origines quaerimus, quein Alfredus pro Aristotelico habitum vertit, subito adest. Alio inscriptus titulo in scriniis Arabum la¬ tuit; Nicolai est, nec Aristotelis. Legimus enim apud Alfredum ^: Belemim quoque, perniciosum natum in Persia, transmutatur, et trans¬ plantatum in Aegyptum et, Syriam factum est co¬ mestibile. Audisne Nicolaum, cujus jam dedimus verba ex Abd-Allatifo? Nolo dissimulare, loco verborum et in Sy¬ riam, ad quae infra revertemur, apud Albertum Magnum . In Gallica Silvestris de Sacy versione eadem leguntar pag. 17. 1 Lib. I cap. 17 nostrae, cap. 7 reliquarum editionum. XIV EDITORIS PRAEFATIO. legi et Jeruaalem^ ita ut syllaba prima je ex praepo¬ sitione in facta videatur; apud interpretem et Graecnni et Latinum recentiorem, quos saepe ad libitum aliquid mutasse jam supra dixi, in Aegyptum et Palae»tinam legi; in quocunque codicum meorum manuscriptorum aliud quod¬ dam scribendi compendium, literis quidem satis distinctis, sed unumquodque intellectu difficillimum, quod, si placet, suo loco videbis, nusquam denique, praeter nostram editionem, inve¬ niri in Syriam. At si ulla, certe haec nostra cpnjectura verisimilis est. Alium Nicolai locum Abd - AUatif his verbis Arabice reddidit^: Dixit Nicolaus libro plantarum: sunt plantae^ quibus odor aromaticus in quibusdam sua¬ rum partium est; et suntquibus odor aromaticus in omnibus suis partibus.^ velut balsamo^ qui est in Sy¬ ria, in vicinia maris Asphalticu Puteus, qui has plantas rigat, vocatur puteus balsami. Ejus aqua est dulcis. Quae apud Alfredum® sic audiunt: Arborum aromaticarum quarundam radix aromatica est, qua- rundam cortex, quarundam flos, quarundam lignum, aliarum vero omnes partes, ut balsami. Concedo, hic minus perfectam esse utriusque loci convenientiam, quam in illo locorum pari; minime tamen adeo levem reperio, ne il- lico percipiatur. Neque difficile est utriusque detractionis probabilem causam reddere. Quum enim de patria balsami, nascereturne etiam extra Aegyptum, controversia esset, cujus rimandae gratia Abd-AUatif Nicolaum laudabat, optimo, ni 1 Editionis laudatae pag. 16: (3^'^ Va? OVAA5f 2 Lib. I cap^ 15 edit, nostrae, reliquarum cap. 6. EDITORIS PRAEFA TIO. XV fallor, consilio, quae praeter rem esse viderentur, resecuit. Quae contra ab Abd-Allatifo-servata desiderantur apud Al- fredum, ea aut exemplaris, quo hic utebatur, intercapedioi tribuerem, aut propter maximam ab argumento aberrationem pro glossa, quae in textum irrepsisset, haberem. Multam perdidi operam in investigandis pluribus Nicolai dictis, quae cum Alfredi verbis compararem. Nec mirum, quum Kazvi» nii, Ibn al-Vardii, Ibn Baitharis, fragmenta tantum perexi¬ gua, aliorum de re naturali auctorum Arabicorum, quorum unici Nuvairii^ meminisse sufficiat, ne minimum quidem li¬ teris excusa sint. Interim quod reperimus filum teneamus, jamque in ipsum hunc Nicolaum.^ quem jiilfredi Ari¬ stotelem credere fas est, inquiramus. Silvester de Sacy ad Abd- Allatifum% exposito Hadschi-Chalfae loco jam supra laudato, sic pergit: Nico- las^y ituteur de ce commentaire ^ si ce commentaire uest pas lui-m^me un ouvrage pseudonyme^ est peut-^ 1 Non possum hac occasione praetermittere indiculum, qnem bea¬ tus Reiske in prodidagmatibus ad historiam et geographiam orientalem (excusis cum Ahulfedae tabula Syriaej ex edit, Koehleri) pag. 233, cum de reliquis operis partibus, tum maxime de botanica ejus parte, magnam movente expectationem, concinnavit. Fen quartum tractat de plantis. Et quidem parte prima, capite 1. de origine et sole plantarum. 2. De plantis cui¬ que regioni propriis. 3. De alimentis, viridibus herbis et oleribus. Parte secunda de arboribus, et 1. de iis, quarum fructus induti sunt cortice, qui comedi nequit. 2. De iis, quarum nuclei comedi nequeunt. 3. De iis, quae neque corticem neque nucleos duros ha¬ bent. Tertia de fructibus [puto fruticibus] odoratis. 1. De re¬ centibus fragrantibus, et quae destillantur, ut rosa, rosa canina (Nasrin), Ckelak {nigrae baccde botryos vulpinae) et Nitufar {Nymphaea). 2. De recentibus fragrantibus, sed destillari non so¬ litis, ut viola, jasmin, narcissus, myrtus, crocus, ocymum. Quarta parte 1. de hortis. 2. De foribus. De gummatibus, quorum sunt 28 species. 4. De mannis. Quinta de aromatibus. 1. De musco et ^us speciebus. 2. De ambra et ejus speciebus et locis natalibus. 3. De agallocho. 4 De sandalo. 5. De spica Indica et caryophyllis. 6. De costo. 7. De compositione gallarum et nad- dorum (^i). 8 De compositione V Rameh et es SukJci euit or Rameh et imguentis. 9. De compositione »’ Nadhuhat {guttarum, quae ori solent instillari) et aquarum stillatitiarum et non stillati- tiarum. 10. De medicamentis venerem languentem erigentibus, 2 Pag. 77. 3 Fabric. bibi. Gr. tom. XII pag. 582; XIII pag. 5 et 346. XVI EDITORIS PRAEFATIO. Hre le m&me, que Galien et Ptiul Eginete citent sous le seul nom de Nicolas ^ et qui est plus ancien que Nicolas cTAlexandrie, auquel est attribui le traiti de la compositiori des midicamens connu sous le nom de Dynameron. Casiri^ parle encore d‘un abregi de Phistoire des animanx dAristote composi en grec par Nicolas et traduit en arabe, M, Spren- geP ne pense pas^ que Nicolas citi ici par Abd- Allatif puisse itre Nicolas surnommi Actuarius ou Myrepsicus. Dia frustra hisce summi viri verbis inhaesi; neque me¬ liori fortuna centies cum Nicolai Myrepsi Dynameron, tum quaecunque de aliis Nicolais medicis tradita essent, pervolvi. Nostrum Nicolaum ex Hadschi Chalfa scimus Arabice versum esse ab Isaaco ben Honain, qui anno 910 p. C. n. mortuas est; Myrepsus vero etMesuen laudat etMichae- lem Palaeologum, tum ipse ut vivus laudatur a Georgio Acropolitano quem usque ad annum 1282 vixisse sci¬ mus*. Saeculo circiter antea® Nicolaus Praeposi¬ tus Salernitanas antidotarium composuit, cum M}Tepsi dy- namero adeo saepe congruens, et ab altera parte tam multis recedens, ut non alter alteram compilasse, sed potius uter¬ que eodem fonte hausisse videatur. Quo factum, ut sint, qui Nicolaum quendam Alex andrinum et Myrepso et Praeposito priorem statuant, ceterum ipcertae aetatis. Nescio an jure. Sed quidquid est, plantarum liber auctorem prae se fert argutiarum peripateticarum sectatorem, singal^l- rum rerum naturalium ignarum, grandique eas supercilio aspernantem, quem longas compositarum medicinarum formu¬ las concinnasse nunquam crediderim. Nicolai porro senio- 1 Bibi. Ar. Hisp. Escur. tom. I. pag. 306. 2 Gesch. der Arzn. tom. II pag. 822. 3 Cf. Sprengel Gesch. d. Arzn. tom. II pag. 247. 4 Fabri e. bibi. Gr. vol. VI pag. 450. 5 Sprengel 1. c. pag. 404. Quin quod duobus saeculis antea, auctor est Choulant, Buclierkunde f. d. ait. Medie, pag. 99-100. EDITORIS PRAEFATIO. XVII ris illius a Galeno laudati, quem nostrum putabat Silvester de Sacy, non nisi nomen superest; etenim ne medicamenta quidem suo nomine descripta, utrum ab eo inventa, an hono¬ ris causa ei dicata sint, noscitur. Pseudonymum A^&vi\- que esse posse plantarum librum, non nego quidem, sed quo jure id ponas, non video; quin fugiendam esse puto con¬ jecturam, qua ulterioris disquisitionis fila quaecunque rese¬ cantur. . Spem ultimam in Abu-Osaibiae vitas celebriorum medicorum posueram, quorum elenchum Reiskio ^ debemus, iis tamen capitulis, quibus Graeci, narrantur, truncatum, mi- hique idcirco inutilem. Contigit tandem beati Dietxii copiosissima ex hoc opere excerpta perlustrare, quae manu- scripta in bibliotheca nostra- regia et academica servantur. Jamque de Nicolai nomine bis ibi invento mihi gratulabar, capite fjuinto.^ de medicis post Galenum vel ei sup¬ paribus y et capite de medicis Alexandrinis^ Christianis^ aliis: Sed vitam ejus desiderabam, non a Dietzio, sed ab ipso, ut videtur, auctore omissam; ipsoque nomine Arabico, chi Dietzius Latinum subscripsit, paulo ac¬ curatius considerato, me simulacro illusum esse sensi. Ni-' co/a enim nomen ab Arabibus ita scribi soletut aliter efferri prorsus nequeat ; nomen contra apud Abu-Osaibiam occurrens scriptum est sive In- sive 5 efferendum, sub quo, si quid video, non Nicolaus, An axi laus latet, de quo conferatur Fabricius ^ Qui qup.d Galeno longe prior fuit, non obstat, quum plures diversissimorum temporum medicos ab Abu-Osai- bia sibi approxiniatos deprehenderim. Deinde, ne ullam viam praeterirem inexpertam, cl. Gu- stavum Fluegel precibus adii, ut integrum Hadschi- Chalfae capitulum de libro plantarum, literis nondum excu¬ sum, mecum communicaret; sperans fore, ut contineret ali- 1 Reiske et Fabri opusc. iii6d.. ex monnm, Arabum et Ebraeo- rum. Recens. Gruner. Pag. 41 sqq. 2 Bibi. Graec. voi.;XIII pag. 56. XVIII EDITORIS PRAEFATIO. quid a Silvestre de Sacy omissum, quo duceremus ulterius* Quod illum quidem pro sua liberalitate sine mora fecisse, speique meae in Hadschi-Chalfam collocatae finem imposuisse, jam supra dixi. Id autem, ut grato animo profitear, reli¬ quum est, eum duos alios Arabicorum auctorum locos, Ni¬ colaum spectantes, alterum editum alterum ineditum adjecisse, quibus perlectis ivQrjKa exclamabam. Alterum ineditum bibliotheca philosophorum Ar abica'- suppeditavit. Nicolaus philosopims erat tempore suo inter philosophos Ionicos [i. e. Graecos], eximia sapientiae cognitione. Explicuit libros guos~ dam Aristotelis. Ex ipsitis operibus praeterea sunt liber de summa philosophiae Aristotelicae ^ selectis ejus sententiis; liber responsionis ad illosqui intel¬ lectum et intelligibilia rem unam esse statuunt; liber compendii philosophiae Aristotelicae. Natus est Ni¬ colaus Laodiceae., ibique commoratus est., et abhinc stirpem duxit, ut tradidit IbnBothlan. Erat magnae 1 De qna cf. Casirii bibi. Arab. Hisp. Escor, tom. II pag. 332, et, quod ad libri auctorem attinet, Fluegelii adnotationem ad Abulfedae historiam anteislamicam, opera Fleischeri edi¬ tam, pag. Fluegel suum hujus bibliothecae exemplar ex co¬ dice Vindobonensi exscripsit, quo sequens locus legitur pag» 387 his verbis: 't.3j.soo ij ‘b^iuAi »./^3 fvXib ^XAof V.4^ UJVc EDITORIS PRAEFATIO. XIX perspicacitatis.^ eruditusrerumque ^ quas transcribe¬ bat.^ bene gnarus. Alter, Abulfaragii.^ a Pocockio ita Latiae versus est^t E philosophis etiam qui prope haec tempora [Juliani imperatoris] floruerunt., fuit Nicolaus, philoso¬ phiae scientia praecellens. E libris ab ipso composi¬ tis est liber de summa philosophiae Aristotelicae, cujus apud nos [apud Abulfaragium] est exemplar Sy¬ riacum ex versione Honain Ebn Jsaac; nec non li¬ ber de plantis, et liber responsionis ad illos, quirem unum esse statuunt intellectum et intelligibilia. In¬ quit Ebn Batlan^: Laodiceam habuit patriam, at¬ que in ea natus est. Quibas perlectis, collatisque iiscum, quae supra ex Ha- dschi-Chalfa reddidi, apparet, hunc et nostrum et Abd-Allatifi Nicolaum esse, neque Myrepsum neque medicum, sed peripa¬ teticum, Aristotelisque vel commentatorem vel epitomatorem vel utrumque; tum etiam eundem esse, cujus de animalibus excerpta ex Aristotele, ut supra diximus, Bibliothecae philo¬ sophorum Arabicae auctor laudet, et cujus de plantis libram Hadschi-Chalfa inter commentarios ad Aristotelem, Abulfara- gius rectius inter propria auctoris opera recenseant. Adde ejusdem tot alia philosophici argumenti scripta, quae usque 1 Ahulfaragii historia compend. dynast., edit. PococTtii, vers. pag. 88, textas, qui sequitur, pag. 140. \.a5^ 2 Eundem Pocokius ipse alibi Botlan scripsit, nos Bothlan. XX EDITORIS PRARFATIO. ad Arabtim tempora pervenerunt: num Graecos Graecum ho¬ minem literis adeo clarum penitus ignorasse credideris? At- vero nullius Nicolai L/aodiceni^ Juliano Caesari supparis^ meminerunt. Verum est, indeque sequitur, Ara¬ bes in tempore patriaque Nicolai constituendis errasse. Ne¬ que ullus est, in quem reliqua cuncta adeo conveniant, nisi Nicolaus D amascenus^ Augusti Caesaris aequalis, historicus celeberrimus, et, ut vulgo dicitur, peripateticus. Itaque difficultatum illarum removendarum periculum faciamus. Primumque moneam, Ae, Laodicea Nicolai patria, prae¬ ter Ibn-Botblanum, ambiguae auctoritatis scriptorem, neminem memoidae tradidisse; neque Abulfaragium Nicolai aetatem cer¬ tis definisse annis, sed potius, ut apud incerti temporis scri¬ ptores facere solet, postquam de Themistio, Juliani Cae¬ saris scriba^ verba fecisset, quasi dubitantem addidisse: circa haec tempora floruisse Nicolaum^ eo, ut puto, consilio, ut peripateticum peripateticus exciperet. Ideoque testis contra me levioris sane ponderis; gravissimum autem pro me Averro em ^ ex cujus vastis in Aristotelem commentariis Patricius^ quaecunque ad Nicolaum spe¬ ctant, diligenter congessit. Saepius hunc modo laudat, modo reprehendit, e. g. ad Aristotelem de anima*, ubi: Pecte, inquit, videmus, quod Theophrastus, et Themistius et Nicolaus et alii antiquorum peripateticorum magis retinent demonstrationem Aristotelis, et magis con¬ servant verba ejtis (sc. quam Alexander Aphrodisiensis). Idem ad Aristotelis metaphysica* hujus verba de corruptione suspecta corrigere conatur ex Nicolai abbreviatione ex 1 Discussionum peripateticarum tom. I pag. 136. — De quo auctore Jordani judicium (pag. 228) liic afferre liceat: esse Patricium inter prnestnntissimos saeculi XVI auctores, et literaria- rum rerum historiae et fihilosophiae Aristotelicae api>rime gnarum, cujus Discussiones peripateticas eorum, qui post ipsum de Aristotele scripsissent, plerisque scribendi materiam sujypeditassent. 2 Lib. III summ. I cap. 2 comment. 14, seu edit. opp. Arist, cum Averrois comment. Venet. apud Juntas forma max. vol. VI 1550 fol. 169 column. a vers. 43. 3 Lib. VII summ. I comment. 23, seu edit. laud. vol. VlII 1553. fol. 81 column. d vers. 38 sqq. EDITORIS PRAEFATIO. XXI /toc Ubro^ quam Summae philosophiae Ari- stotelicae partem esse verisimillimum est. Saepissime vero ad eadem metaphysica, ordinem Nicolai ab eo Ari¬ stotelis discedentem perstringens, nunc simplici Nicolai nomine eum appellat ^, nunc Nicolaum peripateticum, pri¬ mae philosophiae auctorem®, nunc denique expressis ver¬ bis Nicolaum D a m a s c e mt dicit. Quod cogno¬ men, ne interpretis protervitate adjectum putes, scias apud fitrumque. eorundem commentariorum interpretem, et Paulum Israelitam et Jacobttm Mantinum legi. Qua denique occasione placitum quoddam Nicolai a Rhaze* servatum addam, eundem sapiens auctorem, quem totus de plantis'liber. Est autem hoc: Nicolaus de phi¬ losophia Aristotelis dixit: coitus conterit.^ et facit celeriter venire ad seniumeo quod desiccat corpus. Graeci saepius quidem Nicolai Damasceni et res gestas et scripta historica narrant, rarissime philosophica tangunt; Arabes contra libros ejus philosophicos, vel sal¬ tem Summam philosophiae Aristotelicae, saepissime, histori¬ cos libros nunquam laudant. Quo factum existimo, ut nemo hucusque Nicolaum horum Laodicenum illorumque Damasce¬ num eundem esse animadverteret. Rem ipsam tamen haud miror, quum Arabes exterorum populorum historiam nunquam coluerint, Grapci autem, qui haberent Aristotelem, Nicolao, ejus imitatore, facile supersederent. Verum etiam sunt ali¬ qua Graecorum de ejus philosophia scriptisque philoso¬ phicis testimonia, quae coronidis loco jam afferam. Non solum Plutarchus^Athenaeus^^ Dio- 1 Lib. IIT cap. 1, seu fol. 18 column. a vers. 43; et Ub. V cap.l, seu fol. 47 column, d vers. 58. 2 Liib. XII comment. 44, seu fol. 154 column- b vers. 10. 3 Ejusd. libri prooemio, seu fol. 136 column. c et d vers. 55, versione utraque et Pauli Israelitae et Jacobi Mantini sibi e re¬ gione oppositis. 4 Continentis lib. XI cap. 4, quem locum debeo Fabricio, bibi. Graec. tom, XII pag. 380. 5 Sympos. lib. VIII. 6 Deipnosopli. lib. IV pag. 153, XIV pag. 652 edit. Casauboni. XXII EDITORIS PRAEFATIO. genes Laertius^^ Simplicius^ peripateticum vo¬ cant, sed etiam libro de vita propria se Aristotelis assectatorem profitetur. Solus Suidas*^ qui etiam hunc ipsum locum transcripsit, utrum eum peripateticicm an /Va- tonicum dicat ambigit; nec ullum ejus librum philosophicum narrat. Paulo plura debemus Simplicio, qui ad Epicte¬ tum ® hujus Nicolai scriptum de pulcro in moribus lau¬ dat; tum ad Aristotelis auscultationes physicas ®: Nico¬ laus^ inquit, Damascenus in sua de diis commentatione tradit.^ ipsum Xenophanem asseruisse, principium esse infinitum et immobile. Et rursus’: Nicolaus ta¬ men peripateticus narrat traditque., hunc [sc. Dioge¬ nem] posuisse^ quoddam medium inter ignem et aerem elementum esse. Quibus an, ut Patricio visum est, opus quoddam peculiare de diis indicetur, nescio, quum certe Sum¬ mae philosophiae Aristotelicae pars esse possit. PorroiSez»- plicius ad Aristotelem de coelo®: Nicolaus peripa¬ teticus.^ paraphrasin faciens eorum quae hic dicun~ tur., in dictis de philosophia Aristotelica sic posuit sententiam etc. Quibus iterum Patricius verisimile reddi existimat, Nicolaum in omnes de coelo libros Aristotelicos paraphrasin scripsisse; equidem verbis postremis, a Patricio omissis, eandem Nicolai Summam intelligendam esse ^bitror, 1 Lib. X nr. 3. 2 Locis inox laudandis, quos tamen, ipsius Simplicii editionibus Graecis destitutus, ita transcribam, ut apud Patricium in Discus¬ sionum peripateticarum tom, I pag. 136 leguntur. 3 Nicolai Damasceni historiarum excerpta et fragm. Edid. Orellius. Ubi pag. 4: Cv^.coTrjg ydo AftiaroiD.ovs ysvousvog X. r. — Quem tamen librum cl. editor, ut Nicolai parceret modestiae, non ipsius, sed amici cujusdam vel discipuli esse, sibi persuasit. 4 Voce NixoXaog Ja[ia(ix7]vog: TieQinairjxixog rj W.arojyixog, 5 Cap. 37 p. 195: nsqX rdjy iv rolg nQaxnxoZg xulwv. 6 Lib. I comment. 3. 7 Loco citato. 8 Lib. II comment. 11: xa\ NixoXaog 6 neQinartinxog, nuQa- (fQaaiv noiovfxevog twv iyzavda Xeyo/^tyioy. Reliqua a Patri¬ cio omissa substitui ex versione Latina Venet. apud Scotum EDITORIS PRAEFATIO. xxin qua haud dubie et de coelo verba fecerat. Idem denique Simplicius prooemio primi de coelo: proptera Nico¬ laus peripateticus de omnibus^ quae in mundo stent^ specialem facit sermonem. Ex quibus, si Patricio crede¬ res, clare constaret, eum philosophiam quoque omnium mun¬ danarum specierum scripsisse. Cui equidem libenter consen¬ tirem, Simpliciumque Nicolai et plantarum et animalium hi¬ storiam philosophicam in animo habuisse mihi persuaderem, nisi totius loci contextus ostenderet, de iis sermonem esse, quae ipse quoque Aristoteles libris de mundo tractasset. Qui¬ bus iterum iterumque ad Nicolai Summam revolvimur. Haec fere sunt, quae de philosophicis Nicolai Damasceni scriptis reliquerunt; pauca oppido, attamen sufficientia ad confirmandum Averrois testimonium, eundem Damascenum Summae philosophiae Aristotelicae auctorem esse, nec differre ab illo Nicolao, quem Ibn-Bothlan Laodi-- cenum vocaret. Hunc autem de plantis opusculum scripsisse constat, cujus fragmenta apud Abd-Allatifum servata cum isto, quod jam tibi praebeo, opusculo ita congruunt, ut non possimus non eundem ejusdem Nicolai Damasceni fetum re¬ cognoscere. Qua in opinione, nisi quis meliora docuerit, acquiesca¬ mus, nec Julium Caesarem Scaligerum nec innumeros ejus asseclas metuamus, in ipso, de quo agitur, opusculo aetatis longe inferioris vestigia se reperisse jactantes. Quae quidem adsunt vel plurima, nec difficulter animadvertuntur, mimime tamen, quod illos fugit, auctoris pedibus, sed interpretum „spatiosis congrua plantis.“ Quorum alia, Graeco interpreti propria, a Latina versione procul absunt, alia codicibus ma- nuscriptis diligenter collatis evanuerunt, plurima denique Al- fredum non dissimulant ; quae enim Isaacus Ben Honain re¬ liquisse merito arguatur, jam obscuriora sunt. Quibus sin¬ gulis hic repetendis, quum in adnotationibus nostris satis perlustrata sint, supersedeo, nec nisi omnium instar myr o- balanos tango, quos, tametsi olei expertes, prae reliquis presserunt. Cujus nominis fructus Indicos nec ante saecu¬ lum XIII, nec nisi Arabum ope, ad Graecos demum perve¬ nisse, verum est; falsum contra, auctorem, cujus interpres XXIV EDITORIS PRAEFATIO. aliquis incautior hoc nomine utatur, saeculo illo noii anterio¬ rem esse posse. Sed haec hactenus. Ad fontes Nicolai investigandos transeamus; quorum quos profitetur, ipsum non adiisse arbi¬ tror, quos certe adiit, tacet. Etenim praeter librum me~ te oro logio orum proprium, quem saepius memoratae Summae partem esse opinor, laudat Empedoclem, Anaxagoram, Democritum, Platonem, Hip~ ponem, si recte legi, antiijuo s denique sapientes non nominatos. Qui non solum omnes et ab Aristotele et a Theophrasto laudantur, sed plerumque etiam, quapropter ab his, propterea a Nicolao, iisdemque verbis, quantum e ver- sione colligere licet, inducuntur. Aristotelem, autem atque Pheophrastttm, nunquam laudatos, quam saepe tacitus compilaverit, adnotationum nostrarum quaelibet mon¬ strat pagina. Quid ergo? Si quando antiquorum illorum placitum aliquod apud neutrum horum servatum pronunciat, nonne a deperdito quodam alterius utrius libro repetitum pu¬ taveris? Mihi quidem ita prorsus videtur, multumque cogi¬ tavi, quo signo ejusmodi locos, quos numerosos esse bene sentio, discernerem.. Verum tantopere illorum verba suis modo parcius modo largius interspersis assimilavit, ut nihil profecerim. Id tantum pro explorato habere ausim, genui¬ nos Aristotelis de plantis libros, quos Athenaeum ‘ oculis usurpasse crederes, "ad Nicolaum, tametsi longe anteriorem, non pervenisse. Sin secus, totius opusculi compositio haud dubie meliore ordine sese commendaret, a proposito aliena, ni plane evitata, certe brevius absoluta forent, gravioris mo¬ menti res accuratius tractatae, neque tot opiniones ab Aristo- telicis secedentes offenderent. Idem enim Nicolaus, qui ab Averroe laudatur, quod in Summa magistri verbis pressius adhaesisset quam alii, eundem ducem per regnum vegetabile sibi prorsus incognitum, si habuisset, profecto non asperna¬ tus esset. Ergo non habuit. Quam enim ingressus est viam, 1 E. g. pag. 652 A edit. Casaul.: Xtt\'AQiaT07iXr\? tv nT) nsqX tpvjuix ouTODQ’ (fioivixcav av6qx(ov, ovg tipss evvovyovg xaXoB- Giv, ot df anvQriPovg. Et Aristoteles libro de plantis sic: dacly- loruni testibus destitutorum, quos alii eimuchos, alii nucleo carentes dictmt. EDITORIS PRAEFATIO. XXV eam Aristotele indignam esse, Jul. Caes. Scali^er ad nau¬ seam usque demonstravit. Varia tantum e variis Aristotelis libris ad plantas spectantes, quin et horum pauca admodum collegit; quibus, ne liber nimis exilis evaderet, Theophrasti quaedam, plurimis neglectis, miscuit, passimque apud utruin- que correpta membra, vinculis nonnullis additis, quanta pol¬ leret industria,, coercuit. Quosham auctores .Theophrasto juniores habuerit, nullo vestigio cognovi. Neque ipsas plantas consuluisse, sed in fingendis rerum ab aliis Traditarum causis sibi satisfecisse videtur.. Quarum causarum genera sunt perpaucula: natura plantaram vel calida vel frigida, vel humida A'el sicca, sup¬ positi partium pori modo ampliores modo angustiores, succus alius spissior alius tenuior, alius magis alius minus coctus; haec fere sunt, a quibus varie inter se conjunctis non solum nutritio augmenta generatio, sed etiam quaecunque formarum colorum saporum odorum vegetandique et temporum et loco¬ rum differentiae repetuntur, cujus artificii, si quis est honos, penes Nicolaum maneto. Postremo de edendi Nicolai auxiliis, curisque in eum impensis, paucis dicendum est. Codices mss. tres nancisci contigit, Basiliensem unum, Guelpherbitanos duos, quorum differentias quasdam jam supra tetigi. Basiliensis forma quadrata scriptus est in membranis, literis saeculi XIV initium, ne XIII finem di¬ cam, indicantibus, lectu plerumque facilibus, nec ultra modum in compendia redactis.- Lifier uterque literis initialibus pictis maximis, capita numerosa majusculis distinguuntur, maximam- que ad partem inscriptiones rubras prae se ferunt, quas ipso codice antiquiores esse inde conjicio, quod earum una per¬ peram in utriusque codicis Guelpherbitani testum irrepsit. Librorum inscriptiones sunt: Ldber Aristotelis de vege¬ tabilibus translatus de Arabico in Latinum a magi¬ stro Alvredo. Tum; Secundus liber. Sic, de tribus viribus plantae. Capitulum primum sic, enumerant [lege enumeratui^ pritis, de quibus dictum. Ad finem: Explicit de vegetabilibus. Alfredi praefatio absque titulo manu longe seriori adscripta est. Eodem volumine plura XXVI EDITORIS PRAEFATIO, Aristotelis opera inLatiaum sermonem translata comprehen¬ duntur, quorum primum de generatione et corruptione. Numerus codicis F. IV, 23. — Guelpherbitanus uterque^ eodem volumine, in dorso nr. 577, folio primo Misc. 4° 5 inscripto, comprehensus, pariter forma quadrata in membranis exaratus est. Alter^ medio circiter volu¬ mine incipiens manu recentissima inscriptus: Aristotelis liber de vegetabilibus.^ ex Arabico in L/atinum trans¬ latus: interprete non nominato. Basiliensi codice, nisi ve¬ tustior, certe non junior est, nitide scriptus, scribendi com¬ pendiis paulo frequentioribus, nec tamen insolitis refertus, literis autem adeo parvis lineisque quorundam adeo tenuibus, ad quas rite cognoscendas lente vitrea opus sit. Alfredi praefatio liberque alter literis pictis maximis, capita, quae pauca sunt, majusculis incipiunt, argumentorum indicibus de¬ stituta. — Alter., ad voluminis finem affixus, saeculi XV ini¬ tium vix excedit. Utriusque libri capitulorumque, quorum paucissima distinguuntur, literae initiales desiderantur; reli¬ quae paulo majores minusque aequales quam ambarum prio¬ rum, totaque scriptio magis neglecta. Quos inter codex Guelpherbitanus I praestat, sequitur Basiliensis, infimum lo¬ cum Guelpherbitanus II obtinet, ita tamen, ut neque primus omnibus numeris absolutus, neque ultimus omni commendatione indignus sit, mediusque ad illum propius quam ad hunc accedat. Aliis Nicolai codicibus mss., ad bibliothecam regiam Parisiensem pertinentibus, Jordanus libro supra laudato usus est, quorum lectiones discrepantes passim indi¬ catas diligenter adnotavi. Maximi vero emolumenti fuerunt Alberti Magni de vegetabilibus liber I et IV, quibus auctor, optimo instru¬ ctus codice, Nicolaum, quem Aristotelem esse judicat, reli¬ giose sequitur; ea quidem, qua paraphrastam decet, ratione, ut, qui Nicolaum non legerit, utriusque verba, summa arte contexta, neutiquam dignoscat, quivero legerit, neque facile ea confundat, neque ullum prope Nicolai verbum desideret, lectio¬ nesque reperiat plerasque cum codice G. I convenientes, alias meliores, paucissimas minus commendabiles. Quarum expi¬ scandarum negotium satis magnupi, nisi integrum Albertum EDITORIS PRAEFATIO. XXVII de vegetabilibas denuo edere in animo esset, vix suscepis¬ sem, Etenim editio Alberti utraque, quas alibi* plenius de¬ scripsi, tantis scatet vitiis, quantis vix infimus ipsius Nicolai codex manuscriptus. Itaque hic etiam ad codices mss. con¬ fugiendum erat; quorum duos, optimae utrumque notae, cum bibliothecarum publicarum liberalitati, tum maxime amicorum benevolentiae debeo, alterum B asiliensem^ alterum jlrgentoratensem, de quibus, cum Alberto quondam praefabor, pluribus dicam. Veteris versionis editionem Venetam per Gregorium de Gregariis conferendi copiam mihi non fuisse, jam supra monui. Nuperiorum autem editionum versio cum Graeca tum Latina ad pessimum veteris illius exemplar tam negligenter comparata est, ut a perpetua utriu^ue collatione Jam incepta mox fessum me destitisse, nec nisi aberrationes memoratu digniores adnotasse confitear. Neque fragmenta .Nicolai a Vincentia. Bellua- censi in Speculi naturalis volumen primum recepta, si col¬ ligerem, operae pretium fore duxi, praesertim qui hujus vo¬ luminis editione Menteliana caream, Norimbergensi, quam habeo, post severum Eberti* judicium minus fidam. Sed alius generis quaedam Nicolai edendi adminicula sunt, ante omnia Aristotelis Theophrastiv^Q loci ab imitante eos Nicolao efficti; quibus, ut mea fert opinio, non solum codicum mss. fides, sed etiam interpretis utrius- que auctoritas derogatur. Quam ob rem his colligendis ri- teque conferendis maximam dedi operam. Cui negotio mihi incumbenti nonnunquam visum est, quasi reciprocarentur, quae illi Nicolao, hic illis praestaret officia. Ad quae con- fomanda, si placet, legantur, quae ad pag. 16 lin. 14, ad pag. 18 lin. 5 et 10, pag. 19 lin. 25, ad pag. 21 lin. 6 et ISadnotavi; nec dubito fore quin viris philologis plura ejus¬ modi a me botanico praetermissa occurrant. Gr ammaticam artem praetereo, quam qui spreve¬ runt, dum laborant deinceps, ab ipsa quicquam sperare ne- 1 in SchlecJitendalii Linnaea seu Diario botanico, vol. X pag. 732. 2 Bibliograph. Lexic. nr. 23612. XXVIII EDITORIS PRAEFATIO. queant. Quum autem sciamus, Alfredum neque botanicarutti rerum neque linguae Arabicae satis fuisse peritum ad inter¬ pretis negotium, prout debuisset, gerendum; quod verba per¬ multa, inprimis plantarum nomina, Latinis literis Arabice transcripta testantur: ad hanc maxime linguam recurrendum esse putavi, multaque verba Arabica a librariis, non ad sen¬ sum, sed ex aliqua soni similitudine Latina facta reperi, quibus Arabice restitatis Latiu^que explicatis, haud exiguus dictorum numerus inconcinnitatis temeritatis amentiae oppro¬ brio demum liberatus" est. Adde alia, versa quidem ab Alfredo, sed minus recte; alia ne recte quidem in ipso codice Arabico lecta, quae, quamquam hoc deficiente non nisi conjectura assequi possumus, maximam tamen veri speciem offerunt. Proinde, si quo dicto plane absurdo aliam medicinam afferre despera¬ veram, unius alteriusve verbi Arabici restituendi aptiusque vertendi, quin etiam leviore quadam mutatione corrigendi, periculum feci. Neque poenituit, tametsi, quam lubrica haec via sit, bene sentiam, nec nisi primis difficillimae illius lin¬ guae rudimentis imbutum me profitear. Nunquam autem ejusmodi conjecturas, quibus ipsius Al- fredi verba corrigerentur , ,iri textum recipere ausus sum, quem potius ita prorsus, ut ab illo profectus esset, reddere studui. Praeterea, diligentiae laude fretus, artem criticam mihi non arrogo, causaeque patronum adoptavi, Scribonium Largum, quem licet medicum, ob quandam utriusque artis similitudinem spero fore, ne recuses. Hic in praefatione: (luasi per gradus.