Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google CAROLI LACIIMANNI IN T. LUCRETII CARI DE RERUM NATURA LIBROS C O M MENTARIUS BEROLINI I M 1* F. N S I S G K O lt G 1 1 R E I M F K L MDCCCL. Digitized by Google Digitized by Google *A.nte hos mille annos in quadam regni Francici parte unum supererat Lucretiani carminis exemplar antiquum , e quo ce- tera , quorum post illa tempora memoria fuit , deducta sunt ; nisi forte eum librum Lucretii unum quem saeculo decimo Bohienses se habere scripserunt in catalogo a Muratorio in Antiquitatibus Italicis edito, tomo m p.820, et ipsum iam tunc antiquum fuisse suspicari volumus . certe huius nullum usquam extat vestigium : ex illo quem in regno Francico fuisse dicebam multi tribus , quantum cognoscere possu- mus, exemplis descripti sunt, id exemplar ceterorum ar- chetypo n (ita appellare soleo) constitit paginis cccn, quarum non tantum prima et ultima , sed praeterea centesima nonagesima, quae erat post finem libri quarti, conscriptae non fuerunt: item nna in libro primo, ut dicam ad huius ver- sum 1093, vacua fuit relicta: in reliquis fuerunt versus vigeni seni , in ultima libri cuiusque pauciores . porro eius codicis scripturam litteris capitalibus gracilioribus, non uncialibus, fuisse multis indiciis cognosci potest: vocabulorum distinctio nulla fuit, sententiarum constantissima in mediis versibus . ex quibus rebus intellegitur eum saeculo post Christum natum quarto quintove conscriptum fuisse , Vergilianis exemplari- bus, quae ex eo genere supersunt, simillimum, hoc tamen confitendum est , neque librarium rem .suam satis studiose egisse, neque correctores, quos in libro expoliendo curam collocasse apparet, multa ab illo peccata emendasse: certe ne unum quidem ex iis versibus quos omisisset restituerunt ; ut videantur mihi codicem suum , ut fere dicebant , sine exem- plario legisse et ut potuerint emendasse . 1 * 4 RECENSIO Ilaec omnia ita ut dixi fuisse intelleget quicumque horum commentariorum aliquam partem pertractaverit, quarum re- rum maxima pars e copiis ab Havercampo et ceteris cum summa iudicii imbecillitate colla tis cum milii sex fere mensium usu constitisset, cetera (praeter numerum paginarum , quem nuper subduxi) eo ipso paene momento patuerunt quo membranae Yossianac a me excuti coeptae, sunt , mense Aprili anni mdcccxlvi, cum insigni benevolentia ac favore illustrium academiac Leidensis curatorum, quosIacobiGeelii. liominis optimi mihique non propter eruditionem solam cari, consilio usos esse suspicor, in hanc urbem essent tramissae. paulo ante id tempus duo adulescentes optime instituti. Hugo Purmannus Silesius et Iacobus Bernaysius Hambur- gensis, via ac ratione ab Iohanne Nicolao JVladvico, viro eruditissimo , monstrata ( is enim emendando Lucretio primus artem sanam adhibuit in libello acadeinico Ilauniae anno 18112 et iterum biennio post inter opuscula edito ) in expendendis huius poematis emendandi praesidiis magno studio neque infeliciter elaboraverunt . horum Purmannus Lucretianarum quaestionum specimen Vratislaviae mense Martio eiusdem anni 1846 edidit, Bernaysius suae de emen- datione Lucretii commentationi, quam Fridericus Ritsehe- lius in Rhenanum museum philologiae anno 1847 recepit , subscripsit eundem illum Aprilem anni 1846 . sed eorum opera, ut fuit in hoc negotio sane laudabiliter posita, ita mihi, ut verum dicam , ad summam rei non profuit , quoniam illi par- tim ea quae mihi notissima erant attulerunt, alia, ut adules- centes neque satis in Lucretii ingenio cognoscendo versati , aut praetermiserunt aut falsis admixtis contaminarunt, hos igitur de quibusnam rebus recte sensisse iudicem ex con- sensu facile intellegetur : omnia singillatim recensere , ne lec- toribus molestia paretur . nolo . Ue illis autem tribus apographis , quibus inde a saeculo nono memoriam Lucretiani carminis ad nostram aetatem propagatam esse dixi , ante omnia sciendum est unum ho- rum eo ipso saeculo ex archetypo factum superesse . is est codicum Leidensium alter, numero trigesimus, quem on- i. onocm dico, quia ea forma est quam vulgo in folio minori dicunt, hic unde ad Isaacum Yossium pervenerit (nam pa- ter eius hunc non habuit, sed alterum) dicere non possum, Digitized by Google KECKNSIO 5 neque eo auteVossiiuu qui usus sit qucmquam repcrio: olim tamen Maguntiae luisse (locent quae scripta sunt pagina prima in margine inferiore , Iste liber pertinet ad librariam Sancti Martiui ecclesie Maguntin . M. Sin dictis subscripsit anno 1479.’ schedae, sive folia dicere malumus, sunt nu- mero 192, versus paginarum viceni, in scheda 42 (quae est quaternionis sexti tertia) viceni septeni ( ii , 484 — 536). una pagina tota vacua est post versum libri vi 78 : ea est pagina versa schedae quintae in ternione , cuius scheda sexta ex- cisa est. liic liber eo ipso quo scriptus est tempore a duobus librariis correctus est. eorum corrector uai alter seri- bendi genere Saxonico usus supplevit versus a Francone per neglegentiam omissos , ita quidem ut priore scriptura eluta versuum spatia non nimis angusta faceret . hic Saxo , praeter quam quod 8 necessu , cuius vocabuli partem perisse ap- paret . sed ubi additum est esse , potest omitti iiuitum est. 1,627 llln quoque esse tibi solida' atque aeterna fatendum . 963 extra summam quoniam nil esse fatendum. 11.39 animo quoque nil prodesse putandum. iii,543 Mortalem tamen esse animam faleare necesse . quam ob rem etiam in ui.796 ferendum puto tanto magis infitiandum Totum posse: nam posse est pol esse ; quamquam Prisciani codices habent infitiandum est. 117. Ennius ut nostkr cecinit, qui phimus. Quadratus et schedae ut primus et qui noster . versus Ennii . Ova parire solet genu' pennis condecoratum , Non animam, et post inde venit divinitu' pullis Ipsa anima , apud \ arronem de lingua Latina vp.64. 120. Etsi praeterea tamen esse acherusia T K M P L A E N N I U 8 AETERNIS EXPONIT VERSIBUS EDENS, Quo neque p E r m a n e a n t ani m a e . Praetereat qua dra- tus, schedae, corrector oblongi, deinde edens omnes; quod tamen nullum pondus addit sententiae : sed vinculo opus est , quo iungantur haec cum superioribus , Ennius ut noster cecinit ; Etn praeterea tamen Ennius aeternis exponit versibus idem, hoc pronomen eidem scriptum est in Floren- tino codice Varronis de lingua Latina xp.550,2, item in Florentino epistularum Ciceronis xm, 1,3, in Florentino epistularum ad Atticum i, 11,1 ©t 14,1 5 , eamque scribendi rationem Cornelio Nepoti nuper vindicavit C.Nipperdeius in Spicilegio p.49. ex hoc usu natus error quo in lege de Ter- mesibus facta 2,20 liacc sunt , eaedem leges eidemque ious eademque consuetudo . postremo Quo neque permaneant mem- branae, Antonius Jlarii, Brixieusis editio : permanent Vero- nensis cum Veneta, Marullus, Avantius. lux; igitur vereor ne casu natum sit et quadam elegantiae specie Marulhun ce- terosque induxerit . et satis recte permanere illo dicuntur animae . ut de animo Ovidius in artis ii, 120 Solus ad extre- mos permanet ille rogos . in decreto Tergestinorum ii,26 uti ad posteros nostros tam voluntas amplissimi viri quam facta per- maneant. Cicero de natura deorum i, 105 speciem dei percipi cogitatione , non sensu , nec esse in ea ullam soliditatem , neque eam ad numerum permanere . item in ii,85 perdiuturna , per- manens ad longincum et immensum paene tempus . Varro rerum rusticarum u,4,S verris octo mensum incipit salire, permanet, Digitized by Google I 25 ut id recte facere possit , ad trimum . eum versum qui hos se- quitur , Sed quaedam simulacra , cum Vergiliano componit Macrobius in Saturnaliorum vi, 1 : non habent eum quadra- tus et schedae, e proximis Donatus ad Andriam i,2,4 semper florentis llomeri. 1 25. LACRIMAS EFFUNDERE SALSAS CoEPISSET. Coepisse et corrector quadrati et Antonius Marii . et fundere quadratus ; quod male probavit Lambinus . lacrumas vero et ecfundere libri nostri non exhibent : horum autem scribendi rationem reddere satis habeo , nisi quod ae et e paulo rec- tius scribo praeter quam in minus certis , velut erumna teter septa meror mestus presto gleba scena penuria fecula , quae in consensu membranarum non repudio , quamvis Lucretium ca omnia per diphthongon protulisse credam . omnino autem ita sentio , et posse et debere nos in plerisque uti orthogra- phia saeculi quarti , neque nobis recentiora admittere licere : sed summam constantiam in dicendo scribendove quaerere animi illiberalis est . me quidem Hertzbergius studere dicit ut libri mei saeculum tertium decimum referre videantur , in Philologo Sclmeidewini up.589 : sed in tota illa pagina quaecumque scripsit non capio , velut cum fabulas Aviani saeculo quinto tutius adseribi dicit quam secundo . 130. tunc cum primis. Tunc ante consonantem con- tra poetarum antiquiorum usum uterque codex praeter hunc locum bis , in m, 710 tunc periit , in vi,250 tunc per; quadra- tus solus Tunc porro i, 42(5 et Tunc vigilare iv,455 . in Ger- manici prognosticis 1,4 recte libri Fulmina tum crebro iacula- tur luppiter , et tunc. Intonat emissis violentior ignibus aether; quorum certe prius impune mutari non potest , quod tamen fecit Orcllius . sed in hoc versu Antonius Marii maiorem lin- guae Latinae peritiam exhibuit quam Wakefieldus Eichsta- dius Forbiger: scripsit enim ille ideo tum, quia praecessit cum . nequis tamen nullo tempore has particulas quae sunt cum et tunc in enumerando coniunctas esse putet, non modo librarii in Caesaris de bello Gallico vi,32, 5 scripserunt hunc cum reliquis rebus locum probarat , tunc quod superioris anni munitiones integrae manebunt, et in Nonii p. 435, 17 c Ciceronis de officiis i, 123 luxuria vero cum omni aetati turpis tunc senec- tuti foedissima est, sed etiam in luvcnalis versu satirae ix 1 18 verissimi auctores tradiderunt haec , Vivendum recte est cum Digitized by Google 2 « I propter plurima tunc est Idcirco , hoc est tunc et Idcirco , quod a Iuvenale scriptum esse sane probabile est. 134. Cernere uti vidkamuk. Ilunc versum cum proximo Macrobius Saturnaliorum libro vi, 1 e libro primo Lucretii protulit cum Vergiliauo collatum . 141. quemvis efferre laborem . Efferre laborem qui dixerit neminem novi, nisi quem Turnebus iam advoca- vit, in adversariis xix, 15 , Attium , cuius versu Cicero usus est- in Sestiana 102, si laborem summa cum cura efferas Nul- lum. similiter tamen ipse Cicero in Tusculanarum disputa- tionum libro iv, G2 e Graecis Euripidis, Nec fors , nfc ira caelitum invectum malum, Quod non natura humana patiendo ecferat . sed hi , nisi fallor , id efferri dicunt quod susceptum amoliamur . quod Wakefieldus cum non intellegeret , utroque auctore sine iudicio usus improbavit perferre , quod ut ap- tissimum dederunt Antonius Marii , Venetus editor (Brixien- sis enim et Veronensis efferre habent) , Manilius . sed veris- sime Tanaquil Faber quemvis sufferre laborem ex con- stanti usu Lucretii, hic igitur s littera cum bis scribenda esset , librarii peccarunt: e contrario mox 147 quadratus et in eodem versu , ubi est in vi,40 , oblongus Non radiis solis ; quem versum Maximus Victorinus p. 1908 profert propter ipsum illud i in line vocabuli non elisum , quod contra fac- tum sit in Vergilii versu georg. i, 44G , Diversi rumpent radii aut ubi pallida surgel . sed ibi Lindcmannus Maronis versum dimidiatum apposuisse satis habuit , grammatici verba ut intellegi possent nihil curans . 149. Pri sci p i um cuius hinc n o bi s . Manilius Prin- cipium hinc cuius , Avantius Cuius principium hinc , neuter satis perite. Lucilius apud Nonium p.320 et 3GG Cuius vultu ac facie , ludo ac ser monilni nostris , Virginis hoc pretium atque hunc reddebamus honorem . hoc ipsum cuius monosyllabum reddam Lucretio in libro iv, 1089 . Cicero in Arateis , de na- tura deorum ii, 109 , Atque eitis ipse manet religatus corpore torto ; de quo versu egit Hauptius in observationibus criticis p. 4G . eadem licentia veteres Itali dixerunt Ecco Cin da Pistoia , Guilton dArezzo ; Quanto di qua per un migliaio si conta; quae mihi videntur ita protulisse , ut i littera inter ce- teras magis sonantes delitesceret : nam guaj cum monosyl- labum faciebant , dicebant c duabus i priore elisa guai , Non Digitized by Google I 27 suonan come guai , mu son sospiri . video tamen quosdam ita scribere per diphthongum , Pistoi , gioi , noi , migliai ; quod cum certum sit eos codicum antiquorum auctoritate facere, his simile videri potest cui cui’ modi pro eo quod erat cuiu’- cuiii modi , eidemque rationi convenient cuis eis Imis mono- syllaba . huius et eius disyllaba priore correpta attiugain ad librum m, 374, (piae sonant aut hous eus illa priore ratione, aut huls e'is, quem admodum Italos video dixisse gioi , Noti mente n quelli che son suoi , Anzi li dona gioi (Poesie ituliane inedite raccolte da Fruticesco Trucchi , Prato 1846, vol. i p.35) . 158. Perspiciemus, ut unde queat, E gregia emen- datione Manilius in hoc versu scripsit e t unde , idemque versum 155 huic subiunxit . hunc post Pium omnes secuti sunt , laudavit nemo . 159. Nam si de ni i.o fierent 160. nihii, se- mine eoeret . In his versibus , quos Lactantius de ira dei 10, 16 poetae obicit , oblongus de nihilo et nihil, quadratus de nilo et ni nil (sic in v,871 ni vel in pro nil ) : de schedis hoc tantum notatum est , in versu altero esse ninihil . in versu huius libri 185 uterque Vossianus si e nilo, in vi,679 uterque Nil. quadratus nilo i, 180 266 ii, 287 ; quibus locis oblongus habet nihilo , atque hoc modo nihil nihilo nihilum ceteris , praeter eos quos dixi, omnibus uterque . de his vo- cabulis primum hoc dicere possum , abstinuisse eis in ea quae ad nos pervenit carminum parte Ciceronem , Gratium , scriptorem Culicis , Columellam . deinde inter omnes poetas unum novi (pii monosyllabon ignorare videatur , Manilium , qui terdeciens dixerit ad hunc modum , Dejiciat nihil et, se- mel ita. Est aequale nihil terrenos, in iv,41G. lliados interpres utrum bibreve voluerit an monosyllabon non constat , cum scripserit semel 262, nec saepius . nihil adiuvat. monosylla- bon ceterorum nullus repudiavit, eoque uno Germanicum usum esse certum est, phacn.665 681 , progn.2,55, itaque se- mel qui Moretum scripsit 64 , semel qui Diras 66 , neque ulla causa est cur Lucilium Lucretium Persium disyllabon probasse dicamus, cum his facit Ciris 261 404 234 338, et Priapeorum poetae 3 32 70 34 , Tibullo excepto , qui binis syllabis pronuntiavit in 83, 15 et 35 . e duabus alteram syl- labam , ad similitudinem hili, Plautus et Ovidius produxe- runt . alter in Poenulo m,2. 10 Quam sunt hi, qui si nihil est Digitized by Google 28 I lilium , lites emunt , et in Rudente iv.4.9 Hdut pudet. nihil h ycin onomazomen , §80 oti to tfan cwma kaI ana4>hc 4>tcic ectin . Sextus empiricus p. 470, 15 KATA TON 'EnlKOypON THC ANA0OYC KdAOYMENHC (|>Y- CEO)C TO MEN Tl ONOMAZETAI KENON , TO AE TOTTOC , TO Afi X^JpA , EnEitTEp H AYTH (fiycic IpHMOC MEN KA0ECTHKY?A ITANTOC CCO- MATOC KENON TTpOCA["OpEYETAI , KATAAAMBANOMENH Afi yiTO CU>- MATOC TOTTOC KAAeTtAI , XmpOYNTCON Ae Ai’ AyTHC CGJMATOUN xdjpA riNETAI. KOINGJC MENTOI «fiyCIC ANA0HC EipHTAI TTApA TO) ’Eni- Koypu) Aia to ECT£pHC0Ai thc kata antiBacin a({>hc . itaque, hunc versum , qui in oblongo totus a correctore in litura scriptus est, Bentleius et Wakefieldus merito reiciendum judicarunt . 347. esse liceret raro. Itali c.t impressi licet. 349. uberibus fient omnia guttis. Itali et Brixi- ensis flent . 352.ab radicimus imis . Ita quadratus et schedae: oblongus in litura bus imis a correctore , qui radicibus scribendum animadvertisse videtur primus . 356. QUA POSSENT CORPORA QUAEQUE TRANSIRE llAUI) ULLA VALERENT RATIONE VIDERES . Ita quadra- tus et schedae : oblongus in litura Jieri ratione videres , non ab eo correctore qui pleraque emendavit , sed ab eo quem lit- tera Saxonica usum dixi . hunc quia tam audacem non novi , suspicor in archetypo ipso ad valerent adseriptum fuisse fieri , quod ipsum Itali et impressi recte secuti sunt. 360. Nam si tantundemst in i.ane glomere quantum Corporis in plumbo est . Primam in glomere syllabam a Lucretio "arsis vi’ productam scribit in Venusi- nis lectionibus Weichertus p. 108 ; cuius modi doctrinae nulla ad me pervenit notitia : hoc scio , in versu Ciceronis de divinatione i, 106 , ubi est Subigit , scribendum esse Hic loris altisoni subito pinnata satelles , Arboris e trunco serpentis saucia morsu , Subrigit, ipsa feris transjigens unguibus, anguem, sic de 3* Digitized by Google aquila Valerius Flaccus in i, 157 calidis Jixam erigit unguibus agnam . hic autem . ubi (le glomere agitur , cum glomerata et glomeramina et conglomerari non modo hic poeta dixerit , sed eadem mensura olim Ennius Eheu (eu exemplaria Nonii p. 90) mea fortuna , ut omnia in me conglomeras mala , sane improba- bile videtur in nomine simplici diversam pronuntiationem obtinuisse, praesertim cum apud Horatium sit Ut vinosa glo- mus. est tamen fatendum illud vocabulum in suam mensuram redactum hic ceteris aptari non posse nisi hoc modo , JV mn si tantnndemst in plumbo corpori' quantum In lanae glomere est , tantundem pendere par est ; quae etsi eo consilio . ut ne corporis nomen s littera antiquo more elisa dicendum esset , tam licenter immutari potuisse credibile est , niliilo minus constat in lingua Latina vulgaria quaedam vocabula vel no- mina , et partiin vetustate obscurata , habere mensuram aut ambiguam aut ab origine sua diversam, ita differunt inter se pusus et pusillus , offa et ofella , mamma et mamilla , scribere et conscribillent . a mutone et moetino sunt u correpta mutoniati . pumilos u brevi et pumilones eadem longa dixisse creditur .Statius : pumilionem producte Lucretius et Martialis . gallina- ceum producte Plautus , Lucilius , Titinius Charisii p.192, Phae- drus , sic mustacea Iuvenalis et Statius silv. 1 , 6 . 19: contra merdacea correpte in Priapeo 69, 8 . Varro de lingua Latina ix p. 533 in lege venditionis fundi inquit ruta caesa ita dicimus ut u producamus : sed iidem eruta aliter dicebant , itemque rutrum et rutellum u correpto Pomponius et Lucilius apud Nonium p. 18 . Ovidius in v fastorum 421 Ritus erit reteris nocturna Lemuria sacri , et ibidem 483 Mox etiam lemures ani- mas dixere silentum . Sabum producte .Silius Italicus vm,424, a quo Sabinos appellatos dicit . Mamurram prima brevi Ca- tullus , eadem longa Horatius . Propertius Luceresque coloni, Ovidius Luceribusque dedit, horum alter At tibi Mamuri, alter Praemia persolvunt Manmrinmque vocant . Vergilius Catillusque acerque Coras , quem sequitur Silius , Horatius Circa mile so- lum Tiburis et moenia Catili, Statius ad Horatianum illuti al- ludens dictumque lyra maiore Catillum . Ovidius fastorum vi, 139 Est illis strigibus nomen, itaque alii, sed Plautus in Pseu- dulo iii,2,31 Non condimentis condiunt, sed strigibus : neque enim stringem Cbarisius videtur scripsisse p. 84 , sed libra- rius . canis vertragus acer Martiali xiv,200: (iratius 203 ver- Digitlzed by Google I 37 traham delige . coturnices prima longa Plautus et Lucretius : F.cce coturnices Ovidius , itcin Iuvenalis . vietum media longa Terentius , Lucretius , Prudentius : unus inter omnes Hora- tius Qui sudor vietis . rudere, quod est asinorum , Persius pro- duxit solus , ceteri corripiunt, ita vacillare saepe prima cor- repta Lucretius , idem semel in iii,504 Tum quasi vaccillans : sic ibi membranae , et apud Nonium p. 34,23 27 vaccillare et vaccillnnte ; quod si , ut videtur , a vacca factum est, in hoc, ut in Catillo sive Cattillo et Catilo , item in ofella, et mamilla, consonantes variant , in ceteris vocales . similiter Tintinant aures Catullus , tintinnabulum de gallis agyrtis Lucilius apud Nonium p. 490, 24 et Iuvenalis tintinnabula , titiire Terentianus Maurus 232, ceteri tinnire , Porsenna apud Vergilium Aenci- dos vih, 646 , si Servio et Mediceis membranis fides est, (pii media brevi Porsena Horatio Silio Martiali . nomina pro- pria locorum non attingam , in quae quantum vulgi mobili- tati licuerit nemo ignorat . hoc tantum dico , in ipsa urbe de locis nobilissimis dubitatum esse . Lucilius apud Nonium p. 462,28 Calvu' Palatina quidam, vir non (libri vir nobilis) bonu’ bello , neque aliter usquam Vergilius, Horatius , Tibul- lus, Propertius, Ovidius, Lucanus, Calpurnius, Petronius: Quid placet aut odio est, quod non mutabile credas? Muta- vit mentem populus levis , et dixerunt Palatia modo correpte modo producte Statius , Silius , Martialis , Iuvenalis . atque eadem mutatio facta est in monte Vaticano , cuius nominis secundam syllabam Horatius corripuit , non, ut inepte dicit Orellius , quod id a vaticiniis repeteret , sed quia vulgo ita dicebant : postea Martialis et Iuvenalis eandem syllabam ex- tenderunt . sed de Apidia et Apulis numquam dubitatum est quin prima syllaba producenda esset , itaque Lucilius apud Festum p. 313, 11 in hexametro Apuliden pedibus stlembum. (piare indocte provocant ad ambiguitatem propriorum qui in Horatii carminum iii, 4 tuentur versum foedissime inter- polatum hunc , Altricis extra limen Apuliae . porro nemo um- quam Apulicum pro Apulo dixit , quod perturbare versiculi numeros in eodem Horatii libro 24, 4 docti , quantum scio , ne animadverterunt quidem , Tyrrhenum omne tuis et mare Apulicum . ubi id exemplar vetus cuius summa est inter om- nia auctoritas , cum aliis satis multis , habet mare publicum . idque verissimum est . dicit enim Marcianus 1. 2et4pr.D. Digitized by Google 38 I dc divis. rer. 1,8 , ubi eas res quae publicae sunt pertractat. Naturali iure omnium communia sunt illa , aPr , aqua profluens , et mare, et per hoc litor a maris, nemo igitur ad /itus maris acce- dere prohibetur piscandi causa ; dum tamen villis et aedificiis et monumentis abstineatur , quia non sunt iuris gentium sicut mare . Horatius autem sic sentit , inarc debere ita ut sit manere neque privatum fieri aedificationibus . itaque haec , nisi fallor, scripsisse censendus est , Caementis licet occupes Terrenum omne tuis et mare publicum . terrenum omne ut Livius xxm, 19 quidquid herbidi terreni extra murum erat , et his paria alii . simillima sententia de aureo saeculo Germanicus 114 Igno- ti que maris cursus, prieataque tellus Grata satis; ubi paulo post scribendum est nec parci terminus agri Praestabat dominis, sine eo (libri signo ) tutissima, rura . de Graecorum nominum quantitate ut in praesentia nihil dicam , nolo tamen reticere inibi eos pravo iudicio uti videri qui Ovidium existiment re- legatione fractum scribere potuisse visa Maeotis hiems in tris- tium hi, 12,2 ; cui poetae suum reddi potest hoc modo, Fri- gora iam zephyri minuunt , annoque peracto Longior intepuit (libri antiquis) visa Tomitis hiems. 3G6. Aci contra. Manilius At contra . sic saepissime liic poeta , in vi,1095 Et contra , in eodem 929 dilutaque con- tra , non Ut contra , quod 'edidit ex ingenio suo' Wakefiel- dus. mox versu 307 quadratus et schedae vacuim minus. 372. nitentibus ai.cnt. Corrector oblongi et ceteri praeter veteres membranas aiunt . sed idem corrector etiam alio modo et ineptissime alvei . 383. Unde initium trimum. Corrector oblongi ini- tum. 384. de concurso. Itali et Marullus concursu, ita membranae in vi, 161 172. 386.Inter corpora quod fi. AT.I talietMarullusFi at. 389. nam primum quisq. necessest Occupet ili.e locum. Marullus primum q u e n q u e . 395.potest condens e rikr aer. Corrector oblongi D E N S E R I E R . 404. canes ut montivagae persaepe ferare. Corrector oblongi /erarum : ferai corrector quadrati, Anto- nius Marii, olim impressi , Marullus . rectius est ferai, quia montivagum ferarum gentis dicitur in n,597 1081 . Digitized by Google I 39 411. Hoc tibi deptano. Optime Antonius Marii pe plano. in versu ante hunc proximo quadratus et schedae paulum vere abscesseris ab re . 412. efontibus magnes. Ita oblongus : eius corrector magnis, itaque Antonius Marii et impressi, sed idem cor- rector praeterea amnes, quod habent quadratus et schedae. 414. Uturear. Corrector oblongi Ut verear. 433. 434. Nam quod cumque erit, esse aliquid DEBEBIT ID IPSUM AUGMINE VEL GRANDI VEL PARVO denique, dum sit. Creechius haec ita interpretatur, "Quic- quid enim est. quantitate aliqua , magna aut parva donatur ,’ quasi scriptum sit aliquo augmine . sed neque augmen quanti- tas est, neque tactus et intactile (haec enim secuti tur) diffe- runt inter se aut quantitate aut augmine . versus prior seor- sum positus integram sententiam complectitur, Nam quod cumque erit, esse aliquid debebit id ipsum; scilicet dic tA ka9’o- Aac (Jiyceic AamBanomcna ka! uh (i)C Td TOYTCON CYMTTTUIMATA h cYMBeBHKOTA AeroMtNON , quae addit Epicurus apud Dioge- nem x,40. hoc autem aliquid aut tactile est aut intactile; Cui si tactus erit quamvis levis exiguusque , Augmine vel grandi vel parvo denique (dum sil) Corporis augebit numerum summam- que sequetur . ergo hoe ordine versus sunt collocandi . 438. per se- transere. Corrector oblongi transire. potuit esse transeire . . 442. Aut erit ut possunt. Itali et impressi nt pos- sint. oliin me stupidum et bardum dicebam, cum videbam Wakefieldo Kichstadio Forbigero probari erit ut possunt, neque ego id capere poteram ; sed tum eos nondum cog- noveram . 449. Nam quae cumque civent, aut his con- iuncto duobus Rebus ea invenies. Corrector oblongi et Nonius p. 203,32 CLUENT et CONIUNCTA DUABUS. 451. QUOD NUSQUAM SINE PERMITIALI . CorrCCtOT quadrati et Antonius Florentinus pernitiali; quod cum exemplarium impressorum auctores paulo rectius scriberent , non debebant siinul facere nunquam . 452. seque greagari. Corrector oblongi seque o R e - OARI. 453.454. Pondus uti saxis, calor ignis, liquor aquae, Tactus corporibus cunctis, intactus Digllized by Googtc 40 I inani. Quadratus, scliedac, corrector oblongi , Manilius, aquai: Antonius Marii ct olim impressi aqnarum . deinde M aridius saxi et paulo rectius Wakefieldus saxi st, quod ipse inepte scripsit saxi est. genetivo autem opus est, sive aquarum scribamus sive, aquai : nam de dativis in ai disylla- bon exeuntibus nugas narrant grammatici poetarum usus ignari . bis tamen imperitis is annumerandus est qui horum versuum alterum fecit: is enim, si elegantias Wakeficldi, ut- par est, reicimus, non procedit, nisi in priore dativi sint saxis igni aquai . quamquam iste huius versiculi parens, fe- tum suum proiecisse contentus , ne emendasse quidem prio- rem ad mentem suam videtur, aut certe in igni ei non pa- ruerunt librarii . nos vero hunc lectorem importunum iani novimus , qui cum supra 334 Lucretio in definiendo inani locum intactum largitus esset , eandem rem hic iterum incul- cavit ; in quo simul ostendit se aut peregrinum esse aut parum percepisse linguae Latinae ingenium . nam intactus recto casu , ut pro substantivo sit, Latine dici non potest, quoniam huius modi participalia cum in negativo coniuncta non nisi unum casum recipiunt, hiiussu, incultu, inconsultu, invocatu, horum postremo Fronto usus est. p. 172 edit, llom., cuius verba subicci, ut emendata legerentur. /1» cum labore quidem et studio investigare verba elegantia prohibes , eadem vero si ultro si iuitissn atque invocatu meo venerint , ut Menelaum ad epulas, inierim quidem recipi iubes? scripsi enim inierim qui- dem , hoc est tantisper, ubi in codice fertur esse venerint qui- dem . ab iis monoptotis quae dixi non valde differunt haec, inmerito, indebito, inaugurato, inauspicato , intestato , insperato , in- opinato, inconsulto , inproviso, inexplorato, inpraepedito . in illo priore tamen genere Livium dixisse volunt in xi.ii, 1 2, 7 per in- cultum, quo loco aptissimum est per indultum ac neglegentiam : recto casu interpolator noster philosophus usus est solus. 453. paupertas n ivi a e que. Corrector oblongi di- vitiaeque. 458. evento voca ii e. Idem eventa, locum proxi- mum , qui est de tempore , significat Servius ad Aeneidos ni,587 ct vii, 37. 4(57. eventa fuerit. IIoc cx fuerunt, unt litteris angustius contractis scripto, facile nasci potuit, et fuerunt in schedis esse Gudius Ilenrichseniusque testantur . ita hic Digitized by Google I 41 corrector oblongi , itaque membranae nostrae in iv, 150 fue- runt . eaedem fuere 1 , 234 , dedere 737 (debere v, 1 1 1 0) , dissiluere 1,391 .procubuere 291 , interiere m,937 , porro minuerunt v,415, coluerunt 1347, oblongus ambigue cener i, 1077. bis siqua subest regula, mihi certe non apparuit. 469. Namque aliut terris, ai.ict reo ion ibus 1 1’ S I S Ev EM TUM DICI POTERIT, QUOD CUMQUE ERIT AC- TUM. Quadratus et schedae aliud terris alid regionibus, simi- liter quadratus in iv, 1039 alias alid res. versum alterum No- nius profert p. 204,2 , non priorem, in quo frustra laborant interpretes . aliud geminatum res diversas indicat , terrae vero a regionibus non differunt . ergo Lambinus scripsit aliud rebus aliud regionibus ipsis , Havercainpus voluit aliud rebus aliud temporibus ipsis , Wakefieldus Eichstadio et Forbigero probavit haec , aliud terris aliud legionibus ipsis (sed antiquarii Germani fecerunt terreis et ipseis ) ; in quibus omnibus nihil sani esse vel inde intellegitur quod istae, divisiones neque quicquam ad rem faciunt et falsae sunt . qui ambages inanes ab hoc poeta alienas esse sciet , sic scribet , Namque aliud per skst , vellit regiones et loca de quibus dicebat : aliud , regionibus ipsis quod cumque erit actum , velut raptus Helenae et bellum Troianuin , Eventum dici poterit . 473. TYNDARIDIS FORMA CONFLATUS AMORE IcSNIS. Itali et impressi formae. 477. oraliuof. nar . Sic prima manu oblongus . quod esse debet oraii uoenarum . huius corrector cum qua- drato schedisque et hic Graiugenarum et Troianis in versu 476 . sed idem corrector in versu 465 reliquit Troiiugenas , ubi in ceteris i simplex . 480. Nec ratione luere eadem qua constet in- ane. Corrector quadrati et Itali cluere, constet oblongus, Antonius Marii , Ilrixiensis editio : constat quadratus , sche- dae , Veronensis , Marullus . 484. qua constant. Corrector quadrati et impressi QUAE. 489. Transit enim flumen caeli per saepta do- morum. Clamor ut ad voces. A correctoribus uterque Vossianus fulsten . in versu altero corrector oblongi (non YZ . ut dicit Havercainpus) Clamor it ad voces ; quod quia non 1’aeit sensum , in archetypo supra ut suspicor i litteram Digitized by Google 42 I adscriptain fuisse : neque sane aptius rei quicquam requiri potest , quam quod admisso ac pro ad ex libro vi,229 facili negotio efficias , per saepta domorum Clamor i t a c voces , ut in vi, 951 Denique per dissepta domorum saxea toces Pervolitant , in i, 355 Inter saepta meant voces et clausa domorum Transvoli- tant . contra niliil absurdius est illa comparatione , qua ful- men caeli per saepta domorum transire dicitur Clamor ut ac voces (sic cum Avantio plerique) aut, quod Marullo placuit. Clamor ut it vocis , praesertim cum fulmen , ut vox , incolumes domos non facile transeat . praeterea notandum est Lucre- tium caeli nubila et caeli signa dixisse , item faces caeli , caeli- que solem , fulmen autem caeli nuinquam dixisse : nam in v, 1244 multo rectius est quod oblongus babet , caelo fulmine misso, satis igitur apertum est poetam scripsisse Transit enim fulmen caelum. 491. Dissxliun tque fero ferventi saxa va- pore. Marullus ferventia. 492. Cum labefactatus . Itali et olim impressi Tum. uon recte Marullus Quin : vide quae scribo ad versum 588 . 500. corpore constet. Quadrati corrector et im- pressi CONSTENT. 517. QUOD INANE QUEAT RERUM COHIBERE. Recte interpretatur Creecliius , id inane quod in rebus genitis est’, sed id siquis inane rerum dixerit , vereor ne potius vacuum a rebus quam id quod voluerit dixisse videatur . quare non dubito quin poeta scripserit quod inane in rebu’ queat co- hibere , id autem , ut alia , inmutatum fuerit ab iis qui s lit- teram elidi non ferrent . inepte Marullus inane lectum cohibere ; quod probat Wakefieldus cum adsentatoribus istis qui nuin- quam per se sapiunt . 520. 81 NIHIL EST QUOD INANE VOCARET . Corrector oblongi si nil essed , itaque Avantius : siquidem nihil est cum Italis Marullus . deinde lii correctores omnes , item Vero- nensis editio , vacaret : quadratus , schedae, Brixiensis, vocaret: oblongus prima manu ucaret. 525. nec plenum naviter. Charisius p. 185 Naviter Terentius in Eunucho ' neque pertendes naviter' . Lucretius quo- que de rebus naturalibus tertio, in libro tertio liodie non ex tat-, neque tanti est ut ei ibi quaeramus locum . Digitized by Google I 43 527. Quae spatium poesa possint distinguere inani. M arullus spatium pleno inane. 533. nec fundi in dina. Naugerius findi. Veneta, editio simii : de Brixiensi Veronensique mihi non magis constat quam de Antonio Florentino : Marullus et Avantius scindi . 542.De nihii.o quaeranta forent . Optime Lain- binus I)e nihiloque ren ata forent . minus bene corrector quadrati creata : oblongi corrector De nihilo quae erant afo- rent , i. deerant . 552. IAM CORPORA MATERIAE USQUE REDACTA FO- VENT. Itali et impressi cum correctore oblongi materiaeque, Marullus matf.riai.forent corrector quadrati et ceteri. 555. SUMMUM AETATIS PERVADERE FINIS. Sic oblon- gus , Antonius Marii , Brixiensis editio : fine quadratus et schedae . summum florem Marullus , summum finem corrector quadrati et Veronensis editio . hoc Wakefieldus probat, qui debebat scire hunc poetam finem masculino genere non dixisse . pervadere autem cum accusativo coniunctum quid esset Varro docuit de lingua Latina viip.300 : quare quod est ' pervade polum’ inquit , valet 'vade per polum’ (sic recte docti: Florentinus valde vade peripolum): neque eo veteres umquam aliter usi sunt . quo fit ut hic perversa sit sententia , nisi scribamus ad summum florem aut ad extremam finem per- vadere . sed verius est a poetae manu hoc esse , summa, hoc est universo vivendi actu , aetatis pervadere finis , per omne vitae spatium vadere : fines enim locum finibus designatum dici nemo ignorat . 562. QUONIAM REFICEREM QUAMQUE DEMUS. Cor- rector oblongi refici rem . quamque videmus corrector quadrati , Itali , impressi . 569. Admixtumq. quoniam semel est. Omittunt que omnes , praeter veteres membranas . 571. validi silices. Haec verba quae iterum posita sunt in libro ii, 449, proferunt Donatus p. 1769 et Pompeius p. 434, versum libri primi totum Nonius p. 225, 19. 578. ex aeterno tempore quaeq. Recte Lambinus QUAEDAM. 580. Quae non dum civeant. Marullus clueant. 