^ fjuosdam medicina laboran¬ tibus succurrit. Nam primum cibisratione aptoque tempore datis codicibus diceret accurate col- latis), tentat prodesse languentibus. Deinde., si ad hos non responderit curatio.^ ad.medicamentorjim succur¬ rit vim (ad grammaticae logicaeque artis regulas); poten- tiora enim haec et efficaeiora., tjuam cibi. Postubi ne ad haec quidem cedunt difficultates adversae va¬ letudinis,, tunc coacta ad sectionem, vel ultimo ad ustionem devenit. Ita in homines saeviunt e consulto: ego librum, maximis saucium injuriis, ussi. Tuum erit, ut, quo eventu id fecerim, non, quo jure, videas. Vale, NieOLAI DAMASCENI DE PLMTISI LIBRI DUO. 1 SIGLARUM EXPOSITIO. AV). — Albertus Magnus; cujus, nisi quid aliud indicatum sit, de Vegetabilibus libb. VII intellige. Numeri Latini librum, literae Latinae majusculae tractatum, numeri Arabici caput indicant. Alh. cod. Arg. — Ejusdem codex ms. Argentinensi^ Alb, cod. Bas. — Ejusdem cod. ms- Basiliensis, quem ne cum ipsius Nicolai codice ms. Basiliensi confundas cave. Alb. ed. J. — Ejusdem editio per Jammy. Alb. ed. Z. — Ejusdem editio per Zimaram. Arist. — Aristotelis opera, ex Imm. Bekkeri recensione, nisi alia editio expressis verbis tau^ata sit. / ' Bas. — Nicolai de Vegetabilibus codex ms. Basiliensis. G. I et II. — Ejusdem codices mss. Guepherbitani primus et alter. I. Gr. — Interpres Nicolai de vegetabilibus Graecus, ex Imm. Bek¬ keri recensione, in operum Aristotelis editione laudata. 7. Lat. R. — Ejusdem interpres Latinus recentior, editionis ejusdem. .ford. — Jordani sive Jourdain Recherches sur les tradnctions latines d’Aristote. Editione Germanica a cl. Stahr adornata usus sum. W. — Phytologiae Aristotelicae fragmenta, edid. Fr. Wimmer. Vra- tislav. 1838. V. — Vincentii Belluacensis specui, naturale. ALFREDI AD ROGERIUM DEDICATIO'. : u,;. pTTria, ut ait Empedocles, in tota rerum varietate prae¬ cipue® exCeUentissimum divinae munificentiae donum*, philo¬ sophiam^ scilicet, extollunt magnifice®: mobilis affluentiae cohtemtus, futurae felicitatis appetitas, mentis illustratio; quo¬ rum primo nihil honestius, secundo nihil felicius, tertio nihil ad amhorum adeptionem® compendiosam’’ efficacius. Quid enim animo-ad egregiam intelligentiae frugem instructo for¬ tuitis® opum cumulis abjectius, cum® cujuslibet virtus sub¬ stantiae ad certam omnium possessionem’® tam ex se quam praeter motum sufficiat”! Namque aeternitas inspirat affectum extremarum’®, ut ait Boetius, causarum; a primo et primo’* annexis concludit” exclusio. Quod igitur considerans, cum’® tantae excellentiae par¬ vitatis meae mihi conscius nihil proprium adire ’® praesume- 1 Inscriptionem dedicationis adjeci. In Bas. tota dedicatio manu recentiori adscripta est. Apud Jord. ejusdem recensio extat ad fidem codd. mss. Parisiensium, sub numero XXX. — 2 predpua Bas. — 3 conum G. II; Bas. omisit. — 4 philosophicam G. II. — 5 magnificen¬ tiam G. II. — 6 adoptionem G. II. — 7 G. I et Jord. omisere, — 8 fortunis G. II, foraricis G. I. -7- 9 G. II omisit. — 10 Sic Jord.; codd. mei passionem. — 11 tam exequam preter sufficiat G* II, — 12 eterni^ tatis ut insp. affect, externarum G. 1; eternitas insp, effectum extrema¬ rum G. II. — 13 post Bas, et G, II, — 14 conclusit Bas. et G. II. — 15 tamen G. II; Jord. omisit, — 16 Sic Bas., G. II et manus poste¬ rior in G. I, ubi antea odiendum ire; Jord. edid, adjectum ire. 4 ALFREDI DEDICATIO. rem, quod tamen* non infimorum est*, parvulam essentialem tamen philosophiae particulam, librum scilicet Aristotelis de vegetabilibus ex Arabico in Latinum transferens, in nostri idiomatis angustias, quantulacuuque^ adjectione ampliavi*, tibique® hoc opus, dilectissime mi Rogere®, velut maturas Baccho palmites veF aureos Cereri culmos®, ne in aliquo a Boetio dissentiam®, rectissime devovi'®. In quo quidem opus¬ culo non sedule quantitatem velim ut" consideres, sed tan¬ tam rerum difficultatem** miro*® quodam verborum compen¬ dio comprehensam, quantocuuque** sudore ex tam fluido lo¬ quendi genere, quod apud Arabes est, expressa sit, atten¬ tius **, si libet, inspicias *®. 1 michi G. II. — 2 6. I omisit. — 3 quanti latinumque Bas. - 4 ampliantibus Bas. — b tibi quod Bas.; tibi G. I. — 6 mi H. G. I et II, nd R. Bas. et Jord. Sed inter Jordani codd. mss. erat, qui no¬ men integrum oIFerebat. — 7 ut G. I. — 8 ramos aureos cerei Bas., ram. aur. cerri G. II. — 9 in quoquam Boetio dissentiam G. I, in ali¬ quo abortio dissentia G. II. — 10 deveni G. H. — 11 G. I ut omisit; veluti .G. II..— 12 rerum diffusionem imo difficultatem G. I. — 13 t» mo G. n. — 14 quantoque G. I et II. — 15 intentius G. I et H. — 16 G. II addit set verbis. NICOLAI DAMASCENI DEFLANTIS LIBER I*. Cap. I. Vita in animalibus et plantis inventa est^, in ^ animalibus manifesta* apparens, in plantis vero occulta, non5 evidens. At hujus enim assertionem multam necesse est in¬ quisitionem praecedere, [Constaret enim'‘,] utrum habeant nec ne* plantae animam et virtutem desiderii dolorisque et delecta¬ tionis discretivam. Anaxagoras autem et Abrucalis ® deside¬ rio eas moveri dicunt; sentire quoque, et tristari delectari-10 que asserunt. Quorum Anaxagoras animalia esse has*, lae- tarique et tristari* dixit, flexum foliorum argumentum as¬ sumens. Abrucalis autem sexum in his permixtum opinatus est“. Plato siquidemdesiderare tantum eas propter ve¬ hementem nutrimenti necessitatem ait. Quod si constet, gau-15 1 G. 1 et n nullum libri titulum exhibent, Bas. sequentem: hi- her Aristotelis de vegetabilibus, translatus de Arabico in Latinum a ma¬ gistro Alvredo. Sed Nicolaum Damascetjum auctorem esse, in prae¬ fatione demonstrasse mihi videor. — 2 Bas. omisit. —.3 inventuras. — 4 Verba uncis inclusa solus Bas. non habet. I. Lat. R. reddit «e- que enim constat; Albertus si enim plantae haberent vitam tnanifestam etc. -r-, tunc constaret etc. — 5 ut habeant ne G. I, utrum habeant vitam nec ne G. II; Bas. omisit verba nec ne. — 6 Sic Jord. addi¬ tis [alibi Abrutallus^. Albertus jProfnJ. r. uiQog. — 4 G. I. omisit, — 5 est quoque G. I; est quedam G. II. — 6 quia Anaxagoras dicit Bas,, quia Anax. dixit G, I, Anax. dixit, con¬ junctione omissa, G. II, 'dns Se xccl lAva^ayoQas I, Gr,, sed et Anax. dixit I. Lat, R,, et ideo dixit Anax. Albert, — 7 Sic Bas,; G. I et Albertus; earum fructus est ab «ere G. II, Longe vero aliter , et quidem: ort fj vyQorrig tovtwv tarlv ano rij; yi]? I, Gr,, eteanini hu- miditateni a' terra esse I, Lat, R, Commutasse videntur Graecorum rescriptores vyQoxrjg et '^vyQorrig. — 8 lechineon G: I, lecinio Bas,, lethineo G. II, Leucineom Alb,, Lachineo Jord, pag. 165, ngog Asyi- yeov I. Gr., ad Lecldneum I. Lat. R. — 9 G. II addit impregnationi animalium, et sic I. Gr. lyxopLov-qau fwou, I. Lat. R. in praegnatione animalium. — 10 Sic G. I cum Alb.; in (fvo, omisso uno, Bas., G, II, I. Lat, R.; Iv rocg aoTg I, Gr, — 11 usque at complementum et exi¬ tum G, II, — 12 Bas, omisit. — 13 G. II omisit. — 14 ex natura G. II et 1. Lat, R., rijg (pvasmg I. Gr, — 15 cibi G. I. — 16 sic ergo G. 11. — 17 mixtione, praepositione omissa G. I; mixionent, ahs- que praepositione, Alb. — 18 plantarum et animalium G. II, anima¬ lium et plantarum Bas. — 19 in plantanini dispositione G, II. — 20 et quia G. II. — 21 miscentur Bas. 12 NICOLAI L. L parati, provenit ex illis ambabus res una; et ita non est in plantis, quando commiscentur sexus, commiscentur vires sexuum[, postquam erant separati^]. Et si natura miscuit masculum cura femina, recte processit; et® non invenimus 5aliquam operationem in plantis nisi generationem fructuum; et non est animal separatum nisi in horis, in quibus non coit, et hoc est propter multa opera ejus et multas scientias® ejus. Cap. VII. Sunt autem*, qui putant, plantam completam et integram esse propter duas vires, quas habet, et propter 10cibum, qui adaptatus est ad cibandum illam, et longitudinem suae existentiae et temporis sui. Et quando frobduerit et fructificaverit*, durabit vita ejus, et convertetur® ad illam juventus ejus. Et non fiet in ea® aliquid superfluum. Et® planta non indiget dormitione® propter multas causas: quia 15posita est et plantata in terra et alligata ei, et‘° non habet motum in se, nec terminum®^ terminatum in suis partibus, nec habet sensum, nec motum voluntarium, nec animam per¬ fectam®®, imo non habet nisi®® partem partis animae. Et planta non est®* creata®* nisi propter animal, et animal non 20 est creatum propter plantam. Et si dixerit aliquis ®®, quod planta eget cibo vili malo®®, indiget eo multum stabili con¬ tinuo non interrupto®®. Et si constaret®®, quod planta ha¬ beat meliorationem super animal, oporteret®®, ut res inani¬ matae sint meliores et®® nobiliores rebus animatis; et vide- 25mus opus animalis nobilius esse et melius quam opus plantae®®; 1 Verba qnataor et viginti antecedentia in Bas. et G. I deside¬ rantur nec ab Alberto repetita snnt. Quum vero eadem fere, licet paulo aliter expressa, non solum I. et Gr. et Lat. R. sed ipse quo¬ que Aristoteles exhibeat, ita ea reddidi, ut in G. II leguntur. Emen¬ dationes quasdam in annotationibus proponam. — 2 quia G. II et I. Lat. R.; ori 1. G. — 3 sententins vel scientias G. I. — 4 et sunt G. I et II. — 5 frucificnverit et fronduerit Bas. — 6 convertitur G. II. — 7 eo G. IL. — 8 Bas,, copula oppressa, novum abhinc caput incipit. — 9 fermilione G. II. — 10 Bas. omisit. — 11 Bas. omisit. — 12 perfectivam G. II. — 13 in se G. II. — 14 Bas. omisit. — 15 creanta (sic!) G. I, creatura G. II. — 16 et aliquis dixeris Bas., et si dixeris G. II. — 17 vili et malo G. II. — 18 continuo incorrupto G. II., cum tertio interrupto Bas. — 19 constiterit Bas., constat Q. II- — 20 opor¬ tet G. I et II. — 21 Bas. omisit meliores et. — 22 Sic Bas., excepto verbo esse , quod ex conjectura 'adjeci. Pro videmus scriptum erat «nwm, quod tamen expunctum manus eadem emendavit; et unim opus C. YIII. DE PLANTIS. 13 et iavenimus iu animali omnes virtutes, quae sunt in planta, et multas alias. Dixitque Abrucalis, quod plantae habent ge¬ nerationem, mundo ‘ tamen diminuto et non perfecto in com¬ plemento suo; et eo® completo generabatur animal*. Sed hic sermo est inconveniens, quia mundus totalis* est perpe-5 tuus sempiternus, nec* cessavit unquam generare animalia et plantas et omnes suas species. Et in qualibet^ specie plantarum est calor’ et humor naturalis, qui® quando consu¬ mebantur®, infirmabitur et veterascet et corrumpetur et are¬ fiet”. - Et quidam dicunt hoc corruptionem, quidam non. 10 Cap. VIII [editt. III]. Quaedam arbores habent gummi, ut resinam” et gummi amigdali et myrrham** et thus et gummi Arabicum *** Quaedam, arbores nodos habent** et ve¬ nas et ventrem et lignum et corticem et medullam interius, et quaedam .secundum plurimum sunt*® cortex. Et quarun-15 dam fructus sub cortice est, scilicet inter corticem et lignum. Et partes arboris simplices sunt.*.’j ut humor inventus in ea et nodi et- venae; et quaedam partes sunt compositae ex his*®, ut rami et virgae*® et similia®®. Et haec omnia non inveniuntur in omnibus plantis, quia ® * quaedam habent®® has 20 partes, quaedam illas®*, quaedam-non. Habent®* quoque plan- anim. noh. est et mei. quam op. plantae G. I; et opus mum animalis [est omne opus] nobilius est et melitis quam omne ojms piante 6. 11. Sed quis non verba inclusa glossam esse videt? Ultimum vero omne - ab eodem glossatore intrusum, esse suspicor. 1 mdo G. I, mudo Bas., m G. II, unde patet, Bas. inter utramque lectio¬ nem, sive modo sive mundo scribendum esset, ambigere. — 2 mundp G. II.— 3 anima G. I, ov yevvdTui 'Qmov I. Gr., animal non generabitur 1. L. R., quam negationem prorsus ineptam ullus neque Nicolai neque Alberti cod. ms. exhibet. ^ Recte igitur cl. Karsten ad Empedoclem pag. 422 pro ov legere 'av proposuit. — 4 talis G. II. — 5 quia non G. I.— 6 in omni G. II. 7 color Bas. — 8 que Bas. et G. L — 9 consuma- bantwr G. II, consumabntur Bas. et G. I, quod consumabuntur legerem, dummodo constaret, medio aevp pro consumere etiam conswjnnrein usu fuisse. — 10 Bas. omisit. — 11 e< aer G. II, omisso fet. — 12 re~ sina Bas. — 13 et m>rrham G. I. omisit. — 14 et thus et thymiama l. Lat. R.; eo; li vfiia^ex y.al eo; xoui 'Aqa^ixov I. Gr. — 15 G. II omi¬ sit. — 16 sicut Bas. — 17 Bas. et G. I omiserunt, hic vero post hu¬ mor addidit est. 18 ex his Bas. omisit. — 19 ungues G. II. — 20 sic Bas., G. I. et Alb.; folia G. I et Int. Lat. R., (fvlka I. Gr. — 21 Bas. 'omisit. — 22 Bas. omisit. — 23 quedam illas nonnisi Bas. legit, sed etiam Ii Gr. et Lat. R. ita le^sse videnturi — 24 quia J4 NICOLAI L. /. tae alias partes, ut radices, virgas, folia, ramos, flores, pul- lulationes*, rotunditatem^, et corticem, qui circumdat fructum. Cap. IX. Et sicut sunt- in animali similium partium membra, ita et in plantis, et quaelibet partium* plantae’ 5compositae sunt membris aliis; quia cortex plantae® similis est cuti’' animalis, - et radix i plantae * similis est ori anima¬ lis®, nodi quoque illius‘“ similes sunt musculis “ animalis, et similiter reliquaquae sunt in ea. Et quaelibet harum partium dividunturaliquo modo per partes consimiles, et 10 dividitur etiam per partes dissimiles‘*, quasi” lutum uno” modo per” terram tantum, et alio modo per aquam; pulmo quoque et caro dividiintur, et sunt partes earum carnes, et alio modo dividuntur per elementa seu radices. Et non di¬ viditur manus ad aliam manum, nec' radix ad aliam radi- 15cem, nec folia ad alia folia; sed in his, radicibus et foliis est compositio. Sed fructuum quidam sunt compositi ex partibus paucis, et quidam ex partibus multis, ut olivae; illae enim habent corticem et carnem et testam et semen. Et fructuum quidam habent tres cooperturas Omnia ^semina sunt ex duobus corporibus®’. Et plantarum partes sunt: illae, quas diximus. Et summa quidem*® sermonis est: determinare partes plantae et cooperturas®’ ejus et diversi¬ tates ejus est valde difficile, et praecipue terminare essentiam ejus, et colorem, et tempus durabilitatis ejus, et impressiones, 25 quae ei eveniunt®*. Et non habent plantae mores animae, nec effectum aequalem effectui animalis; et*‘ si proportionaveri- quedam non hahent has partes et qaedam habent 6 . II, truncato versu sequente. Debent pro hahent Bas. 1 G. II addit plantationem. — 2 §Xagxoiig I. G., germina I. Lat. R. — 3 Bas. omisit. — i et partium Bas. — 5 G. II omisit. — 6 Bas. omisit. — .1 cum cuteBas. —' 8 carte (sic!) Bas. — 9 G. II ad¬ dit, ««taraiiter. — 10 G. II omisit. — II nodis Bas. — 12 G. II omisit. — 13 dividitur Bas., et hoc loco et paulo infra. — 14 et qu(h libet_ harum partium dividuntur autem in partes dissimiles y intermediis oanissis, G. II. — 15 quia Bas. G. I et II, sicat Alh., veluti scilicet I. Lat. R. Scripsi quasi propter elementorum vocabuli similitudinem cum quia. — 16 G. II omisit. — 17, i» Bas. — 18 sic Bas. et G. I; per, et quidem ter, G. II. — 19 G. I. omisit, — 20 repertiva,^ G. II. — 21 sic G. I et Alb.; corticibus Bas., G. Il et I. Lr- 4 utique G. II. -7^.5 illa Bas., in sua propria G. II. — 6 G. II omisit, T corrupta Gi II. — S recederit dispositiones G. II. — '9 quandoque quedam Bas..10 quidam G. .11. -r- 11 ut corpus Bas., omissis corte» et. — l2 cadens aere Bas. ~ ,13 Miras est, si’pauca excipias, :et codicum ihssi et interpretum consensus in loco tam de^ pravatO. Int. Lat. R. dedit: «cc remanent, ut cortehe et corpus, a re abjiciente ipsum ob aliquam causam decidens-, ad amussim eadem I. Gr, Neque Albertus ullam emendationem suppeditat. 1A illud Bas., aliud remanens Gi II. Ex quibus I. Lat. R. una cum Gr- fecit haec in planta non remanent. Albi vero cum Bas. et G. I convenit.— 15 Bas. omisit. — 16 G, I ^et II omiseTwai in animnli. — 11 pro eis partes animalis G. I. 18 quasi G. II, — 19’wt Bas. — 20 erimt G. II. — 21 Bas. omisit., — 22 in illo G. 1, in illa G. II. — 23 et licet.paulatini .et'‘ desidant, (sic;!) G. II. 24 crinM G. I. — 25 et qtionmdnm Bas.. 2Q parvi G, II. — 27 de his G. I , animalium de his G. II. — 28 cavernis G. II. — 29 Bas. omisit. — ^ . quam Bas. r— 31 incipiemus Bas. > 16 NICOLAI L. I. communes et' earum diversitates. Dicamus ergo, quod par¬ tibus plautae inest magna diversitas in’' multitudine et pau¬ citate, et magnitudine et parvitate, et in fortitudine et debi¬ litate. Et hoc est, quia® humor, qui est* in magnis arbori- 5bus, in® quibusdam est ut lac, ut® in ficubus, et in quibus¬ dam similis est pici \ut in abiete^ et in quibusdam est aquosus,] ut humor, qui est in vite, et in quibusdam est origanalisut qui est in origano® et in planta, quae dici¬ tur opigaidum®. Item est planta quae habet partes siccas*®; 10et est, quae habet partes terminatas nec similes nec aequa¬ les, et quaedam habent partes similes ad invicem, et quae¬ dam habent aequales nec similes'*, et non est locus ejus in situ. Diversitas autem plantae in suis partibus cognita est*®, et figurae ejus et coloris'® et raritatis et spissitudinis et aspe- 15ritatis et' laevitatis; et omnia, quae accidunt ei** in diver¬ sitatibus \saporum] inaequalitate et augmento numeri*® et ejus detrimento, et magnitudine et parvitate. Et quaedam non erit unius modi, sed habebit*® diversitates multas, ut praediximus. 20 Cap. XI [editt. IVj. Et plantarum quaedam producunt'*' fructum super folia sua, quaedam sub foliis *®, et quarundam'® fructus suspensus est a stipite suo, et quarundam a radice, ut arbores Aegyptiae, quae dicuntur vargariaton®®, et qua- 1 6. II omisit. — 2 et G. II. — 3 quod G. I et II. — 4 yitia et Bas. — 5 et in G. I. — 6 Bas. omisit; ut est G. II. — 7 originalis Bas., G. II et Int Lat. R., dgxtyovos I. Gr., originalis, verius tamen origanalis Alb., quam veriorem lectionem solus tenuit G. L — 8 or- gano G. II. — 9 sic G. I; omyaTg I. Gr., quam opigaida dicunt I; Lat. R., opigaldum Bas., epigader G. II, epygadrium Aib. — 10 I. Gr. et Lat. R. addunt alia, quae humidas. — 11 Totum locum post opi- gaidum Bas. valde mutilatum dat: item est planta, que habet partes terminatas, et que habet partes similes ad invicem, et que halet partes nec similes nec equales, et quedam habet partes equales non similes. — 12 diversitates ... cognite smit G. II. — 13 colore, sequentibus pluri¬ bus ablativis G. II. — 14 eis G. II; omisit G.’ I, et post diversitati¬ bus inseruit ejus; omnia accidunt ei, omisso quae, Bas. — 13 augmento naturali G. II cum I. et Gr. et Lat. R. — 16 istius modi s. h. Bas.; non erunt hujusmodi, set habebunt G. II. — 17 produnt G. II. —18 qui¬ dam super filiis G. II. — 19 quorum, tam hic quam paulo post, G. II. — 20 Sic. G. I; varcariariceo Bas.; margarita G. II, quocum I. Gr. et Lat. R. conveniunt. Nec minor lectionis varietas apud Alber> tum, cujus Cod. Basii., isque optimus, nagavariton, Cod, Argent. C. XII. DE PLANTIS. 17 rundain fructus in medio earum. Et quarundam folia et nodi‘ indiscreti sunt*; et quarundam sunt folia aequalia et ad invicem similia; et quaedam habent ramos aequales earum quae habent ramos; Et sunt partes^, quas no¬ minabimus, omnium plantarum, et sunt crescentes et ad-5 dentes, hoc -est radix et virgae et stipites et rami plantarum*; et ista assimilantur membris® animalium®, quae continentomnia membra®. Et radix plantae mediatrix est inter plantam et cibum, et ideo vocant eam Graeci radicem et causam vitae plantarum, quia ipsa causam vitae plantis 10 adducit. Sed stipes plantae est, quae sola nascitur a terra®, et est sicut statura erectionis*®. Surculi vero sunt, quae a radice arboris pullulant; sed rami sunt, qui nascuntur supra surculos. Et non inveniuntur in omnibus plantis; et planta¬ rum ramos habentium quidam [«c. ramz] sunt non sempi-15 terni**, imo sunt** anno post annum. Et plantae sunt** non habentes** ramos nec folia, ut fungi et tuberes*®. Et*® rami non**- nascuntur nisi in arboribus. Et cortices et lignum et medulla arboris *® nascuntur ab*® humore; et quidam vocant hanc medullam arboris matricem, et quidam vocant*® eam viscera** 20 arboris, et quidam cor. Et nodi et venae et caro totius plan¬ tae ex quatuor sunt elementis. Et multotiens** inveniuntur partes, quae aptae sunt ad generandum, ut folia et flores*® et parvae virgae, quae sunt flores** praeter plantam; eodem modo et fructus et rami in planta, et [quae*®] nascuntur ex25 semine, et*® quod circumdat illud. Cap. XII. Plantarum quaedam sunt arbores, quaedam margavaricon^ editio Titra.qae nargavariton praebent. 1 fructus folia et modi G. II. — 2 Bas. et bic et sequente versu omisit. — 3 ramos equales. Earum que sunt partes, habent ramos etc. Bas. — 4 plantarum et rami Bas. et 6 . II. — 5 viriliter G. II. — 6 Bas; omisit membris animalium. — 7 continere Bas. — 8 animalium G. I. — Q in terra G. II. — 10 sicAlbert.; similis stature arboris Bss. G. I et II; similis stature hominis I. Lat. R. cum Gr. — 11 quaedam sunt non sempiterne G. I, quedam sunt non sempiterno G. II. Int. et Gr. et Lat. R. haec verba cum G. I et II ad plantam ipsam referunt; Alb. rectius cum Bas. ad ramos. — 12 Bas. omisit. — 13 Bas. omi¬ sit. — 14 ponentes G. II. t— 15 ut tribueres et fungi G. II. — 16 Bas. omisit. — 17 rami qui non G. II. — 18 G. I. omisit. — 19 em G. 1. — 20 G. II omisit. — 21 vitam G. I. 22 multe G. II. — 2S ut folia floris Bas, — 24 qtiae sicut flores sunt Alb. — 2b rami et planta que Bas. — 26 Bas. omisit. 2 18 NICOLAI L. I. inter arbores et herbas, nominanturque illae ambrachion *, et quaedam sunt herbae et quaedam sunt olera. Et fere omnis plauta sub his cadit nominibus. Et arbor est, quae habet ex sua radice® stipitem, et nascuntur in eo multi rami, et oli* 5 vae et fici Sed planta, quae est inter arbores et herbas mi* nutas, quae dicitur ambrachion*, habet in radicibus suis mul¬ tos ramos, ut* id quod dicitur® magnus’ cannae et rubus*. Sed olera sunt, quae multos stipites habent ex una radice et multos ramos, ut ruta et caulis*. Sunt autem herbae*”, quae 10non habent stipitem, sed folia ex sua radice; et quaedam omni anno nascuntur* et arescunt, ut triticum et olera**. Et non possumus haec omnia nisi per*® syllogismos** et exem¬ pla et descriptiones manifestare**. Et quaedam herbae ad duas extremitates declinant, ut olus, quod dicitur olus re- 15gium**, quia*® est herba et olus, et similiter acelga*’. Et quaedam nascuntur in primis in figura granorum plantae, et postea fit arbor, ut vovet*® et fingekest*® [i. e. pentaphyl¬ lon®”], et planta, quae dicitur bacca®* caprarum; et forte myrtus quoque et malus et pirus sub hoc genere contiuen- 20tur, quia harum®® omnium multi et superflui sunt stipites®* de 1 Sic G. I et II, amhrechion Bas., amlragtjon Alb., frutices I. Lat. R., 3-dfivoi I. G. — 2 parte G. II. — 3 fisci G. I. — 4 Sic hoc loco Bas., amiraehinon G. 11, mandragion G. I; reliqni ita nt antea. —^ 5 et Bas. — 6 G. I omisit. — 7 sic G. I et Alb. bis capite eodem, ulla neque codicum neque editionum lectionis varietate; m genereis Bas., in granis vel in geneticis G. II (de lectione dubito); (og rd xte- lov/isva dyvoi I. G.; nl quae dicuntur virgulta I. Lat. R. — 8 sic G. II; cantie nibo Bas.; canna rubus G. I, et sic etiam Albertus le¬ gisse videtur, cui magnus, canna et rubus tres sunt arbusti generis species. I. et Gr. et Lat R. cannam plane omisere. — ^ruta et cau¬ tus Bas,, ruta cautus G. I. — 10 Bas. omisit. — 11 triticum otera Bas., ut sunt olera, quibus supra lineam addita sunt et triticum, G. I. — 12 propter G. I et II. — 13 singulas Bas. — 14 Bas. et G. II omi¬ serant. — 15 regum Bas. et G. II. — 16 quod Bas, — 17 Sic Bas. et Alb.; tiscelga, iitera tamen s stipra lineam posita G. I; G. II, re¬ licta lacuna omisit; I. Gr. et Lat. R. plane negle.Kerunt, — 18 Sic Alb., excepto ejus cod. Argent., qui venet; vestiet 6. I, vecciet Bas., ventilli G. IJ, 'AQafiixol fiivxeXoi I. Gr., benteli Arabicae 1. Lat. R. — 19 fegelket Bas., fercegem G. I, fengelli elli G. II, fingetzest Alb. cod. Basii., finglikest (si recte legi) ISjusd. cod. Argent., singehest Ejusd. editt, [telioscopion L et Gr, et Lat. R. ^— 20 pentafilon Bas. et G. II, quod quidam pentafolon vocant Alb. cod, Argent , ubi tamen Ejusd. cod. BasiL petrosilon, Ejusd. edd. petrosillon legunt G. I*et I. tam Gr„ quam Lat. R. omiserunt — 21 bucca G. II. — 22 horwm vulgo. — 23 rami G. II; Bas. omisit C. XIII. DE PLANTIS. 19 radicibus earumEt ideo'* oportet determinare eas, ut sint* in exemplum et syllogismum*, et non debemus perscrutari omnium definitiones. Cap. XIII. Plantarum quaedam est* domestica, quaedam hortensis, quaedam silvestris,^ et eodem modo animalia®. Puto 5 quoquOj quod’ omnes species plantae, (|uae non® fuerint cul¬ tae, silvestrescunt. Plantarum quoque quaedam faciunt fructum, et quaedam non; et quaedam faciunt florem®, et quaedam non; et quaedam faciunt folia et quaedam non; quibusdam folia cadunt, quibusdam non*®. Et diversitas plantarum in magni-10 tudine et parvitate, et pulcritudine.et deformitate**, et in bo¬ nitate fructuum et in maUcia est multa. Et arbores silvestres magis fructificant quam hortenses, sed fructus hortensium me¬ liores sunt*'*, quam silvestrium. Et quaedam plantarum** nascuntur in locis siccis**, et quaedam in maribus, quaedam 15 in fluminibus. Et quae** nascuntur in mari rubro, erunt*® illic magnae, et in aliis locis parvae*’. Et*® quaedam plan¬ tarum nascuntur*® ih ripis, fluminum, et quaedam in stagnis. Sed plantarum, quae nascuntur in locis siccis, quaedam na¬ scuntur in montibus, quaedam in planitie, et quaedam nascun-20 tur et vivunt in locis aridissimis, utin terra** Aethippum, quae dicitur Ziara**^ nt ibi melius procreantur quam alibi. Et** quaedam vivunt** in locis altis, et quaedam in humido loco, et quaedam in arido, et quaedam vivunt in utroque**, ut salix et atharafa*®. Et planta multum permutatur secun-25 1 eorum Bas. et G. II. — 2 et non Bas. — 3 sunt G. II. — 4 m exemplum similium Bas. — 5 sunt G. I. —r. 6 alium Bas.,— 7 G. II omisit. — 8 quoniam G. II. — 9 Yulgo oleiim -, sed cf. adnotat. 10 Post haec solus G. II addit; quibusdam rami fmnt, quibusdam non. — 11 fortitudine Bas. — 12 melior est G. I. fructus planta- rum quarundam sunt, que Bas. — 14 solus Bas. addit: guedoni nascun¬ tur in montibus/ — 15 quedam Bas. — 1Q> erunt\^go Bas. — 17 et parve aliis G. II. — 18 quia G. I. — 19 G. II omisit. — 20 et Bas. — 21 terris G. II. — 22 Sic Bas. et G. 1-, ihithara 11, zara codd. Pariss., auctore Jordano; zaJidia Alberti et editt., et cod. BasU. et codd. Pariss., auctore Jordano (pag. 301 edit. German.); cyadia Ejosd. cod. Argent. Interpres et Gr. et Lat. R. hujus terrae nOmen omiserunt. — 23’ quia G. I. — 24 virent d. II. — 25 quedam in hu- midis, quedam in aridis, et quefLarii • utroque f Bas. — 26 Sic Bas. cum Alberti coddt ef BasU. et Argent.; «tarofa Ejusd. editt., ariha- rafa G. I et II. 2* 20 NICOLAI L. 1. dum‘ diversitatem locorum, et ideo oportuit considerare di-' versitates eorum. [Editt. cap. V.]. Et planta terrae affixa non® separatur ab ea. Quidam quoque loci meliores sunt quibusdam. Similiter’ fructuufti quidam meliores sunt* in 5uno loco quam in alio. Et quarundam plantarum® folia sunt aspera, et quarundam laevia; quarundam quoque parva sunt folia, quarundam scissa, ut folia vitis. Et quaedam® habent unum corticem, ut ficusquaedam multos, ut pineae®, quae¬ dam vero plantae sunt totae cortex, ut mediannus®. Etquae- lOdam habent nodos, ut canne‘®, et quaedam spinas, utalaz[, et i. e. rhamnusEt quaedam carent ramis, et quaedam ha¬ bent ramos multos, ut morus silvestris^®. Et quaedam ha¬ bent diversitates multas, ut sunt, ex quibus*’ prodeunt sur¬ culi**, et ex aliis non; et non erit*® hoc, nisi*® ex diversi- 15tate radicum. Et quaedam habent tantum unam radicem, ut squilla*’’, quia*® illa nascitur*® in solo ramo®°, proceditque solum®* inferius dilatando se, et quanto®® magis creverit so- lique accesserit, augebitur, quia sol circulos ®’ elicit. Cap. XIV. Succorum, qui fructibu^ insunt, quidam sunt 20potabiles, ut succus uvarum, malorum granatorum, mororum et myrti; quidam vero unctuosi, ut succus olivae et nucis pineae; quidam dulces mellares, ut dactyli et ficus; quidam 1 propter G. 11. — 2 affixa j qite non G. 1. — 3 quedatn vero loci meliores sunt, et in quibusdam similiter Bas. — A pp (quod propter si¬ gnificare solet) G. I. — 5 Bas. omisit. — 6 quidam G. I, quarundam G. II. — 7 pineus Bas. — 8 pinea G. II, punei Bas., pinus et totum genus abietis Alb. — 9'sic G. I; medianus Bas. et 1. Lat. R.; ut sunt iste per dimidium annum durantes, propter quod et mediannes dicuntur, Alb.; sunt tote cortex medua G. II, ttaiv oleog , 15 quae propria'® sunt aquae dulcis. Et ideo'facta est terra dulcis montuosa, et cito nascuntur ibi plantae. Cap. VI. Sed^*. in locis calidis, quia dulcis est aqua et calor multus, provenit decoctio duabus partibus, ex'® effectu loci cum aere in eo existente, et decoctio aeris ex calore'® solis 20 iniflp loco. Montes vero, quia attrahunt humores, et adjuvat illos claritas aeris; et festinat decoctio, et ideo plantae ut mul¬ tum in montibus sunt. In erenns'® quoque'® vincit salsedo,utpo- te“® praeostendimus, et remanent ibi^' inter partes arenae rari¬ tates®* similes ad invicem: non ergo habet sol*® virtutem, nt25 efficiat vel confirmet®* continuitatem®® essentiae plantae®®; ergo in eremis®' non.erunt species propriae, sed similes ad 1 sequi Bas. — 2 constringitque aer G. I. — 3 inter ipsas paries G* II, partes Bas, —r 4 r^inentque G. II. ~ ^ Q. II. — 6 et sol quoque G. II, — 7 praepositionem omisere Bas. et G. II. — 8 mixta sunt G. II, evQigxovrat Int. Qr.