584. quoniam generat in reddita finis Cres- Digitized by Google 44 I CEND1S REBUS CONSTAT VI TAM QUE TENENDI . Itali et impressi oeneratim. ante eos corrector quadrati generatis. idemque cuin Veronensi Crescendi , quod hic necessa- rium est : per se Crescendis rebus finis reddita tam recte dici- tur quam apud Varronem de lingua Latina vip. 11)3 longissi- mum spatium senescendorum hominum . ab eodem \ arronc ( Icilius in ni, 10 habet modum summum adolescendi humani cor- poris . Verrius Flaccus in calendario Praenestino iv k Mai. aedis Florae , quae rebus florescendis praeest , dedicata est . 568. Quo PACTO PIANT ET QUA VI QUAEQ. GERAN- TUR. Forbiger nullo auctore sed nescio qua sui iiducia dicit in codicibus Lugdunensibus inveniri quamque ; cum posset scire Lambiniun scripsisse primum cunque genantur . sed to- tum versum eo loco quo in libris extat sententiam non adiu- varc sed interrumpere Bcntleius sensit , qui eum deleri vo- luit . milii satis commode videtur post illa collocari posse , vitamque tenendi, e proximis eum versum in quo est sancitum. Priscianus totum exhibet p. 907, Diomedes dimidiatum p. 368. 588. Nec comi tat u r q u i c q u a m : q c i n omnia cos- stant . Oblongus prima manu commitatur : commutatur corrector quadrati , Itali . Brixiensis editio . sed insuper scri- bendum est constent, nain Lucretius quin cum indicativo non iungit, nisi ut eam coniunctionem quae est etiam adiciat , aut certe id pronomen quod prope idem significat , id est ipse . hoc semel usus est in libro n, 790 , Lumine quin ipso mutatur (sic oblongus, quadratus, schedae); ubi pessime Antonius Florentinus et oliin impressi qui in ipso . quin po- tius constituas per interrogationem in libro i, 798 . 591. Immutabiles materiae quoque corpus ha- bere Debent . Antonius Marii , Marullus , post hunc om- nes , Immutabile materiae quoque corpus ; quod quid sit non intellego . immo res singulae et singula animantium genera Immutabilis materiae , hoc est ex inmutabili materia confec- tum , corpus habere Debent . 599. Tum porro quoniam est extremum quod- que cacumen Corporis illius, quod nostri cer- nere sensus Iam nequeunt, id ni mirum sine par - T 1 B U 8 EX TAT E T MINIMA C O N S TAT N AT U R A . ReCte infra 749 Cum videamus id extremum cuiusque cacumen Esse, quod ad sensus nostros minimum esse videtur . contra hoc in loco Digitized by Googte I 45 ratio absurde inversa est hoc modo . In rebus extremum quodque quoniam id est quod oculos effugit , ideo id extre- mum minimum est et sine partibus . ergo in quoniam senten- tia laborat . praeterea illius ne in hac perversa quidem argu- mentatione locum habet , sed debet esse illud ( et scripsit illud Eichstadius , Lambinus aliquod ) : nam corporis illius ita accipiendum esse ut sit eius naturae , commentum est Forbi- gero solo dignum . mihi nihil facilius -videtur quam veram sententiam sine ambagibus efficere , hoc modo . Tum porro quia nam est extremum quodque cacwnen Corporis ullius, quod nostri cernere sensus Tam nequeunt f Quapropter , inquit . in ulla re, corporea extrema quaeque pars est quam oculis conspicere non possumus ? id ni mirum sine partibus extat Et minima constat natura . ceterum quianam multos dixisse cons- tat , Naevium , Plautum , Ennium , Accium in Phoenissarum exordio , Vergilium . 606. naturam cortoris explet. Antiquissimi cor- rectores EXPLENT . 608. Haerere unde queant ui.la ratione re- velli. Corrector quadrati ut nequeant, melius Itali unde queant nulla. 611. Non ex illorum. Optime Marullus ullorum . 618. neque deminui ta m . Corrector oblongi i a m . 619. quod esc it. Sic quadratus ct schedae, oblongus essit: huius corrector esset, quid primus Marullus , escit pri- mus probavit Lambinus . 625. 626. extent Et minima constant natura. Marullus constent. 628. si minimas . 631. quae nullis . Vere Lambinus ni minimas et quae multis sunt partibus aucta . in ii,498 Ae quaedam ( semina dicit) cogas inmani maximitate Esse , supra quod iam docui non posse probari . scilicet his ipsis versibus , neque alibi . 634. PER QUAS RES QUAEQUE GERUNTUR . Marullu8 prudenter scripsit per quae , ut est in n, 727 . falsum est quod fecerunt Itali , per quos , quamvis a Wakefieldo appo- situm parasitis placuerit . 639. Clarus obscuram linguam . Apud Festum p.261,9 ob obscuram , et corrector oblongi ob oscuram . hinc Horatius duxit illud , Clarus ob id /actum . Digitized by Google 4 (i I (546. Ex uro si sunt igni puroque creatae. Ex vero corrector oblongi , Itali , olim impressi , Marullus . rec- tius Ex uno corrector quadrati, Tumebus. Lambinus. supra 636 atque ex igni summam consistere solo . 649. haberet . Habere quadratus et schedae . habe- rent Itali et impressi. 651. Langidior porro disiectisque su fatis. Corrector oblongi disieclis d i s que supatis . languidus et lan- guida ceteris locis membranae , a quo in lioc uno quam recte, discrepent ignoro . /angor quidem saepe scriptum legi , idque habet in m, 172 quadratus , ubi in oblongo est languor . ob- longus in vi, 1157 Langebat . e proximis versu 653 usus est Nonius p. 184,10. 657. Sed quia multa sibi cernunt contraria mu se . Sic prima manu oblongus : eius corrector fecit musae, cui superscripsit pro poetis , itaque Brixiensis editio musae, quo nomine Heracliti librum a quibusdam veterum appella- tum esse nullus interpretum recordatus est , quod miror . in quadrato et in schedis est mu tantum . Antonius Marii (puto , e versu 666) mussant , Veronensis editio inesse , Marullus multi ; ex quibus vero proximum est inesse , sed ineptum . scribendum est enim Sed quia midta sibi cernunt contraria adesse . littera Romana ad non inultum differt ab m : oh simile est unciali m . 659. amittunt ver aula . Corrector oblongi vera ■v i a i . 660. exempto rebus inane. Inepte Itali et olim im- pressi exemptum : Marullus recte inani, ut est versu 742 . 662. quod possit mittere raptis. Raptum olim im- pressi : r a p t i m Avantius . 665. Quod si forte mia credunt ratione p o - tesse Ignis in coetus stingui musareque corpus. In his perspicuum est errore factum esse mia quod erat alia . hoc Itali cum non vidissent , fecerunt una et ex eo Marullus ulla , quem omnes secuti sunt . idem Marullus m u - t a re que : in coetu stingui primus Tumebus adversario- rum vii, 1 1 et Lambinus . 668. funditur arbor Omnis, et nihilo. Corree - tor quadrati funditus, sed ardor ante eum et Italos corrector oblongi , in quo prima manu est amor . postremo Digitized by Google I 47 et ex nihilo Itali , quos ceteri temere secuti sunt , cum supra in versu 150 sit e nihilo . 070. mutuatum . Infra 793 et in u,753,in m,518 , mi-- tatiim . proximum versum habet Servius ad georgieon iv, 225 , sine numero libri, sed perperam addito in line conexio . 074. renata vivescat. Hic Itali, impressi , Manilius , virescat , cum in versu 757 ferant quod libri habent , renata vigescere : Avantius virescat et virescere . hunc Lambinus se- quitur , illos Wakefieldus , qui vioescat, quod unice verum est , scribendum negat , quia Claudianus dixerit semperque renata Nobilitate virent, scilicet Per fasces numerantur avi et Nobilitate virent : ergo potest etiam copia rerum renata vires- cet e: sed eodem dicendi genere his uti poeta non debuit , sed scribere in altero versu vigescere . hoc iudicii Wakefiel- diani specimen esto . 081. quaedam descendere, a b i r e . Corrector ob- longi DISCEDERE. 083. quod cumque crearet. Lambinus crearent. 090. Dicere rORRO iq.nem res . Quadratus et sche- dae iquenem . corrector quadrati ct Itali ignem. 094. Et eaebefactat . Corrector oblongi labe- fa c tat . 703. Quam neget esse ignis, tamen esse relin- quat. Corrector quadrati aliam tamen, summam tamen Itali, quos omnes secuntur . aptissimum puto quidvis tamen esse relinquat . 708. qui cumque putantur . Oblongus prima manu putant : corrector quadrati et Itali putarunt. 710. verti omnis . Corrector quadrati et ceteri ter- tier. 711. i.ongi derrassk videntur. Sic quadratus et schedae ; item a correctore oblongus , cum fuisset primum longi errasse, olim impressi et Marullus longeque errasse . Lam- bino teste , sed eo non satis locuplete , 'cod. duo manuscr. ha- bent i. o n g e deerrasse videntur .’ est tamen hoc verissimum : nam longus deerrare nemo potest , nisi aut procero corpore aut ingenti passu aut nimio sermone , neque id quod volunt demonstrant 1. F. Gronovius et F. Handius in diatribe Sta- tiana p. 314 — 31(5 et in elencho p. 183— 185. Lucretius in Digitized by Google 48 I u,22d Avius a vera longe ratione recedit, in iii,07G Non , ut opinor, id a leto imn longiter errat . eodem errore membranae habent longi in iv, 1176 ct in vi,(58. 715. procrescere . Servius ad eclogam vi,31 et ad Aeneidos 1 . 123 nascuntur , memoriae vitio , quod non correxit Isidorus originum xiu, 10,4. 718. Quorum AORAc. anximus. Oblongus prima manu Agranantinns . Acragantinus Veronensis editio et M arid- ius . in Plinii naturalis historiae libro xxxv§.62 64 179 Sili- gius scripsit Agragentinum . e proximis glossariiun a Maio in classicorum auctorum tomo vn editum haec habet p.584. Triquetram Lucretius appellat quam Virgilius Latine Trinacriam nominat, id est tria promontoria . 720. Angustoque fretu rapidum mare dividit undis Ha eliae terrarum oras a finibus eius. Corrector oblongi llaeoliae . qui hoc tuetur apud Haver- cainpum , Isaacus Yossius puto , eruditionem Lucretio ad- fmxit putidam , quam neque Wakefieldus neque Forbiger explicare potuerunt; quod video nunc fecisse Hugonem Pur- mannum p. 24: est autem tota posita in versu Callimachi qui est apud Bcntleiumn. 202,' Phhon acty Ainum’ loKacTorAloAiAdo, et in his Diodori, quae leguntur in libro v,8, toytuin &k (tujn AioAoy ykdn) 'Iokactoc men thc 'ItaAiac antexomenoc fBacIAeyce thc napdAUc M€ypi tiLn KdTA t6'Phpon TOTiuiN . rectissime Itali eosque secuti Marullus atque Lambinus I ta l i ae . sed frustra idem Lambinus Italiae ierrai oras, paulo ante poeta triquetris terrarum in oris, et in vi, 713 in terris Aegypti totius . sed in priore versu ne Prisciano quidem , qui eum totum exhibet p. 554 , credendum est Lucretium haec tam incondite cumu- lasse, angusto fretu dividit undis, praesertim cum modo dixis- set glaucis ab undis . Wakefieldus absurde dividit ulnis , quasi divisio ab amplexu non differat . scribendum est Angustoque fretu rapidum mare dividit undans, dixerat in Hecuba Ennius undantem salum, ut testatur Nonius p. 223, 24,««- danti in freto Attius in iis versibus quos et Cicero profert de natura deorum ii, 89 ct ex eo Priscianus p. 1325. 724. iterum vis ut omni at Ionis. Lambinus vis ut v o m at ignis . 725. flammae fulgura . Corrector oblongi FLAM- NAI. Digitized by Google I 4!) 733. Ut vix humana . IIoc versu Censorinus usus est |>. 10, 18 . sed qui hunc secuntur versus quinquaginta duo, 734. Hic tamen — — 785. cuncta reverti , ii hoc loco in quadrato et in schedis non leguntur , neque in his exemplaribus minimum defectus indicium est, sed in extrema eorundem parte post librum sextum et hi versus scripti sunt et ceteri quos suis locis praetermissos esse annotabo , et hoc quidem ordine, ii, 757 — 806 v, 1)28 — 979 i, 734 — 785 n,253—304 . eae particulae interstitiis quidem inter se dis- tinctae sunt , sed inscriptiones aut subscriptiones habent nullas . potest autem ex hac re facili opera colligi quot ver- sus fuerint in una quaque codicis archetypi scheda : illae enim particulae singulae constant versibus quinquagenis binis . iam in hoc libro primo ante liunc- locum sunt carmina poetae Dcexxxin , quibus accedunt capitulorum tituli xxi (non xxii : nam qui videri potest quintus decimus esse , in ratione ineunda praetermitti debet ; quod quo iure fiat di- cam ad capitula in fine operis); iam dccxxxiii et xxi sunt dccliv : tot autem versus continentur paginis xxix , si in sin- gulis sunt versus vigeni seni . ergo hae paginae , quae hoc loco tum cum isti libri scribebantur e codice archetypo ex- ciderant, fuerant in eo , cum integer esset, tricesima et xxxi vel , quod idem est, scheda codicis sexta decima . 737. Ex adito. Sic membranae et oliin impressi , per i/ Antonius Marii et Marullus . 731). Py THIA que TRirom A PnOEJI lauroque probatur . Corrector oblongi profatur , itaque in v, 112 membranae , quae ibi iripodea , hic tripodin . horum neutrum reiciendum est : nam ablativi in Graecis vocabulis ut i breve respuunt , ita non modo e correptum sed etiam i longum ad- mittunt . Lucretius in n,416 croco Cilici perfusa (similiter in Culice 31)1) Cilici crocus editus areo), in m, 132 alto delatum Heliconi , Vitruvius vih,3,6 21 Troezeni ct Clitori , hoc est en KAeiTOpi , Novius apud Nonium p.316,5 Caeretanus (libri Cretanus) sine diploidi. a, recta grassatur via : omittam enim quae vulgo nota sunt , Acherunti, Sict/oni , Lacedaemoni , Si- doni. quae apud Graecos dativum in ei mittunt, eorum ab- lativi produci solent . ex Naucrate cognato Plautus Amphi- truonc ii,2,230, Hippomene victo Ovidius metamorphoseon x,608, ab Achilli talia idem ex Ponto iii,3,43, Archigene iptid 4 Digitized by Google 50 I enim lu venalis xm,98. quamquam video hos ablativos ah aliis corripi, lloratius sermonum n,3, 193 heros ab Achille se- cundus . in Herus epistula (non scripsit eam Ovidius) 148 A /ibi suspecto ducit llixe genus . Statius Thebaidos xii,348/>«r- t oque torum Polynice fovebo . ita Propertius in v. 11,40 puta- tur scripsisse fregit Achille domos . certum est in Diomede Ga- nymede Lycomede ultimam semper corripi : neque id mirum , cum Varro vel pluralem Latine extulerit Diomedes et Diome- dibus, de lingua Latina xp. 573, neque eum ita inflectendum censuerit ut dixerunt Graecorum more Cicero de oratore n.94 et Gellius xiv, 1 et ti Naucratae Socratae Antisthenae 1 lippocratae , Juvenalis ii, 7 Cleanthas , J fermerac/as Cicero ad Atticum i, 10,3. quo magis credibile est Vergilium in Aenei- dos xi, 243 scripsisse Diomedem Argivaque castra , ut Statius scripsit in Achillcidos ii, 217 Lycomedem adfatur in armis. Terentianus Maurus 2059 dixit Diomeden , quo poetas vete- res usos esse non inveni . 741. magno cecidere ibi causa. Corrector oblongi CASU . 744. x e r k a s , animalia, fruois. In accusativis plu- ralibus tertiae declinationis quia certam loquendi constan- tiam a nullo umquam observatam esse intellego , nihil temere audendum ratus fidem membranarum solam secutus sum . reieci tamen formam vulgarem , quotiens anceps erat auc- toritas : habet enim oblongus cives in i, 91 , imbres 1,709 . dul- ces i,88G , partes iv,226 1092 , trementes v,403 . progr edi entes v. 1453, nubes vi,473 507 , fontes vi,613 ; quadratus imbres i,762 769 v,1085 , partes u,93 , volantes n,206, urbes n.624, aures iv, 542. praeterea quamvis consentientes imitari ausus non sum hoc loco , ubi habent frugis , neque in iv,577 991 1000 , ubi vocis; quamquam apud Nonium p. 149, 16 e Varrone scriptum est pacis, et Manilii exemplaria in m, 446 habent lucis, itemque in iv, 164 . religionis , quod in utroque Yossiano est libro vi,62, admittendum putavi , quoniam ab hoc genere ablativus in i desinens nou est alienus , quod demonstrabo ad librum ii,520 . atque ita in lege de xx quaestoribus i,32 scriptum est eosque praeconeis omneis, sed in eadem praecones legere , praecones sumito , praecones lutbere : latronis Plautus in Milite i,74, apud Nonium latrones p. 486, 18. in libro n,789 oblongus prima manu coloris habet . idemque in vi, 987 vitiose Digitized by Google I 51 nidores odoris t quod indicare malui quam tacere: supersunt enim in liac re multa quae ab aliis doceri velim . lictori is e Caelio Antipatro Nonius p. 505,33, unicoloris Varro rerum rusticarum libro ii, 4,3 . in lege Iulia municipali 145 omnium municipium, 1 60 munici/neis (hoc est municipeis) fundanos , 163 municipis fundanos, item municipium suorum in Ciceronis Plan- eiana 19 codex Ravarieus , principium in Cornelii Nepotis Attico 17,3; quae nequis reprehendat, Lucilii versus ca- vet qui est apud Charisium [>.74 , scalprorum forcipiumque Milia r iginti, . similiter extispicium in octonario Attius ( Prin- cipio extispicium ex prodigiis congruens te ars arguit) et ad exti- sjncis Varro apud Nonium p. 1G, 11, 14 , ramicis apud eundem Varro p. 1GG, 1G , subicis Ennius p. 169, 3 , panticis Plautus p. 394,33. in Varronis de lingua Latina vii p. 351 Florentinus laudis eius caneret, in Lucretii v, 3 fugere laudes , neque aliter Medi eous Vergilii in Acneidos viii, 287 x,282: ita laudum et laudium auctores habent fere pares . 747. facient. 748. consistere qui . Itali et Marul- lus fa cius t. q cicQUA m Marullus . 751. CoNICERE UT POSSIS EX HOC, QUE CERNERE non quis Extremum quod habent, minimum con- sistere. Itali minimum consistere rebus ; quos ceteri secuti sunt, nisi quod Lambimus fecit in consistere rebus . sed idem Lambinus cum Avantio quod cernere non quis ; quibus repug- nat versus libri ii 121 , ubi est iterum Conivere. ut possis ex hoc , non sequente pronomine relativo . mihi argumentum optime concludi videtur hoc modo . in sensibilibus id quod extremum est videmus minimum esse ; Conicere ut possis ex hoc , quae cernere non quis , ea Extremum quod habent , id mi- nimum consistere multo magis atque prorsum, ut erat in versu 748. 753. Hu C AC C t D I T I T E M , QUONIAM PRIMORDIA RE- RUM Mollia constituunt , funditus ut qui Df.beat ad nihilum iam rerum summa reverti. Cor- rector oblongi f fu c accedit, cetera, quae nullus interpre- tum expedivit , sine dubitatione ita scribenda sunt, Ihtc ac- cedit utf.i funditus usque Debeat ad nilum iam rerum summa recerti . 758. quid a vero iam DisxKT habes. Recte corree- 1 tor oblongi. Itali, oliin impressi, iam habebis, hop est 4 ’ Digitized by Google r>2 i iam tenebis; ut in m.831 Quandoquidem natura animi mortalis habetur . Lambinus nescio (jua mutandi libidine habebas, quod ferri non potest . 759. inimica modis multis sunt atque vene Ipsa sibi inter se. Quadratus veneni, corrector oblongi venena ; quod cum ceteri secuti essent, Wakefieldus hunc poetam venenum plurali numero numquam extulisse obser- vavit, eaque de causa maluit inimica sunt atque veneno Ipsa sibi inter se , quod recte firmavit Varronis verbis (piae sunt in rerum rusticarum i,2, 18, quaedam enim pecudes cul- turae sunt inimicae ac veneno . itaque cum ne Varro quidem voluerit ltacc coniungere , inimicae ac venena , Wakeficldum atque ipsum Varronem hic quidem sequendos duco : in libro ii, 461 causa nulla est quo minus scribamus quod cumque venenumst Sensibus, sed quod Nonius habet p.491, 10 ex eodem Varrone , eius enim salivam esse /ruettiis veneno, id La- tine dici non credo : et habent venenum exemplaria Varronis . 767. Atern i s oionuntur . Corrector oblongi Alter- nis. mox versum 769, qui est 762 temere repetitus, idem corrector iam delevit . 772. naturam et mutet. Ut corrector quadrati et Itali : sic Veronensis editio , non Brixiensis . 774. No n animas. Itali et Marullus animans. 775. suam quisque in coetum. Marullus QUICQUE in coetu.. 776. ostendit. Itali et Avantius ostendet. 777. Cum terra simul et quodam cum rore ma- nare. Corrector oblongi manere, tum rectissime Lambinus totidem litteris atq.ahdor cum rore . 778. in rebus oportet. Qui paulum modo in hoc carmine versatus fuerit, non dubitabit quin scripserit poeta primordia gignundis in reltu' necesskst Naturam clandestinam adhibere : neque enim aliter usquam in Inuus modi rebus lo- cutus est. accedit quod hoc ipso verbo, quod est oportet', ea . puto . de causa quod ad iudicia proprie pertinet , neque Lucretius alio ullo in loco usus est , neque ceteri poetae, praeter comicos eo delectantur, habent quidem illud satirici, Lucilius, Horatius. Persius, Iuvenalis , item Phaedrus, qui comico generi proximi sunt : sed ne hi quidem saepe . e tra- gicis. quantum scio , Ennius eo usus est . Te ipsum hoc oportet Digilized by Google I 53 profiteri, apud Nonium p. 232, 24, et Attius qui videtur' doc- tissimis, Eum scire oportet , in Ciceronis Tusculanarum ii, 39, Seneca cum vi singulari tandem libet Quod olim oportet in Phoenissis 146 . Catullus autem in ioco 90,3 Nam Magus ex matre et gnato gignatur oportet ; Vergilius item semel in per- sona ridicule obiurgantis pastorem Tityre pinguis Pascere opor- tet ocis, ecloga vi,5 ; poeta Dirarum 36 cinis haec tibi Jiat oportet ; Propertius bis , delicta queraris oportet , mecum mori- aris oportet, ii, 4, 1 8,25 ; Lygdainus 1, 14 comptum mittere opor- tet opus ; Ovidius ceteris paulo frequentius , tua dicar oportet et ventis ut oportuit actus iniquis in epistula i, 83 et vi, 141 , ita credere oportet in artis i, 699 , nec te quicquam nisi ludere oportet in remediis 23 , Inque Tomitana condar oportet humo et cupias , ut re poliaris , oportet et Per rerum turbam tu quoque oportet eas ex Ponto in, 1,6 35 144 . minus inexpcctatum in Priapeo 39 Simpliciter tibi me quod cumque est dicere oportet. in Ciri 261 quod oportet amari : melius quod par sit amari. Martialis semel in ‘iambo Numeres oportet aliquid iv,37. 779. Naturam clandestinam. Corrector oblongi CLANDESTINAM. 780. De m i n e at n e q u i d . Vere , puto , Naugerius , quem Forbiger, ut solet, sua laude fraudat, Emineat, quadra- tus nequit . quit oblongus in v, 527 et 545 . quicquit idem in iii, 787 v, 131. aliquit oblongus in i,977 iv, 1134, quadratus i,672. aliut oblongus i,469 v,765 832 833 vi,995, quadratus m, 1083, uterque v,756 1278. 781. quod cumque creatas. Corrector oblongi cre- atur. 784. hinc ignem gigni, terramque creari Ex IGNI, RETROQUE IN TERRAM CUNCTA REVERTI. Qua- dratus Ea igni . verissime Marullus hinc imbrem gigni , ter- ramque creari Ex imbri : idemque reliqua in simplicissimam sententiam ita restituit ut nihil ultra quaerendum putem , retroque a terra cuncta reverti . Mar ullum omnes secuti sunt, gratum animum testatus est nemo; quod nota dignum est in Gifanio et Forbigero , quandoquidem scierunt haec a Marullo profecta. 789. facere haud ui.lo facto . Hoc Wakeliel- dus reicere non audet: Forbiger, ut servorum captus est, Digitized by Google I r>4 elegantius iudicnt quam quod scripsit homo sanus ac simplex Marullus , luiud ullo pacto . ita membranae in ii, 750 . S05. Et nisi tempestas indulget tempore FAUSTO, [muribus ET TABE NIMBORUM ARBUSTA VA C II.- I.E N T . Soi.qUE SUA PRO PARTE FOVET TRIBU ITQUE CALOREM. C R E S C E R F. N O N POSSINT FRUGES ARHUSTA animantis. Priscianus p.768, ubi de tabe ablativo agit, lionun partem ita scriptam exhibet. Imbribus ut tabe nimbo- rum arbusta vacillent . regulae prosodiacae quas edidit Bar- thius in adversariorum xxxvi, 13 p. 1691 Vacillat breve est apud Lucretium • * arbusta vacillant . orationem incompositam et dissolutam cum animadvertisset Marullus , scripsit Cres- cere uti possint . multo minus prudenter Lambinus vacillant, ut coniungerentur haec , et si labe nimborum arbusta vacillant; quo lit ut in condicione ponatur effectus . neuter intellexit de solis arbustis primum inepte dicta esse quae deinde ad fruges arbusta animantis referrentur, itaque ne illum ipsum versum , quem a Prisciano lectum scimus , cogamur delere , traiciamus potius et emendemus hoc modo . Et nisi tempestas indidget , tempore fausto , Solque sua pro parte fovet tribuitque calorem, Imbribus et tal>e nimborum ambusta vacillent, Cres- cere non j/ossint fruges arbusta animantis . omnia, inquit, im- brium frigore ambusta vacillent atque nutent . Valerius Flac- cus in iv, 70 Haec ait (vulgo Exit ubi) . e scopulis , media inter pabula diri Vulturis , ipse etiam gemitu maestaque fatigat Voce I ovem , saevii relerans ambusta pruinis Lumina . Columella in xi, 3, 13 brumae frigoribus et pruinis inurendum , et in x,74 quae canis iaceant urenda pruinis . quod si cui forte haec in versi- bus duobus continuis posita displicent , quasi sono inter se nimis similia sint , ambusta vacillent , arbusta animantis , mihi ne similia quidem videntur . sed ambustum media vocali longa dicendum existimo . nam participia passiva ea quorum in praesenti consonans est aut liquida aut s semivocalis , quan- titatem praesentis secuntur : gestus depstus tostus corripiuntur, producuntur census ustus pistus ; item promptus demptus sump- tus ut promo et cetera , aliter emptus pressus adultus sepu/lus pulsus vulsus salsus cantus litus desitus contemptus parius satus cursus et a verrendo versus . contra ubi in praesenti inedia est . participia producuntur ; neque minus sorptus , ut puto , quam lapsus gluptus nupta scriptus iussus ; item ut cessus Jisus Digitized by Google I 55 visus trusus , ita casus , estis et comestus , tunsus et tusus , tonsus , pansus et passus dispessus , tensus et tentus , pensus accensus fis- sus scissus fossus sessum ursus orsus morsus ; porro a figendo Jiclus et fixus , frictus et frixus , flictus /udus suctus , et similiter a fingendo fictus pictus strictus tinctus linctus pollinctus cinctus uncius emunctus functus iunetus punctus piandus pactus tactus sparsus mersus indultus alsius actus /edus tectus redus . minus certa sunt quae de tenuibus tradam . ante c longam vocalem breviari constat , quamvis perfecta producantur (deixit dou- xit ) , dictus ductus ictus, neque dubia sunt iaclus factus dodus coctus sectus enectus inledns aspectus eidus vinctus sanctus sartus parsuni fultus ullus : sed reptare utro modo dici debeat nes- cio , brevia sunt captus raptus ruptus scalptus carptus sarptus : denique missus et sensus vocali producta efferuntur , correpta quassus passus fassus fessus messus versus flexus nexus pexus . ubi aspiratio est in praesenti , a vehendo esse vectum vocali correpta scimus; unde tractum eodem modo dicendum puto: sed rursum iu puris docemur structum liabere u porrectum , cui simillima sunt , nisi fallor , fructus et fluxus cum fluctu . praeterea suut indutum tributum elutum lustrum eadem quan- titate, quamquam differunt ratum itum citum rutum, postremo a vivendo victus et a conivendo nictare , ut habent u conso- nantem a g nou alienam , mihi videntur i longa pronuntiata esse . haec quasi inutilia grammaticos nostros non attingere video , neque cos qui pueris libellos scribunt , neque qui c libellis sapiunt, magnam tamen eorum partem exposuit Gel- lius in Atticarum uoctium ix,6 et xji, 3; ubi enumerata sunt haec, ago actus adito, ungo unctus unctito , scribo scriptus scrip- tito , moveo motus motito , pendo pensus pensito , edo esus esito; contra dico dictus didito , gero gestus gestito , veho ce cius redito, rapio raptus raptito, capio captus captito , facio factus factito: item sicut a ligando lictor , et a legendo lector et a ciendo vitor et a luendo tutor et a struendo structor productis quae corripie- bantur vocalibus dicta sunt . Porphyrio ad Horatii sermonum 1,6,122 Ledo producta syllaba pronuntiare debemus , quia fre- quentativum est ab eo quod est lego ; non quod hoc proprium esset frequentativi (valet enim nou minus de participio), sed quod verendum erat nequis /edum thn kAinhn interpretare- tur , in quo e corripitur . sed nondum possum , quamvis vel- lem posse , dimittere grammaticam : restat enim quaerendum Digitized by Google I :><» quo iure scripserint in his versibus librarii mutuantis recto casu : ile qua re , post Varronem , unum qui diligenter dixerit cognovi Philippum Wagnerum in orthographia Vergiliana p.405 , quamquam ne hic quidem e Mediceo Vergilii codice nihil praetermisit, ut turpis georg.rv.96, segnis 198, sartis Aen. vii. 269 , omnis vii, 625 xi,362 . gentis ix, 131 . in s. c. dc (ienuatibus Jineis 2 6 , finis 13. in lege Servilia p.93 ceivcis /fontanei iustei sunto, in Propertii ii,9,27 fientis , iii,31,8 arti- ficis, v.9,8 Incolumis ; ubi Hertzbcrgius p.21 1 alios attendere iubet, ipse nihil novi aut veri adfert. in Martialis vi.61 libri omnes Meqne sinus omnis , me manus omnis habet ; ubi Schnei- dewinum non intellego . velantis panni in Iuvenalis satura xiv, 300 Pitlioeanus . Plautina exempla expendenda relinquam Friderieo Ritsclielio . sed in Varronis dc lingua Latina libris, (pii in vm p.440 volgo sine reprehensione et hae puppis restis et hae puppes restes diei testatur, haec observavi huius formae, exempla a Lagomarsino relata , cum quo O. Mulieri indiculi p.3 et 190 et 331 non o mnin o concinunt . libro vp. 16,3 non mediocris tenebrae , p.3 1,2 eae partis , p.62,1 quattuor quoque partis urbis (sic Florentinus), p. 120,4 umbonis a Graeco quod ambouis , in vm p. 441,8 sint disparilis, in ix p.479,5 quod ut ex natis nascuntur lentis Jicei ( Florent inus sic et) lupinum , p. 5 1 7, 1 finiti casus omnis, p. 526, 5 si natione, sexu (u addidi ). pro- creante dissimilis . in x p. 1)83 degenere multi utuntur , non modo poetae , sed etiam plerique omnis qui soluta oratione loquuntur: haec primo (ita haec traiciemla sunt) dicebant etc. ex eodem Varrone Nonius p.91,4 aquatilis querquctulae natantes, p.77,5 /audis erant maiorum, p. 94. 23 consuetudinis puerilis, p. 154,8 innubae Jiunt communis, p. 167,8 pudentis Vixere (en patriam), p. 236, 27 minoris natu, p. 356, 16 clamitantis , p. 428,24 annalis, p. 494, 17 adulescentis, in eiusdem rerum rusticarum libro n. 5, 9 maris , 7, 1 1 praegnatis , m, 5, 1 pinguis , 5, 13 avis . haec cum considerassem , non dubitavi membranarum fide uti . ubi in- ter se consentirent, habet autem uterque codex hic animan- tis , in ii, 577 visentis , 955 vitalis, 1 155 plangentis, iv,397 montis, 452 duplicis, 1203 aventis, 1221 parentis, v, 216 imbris , 494 partis , 525 pascentis, 1072 Florantis, vi,936 omnis, in dissensu tamen codicum secutus sum eum qui vulgarem formam prae- beret. oblongus i, 12 volucris, 1034 tabentis, v, 1315 quatientis, vi, 471 vestis , 671 tempestatis , 747 montis, 833 volantis . idem Digitized by Google I 57 v,681 noctis in litura , tibi post n litteram quid prima manu scriptum fuisset dispicere non potui . quadratus nt,598 om- nis, iv, 4 13 geniis . schedae 1.196 retinentis . Nonius vestis e i. 305 p. 175,6, idem gravis e vi,782 p. 394, 19, evi. 160 nubis p.506, 1 1 . paucula sunt (piae vix credam ferri posse . poplitis e iv, 952 Nonius p.218,21 ; cui tamen par est peditis , quod tribuit idem Sisennae p. 58, 19 , et segetis , quod Vergilio p. 284, 6, Varroni tegetis p. 4 14, 23, velitis Sallustio et Varroni p.552, 28 30 553,10. Uxoris in iv, 1255 oblongus et quadratus, odoris in eodem 494 quadratus ; quibus rectius esse puto quod Nonius habet p. 497, 15 e Turpilio , primoris viros, quod est prope ut maioris . sic tamen pictoris idem e Cicerone p. 471, 32, e Varrone spectatoris p.492, 9. in v, 1085 mem- branae habent gregis et grecis pro recto casu , ut supra 744 frugis accusandi , indicis recto lex Servilia p. 56 , rumicis recto Nonius e Lucilio p. 224,4 . ita carnificis recto quadratus in in, 1017 . 814. Ni mirum quia multimodis communia mul- tis Mu I.TARUM RERUM IN REBUS PRIMORDIA MIXTA Sunt. Quadratus et schedae primordia multa; quod primus probavit miro iudicio Wakefieldus . a Forbigero indicium expcetari non potuit , sed in miserrimis assensio . rectius autem a Lambino adsumpsissent multa modis . sed placuit iis hoc vitiosum multimodis multis etiam in v, 187 , quod no- luerunt in iv, 1220 , in i, 1024 , in v,424 . 824. multis communia bellis. Corrector quadrati , Itali, Brixiensis editor, multis communia verbis, scilicet scriptum fuit beris ; quod cum deberet esse beruis , u super r adscriptum ll visum est . hoc propterea exponen- dum putavi , quia Forbigero videtur 'mira varietas.’ qui si hoc recte percipiet , fortasse iain per se dicere poterit unde in galliambum Catulli venerit illud ineptissimum Geminas deorum ad auris 75 , cum poeta scripsisset Geminas matius ad auris nova nuntia referens . 830. Nunc et anaxagorae scrutemur homoeo- merian. Codex oblongus prima manu non, ut dicit Haver- campus , Homoiomeriam , sed homofomerian , ex quo intellegi potest quonam scripturae genere exaratum fuerit exemplar archetypon . Servius ad Aeneidos iv,625 , ut solet , falsus memoriae , Nunc ad Anaxagorae veniamus homoeomeriam ; hac- Digitized by Google 58 I tenus tamen rectius , quod et pro etiam Lucretii orationi non magis convenit quam nec pro ne quidem , neque ei qui patrii sermonis egestatem incusat (utitur eius verbis Plinius in epis- tularum iv, 18) antiqui sermonis licuit violare castitatem, itaque dubitari non potest quin dederit Nunc u t Anaxagorae scrutemur homoeomerian ; cum quibus in proximis , quae libri ita scripta exhibent, 834. Pr incipio, rurum quam dicit homoeome- rian, optime coit illud Principio, cui subiectum est 847 Adde et 859 Praeterea , non convenit Principium rerum , quod fecit Lambinus . quid quod ita ne dixit quidem usquam Lu- cretius . sed rerum principia i, 74 1 1047 ii, 789 : nec dici po- test quam ignave ita hic versus cum prioribus conexus sit . ergo coniungenda liacc sunt cum iis quae secuntur , hoc modo, rerum quom dicit homoeomerian, 835. Ossa videmcet de pa u x i i. l i s at q u e minu- tis Ossibus hic et de pauxillis atque minutis Visceribus viscus oioni. Quibus subicitur putat , ne- que in iis quicquam vitii est , nisi quod cum Marullo scribi oportet Ossa ridelicet e pauxillis . nam Ossibus sic et unde An- tonius Marii et codicum olim impressorum auctores sump- serint nescio : sed ne Marullo quidem vera scriptura inno- tuerat , qui fecit .Ossibus et sic de . 837. sanguemque creari . Ita oblongus : quadratus sangueque .sanguenque Itali, Cliarisius p.70, Nonius p. 184, 14 224,9 , Servius ad georgicon i, 139 et ad Acneidos i,211 . Probus quoque p. 1448 Lucretium hoc sanguen dixisse refert . 843. Nec tamen esse ulla iden parte in rebus inane Concedit. Antonius Marii esse ulla parte idem rebus, impressi ulla parte idem in rebus . sed cum Lucretius prae- positione omissa ita non dicat nisi genetivo addito , certa mundi languescere parte v, 769 , alienis partibus anni i, 181 , al- ternis partibus anni v,701 , malo scribere ulla idem k x parte , ut in i,667 ex nulla facere id si parte reparcent, in iv,721 l Me- dere ne possint ex ulla lumina parte . est autem notandum hunc poetam ex parte vel ex partibus semper dicere, i,616 iv,513 v,721 vi, 694 , sed s littera praecedente aliter, suis , minimis, aestivis e partibus n, 159 485 iii, 545 v,615 . ante cetera voca- bula quae ab eadem littera incipiunt , seinper e praepositione Digitized by Google I r><) utitur, e pauxillis , e perplexis, e procero, e pectore, e principiis, e primis, e parvis , e portis. 846. ATQUE ILLIS VIRA QUOD DIXIMUS ANTE. Qua- d ratus et schedae tpto . bene Marullus atque illi, supra quos diximus ante . 847. i n b e c 1 1. 1 a nimis . Itali et Veronensis editor i m - B E CILLA. 