^ mistim reperiantur Int. Lat. R., mixtis G. I, mirtis Bas., jieri hqh^nt Alb, Sequens et huic oppositum pauci moyit, ut multi sunt scriberem- — 9 G- D omi¬ sit. — 10 multis G. I et IU 11 sallitis G. 1 et Alb,, sabciis Bas., salsis G. II. 12 set Bas. — 13 proprie G. I. 14" Bas. omisit, novumque caput incepit. — 15 et Bas. — 16 colore Bas. — 17 adra^ vaiur G. II. —r 18 arenis G- H cum interpr. Lat, R. — 19 quid Bas., fortasse pro quideni. ^ 20 ut G, II. — 21 G. II ornis, — 22 G. II addit et raritates, 23 non sol habebit G- IL 24 et confirmat G. II.' — 25, continuationem Bas. et G. II, — g6 G* I et Bas. pun¬ ctum non post, sed ante plantae ponunt. — 27 arenis G. II. 34 NICOLAI L. II. iavicem. [Vulgo cap. IV.] Planta autem, quae super* su¬ perficiem aquae nascitur, non erit nisi* cnm* grossitu- diue aquae: et hoc est, quia, cum* calor tetigerit aquam, quae* cursum non habet, quo moveatur, pervenit® super 5eam simile nubi, parumque aeris retinet*, putrescitque ille humor, attrahitque illum calor, et expansus est super faciem* aquae; et non habet radicem, quia radices in partibus duris terrae erunt, et aqua partes habet disgregatas et expansas; Evenit ergo calor cum putredine, quae nata est super fa- lOciem® aquae: et ideo non habet folia, quia longe est*® a temperantia; et non** sunt partes ejus compactae, quia nec aquae partes compactae. Unde etiam haec plauta ad simiU- Judinem filorum** nascitur. Et quia terrae partes compactae sunt, plantae quoque compactae** sunf super aliquam terram**: 15aliquotiens** putrefiunt in loco humido et*® fumoso putredi¬ nes, quae detinent aerem**, et quando multiplicantor pluviae et venti, sol apparere' faciet illas, et faciet siccari et coagu¬ lari siccitas*® terrae radices illarum, et erunt inde*® fungi et tuberes et similia. Et quod erit in locis*® calidis vehemeU- 20ter: et hoc est, quia calor digerit** aquam** in interioribus terrae, detinetque*® eum sol, fit ergo** vapor, contingitque inde** planta; et similiter fit*® in omnibus locis** calidis, completurque in illo efficacia. * Loca autem frigida simile faciunt per*® contrarium:: frigidus*® enim aer calorem com* 25primit deorsum, et congregantur®® partes ejus, et locus de¬ coquitor cum hac humiditate praesenti, scinditurque®* locus, egrediturque ex eo planta. A locis vero dulcibus aqua ut IG. I omis. Fortasse, ut infra, ita etiam hic legendum super fa~ deni. — 2 visa G. I. — 3 ex G. II. — 4 Bas. omis. — 5 cjut G. II. 6 pervenitque G- I. — 7 retinetur Bas. — 8 est superfideni Bas. — 9 qune nota est super superfidemBas. — 10 smt Bas. — 11 G. II omis. — 12 foliorum , ubique legitur. De conjectura nostra in textum re¬ cepta cf. adnotationes. :— 13 Bas. addit, quoque terrae compactae. — 14 suntque super terram G. II. — 15 Ales quotiens Bas. — 16 G. I et Alb. omiserunt humido et. — 17 detinent ipsum aera Bas. — 18 et siccitas G. II. — 19 illarum G.II; omis.G. I. — 20 et id quidem erit in latis G. II. 21 dirigit G. II. — 22 omis. Bas. — 23 detiiiet G. II. — 2i jitque Bas. — 25 contingetque in G. II. — 26 Bas. soliis habet. — 27 Bas. omis. — 28 G. II omis. — 29 frigidum Bas. — 30 congelantur G. II. --- 31 finditur G. I. C. ril. DE PLANTIS. 35 mnltam non separator. . Cum ergo aer terrae inclusus exci¬ tatus fuerit, manebit humiditas aquaecoagulabiturque aer in interioribus aquaeegrediturque planta ut nenofar* et species herbarum minutarum*, et hae erectae* nascuntur, non expansae, quia radices earum sunt super terram. In lo-5 cis quoque, in quibus aqua calida currit, multotiens planta nascitur, quia caliditas aquae attrahit vapores retentos in terra, frigidumque® humorem sursum trahit, et coagulator aer ex eo humore, quem’ digerit caliditale aquae, apparet- que® planta, sed® non nisi post^° tempus longum. Herbae 10 quoque^^ minutae apparent^* in locissulphureis: . ventus¬ que cum vehementer^* flaverit super auripigmentum, reper¬ cutientur^® ad invicem, excitabiturque aer, qui est in eo, et calefiet locus et fiet inde‘’ ignis, et postea fiet^®, quod^® est in profundo auripigmenti'^®^ quod®^ descendit ex faece aeris, 15 et attrahit ipsum®’ ignis cum putredine auripigmenti, fietque ex eo planta; et ut multum non habebit folia multa, ut praeostendimus, quia- a temperantia remota est. Cap. VII. Quod autem comestibile est ex planta, erit in locis calidis lenibus altis, et 'maxime in climate tertio et20 quarto; et quod erit prope cibum, in locis frigidis et altis. Et ideo multiplicantur species in locis'frigidis altis®* propter attractionem humorum et temperantiam®* in calore solis in diebus vernalibus. SimUiterque lutum ingenuum®* cito produ- 1 G. II omis. — 2 Sic G. II; terrae aquae G. I, ubi, ni fallor, scriba prioris expungendi oblitus est; irudnteriorihusque aquae lies., omisso sequenti que. — 3 veiiifera, omisso ut, G. I; vovtf a^ to tajQi- xbv Int. Gr.; nmufar medicum I. L. R. — 4 Sic'B as. et I. L. R.; multarum G. I cum Alb., multarum minutarum II cum I. Gr. — 5 exede Bas., recte G. II. — 6 frigidum quoque Bas. — 7 que G. I, quod G. II. — 8 amaret et G. I et II. — 9 G. I ornis. — 10 per G. I. — 11 G. I omisit herbae quoque. — 12 que apparuit G. I, que ap¬ parent Bas. et G. II. — 13. aquis Bas. et G. II. -tt 14 Huc transtuli ex conjectura illud que seu quae, quod in codd, mss. legitur ante ap¬ parent. Int. Lat. Rec. idem fere hoc modo effecit; Herbae vero pusil¬ lae, quae in aquis sulphureis apparent, tum fiunt ,. cum ventus etc. — 15 G. I*omis. — 16 reper(:MfietMrBas. —17G-1 omis. —18 G. I omis. et postea fiet. — 19 qui G. 1. — 20 ara et pineti Ras.; G- II post au¬ ripigmenti repetit- verba et fiet. .— 21 qui G. I. rrr .22 adns atramen¬ tum G. n. — 23 G. II omis. «Zfis, Bas. autem omnia inde ab et ideo. — 24 temperantia G. I et Bas. — 25 ingenitum G. II. 36 NICOLAI L. II. cit plantam nnctuosam; et comprehensio ejus' est* inaqua dulci, ut praediximus. [Cap. V. vulgo]. Planta autem, quae super solidos lapides nascitur, longo tempore contingit. Aer enim comprehensus’ in illis nititur* ascendere; cumque 5viam non invenerit propter fortitudinem lapidis, revertitur, et calefit, et attrahit humorem residuum, qui est in lapidibus, sursum, exitque* vapor cum illo humore cum resolutione parvarum partium lapidis; et quia saepe usus est lapide, ad-r juvit eum sol in sua digestione, fitque® ex eo planta. Et fere 10non ascendit, nisi propinqua fuerit terrae vel humori. Sed quod remanet de planta, eget terra, aqua, aere. Et consir deratur planta, et si fuerit prope solem, citius nascetur; etsi fuerit ad occidentem, tardabitur. Et planta: quando domiua^ bitur* in illa aqua, retinebij: aerem, nec permittet eum ascem ]5dere; et non nutritur planta. Eodem modo siccitas: quando obtinuerit, convertetur calor naturalis ad extremitates, et obturabit^ vias^, per quas*:" erant meatus aquae, et nou nutritur planta. [Vulgo cap. YI]. Tota siquid planta quar tuor indiget; animal quoque similiter; semine terminato, 20loco conveniente, aqua moderata, aere consimili; cumque haec quatuor perfecta** fuerint, nascetur planta, et crescet; qubdsi dissensnerint**, debilitabitur secundum dissensum. Planta autem, quae provenit in montibus altis, si fuerit spe? cies, erit promtior^^ et aptior medicinae, fructus vero da? 25rior ad** digerendum, et non multum nutriet. Loca vero a sole remota non erunt multarum plantarum, animalium quo¬ que similiter, quia sqI producit longitudinem diei in remo¬ tione sua, et comprehendit humorem illum*®, nec*^ habebit planta vires folia** et fructus producendi, Sed planta, qiiae 30 nascitur in locis aquosis, aqua eum acquieverit *’, .fiet ut faex, 1 comprehensio humoris ejus Bas. et G. II, constrictio humoris ^u$ Int. L. R. cum I. Gr. At Alberti interpretatio talis autem luti compre' hensio affirmat lectionem codicis G. I. — 2 G. I et Bas. ornis. ^ 3 incomprehensus G. I. -r- 4 mutatur G. II. — 5 exiitque Bas., erUquC G. II. — 6 fuilque G. I. — 7 ditabitur G. II, — 8 obdurabit codd. mss. omnes, -r- 9 planta vias G. II. — 10 per aquas Bas. .— 11 pep' acta G. II. — 12 disees^ensuerit Bas. — 13 perniciosior Bas. — 14 et ad Bas. — 13 illorum locorum Alb. , illum humore G. II. — 16 G, I. — 17 folium Bas. — 18 quieverit G. II. - C. Vill. DE PLANTIS. 37 nec erit vis in aere, ut subtiliet^ partes aquae, detiuebitur- que aer in interioribus terrae ^ prohibebitque grossitudinem aquae ascendere, mundabitque ventus in loco illo, et finde^ tur’^ terra, reprimitqiie se’ aer compressus et coagulabit ventus illum humorem^ prtivenietque ex illa humiditate planta 5 stagnorum. Et ut* multum non dilFet-unt in forma® propter perseverantiam et grossitudinem aquae et calOrem solis de¬ super. Sed plantaj quae erit in locis udis®, apparebit su¬ per faciem’ terrae ut viriditas®. Dico ergo, in illo loco® parvam esse raritatem; cumque ceciderit sol; movebit illam 10 humiditateffl; et calefiet locus Cum motu Contingente etealoce compreSso in interioribus terrae; et non’® habuit planta, unde“ cresceret, et adjnvit eam humor” sua expansione, et diffusa est super terram Ut pannus viridis; nec habet folia. Nascitur autem de genere plantae, quae apparet super super-15 ficiem aquae, et haec*’ minor in quantitate qUam illa, quia prope** est generi terrae; nec*® ascendit, nec distenditur*®* Saepe etiam*’ ex*® planta alia planta nascitur, non*® suae formae, sine radice; movetque se super’® plantam, quia planta multarum spinarum unctuosae aquae cum semoverit; aperieH-20 tur partes ejus; vaporabitque sol illas putredines’*, digeret- que” herbam” cum sua natura locus putridus, adjuvatqUe anima cuin calore temperato; et crescit planta ut fila’*, et tenduntur super’® plantam; et hoc proprium est plantae’® multum spinosae, ut cuscute” et similia. 25 Cap. VIll. Herbae autem’®, et quicquid crescit’* su¬ per terram et in terra, provenit ex aliquo istorum quin* 1 ul sulitili et Bas., vel suhtUiet G. II. — 2 fttndetur Ba.s., scinde- ttir G. II. — 3 Sic G. II; reprimit se G. I, reprimit, omissis que se, Bas. — 4 G. II ornis. — 5 G* II addit vel figura. — 6 locis humidis in superede G. II. — 7 superficiem Bas. — 8 et viriditas G. I, ut et viriditas G. II, ut viriditas terre Bas. — 9 G. I ornis. — 10 non cum G. II. — ll utrum G. II. — 12 humor fimus G. II. — 13 hec planta G. II. — 14 proprie G. I. — 15 non G. I. — 16 nec descendet nec diffunderet G. II. — 17 scilicet Bas. — 18 Bas. et G. II. — 19 vero Bas. — 20 se stiper omis. G. II. — 21 putredine Bas. — 22 digeret G. I; digeritque Bas.; dirigttque G. II. — 23 herha Bas. — 2A et ut folia herhe G. II. — 25 super totam G. II. — 26 plantae et Bas. — 27 Sic G. II; cuscate G; I, cotisente Bas., linocostis I. L. R.', livo^ca- arig I. G. — 28 G. II omis. herbae autem. —29 quecunque crescunt 38 NICOLAI L. II. que‘, quae sunt semen, putredo, humor aquae®, plantatio, super aliam plantam nasci. Et haec* quinque radices sunt plantarum. Cap. IX [vulgo VII]. Triplex quoqueest arborum 5fecunditas: aut* enim fructum® producit ante folia®, aut cum foliis, vel post folia procreata®. [Est quoque planta, quae nou habet radicem nec® folia, et est, quae, stipitem sine fructu et folio habet, ut barba Jovis “.] Adhuc quo¬ que ;ostendimus. has tres operationes,*®; Sed quae ifrjictum JOante folia producit**, multam habet** unctuOsitatem; cumque digesserit eam calor, qui est naturalis plantae, festinabit ejus** maturatio, confortabiturque, et defervescet in ramis plantae, prohibebitque humorem, ne ascendat, ex eoque*® praecedit fructus folia. In plantis autem, quae folia citius 15producunt quam fructus, effectus humorum erunt multi*®} cum¬ que calor solis inceperit*® dispergfere partes*® aquae, sursum attrahif sol®° partes illius humoris, et tardabitur maturatio, quia digestio fructus non erit nisi in coagulatione, et prae¬ cedunt folia fructus. Planta vero, quae folia et fructus si- 20inul®* producit, multos habet humores, et multotiens accedit ei unctuositas. Quam®® cum calor digesserit, ascendet: ex eo cum®* illa unctuositate, attrahetque illud aer®* cum sole, egredieturque unctuositas fructus, et humor folia producet®* 1 proveniunt ex aliquo istorum proveniunt "Bas., provenit etiam etc. G. II. — 2 humor, aqua G. II cum Alb., qui partes duas sequentes in unam sic contrahit: plantatio, quae est plantam nasci super plantam aliam. Longe aliter Int. et Gr. et L. R. has quinque partes enume¬ rant; semen, aquae humor, locus idoneus, aer et plantatio. — 3 Bas. omis. — 4 temporaliter ergo G. II. — .5 G. II ornis. — 6 fructus G. II. — 7 aut foliam (sic) G. II. — 8 creata G. I. — 9 vel G. II. — 10 foliis Bas. —-11 Sic G. I, G. II et Alb.; herha jovis Bas., chryso- comos aut chrijsites I. et Gr. et L. R. — 12 Sic Bas.; G. II omisit tres -, G. II omis. omnia inde ab adhuc. — 13 producunt G. II;- Bas. addit vel folia. — .14 habent G. II, multa habet Bas. — 15 eis G. II. — 16 ex eo, quod G. I, ex eo, et Bas. —,17 Codices hoc loco omnes vel manci vel corrupti. Que eidus fructum producunt ^uam folia, ef¬ fectus erunt rnidti Bas.; , que eidus folia producunt, effectus humorum erunt multi G. II; que folia eidus, humorum erunt multi G. I. r-* 18 incipit G. I. — 19 G. .II omis. — 20 attrahitque G. I. 21 que simul . est, et fructus G. IT, — 22 omisit G. II. 23 ex G, II. —. 24 attralvt aerque illud G. II. — 25 et humor et folia G. I; et huriiorum et folia G. II, omisso producet ab utroque. C. XI. DE PDAXTIS. Bua expositione. Antiqni sapientes folia etiam omnia fructus -esse asserebant; sed humor tantus erat, quod non matura¬ bantur nec coagulabantur^ propter apparitionem caloris de¬ super, et festinationem atti’actus solis. Humor ergo, in quem non* operata est digestio, alteratus est folia; nec habent5 folia aliquam* intentionem, nisi attractum humoris*, et ut sint cooperimentum fructuum a vehementia solis; et, ideo oportuit, similiter® ut folia essent fructus; sed humor ascendit super ea, et alterata sunt folia, ut diximus. Eodem modo' est judiciumVin oleis. Sed oleae^ saepe® privan-10 tur fructu, quia natura quando digesserit, ascendet primo de subtili, quod ndn maturaverit, eritque ille humor folia®, eritque illa- digestio flores; cumque maturaverit in secundo anno digestio, nascetur fructus ^®, exibitque“ ad finem mate¬ riae secundum locum, qui -est in eo. . 15 Cap. X. Spinae vero non sunt de genere plantae, nec de natura ejus**. Sed dico,; quod in planta est raritas, et erit in principio naturae decoctio, et ascendit humor et fri¬ gus**, et cum eis parva decoctio**; ambulatque in illa rari¬ tate, facitque illud coagulari sol*®, eruntque ex illo spinae, 20 et ideo erit forma earum pyramidalis*®. Est** enim pede- tentim incipiens a gracili, et procedens*® ad grossius paula-^ tim, quia aer cum elongatus *® fuerit a planta illa, augentur,*® partes ejus cuni extensione materiae. Eodem modo: omnis planta vel arbor, cujus:caput** fuerjt pyramidale. ' ' . 25 Cap. XI [vulgo VIII]. Viriditas plantae debet esse res T nec congulahmtur ornis. Bas. — 2 vero G. ll; . omis. G. I. — 3nlinmB&s. — 4 Solo Bas. legitur, — 'b et non similiter oportuit Bas. — 6 videndum G. I. — 7 oleis, set olea G. I; oleribus, set olm* Bas.; olivis set olive G. II; in oleis ergo .... Sed olea sive oliva Albert. — 8 G.I ornis. — 9 eritque ille humor folia omisit Bas. ^ 10 G^ I omnia inde ab cumque maturaverit, Bas. tantum verba in secundo anno Omise¬ runt. — 11 exhihehitque G. II. •— 12 de genere nec de natura piante Bas. — 13 humor frigidus G. II. — 14 G. II omisit verba decem praecedentia, inde ab et ascendit. — Parva discretio I. L. R. — 15Bas.omis. — 16 piramealisG.J. — 17 et G. I.-18 procedet G. I. — 19 Imgatus G. I, c?e xal cpvrd epijjvya xui (ffiLveg^y Jf xai dnb rqv aaXevea&af. xaX lyreTautvovg Karsten ad Empedocl, pag, 460] eyeiv rovg xal iy jaig inamywyarg iiUiiVj, ^al na}dr oepodQuig Plato^ Empedor cies ^ieunh plantas quoque animatas et animalia esse^ eo argumento y quod tremanty ramosque habeant exr pansosy qui inflexi cedant^ tum tanta vehementia sus sese. e^ptendanty ut pondera sequm ferant. p, 5 l. 13. Sexum in his permixtum. —■ Cf. aduot, ad, eap, quo eadem recurrunt. ADNOTATIONES. p. 5 l. 14. Plato etc. — Cnjas de plantis placita, non leviter tameli ab his recedentia, vid. in adnot. ad cap. seq. p. 5 l. 14. Siquidem. — Cnm hac conjunctione tum siquid.^ inter quas codd. mss. saepe non rite distinguunt, Alfredus ubique ita usus est, ut nihil differant a quidem. Locos reliquos vid. in indice. p. 6 l. 12. Cap. II. — Alb. IIIr in quo arguun¬ tur qui plantas animam sensibilem habere dicebant. p. 6 l. 13. Dicit Plato. — In codd. g, Plato pr scribi solet. Hujus autem, quem mox mirabilem vocat, nec suam auctor sententiam profert. Quam ob rem lectio¬ nem vulgarem dico ergo in dicit Plato mutare ausus sum. Locus vero Platonis classicus de plantis est in Timaeo edit. Bip. pag. 77. B. Ilav yb-Q, ozi naQ av fierdaxfj zov ^f/v, ^coov f.iev uv Iv biuri Xiyoixo OQ^oxaxa' ^txax^i ya (iriv xovxo, 0 vvv Xayofxav, tov xqvxov ipvxrig albovg, o (A.axd§v (pQav(ii}v 6fi~ q>aXov xa Idgvad-ai Xoyog’ w Sa^Tig fj.av Xoyiaixov xa xai xov paxaaxi xb firjbav, uia&'^aacog da ^balag xal dXyatv^g fxaxa a7iiSv(j.i(x)v. ndaxov yag SiaxaXat ndvxa. axgaqiavxi S" avx& Ttagl avxb, xrjv (.lav t^ood-av dncoaa/j-ivip xivijaiv, xfj olxaia XQT.aa[.iavcp, xwv avxov xi Xoyiaaad-ai yMxiSovxi q)vo'iv ov na- gaSaScoxav fj yavaoig. bib brj /weV, aaxi ba ov/ axagov ^wov. (.lovifiov ba xaxaggi^co/itavov nanrjya^ bia xb xrjg vcp aavxov xi- pj^oacog aoxagijadai' i. e. Ficino interprete: quidquid enim vitae est particeps jure animal nominabitur. Quod autem nunc dicimus^ tertiae animae speciei est parti¬ ceps ^ quam inter diaphragma et umbilicum locavi¬ mus; cui opinio ratio mens nulla penitus inest.^ sen¬ sus vero suavis et tristis 'una cum cupiditatibus con¬ venit^ omnia siquidem continue patitur. Cum vero in se ipso ad semef convertatureMernumque respuat motum., et proprio motu domesticoque utatur^ idcirco huic natura non tribuit.^ ut^ quicquam pensi habens.^ suorum aliquid consideraret. Quapropter vita qui¬ dem fungittirnec est animali diversum-, quia vero illa , vi, qu4i quid se ipsum transfert, orbatum fuit, stetit rigens, et fixum radicibus haesit. Quem locum 50 ADNOIATIONES. non, quasi Nicolai verbis respondeat, dedi; sed ut utriusqne doctrinae, et Platonicae genuinae, et attributae Platoni, dif« ferentia in conspectum veniat. p. 6/. 17. Anaxagoras autem et Democri¬ tus et Ahrucalis illas intellectum intelli- gentiamque habere dicebant. — Nescio an haec spectent ad Arist. de anim. lib. I cap. 2, quo his quidem propinqua, nec tamen eadem legimus: Democritum ani¬ mam et intellectum {xpvyjjv y.al vovv) simpliciter idem, esse putasse. Anaxagoram,^ non ubique quibusdam tamen locis, intellectum {yovv) esse animam cunctisque animalibus, tam parvis quam magnis, tam plus quam minus praestabilibus eum inesse. Empe¬ doclem denique, animam non solum elementis constar^ sed ipsorum elementorum quodque esse animam. Ve¬ rum ipsius Anaxagorae paulo antea dedimus; Em¬ pedoclis verba servavit Sextus Empiricus advers. logic. II § 286. edit. Fabric. pa-g. 512: o de ^Ef.i7itdoy.Xrig tn Trapa- do‘^dTf^or navTa ri%ibv loyiya zvyydveiv, xal ov ^cua (xovov, uXkd yMi q)VTa, Qi]Tdjg yQd(pm‘ ndvra yuQ i'a&i (pQovrjoiv Ixtiv, xai vtopazog alaav' i. e. Empedocles vero adhuc magis paradoxe omnia cen¬ sebat ratione praedita, nec solum animalia, sed etiam plantas, expressis verbis scribens: omnia enim scias intellectus et mentis esse consortia. p. 6 L 20. Dico ergo, quod plantae nec sensum, habent nec desiderium. — Derivata.videa- tur cum haec tum reliqua hujus capitis ex Arist. de anima lib. II cap. 3 et 4, licet, demtis aliis, aliis additis, totoque rerum ordine pertuihato, interpolata. p. 7 l. 1. Sicut signa, per quae scimus, eas nutriri et crescere. — Locus certe corruptus. Dicendum erat: sicut nutritio atque incrementtim signa sunt, per quae scimus, eas habere animam. Sic enim auctorem argumentatum esse, proxime sequentia docent. p. 11. 6. Sensus est causa illustrationis vitae, — i, e. vitam reddit perfectiorem, licet vivens eo ADNOTATIONES. 51 carere possit. Quae fasius tractavit Arist. de anima lib.III, cap. 12. 7 l. 9. Cap^ III. .— Alberto IV: de positioni¬ bus eorum^ qui negant vitam esse in plantis. p.l l. II. Plantam^ si sit vivens.^ esse ani¬ mal. — Eorum, qui plantas vivere negant, conclusio fere haec est: quod est vivens seu "Quiov, est animal s6u ^cDov; planta non est animal, quia non sentit, ergo etiam non vi¬ vit. Sin secus esset, planta foret^quasi medium inter viven¬ tia sive animalia et non viventia. p. 7 l. 14. Q,uamquam sunt etc. — Incipit illo¬ rum, qui plantas j^ivere negant, refutatio. Quemadmodum animalia nonnulla, propterea quod intellectu careant, anima¬ lia esse non desinant, sic etiam plantas, licet sensus, tamen non vitae expertes esse. Sed cf. lectt. var. p.l l. 19. Conchylia etc. — Cf, Arist. hist. anim. lib. VIII. cap. I. p.% l. 4. Sunti quae ex arboribus cre¬ scunt. — Plures animalium diversitates enumerantur, ut appareat, solum esse quo inter se omnia conveniant. Eaedem diversitates apud Arist. in hist. anim. occurrunt, ex¬ cepta ultima, quae praeter naturam. Ad quam fingendam se¬ quens fortasse Aristotelis locus non satis intellectus occasio¬ nem praebuit. Hist. anim. lib. V cap. 1: twv ^cocov tw fiev uno XjJ)(xiv yhtTui..,^ tu S' avcofiara xul ovx ano avyyevoiv, y.al TOVTCOV ra /j.iv Ix yi^g arjnofiivrjg xat q)VTd)v, waniQ nol- %a ovfi^aivH tcjv hro/xeov, tu Se x. t . X. i. Q. animalium alia ab animalibus generamtur.. .^ alia sponte sua nec a congeneribus ^ quorum alia ex terra putrida vel plantis^ sicuti insectorum multis acciditalia etc. Quibus comparatis, verba quae ex arboribus crescunt interpretarer: quae truncis arborum, putridis gencr rantur. . , p. 8 l. 5, Cap. IV. — Alberto Vi de contradi¬ cendo hisy qui plantas animatas esse negant. p. 8 /. 5. Q^uid ergo etc. — Post enumeratas an¬ tecedenti capite species animalium diversissimas quidem, at¬ tamen ia eo convenientes, quod sentiant^ jam nunc ad cor- 52 ADNOTATIONES. pora coelestia progreditur oratio, quae, quamvis nullis muta¬ tionibus, nullis passionibus prorsus subjecta, optimam tamen vitam et quasi divinam degere, Aristoteles, de cael. lib. I cap. 9 et al. docuerat. Quibus itaque antea proposita anima¬ lium plantarumque differentia, a sensu ejusque privatione petita auferri, plantaque corporibus coelestibus magis quam ipsis animalibus appropinquare videtur. At coelum sponte movetur, planta immobilis est; quo fit ut, hac etiam utrius- que similitudine destituti, vivatne planta an non vivat, incerti haereamus. p. 8 l. 11. Non enim continet illas res una communis. — Coeli, animalis, plantaeque vita, quum nulla re inter se conveniant, non ejusdem generis (puta vitae ipsius) species esse videntur. p. 8 l. 23.' Aliqua pars animae. — Partes seu potentiae animae, auctore Aristotele de anim. lib. II cap. 3, sunt nutritivum^ sensitivum., appetitivum., loco moti- vum, intellectivum', quarum quidem plantis est duntaxat. p. 9 l. 5. Quod habet animam. — Primo qui¬ dem intuitu lectio quod non hah. anim. tibi arrideat. Non autem de eo dicitur motu, quo plauta moveatur, sed potius de eo, quo ipsa nutrimentum movet sive attrahit. Recte igitur Al- bertus sic inteiqtretatur: Potest etiam aliquis dicere con¬ tra istos, qui negant plantas habere animam, secun¬ dum Platonem solvens objecta eortim, quod planta ha¬ bet animam. Jam enim eo auctor revolvitur, quod cap. 2 demonstraverat, Platonem plantis animam jure, injuria sensum tribuisse. p. 9 l. 15. Pali, quale est illud, — taliter commixto cibo, qualiter et substantiae eorum com¬ mixtae sunt. Albert. p. 9 l. 17. Cap. V, — Alb. VI: de rationibus Aristotelis, quibus probat, plantis neque sensum ne¬ que somnum inesse. p. 9 l. 19. Et quod resolvitur ab ea. — Tri¬ pliciter haec verba interpretati sunt. Codex G. II addit anima plantae, quod pro inepti cujusdam rescribentis addi- ADNOTATIONES. 53 taniento habeo. I. Gr. il' xi avakvtxat an uvtov tov (fv^ rov, oaov dg nvor^v. Quocum convenit I. Lat. R.^: quid ab ea 'in spiritum resolvatur. Alberfas vero de somno atque vigilia intelli^t: 'sicut causatur somnus in animali ab eo ^ quod resolvitur a loco digestionis per evapo¬ rationem. Equidem utramque probo sententiam, quum qui¬ dem auctor utriusque, et spiritus et somni, simul meminisse soleat, e. g. cap. 1 et hoc ipso capite. p. 9 l. 20. Tricet Anaxag. dixerit.^ ipsam habere spiritum, — Idem ejusdem placitum tetigit Arist. de respir. cap. 2 bis verbis: de xal Aio- yevrfi^ ndvra qidaxovrag dvanveiv’ i. e. Anax agor as au¬ tem atque Diogenes^ omnia dicentes spirare.^ etc.; unde colligere licet, eosdem plantis quoque respirationem tribuisse. p. 9 l. 21. Invenimus multa, animalia., quae non habent spiritum. — Arist. de respir, cap. 1: fT/ de ndvra TU i^ajd (paaiv dvanveiv' rovro S* ovx eariv dXr^&eg' i. e. tum vero cuncta animalia dicunt spirare, quod non est verum. Et postea eos, qui pisces spirare putabant, arguit, quum aqua aerem non contineat. 9/. 22. Invenimus visibiliter, quod plan¬ tae non dormiunt etc. — Arist. de somn. et vigil, cap. 1 ad finem: on fiev ovv vnvov xoivcovet rd %wa ndvra, q)a- veQov ex Tovrcov. rio yag aiad''i]Giv e/eiv S^iarai ro ^Sov, rrig d' aia&/iaeiog 'rqdnov riva rriv fj.ev dxtvrjatav xul otov deafxhv rov vnvov eivai qjUfxev, rrjv d^ Xvaiv xai r^v dveaiv iyQ^yoQoiv. rcov de.ifvrwv ovdev oJov re xoivcoveTv ovdereqov rovrcov ro5v na&i^/.idraiv. dvev ^ei* ydq aiad-^aecog ou/ vndq- yji ovd' vnvog ovr eyq-^yoqaig. plg d' uld&rjaig vnugyei, xal rd Xvneia&ai xal rd ya/getv olg di ravra, xal eni&vf-iia. roig de qjvroTg ovdev vnaQyei rovrwv. G7]f.ieiov d* ori xal rd eqyov rd avrov noiet rd d-genrixdv ixbqiov ev rm xadevdeiv {xukXov ev rw eyqvjyoqevat' rgecperat ydq xai avidverai rore pdXXov, wg ovdev nqoGde6fj.eva nqdg ravra rijg alabri- pebg' i^ e. domnum igitur animalibus omnibus esse communem, manifestum ex his. Eo enim, quod sen¬ sum habeat, definitum est animal, sensus autem quo¬ dammodo immobilitatem et quasi vinculum somnum 54 adnotationms. esse dicimus^ contra solutionem remissionemgue vigi^ | Uam. Plantis vero neutra harum affectionum com- | munis esse potest^ quippe cum citra sensum neque * somnus neqtie vigilia detur. Jit quibus sensus com* • petit ^ iisdem et dolor et voluptas; quibusque haec^ iisdem etiam cupiditas: plantis autem nil horum com^ j petit. Argumento quod nutritio opus suum dormien. tibus [animalibus] melius quam vigilantibus absolvat^ et quae nihil ad ea ope sensus egeant. 9 27. Et quando cibatur animal etc. — Eandem somni vigiliaeque causam proposuit Arist. de somn. et vigil, cap. 3- ! ■ p. 10 l. 3. (iuae tum parum dormiunt, r—. Solus I. Lat. R. vel potius quidam ejus glossator addit: ut | in camelo contingit et cervo et consimilibus^ prae ce- 1 rebri scilicet siccitate et meatuum angustia, p. 10 l. 6. Cap. VI. — Albert. VH: de sexu plan¬ tarum^ secundum dicta cmtiquorum. Quo capite quum ad finem usque Aristotelem auctor consedetur, comparatio¬ nis causa illius verba uno. tenore afiferre juvabit. Leguntur de gener, anim. lib. 1 cap. ultimo: ly plv ovv roig ^wotg Tiaat Totg noQiVTixoig xsxcoQiaTai %6 d^ijXv zov u^Qevog, xal taxiv ixsQOv l^iaov d^rfkv xal exeQov a^qiv, x(^ 8A eldei xai- x6v, ofov avd-QMTiog a^xcpoxiQa. Iv 8t xoig ifvxoig avxat at Svvd(j.£ig dal, xai ov xiyxhqiaxai xo ^ijXv xov d^^s- vog' Sib xal qhva avxa avxwv, xal TiQoCtxai ov yoviiv dXXd xvTjfia, xa xaXov^ieva GnfQi-iaxa. xal xovxo xaXwg Xi- yel ^EfAntdoxXijg noii]aag' . , ,, cum misceantur et coeant, singulum animal fieri ex ambobus,,... Et profecto videntur animalia aeque ac plantae posse dividi., perinde quasi has, postquam se.^ men tulerint, dissolvas et separes in feminam et mas, 56 ADNOTA TIONES. quibus [commixtis] constent. Atque haec omnia recte natura comparat. Plantarum enim non aliud munus nec alia actio est, nisi seminis generatio; quocirca, quum haec feminae marisque coitu efficiatur, miscuit eos natura inter se; quapropter in plantis femina et mas sunt mdistincta. Sed de plantis alibi dispu¬ tatum est. Verum animalis munus non solum gene-, rare, quod quidem omnium viventium est; sed etiam cognitionis cujusdam unumquodque est particeps^ aliud majoris, aliud minoris, aliud minimae. Sensum etenim habent, sensusque aliqua cognitio est...\. Sensu autem animalia differunt' ab iis, quae tantum vivunt. Quum autem necesse sit, quodcunque animal etiam vivere, simulae ea viventium munere fungi opor-. tet, coeunt atque miscentur et quasi plantae Jiunt, ut dictum est. — De leviori illa textus Aristotelici emendatione cf. Wimmeri phytologiae Aristotelicae fragmenta, p. 1 pag. 57. p. 10 l. 10. Masculus quando gener at, in alio generat, et femina quando generat, ab alio generat. Arist. de gener, anim. lib. 1 cap. 2; uQQtv fiev yaQ Xeyopev ttoov %o tig aXXo ytvvcjv, di to ^ elg dvxb' i. e. masculum enim dicimus animale, quod in alio generat, fetnininum autem, quod in se ipso. p. 10 l. 15. Et debemus inquirere, utrum inveniantur illae duae species simul con¬ junctae in unum esse in plantis, sicut dixit Abrucalis. ~-P\dL.c\iMm illud, plantas vere androgpas esse, Empedocli nemo, quod sciam, praeter nostrum aucto¬ rem tribuit. Unde tamen non sequitur, eum ipsius Empedo¬ clis poema legisse; sed longe probabilius est, eum sibi hanc opinionem ex laudato Aristotelis loco, minus recte intellecto, finxisse. Quae tamen . quomodocunque sint, optimo saltem jure auctor tunc temporis, genitalibus, plantarum nondum cognitis, contra illam Empedoclis opinionem sive veram sive fictam disputare poterat, nec certe cli Karstenii (philos. vet. Graecor, reliq. vol. II pag. 462) reprehensionem meruit, eum idem placitum, quod scilicet probasset Aristoteles, argutius refellisse. Nusquam enim Aristoteles ^hxatdi^ yQxe atidrogt/nas ADNOTATIONES. 57 esse docaitj sed, qnod paulo’ infra et noster, utriusque sexus mres ita confusas esse in plantis, ut neutrius vel organa vel opera genitalia separatim appareant. • ’ p. 11 1. 3. Estque principium cihi etc. — Aliam brevi tangit rationem, qua quis cum Anaxagof a plantarum ge¬ nerationem ad aliquam utriusque sexus actionem referre posset. p, 11 l. h. Anaa^ag^oras dixit, quod earum frigus est ab aere. — Summa loci difficultas conjectq- ram paulo audaciorem excusabit. Sive enim sive humiditas legam, quid sibi auctor volueritminime perci¬ pio, nullum sententiarum connexum detego, neque ejusmodi Anaxagorae placitum ab alio quodam scriptore servatum re- perio. Vellem saue: Anaxagoras dixit, quod earum semina sunt ab aere. Haec enim sequentibus optime con¬ venirent, suffulta insuper Theophrasti verbis, hist. piant, lib. lll cap. 1 ‘. Avd^ayoQag tov Mqa 7idvT(ty» (pdaxMv aniQ^iara, xni ravxa dvyy.draq:eQ6(J.eva r& vSart ytvvdv rd q>vTd‘ Anaxagoras dicebat^ aerem omnium rerum contiTiere semina.^ quibus una cumr aqua delatis gene¬ rari plantas. At coi verborum mutationi Latina iirigua ad¬ versatur, eidem Arabica eo magis favere videtur. enim est semen autem ita ut, neglecto puncto diacritico, utrumque vocabulum iisdem tribus clementis constet, quorum duo, j' et P in codd. mss. saepius confunduntur. p. 11 l. % feehineon. — Mirifice viros doctos haec vox exercuit, Vulgo in editt. Arist. legitur viov, ad Lechineon, quasi Anaxagorae liber sit ad Lechiueon quendam scriptus; qua de opinione adhuc nuperrime cl. Bran- dis ia Ilandb. d. Gesch. d. Griech. Rfim. Philos. tom. I. p. 237 disseruit. Codices vero mss. cum mei tum, quibus Jor- danus usus, est, Parisienses, .pariterque Alberti Magni et codd., mss. et editt, praepositionem illam apte vocem Lechi¬ neon non offerunt, perinde ac Lechineon philosophi cujus- dam ab Anaxagora diversi nomen sit Quem Albertus Xy- cophronem ep&e, quem Arabes corrupte L/eucineom vocent, asseverat; Jprdanus contra L,c. pag. 185 Leucip¬ pum esse suspicatur. Attamen et hae ppiniones omni fun- 58 AD NO TAT 10 NES. damento historico omnique verisimilitudine carent. Quum autem ab ipso Jordauo edocti simus, Alfredum verba Ara¬ bica minus vulgaria baud raro Latinis literis integra rescri¬ psisse, minime liecesse est, ut Lechineon pro nomine proprio habeamus, 'malimque putare, compositum esse ex aun, adjutor seu adjutores, quod medio aevo haud dubie eo» pronunciavere, etex legin^ sapiens, ejus ve plurali legna^ sapientes, nomine agentis a radice iegina^ celeriter intellexit sive sapiens fuit, ita ut sensus eSset: ideoque dicunt sapientes^ illum [Anaxagoram], ad~ juvantes. Ipsam vero sententiam, de qua agitur, terram matrem plantarumsolem patrem esse., sequentibus Aristotelis verbis recognovisse mihi videor, de gener, anim. lib. I cap. 2 : 8ip Y.oX Iv z(o o)m ri]v rijg q)vaiv (ag d^rikv ym\ [XTixiga vOf.u^ovaiv, odqavov dh xal i]Xiov ij ri zaiv aXkm zcov Toiovtm b}g ytvvMvxag xal naxtqag nQogayoQivovaiv' i. e. quam ob rem in universo quoque terrae naturam quasi femineam matremque statuunt., coelum autem et solem et hujus generis reliqua nomine genitoris pa¬ trisque appellant. ~ Quibus praemissis, totum Nicolai lo¬ cum ita rescribam, ut, quantum conjectura assequi potuerim, auctoris cogitationem exprimam: Estque principium nu- tritionis plantarum a terra^ generationis earurn'a sole. Qjuare Anaragoras dixit., earum semina ex aere deferri, aliique philosophi, eandem doctrinam prqfitentes, terram matrem, solem autem patrem plan¬ tarum esse. Quae sic restituta a nemine hercle tanquam inepta arguentur, simulque ostendent, quanta cautione atque temperantia textus libri Arabicus, ne dicam Graecus, quorum utroque hodie caremus, ex versione nostra Latina barbara judicari debeat. />.11.7.9. Impraegnationi. — Kvrma Ax\&i. loco 'ad capitis initium laudato, ubi idem conceptum diximus. Porro auctor noster ipsius Aristotelis sententiam, ibidem expo¬ sitam, prosequitur. />.117.13. Dixitque bene Abrucalis, quod 'arbores altae pullos \non\ generant. — Ipsius Empedoclis versus jam supra laudatus: ADNOTATIONES. 59 orTft) doTOXti fiaxQa SlvSQta, nQwrov Waiaq, prorsQS contrarium docet^ quam ob rem negationem tanquam suspectam uncis inclusi. rUtrum vero interpres Arabs pro ovTco legerit ovtoi, an Latinus pro particula inseparabili sane, utique, legerit in suspenso manebit. p. 11 l. 16. JEt nasvens movet se statirn. — MaUem: quae nase. mov. se stat. Nam Aristotelis verba bis respondentia sunt: (xal TtQurri. Quum au¬ tem Aristotelis tm omissum sit, vereor, ne AlfifeduS Arabica non recte interpretatus rit. p. 11 20. Commiscentur vives sexuum, postquam erant separati. — Eadem verba,-paulo infra iterum occurrentia, neutrubi cuncta tolerari possunt; sed pro parte tantum bic, pro parte ibi admissa, sententiam effi¬ ciunt Aristotelicae, quam auctor exprimere voluit, satis si¬ milem. Cf. Arist. de gener, anim. lib. I cap. ult., quem lo¬ cum hujus ipsius capitis fronte dedi Ne vero remedium nostrum nimis temerarium videatur, monebo, meliores meos codices niss. et Bas. et G. I post primum vires sexuum, omissis intermediis, statirn,pergere: et si natura miscuit etc.; cod. autem G. II haud, raro vel singula vocabula vel integros versus inepte modo repetere modo commiscere. p^ 12 /. 8. Cap. /^7/. — Albert. yill: de contra¬ dictione Aristotelis contra eos, qui plantas perfectas et dormientes esse dixerunt, r— Quae boc capite conti¬ nentur, pleraque ex diversissimis disciplinae Aristotelicae particulis congesta videntur. ^.,12 l. 9. Propter duas vir es, quas ha¬ bet. — Utriusque puta sexus vires. p. 12 /. 9. Propter cibum, jqui adaptatus est ad cibandum illam. - —;Arist. de anima lib. III cap. 12: TOig fiev yag fiovifxoig %o {&c. Tqiquad^ai), a&ev^ Titq>vxaaiv, i. e. Immobilibus enim adest (nutrimen¬ tum) eo. loco, ubi orta sunt... Ejusd. de partib. anim. lib* II cap. 3 : T« (liv .yuQ qjVTu XafAfidvei irjv T^oiprjv xarugya- Ofiayiyv ixzijS -^yS faig qi^aigudio xdi_ TitQkxu>iJ.a ov yivtaxai 60 AD NO TATIO NES. toTg qtvxoig' i. e. Plantae enim cibum jam confectum ex terra per radices hauriunt ^ ijuare nulla planta¬ rum excrementa. Et cap. 10: ra /.uv ovv (pvjd {nal yaq Tuvza (fa(.iiv) rov fiev d^g^aiov TitQixxw[i.axog ovx tyu • xonov' Ix xijg yfjg yag Xafx^dvei nmtfx^lvriv xrjv XQOCfryv' dvxl Sb' xovxQv TiQotexat xd (rnlgfxaxa xal xovg xagTtovgii. Qtftaque planta-e {nam et has vivere fatemur) super- vacanei excrementi locum non habent i etenim ex terra concoctum hauriunt cibum. Sed illius vice se¬ mina fructusque fundunt. '' p. 12 l. 10. Longitudinem.... juventus ejus. — Arist. de long. et brev. vit. cap. 6: Iv Sk xotg q)vmg saxi xd (.idxQo^mxaxa, xal (xaXkov ^ iv xoXg l^woig.... mgl 8a xov noXvx,Qbvi6v tivui x^y xwv divSgiov qivaiv Sei Xa§tiy xriv alxiav.... via ydg aai xd yivaxai, dia noXv^govia. uti ydg extgoi pl nxogSoi, ol di ytjQuaxovatv’ xal al gi^ai ofiolcog' dX)l ovx d(xa, alX oxi fiiv (lovov xd axiXtypg xal oi x7.udoi an(i)7.ovxo, txtgoi di 7caQtfpvT]aav oxav d' ovxwg watv al gl- dXXai ix xov vn&Qyovxog yiyovxai' xal ovxcog dei diaxt- Xei xd (xiv (fDtiQdpevov xd di yiyof^evov, did xal paxQo^ia^ i. e. Inter plantas autem reperiuntur quae diutis¬ sime vipunt^ idque potius quam inter animalia.... Cur autem arborum natura longaeva sit, causam ex¬ ponere oportet.. .. Juvenescunt semper, ergo longaevae siint, semper enim aliagerpiina fiunt, alia senescuntj pariterque radices ; nec tame7i simul, sed nonnunquam caudex solus vel surculi periere, aliique renati sunt. Quod quum radicibus accidit, ex eo quod superesl\^ fiunt aliae; atque sic unquam neque destrui neque renasci desinunt, quam ob rem sunt longaevae. p. 12 l. 13. Non fiet in ea aliqttid super¬ ficium, —^ i. e./Alberto interprete, ipsiusque^Nicolai loco parallelo lib. II cap. 1 comprobante, excrementa. Ad quam sententiam spectant loca Aristotelis paulo supra laudata. 12/'.14. Planta non indiget dormitione, propter multas causas. — Arist. de somn. et vig. cap. 1 unicam ejusdem rei causam affert: sensibilis animae defectum. Nihilo minus quae insuper noster adstruit, partim ADNOTATIONES. 61 ex Aristotele partim fortasse ex Theophrasto hausta viden¬ tur. Sunt autem ni fallor haec. a. Planta non_ solum ter¬ rae adhdereit^ sed ne eo quidem motu gaudet, quo conchy¬ lia saxis affixa {non habet motum in se\ Quae vero im¬ mobilia, ea, auctore Aristotele de anima lib. III cap. 9, sensu carere, quae sensu careant, ea et somno necesse est. b. Numerus partium plantarum non est definitus. Quo de argumento Theophrastum hist. piant, lib. I initio di¬ serte egisse notum est; an de eodem et Aristoteles,egerit, nescio, nisi huc trahas, quae de vi plantarum ubique nova germina procreandi, passim occurrunt. Neuter vero propter numerum partium indefinitum plantas sive sensu sive somno carere jussit, c. Motus voluntarii defectus. Verba qui¬ dem : nec motum voluntarium^ postquam plantas radicibus terrae adhaerere dictum esset; superflua videri possent; neque ego ea defendam: sensum autem sanum iis inesseputo; Sen¬ sibilem a vegetativa anima Aristoteles appetitu discreverat, quem motus voluntarius manifestaret: appetitus motum voluntariam a nostro positum esse arbitror, d. quae quidem inter quinque illas animae pq- testates, quas statuit Aristoteles de anim. lib. II cap. 3, et nutritivam (sive vegetativam) et sensitivam, et appetitivam et loco motivam et intellectivam,, non nisi nutritivae particeps est. Verba autem saepius occurrentia partem partis ani¬ mae fs. Arabismo interpretanda sunt. Inter plurima enim verba Arabica, quae partem significant, unum est quod saepissime loco pronominis aliquis quocunque et ge¬ nere et numero ponitur, e. g. non est pars partis.^ sed pars aliqua non est pars eorum, sed quidam. Itaque pars partis animae est nil nisi ali¬ qua animae pars ut et ipse auctor scripsit cap. 4,hujus libri. p. 12 /.19. Planta non' est creata nisi propter animal etc. — Arist. de republ. lib. 8: ohjtiov, TU T£ qjvja Tcuv tvsxev iivai xai TcikXa ^(oa tcHv av- &Qwnwv xttQiv X. T. X. i. e. existimandum est, plantas etiam animalhini ergo, animalia hominum gratia esse. ADffOTATtONES. p. 12 l, 20. dixerit aliqui».,, non inter, rupto. — Hanc observationem, plantas alimento contiuno, animali^ tantum interrupto egere, cum conclusione inde facta, plantas neutiquam magis liberas esse ab exteris quam anima» lia, quia cibo minus egeant selecto, neque apud Aristotelem neque apud Theophrastum reperio. p.\2 /.24. Videmus opus animalis.... mul. tas alias. — Quae omnino Aristotelica sunt, saepiusque occurrunt, e. g. hist. anim. lib. VIH cap. 1, de anima lib, III cap. 12, etc. p. 13 /. 2. Dixitque Abrucalis etc. — Tra¬ diderunt idem Empedoclis placitum Plutarcbus de placit.phi- los. lib. V cap. 26, paucisque mutatis Galenus histor. philos. cap. 38: ^E(xnt$oxkrig TiQWTa twv ^(ocov ta SMqu h frjg avaSvvat (sicPlut. ; yijg avaq)vval Galen.) qujai, tiqiv rbv T^hov ntQiaTilwd-rivai, xal nglv ^fxlgav xal vvxra Siaxgi- d-i^vai' i. e. Empedocles primum inquit inter animalia arbores ex terra prodiisse {.sive procreatas esse), an¬ tequam sol circtimvolvereUir, diesque a nocte discer¬ neretur, Cujus placiti Aristoteles nusquam meminit. p. 13 /. 5. Mundus totalis est perpetuus etc. — Neque haec, licet disciplinae Aristotelis consentanea, apud eundem leguntur. p. 13 /. 7. In qualibet specie.,,, arefiet. ■— Arist. de long. et brev. vit. cap. 5: yag Xa^sTv oti tb t/iaov loTi (pvasi vygbv xal &£gpbv, xal rb toiovtov, %b 8e qfjgag 'if/v/gbv xal '^rjqbv, xal rb ndyixog' qiaivtrai yag ovtcog. vl.Ti Ttwv am^axiav lotg ovat xavxa, rb &eQiibv xal rb 'ijjvxgbv xal rb i^i^gbv xal rb vygov avuyxrj roivvv yr[- gdaxovra '^rjQatviad^ai' i. e. animadvertendum eniin est^ animal vitamque ipsam natura esse humidum et calidum, senectutem contra et quod emortuum est, calidum et siccum', sic enim apparet. Materiam vero corporibus omnibus suppeditant haec, calidum et frigidum et siccum et humidum. Itaque necesse^^-est, quae senuerint arefieri. Idemque de respir. cap. 17, postquam de morte cum naturali tum violenta disputaverat, sic pergit; Torg/itfV ovv q)vrolg avavaig, iv di rotg ^cSoig xaXetrai ADNOTATJONES. 63 Tovro y^gag. tOTi Sk d-avatog xal rj (pd-oga noaiv b(4.ola)g XQig fiTi areXiaiv Toixoig di nago(j.oio}g [xiv., aXXov Si xgo- nov X. T. X. i. e, apud plantas marcor^ apud animalia vero mors vocatur. Est autem mors et corruptio ominibus non imperfectis eadem^ his autem similis qui¬ dem., sed alio modo etc. — Unde fortasse apud nostrum verba capitis ultima: et quidam dicunt hoc corruptionem^ quidam non. Vix enim crediderim, ad eam haec spectare quaestionem, de qua Arist. in libris de gener, et.corrupt. egit, mors sitne corruptio an mera mutatio. Sed adhuc propius illis accedit locus Theophr. hist. piant, lib. I cap. 2 § 4; ngwra Se eazi rb vygbv xai ^eg^iov. cinav yag (pvTbv _exei riva, ^vygoTrjxa xal d^egizoriija, ovp.(pvtov, uaneg xal tcoop. wvvnoXsmovTCOV, yiverai yijgag xal q)d:i(jig‘ reXecbg SivnoXei- novTtoVi &avaTog xal ovavaig. i. e. sunt autem prima hu¬ mor et calor. Q,uaelihei enim planta humorem queri- dam 'habet atque calorem inhatum, ut etiam animal: quae cum deficiunt., senecta existit et tabes; penitus vero cum defecere.^ mors et exsiccatio, Cf.. etiam ejusd. d. caus. pl. lib. V Cap. 18 § 1. p. 13 l. 11. Cap. VIII. - Alb. lib. I tractat. II cap. I: de absoluta diversitate partium arbxtrum.^ quae potior es sunt in 'generibus plantarum. Abhinc ad li- hri finem usque Niculaus Theophrastum potissimum spoliavit. p. 13 7. 11. Q,uaedam arbores habent gum- mi.... gummi .Arabicum, •—Ab humore Theoiphrastus plantarum partes enumerare coepit, hist. piant, lib. I cap. 2 §. 3. Nicolaum vero respexisse puto ad lib, IX' cap, i §. 2, ubi inter alias succorum species occurrunt etiam hic dictae. p. iS l. 13. Q,uaedam arbores: nodos ha¬ bent..., medullam interius, -r-- Theophr. I. cu: lib, I cap. 2 §. 5 sqq. pro wofifeV et venis habet fibras, et ve¬ nas, Ivtg xal (pXi^ag; pro ventre et ligno lignum et carr nem., ‘§vXov xal odgxa. Corticem vero atque medullam nterque habet. Eaedem partium conjugationes saepius apud utrumque occurrunt; capiteque seqjiente noster plantarum nodos musculis animalium comparat. Unde apparet, hujus nodis fibras illius respondere. Nec mirum, quum plura 64 ADNOTATIONES. verba Arabica, quorum, ut reliqua taceam, est ma- sad, plantarum et praecipue palmarum fibras significantia, tum etiam de funibus et vinculis inde contortis usurpari so¬ leant. Ventris autem carnisque permutatio ex verborum similitudine orta videtur. Etenim idem verbum mad^ quod fructum plantarumque carnem, paulo aliter pronuncia? tum, maadd^ ventrem significat. p. 13 L 17. Partes ardorum simplices. — Noster tres numerat, humorem^ nodosvenas\ Theopbr. 1. c. §. 1 quatuor, humorem.^ fibras.^ venas^ carnem. Unde, quae modo dixi, confirmantur, illius nodos.) hujus fibras esse. p. 13 l. 19. Haec omnia non inveniuntur in omnibus plantis etc. — Theopbr. 1. c. cap. 1 §.10. J p. 13 /.'21. Habent quoque plantae aliai partes, ut etc. — Eas puto, quas Theopbr. 1. c. cap. 2 | §. 1 annuas vocat, additis radicibus virgisf!^c\ reliqua,e enim satis inter se conveniunt. Foliorum fiorum(\aQ vies- \ que meminit. Theophrasti fia/pg, pediculus (et folii et j fructus) nostri est Illius capreolus, est rotunditas, quod aeque ac primum quidquid convolutum vel circinatum est, tum vero vitis capreolum si^i- ficat. Illius ^Qvov nostri pullulatio est; nam et Graecum illud primum est quidquid pullulans, deinde Theophrasto, ut putant, iulus sive quod hodie amentum dicere solemus. Restant illius aniQixa t6 TovkuQnov, semen fructus, hujus cortex fructum circumdans', quae, considerata tanta reli¬ quorum convenientia, quis sibi respondere non videt 1 licet alterum ab altero quomodo ortum sit, nesciamus. p. 14 /. 3. Cap. IX. — Alb. tract. II c. II: quali¬ ter partes magnarum plantarum proportionantur pa/r- tibus animalium, et qualiter non. p.lA l.h. Cor tex plantae similis est cfitij^ ... radix ... ori, ... nodi ... musculis ani¬ malis. nodis fibras intelligendas esse, ad cap» praecedens annotavi. Radicis cum ore animalium compara- ADNO TATIO NES. 65 tio saepius ab Aristotele instituta est, e. g. de anim. lib. ,11 cap. 1 r ai di' tco arofiari uvukoyov • radices vero ori similes sunt. De juv. et senect. cap. 1: avaloyov ydg iiaiv al roig cpvxoig xal to xaXovfievov arofxa xoTg Xfhoig, i. e. similis enim sunt plantarum radices ei, quod dicitur animalium os. Corticis cum cute, fibra¬ rum cum musculis comparationem nec apud Aristotelem nec apud Theophrastum reperio. p. 14 l. 9. Dividuntur ... per partes con¬ similes et ... dissimiles. — Sic etiam Arist. hist. anim. lih. I cap. 1; et Theophr. hist. pl. lib. I cap. I §. 12. p. 14 l. 10. LiUtum uno modo per terram tantum, et alio modo per aquam.'—A. e yel in ipsius luti particulas, vel in partes lutum constituentes, et terram et aquam. Idem utriusque in partes vel similares vel dissimilares divisionis exemplum apud Aristotelem, ni egre¬ gie fallor, legisse memini, sed ubinam nescio. p. 14 l. 15. Sed in his ... est compositio. ■—Elapsa videntur nonnulla, sic fere restituenda: est com¬ positio tantum ex partibus similibus, ex humore, carne, fibris e. s. p. Quibuscum sequentia, ex Theophr. cap. lOiet 11 anticipata, de fructuum seminumque ex dissimi¬ libus partibus compositione, optime cohaerent. . , p. 14 l. 21. Summa quidem sermonis est etc. — Theophr. 1. c. cap. 1 §. 10: oXcog Si noXvxQvv to q)v- Tuv.y.al 7ioty.ilov, xal ypXtnQV tiniiv xaS^oXov’ i. e. in to¬ tum planta res varia, est atque multiplex, inque uni¬ versum de ea referre difficile. Quae sequitur apud no¬ strum praecipuarum difficultatum enumeratio, quasi index est in Theophr. hist. piant, librum primum. ; . p. 14 l. 23. Essentiam ejus^.et color em, et tempus durabilitatis ejus et impressiones, quae ei'eveniunt. — Nimis inepta sunt, quam quae Nicolao imputare liceat. Alfredum autumo accusativos colo¬ rem^ tempus, impressiones perperam posuisse pro geniti¬ vis colorum etc. p. 14 l. 25. Non habent plantae mores ani¬ mae, nec effectum aequalem effectui anima- 5 66 ADNOTATIONES, lis. — Theophr. 1. c. cap. ] § 1 : yap xal nQu^ng om i^ovaiv SantQ Tot i. e. moribus enim et actionibus.^ uti animalia.^ non utuntur. Quam ob rem, Theophrasto auctore, consentieuteque, ut vitietur, Nicolao, facilius est de animalibus quam de plantis disputare. p. 14 l. 26. Si proportionaverimus etc. — Etsi non dixerit auctor, profecto tamen in animo habuit dicere: si susciperemus eam de plantarum partibus disputationem.^ quam ne Theophrastus quidem ad finem perducere valuit.^ etc. p. 15 l. 3. Pars rei est de suo genere... a sua dispo sitione recederit. — Theophr. 1. c. cap. 1 §2: To fiv ovv figog, an Ix iSiag (fvatwq or, atl' doxit Sia(xiviiv, ^ anXiog, ^ orav yivtjrai, xad-dmQ ip roig^cboigra vareQOv Yevijaof-ieva’ nXrjv tl' zi dta voaov Qag^nriQ(aaiv anolidXXiTaf i. e. Pars igitur.^ quippe quae .mae ipsius naturae est.^ perpetuo durare videtur^ aut omnino.^ aut postquam nata est, ut in animalibus ea, quae deinceps nascuntur; nisi quid morbo vel senecta vel mutilatione amittitur. Vix opus est, ut addam, speciem ab Alfredo pro parte speciali dictam esse; nisi forsitan accu-* sativum adverbialem Arabicum pro nominativo habuerit. Tunc enim vertendum fuisset: in sua dispositione specifica. p. 15 l. 6. Et flores ... quaedam vero non. sio, — i. e. si bene intellexi: quarundam plantarum flores fructus folia perennant, quarundam anmia sunt. Quis vero unquam flores ultra annum durare vidit? _ Longe aliter Theophr. 1. c. sic pergens: zaiv d’ iv roTg q)VTotg Xvia xoiuvz larlv, diuT inhetov e/iiv zrjv ovaiav, olov dv&og, /Sqvov, (fvXXov, xagnog' i. e. jit in plantis quaedam sunA ejusmodi, ut annua solummodo duratione fruantur, velut flos, iulus, folium, fructus. Quibus de causis vi¬ tia esse puto, idque eo libentius, quia, quae sequuntur — p. 15 l. 8. Nec r emanent .... pr opter cau¬ sam, — omni sensu carere videntur. Quodsi vero in tantis tenebris aUquid divinare fas est, totum locum apud Nicolaum sic fere audivisse putarem: Quaedam plantarum partes qmni armo decidunt, ut flores, fructus et folia i quae>^ AD NOTA TIONES. 67 dam non^ etsi non remanent^ ut cortex et corpus UludJibroso-retic^llatum sub fronde palmarum (Arabice Uf)^ cadens flatu austri fervidi (Arabice raie), abjiciente illud propter cauma. Quid enim hoc loco cum cortice aptius conjungi posset corpore UIo palma¬ rum reticulato, diu quidem remanente, sensim sensimque vero defluente? Haie^ quod medio aevo vix non re pronuncias- sent, est motus vaporis meridtani in desertis^ Kam. apud Freytagium. Cauma denique apud ejusdem'aevi me¬ dicos Latinos haud raro legisse memini. Quae tamen si mi¬ nus placent, parum curo. p, 15 l. 10. Et non est istud in plantis. — Indicare haec verba videntur, priora aut de natura partium in universo, aut de animalibus dicta esse. Unde colligo, quaedam excidisse. Ceterum haec ipsa, et quae sequuntur usque ad vel extra in alio, a Theophrasto aliena sunt. p. 15 7. 13. Et jam certum est .... non esse partes ejus. — Theophr. 1. c. 1. c.: mait, d ^iv xiq xaiha Dtjaot ro '%t nkrj&oq aoQiaxov aarai, xal ovdi- noT£ ovdiv zb avzb zwv (xoqIwv' d d* av Gizaibi wvziXtia yivtzai xai qiaivtzat, zavza fir\ dvtli fisQr]' i. e. Quam ob rem si quis partes haec esse statuat, et multitudo earum innumera erit, et nulla unquam pars eadem; sin autem non partes esse, continget, quibus perfectae redduntup atque apparent, ea non esse partes. Quibus apparet, vocem animal a nostro vel auctore vel interprete perperam esse additam. 15 l. 17. Sed folia ... sunt partes ejus. — Sic, quae Theophrastus in suspenso reliquerat, a nostro ita, ut res postulabat, deciduntor. p. 15 l. 19. Quoniam cornua ... casui fo¬ liorum. — Theophr. 1. c. §. 3: ndkXa Si (Cidelaa' ^ rgiTov TW p^ onolwg. zovrcov Se tj (j.ev dvofxoiozrjg bgii^ezai axrjfxari, xgw^axi^ tivxvotijti, /uavoTi^Ti, TgayvtTiri, Xeioxrixi xal xoTg uXXoig nd&eaiv' exi Se oaai Siaepogal twv ;fDXwv. ^ di uviaox-tjg inegoyfi xal eXXeiipei xaxd nXtj&og ^ fxeye&og- wg S elneiv xvnip^ xdxeTxa navxa xct& vnegoyrjV xal eXXet- ipty’ xo ydg fj.uXXov xal rjxxov vnegoyr] xal eXXeiiptg. xb S& fxrj bfxoicog xfj &eaei Statpegei, x. x. X. i. e. Partium vero differentiae., ut verbo dicam., tribus fere consistuntz vel quod alias habeantalias non., velut folia et fru¬ ctum; ^vel quod nec similes nec aequales; vel tertio quod non similiter. Harum dissimilitudo quidem ver- 70 adnotationes. satur in figura^ colore^ spissitate^ raritate^ asperitate^ laevitate^ reliquistjue affe^etionibus; tum quibuscun¬ que saporum differentiis. Inaequalitas autem [versa- ■ tur] in excessu (stque defectu secundum multitudinem et magnitudinem. Brevi^ illa etiam omnia excessu defecture [dififerunt]; nam plus illud minusque exces¬ sus [est] defectusque. Quod denique non similiter^ id | situ differt e. s. p. Eadem Nicolaus procul dubio aut | dixit aut dicere voluit, licet plura,' quae iu Alfredi versione legantur, minime congruant. Jam vero de singulis videamus. p. 16 l, 9. Est planta., quae habet partes siccas. — Jamque haeremus. Dicendum fuisset secundam Theophrastum: quae habet partes alias., alias non. La¬ tina verba ita immutare nefas foret, ea Arabice vertere et pro hujus linguae ratione emendare, temerarium; quippe cui tanta verborum copia est, ut siccum esse verbis novem ra¬ dicitus diversis exprimere liceat. Indicasse igitur vitium ir¬ reparabile sufficiat. p. 16 l. 10. Partes terminatas nec sim. nec aeq. — Dictum puto pro; quibus convenit nec similes esse nec aequales. p. 16 /. 11. Quaedam habent partes simi¬ les ad invicem. — Supplendum est, ut sequentia docent,; nec aequales. p. 16 /. 12. Non est locus ejus in situi — i. e. quarundam locus non definitus est, vel, ut cum Theo¬ phrasto loquar, quaedam partes non similiter habent. Itaque congruere videntur utriusque et nostri et Theophrasti divisiones, siquidem primum membrum apud nostrum cor¬ ruptum esse concedas. Alterius enim membri subdivisio mera est amplificatio. p. 16 l. 13. Cognita est^ et figurae etc. — In aprico est, interpretem dicere voluisse, figurae, coloris e. s. p. differentias satis esse notas. Quum autem lingua Ara¬ bica tempus praesens a praeterito certis formis grammaticis haud distinguat, vertendum potius fuisse arbitror cognosci¬ tur et figura et colore etc. Sic enim Theophrastus 1. c. AD NOTA T10 NES. 71 p. 16 l. 14. Asperitatis. — TQu^ixtiti Theophr. Quam lectionem pro vulgari naylxriti Moldenhawer ex cod. ms. Havniensi recepit. p. 16 /. 15. Et omnia. —; Vertendum fuisset et omnibus. Fontem erroris Graeca constructio apud Theophr. I. c. ostendit. p. 16 l. 15. In diversitatibus \saporum\. — x&v yrvkdiv, addit Theophr. 1. c.;_ noster neglexit. p. 16 l. 16. Inaequalitate. — Secundum Theo¬ phrastum dicere oportebat: inaequalitas vero [cognosci¬ tur] e. s. p. p. 16 l. 17. Et quaedam non erit unius¬ modi., sed habebit diversitates multas. Theophr. 1. c. to bi ofioi(og rfi &lati diatpigti, quod de¬ nique non similiter^ id situ differt. Itaque pro ejus¬ modi dicendum fuisset ejusdem situs. Ad' quas sitas difiFe- rentias illustrandas Nicolaus cap. seq. plura profert exempla a Theophrasto mutuata. p. 16 l. 20. Cap. XI. — Alb. tract. II cap. IV: de corporalium et principalium partium plantae di¬ versitate. p. 16 l. 20. ,Et plantarum quaedam produ¬ cunt fructum .... et quarundam fructus in medio earum .— Theophr. 1. c. §. 7: %h bi [.iri of^oiwg xfl &tati biaq)tQH. “kiyo) be olov to xovg xaQnovg t« fiav enuvo), TK d’ vtioxuto) rwv q)vXXo}v ayiiv, xal avrwv t(ov bivbQtov za i'§ axQov, za bs ex zcbv nXaytcov, evia bi xal ex zov GzeXeyovg, otov ^ Alyviizia avxd[.iivog. xal oaa bij xal VTib yijg (f eQei xagnov, otov ze dgdyibva xal zb ev Alyv- 7iz(o xaXovfeevov oviyyov' i. e. Q,uod denique non simili¬ ter, id situ differt. Dico vero [situ differre], cum exem¬ pli gratia fructum aliae supra, aliae infra folia fe¬ runt, ipsarumque arborum quaedam cacumine, quae¬ dam lateribus, nonnullae etiam ex caudice, ut morus Aegyptiaca. Sunt etiam, quae sub terra fructtzm fe¬ runt, ut arachidna et quae in Aegypto vignon vocatur. p. 16 l. 23. Arbores Aegyptiae, quae di¬ cuntur vargariaton. — Litera v praefixa verbis est 72 AUNOTAIIONES. copula Arabica; vargariaton igitur esse [iotest et arga- riaton^ vox haud absimilis arachidnae Theophrasti 1. c. Quum tamen Theophrastus Aegyptum non hujus, sed vigni patriam dicat, nec non plantae cujusdam nomen antecessisse oporteat, ad quam copula respiciat, totum locum corruptum, et hunc in modum restituendum esse hariolor: arbore» Aegyptiae^ quae dicuntur vigmim, et arachidna. Quae vero sint hae plantae, quas Nicolaus arbores dicit, quarum tamen Theophrastus alteram, vignum^ hist. piant, lib. I cap. 6 §. 9 tuberibus sociat, alteram, arachidnam^ ibid. §. 12 foliis carere "docet, neque ipse scio, neque ullum huc¬ usque probabili quadam conjectura assecutum esse contendo. Id tantum hac occasione adnotare liceat, Theophrasti to h ^lyvnxio xaXovfxtvov ovixov, lib. I cap. 6 §. 11, Pliniique oetum^ lib. XXI cap. 15 sect. 52, quod quibusdam a vigm non differre visum est, optime respondere Coptico ow«d, quod secundum Pe 3 nronii lexicon est olus^ et proprie intubum vel endivia. Quibuscum confer Plinium 1. c.: in Aegypto proxima [post colocasiam] auctoritas cichorio est, quam diximus intubum erraticum. p. 17 l. 1. Et quarundam folia .... earum., quae habent folia. — His respondere videtur Theophr. lib. I cap. 1 §. 8, licet non paucis recedat. Nodi hoc loco non, ut supra cap. 8 fibras significare, sed sensu vulgari dicti videntur, ut Theophr. olpi. Folia aequalia oi ad in¬ vicem similia pro oppositis habeo; eodemque modo et ra. mos aequales esse oppositos, verba Theophrasti parallela docent: di iXdxtjq [oi xlwvtg] ymx dWrikovg ixaxlQod-tv' abietis vero [surculi] utrinque sibi oppositi sunt. p. 17 l. 4. Et sunt partes^ quas nomina¬ bimus.^ omnium plantarum^ et sunt crescen¬ tes et addentes. ■— Eadem apud Theoph. 1. c. §. 9 longe aliter: 'ioxi di Tiquixa /.liv {xd piQr^ xul ixiyioxa xal xoivd xwv TtXsiaxcov zdda' sunt atitem partes primae et maximae et plurimum communes hae. Sed pone, ul¬ tima verba Arabica haec fuisse: tum pariter aut et sunt crescentes et sunt addentes., aut eae- ADNOTATIONES. 73 ^ue maximae primaeque verti possent. Reliqua autem a Theophrasti verbis vix dijBFernnt. p. 17 /. 6* Radix et virgae et stipites et rami. — Theophr. 1. c. xavlog, axQipmv^ xXuSog, radix caulis ramus ^ surculus. Nicolaus ab hac par¬ tiam enumeratione non solum ordine, sed etiam definitioni¬ bus longe recedit, ita tamen ut omnia, dum ad palmas, prin¬ cipes Syriae arhores referas, naturae optime conveniant. p. 17 l. 7. Et ista assimilantur membris animalium^ quae continent omnia membra. Theophr. 1. c. dg u SitkoiT uv ztg atantg dg pigri, xa&dneg Itu tmv ^w(av‘ exaarov re yug uvopoiov, xal i§ dndvrwv re rovroiv rd oXa’ i. e. In quae tanquam in partes divi¬ dere licet, ut in animalibus; unaquaeque enim (harum partium est) dissimilis, et ex omnibus kisce totae (plan¬ tae consistunt). Quibus comparatis dubito, _^utrum verba no¬ stri ultima quae continent omnia membra ad animalia, eaque perfecta, spectent, an quaedam elapsa sint, hunc fere ad modum restituenda: et constituunt eas plantas, quae cont. omn. membra. p. 17 l. 8. Radix plantae mediatrix est inter plantam et cibum. — Theophr. 1. c. eari be giQa pev, bl ov ^ rgoq)ri endyerai' xavXog be, eig o q)ige- rai‘ i. e. est vero radix id, quo alimentum adducitur; caulis id, ad quod ferUir. p. 17 l. 9. Et. ideo vocant eam Graeci Qic. — Veteris cujusdam philosophi placitam esse videtur, cujus tamen neque Theophrastus neque Aristoteles mentionem fe¬ cerunt. Elementa ab Empedocle- vers. 55 aliisque a Karste- nio ad hunc versum laudatis gi^dqiara ndvrcov nuncupari, vix hujus loci foret, nisi doceret, metaphoram, qua pro causa radix ponatur, a Graecae linguae ingenio non abhorrere. Arabes pro causae notione decem facile verbis penitus diver¬ sis utuntur, quorum primitus alia adminiculum, alia medium, alia vinculum, alia tractum, alia efficiens, alia necessitatem, alia affinitatem, alia matrem, nec ulla, ut saltem videtur, ra¬ dicem proprie significat. 74 ADNOTAriONES. p, 17 l, 11. Stip&s planta& est^ quae sola nascitur a terra, et est sicut statura erectionis. — Arabismus est haud infrequens pro sim* plici: et est erecta. — Theophr. I. c. KavXov 81 X/yw to vni^ yijg nsqtvxog vcp tv' tovto yap xoivoraxov hf-iolwg Intr Taloig xal o Inl xcov divSgcov xaXiixai axiXtyog' i. e. Caulem vero dico, quod supra terram simplex enascitur; hoc quidem maxime commune pariter et annuis et perennibus, in arboribus vocatur stipes. Num fortasse ex nostro libro elapsa sint: et est in arbori¬ bus sicut status erectionis? Sed herbas Nicolaus neglexisse videtur. p. 17 l. 12. Surculi vero sunt, quae a ra¬ dice arboris pullulant. '— Theophr. 1. c. xXddov 8s [layce] to ^\(xaxri(ia xb ix rovxtov v(p av, olov paliaxa TO anixaiov' i. e. Surculos vero [dico], quod simplex germinat ex illis [ramis], idque plerumque annotinum. Hic igitur noster maxime a Theophrasto dissentit, facileque apparet, illius surculos seu, ut antea dicebantur, virgas aliud quid esse ac hujuS xX«dou?. Sunt autem, ni fallor egre¬ gie, surculi a radice palmae pullulantes, foliis pinnatis co¬ ronati, quorum petioli antiquitus pro ramis habebantur, e. g. ab ipso Theophrasto, qui lib. I cap. 14 §. 