852. Ut mortem efficiat. Itali et Marullus effu- giat. 853. Ionis, an umor, an aura? quid horum? sanguis an os? Quadratus et schedae Ignibus an umor . in versu extremo , ut absurda praeteream , Antonius Marii sanguis an , an os ? Naugerius sanguis an , anne os ? Muretus sanguis an ossum ? Lambinus sanguen an ossa? Gifanius sanguis anne os ? horum priores ignorarunt sanguis et pulvis esse na- tura longa , correpta postea , neque semper. a Vergilio Ho- ratio Tibullo: Gifanius qua arte veteres versus spondiazon- tas fecissent non didicerat . videamus quot res poetam hic commemorasse probabile sit . in superioribus enumeraverat liaec , ossa , viscus , sanguen , aurum , terram , ignem , umorem : hic aura addita recurrunt ex illis ignis, umor, sanguis, os, absunt autem viscus, aurum, terra, quid ni igitur horum certe unum in eum locum , ubi versus deficit , recipiamus ? nam sanguisan nihil nisi sanguen esse satis apparet . scribatur ergo me auctore Ignis, an umor, an aura? quid horum ? sanguen, os, A URUM? 860. Scire licet nobis venas et sanguin et ossa. Itali et impressi sanguen . cetera a Marullo frustra temptata Lambinus recte restituit , et his subiecit versuin hunc, Et nervos alienigenis ex partibus esse, laudo ingenium et studium Lambini : sed debuit dicere sc eum versum fecisse . 861. Sine cibos omnis commixto core dicent Esset habere in se. Itali Sive cibos omnis commixto corpore dicent Esse et habere in se nervorum corpora parva . 866. Ossibus et nervis sanieque et sanguine mixta . Verissimum est quod Avantius dedit primus , ve- ni s q u F, et sanguine misto. 873.874. Praetere a tellus q.corpora cumq.alit, AUGET Ex ALIENIGENIS, QUAE LIGNIS ORIUNTUR. Digitized by Google 60 I Hos versus Marullus delevit : restituit alterum Lambinus , in quo scripsit cum Italis exoriuntur . mihi uterque rectus vi-, detur , si paulum adiuventur , boc modo . Praeterea , cum ipsa ex alienigenis constent , tellus quae corpora cumque alit, auget eadem -nullis aliis cibis et alimentis nisi quae sunt Ex alienigenis , quae ipsa alienigenis oriuntur . 882. Robore cum in saxi franguntur. 884. Cum lapidi in lapidem tenemus. Itali et impressi terimus. ex utroque versu i n praepositionem sustulit Marullus , recte , ut puto , etsi cur addita sit non intellego . .885. herbis quoque saepe dece bat. Marullus her- bas, recte , quia sequitur ab eodem decebat suspensum Her- barum genera et fruges frondesque . 886. Et latices dulcis guttas . Dulces oblongus et Antonius , non impressi .laticis Antonius et Marullus . mox simileque quadratus et schedae : quadrati corrector similes- que . in versu proximo quali quadratus et schedae , qualis ob- longus , quales corrector oblongi et cum Italis impressi . Lam- binus lanigerae quali sunt ubera laciis, optime : sed mihi alterum satis placet , dulces guttas mittere tales quali oves sunt lactis ubere . 890. Dl8PERTITA IN TERRAM LATITARE MINUTE. Hunc versum cum proximo omittunt quadratus et schedae . Itali et impressi et in terram: Marullus, si Candido fides, Dispertita esse ac in terris : Naugerius Dispertita ac in terris , Lambinus atque in terris . haec qui examinabit , singula in- condita esse intelleget , pleraque vitiosa . Wakeficldus cum suis ac in terram latitare , scilicet ne priorum aliquo minus peccarent . perspicuum est poetam scripsisse Dispertita in- ter terram . 893. quoniam manifesta docet ..Res addidit cor- rector quadrati et ceteri . 900. Donec flammae fulserunt flore coorto. Marullus verissime flamhai. 906. Conficeret volgo silvas. Corrector quadrati et ceteri Conficerent. 909. contingantur. Naugerius contineantur, ut paulo ante versu 818. sed’ Wakefieldus inquit 'varian- tium loquelarum iucunditas lepidissimo poetae concedatur.’ hunc graviter refutat Forbiger , cum sati» esset digitum ad illa poetae verba intendisse , paulo quod diximus ante . Digitized by GoogI I 61 i I 912. Iones e lignum. Cum Itali inepte fecissent Ignes e lignis , Wakefieldus quasi per nebulam suspicatus id vidit quod manifestum est, et lignum . viderat hoc ante eum cor- rector quadrati . 918. Haec ratione . Corrector quadrati et ceteri Hac. 919. Fiet utiris ut aemulo . Oblongus prima manu ut emulo . Itali et impressi uti risu tremulo, in ii,976 et risu tremulo . 922. Nec me animi fallit 927. Trita solo. Hos versus Macrobius in vi Saturn. cap.2 profert ex libro primo Lucretii , collatos cum Vergilianis his ex georgicon 111,289, Nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum Quam sit et angustis hunc addere rebus honorem : Sed me Parnasi de- serta per ardua dtdeis Raptat amor . iuvat ire iugis qua nulla priorum Castaliam molli devertitur orbita clivo . quorum abso- luta interpretatione Servius adseripsit Hic autem totus locus de Lucretio translatus est : nec potest dubitari quin Vergilius hos versus in libro primo scriptos legerit . nihilo minus et horum extrema et quae secuntur Nonius se in libro quarto legisse testatur p.319,15 252,8 413,16 190,24 241,31. auc- toritas utrobique paene par est , carmina ipsa libro primo accommodatissima , non quarti prohoemio , cui multo minus conveniunt illa , Religionum animum nodis exsolvere pergo ( sic enim utrobique membranae, non animos), quam si praeces- serit ut in primo A r t»ic age , quod super est cognosce et claritts audi , ex quo intellegimus poetam id agere ut Memmii ani- mum religionibus solvat . sed etsi concedamus haec ab utro- que loco non aliena esse , tamen quibu3 versibus aliquis iam usus sit apto loco , eosdem inrevocatum iterare in alius libri prohoemio et pauperis ingenii est et nullius iudicii . quorum quia neutrum in Lucretium cadit, Forbiger, ut est infeliciter sagax , in libro primo Aiacketacthn odoratur : hunc 0ypco- nAHrA fuisse mavult, Lucretium non credit, neque hunc illos divinos versus fudisse : Vergilium , quia simul aliud Lucretii carmen in usum suum convertit , quod est in libro v,97 Rec me animi fallit — quam difficile id mihi sit pervincere dic- tis, ex libro primo nihil sumpsisse adfirmat . cum tamen et in sententiarum coniunctione et in illo didci amore manifesta sint imitationis vestigia , idemque Vergilius ex his illa petierit , Digitized by Google 62 I Quarum , Musarum , sacra /ero ingenti percussus amore , georg. 11,476 , et Obstipuit magno laudum percussus amore , Aen. ix, 197 . at ex hac una absurda repetitione qui recto iudicio utetur intelleget Lucretium opus suum non ipsum in pub- licum prodidisse : nam poematis editor si nullum libri quarti exordium a Lucretio scriptum habuit , facile potuit se oflicio suo satis fecisse existimare , si bos pulcherrimos versus in illo loco repetisset. et Lucretium quidem inter expoliendum poema suum . primo tantum libro absoluto , decessisse mul- tis argumentis firmissimis demonstratum inveniet qui bos commentarios porro legerit , id que Hieronymus in chronico testatum reliquit addito ipso emendatoris nomine. Hierony- mus , inquam , non Eusebius , quem admodum nimis negle- genter dicunt editores Lucretii : imperitissime et Forbiger in dissertatione p. 126 suspicari se scribit Hieronymum sua ideoque fide minus digna Kusebianis admiscuisse . et lleus- dius in epistula de Lucilio anno 1844 edita p.9 Eusebium Armeniacum in eis quae neque habet neque habere potest ab Hieronymo dissentire dicit ; ut appareat utrumque libro, cuius rationem non cognovisset, confidenter usum esse. Hieronymi verba subieci, quae Pontacus exhibet in numero Abraliae 1923 . Scaliger 1922 , Maius denique , isque solus recte, 1918. Titus Lucretius poeta nascitur, qui postea amatorio poculo in furorem versus , cum aliquot libros per intervalla in- saniae conscripsisset , quos postea Cicero emendavit , propria se manu interfecit anno aetatis xliv . numerus Abraliae 1918 est annus ab urbe condita Varronianus 655, quo anno M. An- tonio et A. Postumio Albino consulibus Caesar quoque na- tus est . anno post hunc quarto et quadragesimo Lucretium obiisse Donatus satis confirmat in vita Vergilii cap.2 . ubi haec leguntur . xv anno virilem togam cepit , illis consulibus iterum quibus natus erat : evenitquc ut eo ipso die Lucretius poita decederet. Vergilius enim togam accepit circa idus Octobres Pompeio et Crasso iterum , hoc est anno 699 : cuius mense Septembri incipiente excurrit annus Abraliae 1962 , qui est a 1918 quadragesimus quartus : sed Hieronymum in rebus Romanis annos Iulianos secutum esse recte observavit Mcr- kelius ad Ovidii fastos p.ccLxvni . anni proximi 700 mense Februario scribit ad Q. Ciceronem Marcus frater libro n, 11 Lucretii /toemato ut scribis ita sunt, non multis luminibus ingenii , Digi i by Google I (>:{ multae tamen artis . in tara exacta temporum convenientia nihil obstat quo minus Hieronymum hic Suetonio satis recte usura esse credamus : nec dubitari potest quin fere eadem in commentariis in Lucretii carmen scriptis invenerit , quos vulgo notos fuisse testatur in apologia in Rufinum prima, tomo ii p. 472 ed. Vallarsii . in rc nota nihil opus fuit ut Ci- ceronis praenomen poneret , cum nemo ignoraret Quintum intellegendum esse , eum ipsum cuius frater de Lucretio iu- dicium probat , hominem in studiis poeticis versatum , neque a philosophia alienum , sed nulli certae disciplinae addictum . at nostri interpretes, quasi nullum nisi oratorem Ciceronem nossent, de Lucretii carminum emendatione mendacium esse clamant , cetera Donati et Hieronymi non exornata , sed ficta et commenticia pronuntiant . ego vero in Hieronymianis ni- hil omnino quod credi non possit invenio : neque enim totam poesin per intervalla insaniae compositam dicit , sed aliquam partem . olhn fuisse qui se nomen quoque uxoris Lucretii repperisse putarent, Petrus Crinitus testatur : postea Sca- liger , cuius insignem quendam errorem sciens praetereo , eandem rem quasi novam protulit ad Kusebium n. 1922 . sci- licet in nugacissimo libello , qui inter Hieronymi opera tomo xi editus est ita inscriptus , Valerius Rufjino , ne ducat uxo- rem , p. 245 haec leguntur . Licia virum suum interfecit , quem nimis odiit ; Lucillia suum , quem nimis amavit . illa sponte mis- cuit aconitum , haec decepta furorem propinavit pro amoris po- culo. amice , contrariis contenderunt votis istae , neutra tamen de- fraudato est fne fraudis femineae et projirio scilicet damno . 931. quod magis. Iu libro quarto (i magnis. 932. exsolvere porgo. In quarto pergo. 942. Sed potius tali facto recreata valescat. In libro quarto tali atacto, ex quo quadrati ipse primus scrip- tor fecit corrigendo tali attactu . hoc absurdum est : attactu mellis non convalescet puer, sed absinthii potione, sive er- rore , ut placuit Tasso , da linganno suo . tali facto recreata probari posset, si hic Ovidii versus esset, qui scripsit in re- mediis amoris 479 Quod siquis vestrum factum hoc incusat, Achivi; scilicet non vestrum , sed meum, at veteribus in facti vocabulo singulari numero posito nullam subiccti variatio- nem admittere placuit . itaque Plautus sine ulla ambiguitate scripsit in Epidico i,2,6 Qui invident , omnis inimicos mi istoc Digitized by Google 64 I facto repperi , meo facto repperi: item in Truculento ii,3,22 Post factum plector , videlicet meum , non alienum . in persona secunda Uein istoc me facto tibi devinxit in Asinaria v, 1,21 . in persona tertia , in eadem fabula v, 2, 12 Verum hoc facto sese ostendit , eo quod fecit ; in Captivis u,2,53 Memini quom dicto haut audebat , facto nunc laedat licet . idem plerumque obser- vatur in iinpersonalibus , ut in Bacehidibus iv,9,93 Persuasum csl facere cuius me nunc Jacti pudet , in Trinummo i,2,90 De- disti argentum f factum : neque facti piget , in Mercatore v, 4,24 Itidem ut tempus anni , aetatem aliam aliud factum condecet (libri convenit ) ; non tamen semper : Terentius in Hecyra iv,4,24 nequeo satis , Quam hoc milii videtur factum prave , proloqui . Non tibi illud factum minus placet quam mihi, Lache ; Lucretius in iii,850 Nec , si materiem nostram collegerit aetas, Pertineat quicquam tamen ad nos hoc quoque factum . ambigua videri possunt quae in suspensa sententia sunt , ut in Poenulo i,l,C9 Tibi auscultabo, faciam ut facto gaudeas : sed in talibus suspensa sola spectanda sunt., ut facto gaudeas, hoc est tuo ; et in Mercatore n,2,51 at ne deteriorem tamen Hoc facto ducas, deteriorem lioc facto suo; in Milite iv,8,G4 Ante hoc factum hunc sum arbitratus semper servom pessumum , hunc ante quam hoc facinus faceret ; in Cistellaria i,3, 16 Quoniam reum eius facti nescit qui siel . in horum postremo auctor facti incertus est, in Captivis ii,2, 102 reticetur, Quam citissume potest , tam hoc cedere ad factum volo . conveniunt cum his Horatiana, epistularum ii,2,32 Clarus ob id factum, suum, item epistula- rum i,2,40 Dimidium facti qui coepit habet, et. sermonum i,6, 84 pudicum, Qui primus virtutis bonas, servavit ab omni Noti solum facto verum opprobrio quoque turpi , pudicum me a facto omni quo impudicus fierem . in cultiorem autem poesin non admittitur hoc facto , tali facto , quo facio , rarissima sunt fac- tum hoc , quod memoras factum Acn. iv, 109 , tanti facti Aen. vn, 232 , me nullo facto , scilicet meo , apud Propertium iv,0,2l . ne Ovidius quidem , qui in hoc vocabulo nimius est , facto illo dixit in metam. vi,411 , impositum est non comparentis in usum Partis ebur , factoque Pelops fuit integer illo , sed facto ebore . hic tamen habet quaedam a plerisquc spreta , ut Quo merui poenam facto? metam, ii 1,654 ; Quo tua non possunt offendi pectora facto , Forsitan hoc alio iudice crimen erit , in remediis 427 ; facto pius et sceleratus eodem, metam. m,5 ix,408 : unoque Digitized by Google I 65 duas ulciscere facio xiv,36; facto damnandus in uno vii,402; Alterius facti cidpa trist.ii, 208 . in Lucretii versu apertum est scribi oportere tali pacto recreata valescat, sic idem saepe hoc pacto , alio pacto , eodem pacto , nullo vel haud ullo pacto , item tali ratione , tali natura , tempore tali , in tali tempore , opere m tali . 943. plerumque vniET . Oblongi corrector Saxo vi- detur, ut in iv, 18. 954. Nec sit, evolvaxus. L ambinus optime AVcne sil. 957. an i mensum. Ita liic semel oblongus et qua- dratus. 966. in o m n u s . Itali et impressi in omnis. 971. Invalidis utrum. Lambinus In validis . 981.quer.am quid telo denique fiet. Itali et im- pressi fiat, versu proximo quadratus Fiat uti. 984. Praeterea sc aticm summa totius. (Quadra- tus entium , corrector oblongi spat i u m . 985. si inclusus. Itali et impressi inclusum. 987. confluxit ad imum. Marullns confluxet. 993. Corporibus nullas. Antonius Marii et Brixi- ensis editor nulla est, rectius Veronensis nullast. nam neque Wakefieldo et Eiehstadio parendum est, qui cum in aliis antiquam scribendi rationem nimis cupide sectentur, tamen in hac re temere spreta veterum codicum fide est semper omnibus litteris scripserunt , neque iis adsent.ien- dum , qui nimis curiose interstitium faciunt , nisi molestum st , quo et silentium imperant et numerum syllabarum au- gent . ceterum in hac re codicum auctoritatem secutus sum . sive utriusque sive alterutrius . constantiam et certam scri- bendi normam_non quaesivi . in publicis quidem monumentis usque ad Augusti principatus finem est semper plenum et intactum invenio , scriptum est , captum esi , cautum est , cavi- tumve est , in Africa est , in Pisano institutum est , supra scrip- tum est , in Ancyrano supplicatum est , inclusum est , quae pro- xima est ; quamquam situs pro situst , Ts hic situs quei nunquam victus est virtutei , est in epitaphio L. Cornelii Cn.f.Cn.n. Sci- pionis, in s. c.de Gcnuatibus 17 quei vocitatnsl . epigramma an- ticum , quod Capuae extare , saeculo urbis Romanae septimo scriptum , a Theodoro Mommsenio didici (est in Orellii Syl- logen.2277). Aon aero exsncto vitai es traditus morti ; in quo 5 Digitized by Google 6 fi I versu vitais (licendum esse docebo ad librum iii, 374 . in fastis Praenestinis V errius Flaccus semel i v. k. Mai. dedicatas!. in iisdem saepe dedicata est . Festus p. 334, 1 Verrione an se auctore scripserit praetervectas t , vix licet quaerere . in Lu- cilii versibus, qui sunt apud Nonium p.2,29 monstruose corrupti, monstra ipsa est vocali sua truncatum fuisse osten- dunt , tn numero quorum nunc primit Trebelliu’ multost Lttciti: nam sanat febris , senium , romitum , ]>us : libri enim habent multos Titos Lucios narcesibai ' febris . idem Lucilius apud eun- dem p. 78,9 omnis in unas/ Ites homini bulga, bulga haec de- vincta lacerto est ; ubi libri in una seti hominibus bulga haec de- vincta certo est . in Ciceronis accusationis libro 1.153 scribi debet communi praesidio talis inprobitas tamquam aliquod in- cendium restinguendumst , quia Vaticanus p. 41(1 Mai habet restinguendum sit : vulgo minus eleganter restinguenda est . in Vergilii georgieon n,272 legebat multumst Velius Longus p.2238 . Horatius in carmine saeculari et in quarto carmi- num libro longas vocales non elisit : ergo in huius ecloga tertia scripsit Totum numeris hoc tuist , non tui est. et protulit eius modi non nulla Orellius e. codice Bernensi antiquissimo, ut quantosl, tantisl , ergost , quaesitumst, in sermonum 1 . 1,59 et in arte poetica 304 353 409 . in pentametrorum exitu Ovi- dius scripsisse putandus est pars bona montis east , cura no- vata meast, sacra roganda viast, laesa Jigura tuast, ferre gravest, non adeunda pedest , palma petenda mihist , repexa modost ; item Tibullus non tibi culta comast , a /terta viast .facta tuhasl , puella bonasi, salva puella tibist ; Propertius clausa puella meast , illa futura meast , siqua tuast , perfidias/ , caeca viast , si patinre le- vest , in amore rotast , nunc mihi dtdeis aquast , invidiosa deasl , Carpathium omne nxarest , ancora iacta mihist : neque Catullus aliter dicere potuit , sed scripsit /lollicitast , culpa tuast , dulce mihist , laetitiast , quia in illa pentametri parte elisio locum non habet . itaque Priapeorum poetae similiter deast, meast, tuast , merdaceast , et Martialis meast, tuast, datast, pilast, ro- sast, viast , casast , feras t , gulas t , gravest , benest, tibist, honwst, Sardiuiast, suppositas! , sandapilast, luxuriast , pigri tiast , chera- grast , pudicitiast , diffcilest (sic plane Puteaneus in xiii,48), similest , condiciost . atque eadem ratione Propertio cogimur adseribere boc, facta superba deas iii,33, 14 , et Catullo polli- citas (ifi. 34 et Lesbia amata meas 87.2 ; quamquam Ovidius Digitized by Google I 07 in fastorum iv, 456 videtur potius scripsisse Jiliu, dixit, ubistl quam ubi's . nam es ita truncatum praeter quam apiul comi- cos rarissime invenietur. Lucilius apud Nonium p. Id. 27 nam tu ttolu’ (libri sannunl solis ) mihi in magno maerore, Tristi- tia in summa et crepera re (libri summo crepera), inventu’ salu- tis . in Catulli carmine 66,27 adeptus libri pro adepta' s . dixit tamen Martialis quoque in exitu pentametrorum vetula’s et fatua’s iii,32 72 , homo's autem septiens . in eadem versus sede non omnes m litteram cum verbo substantivo colliserunt. Catullus miserumst , Propertius parumst , domumsl , virumst, Ovidius malumst amor. ii,9, virumst reined. 60 , meumst fast. i, 120, adulteriumst trist. n,430 , meumst m, 14 , tuwnst v,9, qui scripsit epistulam Medeae meumst, 12,206 , Martialis forumst, garwnst, archetypumst , meumst, lucrumst. ac nequis hanc muti- latam verbi formam omni condicione pariter omnibus pro- batam putet, in eodem pentametri loco Ovidius longam syl- labam non raro admisit, velut dolosi, meost , meast , locost, fugast, solosl, rogost , forost , luist, malist , iocost , sonosl , bonost, deaest (Ib. 378), nolast, meaesl (Pont, ii, 7,38), manust (iv, 1, 14). nec nimis raro qui eius nomine epistulas heroidum scrip- serunt , ceteri vix usquam , Catullus semel meast 87,4 , Pro- pertius domost , viast , marist , solosl, sa/ost, deost, meast, Mar- tialis bis, domist, virosi, nullus omnium extra disyllaba. 994. sedes ubi ponere possit. Itali et Marullus POSSINT. 99(5. Partibus cunctis, infernaque suppedi- tantur. Itali et impressi Partibus in cunctis: sed rectius addemus e , quod est in versu 217 . deinde Marullus a f. ter- na qu e, rei convenienter, quamvis secus videatur Wake- (ieldo et Forbigero, qui quotiens philosophantur delirant. 1008. Ipso modum. Corrector quadrati et ceteri Ipsa. 1009. quE corpus inane. Recte inani Itali, sed iidem et impressi sine causa guia. 1012. Aut etiam alterutrum, nisi terminet alterum, eorum Simplice natura pateat tamen im- moderatum . De his versibus Madvicus egregie disputavit in opusculis prioribus p.313, post quem aliorum interpre- tum rationem habere supervacaneum est . dixit poeta rerum universitatem neque extrinsecus finiri posse (1001) neque sibi ipsam finem ponere (1009). 'hoc nefaciat' inquit, 'natura Digitized by Google I 68 cavet , quae corpora inani et inane, corporibus determinat , Ut sic alternis infinita, omnia reddat: his subicitur aut etiam, quod Madvicus , si eius mentem recte capio . (videntur au- tem ei post inmoderatum aliquot versus periisse) illis superi- oribus subiungit hac fere ratione . 'natura prohibet oinni fines , quod alterna finitione infinitum reddit : aut , si hoc non fiat , tamen etiam alterutrum , sive corpus sive inane , altero non terminante infinitum pateat ; [quod est absurdum: nam neque corpora infinita spatium haberent.] Nec mare nec tellus et cetera , finita scilicet in infinito , Exiguum possent hnrai sistere tempus: sed haec aut fallor aut non recte pro- cedunt . nam si Lucretius hic disiunctione usus est , eius tria membra erant, aut utrumque infinitum . aut neutrum, aut alterutrum itaque horum medii cum nulla mentio sit, videtur mihi potius hypothesis esse in his , alterutrum nisi terminet alterum , hoc modo . corpus inani et inane corpore finitum infinitatem efficit: aut, si natura hac lege uti desinat. etiam alterutrum eorum , nisi alterum terminet,’ — quid iam ? nam nunc apparet , opinor , non alihi quam post eorum ali- quid excidisse : pergamus ergo sic, etiam alterutrum infini- tum f motum atque universam naturam everteret].’ id «pia causa eventurum esse statuendum sit, Epicuri verbis dicam , (piae huc pertinere interpretes recte viderunt , quae sunt apud Laertium Diogenem x,42 . eite r*p hn to k€non aneipoN , ta Ae coimata cbpiCMCNA , oyAamoy an emene ta cuimata , AAA’E(}>Epe- TO KATA TO aneipON KENON AlECTTApMENA , CfK E)(ONTA TA YTTEpEl- AONTA KAI CTeAAONTA KATA TAC ANTIKOTTAC* EITE TO KENON HN tbpiC- MENON , OYK AN e?X£ TA ATTEipA COIMATA OTTOY ENECTH . Sed IjUCre- tius, quodMadvicum non fefellisse, apparet, horum ordinem invertit , hoc modo . [nam si inane finitum sit, corporilms infinitis locum non jiraeberet: aut si corpora numero finita sint, inane autem] Simplico natura pateat tamen immoderatum , Nec mare nec tellus neque caeli lucida templa — Exiguam possent horai sistere tempus 1017. de coetum materia. Corrector quadrati et ce- teri de COETU M AT E R I A I . 1019. concreta ore asset. Antiquissimi correctores utriusque exemplaris creasset. 1023. Nec quos quaeque sagaci mente loca- runt. Marullus ex v,423 Nec quos quaeque darent motus PEPIGERE PROFECTO. Digitized by Google I 69 1028. Qualibus haec rebus consistit summa creata. Libro v, 194 si in talis disposituras Deciderunt quo- que et in talis venere meatus, Qualibus haec rerum geritur nunc summa novando . ex quibus apparet (piam nullo iudicio Eieh- stadius et Forbiger Fabro recte monenti repugnent. 1033. SUMMAQUE «ENS ANI MANTUM FLOREANT. Prorsus egregie Marullus summissaque gens animantum ■ Fl o r e at . 1036. Ex infinito . Ita quadratus , injinitu oblongus, utriusquc corrector infinita : ita quadratus versu 1025 . 1037. ammissa. Sic oblongus , admissa quadratus . in utroque factum amissa. 1040. I) i sso l u i t . Corrector quadrati et ceteri I) i s - SOLUI. 1041. aliqua ratione aversa via. Viai corrector quadrati et Itali et Marullus. sed Lucretius sine, hoc Grae- cismo dixit in v, 415 Inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit. quare malo v i a q u e . 1047. Principium rerum. Marullus Principiis. 1061. Et simili ratione. Hic editores se formam et conexum orationis nullo modo percepisse male interpun- gendo ostendunt .' prima sunt haec . Illud — Juge credere — , In medium summae quod dicunt omnia niti . illi quod dicunt a cetera .oratione excludunt ; quo pacto ea quae secuntur iu- tellegi non possunt . nam secuntur haec ab illo dicunt sus- pensa , Ipsum si quicquam posse in se sistere credis ; quibus simillima sunt quae habemus in iv, 364 , Umbra videtur item nobis in sole moveri Et vestigia nostra sequi gestumque imitari; Aera si credis privatum lumine posse Indugredi motus hominum gestumque sequentem . sic Cicero de natura deorum i, 36 atque idem hic alio loco aethera deum dicit ; si intellegi potest nihil sm- tiens deus, porro eidem si credis subiuncta sunt haec, Et quae pondera sunt sub terris omnia sursum Nitier in terraque retro requiescere posta, hic subsistendum est: nam proxima nimis inepte eodem referunt , Ut per aquas quae nunc rerum simu- lacra videmus: nulla enim ponderum et in aqua simulacrorum similitudo est , quae neque sursum nitantur neque requies- cant , sed in aqua vagentur . tum post illud si credis mire ita pergitur , Et simili ratione animalia suppa vagari Contendunt . quod si ibi ubi dixi subsistemus, cetera optime coibunt; nisi Digitized by Google 70 I quod illud Et sic quoque importunum delendum est , hoc modo , Ut per aquas quae nunc rerum simulacra videmus , Ab- simili ratione animalia suppa vagari Contendunt . sic Adsimili ratione m n,493, ubi fefellit correctorem quadrati (is enim fecit At), et in iv,425, ubi antiquus corrector oblongi item rescripsit atsimili. 1063. inferiora maois. Claudius Sacerdos p. 28 et Lucretius interiora magis pro inferiora . sed errat . 1068. Sed vanus stoi.lidis haec. Hunc versum dimidiatum cum septem proximis oblongus habet , quadra- tus et schedae omittunt appicta in margine cruce et nu- mero vm. in hoc versu stolidis corrector oblongi, in fine Manilius haec omnia parturit error , ante eum Itali haec omnia finxerit error . 1069. Amplexi quod habent peiiv . Marullus A»n- plexi quod hebent perverse prima viai, Itali Amplexi quod habent spatium per utrumque viai. vaticinari nec didici nec cupio. 1070. Nam medium nihil esse potest. Addit Ma- rullus ubi inane locusque, male omisso sunt . verum esse puto Nam medium nil esse potest , ubi summa profundi est Infinita. ita in vi, 485 summamque profundi Esse infinitam docui. 1071. Infinita deniq. omnino sl iam. Verissime M aridius neque omnino, si iam medium sit. 1072. 1073. Possit ibi quicquam consistere Quam quavis alia longe ratione. Marullus hic et a sententia et ab arte aberravit scribendo Possit ibi. quicquam hac potius consistere causa Quam quavis alia longe ratione ma- nere. nec multo melius , si forte regione scripsit, quod edidit Avantius . verba non omnia praestabo . sed rei satis facient haec . Possit ibi quicquam consistere malle putari Quam quovis alio longe ratione meare . 1074. spatium quod in. Satis bene Marullus quod inane vocamus, ante cum Itali vocatur . 1075. 1076. concedere Aequis ponderibus. Recte Wakefieldus concedere debet . sed cum Marullo legendum est Aeque, inane ponderibus, quacumque motus eunt, pariter cedit . hoc a Bentleio probari Forbiger miratur , vi- delicet ipse cum Wakefieldo aequis ponderilms iuterpretaus TH KOyiJlOTATH KAI TH BApYTATH ATOMO) . Ili mirUlll Ilis ((ClpiO Digitized by Google I 71 ea ipsa corpora sunt quae Lucretius in ii,235 ponderibus non aequis ferri dixit . 1076. QUA CUMQUE FERUNT. *Sic obloilgUS : FERUN- TUR quadratus . Itali ferunt se . 1077. quo corpora com vener. Oblongus sic, sed ante quam raderetur comveneri : quadratus corenir , id est com venimnt. schedae comvenirt . huius quoque et superioris versus extrema rescissa fuisse apparet . venere scribendum sit an venerunt , incertum esse ostendi ad versum 467. com iteruin habet oblongus in n, 194 , quadratus in iv,575 et in v, 399 , idem com primis in vi,225 et in n, 166 coparatione pro cum ratione . quom quater veteres consensu. iv,f>86 1204 1208 (quadratus quoin ) v, 1082 (quadratus quoin) : in iv, 1097 quom querit oblongus manu prima , ubi quadratus quum . oblongus in iv.265 con tundimus , quadratus cum : in vi,594 quadratus con venit , oblongus cum . e Lucilio Nonius p. 370, 18 Quanti vos faciant socii , com parcere possint . e Cicerone Charisius p. 191 quem com a re familiari ut desipientem removissent . 1078. stare inani. Marullus in inani. 1081. 1082. teneri Res in concilium, medii cuppe- dine victae . Libro u,563 Numquam in coticilium ut possint compulsa coire . ita , compulsa coire , non teneri , in concilium. grammaticorum artes pura huius poetae oratio non recipit . Marullus in concilio : sed praestat scribere in concilium vec- tae. ita convecta n, 101 et 1061 v,429. 1091. Quod calor a medio fugiens sibi conli- o at omnis. Laudandus Wakefieldus , quod vidit scribi posse se ibi conligat , sed idem reprehendendus, quod ibi conligat eodem iure dici putavit . de elisione longae mono- syllaborum vocalis in brevi syllaba praeclare disputavit Mauricius Hauptius in observationibus criticis , ubi p. 17 haec Lucretiana exempla enumeravit, Nec me animi, Quod te imitari, Quod si in eo , quoniam tu animo . nostrum lenius est eo quod postremum posui . addenda sunt quae alienigenis i, 874 , In se animam m,574 , loci vi ibus vi,755 . 1093. Posse, nisi a terris paulatim cuique ci- batum . Huie versui in quadrato eadem crux apposita est quam supra esse dixi ad versum 1067 . hac nota scriptor schedarum deceptus est : certe Gudius in iis hunc versum qui a Posse incipit ante 1067 , qui est Dividere et nodes , a se Digitized by Google 72 I lectum refert , idque Henrichsenius confirmat . est autem erucis illius eadem utrubique significatio : nam in codice ob- longo hic spatium octo versibus recipiendis aptum relictum est . iam quid hoc rei sit apparet . in libro eo ex quo nostri descripti sunt pars schedae rescissa erat : versus octo in fine mutilos scriptor oblongi servavit : qui capite truncati essent in pagina iuteriore , eos octo ne hic quidem scribere ausus est . bene sit illi , quod defectum tam curiose indicavit: sed quid de Havercampo dicemus , qui hoc ne commemoran- dum quidem duxerit ? ceterum numerus versuum ad eam ra- tionem quam supra exposui absolute convenit . in priore schedae parte fuerunt versus viginti sex , quos notavi nu- meris a 1068 ad 1093, in adversa viginti quattuor relicui, quibus subiecta erant ea quae oblongus habet contra anti- quiorum usum in summa pagina scripta, titi lucretii CARI I)E RERUM NATURA 1. 1 B E R I EXPLICIT INCIPIT LI- BER secundus, sed ab eo huius libri versu qui notatus est numero 785, quem schedae sextae decimae ultimum esse docui ad versum 734, usque ad 1068, qui est primus, ut puto , vicesimae tertiae. , sunt carmina cclxxxji et capitula tria , hoc est versus cclxxxv , quae sunt paginae versuum vicenum senum undecim uno versu minus , cum rationi de- beantur duodecim , quoniam librum secundum in antica sche- dae pagina incipere ad huius versum 253 videbimus . itaque in codice archetypo unam ex his duodecim paginis nihil in- scriptum habuisse conicio, ante versum autem 921 intersti- tium fuisse, quod librarii nostri neglexerint. 1105. Neve ruant caeli tonetralia templa. Lamhinus inepte tonitralia . ante eum impressi libri omnes penetralia templa . quadratus Ne vertant . Lucilius Sus- pende tn e se anne in gladium incumbat , ne caelum ruat : apud Nonium p.502,8 an in et caelum vivat. 1106. et omnis — 1108. aveant per inane pro- fundum . Et omnes prima manu oblongus . hoc probari non debuit : nullus enim hic in rerum universarum interitu ho- minum commemorationi locus est, quasi in cis summa rerum sit., necessario scribendum est et omnia — abeant. Vergi- lium ita in versus fine posuisse quin protinus omnia Aen. vi, 33 , nemo ignorat . eidem in georgicon iv,221 deum namque ire per omnia pro per omnis egregie restituit Pcrlcampus ad Digitized by Coogle I 73 Aeneidos vnp.21 . itaque Lucilius apud Nonium p.281 pri- mum dominia atque sodalicia omnia Tollantur . et , puto , pri- mus omnium Ennius Indu tuetur ibi lupu’ femina , conspicit omnia : codices Nonii omnis p. 378 . tempore postremus for-’ tassc is qui scripsit de bono viro versus ( anthologiae Lat. v, 141) 24 sic dicta et facta per omnia Inqrediens. sed Lucretio quoque idem reddendum est et hic et in ii, 719, ubi libri eodem modo peccant . huius generis alia exponam ad librum ii, 829 et ad iii,917 . 1114. Hakc sic pernosces parva perductes o peli. a. Neque sic aptum est , neque perductus . nam sic ne- que ad superiora referri videtur , et putide adiectum erit in parva opella : nec perducentis parva opera futura est , sed discentis. Marullus si scripsit, et versu proximo non tibi : Lambinus fecit perfunctus opella . possunt haec facilius ita procurari ut scribamus Haec , scio , pernosces parva per- doctus opella, bis eadem praepositione uti antiquae ele- gantiae est . sio libro vi, 42 Quo magis inceptum pergam per- texere dictis . eodem 138 Perscindat nubem perfringens impete recto, ibidem 91(1 Usque adeo permananter vis pervolat eius . ii, 1 1 16 Donique ad extremam crescendi perfica fitiem Omnia per- duxit. in m,93G omnia pertusum congesta quasi in vas Commoda perfluxere . in vi, 543 His igitur rebus subi unctis supposidsqtte . 11, 1. Suave mari maono. Servius ad Aeneidos v,028 ~ Suave mare magnum . mox commentator Horatii Cruquianus p. 551“, qui utitur versu primo et secundo , motantibus pro turbantibus . in secundo Marius Victorinus p.2475 testatur esse e vocalem per se sine societate atque adminiculo consonantis ; quod contra apud Nonium in spectare p. 402, 13 scriptum est Et terrae . 5. Per campos. 6. Suave etiam . Haec carmina in- verso ordine primus Avantius edidit , cui Naugeriuin et Wakefieldum , hunc quidem cum admiratoribus suis , non paruisse turpius est quam Italos ac Marullum intricata et inepta tolerasse . 12. p res tante plabore . In libro iii,G2 prestante la- bore . in secundo Itali et impressi labore ; in tertio dum taxat impressi, nisi fallor, sed Venetus ibi laborem. 15. quantisqce perictis. Corrector quadrati et Lactantius institut. i, 22.48 periclis, idem Lactantius O Digitized by Google 74 II stultas ubi in nostris est miseras: item Lactantii exemplarium maior pars Qualibet in tenebris . mox Nonius p. 278, 15 Degi- mus hoc . 1G. nonne videre. Donatus ad Phormionem Terentii 11,1,2 'Nec meum imperium .’ rara attocilotthcic . nam non w- quitur sed ( haec coniunctio delenda est ) : intulit enim age . sulmuditur autem revereri . sic Lucretius Nonne videre . haec a Gifanio recte relata in conleetaneis p.383 Wakefieldum Eich- stadium Forbigerum non retinuerunt quo minus probarent quod Italis et Marullo placuerat , nonne videre est ; quod di- cendi genus Lucretio indignum esse dicemus libro v, 533 . at illud alterum Latinum et exquisitum est , nonne videre ? in in- dignatione , hoc est nonne vident? sic M. Tullius de finibus ii.29 hoc vero non videre ! quibus mox subiciuntur haec , hoc igitur idem non videt . ibi interpretes addunt ex eiusdem ope- ris libro iv,76 hoc non videre! et ex libro v in Verrem 14 tan- tumne vidisse in metu periculoque provinciae ? idem pro Cluen- tio 15 o audaciam singularem ! nonne (alii non) timuisse, si minus vim deorum hominumque famam , at illam ipsam noctem faces- que nuptiales ? non limen cubiculi , non cubile filiae . quae simt acriora quam si dixisset videt vidit timuit. Terentius in An- dria i,5, 18 Tantamne rem tam neclegenter agere? et v,3,8 Adeo inpotenti esse animo ! item in Eunucho iv,3,2 Hocine tam au- dax facinus facere esse ausum ? haec quidem omnia in tertia persona , ad quam ea quoque pertinent , a quibus exorsi siunus , in Phormione n, 1,2 , Itone tandem uxorem duxit A«- tipho iniussu meo ? Nec meum imperium , ac ( multi age ) mitto imperium, non simultatem meam Revereri saltem ? non pudere? secunda persona est in his . in Eunucho ii, 1,2 ah Rogitare! quasi difficile sit . in Phormione v,9,53 Nil pudere ? in Heau- tontimorumeno v,4, 18 Non mihi per fallacias adducere ante oculos ? hoc est Non adducis meretricem? ubi Bcntleiuin non intellego . prima persona locum habet in his quae sunt in Andria v, 2,29 , nonne te miseret mei ? Tantum laborem capere ob talem filium ! hoc est capio . similiter Plautus in Aulularia n,5,12 Tibi recte facere? hoc est Tibi bene facio? quando quod facias perit . 17. Nihil aliud sibi naturam latrare , nisi ut, qui Corpore seiunctus dolor adsit, mente erua- tur 1 u c u n d o SENSU, CURA S E M O TA M E T U Q U E . In his Digitized by Google II 75 male Marullus nisi utique dolor absit mensque fruatur . Avantius rectissime ut cui dolor absit ; nisi quod naturae inepte adscri- bitur quod est hominis , ut ei corpore seiunctus dolor absit et ut /ruatur iucundo sensu, itacpie probandum est quod aBent- leio seciun communicatum Crecchius , nomine eius ut solet suppresso , forsan rectius’ esse dicit, cura semotu’ metuque: itaque ante eos Gifanius . sed milii librarii in medio quoque horum versuum videntur in s littera elisa peccasse , ut scri- bendum sit meni i’ fruatur Iucundo sensu , non, quod est mi- nime elegans , mente fruatur sensu . infra in hoc libro 391) mellis lactisque liquores Iucundo sensu linguae tractentur in ore , non lingua . 25. Lampadas igniferas. Sic Maximus Viotorinus p. 1907 . apud Macrobium Saturn. libro vi,2 olim impressi (editione Brixiensi anni mcccclxxxv utor , neque usquam in Lueretianis curo novas temere interpolatas) I^ampadas in- feras . 27. Nec domus argento fulget auroque reni- det. Apud Macrobium fulgens et renidens; quod Marullus male recepit , quia huius poetae elegantiae parum accommo- datum est. sed multo ininus probari potest fulget: nam Lu- cretius neque fulgeo usquam dixit , sed fidgo , neque sylla- bas breves in caesura producere ausus est . quare mihi veri simillimum videtur eum scripsisse argento fulgenti auro- que renidet, ceterum plerique hodie neglegentia intolerabili et huic poetae , qui versus suos ad regulam et amussiip com- posuit , quamcumque licentiam incuriamque temere adseri- bunt , et ceteros in productione brevium , quae in versuum caesuris fit , ab usu Vergiliano longe abhorrere ne animad- vertunt quidem . nam quod poetae Graeci in arte domi nata ausi sunt , ut saepe versus pangerent vix specie ceteris , qui- bus interveniunt , similes, 4>i'Ae kac1["nht€ , Oanaton ny toi op- Kl’ 6TAMNON . EiAATTINH H£ ("AMOC J €1161 OYK IpANOC TAAe rCCTIN. Nhcoc t AfriNA NAYCiKAeiTH t EyBoia , hoc nisi Latini studiose vi- tassent, versus peregrinos suis hominibus non poterant ap- probare . itaque vocales breves in exitu vocabulorum positas, praeter illud que geminatum , Liminaque laurusque, Noemonaque Lnjtanimque , quo primus Maro usus est, maior pars abstinuit, nullum poetam Latinum produxisse credo , sed quaecumque extant huius licentiae exempla a librariis indiligentibus in- Digitized by Google 76 II vecta iudico . hoc ea ipsa quae aliquam speciem habent pau- citate sua persuadent . unus est liuius modi versus Ennii , quem protulit Probus ad Vergilii eclogam vi p. 19, 11 , Et densis aquila pinnis obnixa volabat Vento: duo sunt Vergiliani, quorum alterum notarunt grammatici, ut Sergius p. 1830, Dona dehinc auro gravia sectoque elephanto , in altero ne Ser- vius quidem metri mentionem fecit , Sanctu ad vos anima at- que istius inscia culpae . hos igitur satis probabiliter ita resti- tui posse existimo , ut scribatur aquila hinc , a sectoque ele- phanto , Sancta ad vos anima atque anima istius ; quae siquis propterea improbabit, quod alia quae emendationem suade- ant argumenta praeter metri insolentiam nulla dici possunt, certe illa rarissimae et vix probandae exempla esse agnos- cet audaciae , quam non credibile sit ultra tribrevia voca- bula umquain processisse . nam Horatii editorum supersti- tionem nemo probabit, spero, qui nondum ausi sint in libro i sermonum 3,7 scribere io bacchae, monstratum olim a Tur- nebo in adversariis xm, 1 ; sive poeta bacchas carmine per- petuo citatas et compellatas dicit eo modo quo 31. Tullius de finibus libro n, 18 Graecos anapaesto citatos, sive ipsum car- men ita citatur , hoc est celeri «irmrH peragitur , ut Catullus citata tripudia dixit 63,26 , ut citari paeanem Cicero de ora- tore i,251 et ithyphallica Terentianus Maurus versu 1845. in luvenalis satira x,54 nihil sani est aut in his , Ergo superva- cua aut perniciosa petuntur , aut in proximo versu : sanabun- tur omnia scribendo Ergo , supervacua aut ne perniciosa pe- tantur , Propter quae fas est genua incerare deorum f in Tibulli 1,7,61 nemo nunc probat qnod libri exhibent , Te canit agri- cola , magna cum venerit urbe . porro c consonantibus l littera Ennio , ut supra dixi , in fine vocabulorum tam crassum red- dere visa est sonum , ut posset syllabam longam facere : in aliis litteris haec, tantum inveni . Postilla , germana soror , er- rare. videbar ; 0 pater , o genitor , o sanguen dis oriundum ; In- terea fugit albu’ iubar 1 Igjwrioni' cursum ; Imbricitor , aquiloque suo cum flamine contra ; Sic expectabal jxqmlus atque ora tene- bat . Lucretii et Lucani nulla omnino est in hoc genere li- centia . plcrique non nisi in legitima caesura vel ante voca- bula Graeca breves finales produxerunt . ita Lucilius apud Nonium p. 362, 7 Cetera contemnit | et in usura omnia ponit. Catullus anctus Hymenaeo, iam dicetur Hymenaeus . Propertius Digitized by Google II 77 Et tibi Maeonias inter heroidas omnis , Nulli cura fuit | externos quaerere diros . Horatius iisdem condicionibus nulla nisi in t litteram exeuntia, Quam si quidquid arat | inpiger Apulus , Perrupit Acheronta , Si figit adamantinos , Callidus ut soleat | unieris , Exclusus qui distat , agit \ ubi secum eat an non . acce- dit quod hic in epistulis , item in arte poetica et in quarto carminum libro, omnem hanc licentiam omisit, sed ne in ce- teris quidem haec ferri possunt. Sic raro scribis ut toto , Con- fidens tumidus adeo, (kteca timet aliunde fatu; in (piorum ultimo scribendum est neque ultra Caeca timetve aliunde fata . de Ovidio nuper hoc anno xlviii cum cura exposui in libello academico , quo eius non plures quam octo epistulas heroi- dum superesse demonstrare volui. 28/ Nec cithare reboant iaqueata aurata que templa . Macrobius in Satum, vi, 2 cgtharum, idem in eius- dem libri capite 4 cylhara. iaqueat oblongus et schedae, la- queata Macrobius . idem altero loco tempc , altero tecta. hoc plerique recte probarunt : nam verum non est, , quod Wakctieldus dicit , ' templum more Lucretiano valere tegmen — concavum lacunar pro aurataque , quod Macrobius confir- mat , quadratus uuroalaqne . mihi vero in domo auro renidenti, qualis versu proximo dicebatur , aurata tecta satis inflecte commemorari videntur . itaque poetam scripsisse existimo laqueata ornataque tecta. Ennius Tectis caelatis laqueatis. Auro ebore instructam regifice. 33. conspergunt. Apud Macrobium libro vi,2 cons- pargunt . eum versum cuius initium est Propter aquae rivum praeter Macrobium refert Donatus ad Adelphos iv,2,37 non addito libri numero : is autem iterum scriptus extat in libro v, 1393. 39. Quod superes. Itali etVeronensis editio superr.HT. 41. Eruere cum videas. Quadratus Eruere cum ri- deres . hic nisi olim erratum fuisset , Nonius hoc versu non minus quam illo de quo post 43 dicetur usus esset : nam recte quadrati corrector , Itali , impressique, Fervere . in libro UI.200 oblongus finiuntur , quadratus fervuntur . 42. 43. Subsidiis magnis epicuri constabili- tas , Ornatas armis itas tu as tari ter que ani- matas. Oblongus itastatuas duabus litteris ab ipso primo librario suppunctis : schedae itas iu as. Veneta Digitized by Google 78 II editio Ornatas armis ita statuas stantesque animatas : de Bri- xionsi et Veronensi nihil certi dicere possum propter stoli- dam Glasguensium et Forbigeri neglegentiam . sed hi versus tam in oblongo quam in schedis rubrica scripti sunt litteris uncialibus , a quadrati librario omissi complurium versuum spatio vacuo relicto : quod ipsum similiter in quattuor ver- sibus libri tertii factum esse demonstrabo ad eius libri ver- sum 759 . in hoc autem libro secundo versus 508 , Cedere item, in oblongo rubris et uncialibus litteris scriptus est, cumque quadratus praetermittit , sed cum duobus aliis (Nam- que aliis — exoreretur , Omnia sic ) et sine ullo interstitio: ce- teros in oblongo eodem modo scriptos quadratus habet scriptura non insigni . ii sunt hi , 94 Pluribus ostendit , 502 Aurea paronum , 710 Scilicet id , 809 Scire licet, 887 Quod mo- ret, 909 Aut nequeant , 9(52 Quam quo , 1012 Rebus et, 1023 Nunc animum ,1112 Nam sua cuique : rubrica est in oblongo in versu 608, Quo nunc, sed litterae currentes, paria his ob- servavi in commentario lihri primi, de versu 11 et 411. enu- meravi autem singula , quia causam rei intellegere non potui (nam siquis eos versus in exemplaris archetypi marginibus scriptos fuisse coniciet, errabit), et ut apertum facerem eos absurde egisse , qui versus minio scriptos propter ipsum minium auctoritate carere et interpolatoribus adseriben- dos esse dixerint . itaque hos de quibus agimus versus libri secundi duo Marullus pessimo consilio eiecit , cumque tur- pissime praeter Avantium Piumque omnes secuti sunt, emen- dandi vero rationem poeta ipse ostendit , cum prope eadem, ut solet , iterum dixit in libro v, 1228 , Induperatorem classis super aequora verrit Cum validis pariter legionibus atque ele- phantis . ex quibus apparet haec ita legenda esse , Subsidiis magnisQ ue eiepiiantis constabilitas , Ornatas armis , va r, i - das, pariterquk animatas, in versu priore neque Epicuri neque cpicuron subsidiis locus esse potest : altera enim nulla sunt . altera poeta sanus sociorum dixisset , neque in Tuscu- lanis v,116 Cicero ita dicere potuit epicurei nostri, quamquam scio eqnbatarum vocabulum in usu Latinorum fuisse . sed et elephantos et in altero versu calidas legiones liber quintus tam aperte commendat ut dubitari vix possit, eae autein le- giones armis ornatae omnes inter se pariter animatae esse debent . ut sint, quem admodum Plautus dicit in Bacchidibus Digitized by Google II 7!) iv, 9, 18 , milites Armati atque animati probe . Aecius apud No- nium p.233, 18 Ut nunc cum animatus iero , satis armatu' sum . 44. His tibi tum rebus timae facte. Ante hunc versum Lainbinus eum inserendum esse intellexit , quem Nonius ex libro secundo Lucretii rettulit p. 503, 18, Fer- vere cum videas classem late que vagari . hoc au- tem fervendi verbum Lucilius quin tertiae declinationis esse voluerit dubitare nemo debet , qui quae ab eo in libro nono posita esse constat perceperit . Fervere , an e longum . vere hoc lecloribu tradam . fervit, currit, legit. Fervit aqua et fervet , fervit nunc , fervet ad annum, nam ad annum quid sit recte docet Forcellinus in lexico , item Handius in Tursel- lini tomo i p.88. ita dicimus ad calendas, id est calendis proximis . Varro apud Nonium p. 26,31 praetor vester eripuit mihi pecuniam : de ea questum ad annum veniam ad novum ma- gistratum . 45. MORTISQUE TIMORES Tum vacuum tempus lin- c u n t . Haec inter se coniungenda esse Bentleius vidit , sed ea condicione, ut cum Lambino scriberetur vacuum pec- tus. hac condicione praetermissa Forbiger suam stultitiam Bentleio mendaciter adscribit : 'mihi potius,' inquit , 'ut Bentleio .’ 52. vestis splendorem purpura. Purpurai correc- tor quadrati . Itali et hnpressi pukpureai. 54. vita rabor et . Corrector quadrati et ceteri la- boret. • 56. sic nos . Non aliter in iii, 88 et in vi,35 . apud Se- necam in epistula 110 ita nos. 62. MATERIAE . Itali M ATERl A I . 68. rem quamquidemus. Corrector quadrati et ce- teri quamque videmus . 73. agmine donant. Idem corrector et Brixiensis editor augmine. 84. terei. Corrector quadrati et ceteri ferri. 85. nam cita saepeObvia con flexere , fit uti. jXam concita et conflixere 'in quibusdam libris manu scriptis’ sese repperisse scriptum Lainbinus adfirmat ; quod tamen non sufficit . recte Wakefieldus nam quom cita saepe Obvia conflixere, tum Avantius Jit ut. 88. NEQUE QUICQUAM A T E R G I B U S OBSTET . Optime Digitized by Google 80 II Abrahamus Preigerus, amicus Havercampi , a tergo ibus obstet, «le hoc ibus dicam ad librum iv,933. 94. Pi. 1 ’RiBirs ostendit et. Corrector quadrati, An- tonius Marii, Marullus, ostendi et. 95. multa quies. Antonius Florentinus et impressi NULLA. 98. Partim intervallis magnis confulta re- sultant. Ilie Marullus scripsit conflicta; quomodo ea quae conflixere an satis Latine dicantur nescio . rectius Lamhinus contusa, quod est in libro iv,958 . sed omnium rectissime Naugerius restituit quod habent veteres , confulta , hoc est conferta et conglomerata , sed levia atque rotunda neque perplexa . 99. brevius spatiis vexantur a victu. Itali et impressi recte brevibus et a b ictu . 104. et cetera genere horum Paccui a . Iidem de genere horum Pa ucula. 112. Cuius, uti memoror, rei simulacra et imago. Recte Itali simulacrum, et Avantius memoro. sed Afri veteres . qui in fine saeculi secundi libros sacros Latine interpretati sunt, memorari non raro dixerunt de eis quorum aliquis recordaretur sive meminisset, ita in euange- lio Lucae i,72 et memorari testamenti sui sancti , kai mnhcGh- nai . in epistula ad Hebraeos vni, 12 et peccatorum (sive peccata ) illorum iam non memorabor , oy mh mnhcSu) cti . in eadem x. 32 rememoramini, autem pristinos dies , anamimnhc K ecGe . e proximis Servius ad eclogam vi,31 unde atomi dic- tae sunt , quas Lucretius minutiores dicit esse illis corpusculis quae in infusis per fenestram radiis solis videmus: dicit enim illas nec visum posse recipere. 118. proelia v u g n a s E d e u e . F rust ra Marullus et hic et in iv, 1009 proelia pugnasque Edere . Ennius apud No- nium p. 472.31 Interea mortales inter sese pugnant proeliant . Plautus in Asinaria iv,2, 15 Tu ergo fac ut illi turbas lites con- cias. idem in Baccliidibus iv, 4.80 Quid si potius morbum mor- tem scribat ? id erit rectius. Terentius in Eunucho v,8,27 Quodcis donum praemium a me optato : id optatum feres . qui- bus similia alia veteres frequentasse satis constat . in Plauti Poenulo versus i, 1,4 integer fiet addito ad hunc modum ope , Mihi reddidisti opiparas ope opera /na . ceterum versum Digitized by Google II 81 hypermetrum . qualem hic Manilius efficere voluit , unum tantum in toto opere Lucretius posuit in libro v,849; ubi Wakefieldus dedit Multa , videmus , enim rebus concurrere de- bent, in quo est h9oc ineptissimum, ex tragoedia unum cog- novi huius generis versum , quem ex Medo Pacuvii petitum Cicero rettulit in librum Tusculanarum m,26 , Situm inter oris (sic, puto: libri Situ nitoris) barba paedore horrida atque intonsa infuscat pectus inluvie scabrum . primum autem hac duorum versuum in unum coniuiigeudorum arte- Ennium usum esse Philippus Wagnerus ad Vergilii georgicon ii, 69 non demonstravit : nam quos versus Columna Ennio ad- scripsit , magna ossa lacertique apparent hominis , eos Macrobii exemplaria in Saturn. vi, 1 partim Lucretii alia Lucilii libro xvii tribuunt : sed quicumque hoc primus ausus est , quo- nam iure id fecerit dicere non possum . nam illud in Iliade ter , semel in theogonia Hesiodi positum , quod cum gram- matici veteres vocabulo inter duo versus diviso scripsissent, Bekkerus nunc recte fecit erprona Zhn , nullus poeta Grae- cus imitatus est : neque dramatici Graeci infinitis locis , ut Wagnerus dicit , aut promiscue hoc artificio delectati sunt , sed «Sophocles certo quodam tempore , eodemque tempore Euripides , sed hic parcissime usus : neque aut ab his aut ab asynartetis Ionum et Aeoleon ullum est aut heroicis ver- sibus aut 'iambicis comicorum praesidium . sed quod homi- nes docti hypermetros syllabam longam requirere adfirmant, id in dodeeametro dactylico et iambico duodenario verissi- mum est , non item in iis versibus qui natura sua in longam syllabam non desinunt, itaque Terentius brevi syllaba usus est in trochaico pleno , in Eunucho iv, 1,11 , Adverse , ut de- lectet hic nos. illa exclamat " minime gentium, in convivium illam V miles tendere inde ad iurgium . Catullus in Sapphico hende- casyllabo Nullum, amans vere , sed identidem omnium ilia rum- pens, item Gallicum Rhenum, horribile aequor, u/timosque Bri- tannos. contra in Glyconeo longae tantum syllabae locus est: ut idem Catullus Sola cognita , sed marito ista non eadem licent. item in Cretico Terentius in Andria iv, 1,9 Et timent , et ta- men res premit denegare. . ibi tum eorum inpudentissima oratio est. idemque in iambicis acatalectis in Phormione u, 1,63 Ne- que testimoni dictio est . mitto omnia . addo islitc , imprudens ti- muit adulescens . sino, et similiter in Adelphis n.2. 9 iit. 3, 21 6 Digitized by Google 82 |[ 4.19 v,3.59. dactylicos autem lieroicos binos ita seinper coniunxerunt , ut continua esset neque interrupta crN«ieiA . ergo hic pedi sexto spondeus convenit, non trochaeus, dac- tylo qui usus sit unum Ovidium invenio , si modo verum est euin in metamorphoseon xn,395 scripsisse Barba erat incipiens , barbae color aureus , aureaque Ac umeris medios coma dependebat in armos : nam exemplaria bona et antiqua omnia habent aurea Ex umeris . hoc certissimum est , per- peram in Horatii sermonum i,2, 62 plerosque scribere quid inter - Est in matrona ancilla peccesne togata 1 et imperite Ser- vius in Aeneidos x, 490 dicit hypermetruin versum esse posse inmania pondera baltei inpresmmque nefas . in disticho elegiaco Catullus syllaba longa usus est 115,5, Prata , arca , ingentes silvas sallusqtie paludesque tisque ad Hyperboreos et mare ad ( )ceanum . 120. Conciliis . Apud Nonium p.6. (J Concitis ; de quo dicetur ad librum v,85 . ad proxima scholiastcs Lucani res- picit libro ix, 563 , ubi haec leguntur . Hic exemplar pemiit , Lucretius exemplare posuit % nos in usu exemplum dicimus : adeo omnia sunt Latina . scribendum est nos in usu exemplarium dicimus : sic enim dicebant , hoc exemplarium , huius exem- plarii, hoc exemplario , item altarium et altario. 134. conciliata. Itali ct impressi conciliatu. 136. INPULSA CIENTUR , IfSAQUE PORRO PAULO maiora lacessunt. Antiquissimi correctores cientur. t-uin Antonius Marii Ictaque quae porro, Marullus cum ceteris Ipsaque quae porro paulo maiora , verbo substantivo contra Lucretii consuetudinem deficiente . itaque malo Ipsaque pro- porro paulo maiora lacessunt . hoc adverbio, quod Lucretii proprium esse putant , Lucilius quoque usus est in libro xxx, sperans lactare me eandem Hanc proporro posse et mansum ex ore daturum; quae verba nutricis sunt: in Nonii p. 140, 13 libri sperans aetatem eandem haec prof erro posset. 144. Primum aurora novor cum spargit lumine terras. Antiquissimi correctores novo. Vergilius Aenel- dos ix, 459 Et iam prima noro spargebat lumina terras Tithoni croceum linquens aurora cubile ; quod Servius Lucretianum esse dicit . apparet autem Vergilium temporis significatione accepisse primum , non ordinis . ut Creechius et W akefieklus . Digitized by Google II 83 apud Macrobium in Satura, vi, 1 Cum primum aurora respar- gil lumine terras . 147. soi. e a soi.. Soi. eat antiquissimi correctores. 152. AERIAS QUO 81 DUM DI VER VER ET UNDAS. Pon- tanus Lambino teste quasi dum. Lambinus pessime quasi dum diverberat : nam dum intellegendum est donec . Isidorus originum libro xui,20 ex Lucretio adfert afrias undas : po- terat addere quasi . in versu proximo Wakeiieldus ineptis- sime probavit vapores , quod habent oblongus , Itali , olim impressi, M&rullus : vaporis quadratus, schedae, Lambinus. 155. inter se trahuntur . Apud Priscianuin p.802 RETRAHUNTUR. 158. ne crescere moravit Ulla foris. Quadra- tus necres semorau , hoc est semoracit : schedae , ut Ilcinricli- senius testatur , semor autem . Antonius Marii nec res remora- ri! , olim impressi ne crescere morosi . optime Manilius nec res remoratur Ulla foris . 160. IN QUEM COEPERE LOCUM CONEXA FERUNTUR. Veronensis editio et Naugerius connixa ; quod rectius scri- bitur conixa, paulo ante suis e partibus , in quo haerent interpretes , ita accipiendum est , ex iis vacui parlibits , quas occuparunt . 163. Multiplesqce . In libro rv,207 exemplaria ve- tera Mu i. t 1 1» i. e x q u e . 166. Ut deant qua quicque. Itali veteres Invide- ant. sed hic versus et qui eum praecedit nullo cum superi- oribus sententiarum vinculo cohaerent . itaque Marullus ineptissimo iudicio , sed maxima auctoritate . his praemitten- dum censuit Nam neque consilio debent tardata morari . qui sanam mentem malent , a versu 164 ad 184 transibunt , ne- que ad integritatem disputationis quicquam desiderabunt, nihilo minus certissimum est ea quae his interiecta sunt Lu- cretiana esse , sed , quod interpretes videre debuerunt . non paucis versibus truncata . indentur autem ea deesse , quae Epicurus ad Herodotum §.44 his verbis dixit , apj(H Ae toytuin oyk fctin , aItIuin tiLn atomujn oycujn ka! toy kfnoy • his enim recte subici potuerunt quae primis his versibus significari puto, [multos philosophos mundum et res universas opinari non ex infinito esse, sed deorum voluntate procreatas : hos vero rem nulla ratione nixam ponere ; quippe quibus facilius 6* Digitized by Google 84 II videatur omnia semel ad anApkhn et ad deorum arbitrium referre . ] Nec persectari primordia singula quaeque , Ut videant qua quicque geratur cum ratione . atque his apte iuncta sunt quae secuntur : ea vero huius modi sunt , ne esse quidem opus ut aliquis primordiorum naturam accurate pervestiget, quo magis perspiciat universam rerum naturam non esse a diis hominum causa constitutam . sed hanc rem poeta , nisi fallor , breviter nimis nec tam diserte quam solet exposuit : nam illud blanditur , quod est in versu 173, a plerisque frus- tra temptatum ( Itali enim fecere Ut — blanditum , Lambinus l '( — blanditim ) , satis dure positum est pro blandiendo hor- iatur sive persuadet et compellit (similiter Vitruvius in libri m praefatione cum etiam saepe blandiatur gratia conviviontm a veris indiciis ad falsam probationem : dicit enim convivia, quae artifices dent nobilibus , saepe horum favorem eblandiri ) , neque versui 183 , in quo est Nunc id quod super est expedie- mus, commode subiei potuit Nunc locus est in his illud quoque rebus Confirmare . accedit quod se rem posterius apertam fac- turum promittit; quod ubi praestitit versibus quoque iisdem aliquot repetitis in libro quinto 195 — 234 , ibi rei institutae tractationem non satis recte interruptam esse ad eius libri versum 235 demonstrabimus . denique quem admodum in his , quibus rerum naturam ad utilitatem hominum creatam esse negat , tam in secundo libro quam in quinto composi- tionem poematis laborare intelleximus , ita in re huic simil- lima in libro quarto , ubi sensus hominibus propter usum datos esse nullo modo credi posse docet , rursus observa- bimus eam rem omnem illuc non facere 822 — 857 . itaque perspicuum est hos locos a Lucretio non eo ordine quo nunc carmina scripta legimus tractatos esse , sed alio tenqiore et cum cetera in inanibus non liaberet , cum quibus poeta et philosophus veri rerum ordinis maxime studiosus illa . si posset , quam aptissime coniungere debebat . ex quo appa- ret , quod iam supra dixi , ipsum poetam hoc opus non edi- disse , neque primum editorem curasse ut singulae partes perfectae et absolutae viderentur ; quem siquis in his de quibus nunc cum maxime agimus versibus charta imperfecta et lacera usum esse suspicabitur , ut ea quae hic deesse scripsimus munquam edita existimet , nihil habebo quod ei repugnare dicam . Digitized by Google II 85 168. deum sine numine reddi. Prorsus egregie Ma- rullus rentur . in ceteris Naugerius nihil novandum esse vidit , nisi quod scripsit ac moderate : Gronovius rem absol- vit scribendo admoderate secundum veterum exemplarium fidem, in observationum libro m, 6 p.462. his Wakefieldus sine iudicio repugnat . 181. Naturam mundi , quamquam predita culpa. Oblongus a correctore quanquam, idem prima manu reddita. in libro v, 1!)9 tanta stat praedita cxdpa ; quod quamquam Lucretius hoc loco fortasse paulo aliter conceptum scripsit, quem admodum hic creatam legitur , in quinto paratam , ta- men dubitandum non est quin , si opus ipse edidisset , idem utrobiquc extaret . itaque vanis coniecturis omissis ex libro quinto optimam scripturam huc referamus ; in qua stare ita positum est ut in libro vi, 1058 , Pondere enim fretae partim. stant, item in 1,564 Et finita simul generatim tempora rebus Stare, eodemque modo in his Varronis versibus, denique qui sit avarus Sanus l cui si stet terrai traditus orbis , Furando tamen, a morbo stimulatus eodem , Ex sese ipse aliquid quaerat cogatque pemli . qui versus apud Nonium p. 392, 4 et 264, 21 minus recte scripti leguntur sic , denique quis sanus est avarus ? cui si stet terra id traditus orbis — ac morbo etc . 184. IN HIS quoque illud rebus. Illud in quadrato erasum : illud quoque Itali . mox meare quadratus et sche- dae , meari oblongus et olim impressi . deinde frudem qua- dratus : ita frudi in vi, 186 idem et oblongus . 192. signa trabesque. Corrector oblongi tiona. 193. FACERE ID SINE VISUBIECTA PUTANDUM EST. Kgregie Lambinus sine vi subigente, adiutus, ut scribit, ab uno libro manu scripto . nihilo minus mihi magis proprium videri solet sine snbiectanle . ea quae cremantur ignem iacere dicit et summittere lumen versu 674. in vi,700 extollere flam- mam Saxaque subicclare . 194. Quon genus e nostro com missus corpore sanguis Emicat. Quadratus cum missus . sed aut cum est misstis scribendum est , aut potius (nam illud debebat esse cum mittitur ) Quod genus est, nostro com missus corpore san- guis Emicat, ita in libro m, 22 1 Quod genus est, Bacchi cum flos evanuit , et 597 Quod genus est' , animo male factum cum perhibetur . neque enim intellego quomodo possit aut in his Digitized by Google 86 II verbum substantivum omitti aut in libro m, 431 liaec pro 1 bari , Quod genus , in somnis sopiti ubi cernimus alta Exalare vapore altaria . potest autem in hoc dicendi genere verbum praeteriri , ubi mente suppletur ex superioribus . sic in vi, 1058 Pondere enim fretae parlim stant; quod genus nurum ( stat fretum pondere); nisi tamen scripsit quod genus aurumst. iit rhetoricis ad Herennium libro i, 19 Lege itis est id quod populi itissu sancitum est ; quod genus (ius est) ut in ins eas cum voceris. Cicero de inventione in i,25 Sin res dabit, non inutile est ab aliqua re nova aut ridicula incipere , aut ex tempore quae nata sit; quod genus (utile est incipere a) strepitu, acclamatione. item in ii, 162 Consuetudine ius est quod — in morem vetustas vulgi approbatione perduxit ; quod genus ( in morem perduxit ) pactum , par , indicatum . itaque apparet Nonium p.21, 15 hos .Lucilii versus , quos ita scriptos rettulit , Crebrae ut scintillae, in stricturis quod genus olim Ferventi ferro , non usque ad sen- tentiae finem perduxisse; quod ipse aliquo modo indicat, cum dicit scintillas quae de ferro ferventi eunt . in Lucretiano autem illo quod est in libro iv,271 , Quod genus illa, foris qufic vere transpiciuntur , experimento facto in superioribus niltil quod illuc repeti debeat reperietur . quod ipsum de his dici debet , quae leguntur in Ciceronis de inventione libro n, 172 , quod genus ut 'homines mortales necesse est interire' sine adiunctione ; quae fient integra , si scribemus est pro ut . ita idem in eodem libro 157 quod genus virtus scientia veritas est, item quod genus pecunia est , 165 quod gentis Jideutiae contrarium est difjidentia . 197. nam quo magis ursimcs autuDerecta. Ob- longi corrector mirabili consilio fecit urgimus . idem liber Directa . Antonius Marii alte; qui debuit scribere ai.te 1) e - iecta , hoc est ex alto in aquam deiecta. tum extremo versu oblongus pressimus altu aegre, quadratus pressimus agere. 199. sursum removet maois . Naugerius revomit. 200. exillantque . Corrector oblongi exiliant- q U e . 203. Sic igitur quoque debent flam me posse. Marullus Sic igitur debent flammae quoque, libro i,290 Sic igitur debent venti quoque flamina ferri. 205. Po ndera, quantum inest, deorsum ducere pugnent. Antonius Marii et Brixiensis editio quantum in se Digitized by Google II 87 est: tum Marullus deducere . in versu 190 erat Pondera quan- tum in se est , in 201 Nec tamen haec quantum est in se : quid si hic tertio variaverit non verba sed percussionem pedum , Pondera quantum est in se? quarto loco 247 libri Pondera quantum inest, Antonius Marii in se est. 209. Non caderem in terra stellas. Corrector oblongi cadere , Itali et olirn impressi terram . eos ver- sus , quorum initia sunt Nonne vides longos et Nunc hinc nunc illinc , cum Vergilianis componit Macrobius in «Satum, vi, 1 . ibi in utriusquc poetae versibus scriptum est abruptis nubibus ignes , cum Lucretii exemplaria et in Aencidos in, 199 pa- limpseston «Sangallense habeant abrupti . ceterum quaeren- dum est utrum ad hunc locum pertineant quae habet Ser- vius ad Aen. v,527 , Nam, ut Lucretilis dicit , ventus altiora petens aethereum ignem secum torquet , qui fractus (docti fece- runt tractus ) imitatur stellas cadentes . Isidorus originum m, 70 Nam quod videmus de caelo stellas quasi labi , non 'sunt stellae, sed igniculi ab aethere lapsi , qui Jiunt dum ventus olliora petens aethereum ignem secum trahit , qui tractu suo imitatur stellas cadentes . 210. Sol etiam i>e vertice. Ad explendum versum summo addiderunt Itali , itaque olim impressi : aetherio Ma- rullus; quorum mihi neutrum displicet. 210. cognoscere aremus. Quadratus, item schedae, a correctore oblongus , habemus . versu 205 avet ipsa qua- dratus : oblongus in litura, sed extremis ductibus ultra litu- ram excurrentibus et ut primam litteram a fuisse appareat , fuibel ipsa : Nonius p. 517,20 abet vel habet . uterque Vossia- nus iii,880 vibus , 902 bideant , iv,38 vibos , v, 778 conibent, 1085 Corborumque , vi,390 abersabile , 974 benenumsl , oblon- gus iv, 483 balebit, v, 1413 Suabius, quadratus iv,929 nobitas. 218. Ponderibus propriis incerto tempore firme Incertisque locis spatio depellere pau- lum . In his Avantius rectissime dedit ferme, M arullus ferri. tum idem Marullus decedere , Avantius se pellere ; quorum neutri potest adiungi spatio . iam quid rei conveniat ex illis versibus apparet, 292, Id facit exiguum clinamen principiorum Nec regione loci certa nec tempore certo . itaque primum hic ad eundem modum scribendum est Incertisque loci spa- tiis: ut supra 103 Multiplexque loci spatium . porro pondera Digitlzed by Google 88 II propria uihil aliud esse quam aequilibrium docebimus ad li- brum vi, 574. eo autem aequilibrio quae paulum declinant (hoc enim poetam velle apertum est) non possunt ponderi- bus propriis depellere , sed deceli. ere. non potuit declinare alio vocabulo magis proprie dici quam hoc quod est decellere, sive illud poeta finxit sive e consuetudine vulgi sumpsit. Festus p. 274, 111 Recellere , reclinare , et excellere , in alium ex- tollere . 222. Imbres uti guttae. Marullus Imbris. 227. at que ita plao Gignere. Ita oblongus , sed a correctore Saxone , qui scripsit in litura a plag. quadratus et schedae plagis . corrector quadrati plagas , itaque pri- mus post eum Lambinus . 229. Aulus . Itali et impressi Avius, supra 145 oblon- gus nemora aula. 233. Haeraut possunt. Quadratus et schedae Hae- raud . correctores Yossianorum Aer haud. Aeris uaud I tali. 234, exsuperate. Marullus e xu pe rata. 240. IIaud igitur potuerunt. Antonius Marii et Marullus poterunt. 247. quantum inest . De hoc dixi ad versuin 205. de versu proximo dicam ad fibrum v, 1033 . 249. Sed nihil omnino regione viai Declinare quis est qui possit cernere 8ESE? Ab Antonio Marii usque quos vidi omnes recta regione viai , quod quo sensu dici Latine possit non intellego , quamquam scio quid sit e regione ferri , neque dubitandum est quin illi pondera recta via declinare dicere voluerint . recta regio est locus verus et conveniens , eaque aliquid exire vel eici dicitur in libro v, 514 1272 . contra sicut in libro i,958 habemus Omne quod est igitur nulla regione viarum Finitumst , hoc est nulla parte iti- nerum quibus per omne proficiscaris , ita huic loco convenit nil omnino nulla regione viai Declinare , hoc est nullo loco viae suae . sed quod in horum versuum fine est sese non po- tuit minus apto loco poni , si poeta haec ita coniungi voluit, ut placet interpretibus , declinare sese . in hoc tamen vocabulo vitium esse non credo , sed in possit : certe commodissimum est quis est qui p re st et cernere sese f hoc est quis spon- deat ? quis recipiat ? Digitized by Google ir 89 251. motu conectitur omnis. Itali et Veronensis editio motus. 252. Et vetere exoritur novus ordine certo. Itali exoritur semper novus , quos secuntur impressi . melius est Et vetere exacto exoritur novus . de praepositione gemi- nata dixi in iine libri primi . 