2 palmam dicit axQo^Xaoxov, i. e. cacumine ramosam. -Ideoque Nicolaus jure addere poterat: sed rami sunt, qui nascuntur su¬ pra surculos, pro illis Theophrasti: u.xgip.ovag 81 [Xeyco] Tovg ano rovxov [toi; xavXov\ axi^opivovg, i. e. ramos vero [dico], qui ab hoc [caule] sese effundunt. p. 17 l. 14. Et non inveniuntur in omni¬ bus plantis — Theophr. 1. prius citato §. 10: o 8s xavXbg, cSaneg aigijxai, xoiv6xegog‘ axtt 8i ov nuvxa ovSs rovxov, olov tvia xwv nowbcov’ xa d’ exa /Ufr, ovx atl 8f, aXXl inixiiov, xal oaa XQOVKvxtga xuig gi^aig. bXcog 8i no- Xv^ow xb cpvxbv xal noixtXov, xal x.^’Xanbv ilntXv xa&oXop» Gf]p.itov 8e xb (j.'>]8iv elvai xoivbv Xa^tiv, o naaiv vnagyu, xa&a- 7i(Q xotg ^(jioig axofia xal xoiXla. xa 8e avaXoyia xavxa, xa8 aXXov XQonov. ovxe yag gl^av ndvx ovxa xavXbv, ovti axgefiova, ovxe xXd8ov, ovxe cpvXXov, ovxe av&og, ovxe xagnbvr ADNOTATIONES. 75 ovT av q:loiQV ^ firirgav ^ ivag ij (pXi^ag^ olov [tvxtjg, vSvoV ev TOVTOig de ^ ovata xai iv roTg roiovroig’ aWa (xakiaxa ravTa vnagyeii xa&uneg tign^xai, roig dhdgoig x. r. X. i. e. Caulis vero, ut dictum est, communior; sed ne hunc qtiidem omnes habent, velut herbacearum quaedam, Aliae habent quidem., at. non perennem , sed annoti¬ num, ea scilicet, quibus-radix diuturnior. Omnino autem multiplex est planta et varia, et in universum de ea referre difficile. Argumento autem est, ut nil commune ponere liceat, quod omnibus insit, sicut ani¬ malibus os et venter; sed alia sunt proportione eadem, alia alia modo. Neque enim radicem omnes habent, neque caulem, neque ramum, neque surculum, neque folium, neque florem, neque fructum; neque rursus corticem, vel tnatricem, vel fibras, vel venas, velut fungus et tuber; attamen in his et talibus [plantarum cernitur] natura. Sed maxime, ut dictum est, haec arboribus insunt etc. Nicolaus, omissis verbis caulis vero communior, de ramis praedicare videtur, quae Theo¬ phrastus de caule, ne dicam de aliis sive omissis sive per¬ turbatis. p, 17 l, 18. Cortices .... nascuntur ab hu¬ more, — Theophr. 1. c. cap. 2 §. 1: aXXa ^£, l'i Sv xavxtt, (pXoiog, [xrixga, %vXa, oaa 8ri (i'^rQav' ndvxa 8h bfioioptgij’ xal xa xovxcov 8i axi ngoxaga xa\ a"^ cov xavxa, vygov, 'ig, (pla-ip, adg^' agypi yug avxat' nXrjV al' xig Xayoc xug xdiv Gxoi/fiaav 8vvuf,iaig.‘ avxai 8a xoival ndvxcov. i. e. Aliae vero [partes sunt], ex quibus hae, cortex, ma¬ trix, lignum, quae quidem habent matricem', omnes vero similares. Et his quoque sunt priores, et ex quibus hae, humor, vena, fibra, caro; haec enim principia', nisi quis elementorum vires ajferat, quae cunctis communes sunt, p, 17 l, 19. Quidam vocant .... et quidam cor, ■. — Theophr. 1. c. §. 6: xaXovaL 8a jivag xovxo (ir\XQav\ xagdiav, ol 8a ;xvaX6v' i. e. Vocant autem qui¬ dam hoc [matricem] cor, alii medullam. Quid vero me¬ dullae cum visceribus commutandae occasionem dede:^it, ignoro. 76 ADNOTATIONES. nisi forte interpres aut legerit. pro j-*" aut pro p. 17 l. 21. JEt nodi et venae et caro to¬ tius plantae ex quatuor sunt elementis, — Nodos hic iterum, ut cap. 8, fibras seu Theophrasti twj esse, perspicuum est. Sententia igitur est: partes simila- res aliis partibus non componuntur^ nisi elementa dis¬ cas cunctis communia. Theophrasti locum parallelum cap, 2 §. 1 paulo supra transcripsi. p. 17 l. 22. Multotiens inveniuntur par- tes^ quae aptae sunt ad gener andum etc. — Theophr. 1. c.: aWa 8e taxh &aTiiQ inertia plgrj rd ngog triv xagnoroxiaVf olov (pvXXov, ilvd^og, (xla/pg’ tovto d^iariv, ^ avvriQxrixai ngbg rb cpvxbv xb (pvXXov xai o xagnog’ hi 8e e7u§, ^Qvov^ oig vndg/ji, y.ai ini ndai anigixa xb xov xagnov" xagnbg 8'iaxl xb avyy.ttfj.evov antgfia fxtxd xov nt- gixugniov' i. e. Aliae jjero sunt quasi ' annuae partes frtictificationi dicatae.^ velut foliumflospediculus\^ id est^ quo annectitur ad plantam folium fructusque. Tum vero capreolus.^ iulus^ quibus quidem is est, et ante omnia semen fructus; fructus autem est compo¬ situm semen cum pericarpio. Itaque nostri parvae vir¬ gae, quae sunt flores praeter plantam,, respondent Theophrasti 5 folium et fructum ad plantam annectentibus. Fortasse interpres pro c_.XAAjf prodiit ex planta, legit praeter plantam. Postrema capitis verba cum Graecis satis conve¬ nirent, si legere liceret et rami et fructus. Tunc enim rami iox&sA capreoli, et verbum nascuntur ^xo fiunt, consistunt dictum esset. p. 17 l. 27. Cap. XTI. — Alb. tract. II cap. V: in quas species dividatur genus plantae , et propter quam causam. Totum caput, paucissimis omissis, fere ad verbum reddit Theophr. hist. pl. lib. I cap. 3 §. 1—4; nec minus Graeca illustrat, quam haec illustrantur ab illo. AD NOTA TIONES. 77 p. 17 l. 27. Quaedam inter arhore» et her-- bas^ nominantur que illae ambrachion. — Re¬ liqua plantarum genera, arbores, olera, herbae, nominibus suis tantummodo indicantur; haec sola jam ante sequentem definitionem paucis describitur. Unde colligo, ambrachion vocem non Arabicam, sed ipsius Nicolai Graecam esse, ab Arabe receptam. Nec ullam radicem Arabicam, cui accedat, invenio; similitudo contra cum Graeco (pQvyuyov haud exigua est. Loco Graecae literae qp Arahes saepius ponunt ■>? b; loco literae y, aut g, aut ^ ch; ita ut brackion, neglecta syllaba prima, et cpgvyavov iisflem ambO literis con¬ sonantibus sint composita. Syllabam am vero Arabes pluri¬ bus vocibus peregrinis euphoniae causa anteposuisse viden¬ tur, e. g. C>^^j^\.^ an%erut., i. e. sarcocolla, seu amberberis i. q. herberis i. e. quod et nobis berberis audit. Accedit, quod tertium plan¬ tarum genus, Ddfivog, Arabicis literis scriptum, haud raro apud Avicennam occurrit. Fortasse igitur Arabs noster utriusque generis, et tov (pgvyuvov et rov d-d^vov no¬ mina Graeca servavit. p. 18 7. 5. Sed planta^ quae est inter ar- bor-es et herbas minutas etc. —• Locus Theophrasti parallelus, in omnibus editionibus, novissima haud excepta, mancus, in codice Urbinate, cujus comparationem Schneider - vol. V edit. Theophr. publici juris fecit, sic legitur: q>Qvya- vov di To ano noXvaxiXt/jg zai noXvzXadov, oiov xal ydfA^Qrj xal nryyavov. 9df.ivog de to ano Qi^Tjg noXvxXadoy, ofov fidrog xal naXtovQog' i. e. Frutex vero esty qui a radice stipites ramosque multos profert velut gam- bre et ruta. Sujfrutex vero^ qui a radice ramos multos profert^ velut rubus et poliurus. Schneider, tariquam genuina quidem haec verba admittens, aliter, tamen eadem disponenda censet; loco tov efqvydvov legit Ddfxyog, et vice versa, nec non loco tov oTov xal ydfi/Sgr] xal niiya- vog legit oiov ^dvog xal naXiovgog, et vice versa. Arabs noster non solum editionum lacunam iisdem verbis ac cod. 78 AD NOTA r IONES. Urbinas explet, sed etiam alteram Schneideri conjecturam approbat, alteram vero reprobat. Procul dubio enim legit; qiQvyavov Se xb ano noXvxXaSov, oTov naXiovqoq zoi ^drog. d-dfxvog df' xb dnb Qi^rjg xal noXvaxlXe/eg xui noXv- xXaSov, oiov nriyavov xai x^df.ipr]. Sic enim, xQUf^pijy le. gendum esse pro yd^/SQi], verba Latina ut ruta et caulis docent (Schneider l. c. yofivfj, origani synonymon Hesychia- num proposuerat absque ulla verisimilitudine). p. 18 l.l. Ut id., quod dicitur magnus can¬ nae et rubus. — Quaeritur tresne an duae plantarum species sint? Theophrastus duarum tantum meminit, olovjdr xog xal TcaXiovQog, quarum illa rubus., ita ut haec sub voce magnus vel cannae vel sub utraque simul latere videa¬ tur. Paliurus vulgaris^ quum in terris Arabum vix oc¬ currat, ab hujus gentis scriptoribus confundi solet cum Pa. liuro Spina Christi quam vulgo sidra vocant. Quod nomen ex vocibus magnus cannae nemo bercle ex¬ torquebit. Jam vero vetus Aviceunae interpres cannam dixit, quod Arabibus ^-^5 '"henna., nobis Lawsonia iner- | mis est. Arabice igitur magnus cannae audivisse potest 1 VAsn5f moganas el-"henna., i. e. Lawsoniae j similis. Quibus Arabicum Nicolai interpretem naXiovqov cir- ! cumscripsisse autumo. p. 18 l. 8. Sed olera sunt etc. — Theophr. 1. c. d^dfivog Si X. x. X. Idem xov &dfivov verbum, quum ad Arabes migratum sit j tamnosch^ hic sub olere la¬ tere persuasum habeo. Quod probe notandum, quum mox etiam Xd^avov Theophrasti eodem oleris nomine occurrat. Rectius autem Ddiivog verteretur suffrutex vel arbusculum, p. 18 l. 9. Sunt autem herbae^ quae non habent stipitem^ sed folia ex sua radice. — Paulo aliter Theophrastus 1. e. noa Si xb dnb (pvXXo* (poQOV nQoibv daxiXexBg, ov b xavXbg antQixoepoQov. Herba vero , quae a radice foliosa primum absque stipite * est, cujus caulis fert semen. Quae naturae magis con¬ veniunt. ADNOTATIONES. 79 p. 18 /. 10. JEt quaedam omni anno nascun¬ tur et arescunt. — Hanc maximi momenti dififerentiam Nicolaus aut, _a Theophrasto neglectam supplevit, aut, quod credere malim, pleniori Theophrasti exemplare usus, quam hodie extat, ab eo recepit. p. 18 l. 11. IJt triticum et olera. — Theophr. 1. c. ofov To aXxoq xal xa Xd^ava. Hic igitur olus sensu vulgari hahes, non, ut antea atque postea saepius, pro st^- frutice usurpatum. p. 18 l. 14. Olus^ quod dicitur olus re¬ gium. — Furnariam Arabes vocant ha- gla el-malek.^ i. e. olus regis; quae, quum minime inter herbam olusque ambigat, ab hoc loco prorsus aliena videtur. Theophrastus 1. c. §. 2 ejusdem rei exemplum proponit /uceXa- malvam., quae Arabice proprio nomine, eoque diver¬ sissimo ab olere regis, vocatur chobdxa. Sed ipsa vox Graeca !xa7Myrj transiit in Arabicam malit- chia sive, ut alii scribunt, malukia (Freytaglex. Arab. sub voce et Seligmann ad Abu - Mausur part, II pag. 88); iisdemque elementis scribitur mulukijja., regius sive ad reges pertinens. Cujus vocis am¬ biguitate deceptus interpres Latinus furnariam pro malva po¬ suisse videtur. p. 18 /. 15. Aeelga. — Theophr. 1. c. est x^vxXov, beta. Haec Arabice dicitur , selg., unde Hispani, teste Casirio tom. I pag. 333 fecerunt acelga. p. 18 l. 16. In figura granorum plantae. — Inter verba, quae grana plantarum significant, estO^-i^^ '^kabbat^ cui quoad literas admodum similia sunt chabt^ res humilis et abjecta, et humilitas. Fac autem, Alfredum pro legisse oVas^, facileque perspicies, vertendum fuisse: in figura humilitatis plan¬ tae^ sensumque esse, quasdam nasci huimles et herbaceas, 80 ADNOTATtONES. quae postea fierent arbores. Arabismum huic simillimum su¬ pra offendimus, staturam erentionis pro adjectivo erecto, p. 18 l. 17. Vovet et fingekest {id esipen~ taphyllon\ et planta,^ quae dicitur bacca ca¬ prarum. — Apud Theophr. 1. c. pro his tribus quatuor reperiuutur plantae, ayvog, vitex., naXiovgoq, paliurus^ xa- rbg, hedera, et paulo post tj HguxXecazixfj xagva, nux He- racliotica i, e. avellana. Paliurum jam supra vidimus nostro cannam esse, quam hic desideramus; fingekest,, viticem esse, omnes consentiunt, nomenque Per¬ sicum esse testantur, cujus sensus sit pentaphyllon, quod et glossator quidam hic adnotasse videtur. Vovet quid esse possit, non video, praeter seu fufel., i. e. nux arecae catechu, quae alio nomine dicitur bonduq hindi, i. e. avellana Indica. Itaque hariolor, inter¬ pretem Arabicum Latinum bobel scripsisse, hinc de¬ nique librariorum incuria factum esse vovet. Vix enim ul¬ lae literae sibi similiores in saeculi XII libris mss. reperiun- tur quam b et v. Superest bacca caprarum, quam reli-. quis expeditis, hederam esse vix dubitaveris. Hanc vero Arabes aut, Graeco nomine recepto, qissus, aut proprio adhibito, baqla el-barida, i. e. olus frigidum, dicere solent; quod nisi degeneraverit paula- tim in baccam caprarum, hujus originem ignoro. Namque '^hab el-%alem, quod baccam caprae verterq liceret, est cyperus esculentus, a loco, quem exponere co¬ namur, prorsus alienus. p. 19 l. 4. Cap. XIII. — Alb. tract. II cap. VI: de diversitatibus plantarum ^x cultu praecipue pro¬ venientibus. p. 19 l. 4. Plantarum quaedam etc. — Haec- usque ad verba et diversitas plantarum, excerpta sunt ex Theophr. hist. pl. lib. I cap. 3 §. 5 et 6. ' p. 19 7. 5. Puto quoque. — sententiam, quam Nicolaus sibi arrogare videtur, Theophrastus et hic et alibi, lib. IH cap. 2 §. 2, Hipponi tribuit. Qua de causa. ADNOTA T10 NES. 81 aut putant pro puto legendum esse, aut Alfredum Hippo¬ nis nomine haud opinato deceptum esse arbitror. Etenim ^InnoiVi Hippo., Arabice procul dubio scribi poterat idemque verbum paulo aliter pronunciatum abanu^ est prima persona aoristi activi a verbo j abana^ putavit. Quae si revera sic se bab.erent, vertendum erat Hippo quo¬ que., sc. dixit. />.19 l. 8. • Q,uaedam faciunt florem^ et quaedam non. — Theophr. 1. c. a,vd-oq)6Qa xal avav&ij, -fiore praeditae floreque carentes. Quibus comparatis, vulgatam lectionem oleum rejicere, et cum Theophrasto florem scribere non haesitavi. p. 19 l. 10. Et diversitas plantarum. —- Abhinc usque ad verba non separatur ab ea Nicolaus Theophr. cap. 4 presse sequitur. , p, 19 l. 16. (luae nascuntur 'in mari Ru¬ bro Qic, — Theophr. 1. c. ra 8h xal iv avT-i] tji d-aXutrj] qivaa&at’ tu f^ev iXdrtca, xal iv rfi nuQ^ ^(uv, ,Ta §e TitQL TTiv "'EQvd-Quv i. 0 . Quusdam etiani in ipso ma/ri nasci\, alias minores^ easque in nostro.^ alias majo¬ res^ in Rubro. Multoque copiosior de iisdem Strabo, lib. XVI (tom. III pag. 383 edit, stereotyp. Tauchnitz.): xadl" oXv^y 8i Trjv rijg ^EQvd^Qug nagaXiav xutu ^vd-ov (pverai SlvdQu ofxoia doKfvj] xal iXaLa, xaiq [liv d^utdixioiv oXa vntqqiav^.qiyvb^Eva, xaig 8i uXoj/xf-WQiaiv ead-' oxa bXa xa- Xv7ix6(,i£va’ xal xavxa xijg VTteQxetpivrjg yrjg dSivbQOV ovai]g, wqxe iTttyivaad-ai xb naqddd^ov' i. e. ' In tota maris Ru¬ bri ora in profundo nascuntur arbqvcs^ lauro oleae¬ que similes^ quae.^ refluxibus totae in ponspectum po¬ sitae.^ affluxibus totae obteguntur \ quae., cum terra adjacens arboribus carea^ mirabilia dictu sunt. De algis coraiiiisque sermonem esse, vix est, quod moneam. p. 19 l. 19. Plantarum., quae nascuntur in locis siccis etc. — Theophr. 1. c., perinde ut anima¬ lium alia terrestria alia aquatUia, ita plautarum etiam quas- 6 82 ADNOlAriONES. dam terrestres quasdam aquatiles esse refert, ceteris loco¬ rum natalium differentiis hoc loco neglectis. Nicolaus et montium et planitierum -et desertorum plantas addit. p. 19 l. 21. Terra Aethiopum^ quae dici¬ tur Ziara. — Jourdain pag. 301, Alberti lectionem Zahdia praeferens, Aegyptum superiorem, seu Graecorum Thebaida, Arabum Said^ esse censet. Mihi neque lectio placet, neque interpretatio. Nicolaus enim de deserto loqui videtur; Said, etsi pluriis careat, Nili tamen irrigationibus humectatur. Porro terram minus cognitam, nigris homini¬ bus habitatam, indicare videtur; Said tunc temporis Romana erat provincia. Ziaram vero dictam puto pro Sahara^ maximo illo Africae mediae Libyaeve deserto, de quoAbul- feda in tabula Africae geographica ad urbem Segelmasah (secundum Reiskii versionem, in Bnesching’s Magazin tom. IV pag. 209): respicit haec urbs deserta Sahara, quae Occidentem dirimunt a terris Nigritarum [Aethiopum Nicolai], et ab occidente pariter atque meridie sunt inculta. j». 19 /. 25. Atharafa. — Tamarix est,, qu^ Arabes dicunt thurfa., et cum articulo el-tharfa seu ettharfa. Theopbr. l. c. tres memorat plantas aii(fU ^lag, quarum hanc solata Nicolaus recepit: (.tv^Qivrjv, ut vulgo legebatur, myrtum^ iriav, salicem^ et al¬ num. Jam vero Schneiderus tamaricem legen¬ dum proposuit, quam conjecturam et codex Theophrasti Ur¬ binas (edit. Schn6id. tom. V pag. 453) et jamnunc Nicolaus probant. ; p. 20 /. 2. Planta terrae affixa non se¬ paratur ab ea. Sic etiam Theophr. 1. c. ad demon¬ strandum, non ab re fuisse, quae de locis plantarum natalir bus prodidisset. ^ 1 ?. 203. Qu idam quoque loci meliores sunt quibusdam. Dehinc ad capitis usque finem Nicolaus laxius Theophrastum sequitur. p. 20 l. 8. Quaedam vero plantae sunt to* tae cortex^ ut medianus. — Ultimo verbo totus lo- ADNOTATIONES. ens a Theophrasto alienus obscuratur. Alberti et lectio et interpretatio, plantas quasdam per medium annum durare, et idcirco mediannes dici, nemini satisfaciet. Graeci interpre¬ tis q)Xoibg [leamvdov i cortex medianu» pro minore majo¬ rem difficultatem substituit, contradictionem in adjecto. To¬ lerabilior esset conjunctionis ut mutatio in et^ quo fieret, quasdam esse totas corticem et medianum seu medul¬ lam, ligno nullo interjecto. Probabilior tamen est lectio vul¬ garis, qua efficitur, medianum plantae alicujus nomen esse. Nullum autem novi magis et consonum et proposito aptum, quam (seu Plempio , malmdana. In cujus nominis scriptione medii aevi auctores mirifice vacillant, e. g. Simon Januensis voce cataputia: Arabice vero [di¬ citur] mundana^ ut apud Serapionem.; sed Avicenna meubetne vocat ^ et in Avicenna Arabico est meheu- bedhane. Omitto alios. Jam enim perspicuum est, in tanta scriptionis varietate Alfredi scriptionem nedum pessimam esse. Describunt autem Arabes hoc nomine lathyrin Dioscoridis, plantam caule fistuloso, quae nobis euphorbia lathyris. An vero eadem in Syria crescat, an Nicolaus aliam quan- dam euphorbiae speciem illius nomine salutaverit, ii videant, quibus ipsam Syriam adire contigerit. p. 20 /. 9. Quaedam hab ent nodo SyUt can¬ nae. — Theophr. cap. 5 §. 3: 6 ya(> zatap-og yova- Tcodrjg, arundo enim geniculata. Cave igitur, ne hanc cannam cum illa canna capitis praecedentis, quam Lawsoniam inermem seu ArdAiMm"henna esse demonstravi. p. 20 l. 10. Quaedam spinas^ ut ala% \et i. e. rhamnus\. — Theophr. 1. c. o de ^drog xal b na- liovQog dxavS^(I)8rji rubus vero et paliurus aculeatae sunt. Unde patet, nomen Arabicum non esse , el- as^ myrtum, sed potius ? bliq, rubum y quod vetus Avicennae interpres haleich., alii aliter seribnnt. - Idem con¬ firmat glossa et i. e. rhamnus; quo nomine veteris aevi scriptores lycium, medii rubum vocare solebant. Qua de causo reprobanda est lectio ala% et rhamnus; quasi duas essent species, rhammesf^e paliuro responderet, tametsi 84 ADNOTATIONES. paliurus nostro rhamni generi tam affinis est, ut Linnaeus utramque conjungeret. Accuratissimam rubi fruticosi sub rhamni nomine descriptionem videre licet apud Albertum lib. VI tract. I cap. 32. Si vero pro ala% scribere malles alak.^ non repugnarem. p. 20 /. 12. Morus silvestris. — Et hoc no¬ mine rubum fruticosum ob fructus similitudinem appellare so¬ lebant. Hic autem arborem esse apparet. Theophr. cap. 9 §. 1 in ejusdem rei exemplum proposuit qmv, punicam granatum. Sed an Nicolaus hunc locum imitatus sit, ne¬ scio, nec video, quomodo ex altero arboris nomine alterum profectura sit. Rectius, ni fallor cum Alberto, Alfredi mo¬ rum Hlvestrem si/comoro habere licebit, arborem Sy¬ riae celeberrimam, de qua Hasselquist pag. 537: umbram^ inquit, praebet egregiam arbor vaste ramosa et in la¬ tum extensa. p. 20 1. 13. Sunt, ex quibus prodeunt sur¬ culi, et ex aliis non. — Prorsus ita Theophr. cap. 6 §. 5: dai Sk xai at /xh naQU^XaGTixul tig zo uvo)..., at Si anaQa^laazoi, additis tamen utriusque exemplis a Ni¬ colao omissis. , p. 20 l. 15. Q,uaedam habent tantum unam radicem, ut squilla. — Theophr. contra §.8 duorum generum radices habere docet, alterum ipsum bulbum, alte¬ rum fibrillas. 20/. 16. Quia illa nascitur insolo ramo. — Quia, ut saepius apud Alfredum, pro enim\ solus ra- mUs pfo corpore quodam indiviso. Sic omnia congruunt. Si raro legis pro ramo, disturbautiir. 20/. 18. Quid sOl 'circulos elicit. — Theo¬ phrastus quoque paulo antea §. 7 squamarum seu tunicarum bulbi meminerat, causa earum non addita. Nicolaus, solis circulis in auxilium vocatis, ne quicquam ignorare videatur, egregium ignorantiae specimen praebet. p. 20 /. 19. Cap. XIV .—Alberti tract. II cap. 7: de diversitate fructuum pla7itarum ex succo et com¬ ponentibus et figuris veniente. ' ^ ADNOTATJONES. 85 /?. 20/. 19. Succorum.... centaurea. — Eadem paulo copiosiora habet Theophr. lib. I cap. 12 §. 1. Perperam autem, et recedens a Theophrasto, Nicolaus de %q\\% fructuum succis agere profitetur, quum tamen aeque ac. Theophrastus de omni succorum genere agat, pluraque repetat, de quibiis jam cap. 10 egit. p. 20 /. 20. Malorum granatorum. — Apud Theophr. non leguntur. Egerunt autem de vino rhoite Dioscor. lib. V cap. 34, Pallad. de re rust. lib. ly tit. IO cap. 10, Oribas. lib. V cap. 25, Paul. Aegin. lib. XYH cap. 15, Geopon. lib. X cap. 38, aliique Nicolao posteriores. p. 21 /. 1. Origani. — Cf. supra cap. 10, ubi de succo origanali. p. 21 /. 2. Fructuum quid.am .... ut mala granata, — Theophr.scap. 10 §.10, iisdem exemplis usus, praeterea longe aliter: ol (.itv (tmp xuqticov) ix aa^y.6g xal Ivhg.^ ol SLex odQxog fiovov, 'ot j5e xal ex deQfxa- rog ovyxtivzur xo vyQov dxoXov&eT xal xov.xoig. ix aaQ- xog fAfv xai \vog o xtov xoxxvpi^Xcov xal oixv(ov, ex vyqov di xal SeQpaxog b xcov avxa^lvtov xal xrjg qoag. i. e. Alii enim [fructuum] ex carne et fibra alii ex carne tan¬ tum^ alii etiam ex cute constant; humor vero hos etiam comitatur. Ex carne fibraque [constat] pruno¬ rum et cucumerum.^ ex humore vero et cute mori et punicae [fructus]. , 7 ?. 21 /. 5. 'Et quidam cor ticem...,y.et gra¬ num interius. — Theophr. 1. c. navxmv da, wg eiittiv,- xo pev 1 ^ 0 ). (pXoibg, xb d^evxbg xwv di xal nvQriv i. e. omnium autem fere pars exterior cortex., interior caro, quorundam etiam nucleus [est]. 21 /. 6. Et quidam, in quibu s \.. qui¬ dam vero non sic. — Theophr. 1. c. cap. 11 §. 1: xal xbiv (xav \x(av xaQTtdlv] tvd-iig xb aneQfxa '(^exd xo Tiegis- XOV, otov epoivtxog, xuqvov, dpvydalJ^g- nXeio) dk xovxojv xd efxnegte/ovxa, wg xd xov (poivixog.. xiav de f.iexa'§v ado‘§ xal Tivgrjv, tdaneg eXulag xal xoxxvpriXeag xal exegtav. i.’ e. Et. quibusdam [fructuum] statim semen sub tegmine, ut palmae, nuci, amygdalo; his vero insuper intus am- 86 ADNOTATIONES bientia^ ut quae sunt palmae. Quibusdam vero inter utrumque [et semen et tegmen] caro et putamen^ tit oli' vae\^ pruno ^ aliisque. Quo loco inde a Scaligero viri docti haeserunt. Plerique verba nktloi bi tovtmv fructus ante dictos respicere voluere; Schneiderus tovrcp scripsit, et de tegmine dictum putavit; mihi tovtmv nulla emendatione egere, et de tegmine et de semine simul intelligcndum videtur. Ta ipniQu/ovra sunt mihi Ta (.dv to aniq^a niQilxovra, xb. de T^ ntQiiypvxi Ive/pfxeva, semen ambientia^ tegmine vero tecta; itaque dactylus quasi transitum facere dicitur ab his fructibus, quibus statim sub tegmine semen, ad illos, quibus adhuc et caro et nuclei putamen est inter utrumque. Noster vero utrum auctor, nescio, an interpres, Theophr^ti senten¬ tiam adeo mutilavit, ut non videam, quo pacto Bodaeus a Stapel contendat, eum recte hujus loci sensum, mentemque magistri exposuisse. Accedit, quod fitTa xov neqiiyov le¬ gisse videtur; vertit enim cum cooperculo,, nec ut sana lectio postnlasset, sub cooperculo. p. 21 l. 8. Sed fructus comestibiles.... quaedam vero non. — Verba Aristotelica esse puto, licet frustra quaesiverim. Loco vero praepostero inserta esse nemo non videt. p. 21 l. 12. Fructuum iterum quidam, sunt in siliquis^ ut grana. — Theophr. L c. §. 1 et2: tvia bk xal Iv AoySw, Ta b^ ev vfravi, to, d’ iv ayyeico, Ta be xal yvfivo- aneqixa TeXeiMg, Iv ;iev ov (j.6vov ra inereia, xa&uTieq tu yJbqOTia xal ixeqa 'nXeiM tmv ayqmv, alXa xal tmv bavbqav avia, X. t. X. i. e. Quaedam vero (semina) in siliqua^ alia in cuticula^ alia in capsula^ alia vero perfecte rmda sunt. In siliqua autem non solum annua.^ velut legumina aliaque plura arvensium, sed etiam arbo¬ rum quaedam etc. — Hinc grana esse legumina patet. Arabice fuisse puto qathani., quo nomine Ibn el- Vam apud Casirjum vol. 1 pag. 332 et 333 legumina a fru¬ mentis aliisque distinguit, secundum lexicographos vero alii alia quoque semina sic appellant, sicut etiam Alfredus gra^ na alias aliarum plantarum semina dicit. AD 1^0 TATIO NES. 87 p.211.12. Quzdam in 00 pertura sictd tela, nt triticum. — Theophr.i. c. Iv vf.ilvi <5’ avia %mv Ina-. T£tW, &anaQ 0 nvpdg xal rj rJyxQog', in cuticula vero quaedam anrmarum, 'velut triticum et panicum. p. 21 l. 13. Quidam in carne, ut dactyli etc. — Theophr. cap 11 §. 3: rwv Si SivSgoiv ovSiv yvfivo- antQ^ov, aX7l ^ auq^i 7iaQta/J)(xavov ?) Sigf^aaiv ra piv [neQia/pvai aaQXMZixoig, wanaQ ra Tov (foivixog, ia ^fj SaQfiariy.otg [vulgo ona^puTixoig], aianag fj ^dXavog xal %b Ev^oixbv, rd Si ‘^vXwSaaiv, (mnag r\ dpvySakrj xal ro xaQvov' ovSiv Si ivayyaioanaQf^axov, ii prj rig rbv xiovov dy- yaZov d^i,Gai, Sta xo /laQtl^aa&ai xwv xaQnaiv. i. e.: Arbo¬ rum vero nulla semen nudum fert, sed vel carnibus circundatum vel coriis [vel lignis]: alia enim [cooper¬ culis carnosis, ut ea palmae, alia] coriaceis [vulgo semi-^ nalibus\, ut glans et castanea, alia ligneis, ut amy¬ gdala et juglans; nullum vero vasculo inchisum, nisi quis strobilum vasculum esse statuat, ob fructuum ab invicem diremtum. Quem locum quibus conjecturis alii vexaverint, transeo, propriisque insistam. Nonnulla excidisse, cum ex reliquis ipsius Theophrasti, tum ex Nicolai verbis Colligere licet. Qua;e vero uncis inclusa inserui, omnino suf¬ ficiunt, neque Scaligeri neque Schheideri 'tur¬ bulenta verborum translatione, neque xaXvfipaai neque xa~ Xnqieffi neque Xa7tv^totg, .qme eidem postea (tom. V pag. 8) placuerunt, opus est. Heinsium autem recte scripsisse SeQ- fiaxixQig pro GnaQpaxixoig (quo facto absurditas augeri Schneidero videbatur), si egeret teste, nostrum inveniret Ni¬ colaum. Cujus verba singula paulo obscuriora jam lustremus. p. 21/. 14. Belotae, belluth, sunt quer¬ cuum pandes, ut jam glossator quidam Amioia.yit', castanea autem Arabice vocatur , sc/iaib-bellutb, i. e. glans regia. Quam ob rem neque G. II lectio belotae et glan¬ des, neque Alberti interpretatio glans et castanea ad¬ mitti possunt. Theophrasti auctoritas non obstat: etenim Ni¬ colaum, scimus, inter plura exempla a Theophrasto propo- 88 ADNOTATIONES. sita plerumque unum quoddam eligere; Albertus contra iuj ventis apud Nicolaum exemplis singulis plura addere solet, atque etymologiarum cupidus, ut est, hoc loco, post memo¬ ratum castam^ castanede non meminisse non poterat. Forte igitur fortuna contigit, ut castanea, quae apud Nicolaum de¬ sideratur, cum apud Theophrastum tum etiam apudAlbertum legatur. p. 21 l. 14. Cafta, — Sic lego, quoniam geft^ peculiare est nomen testae, qua glans intra cupulam vestitur. Avicenna capite de belluth, tom. 1 pag. 148: \.AaA*3 i. e. Vekementioris austeritatis in glande est geft ejus^ id est indumentum ejus internum^ qui- buscum conveniunt verba Dioscorid. lib. 1 cap. 142: [.lahaxa de avT^g arvcpu... %o negl jSaXdvco vno xo xlkvcpog, i. e. maxime vero adstringit^ quod circa glandem sub ca¬ lyce est. Eodem verbo in eodem Dioscoridis loco vertendo Serapionem etiam usum esse, Latina ejus editio docet, qua eadem glandis pars dicitur geitalbulot^ procul dubio pro geft el-belluth i facile enim pro genuino legi, poterat gait^ vox sensus expers. Al- pagus denique in glossis adAvicennam voce gieft albelut: secundum Arabes est cortex interior subtilis glan¬ dium^ adhaerens medullae ipsarum; et est coloris ruffi^ et dicitur gieft glandium. Apud Golium deside¬ ratur verbum; Freytagius habet quidem, nulli tamen radici subscriptum. Idem verbum alio junctum f alias], geft aferid^ ab Elcharasch ad Avicennam apud Plempium et ab Ibn Harardas apud Ibn Baithar (in Dietz collect. mss.) Persicum esse dicitur; cujus linguae (mihi ignotae) verba video haud pauca a Arabibus varie scribi nunc per kaf, nunc per gim, e. g. (iOj et semen Hyoscyami, et clepsydra, (jfOwCjf et (jfo^rsruf, silphium etc. Et sic, ni fallor, Nicolai interpres ADNOIATIONES. 89 pro scripsit keft^ ex quo Alfredus cafta^ librarii denique casta, casca e. s. p. fecerunt.. Haud quidem ignoro, castam^ cascam^ cassam apud medii aevi scripto¬ res promiscue occurrere pro cista seu arca; quas verbo¬ rum formas libenter concedo ab aliquo usurpari potuisse pro plantae capsa seu capsula; nec nego, Albertum, verborum similitudine deceptum, hac licentia usum esse: Alfredum au¬ tem, qui tot verba Arabica servavit incolqmia, castam fe¬ cisse ex keft^ vix crediderim; adhuc minus, Nicolaumipsuin glandi capsulam seu ayyiXov tribuisse, -postquam Theophra¬ stus eodem, quo ille hausit, loco expressis verbis, nullius arboris semen in vasculo fieri pronunciaverat. p. 21 /. 14. Q,uidam in caftis multis et tela et testa, ut nuces, — juglaus est, Theophrasti xuQvov, cujus semen hic 1. c. testa tantum, Nicolaus praeter test&m et tela et inclusum dicit. Nec male. Telam dixisse videtor cuticulam seminis propriam, quam nos testam vocare solemus, quamquam nil testacei ei insit, dupliceijique esse scimus, quod illum fugit. Testa (A haud dubie est, quod nobis putamen bivalve; caftae vero cortex ab apice demum quadrifariam disrumpens. - Quantum igitur a Theo¬ phrasto discessit, tantum ad naturam appropinquavit. At caftam seu paulo antea proprie de glandis putamine dici statui; nec tamen unice, ut ibidem ,ex Avicenna et Ibh Baithare monstravi, quibus geft aferid alius cujusdam plan¬ tae putamen esse videtur. p, 21 l. 15. duidam cito maturantur ete.— His etiam Nicolaus Theophrastum quodammodo, amplificavit, qui lib. I cap. 14 §. 3, exemplis omissis, nil hac de re prodidit, nisi xa (xh ngm^Xaarii xal ngbitxaQTia, xa de oipiliXaaxij xal oipiyMQna, alias germina fructusque cito, alias serO producere. Adde tamen lib. HI cajp. 2 §. 1; I8ia de ngog xd rftga xmv dyglcov orpixagnia x. x. X. pro¬ pria autem prae domesticis est silvestrium sera fructuum maturatio etc. p. 21 /. 19. daaedam hiemem consequun¬ tur, antequam maturescant. — Theophr. lib. HI 90 ADNOTAriONES. cap. 4 §.4. post aliorum fructuum tempora indicata, pergit; ^ di uq{u xeifidivog aqxofxlvov, xai fiijJita fih toTg nqmoig 'ipvymiv, ayqag di oxjjia yHfiwvog' i. e. aria autem hie- . niis initio^ matus primis frigoribus^ pirus silvestrit serotina vero hieme sc. fructum maturant. Cf. de caus. piant, lib. I cap, 17, ubi et morum (non vero cerasum) fructus suos mature edere dicitur. p. 21 l. 20. Colores fructuum et florum valde sunt diversi. — Ipsorum diversitates fusius tractat Theophr. hist. piant, lib. I cap, 13. p. 21 l. 21. Planta quaedam cum totali- tate sua est viridis etc. — De coloribus plantarum in universo Theophrastus neque in hist. plaut. neque iu li¬ bro, qui'fertur esse Aristotelis, de coloribus §. 23 sqq. edit. Schneiderianae (opp. Theophr.) seu cap. 5 edit. Bekkerianjie (opp. Arist.); ibique legitur §. 24 (pag. 794 b. vers. 19 ed) Bekk.): Iv nuai di) roTg cpvroTg agyr] ro nodSig iari twy yqwfi&TMv' in_ omnibus igitur plantis viridis est colff- rum primus. Et porro §. 36 (pag. 796 b. vers. 2): h oaotg d* vTidq/ji TcHv (pvrcljv ev ygwfxa fiovov, oTov ro Xfvxbv ^ xd. (liXav^ TO (poivixiovv 7] t6 aXovqyig, rovxcov di ndvrcov ol xaq- Ttol Stufievovaiv dti rrjv avr^v eypvxtg xov yqdfxaxog (pvaiv, oxttv &7ta'§ ex xov Ttowdovg tig dXXr^v ygoav fxexu^dXXcdaiv' i. e. Ih quibus vero plantis unus tantum color obtinet^ qualis albus aut niger aut purpureus aut violaceus^ harurti omnium fructus permanent semper in eadem coloris natura., postquam semel ex viridi in alium colorem transierunt. Cf. etiam infra lib. II cap. 14. p. 22 l. 1. Figura fruc tus etc. — Theophr. hist, piant, lib. I cap. 12 §, 1: ovdev neqixdqmov fvd-vyqaf.i[.iov, ovSe yoviag eyet‘ figuram neque ullum pe- ricarpium rectilineam neque angulos habet. Ad quam intelligendam sententiam, quam ante Schueiderum fa¬ cile omnes condemnarunt, meminisse juvabit differentiae, quam ipse Theophr. de caiis. pl. lib. I cap. 16 fructum inter et pericarpium constituit: illius coctionem fieri ad gene-^ rundas propagandasque arbores., hujus ad alimenta nostra; fruotumque minorem durioremque., succique ADNOTATIONES. 91 deterioris, a pericarpio et /mmidiori et majori in¬ cludi. Sunt igitur poma, drupae, baccae, pepones, quorum partibus carnosis pnlposisve pericarpii nomen convenit: et hujusmodi fructus rotundatos nec unquam angulosos esse, Theophrastus contendit. Nicolaus contra de plantarum sil¬ vestrium fructibus, pericarpio molli saepissime destitutis, lo¬ quitur, eos(jue neque omnes angulosos, neque omnes in lon¬ gitudinem extensos esse (gt e. g, sunt siliquae) asseverat; nisi malueris super rectam lineam, quia angulosis frgcti- bus opponitur, ita interpretari, ut sit fructus non angulosus, i. e. rotundatus. Ceterum cf, Schneideri ad priorem Theo- phr. locum commentarii, ejusque praefat. ad tom. I pag. xmi. p. 22 l. 4. ^ ap. — Alb. tract. II cap. 8: de diver¬ sitate plantarum aromaticarum. 22 l. 4. Arb orum ar omatidarum etc. — Theophr. L c. §. 4: Ivltov yag evoofia ra uvO-rj fiaXXov ^ ia (fvXXa, rwv d’ avdnaXiv t« (pvXXa f^dXXov ' xal ol xXwveg, SantQ Kov OTsqiavco^aTtyMV, rdiv ds ol xaQ7io\, roiv d’ ovSi- XiQOv, ivlcov Si al Qt^ai, rwv 6a ri [xlgog’ i. e. Qjuarun- dam- enim odorati sunt flores magis quam folia, qua- rundam contra folia magis et surculi, velut corona¬ riarum, aliarum rero fructus, aliarum neutra pars, aliarum radices, aliarum aliae. Neque igitur hic ulla balsami fit inentio; neque infra lih. IX cap. 6, ubi plenior balsami historia, omnes ejus partes odoratas esse dici¬ tur. Sed ipsius Nicolai locum Arabice servavit Abd-AUatif pag. 15 edit, minoris (cura Pauli): 2.5 Va? i. e. Dixit Nicolaus libro plantarum: inter plantas sunt, quibus odor aromati¬ cus est in quibusdam earum partium, et sunt, qui¬ bus in omnibus earum partium est, velut balsamo. Et hic est unus locorum, quibus probatur, Nicolaum librorum nostrorum de plantis auctorem esse. 92 AD NO TAT IONES. p. 22 l. 8. Cap. XVI. — Alb. .tract. II. cap. 9: de diversitate generationis plantarum. p. 22 l. 8. Quaedam arbores nascuntur plantatae etc. — Theophr. hist. piant, lib. II cap. 1 §. I : at yevlaiig rwv SIvSqwv xal Xcog otcHv cpvToiv ^ avto- p.axoi, ^ ano Gnlg/^arog, ^ ano Qitgrig^ ^ ano na^aanddog, ^ ano dy.Qlfiovog, rj ano xXcovog, fj dn avxov oxiXi/pvg daU^ ^ ixi xov ‘ivXov xaxaxonivxog elg fj.iy.Qd' xal ydq ovxwgdvor-. q)vtxai [ovxcog tvia (pvtxai, Schneider, nulla, ut mihi quidem videtur, urgente necessitate]; i. e. Generationes arborum 'et summatim plantarum aut spontaneae sunt^ aut ex semine.^ aut ex radice.^ aut ex avulsione., aut ex ramo., aut ex surculo., aut ex ipso caule., aut etiam ligno in frusta conciso; namque sic quoque succrescunt \_quaedam crescunt., ex S.chneideri conjectura). Uno ita¬ que tenore Theophrastus cuncta divisionis membra enarrat, quae Nicolaus bis dividit, primum distinguens generationem et artificialem naturalem et, ut ita dicam, praeterna¬ tur alem seu spljntaneamg tum denno artificialem per plura membra distribuens. 22 l. 9. Siquidem., — pro quidem, ut cap. 1 bis, et saepius. , 22 10. Vel a semine. — Qui generationis modus, jam in divisione prima occurrens, hic ea, ni fallor ratione repetitur, ut hic intelligenda sit disseminatio planta¬ rum artifcialis, ASA spontanea. p. 22 /.11. Vel tota tr ansfertur. —Sic Theo¬ phrasti verba ytviaiv dn’_avxov xov oxiXl/ovg aat a Nico-- lao intellecta, aut ab ejus interpretibus distorsa videntur. p. 22 l. 11. Parum contusae. — Albertus: ali¬ quantulum contunduntur et scinduntur inferius, ubi infiguntur terrae, ut facilius et citius tr-ahant nutri¬ mentum. Neque aliter Nicolai verba Latina iritelligi pote-, rant. Comparatis autem Theophrasti verbis supra tran¬ scriptis, nullus dubitq, Alfredum, accusativo quodam adver- biali parvitatem exprimente deceptum, parum vertisse, quod verti oportuisset in parva seu minutim. ADNOTATIONES. 93 /7.22/. 13. Est quoque melior insitio simi¬ lium in similia et pr op ortionalia. — Theopbr. 1. c. §. 4. de insitionibus 'atque inocqlationibus se alio loco actu¬ rum, ait; stetitque promissis de caus. piant, lib. I cap. 6, ubi §. 2 haec etiam leguntur: tvngoa^pvTov d' ad riw opoi(o xo ofioiov^ optime vero semper convalescit simili simile. Nec non difficultatis meminit, cui dissimilium conjunctio sit obnoxia, nullis tamen propositis ejusmodi conjunctionum exemplis, "quibus Columellae, Plinii, Palladii, et prae reli¬ quis geoponicorum scripta scatent, quorumque nonnulla Nico¬ laus mox tibi exhibebit. p. 22 /. 15. Mali'in pirum. — Albertus: mali in malum^ piri in pirum. Quod profecto melius; sed le- geritne ita, an correxerit, dubito. Neque illud omnino dam¬ nandum, quum auctor de insitionibus non solum in similia, sed etiam in proportionalia^ vel ut hodie dicere consuevir mus, in affinia, agat. p. 22 /. 16. Insitio in diver sis gener ibus, — Quicqpid veteres supra memorati de ejusmodi insitioni¬ bus somniaverint,- de herbarumi in herbas insitionibus, quales sequentes esse videntur, alibi nihil prorsus reperi. Quam ob rem hic quoque sub herbarum nominibus arbores latere persuasum habeo. Sed videamus de singulis. p. 22 /. 16. Artemisiae in adul silvestre. Quae plantae sint nescius, dicam duntaxat, quae esse possint. hauri nomen Arabicum est , damasit, cum ar¬ ticulo, al- damasit - vX pronunciare solent, ad-da- masit. Hinc artemisiam factam esse, non improbabile videtur. Laurum vero in fraxinum inseri, geoponicor. lib. X cap. 76 narratur. Ibidem . vero legitur, Da¬ mascena (sc. pruna) inseri in omnem pyrastrum, in coto¬ neam et in malum. Arabice dicenda essent ad-dimaschgia^ quod, unica litera neglecta, haud minus as-, sonat ad artemisiam; Nicolaoque Damasceno, patriis pro¬ ventibus supejcbiente (cf. ,adannot.), satis conveni¬ ret, ut hujus arboris Damascenae inprimis meminisset. Sed qua ratione ex Adul silvestri vel artemisiam silvestrem vel 94 ADNOfATIONMS. absinthium expiscati sint, plane ignoro. Nomina plantarum Arabica hnic voci similia sunt at^, tamarix, Vjjf, salix, unde linea vel minutissima annexa , athl^ fieri poterat. Si vero, ut credere fas est, prima nominis syllaba ad articulum pertinet, proxime accedit ad-dulb. Literam finalem non curo, quia vox sequens bari^ i. e. silvestris, eadem Utera incipit, literaeque duplica* tae a librariis veteribus negligi solebant. Est autem haec arbor platanus^ speciemque ejus sylvestrem pro acere ha¬ bere liceret; et quidem pro Cretico^ quod Syriae indige¬ num esse testatur Pocockius itineris edit. German. tom. III pag. 271. p. 22 l. 17. In botam. — Aut pioVi, badam^ amygdalus, dxA botham^ terebinthus, esse videtur; hoc tamen ea de causa verisimilius, quia amygdali saepius fit mentio, unde colligere Ucet, nomen ejus Arabicum Alfredo non ignotum fuisse. p. 22 l. 20. Quaedam enim melius faciunt, etc. — Abhinc usque ad capitis finem ea, quae Theophr- lib. II cap. 2, ita mutilata partimque adulterata sunt, ut vk recognoscas. Quin initio Theophrastus plane contrarium docere videtur: quae ex fructu^ ea omnia deteriora fieri. At paulo post §. 7 exceptiones statuit sequentqs: avdna7uv oXtya xal okiyaypv "kan^uvu ^itxa^OKriv, wars ex aae^fiaxog uyqiov noieiv ^[xegov ^ xal ex ydqovog anXwg noteiv ^ekxiov' i. e. E contrario autem paucae paucis locis ita mutantur^ ut ex semine silvestri faciant hor- tense., et ex pejori faciant melius. Et sic, pergit, m Aegypto atque Cilicia punicam se habere. Amygdalum vero, saepius hoc ipso capitulo memoratam, hac occasione silentio praeterit. p. 22 /. 22. Quarundam item semen., cum debiles fuerint., deficit. — Theophr. 1. c. §. 4t ai de Sare firj ddqvveiv, uXku tieyQi tov dv&ijaai fiovin^ aqsixveia&at' i. e. Aliae vero ne fructificant qutdcn^ sed usque ad florem tantum perveniunt. Palmae au¬ tem pinusque exempla, quibus Nicolaus utitur, Theophrastus ADNOTATIONMS, 95 non solum praeterit, sed etiam alio loco §. 2 easdem iis annumerat, quae non nisi ex semine fiant. p. 23 L 4. Cap. 17. — Alb. tract. II cap. 10: de alterationis diversitate ^ quae fit in plantis. p. 23 l. 4. Arbor quoque . ... fructifera. — Theophr. lib. II cap. 7 §. 6: lav Si t/ pi] (piQjj xa^- nov, ilg ^XdarrjGiv TQfTirjTai, c/Ji^ovai tov oxrkiyovt; io xo.Ta yrjv, y.al 7.i&ov eni&iaaiv, oncog dv Qay^, xai cpuai (pi- QHv' i. e. Si qua vero fructum non fer at^ sed ad sto¬ lones faciendos vertaturfindunt imum caulem.^ lapi¬ demque interponunt, utpote rumpatur ; et ferre dicunt. p. 23 l. 6. In palmis quoque .... casum eorum. — Tbeopbr, I. c. cap. 8 §. 3 et 4: v.Vka. yaQ Srj ratg pev avxaVg avrai roTg Si cpolvi§iv at ano t(x)v UQQevayv nQog rovg d-r\Xug' oviot ydq daiv ol Inipivtv» TioiovvTig xal ixnitTttv, o xaXoval rtveg ex opoioTtjTog ^oXvvd-d^atv. yiveTui Si rovSe rov tQOTidV' oxav dv&Tj To d^- Qey, aTtoTepvovai xrjv andd-ip, iq)^ fig xo vj9-dg, evd-vg dla- neg iyei, rov re yvovv xal tb dvd-og xai rov xoviogtbv xdra- aeioVGi xard rov xagnov ri^g d:rjXeiag’ xdv rovro ndd^j], Sia- rrjget, y.a\ ovx dno^dXXet. qatverai S* dpepoiv dnb rov dggevog roTg d-rikeGi ^oijd-eia yiveG&ai. &i]Xv ydg xaXovGt rb xagnotpo- gov’ dXX fj piv oiov pi^ig,. ^Si xur^. dXXov rgonov. i. e. Haec igitur ficis auxilia \ palmis autem tllud masculi erga feminam: illi enim efficiunt.^ ut [fructus] maneant et maturentur, quod quidam propter similitudinem ca¬ prificari dicunt. Fit autem hoc modo: dum mas flo¬ ret, spatham, in qua flos, simulatque hic adest, abscindunt, et lanuginem et florem et pulverem super feminae fructum decutiunt', quo facto retinetur, ne¬ que abjicitur. Itaque utriusque [et palmae et ficusj feminis a maribus auxilium ferri videtur; feminam enim vocant, quae fructum fert: sed illud quasi mix¬ tio est^ hoc alius rationis. p. 23 l. 9. Discernitur quidem masculus a femina etc. — Nescio an fine pertineant Theophr. verba 1. c. cap. 6 §. 6: oi pev u^gtveg, al Si d^riXtiai' Sia- qsegovGi Si dXXtjXcov, xad^' u b piv uggr/V dv&og ngatrov qe- 96 ADNOTATIONES. Qii ini Tijg cndd-ijg, ^ 6i d^i^Xtia xagnov iv&vg fxaxQov/ i. e, Altae masculae^ aliae feminae; differunt autem eo^ quod mas florem primum fert in spatha^ femina vero statim fructum magnum. Noster enim de iis agere vi¬ detur utriusque sexus discriminibus, quae fructum antecedant. De quibus Kaempfer amoenitt. exotice, pag. 672: Nullae^ inquit, sexus^ quibus discernasintercedunt notae^ quam haec diversitas partus^ .ante cujus eruptionem mares a feminis aegre dignoveris. Palmicolae ta¬ men perspicaciores ex frondium et caudicis libera¬ liori quodam vigore ac pleniori habitu mares colli¬ gere longo usu didicerunt. Pariterque jam Plinius lib. XIII cap. 4 sect. 7, isque solus quod sciam intpr veteres,^ de feminarum comis blandioribus pronis, mascularum erectis loquitur. Longe aliter noster; cujus verba male in¬ terpretata esse, neminem fugiet. Masculus prius pullulat. Quid ita? quum perenni fronde utroque gaudeat. Sed pone, interpretem spadicem palmarum ^ pro earundem fo¬ liis habuisse, et verbo jU;, i. e. s,aaice„.fe.H,alma, pullulandi significationem tribuisse: tunc omnia congruent, diflferentiaeque erunt masculae palmae flos praecocior^ mi¬ nor, Revera quidem femina eodem quo mas tem¬ pore floret, sed horum flos nondum explicitus, illarum fructus’ plus minusve perfectus comedi solet, intercedente tempore satis longo. De odore floris masculi et Graeci et Latini silent; Kazvini autem, cujus particulam cl. Chezy in Sacy ebrestom. arab. tom. I pag. 515 sqq. edidit, et versione com- mentariisque illustravit ibid. tom. III pag. 369 sqq,, inter alia, quae palmis cum homine esssent communia, refert etiam S.AAScn.c i. e. spa¬ dicis suae odorem mirabilem, spermatis odori simia¬ lem. Eademque paulo junior repetit Ibn Alvardi, ea histor, riae suae naturalis et geographicae particula, quam primus Aurivillius Upsaliae 1752 seorsim edidit, deinde Miehaelis una cum reliquis Aurivillii dissertationibus recudi curavit Gottingae 1790. ADNOrATIONES. 97 />. 23 l. 12. Contingetque forte^ quod ven^ tus etc. — Neque haec, palmas venti ope fecundari, Theo¬ phrastus exhibet. Primus quod sciam Plinius 1. c. de mare* plantarum: illum^ inquit, afflatu .... reliqitas maritare. Cf. etiam geopon. lib. X cap. 4 §. 4 sqq., et Kazvini et Ibn Alvardi 11. cc. p. 23 /. 13. Simulque cohaerebunt .... ap¬ prehensa. — Altera lectio appensa prius dicta loco inepto mere repetit. Hic autem de spontanea, ut ita' dicam, palmarum fecundatione agitur, quae aut eminus, ope venti, aut cominus, foliorum sibi proximorum amplexu, perfici di¬ citur. Theophrastus haec etiam praeteriit; Plinius autem' 1. c: circa singulos.^ ait, plures nutare in eum pronas blandioribus comis etc.; ita ut fere legisse videatur Nico¬ laum, aut eodem cum ipso fonte hausisse incognito. Pro¬ lixiores vero de hac re et geoponicorum auctores et Arabes laudati. p. 23 l. 15. Ficus quoque silvestres etc. — Theophr. lib. II cap. 8, quo de palmarum fecundatione, eodem etiam de ficuum caprificatione, agit. Suspendere au¬ tem, nec humi projicere caprificos jubet; nec secus alii. p. 23 l. 16. Balaustia. — Balaustia non plantan¬ tur. Vitem omnis antiquitas oleae amicam celebrat, nec ul¬ lam aliam plantam. An haec sufficiunt, ut credas, Nicolaum scripsisse a(.i7ieXovg^ vites; Arabem (j.«a5\.a , anbalus^ quod ex Graeco ortum; Alfredum denique hinc fecisse ba- laustia% Sin minas, loco gulnar^ balaustiorum, proponerem hutfur^ amurcam, quam oleis maxime conferre, veteres rei rusticae auctores facile omnes praedi¬ cant. Tunc autem simul plantare interpretandum esset plantandarum olear tim radicibus 'ajfunder e; quod mihi quidem minus placet. p. 23 l. 18, Nux.^ cum inveterata fuerit. — Et corruptione et defectu haec laborare autumo. Neque enim veterum ullus praeter nostrum, nucem in aliam spe¬ ciem transformari, memoriae prodidit; neque ipse noster, in quamnam transeat, declaravit. Theophrastus in transmata- 7 98 ADNOTATIONES. tionibus plantarum enumerandis, earumque causis perpenden¬ dis copiosissimus est, saepiusque eodem revolvitur. Huc loci sequentes prae reliquis pertinent. Hist. piant, lib. II cap, 4 §. 1 sisymbrium in mentnm^ triticum in lolium trans¬ ire narrat; de caus. pl. lib. II cap. 16 §. 2 sqq. addit, et populum albam in nigram^ et litium pariter ac triti- ctim in lolium verti; ejusdem denique operis lib. V cap. 7 § 1 et 2, neglecto tritici linique in lolium transitu, denuo ocimi m serpyllum transitura inducit, bujusque rei causam refert solis ardorem, populi vero albae in nigram trans¬ euntis senectutem. Quae cuncta noster ante oculos habuisse videtur. — Arabice populus alba vocatur ^hnuvar^ nigra vero hauvar rumi^ i. e. populus Ro¬ mana seu Graeca. Nux autem in genere vocatur gau%^ et juglans in specie gauz rumi i. e. nux Romana seu Graeca. Quae utriusque nominis scripti (et et similitudo ipsum Avicennam induxit, ut, quae Dioscorides de populo nigra, eadem ipse de juglande narraret. Cujus erroris poenas dedit veteri cuidam glossa- tori, laudato a Plempio ad Avie. tom. II pag. 139. Eodem denique errore captum puto nostri interpretem Latinum, nec ullus dubito, quin sub nuce populus alba lateat. Cur vero non addidit Fortasse scripsit; nt nux rumi inveterata huer fit^ unde postea fuerit; at non magni hanc conjecturam facio. p, 23 l. 19. Calamentum transmutatur in mentam. Terugenaque .... fiet sesebram.— Anctore Theophrasto II. cc. sisymbrium in mentham^ oci¬ mum in serpyllum transeunt. Quarum plantarum una, men¬ tha.^ omnis dubitationis expers est. Nec minus de Alfredi' terugena constat, esse ocimum Theophrasti. Etenim turungan^ di turung.^ citro medica, profectum plantam citri odore praeditam significat. De qua Simon Januensis in clave sa,nationis sub voce turungen'. 'Arubice est dictum citraria^ et est aut melissa a/ut ADNOTATIONES. ocimum citratum^ quod habet odorem citri. Et ego vidi illud, et existimo, quod ejusdem sit virtutis C7im melissa; quare de quocunque dicatur, non refert^ Idem testantur, quae, cujuscunque sint, in Mathaei Silvat. pandectar. medie, editione Veneta 1492 fol. min. (non tamen in earundem edit, priore Menteliana ‘ sine loco et anno fol. max.) leguntur sub voce terugo\ item citratum', et Graece vocatur species quaedam ocimi. Porro et si¬ symbrium Theophrasti et sesebra Alfredi certe homonyma sunt, conjuncta quasi inter se. per Arabicum sisinber; plantae vero minime sunt eaedem, sed Theophra¬ sti sisymbrium est Alfredi calamentum, fiujusque sesebra illius serpyllum. Quae difficultas eo augetur, quod Theo¬ phrastus de caus. piant. lib> II cap. 16 §. 4 sisymbrium suum a calamintha (quam medio ae’^o calamentum dice¬ bant) sequentibus diserte distinguit: oiavti^Qiov tlq (.livd^av xaxa x-qv bofirjv HJitQ aga ^txa.juXX£i^ j.i6vov anoXvov xqv olxtlav, e§auavgov{.iivov Sia xqv aygiav, axihrjg Sk xrjv f,ioQ- qiqv ov Xafi^dvov, uXX' Saneg of-ioiov xaig y.aXa[.dvd-aig yivo- fxivov' i. e. Sisymbrium in mentham q%ioad odorem, si quando, transit, proprium tantum feritate corruptum amittens, illius vero formam non assumens, sed quo¬ dammodo simile factum calaminthis. Verum tanta plan¬ tarum labiatarum inter se similitudo est, ut apud plerosque veterum pleraeque earum aliis, aliaeque iisdem occurrere videantur nominibus, et de serpyllo sisymbriocyvLQ ne sibi quidem ipse Dioscorides constet; quippe qui,, sisymbrium vocari quoque serpyllum silvestre asserens, nihilo minus de hoc postea peculiari agat capitulo. Avicenna autem de , fiemmam, sive serpyllo ingenue fatetur , esse sisymbrium', qqasDio¬ scorides partim sisymbrio adscripserat. Quae quum ita sint, Alfredi cum Theophrasto in sisymbrii nomine convenientiam fortuitam esse, plantarumque dictarum nomina sic sibi respondere autumo: 100 ADNOTATIONES. Theophrasti et Interpretis Ara¬ Interpretis La¬ Nicolai: bis: tini: aiGvp^Qiov, calamentum; piv&i], mentha; wxtpov, terugena; VgnvXXov, vel sesebra. Quae denique plantae nominibus istis a Theophrasto eumque secutis designatae sint, donec flora Attica melius in¬ notuerit, quaestionem plane irritam esse existimo. Hucusque id tantum video, neque Sprengelium neque reliquorum, qtii in hac disquisitione desudaverint, ullum rem acu tetigisse, praesertim in ocimo enucleando, quod, quicquid Sprengelius sive ad Theophrastum tom. II pag. 32 et 395, sive ad Dioscoridem tom. II pag. 470 dixerit, nostrum ocimum basilicum esse nequit. p. 23 /. 21. Secus mare viride. — Arabes, quos inter Ibn Alvardi (vid. notie, et extr. des^mss. etc. vol. II pag. 48), sinum Persicum hoc nomine appellant. Albertus contra meteoror. lib. II tract. II cap. 17 (opp. edit. Jammy tom. II part. III pag. 53) de mari rubro^ quo auctore nescio, narrat, ante Philippi Macedonis tempora fuisse viride., postea et colorem et nomen mutasse. Sed quicquid est, parum refert, quando quidem nostri auctoris terugena^ quod nullus dubito, Theophrasti ocimum e&i. De hoc enim ille de caus. piant, lib. V cap. 7 §.2: io P wxiixov xo Iv tjXi(a noXXaxig xtl^ivov ufpeQjivXovxut diu xo xaxd^TjQulvead-ai (laXXov, i. e. ocimum vero soli frequens expositum in serpyllum transit (seu serpyllo fit si¬ mile) propter nimium aestum. Unde colligo, nostri verba secus mare viride orta esse ex Theophrasti verbis To Iv i]Xlta noXXaxig xslfievov. Quod qui fieri potuerit? Fa¬ cillime. Ejusdem radicis, cujus bdhr., mare, est etiam j^s^Vi, bahiir^ fervor aestatis. Potuit igitur Arabs Nicolai Theophrastive verba vertisse ADNOTATIONES. 101 extremo aestatis fervore autem Latiaus legisse videtur ad mare viride. Literarum differentia non adeo gravis est, et alterutrum verbum cor- .ruptum sufficiebat ad alterum conjectura corrumpendum. Praeterea hac occasione oblata moneam, in cL Freytagii Lexico Arabico sub voce y^V yS:TA5f sinum Arabicum, alias mare Indicum ubi legendum videtur et vertendum esset sinum Persicum, p. 23 l. 22. Seilam. — Ita lego, quia proxime ac¬ cedit haec lectio ad schailam^ i. e. lolium, aira vel aliud quoddam segetum vitium. Sunt autem Theophrasti verba de caus. piant, lib. II cap. 16 §. 2 : i-ci de xal rbv nvgov i%aiQova&ai, xal ro Xivov' porro et pyrtim in diram transire.^ et linum.^ p. 23 /. 22. Belenum. — Quod de hac planta Ni¬ colaus, idem de persea narrant Dioscorides lib. I cap. 187 aliique, lebach Arabes, quos inter optime de ea egit Abd-Allatif cap. 2. Belenum igitur vocem corruptam esse pro le back.^ clarum est; corruptio vero quomodo acci¬ derit, cum Jordano pag. 185 me nescire fateor. Gravior quaestio est, quaenam sit planta? Minime una quaedam, re¬ spondeo, sed altera Aegyptiaca fructu eduli, de qua'mox videamus, altera Persica fructu venenato, quam jure autu¬ mant esse Dioscoridis cxQvyvov (.lavixov, o Ivioi neqaiov . .. IxaKtGav' i. e. strychnum furiosum.^ quod quidam per- sium vocavere.^ quod autem Sprengelius ad Dioscor. Solanum sodomeum esse existimat. Hinc igitur illa fabula; non ex acidi cyanici veneno, malorum Persicorum nucleis ita abscon¬ dito, ut absque artis chemicae ope vix sentiatur; sed ex no¬ minum perseae atque per sii similitudine. Nec adeo, male Hispani quondam belenum esse hyoscyamum contendebant (cf. Jourdain pag. 185 et 348), nisi forte fortuna error al¬ ter alterum expulit. Valde enim suspicor, eos belenum non a lebach profectum putasse, sed a beng, hyoscya- i02 ADNOtAlIONES. mo. Persea vero Aegyptiaca quae sit, diu disceptarunt, et adhuc fere sub judice lis est. Sunt qui malum Per^i* cum putabant contra tot veterum testimonia. Clusius speciem ex America meridionali allatam volebat. Majori ve-; ritatis specie Schreber (in Roemer et Usteri Magaz. f. d. Botanik, Stuck IV, 1788 pag. 46 sqq.) Cordiam Myxam Liitm. esse enixe contendebat; sed etiam hanc opinionem Silv. de Sacy ad Abd-Allatifi versionem Gallicam pag. 47 sqq., nescio majorene eruditionis copia an ingenii sagacitate refutavit. Postremo de Lille in descript. de TEgypte edit. II tom. XIX pag. 263 sqq et tab. 28 novum plantarum genus, Balanilem Aegyptiacam^ Graecorumque per- seam Arabumque lebach esse sibi et, ne quid dissimulem, mihi quoque persuasit, nec tamen Sprengelio neque Schnei- dero, quorum ille contra Silvestrem de Sacy Schreberi, hic nullius partes tenent; quod, quum neuter egregiam Silvestris de Sacy dissertationem (sic enim hanc adnotationem dicere fas est) legisse videatur, minoris facio. p. 24 h 1. In Aegyptum et in Syriam. — Alberti lectio et Jerusalem^ per se jam alicujus ponderis, Rogerii Baconi auctoritate insuper fulcitur (cf. Jourdain pag. 348 ed. Germ.). Codicum lectiones nimium corruptae sup¬ pari jure, dum liberet, in utramque partem cogi possent. Ni¬ hilo secius, post comparata sequentia Nicolai apud Abd-Al- latifum verba (pag. 9 edit, minoris cura Pauli), in Syriam legendum esse non haesitavi. Sunt autem haec: (-XXi 4?^ [5 ; ir e. Dixit Nicolaus ; lebach quod attinet'^ est in regione Persiae letale; et tra?islatus est in Syriam et in Aegyptum., et factus est bonus esu. Ad verbum reddidi, ne opinionis gratia quicquam flexisse videar. Silvester * de Sacy ad Abd-Allatif pag. 64 porro commemo¬ rat: Nicolaus est le seul, je crois^ qui suppose que le lebach ou per seu ait 6t6 cultiv6 eu Syrie. Praeterea cf. praefatio nostra. AD NOTA r 10 NES. 103 p. 24 l. 2. Amygdalae (juoque etc.— Theophr. hist. pl. lib. II cap. 2 §. II; S-igandu Se fieTa/SdXXei Qoa xal uf.ivySaT.Tj' goa (Ufv xongov velav Xa^ovaa xui vSa- Tog nXij&og gvzov' d(.ivySdkri Se ozav ndxxuXov xig evd-fj^ xal rb SuxQvov uqaigfj rb enillQiov nXelo) /govov xui rrjV uXXtjv unoSiSw &tQune(av‘ i, e. Cidtura vero mutantur punica et amygdala: punica fimum suillum accipiens atque aquae copiam fluviatilis\ amygdala^ si quis clavum infigaf et lacrimam auferat defluentem diu¬ tius^ ceterumqtie adhibeat cultum. p. 24 l. 6. Multaeque plantae etc. —■ Pergit Theophr. 1. c. 4 . 12: Maavxcog Se SijXov ori xal ma e^Vj^e- Qovrai XMv dygiwv, ^ ujiaygiovxai riov rj(.ieQ(ii)v' \. te. Pari modo clarum est [mutari eas], quae vel ex silvestribus mansuescunt^ vel ex mansuetis silvescunt. p. 24 l. 7. Locus ... labor ... tempus anni. — Theophr, I. e. cap, 4 2: xal rdvra fiv eoixe yfigag re (xexa^cXji xal Deganeia ylvea&ai' . . .. fxexa^dXXovai Se xal xaxu xug Sgag x. r. L i. e. Atque httec videntur locorum multatione et cultu fieri; .... verum mutan-. tur etiam secundum anni tempestates p. 24 l. 9. Plantantur quoque plurimae etc, usque ad cap. fin. — Quasi in compendium redegit au¬ ctor, quae Theophr. de caus. pL lib. III cap. 2 §. 6 et cap. 3 disertis verbis exposuit. Ex quibus haec repetere suffi¬ ciat: in Aethiopia et India, ubi imber aestivalis fre¬ quens, et in Aegypto, ubi Nilus, paiilo antea vel postea plantari-, regionibus vero irriguis, pluviosis, paludosis, ut iti Laconia, ajestate sub ortum canicu¬ lae. Jam vero apud nostrum quomodocunque legeris, La¬ coniam non extorquebis. Altera lectio, in vico Roma, satis apta videtur. Arabicum enim rumi, Roma¬ num sonans, re Graecum declarat, et pariter et vicus et regio aliqua Romana i. e. Graeca esse potest. Al¬ tera lectio, in Coruma, optimi codicis auctoritatem prae se ferens, alteriusque codicis Albertique lectionibus param di¬ versis sustentata, licet a Theophrasto longe recedat, adhuc 104 ADNOTATIONES. magis place^: quippe quae Laconiae substituere videtur Qirm (die Krim) sive Cimmerium. Qua vero ratione pluc ralis numeri forma Q.uricm.^ qua Arabs, prout vide¬ tur, usus est, cum grammaticis regulis concilianda sit, alii Arabice doctiores videant. p. 24 /. 15. Cap. XVIir. — Alb. tract. II cap.ll: de diversitate plantarum , qtiae sumitur juxta folio¬ rum et fructuum productionem diversam. p. 24 l. 15. Folia producunt. — Errore quo¬ dam dictum autumo pro germina.^ ^laaxri[.iaxa, producunt. Namque de foliorum aliarumque partium situ longe antea actum est; hic de propagatione agitur. Si ita est, ut opi¬ nor, Theopbrast. de caus. pl. lib. I caj). 2 et maxime 3 huc pertinent; sin minus, nihil hujuscemodi apud Theophrastum occurrit. 24 l. 20. Quaedam pluries etc. — Theophr, 1. C. cap. 13 §.9: ov dPA’ ovdiv ug tintiv, r&v Si- xuQTiovvxcav of^otov ylvexui xpTg oQfxriv (xovov xov (fvxov %a(i^avQvxog, ov ovvxtXtGuvxog tov ijUov xal xov aiQog' i. e. At vero nullus^ ut ita dicambiferarum [fructus] similis fit primariis.^ quotdam plantae tantum.^ nec solis nec aeris adjuvantis impetum experitur. p. 24 l. 22. Uno anno fructificant.^ altero reficiuntur etc. — Theophrastus 1. c. cap. 20 §. 3 verbo dicit, naQiviavxoqio^a, quibus prae reliquis oleam ad- numerat. /7. 25 l. 3. E contro melius fructificant \ etc. — Theophr. 1. c. lib. II cap. 11 §. 10: oaa Si noXv- xuQTiovvxa ^oa/ifia, (.iride xu/v yiifjuaxti, xuitaneg umog, u(JLvy8aXri, d^vg, xal ngto^vxaQa yivopava xaQni(i(x)xiQa, xa- &dTitQ eXi/firi' i. e. Quae vero fructu exuberantes non breve vivunt^ nec cito senescunt^ ceu pirus.^ amygdala^ quercus.^ eae etiam aetate provectae fera¬ ciores sunt, ut dictum est. Hinc, quid ilex nostro, cla¬ rum; quid autem interpres et Graecus et Latinus recentior legerint, quorum alter uiyeiQog, alter populi scripserint, me fugit. ADNOTA TIONES. 105 ^' p. 25 /. 6. Quamlibet earum cognoscunt per etc, Silvestres ab hortensibus fere iisdem discernit' Theophrastus hist. piant, lib. III cap. 2 §. 3: anav Si to l^ayQiQv(.iivov TOig rt xagnoTg yjiQOV yhtjai xai diro /Squ- yvztQOV xal (pvXJioig xai x7.o)al xai (pXoioTg xai ifj oX-j] (.logqifi • xai yuQ nvxvottQu xai GXo7u(ixfQa Xai axtjQOTfQa xai zavia xai oXi] Tj (fvaig yivexai, fhg Iv zovxoig (j.uXiaxa xrjg Siaqto- Qug xcHv Tjf-itQcov xai xcHv ayQioiv yivofj-tvfjg’ i. e. Quaecun¬ que vero silvestris facta esti^ ejus fructus fiunt pejor res, ejusque et folia et rami et cortices et tota figura minor; quippe spissiora, crispiora, duriora, cum haec ipsa fiunt tum tota (illarum) natura, quibus potissi¬ mum hortenses a silvestribus discriminantut'. Sed eodem modo plantas masculas quoque differre a femineis, Theophrastus, quod sciam, non docuit. Cap. 8 §. 1 hor¬ tensium a silvestribus dijferentiam proximam dicit ei marium a feminis. Num hisce noster sa induci pas¬ sus est? p. 25 l. 10. Cap. XIX. — Alb. tract. II cap. 12: de modo perscrutandi de omnibus praedictis. p. 25 /. 10. Oportet ergo . . . in herbis mi¬ nutis. — Haec etiam ad Theophrasti exemplar efficta puto, qui quidem 1. c., discrimine hortensium a silvestribus levi¬ ter tacto, transit ad plantarum species his verbis: hiqa 6e xax'tl8og avxdiv xoiv vfioyevaiv ‘ vntQ ojv, ti/^a avvtiA.(pai- vovxeg xal xag iSlag fxo^cpag xcov fiiqx£ (paviQWV xal yvaiqi- (xwv, Xiiofxav' (vulgatam lectionem retinui, Schneiderianam non intelligens) — i. e. Aliud vero (discrimen) est secun¬ dum ipsarum coTtgenerum speciem^ de quibus, simul indicantes etiam proprias formas earum, quae minus manifestae et notae, dicamus. Hinc Nicolaus ducem Theophrastum deserit, vel potius reliqua, quot ille libris, tot fere unius capitis verbis mirifice perturbatis absolvit. p. 25. l. 11. Et genera per se. — Nullam pror¬ sus lectionis varietatem reperio ; vix tamen dubito, quin sit legendam et olera, et quin Nicolaus scripserit xal &dfzvovg. Cf. not. ad cap. 12. ' 106 ADNOTATJONES. 'p. 25 /. 