253 304. Nec declinando oenus ullum materia . Hos versus lii hic omittunt quadratus et sche- dae , sed liber uterque habet in fine voluminis , ut dixi ad librum i,734 . scilicet in codice archetypo haec fuit libri se- cundi membrana sexta : nam priores quinque tenuerunt ver- sus poetae cclii et praeterea capitulorum versus vm , ut ex horum indice apparet . ergo huius libri secundi mitium fuit in pagina recta . 257. FATIS AVOI.8A VOLUPTAS , PeR QUAM PROGRE- DIMUR quo ducit quemque voluntas. In his Marulluin non haesisse mirum est : Lambinus cum voluptatem et volun- tatem coinmutasset (quod nunc video iam ante eum fecisse Franciscum Medicem a Victorio laudatum ad Varronis rerum rusticarum i,17,6) , ceteros ei adsensos esse non nimis ini- ror . sed Lambinus , nisi intempestive meminisset Vergilii esse trahit sua quemque voluptas , intellegere poterat voluptati in neutro membro locum esse : nam nequis voluntatem utri- que inferat verendum non est . apparet scribendum esse fatis avolsa potestas ; quod plane confirmat versus 286, unde haec est nobis innata potestas . 264. PRORUMPERE QUORUM VlM CUPIDAM TAM DE subito . Itali et Brixiensis editio equorum . Nonius p.517, 10 Omnes artem secuti negant adverbus praepositionem addi opor- tere, sed auctoritas veterum praeponi iubet. iisdem verbis (quod memorabile est : nam eundem utrique auctorem agnoscas ) Maximus Victorinus p. 1951 Adverbiis adici praepositiones ne- gant omnes technici oportere , quamvis veteres licenter usi sunt. liis uterque subicit de subito et de repente : sed Victorinus utriusque vocabuli singulos auctores adducit, Nonius multo plures. Nonius hunc versum totum refert , libri iii 643 prae- termittit: Victorinus simpliciter item Lucretius de subito . 266. materiae Copia conciri debet, concita per artus Omnis ut studium mentis conexa se- quatur . Quadratus materie : Itali materiai. tum conquiri Digitized by Google 90 II corrector oblongi, itaque Antonius Jlarii cum impressis om- nibus : sed conciri recte oblongus prima manu et quadratus . nam quod sequitur , concita , recte probatum est a doctis : inciti inedia producta in versu Attii , quo usus est Cicero de natura deorum ii, 89 , cur inprobetur non video . is milii ita scribendus videtur , Simis inciti atque alacres rostris perfricant Delphini , navem Argo scilicet : libri habent Sicut et perfre- munt . sed conexa materiai copia quomodo (beatur non in- tellego : recte r quidam scripti’ apud Lambinum connixa (iinmo conixa), quod probant Gifanius et Creecliius, ut in versu 160. 275. Perspicuum, nodis stinvitis. In oblongo ante st erasum e . hoc est ItaU ad locum suum revocarunt . idem erroris genus sane mirabile notabimus libro m,623 674 680 iv,624 799 v,227 331 596 1198. similiter in versu 209 caderem in terra. 277. QUAMQUAM VIS EXTERA MULTOS PaLLAT. TlS omisit scriptor quadrati . tum oblongus et Veronenses ex- trema , extima Antonius , Brixienses , Manilius , Avantius . mox corrector oblongi Fallat , itaque Antonius et olim im- pressi : sed Avantius recte P e l l at , cum Marullus dedisset Fallit et cogit . 279. Praecipit e squ e rapit, tamen esse inikc- toreno Quiddam . Oblongus et Brixiensis editio iniectur , tribus quae in quadrato his adiectae sunt btteris omissis : Veronensis et Veneta iniector (in pectore nostro. Antonius Marii esse in pectore nostro . praeterea cum Avantio scribendum est Praecipitesque rapi, ut paulo ante ire ra- pique . 281. quoque cona materia . ItaU et impressi copia materiai. 283. retroqueresidia. Avantius residit. 289. sed ne res ipsa. Prorsus eximie Lambinus mens i]>sa . 291. Et devicta quaei cogatur ferre patique. Cogatur prima manu oblongus , idem a correctore cocatur, quadratus cocatus . tum quasi Antonius Marii et impressi, sed hoc non sufficit , nec dubitandum existimo quin poeta dederit Et devicta quasi i d cogatur ferre patique , scilicet id necessum intestinum . neque enim credere possum Lucretium Digitized by Google II 91 semel contra suam ceteroruinque consuetudinem quasi pro- duxisse , qui in v,729 maluerit scribere Proinde quasi id Jieri nequeat . alioqui non ignoro in tabula Bantina et in lege Ser- vilia scriptum esse quasei sei , item in lege pagi Herculanei tam quasei sei , in senatus consulto de Bacchanalibus et in aliis instrumentis publicis nisei , quod in Frontonis quoque codice inventum est p. 127 Romanae editionis, quare de Plauto non intercedo quo minus liaec vocabula produxisse existimetur, in Poenulo i, 2,32 Soror, cogita, amabo, item nos perhiberi , Quasi salsa muriatica esse autumantur Sine omni le- pore et sine silavitate , Nisi multa aqua usque et diu maceranttir . 1 1 2 Opsecro hercle , ut mulsa loquitur ! nil nisi laterculos . in Casina in,5, 56 Nisi se sciat vilico non datum iri. ceterum illud quase , quod Quintilianus instit. i, 7, 24 in multorum libris scriptum esse dicit , fortasse in hoc nostro loco tenue sui vestigium reliquit . certe in Sticho Plauti v, 1,8 qua senex ta- bescit dies ita intellegendum est , quase nix . iu Varronis de lingua Latina libro vii p.356 , ubi est quae , seribendum vi- detur quase , hoc modo , Inbar dicitur stella Lucifer , quase in summo quod habet lumen diffusum ut leo in capite iubam . in lege Rubria i, 47 nise iei. 294. Nec stipata magis fultum quam materia Copia. Manilius fuit umquam materini . 301. f.t crescent viQuo valebunt. Itali et olim impressi vique valebunt. Marullus vix Latine in que vale- bunt : nam (piae praepositiones auctum et incrementum sig- nificant , ut con e in re , eae valescendi verbo aptae sunt , non valendi , praevalere autem et praevalescere inter se differunt, . 304. Nam neque quo possit oenus ullum ma- teria Effugere ex omni quicquam est, neque in omnes Unde coorta queat nova vis inrumpf.re. Medii versus extremam partem perisse apparet , quae ap- tissime suppleri potest in hunc modum , neque in omne se- orsum Unde coorta queat nova vis inrumpere . Antonius Marii neque rursus in omnes , Veronensis editio neque partis in om- nes, Marullus, quem ceteri secuti sunt, neque rursus in omne. 313. ubi ipsum Cernere iam nequeas, motus quoque asurpere DEBENT, (xifanius ubi IPSA, surpere M arullus . Digitized by Google 92 11 318. quo quam vocantes . Quo quamque corrector oblongi . 320. Et satiat agni. Itali et impressi satiati . 322. Et vei, uti in viridi . .Scribendum est vel ut in, item in versu liuius libri 780 ut in quadrato , quamvis ibi quoque exemplaria habeant uti in . nullam enim in vocabulis 'iambi pedis mensura comprehensis elisionem a Lucretio ad- missam esse docebimus ad librum m, 954 . partem tamen poetarum ab hoc genere non abhorrere ibidem concedemus : sed nequis ulli poetae adscribere velit uti in aequore , ad eius- dem libri versum 941 cavebimus, neque in Ciceronis epistu- larum xiv, 16 legendum est uti ei, sed ut i ei . 324. Camporum complent. Apud Macrobium Sa- turn. vi, 1 Componunt complent, et in fine versus cientur. 325. Fulgor ubi. Marullus ibi. Fulgur Itali et im- pressi : item in versu 332 fulgur iidem et corrector oblongi . 330. Tramittunt. Quadratus Transmittunt, itaque Macrobius Satura. vi, 4. 331. altis montibus. His unde adiecerunt Itali. 337. omnia constat. Iidem constant . sic infra versu 694 quadratus , oblongus constet super adscripto n . sed cum in versu 724 libri consentiant in coniunctivum , malo ubique constent, praesertim cum ubique oratio a coniunctivo suspensa sit . 342. Praetere genus humanum muteque na- tantes Squamigerum pecudes et laeta arbusta fere que . Praeterea correctores antiquissimi et Nonius p. 158,22 . hoc servato , ne desit verbum , paulo post cum Marullo scribendum est Horum , non Quorum ; nisi quod Lucretius , si eum recte novi , potius scripsisset Praeterea genus humanum mutasque natantis Squamigerum pecudes , ce- tera , Haec omnia generalim sume . sed illud Praeterea omnem sententiarum coniunctionem relaxat . nam cum poeta hic docere incipiat omnia quorum natura magnam copiam pro- ferat specie, et figura differre , poterat hoc loco dicere Prin- cipio , non Praeterea , quod subsequitur in altero exemplo , versu 367 , ut Postremo in tertio 371 . at ne Principio quidem scribi debet, quoniam, ut dixi, ante illud Quorum deest ver- bum , quod necessario positum fuit in sententiae capite . id autem verbum cuius modi fuerit facile intellegi potest : re- Digitized by Google II 93 quiritur enim hoc, ' Omnes animantes sui generis fetus edunt, eosque figura corporum dissimili.’ ergo scribemus Par- turiunt genus humanum mulaeque natantes Squamigerum pe- cudes; in quibus parum eleganter Nonius Squamigerae . sed in proximis , quae Nonius non exhibet, optime Bentleius et Londinensis editor et laeta armenta, quorum hic tamen cum arbusta et armenta uno eodemque modo breviter scribi potuisse dicit arta, id fingit quod nullo tempore fieri potuit; quod si eo anno quo ille haec scripsit , hoc est 1712 , puta- mus ferendum fuisse , at hodie qui artem , quam discere no- luerunt, fictis fallaciis exercent contemnendi sunt . quid au- tem iis fiet, qui se huius fraudulentae artis magistros ferunt? notabimus certe in hoc genere summos , Kritzium et Mass- mannum , ne inducantur adulescentes . 347. Quorum unum quod vis . Rectius in libro iv, 126 Quorum unum quidvis. 354. callidum . Corrector oblongi calidum, duos versus qui hunc praecedunt Macrobius posuit in Satura, vi, 5. 356. NonqUit iiumi pedibus vestigia pressa bi- sulcis. Quadratus Oinquit , schedae Oinquid . corrector quadrati et Marullus Linquit, absurde, quamvis ab Avantio porro omnes probaverint, scribendum est Noscit humi pe- dibus vestigia pressa btsidcis . 358. completque qu a erel lis Frondi ferum ne- mus ADS1TTENS, ET REVISIT CREBRA Ad STABULUM. Antonius Marii adsidens , corrector quadrati et impressi ad- sistens , absurde . horum carminum teneritati unice aptum est querellis adsidueis . in fine vocabulis traiectis crebra re- visit scribendum esse vidit corrector quadrati , neque aliter impressi . 361. Nec tenere salices atque iierbe rore vi- gentes Fi.uminaque illa queunt summis labentia ripis. Quadratus vientes , Macrobius Satura, vi, 2 , herbae omisso , virentes . idem Macrobius lambentia et Fluminaque tdla . hoc ulla quadrati quoque codicis corrector posuit et probarunt plerique ; quod mihi locum habere posse non vi- detur , nisi scribatur aut herbae Fluminave . certe longe dul- cissimum hoc dicendi genus est , illa flumina summis laten- tia ripis. Digitized by Google 94 II 363. SUBITAM QUE AVERTERE CURAM. IIoC Macrobius confirmat , Wakefieldus ita tuetur ut dicat subitam curam esse 'id curae , quod eam subiit’ nihilo minus scribemus so- 1 . 1 t a m q u E avertere curam . 368. AGNIQUE PETUI.CI BALANTUM PECUDES. Sio. oblongus et scliedae , item Brixicnsis editio : Balatum qua- dratus, Antonius Marii , Veronenses . hoc admisso fiet ut matres fetus suos novisse dicantur : sed id poeta agebat priore vaccae exemplo , neque eo pertinent quae subiecta sunt. Ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis. Macrobius in Satum, vi, 5 et Festus p. 206,7, qui prioribus utuntur, prae- termittunt Balantum pecudes . Macrobius tremulis in vocibus et Corniferas . 371. Postremo quodviis frumentum non tamen omne, Quidque sito oenerf., inter se simile esse videbis. Quadratus Postremum . quod vis Itali et impressi, sed haec non video quomodo coniungi possint , frumentum quodvis suo quicque (sive, ut Itali, quodque) genere: nihil enim differunt ab iis quae Ciceronem de finibus v,46 scribere po- tuisse Madvicus recte negat , cuiusque partis sua cuiusque vis. itaque quem admodum Cicero scripsit sua quaeque vis , hic quoque scribendum puto Quoque vel , quod idem est , Qui- que suo genere . ita Varro rerum rusticarum i, 7,2 quod quae- cumque ( libri quaeque) suo quoque loco sunt posita , ea minus loci occupant, non quaecwnque suo quaeque, neque sui cuique mores hominibus ferri potest in versu senario quo Cornelius Nepos utitur in Attico 11,6, sed debet esse Sui quique mores fingtint fortunam hominibus . quod inter sententias P. Syri 268 auc- tore mihi incognito ita scriptum exhibuit Bothius , Fortunam cuique mores confingunt s>ii : in Ciceronis paradoxis 35 'sapiens poeta’ Suis fingitur fortuna cuique moribus : Nonius p. 526, 24 Sui cuique mores fingunt . mimico versui elegantiam magis quam pingue orationis genus,’ convenire Carolus Nipper- deius concedere debebat , nisi fallor , qui contra sententiam meam et Alfr.Fleckeisenii pronuntiavit nuperrime in libello quem de Cornelio Nepote fecit p. 78 : neque enim reprehen- dissem versum hoc modo scriptum , Fortunam hominibus mo- res cuique dant sui . in Vergilii ecloga vn, 54 libri omnes et Nonius p. 326 et 389 Strata iacent partim sua quaeque sub arbore poma . Cicero de oratore libro m. 216 (vox) acuta gravis , Digitized by Google II 95 cita tarda , magna parva ; quas tamen inter omnes est suo quoque in genere mediocris. Varro rerum rusticarum i,22,6 instrumen- tum et supellectilem rusticam oportet habere scriptam in urbe et mire dominum , vilicum contra ea ruri omnia certo suo quoque loco ad villam seposita (libri esse posita) . Vitruvius in ii,9,4 ea enim cum suo quoque tempore ad imum perforata castrantur . Festus p. 344,21 Sex Vestae sacerdotes constitutae sunt , ut po- pulus pro sua quaque parte haberet ministram sacrorum . Varro de lingua Latina ix p. 474 ut ex turdis qui procreantur turdi, sic ex reliquis sui (suis Flor.) cuiusque generis . p. 533 cum ana- logiae sui cuiusque temporis verba debeant discriminare . Vitru- vius i, 3, 2 et ad regiones siri cuiusque generis apta et commoda dispositio . Gellius in x,9 earumque rerum in acie instruenda sui cuiusque vocabuli imagines ostenduntur . simillimo modo dixit in suo utroque genere Varro de lingua Latina libro ix p. 475, non horum ita inter se omnia similia membra , ut separarim in suo utroque genere similitudine sint ea (Florent, similitudines in- tra ) paria 1 ■37(5. pavit aequor HABENAM. Quadratus et schedae haranam . Nonius p. 503, 27 Lacii pro lavat Lucretius lib. // Litoris incurvi bibulam lavil aequor harenam . hoc Marullus praeoptavit , item Ileinsius ad Ovidii metamorphosis , libro vn, 267 : ego neutrum alteri praestare iudico. 381. Perfacile est animi ratione exsolvere nobis. Animi rationem Lucretius tum dicit , cum ei opponit sensus , i,425 446 iv,384 . quod cum hoc loco non faciat , ac- cedit quod ea quae nunc acturus est cum superioribus alir quo vinculo orationis constringi debuerunt . hoc cura Lam- binus intellexisset , edidit Perfacile est iam . sed aptius et simplicius est Perfacile est tali ratione exsolvere nobis, sic paulo ante parili ratione ac simili ratione . 382. Quare fulmineus i.onoe penetralior igne Quam noster fluat f. taedis terrestribus ortus. Oblongus penetral ; iis omissis quae habent quadratus et schedae , ior igne . Itali et impressi ignis, sed iidem penetra- lius vel penetrabilius : Bentleius multo melius, quia ignis quo- modo fluere dicatur intellegi non potest , Quam noster fu at. Isidorus originum xiii,9 Ideo autem fulminis ignem vim habere maiorem ad penetrandum , quia subtilioribus elementis factus est quam noster , id est qui nobis in usu est . idem de natura rerum Digitized by Google 96 II 30,4 Lucretius mitem dicit f ulmina ex minutis seminibus constare , ideo penetrabilia esse . 384. caelkstem fulmines ionem. Quadratus ce- lestis fulmine . corrector oblongi fulminis. 387. E I. IONIS ORTU 8 TAEDAQUE CREATUS . Noil pO- tuit hoc minus eleganter dici . poeta scripsit ignis Noster hic e lignis ortu taedaque creatus . similiter in vi, 909 legendum esse videbimus Magnetum qui Jit patriis in finibus ortu . 390. liquor alimus aquarum. Almus corrector quadrati et Brixiensis editio . 396. singulta quaeque. Correctores antiquissimi SINOULA. 401. FOEDO PERTORQUENT ORA SAPORE. Apud Ma- crobium, qui his utitur in Satum, vi, 1 , pertorquet . oratio le- nius decurret , si scribemus pertorqueat . sed potest ferri per- torquent . 402. atque rut undis . Sic libri nostri sempcr , certe prima manu, semel quadrati scriptor rotundis in v,455. Fes- tus p. 262,26 Rotundam aedem , et similiter p. 250,31 . Nonius p. 60 Rutundum a rota dictum est , rei rota a mtnndo etc. idem p. 164 Rutunde positum eliganter , concinne vel collecte etc. in Varronis de lingua Latina libro v p.43 Stagnum a Greco, quod ii (Flor. quod, h.) CTersoN quod non habet rimam . hinc ad villas rutunda stagna , quod rutundum facillime continet , anguli maxime laborant . et sic semper . ex eius satura Nonius p. 552, 30 553, 10 Quem secuntur cum rutundis velites leves parmis , An- tesignani quadratis multisignibus (libri multis insignibus) tecti. item in eiusdem Varronis rerum rusticarum exemplari hoc vocabulum saepe ita scriptum legi Politianus testatur, i. 51, 1 rotundam et rotundo , ni, 5, 12 rotundus , m, 16, 18 rutunda. ex hoc Itali fecerunt ritondo . 403. iucundet tacere possunt. Itali et impressi ioousdk (vel prava consuetudine iocunde ) tangere. 413. Nobilibus digitis. N augerius Mobi libu s . 414. penetra le putes . Corrector quadrati pene- trare, itaque Antonius Florentinus et Brixiensis editio. 421. Aut foeda specie di tur pesque videntur. (Quadratus hic semel feda . pro di syllaba corrector quadrati fecit f e di , Antonius Marii qui olidi, olim impressi caeli , Avan- Digitized by Google II !)7 tius telri : Marullus turpes olidique . mihi non videtur dubitari posse quin diri turpesque scribendum sit . 422. Omnis enim, sensus que mulcet cumque videntur. Videntur ex versu superiore in hunc irrepsisse, huic substantivum femininum deesse , Marullus vidit , qui scripsit quae mulcet causa iuvatque ; non viderunt Antonius Marii et Wakefieldus , quibus placuit videndo et videntnm. verum est sensus quae mulcet cumque figura . hoc qui non intellexissent iure notati sunt a Selineidewino in Philologo hi p. 538 . 423. Aut sine principiali aliquo leviore cre- at a st. Quadratus leviora . eius corrector Haud . Avantius Haud sine levore. 427. FLEXIS MUCRONIBUS UNCAQ: Sed MAGIS AN- GELUS PAULUM PROSTANTIBU sTlTI LIARE MAGIS SEN- SUS quam laedere possunt, fi primi versus fine que de- lendum esse viderunt Itali , qui secundo addiderunt et quae, quod malo scribi quaeque . porro angellis et Titil- lare Itali . possunt quadratus et schedae , possint oblongus, Itali , olhn impressi . 430. Fecula iam quod de genere est inviae- quk sapores. De quadrato abest, quo de Itali , Lambinus INULAEQUE. 437. Aut iuvat grediens . Schedae Adimat . egre- di ens Antonius Marii et Marullus . 438. Aut ex offensu. Immo Atque, modo enim dixerat sensum nihil aliud esse nisi tactum , qui fiat rebus vel intrantibus in corpus vel ex eo egredicntibus . nunc sub- icit sensus varios quoque et confusos oriri , cum atomi in ipso corpore sese conturbent . Marullus non recte scripsit confunduntque : haec enim inter se non concinunt , Tactus est sensus , cum semina cmfundunt sensum . 450. Aera quaeque voce ferantur . Correc- tor quadrati et ceteri Aera que quae . vociferantur An- tonius Marii et Marullus . 451. ex levibus . Hoc semel hic in exemplaria nostra irrepsit : e levibus scriptum extat in versu 402 455 458 466 et in v,455 ; itaque in ceteris quorum prima littera est l , e lig- nis, e laevo, e luce, e lapide hoc . 452. FLUVIDO QUE CORPORA LIQUIDA CONSTANT. 7 Digitized by Google 98 II Fluvido oblongus et schedae, quadratus fluido, corpore corrector oblongi . liquido quadratus . 453. Namque papaveris haustus it em st facilis quod aquarum . Hunc versum Lambinus delere quain orationem emendare maluit . scribendum est cum Mauricio Hauptio itemst facilis quasi aquarum. Plautus in Poenulo i,2,31 item nos perhiberi , Quasi salsa muriatica esse autumantur. idem in Rudente iii,2,4(5 Porrigite hominem pedibus kuc itidem quasi occisam suem, in Mercatore ii, 2,4(5 vetulus decrepitus senex Tantidem est quasi sit signum pictum in pariete . Ennius apud Varronem de lingua Latina vii p.320 Tantidem quasi feta canes sine dentibu’ latrat . 455. Et perculsus itf.m proclive volubilis. Quadratus proclyve . optime Marullus procursus item in proclive . de praepositione tamen dissentio : nam Gellius in x,24 veteres proclive et proclivi indifferenter posuisse dicit , idque ita ut ea adverbiorum loco habenda esse satis indicet . egit de hoc genere Madvieus ad Ciceronem de finibus p.766, neque hunc Lucretii versum praetermisit : vellem in Tuscu- lanis iv, 28 probasset Bentleianum proclive sive proclivei fe- runtur . proclivei, inquam , ut in Persa Plauti ii,3,8 die seplimei . 456. Omnia postremo — 458. Si minus omnia sunt e levibus. Recte Muretus Si minus omnibu’ sunt e levibus atque rotundis . 460. penetrareque saxa. Hoc mirum est de fumo nebulis flammisque dici , quibus magis consentaneum est Pungere uti possint corpus penetrareque sese, scilicet se pene- trare in corpus . 461. quod cumque videmus Sensibus sedatum. In his primum Itali fecerunt esse datum , tum Marullus quod quisque videmus, postremo Faber Sentibus ; in quibus nihil sani est . unus Creechius recte vidit 'debuisse Lucretium af- firmare fluida ista pungentia et penetrantia acuta semina non minus quam levia et rotunda continere .’ scilicet eadem illa hic significantur , Pungere quae possunt corpus Nec tamen haerere inter se . hoc intellecto ( debuit autem hoc unus quis- que intellegere) in aliquot litteris prave scriptis mora nulla esse potest , sed verba ipsa sententiam secuntur , hoc modo , quod cumque venknumst Sensibn' , sed rarum, itaque rara haec , quae puncto tempore cends Diffugere , quia pungunt Digitized by Google II 99 corpora et laedunt sensus , venenum sensibus sive sensuum esse dicuntur, sic in libro vi,974 Denique amaracinum fugitat sus et timet omne Ungentum : nam saetigeris subus acre vene- numst. Varro rerum rusticarum libro 1,2, 19 eius enim salivam esse fructuis venenum . 45, 2 venenum enim gelum radicibus te- nellis sub terra , et supra virgultis . 51, 1 itaque amurca solent perfundere : ea enim herbarum et formicarum et talparum ve- nenum . 465. MINIME MIRABILE DEBET . Aut periit llic YCr8U8, velut si hunc fingamus ex libro v, 487 , Esse , quod expressus terrai corpore primumst : aut , quod verius puto , scribendum est mirabile habebis . quem admodum hic debet, ita in i,758 habes scriptum est pro habebis . minus bene Marullus est mi- nime mirabile habendum . 466. Nam quod fluvidus est, e levibus atque rutundisEst, e levibus atque rutundi admixta doloris Corpora . Olim impressi et Marullus unde fluvi- dum est sumpserint ignoro . Ennio quidem concessum fuit ut diceret Dum quidem unus horno , Romanu’ toga , super escil. ubi Lindemannus ad Festum p. 673 'In quidem ultima non eliditor’ inquit, ‘ut saepe apud Ennium.’ ita divites locun- tur , qui thesauros suos nolunt recludere . mihi unus ex eo- dem genere versus Ennii innotuit , Insignita fere tum milia militum octo : ceteri poetae nihil eius modi admiserunt . quid quod ne ex altero quidem hiatus genere ullus Ennii versus extat ; cui pleriquc Lucilium in primis studuisse non recte opinantur : nam huius ii versus quos habet Porphyrio ad Horatii sermonum i,3, 124 intellegi non possunt , nisi inter etiam haec infulcimus qui pronomen ; non dum etiam qui haec omnia habebit , Formosus dives Uber rex solii vocetur ? neque apud Nonium p. 161, 17 scribi debet Infamam inhonestam, sed Infumam egestatem tvrpemque odisse popinam , ubi libri habent Infamam honestam ; neque ibidem p. 398, 33 Samiam ibi, sed hoc modo , Hanc tibi vult male habere , ulcisci pro scelere eius, Testam sumit homo Samiam sibi , ' anophele’ inquit , Praecidit caulem , testisque una amputat ambo , cum in libris sit samiam ibi anunotelo inquit . hoc tamen altero genere Tibullum ac Propertium usos esse non nego : neque id a Martiale abiu- dicandiun est , qui scripsit in iii,3 Aut aperi faciem , aut tuni- cata lava : sed apud Catullum 97,2 Itali recte ne addito Digitized by Google 100 II Vtrumne os an culum olfacerem Aemilio . tertium genus non nisi in monosyllabis locum habet: neque enim Ennius scrip- sit Qui tum vivebant homines atque aevum agebant , sed Gellio teste in xii, 2 Seneca in Bruto Ciceronis 58 legebat atque aecum agitabant . in versu Lucretii altero e praepositio quia ferri non potest , Marullus scripsit at, Wakefieldus et ; quo- rum neutri locus est nisi addito sunt . porro levibus atque ru- tundi' admixta simile est illis apud Vergilium monstris, quae iandudum procurata sunt , Limina tectorum et medii’ in pene- tralibus hostem , Inter se coiisse viro’ et decernere ferro . neque tamen scribi potest , ut Marullo et ceteris placuit , levibus at- que rotundis mixta : nam illa corpora ipsa rotunda sunt, certe globosa 469 , neque rotundis mixta , sed mixta aspera levibus 471 . itaque haec verba , atque mtundi , dubitari non debet quin ex superiore versu male inculcata sint : sed in eorum locum quid suffici debeat praeter sunt , quod deesse dixi , satis certo constitui non potest . hoc tamen apparere puto , cum poeta illa levia atque rotunda ideo sudori maris con- venire dixisset quod esset fluvidus, nunc neccsse fuisse ut cor- pora aspera et globosa ei non ex eadem causa adesse signifi- caret . quare mihi haec sententiam satis recte exprimere videntur, et levibtt’ sunt aliunde (sive de terra) admixta do- loris Corpora . quamquam sic quoque mirationem faciunt illa doloris Corpora, quae sunt pungentia sensus et laedentia, haec si cui tam breviter dici potuisse non videbuntur , levi- bus quoque ex versu priore huc aberrasse existimandum erit : omnia enim plana erunt , si ita scribemus . Nam quod fluvidus est , e levibus atque rutundis Est , et sensibu’ sunt ali- unde admixta dolori Corpora. 468. NEC TAMEN HAEC RETINERE HAMAT NECESSU. Haec omisso quadratus amat: Itali hamata, retineri L ambinus secundum versum 454. necessu non videtur Lati- num esse : non tamen sufficit , quod olim impressi habent , tiecessum , quod Marullus male coniunxit cum Scilicet esse. recte Antonius Marii necesse est, nisi malumus necessu mst aut necessust. dixi supra ad librum i, 1 11 . 469. cum squalida constet . Olim impressi cons- tent . 471. Et quod mixta potes magis. Marullus Et quo magis . 'sed aliter potius loqui solet noster,’ Wakefieldus Digitized by Google II 101 inquit: idquc ei Eiclistadius etForbiger , qui ne ipsi quidem hoc poema umquam legere , aderedunt . 476. Inquit enim supera taetri m ordia viri. Priscianus p. 722 Linquit sive Liquit enim supra telri ves- tigia viri. Servius ad georgicon i,129, item Sergius p. 1843 et * Cledonius p. 1898 , telri primordia viri. Priscianus p. 1258 diri primordia viri . viri Lucretio adseribunt Marcianus Ca- pella libro m § 305 et Cassiodorus p. 2323 Putschii . sed hunc versum non suo loco legi interpretes non animadverterunt, nam umor dulcis eo percolatur , Aspera quo magis in terris haerescere possint : sed eum hoc consilio taetri primordia viri supra relinquere absurdum est . Marullus dederat quod magis possunt. Lambinus Humor dulcit et quo magis possunt . 483. Namque in eadem una cuiusvis in brevi- tate Corporis. Lambinus cuius cuius brevitate ; quo gene- tivo quis veterum usus sit adhuc quaero , neque eum sibi notum esse Madvicus testatur ad Ciceronis librum de fini- bus iii p. 423 ; quamquam video esse in glossariis Labbaei . praeterea in eadem una intellegerem , si de brevitate iam in superioribus dictum esset : nunc particulam copulativam de- sidero . quae cum ita sint . scribendum puto Namque eadem unius cuiusvis in brevitate Corporis . 486. vel paula pluribus auge. Corrector quadrati et impressi paulo . 488. transmutas dextera i.evis, Omnimodi ex- pertu seris. Quadratus ab antiquissimo correctore trans- mutans. in eodem libro levius: corrector recentissiinus supra adseripsit laevis . deinde Marullus Omnimode expertus fueris ; quod vocabulum ille quo auctore posuerit nescio : in Frontonis quadam ad Marcum Caesarem epistula p.37 Maius edidit Vale , et me , obsecro , omnimode ames qua ioco qua serio . Omnimodis Lambinus . 495. cobporis AuoiMEN. Itali et impressi augmen. 497. distantia femina. Corrector oblongi semina. mox quadratus Neq.dam , apud Nonium p. 136, 11 Ne queadam . 499. non posse probare. Marullus probari . 501. THESSALICO CONCHARUM TECTA COLORE. Ea quae his praemissa sunt in scholiis Veronensibus ad Aenei- dos v,251 exhibentur . in his Marullus tincta , quod cum ab Digitized by Google 102 II Oudendorpio ad Lucani librum x,491 probari dicit Forbi- ger , mendacium dicit : ille enim rectissime legendum coniecit tacta colore. 502. Aurea pavonum rident imbuta lepore Saecla nova rerum superata colore iacerent. Quadratus mperata colora . Franciscus Medices ridenti le- * pore et no vo rerum colore, probante et valde laudante Petro Victorio , et quidem , ut recte Lambinus , ' annotat, m epist. 19. lib. 15:’ Forbiger , ut potius bene scripta prave descripsisse quam ipse aliquid examinasse argueretur , haec ficticia po- suit,' Victorius Epist.xv, 19.’ sed Lambinus cum optima emen- datione orationis vincula tolli videret, ante Aurea in fine ver- sus scripsit et ; quo ipso nihil effecit nisi ut poeta barbaricis vestibus et purpurae ineptissime aurea pavonum saecla ad- iunxisse videretur . hoc certe evitaverat Marullus , cum non satis perite scriberet Iam libi pavonum rident imbuta le- pore; Sedulo quae rerum superata colore iacerent . Petrus Bur- mannus ad Petronium 55 p. 355 Aurea pavonum ridenti imbuta lepore Pepla . sed ne hoc quidem ferri potest nisi illo Lam- biniano et admisso , quod in versuum hexametrorum fine ponere solis inter poetas satiricis licet . quanto rectius erat haec omnia cum Marullo ad purpuram referre , sed hoc modo, Aurea , pavonum ridenti imitata lepore Saecla, haec enim locum habent in purpura Tyrio colori simili , de quo Plinius in libro naturalis historiae ix,38, G2 Laus ei summa: in colore sanguinis concreti nigricans adspectu idemque suspectu refulgens, aurea autem purpura , id est auro ornata sive auro picta , iterum , nisi fallor , Lucretio dicitur in versu huius libri 829 . in v, 1428 vestis Purpurea atque auro signisque ingen- tibus apta . 504. Et contemptus udor smtrne. Antonius Marii ctBrixicnsis editio odor, oblongus smime, neuter smyrnae, smurna est in 1. 16 § 7 D. de publican. xxxix, 4 . alii dixerunt murram: ita enim vocabulum scriptum exhibent codices Plauti, Varronis (de lingua Latina vi p.264), Horatii, Ver- gilii , Propertii , Plinii , Martialis , neque aliam scripturam Priseianus noverat . in euangeliorum Latinorum codice sac- culi noni uno myrram semel inveni , in antiquioribus alterum constanter scriptum . murratae potionis in duodecim tabulis mentionem fuisse Varro testis est apud Festum p. 158 : sed Digitized by Google II 103 Ennium hoc vocabulo usum esse Hertzbergius solus scit; qui ad Propertium i,2,3 'myrrha scribendum’ inquit 'recte Clir. Baebius admonet ; murra enim , quod Laclunanno pla- cuit , lapis est , non herba ; alia denique Ennii , alia Propertii orthograpliia .’ hic et cavillationem et gravem in myrrha herba errorem fortasse evitasset , si aut Forcellinum in myrrha quoque , non tantum in murrha , consuluisset , aut Philippi Wagneri orthographia Vergiliana usus esset , qui de murra dixit p. 485 . 512. Quae quoniam non sunt, rebus reddita certa Finis utrimque tenet summam. Sic veteres; quod cum Lambinus et Ilavercampus ante oculos haberent, alter levitate ductus non vidit , alter stoliditate torpens no- tandum non duxit . Antonius Marii , impressi , Marullus , non sunt in rebus reddita, hinc Wakefieldus , qui hic solus aliquid vidit , quin rebus reddita certa Finis utrimque tenet summam , itaque Eiclistadius et Forbiger ; qui si Latine scissent , scri- bere debebant sed, non quin. 514. Materiem quoque infinitis . Marullus fini- tis. Materiam primus , quantum reperire potui, Faber ; quem rccentiorcs secuti sunt supina neglegentia . 515. Denique ab ionibus ad oelidas iiiemisque pruinas Finitum st . Finitum interpretibus videtur esse definitio . hoc si quibus Latinum videbitur , certe jyruinas ge- lidas hiemisque inepte dici fatebuntur, itaque perspicuum est, ubi legitur hiemisque , ibi vitium esse . neque dubitari potest quin huius vocabuli pars extrema esse debeat usque : sed ante hanc vocem illud ipsum spatium , quod Lambinus in- tellegi voluit , scribendum est , vel potius , quia porro retro- que mensum ac determinatum dicitur , iter; hoc modo , Deni- que ab ignibus ad gelidus iterusque pruinas Fxnitumst retroque pari ratione remensumsl . sic enim quadratus , remensumst , ob- longus remensust , ut in m,668 quadratus putandust . 517. Omnis enim calor ac frigus, mediique te- pores Inter utrasque iacent.' Omnis : i. c. Omnis an- nus est calor , ac frigus ; nihil aliud .’ ita hic Wakefieldus , tamque ridiculum interpretem nostrates venerabundi secun- tur. Marullus Finis enim, Lambinus Finit, verum est Ambit enim calor ac frigus : ambit creata , quorum summam explent medii tepores . mox Marullus Inter utrumque . W akefieldus Digitized by Google 104 II morem suum tenens * utrasque : nempe tempestates nihilo minus idem Wakefieldus, ‘superflua coniectura' ut videtur Forbigero , verissimum iudicavit scripsisse poetam Inter tUra- que iacenl , ‘i. e. Interiacent ex utraque parte.’ qui quoniam Lucretium , ut dixi , numquam legerat , hanc tinesin ceteris sex locis , quibus inter utrasque scriptum extat (iii, 306 v,472 476 839 vi, 362 1062) , non convenire ignorabat, at hoc certe videre poterat , ne hic quidem utraque locum habere , nisi quinque orbis terrarum zonas lingamus , de quibus Lucre- tius nihil usquam dixit . utraque enim , de quo agetur ad li- brum vi,517 , Nonius recte interpretatur utrimque vel utrobi- que , quamvis librarii prope singula eius verba corruperint in hunc modum , Utrasque pro utrimque vel utrosque , p. 183,22. sed versibus Lucretianis commodissimum est Interutra- q t; e iacet , item Inlerutraque igitur cum caeli tempora constant , interutraque ita sunt , et cetera similiter . ex eo genere vul- garia sunt antea , postea , interea , praeterea , propterea , ante- hac , posthac : et fuere oliin plura , ut praeterhac , postilla , ad- versum ea . hoc quod ultimo loco posui legitur in edicto de Bacchanalibus 24 , sei ques esent quei arvorsum ead fecisent quam suprad scriptum est . postea propterea et cetera quonam accentu proferenda sint sciet qui veteres adio secunda acuta, dixisse e Paulo diacono didicerit p. 16 . 