15. Et €st, quod -considerabimus etc. — Noli putare, auctorem his verbis illorum omaium re¬ censum promisisse. Equidem arbitror, hunc ipsum eoruUi, quae consideratione digniora essent, indicem idem esse, quod paulo antea auctor antiquorum librorum medullam com¬ pendiose perscrutandam vocaverat; nec quicquam desidero,. p. 26 /. 3. Et multas alias diversitates. — Verba postrema esse videntur. Quam ob rem sequentia aut spuria, aut praepostere collocata esse censeo. p. 26 /. 5. Liber II. — Alb. Ub. IV: de virtutir bus naturalibus plantae. Etenim libri II et III, ut ipse, dicere solet, digressiones sunt, quibus, quae primo libroi Pseudo-Aristotelem seu Nicolaum personatum quasi invite, se¬ cutus, exposuit, ad ipsius Aristotelis disciplinam reformata retractat. Nicolaus vero hujus libri plurima ex Aristotelis meteorologicorum libris hausisse videtur, sed adeo alia ex¬ tensa alia truncata alia penitus distorta, ut aegre reco¬ gnoscas. p. 26 l. 6. Cap. I. — Alb. tract. I: de virtutibus originalibus placitae. Cap. 1: qualiter quatuor vir¬ tutes originales accipit a quatuor elementis. p. 2Q l. 6. Planta tres habet vires etC. —• Albertus secundam harum virium improprie coagulationem., proprie autem conglutinationem sive contmationem^ ter¬ tiam vero magis' proprie coagulationem nuncupari asserit (Aristoteli Tiri%i<; est, quam nuperi concretionem vertunt). Porro quartam addit virtutem, ex genere aeris., rarita¬ tem. Sed neque hanc neque illam divisionem, vereor,' ne probaret Aristoteles. Qui quidem quatuor elementa per pa¬ ria ita distinguit, ut aquam et terram passivas, aerem con¬ tra et ignem activos statuat. Illarum docet alterutram alteri instar glutinis esse (meteor. lib. IV cap. 4); unde sequitur, conglutinationem aquae neque terrae in specie, sed ambabus una tribuendam fuisse. Horum vero utrique con¬ cretionem tribuit (1. c. cap. 5 et 6), cui raritatem, tam¬ etsi ab aere pendere existimet, minime tamen opponit. Ra¬ ritatem autem categor, cap. 8 (pag. 10 a vers. 17 edit. Bekk.) expressis verbis docet, a qualitatis divisione prorsus ADNOTATIONES. 107 alienam esse,, nec nisi partium corporis a se distantiam si¬ tum declarare. ' p. 26 7; 10.. Cementum fictilis, -r- Jam vacil¬ lantem auctorem videsis. Cementum est, quo fixio seu formae definitio fiat, sed quo uniuntur fictilia, ita ut vir¬ tus eadem et luti sit et aquae. Atqui secundum Aristotelem sic res se habet; Nicolaus longe aliud, quid voluisse videtur. p. 26 7. 17. Propter dictoriam- eit digestio¬ nem. — Puta ignis activi seu caloris digerentis victoriam. p. 26 7. 20. Eritfjue in digestione etc. — Plane sensu carent. ‘ Suspicor vero Arabicum quod hoc loco vertendum fuisset et sic est, sic se habet, perpe¬ ram versum esse eritque. Tunc autem sequens non sic interpretandam esset: digestio his solis nondum absol¬ vitur. .. ' p. 26 7. 25. Superflua quaediim. — Ipse Ni¬ colaus lib. I cap, 7: Non fiet in planta aliquid super-, fluum; et Arist. de part. anim. lib. II cap. 10: rd fiv ovv qivrd {y-ui yUQ Tuvra ^rjv (papev) tov ph uy^qr^axov m- QiTtwpuTog ovy. i/ti ronov’ ix yrig yuq 7.upl^uvei nenep- ptvTjV xryv xqofpi]i>' uvxi di xovtov nqdtexai xd aniqpuxa xai xovg xaqnovg' i. e. Plantae vero {nam et has vivere dicimus) locum supervacanei excrementi nullum ha¬ bent', ex terra enim concoctum hatiriunt cibum i sed vice illius fundunt semina et friictus. Haec igitur, quae excrementorum vice sunt, intellige, ut auferatur conr tradictio. - . p. 27 l. 3. Plantae vero secundo modo in- est motus. — Arist.- physic auscult. lib. YH cap. 2 tres motus species distinguit, motum secundum locum, secundum qualitatem, secundum quantitatem. Primam speciem di¬ cit latioxiem (eaquej plantis deest), (Atex‘Am alterationem, postremam accretionem et imminutionem. />. 27 /. 4. Vis t ei'r a e. ■— Non teUuris, sed sub¬ stantiae plantarum terrenae. p. 27 l. 6. Herbae minutae in una hora unius diei generantur. — Arist. de gener, anim. 108 ADNOTATIONES. lib. III cap. II (pag. 762 a vers. 18 ed. Bekk.): ylnxai S' iv yfi xal iv vyptp ra xat tu (pvta Sta to Iv y^ /xh vS(t)Q vTiaQ^eiv, h d’ vSaxt nvtvfxa, iv Si rovtta navit &tg- (.loirjia ipvxLxijv, uate iQonov itvu ndviu 'ipv/rig tlvai nXrjQrj, Sto avviaxaxai rayltag. Generantur autem in terra et in humore animalia et plantae.^ quoniam terrae aqua inesti aquae spiritus^ universo autem calor animalis^ ita ut quodammodo omnia animae plena sint» Hinc stirgunt celeriter. p. 27 l. 8. Natura enim animalis in se di¬ versa est. — Albert. ad hunc locum: animal secundum, hoc habet generationem velociorem^ quo fuerit simi¬ lius in corpore. p. 27 l. 8. Non enim erit digestio^ nisi in usu materiae ab animali. — Albert. ad. h. 1.: ma¬ teriae autem digestio non fit nisi usu^ hoc est fre¬ quenti actione calidi super eam. p. 27 l. 9. Materia planta e illi est vicina. — Puta plantae ipsi. Arist. de partib. anim. lib. II cap. 3: Ttt /MfV ya.Q (pvxd Xa/x^dvei xrjv XQorf^v y.axfiQyaai-iivrjV h T^g y?jg zaig qitaig. Plantae enim cibum concoctum ex terra radicibus sumunt. p. 27 l. 21. Superfluitates. — Superflua au¬ ctori cum hoc ipso capitulo tum lib. I cap. 7 sunt excre¬ menta. Hoc vero loco superfluitates succum nutritivnm indicare videntur, nec ulla adest lectionis varietas. p. 27 l. 24. Cap. II. — Alb. lib. IV tract. I cap. 2: in quo declaratur quod raritas in corporibus est aerea. Tota vero digressio paulo solutior ad succorum in plantis ascensum spectat, in cujus causis investigandis phy- siologi nondum laborare desierunt. p. 28 l. 1. In libro meteororum. — Hinc, ni fallor, eorum lapsus, qui Aristotelem hujus de plantis opusculi auctorem sibi finxerunt. Nicolai meteororum li¬ brum praeter ipsum nemo laudavit: Aristotelis libri vulgo circumferebantur, remque hic memoratam lib. I cap. 13 tractant. Dubito tamen, utrum opus Nicolai peculiare sit, ADNOTATIONES. 109 an potius pars aliqua Summae philosophiae Aristoteli- cae, de qua saepius laudata cf. praefatio nostra. p. 28. /. 2. Terrae motus. — Cf. Arist. 1. c. lib. II cap. 8. p. 28 l. 9. Quia aqua est solida^ — i. e. con¬ tinua, raritatis expers; et sic paulo post; tota superficies aquae una est, p. 28 l. 16. In partibus plantae et anima¬ lis terrae motus non erit. — Ita ut Graecis terrae motus uno verbo est cra/tr/iog', quod proprie quamcunque cow- cussionem significat, sic etiam est Arabibus a ra¬ dice commovit.^ tremefecit. Male igitur Alfredus terrae motum vertit, quem, quum ad plantas ad animalia ad fictilia ad vitrum transferretur, concussionem dicere oportebat. p. 28 l. 19. Ascender e.^ scii, supra aquam, ergo natare. p. 28 l. 23. Non propter folia mergitur. — Verbum Arabicum ^^5 varq.^ folia significat et pecuniam signatam. Sensus igitur procul dubio est, nummum aureum in aquam projectum mergi non propter formam foliaceam etc. Et haec est ratio, cur paulo ante aureu7n scripsi pro vulgari aurum. p. 28 l. 25. Ebenus quoque etc. — Arist. me- teor. lib. IV cap. 7 sub fin.: ra di iarl yijg xal atgog' dib ... ini T(p vduTi Ininlii, nXtjv i^tvov; avT-rj ov. ra (.liv yaQ «XX* atQog f/ti nXnov., ix di rtjg i^ivov zijg fitXai- vrjg dianinvtvxtv b ar^Q, xai lati nXtiov iv uvzfi y^g. Ligna vero sunt terrae et aeris^ hinc ... aquae superna¬ tant^ praeterquam ebenus^ quae neutiquam. Cetera enim plus habent aeris ^ sed ex ebeno nigra aer re¬ spiravit^ estque in ea plus terrae. p. 29 l. Sed oleum omne etc. — De olei na¬ tura ambigua diserte egit Arist. 1. c. cap. 7 init., longe ta¬ men aliter ac Nicolaus. p. 29 l. 1. Et folia. — Lectionem falsam esse, quum tota demonstratio sequens ad olei nec ad foliorum na- 110 AD^OTATWNES. turam spectet, nemo non videt. Sed fortasse pro varij. folia, legendum erat '^^5 vadak^ adeps. Quae emen¬ datio paulo audacior nunquam in mentem venisset, nisi apnd auctorem quendam, de corporibus vel natantibus super aquam vel submergentibus fusius agentem, Nicolaumque, ni egregie fallor sequentem haec legerentur: cujus exemplum sunt olera [lege olea] et adipes super aquam natantes. Est au¬ tem auctor libelli, Aristoteli quondam adseripti, de causis proprietatum elementorum, cujus editione utor in Operibus Aristotelis cum comment. Averrois, 'Venet. apud Junt. fol. vol. VII pag. 111 a vers. 29. Literas j' et O in codd. mss. haud raro alteram pro altera reperiri, jam supra annotavi. p. 29 /. 2. Id autem jam ostendimus. Uhinara? Hoc ipso opusculo minime. Itaque, nisi legen¬ dum est ostendemus auctor ad meteorologica sua iterum respicere videtur. p. 29 l. 3. In his^ — oleo et adipe, siquidem-con¬ jecturam meam modo expositam probaveris. Sin minus, non video, qua ratione auctor res inter se dissimillimas, et oleum et folia, per totam demonstrationem comprehendere, tum au¬ tem in fine de solo oleo pronunciare potuerit. p. 29 /. 6 . Ut faciat ipsum, — se ipsum. p. 29 /. 9, Lapides quoque etc. —■ Neque Ari¬ stoteles neque Theophrastus de lapidibus libello, neque ipse Plinius de pumice in aquis supernatante retulerunt. Simile quid apud Alexandrum Aphrodisiacum, problem. lib. II nr. 77j legitur: lapidem vel ferrum in aquam projectum sim ligni sustentamine mergi, cum ligno vero descendere non posse, quia aer per ligni meatus demissus elevet lignum nec demergi permittat. Quo loco, si quid com¬ pertum-habuisset auctor de lapidibus absque ligni ope na¬ tantibus, id certe non praeteriisset. Unicus auctor supra jam laudatus libelli de proprietatibus elementorum, qui Nicolaum legisse videtur, cap. 3, ubi de monte Aetna: Egrediuintur, inquit, ex ■ eo fumus et lapides combusti; perficitur ergo ignis in illo mari, et lapides natant super ADNOTATIONES. 111 aquas. Quod est, quia omne corpus grave, quando aduritur, allevatur. Et similiter accidit istis lapi¬ dibus, collectis ex illo vulcano. Arist, opp. cum com- ment. Averrois vol. Vll pag. 113 d. vers. 33. p. 29 l. 17. Si ergo mtitakefia. — nomen agentis formae derivatae sextae a radice , aequales inter se fuerunt aut ex aequo sibi responde¬ runt. Itaque vertendum fuisset: si ergo alter alterurn adaequat, mergetur dimidius lapis etc. Qua voce, una cum beleno Jordanus pag. 1S4 ed. Germ. usus est ad probandam Graecae versionis Latinam, Latinae Arabicam originem. Graecus enim interpres, ut verbum Arabicum non intellectum evitaret, totum locum mutilare maluit. p. 29 l. 20. Lapides .... su7it primum spu¬ ma, coagulabunturque. —- Theophr. de lapidib. §. 19 hac via quosdam pumices, nec tamen omnes fieri, his verbis perhibet: inii y.al ro oXov ^ xiaarjqig tx xuraxavaecog SoxH Tiai yinad-o-i, n7Jjv rtjg ix rov a(j>f3ov &uXdao'i]g avviaTUfievtjg' i. e. JVam in toto p^tmex ex ustione vi¬ detur quibusdam nasci, praeterquam qui ex maris spuma coalescat. Sed auctor appendicis meteorologicorum Aristotelis ex Arabico Latine versae (quam Jordanus ipsius Aristotelis de mineralibus fragmentum esse autumat, quamque a codice mss. Guelpherbitano rescriptam coram ha¬ beo, lapides in universo duobus modis fieri docet, aut con¬ glutinatione, aut congelatione; tum illam sic describit; Aliquotiens etiam desiccatur lutum, fitqtie primum quiddam, qtiod medium est inter lutum et lapidem, et deinceps Jit lapis. Lutum vero huic tra?tsitioni aptum est jiixta solum, q7ii e sale non est [haec verba inde a juxta, an recte nec ne legerim, dubito] commi¬ nutum erit. , p. 29 l. 26. Cup. IIL — Alb. lib.IV tract. I cap. 3: in quo ex incidenti determinatur, quod aqua dulcis est principium aquarum, et quod aqua est super ter¬ ram, ut sciatur, quae sit virtus corporis mixtorum ex terra et aqua. 112 AD NOTA T10 NES. p. 29 l. 26. Q.uod mare sit super arenas, — Quaestio, in qua haec disputatio versatur, triplex est: 1 ° qua de causa aqua naturaliter dulcis fiat salsa; 2® quid terram naturaliter compactam atque lutosam (lutum enim pfo terra naturali habebatur, quo diversimode mutato et lapides et reliquae terrae species orirentur) comminuat et in arenam vertat; 3“ cur utraque terrae aquaeque mutatio, hujus inquam salsedo, illius quasi arenacitas, ut ita dicere liceat, altera al¬ teram comitari soleat? p. 29 l. 27. Omnes terrae sunt dulces in gustu. — Puta, quandiu a naturali sua conditione non alienatae sint. p. 29 l. 28. Prohib etur a sua alteratibne. — A conversione in aerem minime vero in terram, cujas statim ipse auctor mentionem facit. Mutua enim alterius elementi in alterum conversio, aucta nunc siccitate nunc hu- miditate, vincenteque nunc caliditate nunc frigiditate, totius veterum philosophiae naturalis fundamentum est. p. 30 l. 1. Factaeque sunt salsae. — Maris salsedo, quum et fluvii incurrentes et vapores exeuntes essent dulces, mirifice veteres exercuit. Aristoteles meteor. lib. II cap. 3 eorum opinionem, qui mare admixtione quadam sal* sum fieri, absurdam dicit, fierique existimat terra adusta, nec tamen bene concocta. Rei illustrandae causa et sudoris et urinae et cineris salsedinem respicit. Namque excreta illa pariter ac cinerem a calore animali adusta, nec tamen per¬ fecte concocta esse putabantur. Hinc patet, qua ratione ve¬ teres aquam salsam adustam atque calidiorem dixerint. Omnis autem gravitatis principium terra esse ducebatur; aqua salsa dulci gravior est: ergo magis terrena existimabatur. , p. 30. l. 2. Lutum ingenuum est, — i. e; na¬ turale, nondum mutatum; quo sensu paulo infra legimus:- cum profimdo cavaverimus , inveniemus lutum inge¬ nuum. Erit ergo hoc radix arenae etc. Quibus Al- berti lectio ingenitum reprobatur. Quod apposui est, Ara¬ bes saepissime omittunt, eorumque interpretes Latini ad li¬ bitum modo supplent, modo negligunt. ADNOTATIONES. 113 p, 30 /. 19. Hujus signum sensatum^ quod terra sub aqua est, etc. — Aristotele auctore, de caelo lib. IV cap. 5, elementa naturaliter ita disposita sunt, ut terra infima sit, huic supersedeat aqua, huic aer, ignis denique suprema teneat. Quae quum ita esse concesseris, se¬ qui videtur, maris salsedinem mera terrae alicujus admix¬ tione pendere non posse. Mox enim partes terrenae fundum peterent, aquaque dulcis fieret. Sio minus, aqua non supra terram esset, sed ejusdem ponderis. p. 30 l, 22. S ens erunt autem quidam etc. — Arist. meteor. lib. II cap. 2: % fiiv ovv ahia jj noiriaaaa. tovg nQOTBQov oiiead-ai t^v d^akarrav UQ/jv elvai xai acopa Tov navTog vSarog ijS’ laxtv' So^ftt yaq av evXoyov eivait xa&aTieQ xal ioiv akXcov axoixdoov iaxiv ^&Qoiapiv6g oyxog xal ag/ji Sia xh nX^&og, od-eP pexa/SdXXet xe pegi^opevov xai piyvvxai xoTg aXXoig, olov nvQog pfv iv xoTg aveo xonoig^ acQog di nXijd^og xb pexa xbv xov nvghg xonov, ytjg Se acopa, negi o xavxa nuvxa xeixai qiavegdg’ coaxe SijXov, oxt xaxa xbv avxbv Xoyov xai negi vSaxog dv^yxtj ^rjxeiv. xotovxov 6* ovSev dXXo q)aivexai acopa xeipevov dd^goov, Saneg xai xcov uXXiov axotyelcov, nX^v xb xtjg d-uXdxxrjg (.leye&og. i. e. Causa vero, quae majores nostros compulit, ut mare unU versae aquae originem et corpus esse putarent, haec est: videbatur rationi consonum esse, quemadmodum aliorum etiam elementorum est congesta massa et co¬ pia princeps, qua detracta recedunt ceterisque mi¬ scentur, ut ignis in sublimi, aeris copia post ignis locum, terrae corpus , circa quod haec omnia mani¬ feste sita sunt; sic etiam, ut patet, de aqua eadem ratione inquirendum, esse. Nec vero ullum aliud ejusmodi corpus constipatum, ei reliquorum elemen¬ torum simile, invenitur, praeterquam maris am¬ plitudo.^ p. 31 l. 2. Accipiamus ergo duo vasa ae¬ qualia etc. — Arist. 1. c. cap. 3 pag.359 a.vers. 12 ed. Bekk.: lav ydg xig vdeag dXpvjgbv non^aji aqioSga pt^ag dXag, imnXiovai xa dd, xdv ^ nXijgt]' i. e. nam si quis aquam 114 ADNOTATIONES. Sctlmm fecerit mle vehementer immixto supernatant ova^ etiam si plena sint. p. 31 l. 8. Sic autem in mari mortuo etc, — Arist. 1. c. vers. 16: il S^tauv, waniQ fiv&oXoyomi xh veg, iv llakaiaxlvti roiavxfj Xlfivi], fig idv xtg avvdijaag uvDgtonov ^ vno^vyiovIninXttv xai oh xaxa3vir> ad-at xaxcL Tov vdarog, (la^xv^iov av ilrj toig tiQi^fiivoig' i. e. Cum vero est, ut quidam ferunt, in Palaestina ejus¬ modi palus, in quam si quis hominem vel jumentum vinctum projiciat, is supernatet, nec mergatur sub aqua, tum id testimonium erit eorum, quae diximus. p. 31 l. 9. Est propinquum figurae ter¬ rae. — fallor; quod terrae et figuram et conditionem significare posset. Sensum esse patet, hanc aquam vulgari magis terrenam atque ponderosam esse. p. 31 l. 13. Remotior . remotissima. ~ Noli de loco, sed de qualitate aquae intelligere. Aqua a terra remotior vel remotissima ea est, quae minus vd minime ad terrae naturam inclinat, i. e. dulcis. Salsam enim magis terrenam habitam esse, audivimus. Locum autenl aquae naturalem a terra minime remotam, sed. ei proximam esse, et ipse Nicolaus paulo ante et Aristoteles de cado lib. iv cap. 3 docuerunt. /?. 31 /.18. Illam salsedine. — Ex ambabus lectionibus, altera illam salsedinem, altera illa salsedine-, quum utraque videatur inepta, tertiam feci, quam sententia fi postulabat. Sed verba Arabica fuisse possunt: superavit illam [quod attinet ad] salsedinem; quem duplicem accusativum casum Alfredus perperam forte retinuit. //. 31 /. 19. Illud corpus. — Lacunarum aquam puto. //. 31 19. Alio modo ergo ejus esse est ex aquis. -— Salsedinis, origo sueto modo a terra est; sed alio quodam modo est etiam ab aquis lacunarum. Nihil igitur interest a/eone legas, an aliquo. ADNOTATIONES. 115 p. 31. l. 20. Quod exit ab eis ut sudor. —- Ut potus dulcis ab adimalibus salsus esit, ut sudor, sic aqua dulcis a lacunis exit salsa, utroque casu, ut Aristoteli 1. c. visum est, propter concoctionem non perfectam. Totum au¬ tem locum, ni forte mancus sit, ita exponam: ea salsedo^ quae ut sudOr exit a lacunis^ originem ducit ex aquis^ nec., ut alias solet^ ex terra. p. 31 /. 22. Cap. IV. — Albert. lib. IV tract, II, qui est de modo et loco generationis plantarum. Cap. 1: de modo universali et primo generationis p. 31 l, 22. Herbae. Et species. — Int. Lat. R. habet herbae earumque species \ Albertus herbae et omnes plantarum species; ^uasi herbarum species aliquid essent ab herbis diversumi. Itaque, 'llisi contra codicum au¬ ctoritatem legere mavis herbarum species.^ sic, ut feci, distinguendum videtur. p. 31 l. 24. Salsedo ab aqua maris. — Suspi- cor, praepositionem Arabicam »3 hic non sed in ver¬ tendam fuisse. Cave tamen ne cum Intt. recentioribus sal¬ sedinem ex, aqua maris et ex arenis deducere velis. Rectius Alb. vidit, duo proponi exempla, alterum salsedinis aquae marinae, alterum arenarum, quae aeque ac plantae, non ex elemento singulo, sed ex pluribus fiant. p. 31 l. 26. Comprehendere has herbas. — In se continere, ideoque ministrare materiam plantarum, non tamen nisi accedente aere stellarumque virtute. p. 32 l. 1. Haec autem est aqua.^ — eaque dulcis, ih quam salsa etiam revertitur evaporatione. Id est, quod auctor sequentibus demonstrare conatur. p. 32 l. 6. Ideo fiunt fontes, etc. ~ Hoc modo ex aqua maris salsa fit aqua fontium dulcis. p. 32 l. 7. Cibi., — i. e. nutrimentum ex cibis pa¬ ratum. p. 32 l. 20. Cap. V.~ — Alb. lib. IV tract. H cap. 2: de locis, in quibus raro et male plantae generantur. 116 ADNOTATIONES. p. 32 l. 22. Planta indiget duohus^ mate, ria scilicet^ et loco suae naturae conve¬ nienti. — Tum haec, tum etiam antecedentis capitis non¬ nulla conferantur cum Arist. de gener, anim. lib. III cap. 11, pag. 762 a; ylvixai 8' iv y/j xal iv rygo) ta xui ru (pvTot 8ta ro iv yfi fiiv v8o)q vnag/m’, iv vdaxi nnvfitt^ iv Si xovxM navii d-egfioxijxa ^pv/jx^v, Saxe XQonov xivn ndvxa tpv/tjg ttvai Sib avvlaxaxai xayjtog, bnoxav. ifi7TtQiXi]q)&fi. if.tneQiXa^/S(ivexai Si xai ylvtxat d^fQfiaivofii. v(av xtov atofittxixtov vygaiv olov acpQfoStjg non(f6Xv%. at piv ovv StatpoQai xov xifttaixfQOV tlvui xo yivog xal dxipbxiQOv %o avvtaxd/.ievov iv xfi nf.QiXri\pH xfjg aQ/r^g xijg ipvyixrig iaxiv. xovxov Si xal ot xonoi alxioi xal xo awfia xb jitpt- Xaf-i^avoi-ttvov. i. e. Generantur' autem in terra humo-^ reque animalia et plantae^ quoniam terrae aqua^ aquae spiritus^ his omnibus calor animalis inest, ita ut quodammodo cuncta animae plena sint. Quam oh rem consistunt celeriter^ cum comprehensus est [calor animalis]. Comprehenditur autem.^ et Jit^ incalescenti, hus corporeis humoribus.^ velut bulla spumosa. Jam vero differentiae nobilioris ignobiliorisque generis constituendi in comprehensione principii animalis est. Hujus autem rei causae sunt et loca et corpus [seu materia] compreJ^eiisum. p. 32 l. 25. Nec est in superfluo — i. e. nec abundat In ea. p. 33 /. 3. Erit ergo raritas inter partes ejus. — Nivem spumam esse auctor est Arist. de generi anim. lib. II cap. 2; quem tamen locum noster non videtor p. 33 l. 8, Plantap sine foliis. — Lichenes puto, quos Linnaeus quondam fruticulosos dicebat. p. 33 7. 15. Minoratur^ — i. e. deterior fit. p. 33 /. 18. Cap. VI. — Alb. lib. IV tract. II cap.3: de locis ^ quibus bene proficiunt plantae.^ et de locis^ quae opponuntur illis. p. 33 l. 21. Montes. — Est nominativus absolutus apud Arabes frequentissimus. Hic, ubi antecesserat in lo- ADNOTATIONES. 117 CM calidi»^ vertendus fuisset: in montibus [sc. provenit decoctio]. p, 33 l, 25. Similes ad invicem^ — similes iis aliarum terrarum, ex quibus in eremos casu quodam ve¬ nerunt. p. 34 l. 1. Planta autem^ quae super su¬ perficiem aquae nascitur, — Plantae variae con» fervoideae, et inprimis ni fallor Zygnemata. p, 34 /. 6. Expansus est super faciem aquae. — Eum Zygnematum statum auctor indicare vide¬ tur, quo Linnaei conferva bullosa est. p. 34 l. 12. Ad similitudinem filorum. — Lectionem vulgarem foliorum quam et codd. mss. et in- terpp. et Alb. tenent, aegre mutavi. Verum aut de lemna aut de zyguemate sermo est. In hoc, omnia congruunt prae¬ ter unicum verbum folioriim.y quod ex filorum tam facile fieri poterat. In illam nihil fere congruit, nisi locus nata¬ lis. Haec enim non in aquae superficie, sed in profundis putrescere solet; radicibus gaudet evidentissimis, quamvis terram*non attingentibus; thallus ejus foliis adeo similis est, ut homo Graecus, quin vera folia essent, non dubitasset. Accedit dictio, nisi sibi ipa repugnans, certe tamen inconve¬ niens, plantam foliis carentem ad foliorum similitudinem nasci; nec non hujus plantae comparatio viriditate eaque haud dubie confervoidea, cujus paulo infra fit mentio. p. 34 7. 19. Quod erit in locis vehementer. — Iterum hic habes nominativum Arabum absolutum. Fungi et tuberes non nascuntur in locis vehementer calidis, quae fere semper simul et sicca sunt. Ad antecedentia igitur haec verba spectare nequeunt. Sed ab alio terrorum locorumve genere ad aliud transiens, plantas ibi provenientes brevi indicat. p. 35 l. 3. Nenufar. — est Nymphaea seu Nuphar recentiorum. p, 35 /, 5. Non expansae; — non ita ut fila zygnematis horizontalia. 118 ADNOTATtONES. 5. In locis quoque^ in quihus aqua calida currit^ multotiens planta naicitur^ — Plures oscillatoriae species aquis calidis proprias esse, notum est; quaenam vero in Syria, ignoratur. p. 35 /. 10. Herbae quoque minutae etc. — Varias plantas, solo sulphureo languescentes, nec singulam quandam speciem auctor in animo habuisse videtur; quod et ultima capituli verba probant, et naturae convenit. p, 35 /. 19. Cap. VII. ~~ Alb. lib. IV tract. II cap. 4: de proprietatibus plantarum ex natura loco~ rum convenientium. p. 35 l. 20. Lenibus altis.^ — modice altis. p. 35 l. 21. Prope cibum, — Plura sunt verba Arabica significantia prope fuit, indeque modo appropin~ , quavit, non attigit, non praestitit, e. s. p. Ita- I que vertendum fuisse suspicor: et quod eo, ut cibus fiat, non pervenit etc. i p. 35 l. 22. Multiplicantur species. — Pen- deo animo, utrum auctor locis frigidis altis plores plantarum species, sensu vulgari, an plures plantas medicatas, quas et species dicere solebant, tribuerit. Priori opinioni,* quam etiam Albertus amplexus est, statim sequentia favere viden¬ tur; posteriori, quae paulo infra leguntur: planta, quae provenit in montibus altis, si fuerit species, erit promptior et aptior medicinae. />.36 l. 1. Comprehensio ejus est, — i. e. deprehenditur, invenitur. , p. 36 /. 9. Fere non ascendit. Plantarum saxatilium plerasque procumbere, et in solum fertiliorem transpositas haud raro ascendere, botanicorum nemo nescit. p. 36 7^ 12. Pr ope solem. — Arabicum ^ et orientem solem, et solem in universo significat. Quo factum esse puto, interpretem pro ad orientem dixisse prope solem. p. 36 l. 23. Species. — Plantas medicatas esse, supra annotavi. Sic adhuc hodie pharmacopolae plantas con¬ cisas, quibas infusa aqua pectori medetur, species pectora- AD1}i^QT4TI0NES. 119 les dicunt, mediique aevi medici hoc verbo centies usi sunt. Sed lex 16 §. 7 D.D. pubi, et vectig. (lib. XXXIX tit. 4), quam Dufresne, glossar.: med. et inf. latin. voce species, tanquam primum talis usus exeniplum affert, huc non perti¬ nere videtur. Merces enumerat dum importarentur, vectigali¬ bus obstrictas, plerasque Indicas, ad rem medicam facientes, quas inter tamen et servi et bestiae aliaeque res non medi¬ catae reperiuntur, quae cunctae uno verbo species vocantur. Mhilo minus lex ipsa in eamque G. Panciroli adnotationes (thesaur. varr. lectt. utriiisque juris pag. 281 sqq.) ab iis, qui botanicarum rerum historiae student, non diutius negligi merentur. 36 7. 27. Sol producit longiftidinem diei i'n remotione sua. — Contradictio in adjecto esse vi¬ detor, quia solis recessus dierum longitudinem corripit^ noctesqae producit. Hic autem producere pro efficere; constituere, longitudinem definito temporis spatio sive longiori sive breviori, dicta esse apparet. /». 36 l. 29. Planta.^ quae nascitur in locis aquosis; et postea! planta stagnorum. — Hanc potius, quam filamentosam iUam plantam aquaticam, de qua cap. 6, pro nostra haberem, nisi plura plantarum genera a Nicolao eodem titulo comprehensa esse putarem. p. 37 /. 9. Viriditas. — Confervoideum illum, ut dicere solent, muscorum aliarumque plantarum inferiorum protothallum intelligo, quem, cum genuinis confervis saepe confusum, ii maximi faciunt, qui vel generationi aequivocae, vel alterius speciei in! 'alteram transformationi student. p. 37 l. 10. Cumque ceciderit sol^ — cum radii solis in locum inciderint. p. 37 l. 17. Nec ascendit nec distenditur. — Neque, ut plantae terrestres pleraeque, erigitur, neque, ut planta illa aquarum filamentosa, de qua cap. 6, prosternitur. p. 37 l. 18. Saepe etiam planta ex alia planta nascitur etc. — Theophr. de caus. piant, lib. II cap. 17 plurium meminit plantarum parasiticarum, quas inter etiam to ^vQiaxov ^oxaviov^ b naXo-vf-iavog xaaavxag [sic pro vulgari xadvrag lego cum Salmasio, exercit. pag. 120 adnotationes. 682 column. 6], quod xal SivSgotg xal axdv&aig luffvtxat^ herbula illa Syriaca, cassytas dicta, arboribus veprU bus aliisque innascens. De eadem paulo aliter Plinius lib. XVI cap. 44 sect. 92; est et in Syria herba, quae vocatur cassythas [male ex Theophr. recepisse cadytas, contendit Salmas. 1. c.], non tantum arboribus, sed ipsis etiam spinis circumvolvens sese. Et Avicenna tom. I pag. 192i ®' K.uschut. Natura, Est aliquid irretiens spinas arboresque, simile reti Mee- cano. Foliis caret, floresque ejus sunt parvi albi. Eandem denique esse hanc nostram, quam, utpote Syriacam, Nicolaus Syrus prae reliquis Theophrasti plantis parasiticis describendam sibi elegerit, ipsius plantae nomen cuscute in fine capitis occurrens confirmat. Quae vero sit planta, flo¬ rae Syriacae auctores futuri videant. Ante omnes in men¬ tem venit cuscutu monogyna, quam Sibthorpius, nisi in Syria, inter Smyrnam tamen et Bursam reperit. Sed haec parum differt a cuscuta epithymo, quam Theophrasti oro- banchen esse ferunt, a qua tamen hic cassytham suam probe distinguit. Neque ullam unquam cuscutae speciem ar¬ bores scandere comperi. Inter reliquas plantas parasiticas ab iliis terris non nimis remotas nullam novi volubilem. At quum neque Theophrastus neque Avicenna cassytham sese circumvol¬ vere dixerint, ne Plinius paulo somniaverit, vereor. Quod si esset, et Theophrasti etAvicennae verba optime quadrarent in usneam floridam, cujus apothecia peltaeformia ab Arabe flo¬ res dici non mirarer. Tam in vepribus quam in arboribus vetustis crescit, filamentosa, foliis destituta, apotheciis tamen florem mentientibus praedita. Hanc optimo jure Theophrastus /Jora- viov, herbulam, Avicenna > aliquid, dicere poterant. Quod vagum loquendi genus opinioni nostrae maxime suffra¬ gatur; quippe quo Avicenna rarissime usus est, nec nisi in describendis vel minus cognitarum plantarum partibus e lon¬ ginquo advectis, vel inferiorum ordinum plautis, quas herbas ADNOTATIONES. 121 dicere cavebat. Quales sunt, praeter nostrum, non¬ nisi quinque sequentes: bunk^ quod quidam partem aliquam ex spinae Arabicae radice esse ferebant; , geft aferid^ de quo supra dixi lib. I cap. 14 ad vocem cafta; [secundum Plemp.; edit Ro- man. legit j darv gatharis^ filicula quaedam parasitica arborumj fortasse acrostichum dichotomum Forsk.; vars^ pulvis croceus, quam e planta quadam parari ferebant; [sic Plemp. et Abu-Mansur edit, Seligmann II pag. 79; edit. Roman.], Jcau% kendem^ res levis quaedam velut muscus [Plempio interprete; ergo in edit. Romana pro 2^./^ legendum est uno verbo. Cf. Abu-Mans. 1. c. et I pag. 55, ubi idem gra¬ minis species dicitur. Qua vero ratione cl. Seligmann gar- ciniam mangostanam L. huc referat, me fugit]. Quibus pro¬ verbium ex cl. Freytagii lexico addam: quidam kuschiit arboris^ i. e. homo perquam vilis. Unde kuschiit plantam et frequentissimam et aspectu miserrimam esse colligo. Non quidem ignoro, usneae ipsius nomen esse Arabicum uschna^ quod vulgo muscus arboreus vertitur; sed Avicenna crustas subtiles tenues^ que^ esse jubet, quales parmeliae nostrae, nec usneae offerunt. p, 37 /.24. Hoc proprium est plantae mul~ tum spinosae^ tit cuscute et similia. — Cum totus Nicolai contextus, tum et Plinii et Avicennae verba supra laudata ostendunt, cuscutam seu cassytham ipsam mi¬ nime esse spinosam, sed innasci spinis. Hinc vertendum fuisse hariolor: proprium plantae multarum spinarum^ seu variis spinarum generibus innascenti. p. 37 /. 2&. Cap. rill. — Albert. lib. IV tract. HI: in quo agitur collective de principiis 'generationis et fecundationis plantarum, Cap. 1 . de quinque^ quae 122 AD NOTA TIONl^S. collective sunt principium generationis et incrementi plantarum; et de dubitationibus circa eadem mergen¬ tibus. Nos quae Albertus in hac divisione, ab ipso, ut vi¬ detur, depravata, reprehenderit, transeamus. Sed cf. lect. var. p. 38 l. 4. Cap. IX. “ Alhert. lib. IV tract. III cap. 2: de diversitate fecunditatis in generatione plan¬ tarum. />. 38 l. 6. Est quoque planta., quae barba Jovis. — Haec verba uncis inclusa huc non per¬ tinere, clarum est. Non tamen spuria esse puto, sed ex ca¬ pitis septimi fine elapsa, hic praepostere collocata. Ibi enim satis apta videntur, hic ne pro glossa quidem haberi possunt. Barbae Jovis nomine alii alias celebrarunt plantas: Pli¬ nius (lib. XVI cap. 18 sect. 31) anthyllin barbam Jovis, Dioscorides (lib. IV cap. 55) chrysocomam linosyrin; Albertus Magnus (de piant, lib. VI cap. 3) sempervivark tectorum^ Simon Januensis (clav. sanation. vdce-Barba Jo¬ vis) lavandulam stoecbadem; quarum nulla huc pertinet. Sed plantam esse oportet fruticosam, foliis aut fugacibus, aut adeo parvis, ut fere visum effugiant; fructu denique, vel fortasse semine exiguo. Ejusmodi planta est tamarix Gal¬ lica seu Theophrasti (xvgUrj, quam et ipse Nicolaus Syrus, et ejus interpres Arabs haud incongrue Graecam seu Ioni¬ cam vocare poterant, ut distingueretur a tamarice articu¬ lata Vahl., Arabiae incola, eaque arborescente. Ideoque ex tharfa jonani, tamarice Graeca, bar” bam Jovis originem duxisse suspicor. p. 39 /. 1 . Antiqui sapientes etc. —: Quiqui sint, prima libens agnosco stamina doctrinae de partium plan¬ tarum metamorphosi. Fructus enim cujuscunque plantae finis est, cui quot quaeque folia praemiserit, tot quasi fructificandi pericula, fecit, succorum cruditate frustrata. Valde tamen suspicor, antiquorum illorum sapientum principem esse Em¬ pedoclem, cujus dictum quodammodo huc spectans paulo in’ fra afferam. p. 39 /. 5. Nec habent folia aliquam in¬ tentionem, nisi attractum humoris, — Soli tau-. ADNOTATJONES. 123 tam attrahendi humoris vehementiam tribuebant, ut hic adhuc crudus exiret ex caule, foliorumque sub specie exterius ap¬ pareret. Ideo cave, ne credas, folia attrahere humorem ex aere circundante. Quae clariora fierent, dum aut pro inten¬ tione causam^ aut pro attractione (per solem) extractio¬ nem (ex caule) ponere liceret. , ^ p. 39 l. 6. Ut sint cooperimentum fru¬ ctuum a vehementia solis. — Folia putabant ea de causa non fieri veros fructus, quia sol humorem eorum tam festinanter ad se raperet, ut hujus concoctio in ipsis maturi¬ tatem attingere non valeret. Quod maturationis impedimen¬ tum ne omnem fructum faceret irritum, foliis id quoque tri¬ buebant officium, ut a vehementia solis fructum defenderent. p. 39 l, 8. Oportuit.^ similiter ut folia es¬ sent fructus. —- Scribendum existimo ut similiter.^ pro ut pariter. - 39 l.% Et alterata sunt fotia^ — in veros fructus mutata sunt. Dictum haud absimile Empedoclis ser¬ vavit personatus Plutarchus in philos. placit. lib. V cap. 26 (seu Galen. histor. philos. cap. 38): xovq xaQTiovg ntQixxw- (xara tlvai xov iv roTg (pvTotg vdarog xal nvQog' fructus aquae ignisque in plantis recrementa esse. p. 39 l. 10. Judicium in oleis.. Sed oleae etc. — Scribe, dum placet; in oleis^ quae saepe privan¬ tur fructu. Namque natura e. s. p.; omniaque quo mi¬ nus Arabice, eo magis Latine dicta videbuntur. Quae tamen verbis deest concinnitas, ea hic saltem minime desideratur in rebus. Simile quid de vitibus nimium luxuriantibus retu¬ lit jam Arist. de gener, anim. lib. I cap. ,18 versus finem. Quod tamen Nicolaus hic non in mente habuisse videtur. p. 39 l. 16. Cap. X. — Albert. lib. IV tract. III cap. 3: de modo fecunditatis et generationis spinarum in plantis. p. 39 l. 26. Cap. XI. — Albert. lib. IV tract. HI cap. 4: de coloribus communissimis plantarum. /». 39 /. 26. Debet Sed Alfrediis Ob¬ vertisse videtur, quod hoc loco vertendum esset: profecto est.^ procul dubio est. 124 ADNOTA TIONES. p. 40 L 2. Materia utuntur propinquieri^ — Nutrimento utuntur, priusquam radicibus hauriatur, jam concocto. Arist. de part. anim. lib. II cap. 3: ra qDwra 'kafx^avii rijv Tqo quam hic fuisse opinor, vertenda fuisset apud. 126 ADHOTATIONES. Sensas enim est, plantaram primam digestionem et matura¬ tionem fieri in ipso natrimeuto, priasqaam a radicibus su. scipiatar. p. 41 l 17. Ra dix ejus^ aqua et ignis. Radicem hic pro elemento dictam esse, claram est. At qaam flexiles rerum causae sint elementa, hic videsis. Etiamsi quaecunque complexionata, ut technico scholasticorum philo¬ sophorum termino utar, ex omnibus elementis composita pu¬ tabantur, plantas tamen, quia graves et rigidae, potissimum terreas dicere solebant; hic'tamen eaedem, quatenus ascen. dant, dicuntur et igneae. Nec impedit, quod ani. malia, quae multo minus in longum crescunt, plantis et suc¬ cosiora et calidiora sunt. p. 41 l. 22. Cap. XFII. — Albert. lib. IV. tract, III cap. 6: de diversitate casus foliorum et diversu tdte^ qua quaedam pluries in anno fructificantet quaedam non. p. 41 l. 23. Propter fluxibilitatem velo¬ cis raritatis. — Longe alias foliorum fluxus causas statuunt et Aristoteles, de gener, anim. lib. V cap. 3, et Theophrastus, de caus. piant, lib. II cap. 19: ille humoris calidi inopiam, hic attactam definitae vitae terminum. p. 42 l. 6. Glauca sunt folia etc. — Folia plantarum plurium semper virentium glaucescere, verum est; quum tamen jam prima juventute hunc induant colorem, fri¬ gore decolorari falsum est. Sed fortasse color glaucus hic non nisi saturatius viridis est. Myrtus enim folia nun¬ quam glaucescunt. / p. 42 ^. 8. Quam si non habuerint etc. —■ Ne mireris, arboribus biferis virtutem attrahendi minorem tribui. Sunt in primis citrus eique affines, provectiori aetate continue quidem, et lentissime crescentes, semper quidem, at plerumque parcius florentes atque fructificantes. Quis unquam citrum vidit tanta florum copia tectum, quanta vel malum vel cerasum? ' 'um p. ^ /.11. Planta v er o^ quae est sicut na¬ tura aquae, -r-r- Plantae succulentae, quibus tamen Nico¬ laus herbaceas plerasque adnumerat. ADNOTATIONES. 127 p. 42 /. 17. Cap. xrr. — Albert. lib. IV tract.IY, in 1JU0 tractatur de accidentibus plantae quoad vi¬ sum et gustum. Cap. 1: de caloribus plantae. p. 42 17. Venetalitas, — Colorem esse inter albedinem et nigredinem medium, ipse auctor paulo infra profitetur. Ejusmodi est color Venetus. Cf. tamen yar. lect. p. 43 l. 1. Vina. — Rem quandam albissimam esse, clarum est, quaenam sit obscurissimum. Alberti lectio ul¬ mum affatim placeret, quandoquidem aut Nicolaus auctor Eu¬ ropaeus, nut ulmus arbor Syriaca esset. Est quidem arbor quaedam Syriaca , dirdar.^ quam vertere so¬ lent. Syriacam dico, quoniam in Avicennae edit. Romana tom. I pag. 159 lego: iycsrxCj ^^4.MfJ\j9\j,^^^^^^i.^._l}ioscorides ait i similem esse arbori \hilaf \saUci vertit PJempius- ideo legit ^ chilaf\; Syrorum gentem vocare eam dirdar^ Iracensium [Chaldaeorum Plemp,] vero gentem culicum arborem. Quae verba, quum et in Plem- pii codicibus et in antiqua versioue desiderentur, neque apud ipsum Dioscoridem reperiantur, haud dubie spuria, nihilomi¬ nus patriam arboris Syriam esse probant. Attamen ulrMtm spectare neqneunt, quoniam^/ 0 / 2 « arboris recentia oUris more comedi dicuntur. Accedit, qudd optimi codides mss. nec cum Alherta utmumy nec cum G. I w/waiw legunt, sed 'ulna; unde vocem Arabicam esse colligo, forsitan 5 alnihh., quod et lapidem album quendam marmore molliorem (an alabastrum?), et concharum speciem, et plantam deser-. tOrum medicatam (an, propter albedinem sic dictam?) signifi¬ cat; vel alnava^ dactylorum nucleus. p. 43 /. 9. Quod vero in planta etc. — Qui vero flos in planta etc. p. 43 /. 12 , Glaucum. — Quis color hoc loco sit nescio. Vere glaucus in floribus rarissime occurrit. Sed intercapedinem suspicor. Desidero enim colores florum luteum^ rubrum, violaceum, adeo frequentes, ut vix negligi petnerint i28 AD NO TATIO NES. p. 43 1. 16. €ap. XV. Albert. lib. IV tract. IV cap.2; de coloribus et accidentiis aliis succorum in plantis, p. 43 l. 25. (luia usus est caloris^ ut coa¬ gulet lac. — Quae ne praecedentibus repugnare videah- tur, supple: et quia plantae ipsius calor ad ejus coa¬ gulationem perficiendam non sufficit. p. 43 L 26. Quodlibet lac multae est coa¬ gulationis^ cum fuerit in arbore frigus ap¬ parens, — Frigore interno non coagulatur, sed expellitur, et tunc demum extra arborem, solis calore superveniente, coagulatur. Sic etiam Albertus locum paulo obscuriorem in¬ terpretatus est. p. 44 l. 5. Similes lapidibus vel conchis. — Dubitasse videtur Alfredus de verbo, quod coram habe¬ bat, lapidemne an concham significet. p.4Al.l. Ut arbor. — Rectius, utgummiarboris, p. 44 l. 7. 'Aletafur. — Vox Arabica el-opfur^ numeroque plurali el-e^afir,, pro¬ prie passerem significat, tum etiam arborem, quae secundant Kamus ab Arabibus etiam verbis quis mihi comparem vidit! appellatur. Qua de arbore prae¬ terea sub horum nominum neutro quicquam reperi. Sed in (Angeli a St. Josepho) Pharmacopoea Persica pag. 361 sqq. de arbore lego in Perside frequentissima, spectatissima, lacte¬ scente, quam incolae sivevocarent, quasi vellent eam esse mirabilis et incognitae virtutis. Descriptio amplior Calotropin proceram Rob. Brownii esse ostendit, arborem ex plantarum asclepiadearnm ordine et lactescentem et melliferam, cujus mei, ab Arabibus oschar^ no¬ mine celebratam, jam etiam veteribus notum fuisse suadet Sprengelius ad Dioscor. lib. II cap. 104. Nonne hanc ar¬ borem et Kamusi egafir,^ et nostri libelli aleta¬ fur esse credere liceret? p. 44 l. 13. In barbis. — Arabice fuisse opinor in birbas i. e. proprie in puteis,^ hic igitur in conceptaculis succorum inferioribus. ADNOTATIONES. 129 p.u l. 20 . Cap. xrr. — Albert. lib. IV tract.IV cap. 3: de alteratione plantarum secundttfn fructm, — Maximam hujus capitis partem me non intelligere fateor, valdeque suspicor, interpretem diversas saporum species par- tim eodem nomine, confudisse, partim aliam pro alia posuisse. Sapor amarus e. g. semper ex summo calore nasci, summae¬ que caliditatis signum esse existimabatur; quibuscum et ipse Nicolaus cum medio hoc capite tum sequentis ad finem con¬ sentit. Sed idem plane contrarium hujus capitis- initio docet, nisi hic, ut opinor, amaro substituendum acerbum. Paulo post afjua acetosa salsa dicta videtur, tametsi pro fructibus acetosis salsi dici nequeant. Mitto alias difficultates, quibus cunctis penitus removendis inferior, nihil. movere ratius duxi. p. 45 l. 17. Ponticitas. — Saporem ponticum apud medii aevi scriptores esse austerum^ vulgo notum est. p. 45 /. 26. Cap. XVII. — Albert. lib. IVtract.IV cap. 4: de saporibus myrobalaiiortim., qui non sequun^ tur alterationibus aliorum fructuum. p. 45 l. 26. Myrobalanorum vero fructus. — Quo jure ex hac myrobalanorum mentione sequi contende¬ runt, opusculi nostri auctorem Aristotele longe inferiorem esse; eodem, Nicolai aetate jam determinata, sequi mihi videtur, myrobalanorum nomen aliorum fructuum quasi personam esse. Illos enim ab Indis ad Arabes, ab his denique ad infimae aetatis Graecos pervenisse, Nicolaique temporibus extra Indiam plane ignotos fuisse compertum habemus. Sunt autem myrobalani, ut omnes hno ore affirmant, aciduli.^ nec unquam amari. Nequeunt igitur esse ii, quorum insolitas saporum mutationes auctor noster, quisquis sit, et quoquo tempore vixerit, narra¬ vit. Qui vero sint, forte fortuna detexisse mihi videor. Pri¬ mum quaerendum esse arbitrabar, num essent glandes sic dictae unguetitariae seu Hyperantherae moringae se¬ mina, quae Graecos veteres ^aXdvovg, recentiores inde a Galeno (xvQo^aXdvovg vocasse notum est, donec hoc idem nomen a recentissimis Graecis, a Jo. Actuario etNicol. My- repso ad eos denique fructus transferebatur, quos adhuc ho¬ die eodem appellamus, quosque Arabes t ban, appel- 9 130 ADNOTATIONES. lant. Cujus causa Dietzii ex Ibn Baithare excerpta revob vensj forte incido in caput de in ejusdem Ana- lect. medie, pag. 102 sic descriptum: Planta lanuginosa^ foliis cicerculae^ stijpticis, flore purpureo^ fructu flavo et rubro^ amaro^ seminibus minutis^ stypticis referto. Ilaemorrhoidi confert. E ramis Hierosoly¬ mis scopae fiunt. Vulgaris etiam prope Barcen, Ara¬ bes eam vocant {scherf\. Quam plantam quis non videt eandem esse, quam Dioscorides lib. IV cap. 73 axqv- ^vov vnvmixov^ strychnum somniferum dicat, quamque nostram Physalida somniferam esse plerique consentiant? Flores magni rubri botanicos quosdam vexaverunt, qui non viderunt, calices physalidum revera et maximos et ruberri¬ mos a Dioscoride flores dici. Unica fere apud utrumqiie auctorem differentia est, quod Dioscorides folia cydoniae.^ Ibn-Baithar, si Dietzio fidem facias, cicerculae similia di¬ cat. Non tamen diffitear, Dietzium minime ipsius Ibn-Bai- tharis codicem Arabicum Scorialensem, sed tantum Hispani¬ cam ejus versionem ibidem servatam excerpsisse, ut ipse in fine schedarum manuscriptarum ingenue fassus est. Pro ci¬ cercula autem iisdem schedis non nisi nomen Hispanicum garbango (garhanzo) reperio, quod ideo minime certum. Jam vero botanicorum quisque novit, physalidum calices, baccam maturam omnino includentes, intus pulverem excer¬ nere resinosum amarissimum, cujus contactu, nisi summa cautione utaris, ipsae etiam baccac inficiantur. Porro plan¬ tam esse hanc speciem lignosas inter et herbaceas ambigen¬ tem, cui meatus solitis ampliores aliqua veri specie tribui possent. Adde nominis Latini cum Arabico similitudinem, nec dubitaveris, ut spero, Nicolaum scripsisse axQvyvovq vnvmuovg ^ Isaacum Ben-Honain recte ,ver-tisse balan., Aifredum denique, vel post hunc aliquem librarium ex nomine minus sueto balano^ quod facile cum Graecorum ^aXdv(o confundi poterat, perperam fecisse myrobalanum. Hoc igitur minime obstat, quin de opusculi jam ad finem perducti auctore, eum Nicolaum Damascenum esse mecum convenias. INDEX AUCTORUM A NIC 0 L A 0 L A U DAT 0 R U M. Abrucalis \i. e. Empedocles] I, 1. 2. 6. 7. Anaxagoras I, 1. 2. 5. 6. Anli^jui sapientes \an Empedocles ?] II, 9. Democritus I, 2. Empedocles, cf. Abrucalis et Antiqui sapientes. Hippo [sic legendum esse puto] I, 13. Lechineon perperam modo pro Lycophrone, modo pro Leucippo, hdbehatur. Est epitheton ornans, nec nomen, I, 6. Leucippus, cf. Lechineon. Lycophron, cf Lechineon. Nicolaus proprium suum Meteororum librum-iaudat II, 2. Plato I, 1 [et ex conjectura iterum] I, 2. Proclus perperam sub Abrucale latere putabatur. Protagoras, alias — Pythagoras perperam sub Abrucale latere^putabatur. 9 ADDITAMENTUM IN FUGAM VACUI NICOLAIftUE COMMENDATIONEM. Generaliora de plantarum natura reliquerunt, omissis iis, quo¬ rum opera perierunt, Theophrastus Eresius.circiter 250 a. C. n. Nicolaus Damascenus. circa Christum nat. Arabes nonnulli, quorum opera inss. in bibliothecis adhuc latent . circiter 800—1200 p. C. n. Albertus Magnus. i . circiter 1250 „ „ „ Jo. Costaeus . 1578 „ „ „ Andr. Caesalpinus. 1583 „ „ „ Reliqui auctores botanici ad haec usque tempora plantas singu¬ las materiae medicae causa tractarunt. Ouo factum est, ut botanica diu pro medicinae parte haberetur. INDEX RERUM ATQUE VERBORUM. Absinthium I. 14. Acelga I, 12. Acerbitas cf. Amaritudo. Acetosa aqua [«nsntsrt?] II, 16. Acetositas fructuum II, 16. Acuti fructuum succi II, 14. Addentes partes [i. e. primae par¬ tes] I,, 11. Adeps cf. Folia. Adul l? (_^5LX5f] I, 16. Aegypto belinum factum esse co¬ mestibile I> 17. Aethiopum terra I, 13. Alaz [ JiaVc] i, 13. Albedo plantarum I, 14. Interior in arboribus II, 11. Album lignum II, 14. Aletafur II, 15. Amari fructuum succi II, 14. Ama¬ rae plantae in nive II, 5. Amaritudo fructuum [an pro acer'- hitale?] II, 16. Ambrachion [wQvyavop Arabice prominciatun^ I, 12. Amygdalus I, 14.18. Amarus 1,16. Anima plantarum I, 1. 4. Animal nobile I, 4. Anno nascentes et arescentes plan¬ tae I, 12. In Anno saepe fru¬ ctificantes plantae II, 13. Antiquorum de plantis libri I, 19. Aqua acetosa [an pro salsa?] II, 16. Unde salsa fiat II, 3. Quo¬ modo ascendat II, 4. Aquarum quiescentium proventus II, 7. Arabicum gummi 1, 8. Arbores 1, 12. Ascendere semper, donec intereant II, 12. Arenas fieri lapides II, 2, Arenosa cur mari propinqua II, 3. Aromaticae arbores I, 15. Artemisia [[ortusse pro f J I> 16 . Ascendere arbores semper, donec intereant II, 12. Atharafa I, 13. Attractio plantarum II, 1. Augeri solidum non posse II, 1. Auripigmentum II, 6. Aureus [sci. nummus] II, 2. Bacca caprarum I, 12. Balaustia II, 17. Balneum II, 1- 4. 134 Balsamus I, 15. Barba Jovis [ f* Vi-io] Belenum [^'Ia5] I, 14. Belotae I, 14. Biferae plantae cf. in Anno. Botam J, 16. Cadere solem II, 7. Cafta seu II, 14. Calamentum 1, 17. Calidarum aquarum et calidorum locorum proventus II, 6. Calidi fructuum succi I, 14. Camelus [nojwitsi apud interpr. La- tin. recent.] I, 5 in var. lecL Canna [VaCs.] I, 12. [Pro arun~ dme] I, 13. Caput arborum II, 10. Caro plantarum et fructuum I, 11. 14. ^ Casura [ ^^3] II, 12. Casus foliorum I, 9. II, 12. Caulis [i. e. brassica] I, 12. Cauma [ubi vulgo causas legitur] I, 9. Causa cf. cauma. Vitae [i. e. ra¬ dix] I, 11. . Centaurea I, 14. Cerasa I, 14. Cervus [nonnisi apud, interpret. Latin. recent.] I, 5, invar. lect. Cibabile I, 4. Cibi quomodo ascendant II, 4. Clavis confixae arbores 1, 17. Clima tertium et quartum II, 7. Coadunatio fixionis II, 1. Coagulatio plantarum II, 1. Colores lignorum II, 14. Planta¬ rum I, 14. Color plantarum na¬ turalis I, 7. Comestibile II, 7. Compactae plantae in terra com¬ pacta II, 6. Comprehensio II, 7. Conchylia I, 3. Consimiles partes I, 9. Consumare [pro consumere] I, 7 in var. lect. Cor plantarum [pro medulla]l,ll. Corpus aquarum II, 3. / Corruptio plantarum I, 7. Cortex I, 8. 9. 11. II, 11. Fru¬ ctum circumdans [pro semine] adnot. ad I, 8. Coruma terra I, 17. Crescentes partes [pro maximis] I, 11. Cucumis I, 14. Cuscute II, 7. Dactyli I, 14. 17. Damascena, cf. Artemisia. Decoctio plantarum in locis cali¬ dis ll, 6. Desiderium plantarum I, 1. 2. 5. Digestio plautarum II, 1. 12. Dissimiles plantarum partes I, 9. Domesticae plantae I, 13. Dormitione plantas non indigere I, 7. Dulcedo fructuum II, 16. Dulcem aquam omnibus supere¬ minere II, 3. Dulces fructuum succi I, 14. Dulcium locorum proventus II, 6. .. Ebenus II, 2. 14. fiilongatio II, 1. 3. Epigadrium alias Opigaidum ^ [? I, 10. Eremorum proventus II, 6. Expositione una [L e. simul] 11,9. Extendi plantas qua de causa 11,15. Faex aeris II, 6. Fecunditas arborum triplex II, 9. Feminearum et mascularum plan¬ tarum differentiae I, 6. 18. Fictilia II, 1. 2. Ficus I, 10. 12. 13. 14. 16.17.18. Silvestris I, 17. Figura plantarum II, 12. Terrae [pro natura terrae] II, 3. Filorum ad similitudinem planta II, 6. 7. _ ^ Fingekest 1,12. Fixio plantarum II, 1. Flexus [vulgo foliorumi,!. Flores I, 8. 11. Cur quaedam non habeant II, 14. Flumina seu Fluvii II, 2. 4. Fluxibilitas raritatis II, 13. Fluxus foliorum cf. Flexus. Fluxus [pro sudore] II, 1. 135 Folia [pro adipe , seu pro 1^0^] II, 2, [Pro forma num¬ morum foliata'] II, 2. Plantarum I, 8. 11. 13. Cur ,cadant II, 13. Colorari frigore II, 13. Coope¬ rire fructus II, 9. Imperfectos esse fructus II, 7. [Pro germi¬ nibus] I, 18. Foliis carens plan¬ ta II, 6. 7. Foliorum viriditas II, 11. Fontes II, 2. 4. Frigidorum locorum proventus II, 6. Frigus colorare folia II, 13. Sa¬ lis II, 5. Fructificare, silvestres arbores ma¬ gis I, 13. Fructificandi tempora I, 18. Fructus plantar. I, 9- 11. 13. Aut ante folia, aut cum foliis, aut post folia II, 9. Comestibiles aut incomestibiles I, 14. Hor¬ tensium arborum meliores 1,13. Fructuum' compositio I, 11. 13. 14. Figura I, 14. Sapores II, 16.' Situs I, 8. 11. Fungi I, 11. II, 6. , ad Generandum aptae jjartes 1,11. Generatio fructuum unica planta¬ rum operatio I, 6. Glauca plantar. folia II, 13. Glau¬ cus plantar. flos II, 14. . . Grana [pro leguminibus] I, 14. In granorum figura [pro humili] I, 12. Granatum I, 16. Cf. Mala granata. Gummi I, 8. II, 15. Herbae I, 12. Per compositionem fieri il, 4. Non nasci in aqua- salsa II, 5. Minutae erectae ubi II, 6. Ex quibus proveniantII, 8. Hieme arbores quasdam alterari II, 15. Fructus quosdam matu¬ rari I, 14. Homogenealis II, 5. Hortenses plantae I, 13. Humor aquae II, 8. Plantarum I, 7. 10. Ilex I, 18. Inanitas [pro raritate] II, 2. Incrispari II, 3. Ingenuum lutum II, 3. 7. Insitio plantarum 1, 16. Interficientes plantae I, 19. Juventutem ad plantas reverti 1,7. Lac plantarum IP, 15. Facientes plantae 1,19. Lacti similis plan¬ tarum bumor I, 10. Lacunarum sal II, 3. Lapides non augeri II, 1. Super lapides solidos nascentes plantae II, 7. Natantes II, 2. Radicum scissuris immissae I, 17. Ex spuma fieri II, 2. Latitudo animalium et plantarum II, 12. Lazulum II, 14. Lechineon [a radice 0.1^5 J 1,6. Lignum I, 8. 11. Album fieri in¬ terius H, 11. Ejus colores II, 14. Linum I, 17. Loci, quibus plantae nascantur I, 3. Plantis vel convenientes vel non II, 5. Longitudo animalium et planta¬ rum II, 12. • Lumbrici in nive II, 5. Lutum ingenuum II, 3. 7. Magnus cannae [ VAsrxif] I, 12. Malus I, 12. 16. Mala granata I, 14. 16. Cf. Gra¬ natum. Mare aquarum omnium elemen¬ tum II,' 3. Super arenas esse II, 3. Mortuum II, 3. Rubrum 1,13. Viride [pro extremo aesta¬ tis fervore] I, 17. Mascularum et feminearum plan¬ tarum differentiae T, 6. 18. Materia nntritiva II, 13. Planta¬ rum II, 4. 5. Ipsis vicina II, 2. [Pro nutrimento] II, 12. Matrix plantar. [jiromedulla]!, 11. Maturari I, 14. Medianus I, 13. Medicina plantarum, I, 19. Medietas II, 2. Medulla plantarum I, 8. 11. Re¬ rum [pro rebus memoratu dignior ribus] I, 19. Melioratio plantae super animal I, 7. Mellares- frnctuum succi 1, 14. Mentha I, 17. . Meteororura libri II, 2. Minerae II, 1. 2. 136 Minorari II, 5. Minutas herbas cito generari II, 1. Montium proventus II, 6. 7. Morus I, 14. 16. Silvestris I, 13. Motus plantarum I, 5. II, 1. ut Multe [i. e. saepe} II, 2. Multiplicari plantas in multis locis [j. e, per gemmas spars4ts} II, 12. Mundum totalem perpetuum esse I, 7. Mutakefia [JlCx-c] II, 2. Myrobalani [pro balanis^ II, 17. Myrrha I, 8. Myrtus I, 12. 14. II, 13, quibus Nascantur modis plautae II, 8. Naturalis aqua li, 3. Nennfar II, 6. Nigredo plantarum I, 14. Nigrum lignum II, 14. Nix II, 5. Nodi plantarum {sensu vulgari} II, 11. 13. [Pro /?6ris] I, 9. 11. Nubi similis planta II, 6, Nuclei fructus pyramidales II, 16. Nutrimentum plantarum II, 12. Nux I, 14. 17 {ubi cf. adiiot.}. Olea II, 9 [cf. Oliva}. Oleares herbae I, 19. Oliva I, 9. 12. 14. 16. 18. II, 13. Cf. Olea. Olus {id quod d-ccfivo?} I, 12. {Quo sensu fortasse etiam I, 19- legendum est olera jwo genera], [id quod Id^tcvoy} I, 12. Olus regium I, 12. Operatio plantarum unica I, 6. Opigaidum vid. Epigadrium. Origanalis succus I, 10. Origanum I, 10. 14. Ovum [rtti aestimanda aquarum pondera} II, 3. Palma I, 16. 17. II, 14. 15. Panno viridi similis planta II, 7. Partem animae plantis ihesse I, 2.4. Partem partis animae plan- , tas habere I, 7. Partes plantar. compositae I, 8. Diversissimas esse I, 10. Non determinatas esse I, 9. Simplices I, 8. Parum [pro minutim} I, 16. Pecunia signata^ vid. Folia. Pentaphyllon I, 12. ^ in Persia belentim fleri pernicio¬ sum I, 17. Phlegma quomodo ad cerebrum ascendat II, 4. Pici similis plantarum humor 1,10. Pinea I, 13. 14. Pinus II, 15. Pirus I, 12. 16. 18. Planta quibus egeat II, 5.: 7. Plantam aliam ex alia' nasci II, 7. Plantae sine foliis II, 5. Nivales II, 5. Sicut natura aquae [t. e. succulentae} II, 13. Su¬ per superficiem aquae natae II, 6. Plantatio II, 8. EjustemporaI,17. Plantatore quasdam plantes egere Ponticitas II, 16. 17. Ponticus sapor II, 16. 17. Potabiles fructuum succi I, 14; Principium cibi plantarum aterra, generationis a sole I, 6. Producere diei longitudinem [i. C; corripere} II, 7. Prohibitio essendi II, 5. Prope cibnm II, 7. ' Propinquiori materia arbores uti II, 11. Proportionalis I, 16. Proportionare I, 9. Prunum I, 14. Pullnlationes {PQva Theoplir.}l,B. Putredo II, 8. ' Putrida nix II, 5, Pyramidale plantarum caput et spina II, 10. Pyramidales fru¬ ctuum nuclei II, 16. Pyramidari II, 12. 13. Quantitas {pro indole} II, 12. Radix plantarum I, 8. 9. 11. 13. • Radice carens planta II, 7. Ra¬ dices in partibus terrae duris esse, nec in aquis II, 6. Radi¬ ces rerum [pro causis}. Aqua¬ rum dulcium II, 3. Arenae 11,3. Plantarum II, 8. 12. Rami plantarum I, 11. 13. Quo¬ modo fiant II, 12. {pro pedi~ culis} I, 8. Rara non mergi II, 2. Raras esse plantarum partes II, 1. Raritas II, 1. Re [JJJ'] I, 9. 137 Remotus [jrro diversoi] II, S^i Resina I, 8. Rhamnus I, 13. Rorificare II, 4. Rotunditas [jiTO capreolo} I, 8. Rubedo plantarum I, 14.. Rubus I, 12. Ruta I, 12. Sal non augetur II, 1. Lacuna¬ rum II, 3. Salita loca II, 5. Salix I, 13. - : Salsam aquam ascendendo fieri dulcem II, 4. Dulci pondero¬ siorem esse II, 3. 4. In eaher- bas non nasci II, 5. Cf. Aceto- sa aqua. Salsedo maris II, 3. Sanguis quomodo ad cerebrum ascendat II, 4. Sapores fructuum II, 16. Seilam I, 17. Semen plantarum II, 8. duibus constet I, 9. Impraegnationi si¬ mile essei, 6. Plantas quasdam pejus ferre I, 16. Sensatum signum rei II, 3. Sensum plantas non habere T, 2. Sesebra I, 17. Sexum in plantis permixtum esse 1 , 1 . 6 . Siccitas rerum II, 1. Salis II, 5. Significatio [pro signo} II, 3. Siliqua I, 14, Silvestres plantae I, 12. Clavis confixas fieri hortenses I, 17. Silvestrium plantar. fructus 1,14. Silvestrescere plantas omnes non cultas 1, 13. Simile simili attralii II, 2. Simi¬ lium partium membra 1, 9. Similiter [pro pariter j saepe oc^ currit, e.g.} II, 9. Sinapis I, 14. Siquid vel Siquidem [pro quidem} I, 1, 16. 11, 7. 14. Sol [pro Oriente} II, 7. Solem circulos elicere [in bulbis} I, 13. Plantarum patrem esse I, 6. Solida aqua II, 2. Solida mergi II, 2. Solidi definitio II, 1. Somnus plantarum I, 5 [cf. Dor¬ mitio], Somnum provocantes plantae I, 17. Species .[/. ei plantae medicatae} II, 7 bis. Spinae plantarum I, 13. II, 10. • Spinarum multarum plantae II, 7, Spiritus plantae I, I. 5. Spumam fieri lapidem II, 2. Squilla I, 13. - Stagnorum plantae II, 7. Statura erectionis alias hominis [pro erecto} I, 11. Stellarum virtus II, 4. Sterilis' arbor quomodo fiat fru¬ ctifera.!, 17.. ,: Stipes [pro caule} I, 11. Sine fructu et folio II, 9. [Pro pedi¬ culo} I, 11. Socci plantarum I, 14, Succulentae plantae, vid. Planta sicut natura aquae. Sudor II, 3. Sulphureorum locorum proventus II, 6. Supei-ficiei aquae proventus II, 6. Superfluitates II, 1. Superflua non fieri in plantis 1,7. Animalium et plantarum II, 1. In superfluo esse [i. e. abiin- dare} II, 5. Surculi I, 11, 13, in Syria belenum factum esse co¬ mestibile I, 17, Tela, coopertura sicut —, I, 14. Terrae affixam esse plantam I, 13. Terram plantarum matrem esse I, 6. Terrae motus II, 2. Tertiam digestionem plantis de- esse II, 12. Terugena [(j\.£s:T!y!s] I, 17. Thus I, 8. Thymiama, in annot. ad I, 8. Totalitas plantarum I, 14, Transmutationes plantarum I, 17. Triticum I, 12. 14. 17. Tuberes I, 11. II, 6. Udorum locorum plantae II, 7. Ulna [? -^1^3 f] I, 14, Unctuosus fructuum succus II, 14. Unctuosa planta II, 7. Saepius- que de succo plantarum dicitur. Uva I, 14, Vapores balneorum II, 1. Vargariaton [i. e, nccl agdj^idya, Arabice scriptum] I, 11, 138 Venae plantar. II, 8, 11. Venetalitas [i. e, color venetus] II, 14. Venter plantarum [pro ligno] I, 8. Ventrem provocantes plantae I, 19. Ventus Ipalmarum fecundaiionem adjuvans] I, 17. Vibex il, 5. Vicinari II, 12. Vinales plantae I, 19. Vires plantar. ex elementis II, 1. Virgae plantar. I, 8. 11. Parvae, quae sunt flores praeter plantam Viridis plantarum color. I, 14 . Viriditas II, 7. Plantarum II, n. Viscera plantarum [i. e. medulla] Vita plantarum occulta I, 1. Vitis I, 10. 13. 16. Vitrum II, 2. Vovet [pro hohel, Ziara terra I, 13. Typi» 3. B. Hirschfeldi. CORRIGENDA. In praefatione. pag-. IX lin. 15 a sup. pro Arabice Arabicae — X — 1 ab inf. „ 1224 „ 1244 In Textu et Lect. Var. pag. 5 lin. 6 pro At lege Ai — 6 — 18 „ intelligectum lege intellectum —■ 17 not. 11 „ quaedam lege quedam. — 18 lin. 4 „ et olivae „ ut olivae — 20 — 10 „ canne lege cannae — not. 19 „ nascantur lege nascuntur — 24 — 13 „ vocator lege vocatur — 28 — 15 ,, editionem editionum — 37 — 26 ,, plantae piante — 38 — 12 „ G. II ornis, omn. lege G. I ornis, omn. In Adnotationihus. pag. 48 lin. 12 a sup; pro (numero) 6 lege (literam) b — 49 — 17 „ „ lege vov — — _ 3 ab inf. „ est anim. lege est ab anim. — 52 — 3 a sup. po^jiAristpteles dele virgulam. — 53 — 4 ab inf. pro ctia^^aeos lepe aia^gaecos — 54 — 18 ,j „ 3 , ^cooig lege ^cooig — 55 — 10 a sup. „ icSgv. „ fcoon _ _ _ 11 jj j» jj «11« ,, , «11« _ 5 g _ 7 „ ,3 ,3 legin „ leqin _ _ _ 8 „ „ legna „ , leqna _ _ _ 9 ,j „ le^ina „ le^ina _ 60 — 3 „ „ „ r«? „ y«o _ 04 _ 5 3, 33 33 mad „ mad _ _ __ 7 j> )j j) maadd ,, maadda _ 66 — 1 » »» _ _ _ 6 ab inf. „ vitia „ vitiata _ 72 _ 13 JJ JJ JJ nequalia et ad lege aequalia et ad — _ — 2 ,j J, JJ legej^^ . 3 , ea lege eae 75 7 a sup. pag. 7.7 lin. 15 a sup. pro berberis lege herberis — — — 6 ab inf. „ poliurus „ paliurus — 79 — 3 a sup. ,, aut, a „ aut a -11 lege — — — 12 „ „ ,> bagla „ baqla — — — 17 „ ,, „ lege Va4^X/9 — — ~ 18 „ ,j milukla „ malukia — — — 22 „ ,, „ mulukijja „ mulukijja — — — 26 „ „ „ selg lege selq — 80 — 8 „ ,, ,, Heracliotica lege Heracleotica — — — 13 „ „ „ fufel lege ffifel — 81 — 17 ,> ,f 9 } aurg ,, avrg — 82 — 9 „ ,, pluriis,, pluviis — 85 — 3 abinfi „ enQoyy,^ iriQwv . — 87’ — 7 a sup* aagSi ,, — 88 — 4 ab inf. „ a lege ab — 90 — 13 a sup. „ neque in libro lege neque in libris de caus. plantar. agit, sed in libro — — ,— 16 ab inf. „ Trowdoi/S lege nocioovg — 91 — 6 ,, ,, jj ^maXa5X$^ lege ^^XM^XA3XS^ — 92 — 5 a sup. ,, Ao»? oimv lege olcog rav — — — 7 „ „ ii avToij atelixovg lege aiirov tov — 96 ^^— 17 ,, „ ,, utroque le^re utraque — 100 — 3 „ „ „ lege — 109 — 12 ab inf.',, ; lege , — 111 — 13 ,, „ „ habeo, lege habeo) — 113 — 14 a sup. ,, rj&QoiOfievos lege ri&qoidfifvog — 117 — 11 ab infi post locis «ddc calidis . - — — — 7 ,, „ pro terrorum lege terrarum — 120 — 1 a sup. „ column. 6 „ colnmn. b — 121 — 6 „ gatharis lege qatharis — — — 12 ab inf. AIIaX) ^«9^ ^XaX^ — 123— 3„ „ „ Sed ?e£fe Sic — 124 — ^ ii ii ii radicibus lege (radicibus) ' "i; — — — 10 >j JJ post cap. adde 5 " — 125 — 20 „ ,, „ substantia dele ;