520. Ancipi quoniam mucroni . Itali et impressi Ancipi ti , ut in vi,377. mucrone primus Marullus, ut in v, 1274. rationi uterque codex in vi,66 , quadratus minus recte in m, 74 ante vocalem brevem et plane vitiose in i, 1081 . in edicto de Bacchanalibus versu 22 m coventionid. in lege Tho- ria 23 quoive ab eo heredive eius is ager locus testamento heredi- tati deditionive obvenit obceneritve . in Servilia p. 67 de sanctioni hoiusce legis, in Iulia municipali 38 pro portioni. 521. Hin flammps illinc, rigidis infessa pru- inis. Quadratus Jlamps et regidis . in libro vi,378 Hinc flammis illinc . deinde Itali, item impressi, male infensa : Marullus insessa , quod dubito an tam antiquo scriptori non satis conveniat , recte Lambinus infesta pruinis: itaque poeta ipse iisdem verbis in v, 760 loca flammis infesta . hoc igitur iure probavit Fridericus lacobus ad Aetnam p. 166. 522. Quod quoniam docui, pergam conectere REM QUE Ex HOC APTA FIDEM DUCAT. ObloilgUS llic ducit. Digitized by Google II lor» paulo ante 479 uterque ducat . sed credibile non est poetam tam parvo intervallo eosdem versus iterum ponere voluisse, praeterea quod hic docet eiusdem formae primordia infinita numero esse , idem paulo post iterum exorditur , 529 Proti- nus ostendam ; de quo nequis dubitare possit , re demonstrata subicit 5(57 Esse igitur genere, in quovis primordia rerum Infinita palam est . itaque apparet , si formam et vincula orationis respiciamus , aut hos septem versus supcresse aut tres qui hos secuntur . at hi septem versus novum et primarium rei argumentum continent : qui hos secuntur , a Gassendo , ut Creechius observavit , praetermissi , ipsam rem non satis perspicue expositam exhibent , in qua generum singulorum significatio praeteriri non debuit . scilicet ka9’€kacthn c)(h- maticin AttAujc direipol elciN Stomoi, taic Ae Ai<»ct>opd?c oyy atiAuic AT ieipoi , aAAa monon «ineplAHTTToi : sic Epicurus in Diogenis li- bro x.42 . nihilo minus ea quae re probiora sunt , ut dixi, magnam habent ali oratione minus apte conexa offensionem, itaque perspicuum sit Lucretium primum quidem istos tres versus minus curiose conceptos posuisse ; quos cum postea emendaret , liic ut alibi factum esse ut ad illud incommodum , quod e versibus non eleganter repetitis oreretur , non satis attenderet . 529. Versibus ostendam. Hoc quia ferri non potest, apte faciemus Protinus . quamquam si cui versus unus vel plures excidisse videantur , ne hoc quidem improbabile . hoc tantiun cavere volui , nequis inficetum Marulli commentum laudaret , quo scripsit Quod quoniam docui , nunc suaviloquis, age, paucis Versibus ostendam, editorum fraude ac stultitia evenit ut lexicograplii scire non potuerint se Marulli voca- bulum , non Lucretianutn , in ordinem recipere suaviloquum . 531. Undique protelo. Hoc versu Donatus usus est ad Phormionem Terentii i,4,36. 533. Fecundamque magis naturam. Lambinus MINUS. 535. Mui-ta i.icet genera esse in f.o. Marullus genere, nescio an priinus . certe Forbiger, qui hoc' omnes cditt. vett.’ habere scribit , verbis peccat , Gerardus tacendo : nam in Veneta est genera , neque aliter Avantius et Pius , idemque Veronensi adseribunt Havercampus et Wakefieldus. 536. Sic uti quadripedum. Sic ut scribatur an sicut Digitized by Google 106 II nihil interest, quoniam atonon est hoc ut monowyllabon , quod comparationem indicat, itaque in libris antiquissimis si- cut in littera secunda inter duo versus divisum observavi : nec minus recte Horatius sermonum u,2,68 post sic versum incidit. Saevus erit, nec sic ut simplex Naevius unciam, sed cur veteres sub uno accentu siaiti potius dixisse credam quam sic ziti , nullam causam invenire possum : nam grammaticis inde a nono post Christum saeculo quomodo vocabula dis- tinguere libuerit non curo . iam vero sic uti in versu hexame- tro ante consonam poni non posse apertum est , ante voca- lem quain non facile admitti possit ad versum huius libri 1122 dixi, itaque hoc loco recte Bentleius Sicut ipiadripe- 0 JNHceiec genus , in quo i vocalis ita delitescit ut syllabam non faciat longam . ut hic oriundi tribus syllabis, ita faciant duabus Terentius in Phormione n,3, 47 Di libi male faciant, primus esses memoriter: ut idem in Andria i, 1, 25 Liberiu' vivendi, ita Lucilius in versu hexametro, quem ad librum 1,1106 rettuli, dominia atque, ita in Trinummo i,2, 163 Plautus Neque mendaciloquius neque adeo argutum magis , itaque augura pro auguria Accium dixisse * testis est Nonius p. 488, 3 , Pro certo arbitrabor sortis , oracla , adytus (aAytoyc), augura . Ennius in Andromacha Deformati atque abiete crispa ; abiete tribus brevibus , ne sit vocabulum dactylicum pro trochaeo . neque aliter in u littera Terentius, in Adelphis iv, 1, 1 1 Rogitabit me ubi fuerim , et in Hecyra v, 2, 3 Set tu cum satura atque ebria eri' , puer iit satur sit facito . item in trochaico apud Ciceronem in Tusculanarum i, 91 Modo puei^os modo adulescentis . horum unum est in monosyl- labo puer, ut illud ’A aaA tcon ofnoTe Gymon Praxillac, duo in prima syllaba fuerim pueros , caquc in u littera , quae alias 9 Digitized by Google lao ii facilius pinguescit, cetera, in quibus i littera est, huic sub- icrtain habent brevem vocalem sive solam in ipso vocabuli fine, domi niti auguria, sive cum una pluri busve consonantibus coniunctam , liberius mendaciloquius abiete faciant oriundi . sed quae his simillima sunt u consonantem recipiunt et syllabam longam, genva tenvis tenvia extenvantur . item i litteram omnes a Vergilio poetae pinguiorem fecerunt ante vocalem brevem, ut dicerent prima producta Abietibus iuvenes , Arietat in por- tas, intexunt abiete costas , pulsabant ariete muros, Templi parie- tibus tui notavi , Laeserat abiegni . atque omni tempore idem observarunt ubi vocalis natura longa sequitur, ut Vergilius Fluviorum rex , Horatius Ut Nasidieni , Statius Theb. iv,429 ubi limina patrui , Silius sinvatis sinvato sinentur vi,226 vii,503 x, 182, Seneca in Medea 1052 Sceleri modus debetur ubi facias scelus ; quorum hoc postremum in primis apertum est , cum eo loco positum sit cui hic poeta anapaestum et spondeum tribuit solos (nani Medeae .versus 512 et 709, nepotibus et Promethei , item in Thyeste 115 Phoronides , in Troasin 195 Polyxena , 1030 cacumine , in Hercule altero 804 Capharides, excusationem habent) : anapaestus esse non potest , ergo spondeus est facias . ex liis apparet apud comicos beneficio tertiam longam habere, item in Heauton timorumeno i, 1,11 conjcio trisyllabon media producta dicendum esse , Aut plus eo , ut conicio. agrum in his regionibus , et contineo media pro- ducta in Trinummo iu,3,75 , Contineo operito dentio , contra apud Terentium faciant pro iambo, maleficiis tertia longa di- cendum sit an maleficis dubitari potest propter ea quae enumerabo ad librum v,85 : neque enim pretii pro spondeo veteres umquam usi sunt , sed dixerunt preti , nec beneficii, * sed benefici . quae vocalem habent cum m in fine , ante syn- ecphonesin produci observabimus ad fibrum m, 917, avium consilium Qamerium : neque aliter scaenicos beneficium tetra- syllabon dixisse existimo . ita Plautus faciam duabus longis in Trinunnno m,3, 77 Ita friciam, at enim nimi' longo sermone, utimur, hoc vero, ut facias et avium eidem regulae subician- tur , eo fieri puto quod m finale longam syllabam facit sive producenda vocali ( quam tamen se productam audire Pris- cianus negat p. 781,8) sive obscuro sono cum vocali quasi in dipbthongum coalescente ; quod ni faceret , neque in versu omitti neque liiatum facere posset, qui iu brevi syllaba nullus Digitized by Google II 131 est . Ilee cepit Corrica Aleriaque urbe . Et tantum venerata virum , /tunc sedula curet. Haec eadem ante illam impune et Lesbia fecit. O me felicem , o nox mihi candida . Sed dum abest. Reddita sunt cum odore . cocto num adest . milia militum octo . Dum quidem unus homo . non pronuntiari autem m litteram in his , Quo us- que tandem abutere, testatur Diomedes p.447. et A elius Lon- gus p. 2238 Non nulli inquit synaloephas quoque observandas circa talem scriptionem existimaverunt ( sicut Verritis Flaccus ) ut , ubicumque prima vox m littera finiretur , sequens a vocali inci- peret, m non tota sed pars illius prior tantum scriberetur , ut ap- pareret exprimi non debere . sed Quintilianus ix. 4,40 etiam si scribitur , tamen parum exprimitur , adeo ut paene cuiusdam no- vae litterae sonum reddat: neque enim eximitur , sed obscuratur et tantum aliqua inter duas vocales nota est, ne ipsae colant. 998. adempta est . A de r t a . corrector quadrati et ceteri . 1000. QUOD MISSUS F.X AETHERIS ORIS . Apud LaC- tantium instit.vn, 12. 5 Cedit idem retro In terram: sed quod MISSUM EST. 1001. relatum. Apud Lactantium Td rursus caeli ful- gentia templa receptant. 1002. Nec sic interemit mors ut res materia. Marullus mors res, ut materiai. 1004. Inde aliis aliud coniungit et efficit omnes Res ita convertant formas. Neque ut con- iunctio abesse potest, neque mors ea quae peremit restituere . dici potest nisi per technas ah hoc poeta alienas : qui scrip- sisse censendus est Inde aliis alitui coniungitur. et fit u - r omnes . 1007. earum primordia rerum. In libro primo 817 908 eadem primordia , itaque hic Avantius . 1010. Neve putes aeterna tenes residere ro- tesse Corpora prima, quod in summis fluitare videmus Rebus. Haec cavere debemus ne de idolis acci- piamus , quorum mentio huc non pertinet, sed ad librum quartum . poeta atomos negat penes aeterna et immortalia re- sidere posse: debere enim omnia perire (hoc est in versu 1 139), quod fluere atrpie recedere corpora rebus Multa constet , ut di- cit versu 1 128 , et multa accedere . ergo illa inulta corpora . quae recedunt rebus et accedunt , fluitare recte dicuntur , 9* Digitized by Google hoc est instabilia esse , sed non in summis rebus , verum in cunctis . interpretes horum nihil capere potuerunt, quo- niam id quod manifestum est non viderunt, ea quae versibus xen interiectis leguntur, Multoque post mundi tempus genitale, intellegi nullo modo posse , nisi quis ab his in quibus nunc versamur statim ad illa processerit, atque ea ipsa quae poe- tam huic libro ceteris cius partibus iam absolutis addidisse perspicuum est , de variis mundis varia ratione creatis , nullo alio loco rursum tractavit , nisi in simili quodam emblemate libri quinti 526 — 530 , de quo exponam ad eius libri versum 509 : nam alios tres in eodem libro versus , qui ad eandem rem spectant, 1344 — 1346, Lucretii non esse in loco de- monstrabo . 1015. 1016. Namque eadem caelum mare terras FLUMINA SOLEM SlOSIFICANT , EADEM FRUGES AR- BUSTA animantis. Haec optime poeta de primordiis dixit in libro i, «S20 , ubi est Constituunt , hic autem ineptissime ad verba quibus versus constant transferuntur, verbis eniiu, non elementis , ea (piae liis subiccta sunt conveniunt , 1017. Si non omnia sint, at multo maxima tar est Consimilis. In quibus correetor quadrati cum ce- teris pars est. praeterea scribendum est Sinon omnia sunt; ut versu 458 necessest , Si minus omnibu’ sunt e levibus atque rotundis. At non esse tamen perplexis indupedita . 1020. Intervalla vias conexus i> oncer a pla- gas. Haec quoque de seminibus sive jn-incipiis apte posita sunt versu 726 et in libro v,441 , liic de materia minus pro- prie , quamvis recte materies habere dicatur varios conexus pondera plagas in 1,633 : et sufficiunt in hoc loco Concursus motus ordo positura jigurae , ut in i,685. ceterum vias habent membranae , Antonius , olim impressi , sed plaga es oblongus, plagas quadratus , Antonius et olim impressi plagas : viae et plagae Marullus . scilicet qui hunc versum ex suo loco huc transtulit ne grammatices quidem rationem habuit. 1023. adhibueram ad rationem. Corrector qua- drati et ceteri adhibe veram, in libro i, 51 adibe veram mem- branae . 1 024. Nam tibi vehementes nova res molitur ad auris Accedere . Corrector quadrati et Marullus ve- hementer . sed in m, 152 uterque vetus vementi , in vi,517 Digitized by Google II 133 vemens oblongus prima manu . in iii,482 vemens quadratus he litteris prima manu additis . his indiciis Lucretio v e men- te r et cetera similia restituenda indico . natn adhuc quaero quis haec vocabula in versu syllabis diductis dixerit praeter M.C aesarem , qui scribit ad Frontonem p. 53 Nos istic vehe- menter aestuamus . habes en hendecasgUabum ingenuum : sic enim en pro et Heindorfius; quod itein M. Tullio reddendum est pro enim in Tusculanarum i,97, Vadit en in eundem car- cerem aigtie in eundem paucis post annis scyphum Socrates. Gel- lius , ([iii veteres cum spiritu vehemens dixisse refert libro n, 3 , ipse non dicebat recinens ut V elius Longus p. 2229 2234 (certe ita scriptum ibi), sed vemens, quippe quo mentis vim et impetum significari putaret , ut indicat libro xvi, 5 , item a vi mentis Scaurus p. 2256 . vementibus plagis Vitruvius iu x, 13,2, ubi libri venientibus, vehemens ct vemens apud Cicero- nem legebat Annaeus Cornutus , e quo collegit Cassiodorus [).228(i Putschii , et brevior scriptura extat hodie in epis- tulis , eaque sola , si Furiae fides ad librum v, 12,3 , et in Arateis 53, venientem ad Atticum libro viu,5, 1. Acci here pro Accedere scribendum esse primus vidit Marullus . 1029. Quod non taulatim minuant miraliter omnes. Oblongus miralier , scilicet t littera erasa : mira- rier Itali et impressi, sed mihi hoc Latine dici posse non videtur, minuo hanc rem facere: certe Terentius aliter dixit, ne minuens haec quae facis . itaque scribendum puto quod non mittant mirari er . in vi, 1056 Illud in his rebus mirari mitte. in eodem 68 longeque remittis Dis indigna putare, in libro iv, 471 membranae habent mitnam contendere pro mittam. 1030. Principio caeli clarum purumque colo- rem. Principio quid fiat in proximis non dicitur, sed sub- iectum est quasi periodo absoluta Omnia quae nunc si primum. ergo deest hic verbum , non aliter ac supra 342 in illis . Prae- terea genus humanum Quorum unum quidvis . scribendum est Percipito caeli clarum purumque colorem, ita in v, 92 Principio maria ac terras caelumque tuere ; Quorum naturam triplicem etc. in v,318 Denique iam luere hoc , circum supraque quod omnem Continet amplexu terram . 1031. Quaeque in se cohibent palantia sidera p assim . Iinmo Quaeque in se cohibet caelum , palantia Digitized by Google II 134 sidera possim . hoc neminem vidisse mirum est . corrector quadrati , Itali , impressi , Quemque . 1033. NUNC SI PRIMUM MORTALIBUS ESSENT. IIoC Wakelieldo cum suis probatur: ceteri cum Marullo adsint. extent scribendum esse tandem vidit Orellius. 1038. fessus satiate vmENni. Quadratus saciate . apud Nonium p. 172, 17 vivendi. 1047. Atque animi tactus libero quo pesvole t ipse . Oblongus et Brixiensis editio libero .298. 9 ) sumpsi, redemi prompsi, coemisse vocali brevi cum longa Digitized by Google II 136 contracta Terentium in Adelphis n,2, 17 ponere potuisse Beatleius negat: vix recte, cum in deorsum disyllabo item bre- vem cum longa contralii ex eo appareat quod dixerunt deosum . non est tamen verendum nequis eodem iure poetam Culicis ()(! Boethi nomen duabus syllabis extulisse credat , cum no- vissimus editor librum interpolatum sequi maluerit, quamvis optime sciret cum Aleone nullum caelatorem aptius coniungi posse quam Rhoecum Samium . sed G elbum praeterire non debeo , qui dixit in ii, 17 Neque vero con particula tum solum producitur , cum ea littera de qua Cicero dicit ( hoc est /) inse- quitur: nant et Cato et Sallustius' faenoribus' (imino facinoribus : sic certe Sallustius in Catilina 23,1) inquiunt 'coopertus esC, praeterea colligatus et conexus producte dicitur . idem in iv, 17 Sed neque oh neque sub praepositio producendi habent naturam, neque item con , nisi cum eam litterae secuntur quae in verbis constituit et confecit secundum eam primae sunt , vel cum eliditur ex ea n littera, sicut Sallustius 'facinoribus’ inquit' coopertus ' in bis falsissima sunt coopertus et colligatus , in quibus o cor- ripitur . Gellius scripsit copertus et coiugatus ,• quorum alterum supra firmavimus , cique similbmum est quod Gellius subicit cogo : de ceteris observare beet co productum sine excep- tione scribi ante gn (cognoscere cognomen cognatio coniti coni- t ere conectere conubium , a quibus differunt congerere et con- numerare) , con et co syllaba longa promiscue ante i conso- nantem et apud vetustissimos ante n consonantem vel s. notissimum est cojcere sive coiicere, quod Quintilianum ag- noscere dixi ad GaTuin m, 111). coiccre apud Nonium p.2(i7 268 scriptum est octiens. ita idem p. 506, 23 e Lucibo Coicito te intro et ex Terentio coicerem p. 87,31 , ubi Paulus diaconus p.124 coiciam . in Varronis rerum rust.ni, 14,4 coici . itaque ( aesarem scribere solitum fuisse e commentariis Nippcrdeii apparet (p.295 304 313 448 455 473 551), qui cur id recipere noluerit non video . coicerentur in Caelii ad Ciceronem epis- tula 8,8. in ipsius Ciceronis epist. ix, 20, 1 coiecimus , x.30,3 coiccre . coiiciuntur in Vitruvii libro n,4,3, coiciantur coiciun- tur coicitur n.5, 1 2 3, item 7,5 vn,8,4 14.1 x,2,(i 12,2. co/U- glossaria Labbaei. codex Festi coiecil p. 344, 31 . coiecturam ironto p.2!X). in senatus consulto de Bacchanalibus com- voeke coeentionid , consuluerunt conspondise cosolerctur : cosmit- tere apud Festum p.ol.sed conauditum et coninquere si fuerunt Digitized by Google II 137 umquam ( notavit ea Paulus diaconus p. 50 49 ) , nunc certe evanuerunt , neque adseutior viris doctissimis qui in Hirtii de bello Gallico commentario vm praef.2 scripserunt con- haerentibus . non magis credibile duco quod Quintilianus i, 6, 17 rettulisse existimatur, fuisse quosdam qui nimio analogiae studio conire dicerent, non coire, vero propius est eos dixisse coivere , non coiere . in glossariis tamen Labbaei video esse conadunare, conhabito, conhibeo . 1061. EA QUE CONIECTA REPENTE MaGNARUX RE- RUM fierent ex ordink semper. Quadratus flerent , a correctore fluerent . in libro v,429 eadem sic scripta sunt, Tandem conveniant ea quae conventa repente Magnarum rerum fluunt exordia saepe . unde Marullus recte fecit flerent exor- dia . praeterea scribendum est convecta, quod serva- runt membranae in versu huius libri 101 , Exiguis intervallis convecta resultant . conventa enim , in libro quinto probatum YVakefieldo , nulli placere potuit nisi Eichstadio Forbigero- que et fortasse iis iure consultis qui patrum nostrorum me- moria dicebant uxorem in manum conventam ; quamquam con- venta pax dicitur quae convenit , et pactum conventum , et sol occasus , sed homo occisus , conventus propheta Ambrosio (ut demonstravit I. F.Gronovius observatorum in ecclesias- ticis libro p. 228) temptatus ct commotus tantae miseriae de- formitate . coniecta autem , quod iidem hic sine nota trans- mittunt , quasi Lucretius hic aliter quam in quinto dicere potuerit , sententiam non explet nisi addita loci significa- tione , ut paulo post Conicere in loca quaeque queat simili ra- tione Atque huc sunt coniecta . 1070. Nunc et seminibus si tanta est copia, 1072. Vis eadem natura manet. Marullus ilsque eadem ct natura, Wakefieldus 17 que eadem natura manet, sed in priore membro cum fuit et coniunetio , in altero que ponere tam castae orationis poetae non licet . scribendum est Nunc ex seminibus , si tanta est copia , Quis eadem natura ma- net , necesse est confltearc Esse alios aliis terrarum in par- tibus orbis . 1073. CoNICER E IN LOCA QD AEQUE AT8IMILI RA- TIONE. Quadratus adsimili. Itali et impressi quaeque queat simili ratione . Digitized by Google 138 II 1078. Unica que gignantur. Antonius etMarullus (IIBNAIUK. 1079. Quin aliquo i vis siet saecli. Sic quadra- tus: oblongus alioquoiins , Gronovius in observationibus, li- bro i cap. 7 p. 68 , a l i q u o i u’ siet . 1080. indice mente Invenissk sic.. Praeclare et verissime idem Gronovius inclite mkmmi. tum Itali et M anilius Invenies sic . 1082. Sic hominum geminam prolem. Hoc vero Gronovius perperam tuetur , cum gemina prole uterque se- xus inepte indicetur. Marullus optime Sic genitam. 1086. innumerali . Apud Nonium p. 131,8 innumera, et una se pro unica sed . 1089. Quam oenus omne quod his generatim rebus abundans. Oblongus generat in , quadratus habun- dant . Marullus abundat . sed absurdum est his rebus , neque dubitari debet quin poeta scripserit quod est generatim re- bus abundans , hoc est, ut Creechius interpretatur , quod plu- rima singularia et individua complectitur . Manilius in i,858 Ignibus usque adeo natura est omnis abundans . 1094. Quae placidum degunt aevo multam que serenam. Avantius aevumvitamque. 1097. Quis pariter caelos omnis converte- ret, OMNIS TERRAS SUFFIRE FERACIS. OblongUS terra . apud Nonium p. 197,2 amnis converterit omnis suf- ferre feracis . Marullus convertere et omnis . Claudius Sacer- dos p.27 quamvis Lucretius caelos dicit . Sergius ad Donatum p. 1842 habemus enim in Lucretio Quis totidem vertit caelos : ita- que Pompeius p. 151 . sed vertat. 1101. et aedis Saepe suas disturbet et deser- ta decedens Seviat . Apud Lactantium instit. m. 17, 10 Ipse suas , tum et i n deserta recedens, in proximis quod mem- branae , Antonius , Marullus : at oliin impressi quo saepe no- centes Praeterit, hoc qua de causa Wakefieldus Orellius For- biger probent non video , nisi quia absurdum est : eum enim . quem hi praeterire fingunt , esse posse poeta negat . Quis re- gere inquit immensi summam potis est 1 id est , nemo est qui possit . 1110. Appariret spatium. Turnebus in adversariis v, 25 Appareret. Digitized by Google II 139 1115. KT IONEM IONES PROC U D U N T AETH ER AQ UE . (Quadratus aetheraquae . Itali et impressi aetheraque aether ; male : aether enim ab igni non differt . ergo scribendum est AERAQUE AER. 1116. Donique ad extremum crescendi perfica finem Omnia perduxit rerum natura cracrea- i r i x . Donique et hic et alibi membranae , non Donicum-, ut hic scripsit Antonius Marii et Lambinus saepe . Denique No- nius p. 160, 12, item corrector quadrati , ohm impressi, Ma- rullus . in Vitruvii exemplaribus vetustis denique haberi , quotiens in impressis sit donicum , recte observavit Handius in Tursellini tomo ii p. 299, sed praetermisit librum v, 12, 3, ubi est ante consonantem , denique compleatur . deinde extremum finem omnes genere masculino: quod sicut in libro i,555 non tuhmus , ita hic scribemus extremam . mox corrector ob- longi , Antonius Florentinus , olhu impressi. Marullus . per- Jice . sed recte Nonius Perfica , perfectrix , vel ut lunio visum est perficiens : nam exemplaria vetera habent perficeris , in Ciceronis autem de natura deorum i, 77 est condliatuerLs pro conciliatrix . sunt autem haec nomina substantiva , perfica, praefica, praefucus in aere Bantino, antistita , coniuga , succuba, comedas apud Festum ; quae si adiectiva essent , quod de perfica Hildebrandus dicit ad Arnobium p. 338 , « litteram reciperent, nisi fallor, et dicerentur perficuus comeduus . de- nique in tine horum versuum antiquissimi correctores et No- nius natura creatrix. 1122. Nam quae cumque vidf.s hii.ar orandes- cere adauctu. Grammaticus Eichenfeldii p. 171 et Iaictc- tius grandescere bauclu , nec tamen dicitur grandeo . corrector quadrati ad auctum , ohm impressi hilari ad auctum . Marullus hilarem ad auctum . Lambinus recte hit.aro adauctu . dixit ab hoc adauctare Attius , Quibu’ rem summam et patriam nos- tram quondam adauctavit pater, apud Nonium p. 75 . quo autem tempore primum hilarem dixerint , nondum satis constat , quamquam video adscribi M. Tullio, de Plauto et Terentio Bentleius dixit ad Adelphos ii, 4,22. 1124. quam de se cora mittunt . Corrector qua- drati et ceteri corpora. 1 129. S e i> p i. u r a accedere d e b e t . Itali et impressi debent. Digitized by Google 140 II 1130. Donec alescendi . Nonius p. 247 et 248 Ado- lere est urere . adolere , augere , honorare . propitiare . adolescere , crescere ; unde adulescentem dicit (legentium est di- cimus) . Lucretius lib. ii Denique adolescendi summum tetigere cacumen . Laberius in Sororibus Laus nomine gloria adolescit . hunc dedisse existimo Doni que alescendi , et Laus , nomen , gloria , alescit . 1131. et robor adultum. In libro in,1017 robur . Me- diceus in Aeneidos xi, 368 rubor, robor Romanus in georgi- con iii, 235 . Charisius p. 00 de nominibus cpiae or syllaba terminantur Praeterea et neutralia signa sunt , et haec corri- piuntur , relui aequor aequoris, marmor marmoris, robor roboris, ador adoris, eadem iterum p. 95: sic idem p. 17 et 29. gram- maticus Liclienfeldii p. 91 In or masculina omnia sunt, exceptis his tribus femininis, uxor soror arbor , adque sex neutralibus, cor aequor marmor ador robor ebor . Phocas in arte p. 1095 et neu- tris his , hoc ador , hoc marmor, hoc aequor, hoc robor. Agroecius p.2209 Rubor coloris est , robur virtutis , robor arboris . contra Quintilianus in libro i, 0, 22 ebur et robur ita dicta ac scripta summis auctoribus tradit . 1135. Plura modo dispargit et a se corpora mittit . Dispargit oblongus , idem a correctore dispergit, quadratus ambigue syllaba per p litteram perductam notata . deinde, quadra tus et a se , oblongus aetas e ,• quod cur et a b se scribendum sit ad librum vi,925 exponam . sed modo , quod Lambino displicuit, sententiae optime convenit: est enim ad illa referendum quae praecesserunt , augmine adempto , quod corrector oblongi non recte fecit adepto . et Reizius ad Ru- dentem observavit Plautum aliquotiens modo producta syl- laba posteriore dixisse (vide Asinariae prol.5 , Aulul. n,2,(i2 , Pseud. u,3, 23 , Poen. i,2,7) , atque hoc idem poetam Octa- viae ausum esse versu 273 . in qua re quamquam memorabile, est ne Senecam quidem aut alium illorum temporum poe- tam , cum veram o litterae quantitatem saepe neglegerent , peccasse , sunt tamen inter veteres post Plautum , quorum auctoritate credere possimus Lucretium et hic et supra versu 941 et fortasse in iv, 1 181 modo produxisse . Terentius in He- cyra v,3,32 Eum haec cognovit Mgrrhina in digito modo me ha- bente : recte enim Bentleius editione secunda habente , sed haec pronomen in alium locum traicere nihil opus est . cum Digitized by Google II 141 idem poeta in Andria iv, 1,6 scripserit in Creticis in Dene- gando modo i/tiix pudor paulum adest . item Lucilius apud No- nium p.519, 11 nnu' modo de multis qui ingenio sit . idemque apud eundem p.21,5 et 200, 18 Modo sursum, modo deorsum, tamquam collus cernui . Cicero in Arateis , de natura deorum ii, 107, Huic non una modo caput ornans stella relucet. 1130. in venas cinus omnis deditur ei . Marullus diditur, in 111,703 cibus in membra atque artus cum diditur omnis . in iv, 955 cibus in venas dum diditur omnis . iu vi,946 Diditur in venas cibus omnis . semel inditur supra in versu 1 125 . 1138. Unde queant tantum suboriri. Marullus queat, eum versum in quo sunt corpora tuditantia , a Festo recitatum esse dicam ad librum m,394. 1145. Dabunt labem uutris ruinas. Corrector quadrati , Antonius , impressi .putrisque ruinas . 1147. Et fulcire cibus omnia sustentare . An- tonius Marii cibus et, olirn impressi (certe Veronensis et Ve- netus : de Brixiensi Gerardus tacet) cibis et, Marullus cibus ac , Bentleius ad Horatii sermonum librum ii,3, 154 cibis at- que . cibus cibus recte Isaacus Vossius , nisi lallor : huic enim eiusquc codici tertio (hoc est uni ex iis codicibus im- pressis , in quorum marginibus sua Vossius consignarat) Londinensis editor adscribit , Havercampus Bodleiano et, quod scio falsum esse , Vossiano utrique . 1 148. Necquiquam. Sic oblongus : quadratus Necquic- quam . et oblongus quidem hoc uno loco peccat , quadratus in iv, 1110 Necquiquam et in eodem 1239 Nequicquam . ne quemquam exemplaria Nonii habent p.28, G in his Varronia- nis . ego infelix non queam I »»i propulsare atque inimicum Orco immittere . Nequiquam saepe aeratas manuis compedes Conor re- vellere . quae poetica esse Olearius in Saturis Varronis p. 19G non sensit, quamquam librarii omnia recte scripta exhibue- runt praeter matius genetivum, quo Varronem uti solitum non fuisse Gellius refert in Atticarum noctium libro iv, 16, cum tamen dixerit luxu dandi casu apud Nonium p.21l, 13, nec sumptibu’ finem Lcgibu’ nec luxu statues finemque modumque . 1 150. Ia M QUE ADEO FACTA EST AETAS EFFECTA- que tellus. Corrector quadrati et olirn impressi fracta est . effetaque corrector oblongi , effecaque quadratus , cuius corrector fecit effoetaque . Digitized by Google 142 II 1153. Haud ut opinore immortalia . Corrector oblongi , itera Antonius et Av antius , opinor et . quadratus liant ut opinore inmortalia . olim impressi opinor immortalia . Marullus ita ut exemplaria Gellii xm,20 , Ilaud , ut opinor , enim mortalia , versu proximo et Gellius utitur et Nonius p. 205, 22. 1160. Qua nunc vix. Itali . impressi, Nonius p. 115,7, Quae nunc. 1165. IN CASSUM MAGNUM CECIDISSE LABORES, Isaacus Vossius optime manuum labores. 1168. Tristis item vetulae vitis sator atque FATIGAT Te MI* ORIS INCUSAT NOMEN SAECLUMQUE fatigat . In liis Nicolaus Heinsius in adversariis p. 456 egregie vetulae vitis sator atque vietae, tum loli. Bapt. Pius quidam m omen scribunt pro momento ’. postremo , ubi sae- clumque liabet oblongus , quadratus saeculumque , optime Wakefieldus caelumque fatigat . Phaedrus in iv,20, 24 Cae- lum fatigas sordido periurio . 1170. ANTICUM G E N U S U T P L E T A T E R E 1> LETUM. Qua- dratus genus suppletote . apud Nonium p. 255, 20 pietate re- pletum . 1172. ante diri tim. Corrector quadrati et ceteri vi- RITIM. 1 173. ireAdscopulum. .Sic oblongus : quadratus Ad copidum , sed s littera ab ipso librario addita . de liis Haver- campus lalsa refert : sed idem verissime et praeter morem suum ingeniose scribit ire Ad capulum . de capulo , quod cum satis rarum vocabulum sit , Forbiger 'saepissime' cum sepulchro coniungi scribit , pauca dicere possum ab aliis nondum dicta . usus est eo Statius in m Thebaidos 362 , dum f unera portant , Dum capulo nondum manus excidit . huius sclioliastes ad librum vi, 55 exscripsit, ut solet, Servium ad Aen. xi, (54 . glossarium Maii in auctorum classicorum tomo vi p. 530 Kaltulum , in quo mortui deferuntur , vel linteum . in glossis Placidi , tomoin p.451 , Capuli, lecti funerei vel rogi in modum arae constructi . Callidum , cinguli genus . m, 1. O tenebris tantis . 0, quod valde ineptum est , habent oblongus et schedae . in quadrato litterae mi- niandae semper omittuntur: corrector fecit A tenebris , quod Digitized by Google III 143 ipsum Antonius Alarii exhibet . olim impressi et Marullus recte E tenebris tantis . 7. Cycnus . Sic oblongus: quadratus Ciniis. in ii,505 uterque cycnea . oblongus in u, 824 i v. 181 910 cygnos et cyyni , ubi quadratus c litteram exhibet. Lucretius utrum Graecam an Latinam rationem praetulerit nescio : certe syllabam ne- que hic neque Vergilius corripuit , ea correpta Martialem in ix, 103 cygno scripsisse non videtur credibile . mox hedi prima manu oblongus , haedi idem a correctore et quadratus, No- nius p. 306,9 et , 420,32 aevi . in n,3(57 membranae haedi, in Varronis de lingua Latina v p. 99 Mediceus codex ( nam Spcngelius non omnia recte rettulit) ircus quod savini Jircus . quod illic feedus in latio rure [ qui in urbe deleta/ hedus qui m urbe ut in multis 'a - addito aedus . versu proximo et fortis libri et Nonius p.306, idem p.420 ac . 9. Tu, PATER, E SRKRUMIN VENTOR. OblongUS es . quadratus e, huius corrector 6. 11. omnia limant. Recte Avantius libant , quod lima nulla est in ore apium pascentium , qualem tribuit aeri subtili Vitruvius , cum dicit in v,9,5 quod ex viridibus subtilis et extenuatius aer propter motionem corporis influens perlimat spe- ciem , hoc est oculum . Horatio ludere licuit , Non istic obliquo oculo mea commoda quisquam Limat, quasi limioculi a lima dice- rentur ; quem admodum et Plautus ludit , cum dolum dolari dicit , et nostri homines partim iocantur , partim falluntur, cum geruhcn deducunt a ruhen , quorum altero studium signi- ficatur, altero quies . apud Phaedrum in in, 10,49 ferri non debet si mendacium Subtilius limasset, sed non tam cum Bent- leio rimatus scribendum est quam rimasset , quo praeter anti- quiores circa idein tempus Iliados interpres usus est 450 . I ndique rimabant iuimico corpora ferro . 15. Naturam rerum divina mente coortam. Quadratus coartatu . inepte Lambinus de eoniectura Donati Iannocti Florentini haud divina : ineptius Wakcfieldus natu- ram interpretatur rationem naturae rerum . recte Orellius ratio tua coepit vociferari Naturam rerum , divina mente , scilicet tua , coorta . haec est illa iep* co<{)U 'EiriKOYpoy, haec illa iepa k€(J)aAh h irpojTH thn cocJuan eieypoYCA , cuius summae apud familiam laudes . mox totum video per inane geri res quasi ex fibro primo Nonius profert p.446,5. Digitized by Google 144 III 21. SKMPER INNUBILUS AETHER InTEC.1T ET LARGE diffuso i.umine ridet. Neque in asyndeto 'ulla elegan- tia est , cum ad integit ex superioribus repeti debeat eas se- des deorum , ut paulo post 69 longeqne remosse ea , ( Integer eniin, quod Wakefieldus probat , turpi errore Brixiae Vero- nae Venetiis olim impressum est); neque Lucretius alibi us- quam licentia a Forbigero ad librum i, 1 1 poesi nondum excul- tae benigne condonata usus est , sed a Graecanica arte bre- vium syllabarum producendarum studiose abstinuit . recte ergo Marullus semperqvE innubilus aether Integit; quod res- pondet Homericis, quae sunt in Odysseae sexto 44, &K\k maA’ eAoc . sed praeterea scribendum est et large diffuso lumine rident , deorum sedes , non aether, lumine aetheris: ridere enim dicuntur quae illustrantur, non quae illustrant, apud Ilomerum AtysH i’ em&eApoMEN airAH . 28. His ubi me rebus. Recte ibi Gronovius ad Livii vn, 26, et Wakefieldus 'ex ingenii proprii divinatione’. 29. Quod signatura. Avantius quod sic natura . 33. alterno percita motu . Quadratus alterna, in- fra in iv, 47, ubi haec male repetita exhibent , uterque alterno . aeterno in quarto Naugerius . in tertio Crcecliius . in ii, 1055 oblongus aeterno, quadratus aeterna. 39. Omnia suffundans mortis nigrore . Itali et 51 anilius suffundens . in vi,479 Suffundunique sua caelum caligine . 43. Et se scire anime naturam sanguinis esse. Quadratus sciri . tum oblongus et Italici animi : sed verum est animae , dandi casu . 44. Nec prosum. Ita quadratus: oblongus prorsum . versu 514 prorsum idem oblongus a correctore . introsmn uterque in m, 534 , item rusum in iii, 1001 iv,333 v,749 . su- sum in bis libris scriptum non legi . ceterum hac scribendi ratione , qua r littera post vocalem longam eliditur , nihil vulgatius est , cuius tum casu iminemor Madvicus in iv Ci- ceronis de finibus (58 non intellexit scribendum esse Itaque rusus eadem ratione , qua sum paulo ante usus , haerebitis ; ubi in libris est Itaque «m?. vetus codex gromaticorum p. 195,12 diosum pro deorsum . 47. I a c t a r i causam. Itali causa, sed versus 46 quo referendus esset, ante Bcntleium nemo perspexit. Digitized by Google ni 145 53. Inff.ria mittunt. Inferias corrector quadrati ct Itali et exemplaria impressa . et ante munibus omittit ob- longus ; item olim impressi, qui habent munibusque dicisque: Antonius Marii quas manibus divis . 57-. Nam vere voces tum ijkmum pectore ab imo Eliciuntur . eripitur persona manare. Eliciendi verbum liic quidem ferri potest , contra in versu 41)7 de se- minibus vocis locum non habet . neque negari debet hic quo- que simplicius ct Lucretio magis conveniens esse Eic itu r. itaque cum M. A. Muretus variarum lectionum libro ii cap. 17 in Ciceronis Caeliana 24. 60 optime dixisset legendum esse Nonne ipsam domum metuet , ne quam vocem eicial, Gifanius in utroque Lucretii versu dedit Eiiciunlur , Mureti emendatio- nem falso adseribens Lambino , qui eam acerbe exagitave- rat. hinc Lamhinus. tandem veritati concedens, non tamen Gifanium sed doctos ita legendum existimare scribit . porro hic Itali et olim impressi e t eripitur : tum iidcin Itali egregie MANET RES. 62. prestante tabore. Vide libri n versum 12. 66. videtur . Recte Lambinus videntur : nam Se- mota est neutri generis , ennetarier autem pro substantivo cunctatio, de quo dicam ad librum iv,244. 72. in tristi funere fratres . Apud Macrobium Satum, vi, 2 fratris, itaque Marullus. 78. Intereunt p arti m statum et nominiserro. Eximie Itali iam ante Marullum statuarum, has Epicurus dicebat eniGyMUc oyTe ({iycikac oyte ANarKalac , uic cTectMNOYC Kdi ANipiANTuiN ANA06ceic . ita Laertius Diogenes in x, 149 . 81. Ux sibi coniciscant. Corrector oblongi concis- cant, itaque Veneta editio: Antonius Florentinus conscis- cant. . 84. et in summa pietate evertere 8UADKT. Qua- dratus piaetate . Itali veteres pietatem . sed suadet oratio- nem pervertit: ergo scribendum est in summa fraude. 94. Primum animum dico, mentf.m quem saepe vocamus. Apud Charisium p. 187 mentem quam, hoc ipsum dedit, ante quam Charisii liber innotuisset, Marullus; quod miror, cum ille tam subtiliter iudieare non soleat . est autem magis ex usu poetae , ut versu 100 habitum quendam — , Har- moniam (ira i quam dicunt, et in iv, 132 in hoc caelo, qui dicitur 10 Digitized by Google 146 III aer . exceptio est. in 'pronomine duplici , et per neutrum in duobus nominibus. vi,298 iyneus ille 1 'er lex quem patrio voci- tamus nomine fulmen. iv,309 id quod nos umbram perhibere sue- mus . vi, 702 nas quod f nuces perhibemus et ora . iii, 139 Consi- lium , (piod nos animum mentemque vocamus. i,58 Quae nos materiem et genitalia, corpora rebus Aptpellare suimus . sed quae Charisius subicit, Ubi Velitis Longus primum’ inquit nd- verbialitcr audiendum est’, ea (nam vana profert Lindemannus p. 52 n. 18) ex Longi in Aeneida commentariis petita sunt, horum libro secundo Charisius p. 153 usus est : de versu Lu- cretiano Velius commentatus esse potuit ad eius libri ver- sum 79, ubi est Hoc primum . eundem Veliam in quinto testem facit Charisius p. 88 : sed eius verba ita scribenda sunt ut leguntur in grammaticis Vindobonensibus p. 110. ex Velii in tertium Aeneidos commentario petita sunt quae liabet Ma- crobius Sat. iii,6. 95. REOIMENQUE VOCATUM EST. Marullus LOCA- TUM est. 98. Sensum animi . Ante haec, versum unum vel pau- cos excidisse manifestum est: sed quem versum habent libri impressi praeter vetustissimos , Quanvis multa quidem sapien- tum turba putarunt , eum cur nemo a Michahele Marullo fic- tum esse intellexerit , qui rem consideraverint mirabuntur : ego in editoribus Lucretii nihil mirandum duco . primus hunc versum edidit Hieronymus Avantius Veronensis in editione Aldina , quae prodiit mense Decembri anni md : eundem in luntina , quae anno mdxii impressa est , Petrus Candidus ex- hibuit , Marulli se in hoc opere censuram potissimum secu- tum professus . ergo , quoniam duo non potuerunt eundein versum facere , aut Marulli est aut Avantii . atquin Avantius non ut debuit putarunt scripsit, sed putaret : idcmqyc in libro iv versum post 102 additum ita corruptum dedit . corjmra . res multas quae mittunt corpore aperto , cum apud Candidum recte legatur res multae : et in eodem libro post versum 532 Avantius sine ullo sensu rauca suis, et iter reddit qua vox it in auras , Candidus autem emendate Rauca viis et iter laedit . quis igitur dubitare potest quin Avantius , qui se corruptis- simum Lucretii poema sine antiquo exemplari emendasse scribit , et hos et ceteros novos versus itemque emendatio- nes innumeras Marullo debeat , sed noluerit Marullo vivo Digitized by Google III 147 fateri se huius emendatione expolitum exemplar neseio qui- bus artibus nactuin esse? nara praefationi Avantii subscrip- tum est Knl. Mardis Min , Manilius autem periit mense Aprili anni md . 100. quod taciat nos . Quadratus tadat . huius cor- rector et Brixiensis editio faciat. 106. Saepe itaque in promptu cortusquodcer- nitur aegrum . Quadratus in prompto . grammaticus Vin- dobonensis Eiclienfeldii p. 172 Aegrescit a verbo aegret . Lu- cretius Saepe itaque in proptu corpus quod cernemus aegret. aegreo tamen dictum non est . Lambinus editione prima et se- cunda aegrum est scripsit , cum recte sensisset Lucretium in talibus verbum substantivum non omittere : tertia autem hoc a se inventum oblitus ita in aliquot libris vulgatis legi falso rettulit et invidenda felicitate ingenii fecit aegrit , quo- modo hoc verbum libri scriptum exliibent versu 824 . 108. fit ubi. Itali Jit UTI. 118. NEQUE HARMONIA CORPUS INTERIRE SOI.ERE. Ilie Wakefieldus laudandus est , qui solus viderit , quod priores turpiter fefellerat , legendum esse harmonia corpus SE N T e i re solere . 131. REDDE HARMONIA NoMEN AD 'ORGANICOS altu delatum heliconi. Corrector quadrati harmo- niai . in eodem libro ad organicos saltu , et prima manu sta- tim factum salto : oblongi corrector ab organico salto . de He- liconi ablativo disputavi ad librum i, 739 . tum recte Bentleius alto: sed idem, cum ab in codicibus esse crederet, frustra scripsit ab organicis . poeta enim hoc dicit, musicos harmo- niae vocabulum vel a primis artis suae inventoribus tradi- tum accepisse vel potius aliunde a communi convenientiae significatione deductum ipsos porro in suum usum traxisse . 135. Quidquid f.st. Corrector oblongi Quicquid et hic et in v,577, itaque prima manu uterque in v, 1252 , non recte : sed ceteris locis recte adiectum i d , quod in hoc et Itali et impressi omnes habent. 136. coniucta. Sic prima manu oblongus: quadratus coniunc . in utroque factum coniuncta. 145. Idque sibi solum per se sapit sibi gau- det . Itali et impressi et sibi . aptius est quod Wakefieldus voluit , i d sibi gaudet . 10 * Digitized by Google 148 III 151. nulla novitatfi cietur . Itali et impressi novitate detur . 154. Sudoresque itaquf. pallorem . Olira impressi et ante eos Itali Sudoresque ita pallorem que. 150. Caligare oculos, sonere auris . Oblongus prima manu Calicare. ita idem i,405 centis, u,82 vacaris, 805 zmar aedos , iv, 53 vacari, 081 Uncida, 1257 ( 'onspercunt . v, 220 lucubri , 1008 cannitu , 1085 grecis, 1139 lucebat, vi,454 Exi- cuis , 878 cladem, 1172 cadi dos ; quadratus n, 1133 aucmine , ni, 1083 conticii, iv,540 lucubri, vi, 737 sidiicii . e. contrario oblongus argeri i, 183, Angas m, 1025, digitur iv, 132, lugidns 315 , agre v, 802 , pelagia 1004 , argem 1 108 : quadratus regetdi n,319 , ignoscere pro hinc noscere iu, 158 . pro sonere , quod Nonius p. 505, 5 et Prisoianus p. 838 et p. 803 confirmant , corrector oblongi fecit sonare . Pulscliius his verbis apud Priseianum p.8G3 subiecit succidere artus ex Lucretio: Krch- lius p. 455 (nam vanissimi hominis impudentia efficit ut prae- ter Putscliianum alter numerus adseribendus sit) suos co- dices regiae habere dicit , quod non vidit c versu Accii irrep- sisse, qui Lucretiauum antecedit. 109. que cum animi Percussa st, exim corpus p r o p e i, l i t 'e t icit. Nonius p. 124, 9 animi vis , itaque Bri- xi ensis editio : Antonius Alarii recte animi vi . tum Nonius Perculsa est . apud eundem, cum Iunius et priores dedissent exinde , Mercerus et Rasileeiises ex in , neque aliter codices Prisciani p. 880 . si Krehlio fides . exim Medieeus codex Ver- gilii uno loco excepto semper (vide Wagnerum tomo v, p. 437), Plautini semel , quantum scio , in Poenulo in, 5,9 Ut quom- quest ventus , exim velum rortitur , item codex Festi in versu hinnii p.350,4 editionis O. Mulieri , qui sprevit, exsim et9eu>c glossarium Philoxeni . est autem observandum poetas neu- tra disyllaba huius vocabuli forma ante vocales uti . exim ante meridiem M. Aurelius ad Frontonem p. 54 : apud Taci- tum annalium xi, 2 exin adulterium , in xiv,48 exim a Cossu- tiano: in libro Varronis de re rustica i,28,2 dein ad, exin ad, in u,4, 1 ( ) proin ac . proin Seneca per unam syllabam et ante vocalem et ante consonantem, Thyeste 201 Ilipp. 201 Agam. 129, sed idem proinde semper diductis vocalibus. 105. Quorum niiiil fleri. In utroque correctum fieri . Digitized by Google III 149 170. Si minus offendis vitam vis horrida leti. Corrector quadrati et Veronensis editio offendit. Ma- rullus TELI. 172. INSEQUETUR LANGUOR TERRAEQUE PETITUS Suavis, et in terra mentes qui gignitur aestus. Correctores antiquissimi insequitur, porro in extremis recte Itali mentis aestus in terra iacentis . in his alii sine causa haeserunt . sed qui est in medio membro petitus terrae , nec voluntarius est nec suaris ; quod cum intellegeret Iohan- nes Iones , amicus Wakeficldi, scribendum coniecit Saevus: sed accommodatius et verius est terraeque petitus S u p rus. suppum veteres pro supino dixisse Festus testatur allato versu Lucilii , itaque Lucretius ipse , eos qui in glossariis Labbaci p. 7 et 8 adversiped.es appellantur exagitans , dixit in i, 1061 animalia suppa vagari, ubi correctores codicum I.eiden- sium imperite fecerunt supra . hinc suppare pro supinare Attius apud N onium p. 200, 33 , Obtorque proram , ac suppa tortas copu- las; quod lexicorum conditores recte intellegere noluerunt. 176. Corporis quoniam telis . Corrector quadrati et Itali Corporeis. 183. Quam si mens fieri proponit et inchoat ipsa . Recte Wakefieldus Quam sibi proponit . ita semper Lucretius : vide huius libri versum 627 et 879 . neque ipsa intellegi potest , nisi hoc dicit , cogitationem celerrime ipsam sibi fieri proponere et fieri incipere . 188. Momine uti parvo possint. Apud Paulum diaconum ex Festo libro xi codices olim impressi, a quibus quo iure Lindemanuus p. 98 longe secesserit dicere non pos- sum , Momen , momentum . Luere. Momine si a parvo possunt impulsa moveri . 198. At contra lapidum coniectum spicarum- que Noenu potest. Ilie primum observabo Lambinum absurde contra codicum auctoritatem scripsisse Nenu et hic et in iv, 712 ; quem lexicograplii secuntur, male dissimulantes apud Nonium p. 143 esse n oenum , in antiquis editionibus noenon . grammaticus et noenu adnotaverat ex Lucilio et cx Varronis epistula noenuin : noenu errore librariorum periit, diphtliongus autem in liis rationem habet, cum noenum noenu sive non nihil aliud sit quam ne oenum, hoc est nec unum. primus ita , quantum scio , Iacobus Grimmius iudicavit in Digitized by Google 150 III grammatica Germanica t. m p. 745 : Handius frustra negat Tursellini t. iv p. 1G7 et 255. ceterum Lucilii versus in hunc modum restitui debet. Sed tamen hoc dicas quid rest, si- noenu molestumst, cum in libris sit quid est: nam Lucilium re dixisse , non rei monocyAAaBwc , manifestum est ex Nonio p. 500, 17et21 . noenum praeter Varronem Plautus quoque dixit in Aulularia i, 1,28 Noenum mecastor , quid ego ero dicam meo, — Queo com- minisci: ita enim vetus Camerarii , nisi quod ordinem pervertit ita , quid ero ego . dum haec scribo , adfertur glossariolum Plau- tinum a Kitschelio editum vere huius anni mdcccxlvi . in quo noenum ex Aulularia et ex Bacchidibus notatum est . in nostris autem Bacchidibus non legitur, quamquam non incredibile est actu iv, 4, 84 scribendum esse Quia tibi aurum reddidi , et quia noenum te fraudaverim, ubi nunc est non . neque dubitandum est quin Ennius scripserit Noenum nariores ponebat ante salutem ; in quo versu exemplaria Ciceronis constanter habent Non enim rumores . Cicero quoque ipse , si Mediceo codici fides est, noenum rcbatur ad Atticum vii, 3,8, fortasse non sine ioco : nam in iii de oratore 153 non rebar inter ea recenset quibus positis grandior atque antiquior oratio videri soleat . sed in Lucretii versu Itali veteres , quos secuntur primi edi- tores et Hilarulius , cum vocabulum anticum ignorarent, sen- tentiam Lambino curiosius expenderunt . huic enim satis vi- sum est , si aura suspensa levbrque lapidum acervum disicere noenum posse diceretur : illis hoc mirum non fuit , sed quod id aura Nidla posset , hoc est ne veliementissiina quidem ; rectissime , nisi quod eos emendandi ratio fefellit . unum ta- men Lambinus recte vidit , Iapidum congeriem non posse coniectum dici, sed potius con lectum cum Mureto, neque aquae coniectum in libro iv,414 , sed coniectum . vera autem vitii sedes est in spicarumque , primum quia nihil a re magis alienum excogitari potest quam aut hoc aut quod Veronen- sis editor et Naugerius dederunt , spiculorumque , ex quo Lambinus spiclorumque sive spicorumque faciendum iudicavit ( neque enim hoc Homerico illi simile est , quod legitur in Odysseae v, 328 , ‘fle A‘ ot’ dnuipinoc BopeHC (JiopeHCiN akAnQac “Am tteAion , rrYKiNdi Ae rrpoc aAAhAhcin !)(ont4i); tum quia Lu- cretius , Graecam Ennii Luciliique licentiam , quam postea et Catullus et V ergilius artificiose revocarunt , exosus , ver- sibus in tres spondeos exeuntibus omnino abstinuit : nam Digitized by Google III 151 quae a ceteris forte differre videantur, ea quod in nno co- (leraque vocabulo sunt non differunt , i, 559 disturbans disso- luensque , iii,706 manando dissoluuntur , vi,446 demisit dissoluit- que ; praesertim cum horum unum in libro sexto sit , in quem poeta nullos spondiazontas admisit . quae cum ita sint, de- liberandum restat siquid propius ad scripturam codicum accedens inveniri possit , quam quod mihi mentem poetae optime exprimere videtur, At contra lapidum contectum spi- ritus acer Noenu potest . 203. Quoniam animi natura reperta . Marullus quoniam est, ut versu 130. 207. Oportun a . Ita p simplici hic et in v,807 uterque codex , oblongus solus in v, GOG , quadratus vi, 318 893 . 210. se possit conglomerari. Impressi si. 222. Spiritus unguente suavis. Quadratus un- guentes. Itali unguenti . de unguentf.i genetivo exponam ad iv,G02. 227. in toto corpore rerum . Scribendum est rei. nam praecesserat Nil oculis tamen esse minor res ipsa indetur : et quamvis recte dicatur summum corpus rerum (sic Lucretius in iv, 4364) , quo aliqua rei cuiusque pars significatur, ct in iv, 525 suo pepulere ubi corpore sensum , item quaecumque aut cetera celant corpore in n,G73678 , scilicet suo quicque cor- pore , neque minus recte in negatione nulla aeterno corpore, libro i, 242 , lotum tamen corjnis rerum vix satis proprie dici- tur . ceterum rei Lucretium et una syllaba et duabus , priore autem correpta numquam posuisse satis constat : sed miror qui fiat ut prioris syllabae productio plerisque videatur co- micis quoque poetis valde familiaris fuisse . certe ego eius modi vix quicquam apud eos reperire potui, nisi quod Plau- tus semel in 31 ili te u, 1,25 dixit Magnai rei publicai gratia, idemque semel Aula in Fidei fanum in Aulularia in, 6, 47. Rei- zius in eadem Aulularia n, 1,2 non sine specie Meai fidei tuai- que rei. sed Terentius in Adelphis ii, 1,21 quid hoc reist dixit potius tribus syllabis quam quattuor, ut Bentleio visum est , qui non recte scripsit reii est. item in Andria n,6,26 Quid hoc est rei l quid hic voll veterator sibi l non reii . neque idem Bent- leius versum Phormionis iii, 1, 10 ita temptare debuit ut speii faceret duabus syllabis', ceterum in his quintae decli- nationis formis i duplex neque rationem habet neque auc- Digitized by Google III 1 52 toros: quod contra eiei et quoiei testata sunt, neque ei, cum prior syllaba producitur, ei dicendum est, quoniam admittit elisionem , ut dicetur ad versum 374 : aptius pingemus ita i duplici , ej , id est eii , quem admodum Italorum pars pru- denter scribunt gaj a singulari gaio . quae, eadem scribendi ars in Gratorum nomine locum habet , ita , Graj et Grajs ; quamquam Terentiano, lioc est Mauro temporis Diocletiani , suum Grai concedendum est , nec nisi in poetis antiquis sa- tis tuto scribi potest objciebal , conjcere , objcibtts , si et nu- meros servare volumus et scribendi consuetudinem , dc qua dixi ad Gaii conim. iii, p.258 . sed hac longiore littera si usi essent editores Gellii iv,17, Festi p. 305, 25, Nonii p. 169,2, versus Ennii hoc modo disposuissent, per ego deum sublimas subjees Umidas , unde oritur imber sonitu saevo et spiritu ; quos illi turpi errore, quasi Gellii disputationem non legissent, fecerunt 'iambicos trimetros, ei vero pronomen non scaenici soli in unam syllabam contractum extulerunt , sed Catullus quoque p. (59, 1 Eripere ei noli , et Manilius eidem in m,73. sed Catullus alio loco p. 20, 12 duabus ; ubi legendum puto Ma/est me liercule ei et laboriose : nam in me hercule haeren- dum non est , quod quamquam Terentius sine elisione dixit et Plautus in Mercatore iv, 7, 79 , mercule scriptum est in Mediceo codice epistularum Ciceronis semper, ut dicit Furia ad librum v, 10,1 , itemque prima manu in codice Frontouis p. 104 et in Bobiensi commentario Plancianae p. 54 Mai (256, 33 Or.), praeterea Phaedrus trisyllabum fecit in versu . 232. Tenus enim. Corrector oblongi Tenvis. 234. Nec calor est quisquam , cui non sit mix- tus et aer . Et pro etiam quotiens in hoc carmine inveni- tur (invenitur autem rarissime) suspectum est corruptelae, hic neque ad sententiam quicquam confert et facillime re- moveri potest scribendo cui mixtus non siet aer . in libro v, 53 1 apertum est poetam fecisse E quibus una tamen siet haec quoque causa necesscst, ubi est sil et haec quoque . 236. Aeris inter eum inter eum primordia mci.- tamqueri . Impressi veteres in cereum , sed semel tantum , Itali interitu , Avantius in coetum, Manilius ita ut debuit . in line quadratus mullaqrri , oblongus mnltamquaeri : oblongi corrector egregie multa moveri, itaque Antonius Florenti- nus et olim impressi . Digitized by Google III 153 239. Nihil horum quoniam recepit mens posse creare Sensiferos motus, quaedam que mente vo- lutat . Corrector oblongi recipit . de ceteris vanissima multorum commenta adferre nihil attinet ; qui neque recte mentem recipere negant quae ratio non admittat , neque quid poeta mente volutari dixerit expedire possunt . res a Pseudo- plutarclio (de placitis pliilos. p. 908 d) Stobaeoque (pliys. p.92) exposita est his verbis . 'EttIkoypoc (thn yyX^n) 6K TETTAptON, £K TTOIOY TTYptbAOyC , EK TTOIOY AEpUliOYC, EK TTOIOY nNEYMATIKOY , 6K TETApTOY TINOC AKATONOMACTOY ' TOYTO A’ HN AYTUJ TO aIc0HTIKON. U)N TO MEN nNEYMA KINHCIN , TON &E AEpA HpE- MIAN , TO i£ 0EpMON THN (J>AIN0MENHN 0£pMOTHTA TOY CtUMATOC , TO A' AKATONOMACTON THN EN HMiN 6MTT0IEIN a1c 0HCIN * EN OY06NI TAp TU)N ONOMAZOMENCDN CTOI)(elcON eTnAI AIC0HCIN . llOriim pOS- trema versu priore continentur : sed ubi scriptum est mens, inferenda est sensus mentio , hoc modo , Nil horum quoniam recipit quem posse creare , id est, ut simpliciter dicam, Cuius sensus creandi possibilitas quoniam in nullam harum trium naturarum cadit . ita fit ut alteri quoque versui , si paulum adiuvetur , sua constet sententia , Sensiferos motus quaedam vis menti’ volutat, scilicet haec est mobilis illa I 'is , — Sen- sifer unde oritur primum per viscera motus , 270, ea quae ani- mae quoque totius ipsa Proporrost anima et dominatur corpore toto, 280. 243. Qua neque mobilius quicquam neque te- nuis exstat, Nec magis e tarvis et levibus ex elementis . Itali et impressi neque tenvius . in versu al- tero scribendum est et parvis et levibus ex elementis , quoniam in iisdem est levor et parvitas . quadratus et liie et saepe alibi laevibus, non oblongus. 249. Concutitur tum sanguis, viscer a persen- ti si unt. Antonius Marii et Marullus persentiscunt. Pius in reverendae, ut dicit, fidei exemplaribus , scilicet ex emendatione docti Itali, scriptum invenit sanguis tum. 254. Usque adeo vitae desit locus atque anima Diffugiant partes pf.r culvias corporis omnis. Ilrixiensis editio defit et Diffugiunt , quod falsum est . recte Lambinus u t addidit ante vitae .asimai, tum c a u i. a s , cor- rector quadrati et Itali . 257. HANC OB REM VITAM RETINEMUS VALEMUS. All- Digitized by Google 154 III tiquissimi correctores retinere valemus . sed expressius est vitam retinemu’ valentes . supra 103 et non est tamen haec pars ulla valentis . 265. multae vis. Probus p. 1461 Lucretius tamen nu- mero plurali hae vis et ( 11,566) has vis. 266. in quovis animanto* viscere . Ita quadra- tus , Avantius , Naugerius : visere oblongus , Itali , oliin im- pressi , Marullus . hoc ne commemorarem quidem , nisi pla- cuisset soloecismorum fautoribus, Havercampo , Wakefieldo, Eiclistadio, Forbigero. 272. Sensiferer unde . Corrector oblongi .Sen- sifer, 288. Est etiam calor ille animo. Recte Faber Est etenim . 289. Cum fervescet et ex oculis micat acrius ardor. Oblongus prima manu fervescat : Itali fervescit. tum recte Lambinus acribus , et propter rem (quid eniin est acriter micare ! ) et propter Vergilii imitationem , cuius eum Passeratius admonuit , Aen. xn, 102 totoque ardentis ab ore Scintillae absistunt , oculis micat acribus ignis . 290. Est et frigida multa aura. Etiam quo- que est in membro tertio , sed in primo et tertio ille . hoc in secundo aegre caremus , et pro etiam displicet : scribamus ergo potius Est f. a frigida multa . 291. et inconcitat ARTUS.In utroque codice in lit- terae deletae sunt. 293. Pertore tranquillo fit qui voltuque se- reno. Corrector oblongi Pectore . tum recte , ni fallor, Marullus qui fit : certe nullam inversi vocabulorum ordi- nis rationem video . in vr, 143 quod item fit. 299 431 1017 IIoc fit. 670 Id quoque enim Jit. in iv, 1166 tum Jit . 298. Nec capere irarum fluctus in pectore possunt. Ilie versus putide subiectus est ei quo eiusdem rei effectum poeta gravioribus verbis expressit , Pectora qui fremitu rumpunt plerumque gementes . sed idem versus egregie convenit superioribus , quibus acria corda Iracundaque mens facile effervescit in ira , Nec capere irarum fluctus in pectore possunt . 303. Nec minus ira fax umquam subdita percit Fumidas effundenscaecae caliginis umbra. Qua- Digitized by Google III 155 dratus Ftmides . oblongus caliginis umbram . olim impressi irai fax numquam et umbras . Itali perite Nec nimis irai, tum Fumida suffundens, sed umbram umbrasve accusandi casu scribi non debuit: ablativum supra lirmavimus ad ver- sum 39 , idemque est in libro v, 482 . 305. gelidis — telis ferfixa vaporis. Marullus pavoris . Wakefieldo cum suis placuit vaporis ; quod quis credat, nisi qui eos niliil intellegere intellexerit? 306. Inter utrasque sitas cervos saevosque leones . Hic iterum illud absurdum inter utrasque legimus, quod ad n,548 vidimus scribendum esse Interutraque. hoc vero cum accusativo coniungi non posse apparet : quo fit ut sita est scribi non debeat , quod fecit Brixiensis editor cum Marullo et ceteris . est autem legendum Interutraque , secus cervos saevosque leones . ut Lucretius interutraque secus addito accusativo dixit , ita Cato utrimque secus , nisi fallor, de re rustica cap. 21,3 Dextrd sinistrd foramina , utrimque secus laminas , sublaminas pollulas minutas sujyxmilo . nec du- bium est quin secus praepositio eam constructionem admit- tat ; quamquam Cliarisius p. 61 id quod vulgus usurpet , secus illum sedi , hoc est secundum illum , et novum et sordidum esse dicit, cum tamen ipse p. 195 Sempronium Asellionem , tem- poris Gracchani scriptorem , historiarum libro xiv hoc secus in temporis significatione posuisse testetur . et haec et ce- tera de secus praepositione Gcsnerus in thesaurum suum contulit, circumsecus Icxicographi consignarunt, neglexerunt antisecus , longisecus , quae sunt in glossariis Labbaei , item postsecus, quod nihil omnino esse dicit Caper p.2243. 308. TAMEN ILLA RELINQUIT NATURA CUIUSQUE animi vestigia prima. Bene Marullus , quamvis Wake- fieldus neget. Naturae, ut paulo post 320 Usque adeo na- turarum vestigia linqui Parvola . sed idem Marullus nescio qua re deceptus scripsit animus: animi recte uterque codex, sed quadratus postremo t ex e facto prima manu . 317. tot nomina quod sunt. Corrector oblongi ni- mis curiose quot sunt . uterque codex in versu 1090 quod vis, quadratus in vi,703 cdiquod. ne septimo quidem ab urbe con- dita sacculo certum scribendi discrimen fuit . in lege Thoria 26 Quod quisque pecudes in calleis viasve publicas itineris causa induxerit . vix credibile est hoc vel doctissimos fefellisse in Digitized by Google 156 III Varronis de lingua Latina libro ix p.475 ; ubi liaee sunt verba , Non sic ex piro et muliere omnis similis partus , quod pueri et puellae? quid quod ne in vi quidem p. 219 haec recte intellexerunt , Quare si etymologos principia verborum postulet mille de quibus ratio ab se non poscatur , et reliqila ostendat quod (hoc est quot) non postulat , tamen inmanem verborum expediat numerum, in libro vm p.450 utMadvicus in opusculis alteris {). 237 id quod manifestum est non videret , neglegentia ac temeritate editorum effectum est : in Florentino enim codice scriptum est sed ea quae dicta , ad indicandam satis sunt , quod (librarius primo scripserat quorum , sed verum est quot) ana- logias in collatione verborum sequi non debeamus , illi autem dederunt non debemus . versum proximum habet Nonius p. 184, 11. 319. Illud in his rebus video formare potesse. Impressi veteres firmare . tum necessario scribendum est videor: quam Faber quarundam editionum lectionem esse dicit , earnque se revocavisse : ego in nulla priorum invenio . vide Veronensis cum sequace Veneta: r ideo Brixiensis, Ma- ru Ilus , Avautius, Pius, Ascensius, Naugerius, Henricus Petri anno 1531, Grypliius heredesque eius a. 1548 1558, Lambinus , Gifanius . Parcus, Nardius , et post Fabrum Fayus. 321. QUE NI QUEAT RATIO DEPELLERE NOCTIS. Qua- dratus que iniqneat et noctes . corrector oblongi quae ne- queat. tum Manilius inepte depellere dictis, paulo melius Lambinus doctis : sed perspicue verum est nobis. 330. Extrahere aut facile est. In utroque Vos- siano factum haut . ita quadratus aut n,747 750 hi, 1069 v,552 , idem Aud m,330 682 840 . 332. Inter se consorti fiunt praedita vitae. Marullus fiunt consorti praedita v ita. possis non mi- nore cum specie veri Inter se consorti effiunt praedita vita . certe effiant hic poeta scripsisse videtur in libro vi,701 . 335. inter eos . Inter corpus et animum, at Lucretius in huius modi relatione neutro genere utitur, non masculino, ergo scribendum est inter eas, quia dixit Corporis atque animi potestas . 346. Maternis etiam membris alvoque re- posto Discidium nequeat fieri. De alvo reposto sive Digitized by Googte III ir,7 reposto nugas agunt Pius et. Wakefieldus . Manilius alroque repostis Discidium ut nequeat Jieri . secl aptissime Lambinus priorem versum cum superioribus coniungit , ut mutua cor- poris atque animae contagia vitales motus discere dicantur Maternis etiam membris alvoque reposta . ita vero necessa- rio scribendum est Discidium ut nequeat jieri, et verum est. in oblongo m litteram in litura esse : fuit autem , quantum contentis oculis videre potui, Discidiunt. 357. Perdi enim quod non proprium fuit eius in aevo, Multaque praeterea perdit umexpel- i . itur aevo quam. Corrector oblongi Perdit enim, tum eius in aevo uterque codex sine ullo alienae manus vestigio: sed quadratus ei , quod quid esset llavereampus , homo im- peritus , non didicerat . quam , quod in line versus legitur , ex margine dextro codicis archetypi illuc venit : est enim hic versus tertius paginae huius libri quintae decimae, quae fuit in parte sinistra schedae . debebat autem scribi quom, quod erat in ipso versu mutilatum um . hoc Itali iam viderunt et Brixiensis editor, qui dederunt cum . sed in utroque versu interpretando unus Creechius aliquid ad rem fecit adferen- dis Epicuri verbis , quae sunt apud Diogenem in libro x,f>4 ita concepta . Aio ATTAAAArelcHc thc fYX” c (to Aoitton A0poicMa) oys I)(ei thn aicGhcin • oy r*P ayto es eayTiI) taythn £K6kthto THN AyNAMIN, aAA’ €T€pq) AMA CYfTFr£NHM€NU> AYTlp TTApECKCYA- z€n . sed debebat eorum meminisse quae poeta supra dixit 213 , Nil ibi libatum de toto corpore cernas Ad speciem , nil ad pondus: mors omnia praestat, 1 iialem praeter sensum calidum- que vaporem : ita enim intellexisset illud Multaque praeterea non delendum esse . sed parva opera sic refingendum , N u r.- i. A Q u e praeterea perdit , quom expellitur aevo . A ulla , id est nullas res; ut in i,242 ubi nulla forent aeterno corpore. 3Gl.DlFKICII.EST, CONTRA CUM SEN8US DUCAT EO- RUM. Quadratus Difficile est. Lambinus optime Desipe- rest, cotdra cum dicat: cui Wakefieldus et Eorbiger cum contra dicunt, desipiunt. 3G2. Sensus enim trahit atque acies detru- dit ad ipsas. Haec si omittantur, planiorem sententiam fore Lambinus recte dicit : idem quo iure eis rem falsam et a decretis Epicuri abhorrentem inessc iudicet dicere non possum . quia neque ipsum versum neque Tumebi aut Wake- 1 58 III fieldi interpretationem intellego . itaque mihi haec ferri posse non videntur , nisi post versum proximum posita , qui est Fulgida praesertim cum cernere saepe nequimus . ita enim , in- quit . sensus trahit lumina , hoc est dolor tremere facit oculos , eosque a fulgidis videndis retractos detrudit ad ipsas acies et pupulas, quas iam solas vident, luminibus rerurn fulgidarum quia praepediuntur . 365. NEQUE ENIM. QUA CERNIMUS IPSI, OsTIA SUS- CIPIUNT ullum reclusa l a b o r e m . Nullam vim hnhent haec, qua cernimus ipsi . debet esse neque enim , quia cerni- mus ipsi, Ostia — . 373. Corporis atque animi primordia sinoui.a primis Adposita. Rectissime Bentleius ad Horatii artem poeticam 60 singula privis Adposita. de sententia Demo- criti quamquam aliunde non constat (certe Mullachius in Democrito p. 397 nihil habet nisi Lucretii versus), tamen c proximis apparet eum singula animi primordia singulis cor- poris primordiis alternatim apposita tinxisse : negat enim Lucretius animae primordia tam parvis intervallis inter se distare . 374. Nam cum multo sunt animae elementa minora . Quadratus anime , Itali et Marullus animai . hoc Aug. Ferd.Nakius , homo in primis acutus, in libello acade- mico , qui in opusculorum eius tomo primo rccusus est , p. 183 speciosum esse dicit ad commendandam elisionem La- tinis alioquin insuavem . videor mihi de hac re magis definite praecipere posse : sed horum vocabulorum omnium , quae in vocalem longae vocali vel diphthongo subiectain desinunt, quattuor genera accurate distinguenda sunt , ut in singulis de elisione quaeratur . non est enim eadem sed magna in omnibus difficultas, cum sibi vocales tres quattuorve, atque interdum quinque , succedant , hoc est morae quattuor vel quinque vel sex , in duas syllabas ita coartandae , ut id quod in inedio est aliquam sui ponderis partem amittat . primum genus est , cum in fine vocabuli est longa vocalis ante longam vocalem sive, diplithongum , quibus in proxima dictione vo- calis subicitur . in hoc genere mihi certum videtur syllabas vocabulorum contiguas numquam commisceri . neque hoc dc Plauto minus valet quam de ceteris . apud hunc sine eli- sione inveni haec, Magnai rei publicai gratia, tum comoedia i , Digilized by Google III 159 diei , fidei , fio : neque dubitandum est quin unum vel alterum praetermiserim . audaciai scribendum est in Amphitruone i, 1,211, Charmidai Trinummo n,2,78 , slipulai Persa n,2,62. familiai Mercatore v, 1,5, morni Sticlio iv, 1,31 , et in primis Ainpbitr. i, 1,228 Nam Amphitruonis Sosia i me esse volui dicere , ubi libri socium ne me . non repugnat regulae Neque quantum aqucdst in mari, quod est in Poenulo i,3,23 , itemque rectum est ad lioc quod dieist in eadem 1,2*8. ita Terentius habet diei, Cliniai, sine elisione; item Vergilius aquai, au/ai, aurai, pictai, Aenea, Phoebea, diri, Elei, Grynei, Anchiseo, Sopho- cleo , Achilleae, Aeneae, Ceae , Laomedonteae , Phoebeae, eheu, fo , Clio, Peridiae , Geloi, eoo, euroo, Inoo ; Propertius Ilis etiam plura , sed Graeca ; alii poetae alia . in bis Tibullus non scripsit Eleo est i,4, 32 , sed Eleost , et Lucretius in m, 024 anirnaist (lioc enim Nakius recte vidit) ubi libri animaest ; idem in iv, 1083 , ne rabiei unde dicendum esset, semel rabies in gignendi casu . itaque vitai es in epigrammate vetere , de quo dixi ad librum i,993, pronuntiandum est vitae s. alii hia- tum vitiosae elisioni praetulerunt , ut Panopeae et Inoo , eoae Atlantides, Hyantea Aganippe, Bacchei ululatus . qui haec sin- gula recte perpenderit , facile credet , siquid usquam regulae repugnare visum fuerit , id librariis potius quam poetarum neglegentiae adseribendum esse . notissimus est versiculus Ciceronis , qui ita scriptus editur de divinatione i,22, Tnque Academia umbrifera nitidoque Lyceo ; in quo rationem habere incipit quod Moserus nulla cum ratione scribendum coniecit, I 'mbrifera inqtie Academia . sed credibilius est Ciceronem , cum alii Graecos imitarentur , linguae Latinae proprietatem sequi maluisse , ut Academiam paenultima correpta diceret , quem admodum veteres non pauca diphthongo Graeca ex- tenuata protulerunt, ut plateam, gynaeceum , Se/euciam, Epeum (ita Plautus in versu quadrato Epeum fumificum apud Var- ronem de lingua Latina vii p. 324 , sed idem in Baccliidibus iv, 9, 13 Epiust Pistoclerus) , item Ptolemocratia in Rudente ii, 5,24, in Captivis Alios , Philippeos tribus brevibus, et quod maxime mirum est , Coo sive ( hio ( quod in Ambrosiano esse Geppertus , vir doctissimus, mihi indicavit) adiectivum di- syllabum priore correpta in Poenulo m,3,86. sed Coo Statii silvarum i, 2, 252 est a recto Kotoc, codemque modo scrip- tum in Ciceronis ad Atticum epistularum libro ix, 9, 2 : neque Digitized by Google 160 . III Claudianus et reccntiores Itali, cum Academiam vocali brevi proferunt , tam morem Latinum seciuitur (piam accentum Graecum . porro in Lucretii carmine nihil est quod in hoc genere reprehendi possit , praeter eum unum versiun cui haec adseribo ; quem nemo negabit facillimo negotio ad re- gulam revocari posse scribendo Nam cum multo sunt ele- menta minora animai. in Vergilii Aeneldos vi,505 Me- diceus Rhoeteo in liiore inanem , sine praepositione Romanus et Vaticanae schedae , ut apud Silium in vm,621 . in x, 179 omnes, quantum scio. Hos parere iubent Alpheae sive Alphea ab origine Risae , nimis incondite : satis est Alpheae origine , ut Aen. i,286 pulchra Troi anus origine Caesar . iu Lucani libro i,197 1‘hri/giique penates (lentis Tuleae , et rapti secreta Quirini: nihilo deterius erit rapti et. in Statii Achillcidos i,84 Quem tu illic natum Sigeo in pulvere : potest scrihi in Sigeo . haec paucissima adhuc inveni , quae regulae supra expositae ad- versarentur . est tamen unum vocabulum fio , quod tempore quodam a ceterorum lege solutum fuisse non tam ratione quam exemplorum numero victus concedam . in Amphi- truone Plauti m, 1,6, Amphitruo Jio et vestitum inmuto meum, scio libris olim impressis abesse copulam , quae quos auc- tores habeat Ritsclielius dicere poterit, in Truculento iv,2, 51 Jio inpudens; quamquam toti versiculo nec sensus constat nec numeri . sed Lucilius quoque idem vocabulum ante vo- calem posuit hoc versu, qui legitur apud Nonium p.38,9, Quicum versipellis Jio et i/uicum conmuto omnia, itemque Hora- tius epistularum i, 1, 1 (i Nunc agilis fio et mersor civi/ilms undis. praeterea memorabile est Senecam in ea trimetri iambici parte, ex qua parte tragicus Iit, consuito hac elisione usum esse, sorte Phoebea excitus, turis eoi extrue, spolia Hirixei arie- tis , Strophius Elea inclitus , tabe Nessea illitum , Oed. 287 305 Med.471 Agam. 918 Ilerc. 7 16 . neque negabo eodem fere, tempore Phaedrum scripsisse in versu iambico natus in (ia insula, iv,21,8. grammatici vero regulam ignorantes quot in hoc genere vitia veterum poetarum libris intulerint enume- rare nihil opus est . Bentleius in Andria Terentii peccavit scribendo n,6,8 Propter hospitai huitisce consuetudinem ; qui versus servato vulgari vocabulorum ordine ita dicendus e§t. Propter huiusce hosjntai consuetudinem , ut in Eunucho v,5, 10 Quidquid huius factumst et in Hcaut. ni,2,40 Siquid huius si- Digitized by Google ITT 1G1 mile . ita eius priore correpta in Poenulo iv,2.G0 , in Eunucho i,2,51 , in Phormione i,2,63 4,8, Turpilius apud Nonium p. 182,6. non rectius idem Bentleius in Phormione iv,2, 7 Ubi Phaedriai ostenderet: promptum est scribere Ubi Phae- driae esse ostenderet nihilo minus Amicum sese quam Antiphoni , cum libri habeant Phaedriue se ct Amicum esse . idem minus vituperandus est, quod in Adelphis v, 1,5 maluit hiatum to- lerare, ita. Exemplum disciplinae . tcce autem hic adest: sed arti huius poetae magis convenit illud , sis , vide Exemplum disci- plinae cccitm. maiorem hiatus excusationem habet in hoc, quod est in Plauti Baccliidibus ii, 3,73, Qui illic sacerdos est Ilionae Ephesiae, scilicet ne diphtliongus in vocali brevi de- litesceret . sed ferendum non est in Persa m,3, 5 Pecuniae accipiter , avide atque invide , neque in AI i lite iv, 5. 12 Saltem id volupest cum ex virtute formae evenit tibi ; quae ita refingenda esse duco , Pecuniae avide accipiter atque livide , et ex formai virtute, neque in Aulularia n,4, 16 Jiliae in nuptiis scribendum est Jiliai in, sed filiai nuptiis, ut in eadem fabula m,6, l et iv, 10, 67, ubi libri habent nuptiis, item in Amphitruone m, 1,12, ubi est Si id Alcumenae innocenti expetat, verum videtur Alcumenas innocentiae , Alcumenai scribi non debet, neque vi- to i hic, (juod Bentleius voluit, in Manilii ii,831 locum habet, neque vitae hic cum hiatu, sed scribendum existimo Hic tenet arbitrium vitale , hic regula morum est . olim peccavi , cum in Propertii libro v,3,4S scripsi Arctoo in glaciem ; sed peius qui nimis inproprie Aprico frigore: a Propertii manu esse puto quod Schneidcwinum ante me protulisse nunc intellego. cum pater altas Tetricus in glaciem frigore nectit aquas . libri Africus . peccavit Perlcampus, quod in Horatii carminum n, 20 putavit scribi posse Jam Daedaleo audacior Icaro, ibi ocini- ct notior numeri pariter admittunt, sententia unice postulat Bcntleianum tutior . Ritschelio Bacchiacum vitiosum invito obrepsisse puto , Amori n me an rei opsequi potius par sit , in Trinummo Plauti 230 . sed ad alterum genus transeundum est, in quo paenultima vocabuli littera est vocalis longa, ul- tima autem brevis, huius modi vocabula non habet lingua Latina , si excipias die , dia , extrito , ut puto , digamma . ita- que (Iraecis comici vix, uisi quod Medea est in Pscudulo m, 2,80 , ceteri satis multis usi sunt sine elisione. , ut Galatea, Cytherea, Pelopea, cycnea , cichorea , llionea , Chia,Lampia, 11 i by Google 1(52 III Hippodamia , Coa , eoa , heroa , Lycie , Sperchie , Ohnie , CoP , Latoi , Cadmei, Persei,- Minoi . nihil tamen causae fuit cur in Graecis Graeca elisione abstinerent ; cuius pauca repperi sed certae fidei exempla . Ennius Medea animo aegra , amore saet-o saucia. Accius Tun , dic, Medea es, cuius aditum expectans per- vixi usque adhuc'} tragicus apud Senecam epistula 80 Quod nisi quieris , Menelai , hac dextra occides . Lucilius apud Pro- bum ad V ergilii eclogas p. 18, 19 Duo habet stoechia . adfuerit anima et corpore . ■Vergilius Aeneidos ii, 193 Pelopea ad moe- nia , et in eodem 312 Sigea igni freta lata relucent . Seneca in Medea 496 Medea amores obicit . Lucanus in u 1,295 eoa ad li- tora. Columella glaucea et in x, 104. in Ciri 131 Minoa inhias- set ( sic scribendum ) et 366 Minoa auctoribus . Statius ante vocales heroa Phoebea Cadmea Bacchea silv. 1,3,102 ni,4,80 Theb.x, 254 xn, 635 791 , Silius Pelopea xiv,72 , Galatea xiv, 226 , Erythia xvi, 195 . ab hoc diversum est tertium genus , quod habet diphthongon cum longa vocali aut diphtliongo . in hoc elisionem non admittunt Lucretius, Horatius, Tibul- lus, Propertius, Gratius, Manilius, Germanicus, Valerius Flaccus, Martialis, luvenalis : nam plebeia in reste in n Lu- cretii 36 Itali sine causa scripserunt . maluit Naevius in hoc genere hiare , Quam numquam robis Graiei atque barbari ; item Vergilius in Actaeo Aracyntho , et Ovidius Pisaeae Arethusae; Plautus quoque in Casina n,2,27 Clam virum et quae habet partum, ei i haut commodis t, item in Ampliitruone i, 1, 188 Ai;i4 iii, 147 654 v,85. 386. paptosque volantis. Hunc versum Paulus ret- tulit in librum ex Festo xiv p. 119 editionis Liudemanni. sed eundem Lindemannum huc referre miror (piae habet Probus p. 1450. subieci ea, ut a doctioribus excuti possent: sunt autem huius modi . Po syllaba terminata producuntur ; vappo vapponis . animal est volans , quod vulgo animas vocant . lectum est apud Lucretium hos vappones . milii (piam recte grammati- cus vappones Lucretio adseripserit non liquet , Franciscus Dousa inter Luciliana ex Libris incertis posuit numero 161: animas autem , quas 0. lahnius YYX* C s ' ve 0 aAaInac esse sus- picatur ( archiiologische beitrdge p. 137), aliter scribi video in Digitized by Google 111 160 glossariis Maii , toino sexto auctorum classicorum p. 506 et tomo vii p. 551 , ubi est ama sive anima , avis nocturna. 391. Usque adeo prius est in nobis multa ciendo, Quam primordia sentiscant concussa anima, (Semina corporibus nostris inmixta per artus. Verum ordinem versuum Marullus restituit: cif.n- d u m recte dedit Avantius . sed in proximis , quae libri ita scripta habent , 394. Et quantis intervali.is tuditantia pos- sint Concursare, horum uterque edidit Et quam inter- vallis tantis, nec male Wakefieldus Et tantis intervallis, sed fortasse verius fuerit Et quam in his intervallis . ita in n, 106 dissiliunt longe longeque recursant In magnis intervallis. Forbigcrum enim , qui probat Et quantis , seorsum ab hu- mana ratione sentire sinimus . quod autem poeta semina animae tuditantia collidi ac dissilire dicit , vocabulo Enniano utitur, quo festinationem, nisi fallor, et crebritatem plaga- rum significat . de hoc quae Festus habet p.352 satis recte a Martino Hertzio in libro quem de Cinciis scripsit p. 50 constituta sunt in hunc modum . Tuditantes tundentes / nego- tium, id est ag jentes, signijicare ait Cincius [de verbis priscis. Enjnius l. ii Ilaec inter se totum tuditantes, et Lucre- tius item libro ii (1142) Nec [ tuditantia. ] rem cessant extrinsecus tdlam . 396. Et magis est animus. Hic versus et qui eum secuntur viginti ex prioribus non satis apti sunt : sed iidem si versui 349 continuo subicientur , omnia commodissime procedent . qua propter ita sentio , poetam ea quae his in- teriecta sunt , quibus aliorum philosophorum sententias re- futat , scripsisse quidem , sed neque eodem tempore , neque eo consilio ut hoc loco reponerentur . huius modi aliquid evenisse vidimus in libro ii, 165 et 522, item 1013, multoque plura ex eodem genere in quarto et quinto notabimus , item aliqua in sexto. 399. exioi am partem. Corrector oblongi exiguam. 400. facile ediscedit. Quadratus ediscederit : Ma- rullus et discedit . Wakefieldus inepte Indens /< icm/ et; quem lusum ferre possem , si occasione oblata versum Afranii cor- rexisset , qui extat apud Nonium p. 111,22. ei adiciendum est una post femina, hoc modo, liant facul, ut ait Pacuvius, Digitized by Google III 1(57 femina una invenietur bona . in Accii versu , quem Nonius illi adiungit , verba traicicnda sunt , 'Erat istuc virile , advorsam ferre fortunam facul. 403. Quamvis est cretum caesis lacer undique membris. Quadratus cecis : eius corrector Quamvis excretus . corrector oblongi miro consilio fecit lacerandique . Itali et Marullus circumcaesis . in libro iv,203 , ubi exemplaria habent caelum , scribi debet circum . 404. ADEMPTA ANIMA CIRCUM MEMBRISQUE RE- mot. Ita quadratus: in oblongo remotus, oliin impressi et Marullus cum Italis remotis . unus verum vidit corrector qua- drati, qui fecit remota. 405. ET AETHERIAS VITALIS SUSCIPIT AURAS. Ne- que aetheris Lueretiani ullae sunt aurae , neque qui auras Vitalis carpit, ut dicit Vergilius Aen.i,387, is aliud quam te- nuem aera carpit , quae sunt eiusdem verba in georgicon iv, 311 . itaque et bic aerias auras dixit Aen. v,520 et Lucretius aliquotiens, e quo Isidorus rettulit in originum xm, 11,17. quo fit ut bic quoque scribendum putem aerias vitalis au- ras , quae ipsa verba leguntur in libro vi, 1227 , nisi quod ibi aeris est . in v, 501 quadratus aetherias auras: eodemque modo bis in Aeneide erratum esse mihi certissimum videtur, neque credere possum poetam cultissimum tam improprie locutum esse quam nobis librarii persuadere voluerunt , cum in i,547 scripserunt si vescitur aura Aetheria, in vi,7lil primus ad auras Aetherias [talo conmixtm sanguine surget . itaque bis locis agriae aurae conveniunt , ut apud Ovidium metam, xiv, 127 agrias evectus ad auras , scilicet ex inferis , et in x, 178 discus agrias libratus in auras . in georgicon n,291 et Aen. iv, 445 aptius esse iudico quantum vertice ad oras Aetherias , tan- tum radice in Tartara tendit / item in vn, 557 Te super aetherias errare licentius oras , in caelum evectam , non auras , quod habent libri . in Ovidii metamorph. iv, 700 codex antiquus Berneggeri et alis Aerias ausus iaclatis ire per auras : neque aliter scribendum est in n artis amatoriae 59 ; at metam, v, 511 curribus oras Exit in aetherias: ibi — Ante locem stetit. •Statio licuit inproprie loqui : Iuppiter est qui de Oedipo di- cit Proiecilque diem nec iam amplius aethere nostro Vescitur, Tlieb. i,237. sed apudManihum in i, 149 cum Bentleio neces- Digitized by Google 168 III sario scribendum est Ignis in aetherias volucer se sustulit oras, a quibus in proximis tenues auras ASraque distinguit. 412. Id quoque enim sine pernicie non fiet eo- rum. Eorum quo referendum sit vix apparet . concedamus tamen eo et omnem orbem sive circuitum pupulae et pupu- lam ipsam indicari . nihilo minus haec sibi repugnant : nam qui cernendi potestatem stare dicit, dum modo ne totus or- bis corrumpatur , ita quidem si pupula relinquatur sola, idem hoc sine pernicie visus fieri negat . itaque poeta , si illud dixit , hoc adicere non potuit . sed adiecit , nisi fallor , ah- quis , qui poetam reprehendere vellet, quod is exemplo non satis apto usus esset : id ipsum enim quod ille posuerit nullo modo fieri posse . ergo hic versus eodem consilio in Lucretii carmen illatus est , quo vidimus in libro primo post versum 43 sex versus additos esse , scilicet ut poetam peccasse ap- pareret . lioc cum paene intellexisset Lambinus , qui multos versus optimos delevit , hunc inepte temptare maluit scri- bendo Id quoque enim sine pernicie conjiet eorum . 415. Incolumis quamvis alioqui splendidus orbis. Hic versus ex eadem fabrica venit , et constructione laborans et vocabulo non satis antiquo insignis , quo ante Livium neminem usum esse recte observavit Ilandius in Turselliui tomo i p. 236 . poterat addere poetas eo prorsus abstinuisse , nec debebat Lucretio adseribere : certe praeter duos Horatii in sermonibus versus nunc alios nullos coin- inemini . in quibus alioqui scriptum legerim . ceterum atqui ante vocales posuerunt Plautus ac Terentius , non Hora- tius in sermonum i, 10,31, atquin et Statius Tlieb. vi, 161 , quod sin ea Valerius Flaccus in v,668. 417. ANIMANTIBUS ET MORTALIBUS. Olim impTCSSi et ante eos Itali et mortales. 420. Diona tua peroam disponere carmina vita. Haec intellegi non possunt : nullo enim indicio Faber tua vita interpretatur te , Wakefieldus moribus luis ac virtuti- bus . nimis eleganter Creeehius temptat tuo vale, vix dubitan- dum est quin tam antiquus poeta hic allitteratione usus sit: nec rara est in huius poematis exemplaribus litterae unius praetermissio . dico igitur scribendum esse Digna tua dis- jxmere carmina c ura. Vergilius illi mea carmina curae. 421. Tu FAC UTRUMQUE UNO SUBIUNGAS NOME EO- Digitized by Google III 1(5!) rum. Tota fere huius versus littera fuit, n, quae excidit , quota in superiore c : recte eniui Itali et olim impressi no- men. imperite corrector quadrati et Wakefieldus nomine. neque Lambinus dubitare debuit quin uni subiungas legen- dum sit , quomodo dandi casu scriptum est in libro iv,447. ullae libro i, (587 intulit editorum temeritas : exemplaria ve- tera ulli , neque usquam aliter; quamquam aliae est in 111,1)18, sed genetivo casu, ali dativo. 428. NAM LONOE MOBILITATE PrESTATA ET A TE- NUI causa magis icta movetur. Recte Itali et impressi P 'restat sive Praestat, sed argumentum non recte conclu- ditur lioc modo , ‘ Anima quoniam , ut pote mobilior , mino- ribus elementis constat (piam aqua et nebula et fumus , de- bet etiam illis facilius dissolvi.’ immo dicendum fuit sic, ‘Anima quoniam ex minoribus facta est, facilius movetur ideoque facilius dissolvitur .’ accedit quod Lucretius paren- thesi non utitur , nisi ita ut ad illud ipsuin unde orationem devertit redeat ; hoc modo , Principio quoniam mittunt Corpora res multae , — : nam saepe videmus — .• Quae quoniam Jiunt, in libro iv, 54 . at hic post interiectam sententiam ad novam rem progreditur , Principio quoniam tenuem constare minutis ( 'orporibus docui , — : nam longe mobilitate. Praestat — : Nunc igitur quoniam — discedere cernis . itaque ut una opera duo vitia eluamus , diiungenda oratio est et apodosis facienda ita , Principio quoniam tenuem constare minutis Corporibus do- cui, — iam longe mobilitate Praestat. 420. Quippe ubi imaginibus fumi nebula kquf. moventur. 423. Nam procul haec dubio nobis si- mulacra geruntur. In priori versu recte Marullus mo- vetur : nam moveiUur absurdum est . in altero Lambinus et Bentleius Nam procul hinc dubio , scilicet ex his rebus te- nuissimis , nobis simulacra genuntur ; quod Lucretius , si cum recte novi , potius hoc modo dixisset , Nam dubio procul haec ita per simulacra geruntur . sed mihi satis constat utrumque versum , cum neuter argumento quicquam addat ponderis , ab illo studioso lectore adiectum esse , cuius iam fraudes aliquot deprehendimus , ut paulo ante versu 412 et 415. is cum sciret in hac re eiAwAoic illis Epicuri locum esse , poeti- cis suae eruditionis ilorihus carmina per se satis illustria exornare studuit , eum poetae moderationem paruni aniinad- Digitized by Google 170 III . vertisset . qui ante librum quartum . quo de simulacris dis- putavit, horum ne nomine quidem uti voluerit, nam quamvis Lucibus , doctus homo , quasi de re nota dixisset Eidola at- que atomus vincere Epicuri colam (apud Nonium p.478). tamen hoc idem physica docentem non decebat . ceterum ex eo- dem Lucilii libro xxvm Nonius alia quaedam ad philosophos pertinentia rettulit, p.237,6 Socratem Quidam tyranno misse Aristippum autumant, de Xenocrate p. 410. 7 Adde eodem, tris- tis ac severus philosophus . de eodem p. 414 Polemona amavit, morte huic transmisit suam Scholen quam dicunt, adde Nonium p.280, 10 318, 18 289,26 , Probum ad ecl. p. 18, 16 . 431. Qcod oenus in somnis , sopiti ubi cerni- mus ALTA ExAI.ARE VAPORE ALTARIA FERREQUE FU- MUM. Ad Ubrum u, 194 docui Latine non dici Quod genus ubi , sed Quod genus est ubi . praeterea Lucretius alibi dixit sopi- tum quiete, leto, castoreo, ergo hic scribendum est Quod genus est, somtiis sopiti ubi cernimus . sed porro alta altaria nimiae simplicitatis speciem praebent , neque intellego quomodo altaria ferant fumum . itaque , ut dematur quod superest , et quod deest reprehendatur, faciemus alte ubi est alta, alte exhalare ferreque . postremo in bbro v,253 est Pulveris exha- lat nebulam, item 463 Exalare lacus nebulam , alibi similia: quis ergo non credat poetam hic scripsisse Exalare vaporem altaria l praesertim cum eodem modo omnes locutos esse cbnstet , nisi quod ex Statii Thebaidos x, 108 notatur exha- lant vestes absolute positum . neque in Ovidii metamorph.xv, 528 milii satis proprium videtur fessamque rideres Exhalare animam, quod Ilauptius in observationibus criticis p.23 for- tasse defendi posse dicit : ibi ex antiquissimis codicibus Heinsii Neapolitanus habet. Exhalare , Exhalari Urbinas et Berneggeranus . ceterum h litteram in consensu codicum non infero . exalare oblongus solus n.417 v,253 vi,811, qua- dratus alantis vi,221 et exaltantur iv, 864. 437. Cre deo animam. Itali et impressi Crede . 438. Opius , et citius dissolvi corpora prima. O cius corrector quadrati et impressi . tum ac impressi, male . porro corrector quadrati dissolvi in corpora prima, perite: ceterorum nullus vidit . sed Wakefieldus cum recte secu- tus est . 439. Cum cohibere nequit. Bene Marullus Quam. Digitized by Googlc III 171 443. cohiberi er u 1 . 1.0 . Ita oblongus , secl eri in li- tura. quadratus cohibere eruUo . idem male qui credis. 444. Corpore qui nostro rarus magis inco- hibescit? Wakefieldus incohibessit : incohihere enim dicit esse in se cohibere . at illae duae praepositiones verbis prae- mitti non possunt, nisi cum altera substantivi pars est: id- que faetum est in duobus simillimis ii;ter se vocabulis , quae sunt incomitiare et inconciliare . ea significant , nisi fallor , in publicum proicere . T.ambinus et Gifanius am cohibessit; quod cum grammaticos veteres pro eam dictum testari referunt , id narrant quod ego numquam didici : sam ita veteres dixisse non ignoro . sed facillimum fuit id invenire quo oratio aptis- sime iungitur : id est autem Corpore qui nostro rarus magis is cohibessit? is, scilicet aer, cum rarior sit quam corpus. Madvicum enim non intellego , cum in opusculis alteris p. 6(i cohibendi verbum neque ad sententiam ferri posse neque tempus aptum esse dicit. 449. rubus t is. Corrector oblongi robustis. 450. auctor est. Corrector quadrati et Itali auc- tior. 453. Claudicat ingenium, delirat i.inoua mens. Itali , item olim impressi et Marullus, linguaque mens- que . corrector quadrati delirat lingua , madet mens ; quod e versu 479 petitum est , idquc , ut alii observarunt , ebrio ma- gis convenit quam seni . aptissime scribemus i.abat mens . 456. in ai.tasacris auras . Quadratus in altasacris alta . impressi in altas aeris auras . 458. Crescere et docui simul aevo fessa fae- tis. Et u t docui corrector quadrati, item Brixiensis et Itali, idem corrector et Marullus fatiscit : sed recte Itali et olim impressi fatisci, ut in v, 308 . 462. particidem. Corrector oblongi participem. 470. fatere necessest. Itali et Brixiensis editio fate a re. versu proximo Nonius utitur p. 199,4. 472. Nam polor ac morbus. Itali et impressi »oi.or. 474. 475. Et quoniam mentem sanari corpus ut A F. ORUM Et PARITER MENTEM SANARI CORPUS INANI. Haec Marullus interpolavit ad exemplum versus 511, Nau- gerius recte delevit . 476. Denique cor hominem. Corrector quadrati et Digitized by Google 172 III Marullus cur, verissime : sed ab eo non differt cor , hoc est qnor , quem admodum com pro quom scribi vidimus libro i, 1077 . cor in Martialis libro xi, 40, 8 e codice Leidensi Selmei- dcwinus protulit. Wakefieldi perversitatem, cum probat cor hominum , et Forbigeri mendacium , quo Ilavercampum cur hominis dedisse dicit , praeteribimus . 470. Ceu ha vacuiaasii. Corrector oblongi vacil- lanti . 482. Curba sunt . Sic uterque Vossianus sine ulla correctione , nequis Havercampo credat in utroque esse Curbascunt. impressi recte, ut Itali, Cur ea sunt. 492. Ni mirum qua vis morbi distracta per artus Turbat, agens animam spumans in aequore salso Ventorum validis fervescunt viribus un- dae . Ilis et proximis versibus poeta eorum quae modo di- xerat causas explicat, ergo ante omnia scribendum est quia vis morbi Turbat, quod habent Antonius Marii et libri oliiu impressi . quae autein praecesserant , erant haec , Concidit et spumas agit , ingemit et tremit arttis , Desipii . horum pars cum in proximis ita repetatur , Exprimitur porro gemitus , quia — et Desipientia fit, quia — , apertum est hic dicendum luisse agens animam spumat , non spumans : nam prorsus inepte a Marullo inducti omnes eoniungunt haec , vis morbi Turbat agens animam (animum Creecliius primus, et quidem tacite), quasi morbus posset animam agere . porro corrector qua- drati non inepte , et ut ostenderet sc unum omnium partem sententiae recte percepisse, velat aequore salso, sed potius est ut utamur litteris quae post spumat servatae sunt, vsin: itaque scribendum est quasi in aequore salso Ventorum vali- dis fervescunt virilmS undae . 496. ET OMNINO QUOD SEMINA VOCIS ELICIUNTUR. Niliil est extra corpus aegroti quod semina vocis eliciat, sed ipsa vi morbi Eiciuntur. ita Lambino teste doctissimi viri legendum praeceperunt , quibus ipse rectissime obtempera- vit. vide epiae dixi ad versum 58 et ad librum iv,944. 522. uti deouui. Corrector quadrati, item Itali et Ma- rullus , uti DOCUI. 523. falsae rationis. 525. re f ut ATU r . Marullus rationi et refutatu, mox versu 527 quadratus dis - jierdere . Digitized by Google III 173 531. Scinditur atquk animo haec quoniam na- tura . Fa.llit.nr Uaiulius, cum hoc uno versu satis probari dicit licuisse poetis atque coniunctionem traicere , in Tursel- lini tomo i p. 512 . nam neque coniunctio ipsa neque animo quicquam confert ad sententiam , quae nulla est nisi scribi- mus Scinditur usque adeo haec quoniam natura . d e atque traiecto curiosius quam Handius egit Hauptius in observa- tionibus p. 45 46 47 48 52 . 535. sensum diducere membris . Recte Veronensis editio et Marullus deducere. 538. n i mirum ut diximus. In impressis additum ante, ita iam Antonius Marii iilius . 544. pereat disperse per auras . Corrector qua- drati et Itali dispersa. 545. obru tescat . Apud Nonium p. 77,32 ohrutiscat. alterum b primus addidit Manilius . hinc Lactantius inst.vn, 24 iVo» enim anima corpore dejiciente sed corpus anima dece- dente brutescit. 548. locoque Fixa manet. Turpi neglegentia omnes locoque , cum apertum sit ita scribendum esse , Et quoniam metis est hominis pars una, loco quae Fixa manet certo , velut aures atque oculi sunt, in iv, 231 membranae eademq ./ quod Avantius correxit . 551. MANUS ATQUE OCULUS NARE f^V E SEORSUM. Immo aut oculus . sic infra 61(3 in capite aut pedibus mani- busve . 553. Sed tamen in parvo linguntur tempore tali. In bis qui Sed tamen ferre nolunt imperiti sunt : uam tamen in parvo tempore est fere in tempore quamvis parco, sed in fine Isaacus Vossius rectissime tabi , quod sententia sibi postulat . ita mox 581 quin in taetro tabescat odore , et supra 343 Sed penitus pereunt convulsi conque putrescunt . de verbo tamen anceps indicium est. Vossius voluit liquuntur, quem admodum Ovidius dixit de Aglauro invida lentaque miserrima tabe Liquitur , idemque de Hercule caecaque medullis Tabe li- quefactis. ita vero id quod libri scripti exhibent valde inmu- tandum est : debet enim scribi in parco licunlur sive liquontur tempore tabe , cum codices habeant Unguntur et tali, nam tabi ablativo casu nemo dixit , neque id usquam legitur nisi in futilibus quibusdam Lucretii editionibus libro i, 806. quare Digitized by Google 174 III milii rectius videtur duabus tantum litterulis mutatis scri- bere in parco lincuntur tempore tabi . ita Vergilius Aliti- bus linquere feris , et Ovidius leto poenaeque relictus . nec tabi dandi casu Lucretium usum esse incredibile est , cum non inulto post eius obitum Helvius Cinna genetivo tabis dixerit et Messalla Corvinus tabem accusativo . nam Cinnae Zmyrna novem annis perfecta Catullo vivente edita est , boc est ante annum ab urbe condita Varronianum 708 : vide Hauptium in Catullianis quaestionibus p. 15 : et Messallam circa annum 675 natum esse docui in diurnis litterariis Halensibus , mense Iunio anni 1836 p.255. ceterum non dissimile est quod Te- rentius quantum scio solus dixit preci in Andria iii, 4,22 et in Phormione m, 3, 14 . sed sponti Varronem non scripsisse ostendi in museo Rhenano vi, p. 115 . 555. Essk hominem, illius quasi quod vassk vi- detur . Quadrattis vase videtur . Itali veteres et Brixiensis editio homine et va s esse. 563. avolsus radicibus. Lactantius libro vn, 12.20 e Lucretio Sicut oculus, inquit, evulsus ac separatus a corpore nihil potest videre . ubi maior pars librorum liabet evulsus a corpore ac separatus . 564. Dispicere oculus ipse. Oblongus oculos prima manu. Marullus ipse oculus, itaque ante eum Itali. 566. quia, venas et viscera mixti . Quadratus mixta , sed prima manu factum mixti . Itali quia per venas : per venas et mixti m olim impressi . 571. Aeris haut possunt post mortem eiecta movere. lieris oblongus prima manu, tunc idem haut, qua- dratus ut . moveri Lainbinus recte , sed , si Forbigcro cre- dimus , contra ‘constantem fere Lucretii consuetudinem.’ 573. CoRPl'8 ENIM ATQUE ANIMAM SERIT AER , 81 COHIBERE SERE ANIMA ATQUE IN EOS POTERIT CON- CLUDERE MOTUS . Oblongus sic cohibere , quadratus Esse anima . in priore membro futurum tempus requiri Naugerius vidit, qui scripsit erjt , ceterorum autem nihil intellexit. Lambinus bene Corpus enim atque animans erit aPr. alterum membrum, quamquam res aperta est, Waketieldus correxit primus hoc modo , si cohibere I n se animam atque in eos po- terit concludere motus , Quos ante in nervis et in ipso corpore agebat : mox ipse mira indicii debilitate hanc verissimam Digitized by Coogle III 175 correctionem rciecit , quam Forbiger ne commemoravit quidem. 576.Quae etiam atque eti am . Quadratus Que .-eius corrector et Itali Quare. 578. e ati are neces s e st . Corrector oblongi fa- te A R E . 580. neque aper ferre anima . Corrector quadrati et Itali nequeat perferre nniinai . 582. quin ea imo. Itali quin ex imo. 583. diffusa anima eius. Itali animae vis. 585. quia mota i.oco sunt Fundamenta foras manant animaeque per artus . Quadratus quia moto, idem 'fundamenta ct animeque . Eichstadius et Forbiger, qui- bus miserrima quaeque placent , foras manant animaeque , sci- licet uni corpori multas animas tribuentes , quod exagitat tamquam absurdissimum poeta versu 666 . M aridius foras animae manantque ; in quo aeque absurda sunt Fundamenta foras loco mota et eadein fundamenta per artus manantia . Wakefieldus non inepte foras anima emanante per artus . sed malo , quod et fortius est et librorum scripturae propius , foras manante anima usque , per artus Perque viarum om- nis flexus , in corpore qui sunt , Atque foramina. 593. videtur Ire anima ac toto solui de cor- pore omnia membra , Et quasi supremo langues- cere tempore voltus , Molliaque easangui ca- dere omnia membra. In his exsangui scribendum esse corrector quadrati et Itali viderunt: cetera nemo expedivit, cum tamen et vitiorum sedes pateret ncc seuteutia obscura esset . hiatus optime sic supplebimus , videtur Ire anima ac toto solui de corpore velle , et Molliaque exsangui trunco cadere omnia membra . nondum ire videtur anima , quod erat versu 526 , sed ire velle , ut in iv, 518 Iam ruere ut quaedam videantur velle ruantque . exsangui autem trunco ut paulo post 654 Et caput abscisum calido viventeque trunco . at plerique omnes Marullum secuti sunt in versu tertio scribentem ex- sangui cadere omnia corpore membra : sed ille primum deleve- rat , Lambinus tertium exclusit et in primo scripsit solui de corpore membra , quod corrector quadrati praeierat . Cree- chius , ut Itali , haec prorsus inepte coniunxit , solui de cor- pore membra et cadere omnia corpore membra . Wakefieldus Digitized by Googte 17(5 III cum varia teinptasset , Eichstadius ct Forbiger , ne sibi us- quam dissimiles essent, id praeoptarunt in quo esset praeter cetera vitia soloecismus , videtur Ire anima ac (Forbiger et, tamquam melius) toto solvi de corpore mentem, Et — langues- cere — voltus, Molliaque exsangui cadere omnia corpore membra. 5!)7. CUM peri n i; t . Ita quadratus : oblongus periberet , sed in litura, corrector quadrati peribetur , itaque Ma- rullus. adibe habent membranae in i, 51 , quadratus proibere in i, 973 , distraitnr idem in u, 827 et in vi, 258 thrait . thrahit oblongus in vi,967. 609. et supera succedere fauces. Sic uterque co- dex . in quadrato factum a correctore superas , sine causa : sic tamen et Itali et Lambinus . quem omnes caeco impetu secuntur . olirn impressi et Manilius superas accedere fauces . 612. QUOD si inmortai.es nostra foret mens. Non tam se m oriens dissolvi conquereretur. Cor- rectores antiquissimi et Lactantius in vii, 12, 26 inmorta- i, is. tum quadratus Non tamen nutriens , Non tamen moriens se in Lactantio impressum anno 1471: codex Erfurtensis anni 1468 et editio Hostockcensis anni 1476 Non tam se moriens dissolvi torqueretur ; quod cur ne ferri quidem possit ad ver- sum 198 docui . 614. VESTEMQUF. RELINQUERE, UT ANOU1S. Post liaec Marullus hunc ex sua officina versum addidit , Gaude- ret , praelonga senex aut cornua cereus . hinc recentiores in Lactantii orationem tacite intruserunt Gauderet , quod ibi neque olim impressi habent neque manu scripti tres quos inspexi . Mad vicum miror, qui in opusculis prioribus p.312 reccntissimos Lucretii editores ad nominativum anguis non attendisse dicat, certe in nominativo nulla est offensio, versu 456 Ergo dissolui quoque convenit omnem anima* Naturam , ceu fumus , in altas aeris auras . versu 130 quoniam est animi tui- tura reperta Atque animae , quasi pars hominis . versu 427 multo- que minoribus esse Principiis factam quam liquidus umor aquai . in iv, 699 maioribus esse creatum JVincipiis quam vox . sic Varro de liugua latina ixp.526 atque in hisce omnibus similitudines non tantum sumimus a figura , sed etiam aliunde ('Florentinus aliude) , ut in equis aetas , ut in asinis ( quod similes parentum genuntur, rer. rust. ii,6,3: ut inisYlor.) cuius modi jaciant pul- las , ut in pomis quo sint suco . idem rerum rusticarum ii,4,2 Digitized by Googl III 177 dixit celeriter se illos , ut scrofa porcos , disiecturum . Vitruvius in iv, 7, 3 habeant spirae earum plinthum ad circinum altam suae crassitudinis dimidia parte , torum insuper cum apophusi crassum quantum plinthus . Frontinus 3. haec igitur omnia a Lucretio hic scripta non esse manifestum est , sed a lectore philosopho , qui hoc quoque argumento ex alio loco desumpto rem com- mode illustrari posse existimaret . hic tamen cum ceteros versus . quibus de caelo ageretur, non tam facile ad animum transferri posse intellegeret , a coepto transcribendi labore mox destitit . at Miclinhel Marullus illo audacior nihil veri- tus est ceteris transferendis immanes ineptias inferre; quos versus cum omnes libris veteribus sine exceptione omnibus abesse aut scirent aut certe deberent scire , plerique sine admonitione susceperunt , Wakelieldus , cui Forbigcr ad- sensus est, poetae’ (id est Marulli) miratur consideratam severitatem diligitque , per tam dilucidam ratiocinationem simpliciter mentem suam exponentis’, mihi Marulli male se- dula simplicitas non nimis exagitanda esse videtur : subiciam tamen eius versiculos , ut appareat quae Lainbinis ct W ake- ficldis (ceteros nunc omitto) Lucretio dignissima visa fuerint . At neque . uti docui, solido cum corpore inentis Natura est, quo- niam admistum est in rebus inane , Nec tamen est ut inane : neque autem corpora desunt Ex infinito , quae possint forte coorta Cor- ruere hanc mentis violento turbine molem Aut aliam quamvis cladem importare pericli : Nec porro natura loci spaciumque profundi Deficit , exporgi quo possit vis animai Aut alia qua- vis possit vi pulsa perire . Haud igitur leti praeclusa est ianua menti . 820. Quod vita i. ibus ab rebus. Lambinus t. e ta- libus, recte: nam alterum plane absurdum est. idem Lam- binus , cum Marullus orationem pendentem versu post hunc addito fulsisset, verius sensit post versum quartum perisse apodosin : sed Marulli versum , qui erat hic , Scilicet a vera longe ratione, remotum est, non recte probavit illuc traiectuin . est autem perspicuum ea quae exciderint in huius fere modi concepta fuisse sententiam , Multa tamen tangunt animam mala , multa pericla . 824. Praeter enim quam quod morbist cum cor- poris aeorit. Recte Itali et Turnebus morbis cum cor- Digitized by Google 18f> III itor is , et Gifanius aegret, in ceterorum commentis nihil sani est . sed in Turnebi adversariorum xxii, 9 male scrip- tum video cum , rectius sine accentu in libro xxx, 10 : est enim cum praepositio , non coniuuctio . 820. Maceret. Itali Macebat. 829. Addi quod. Corrector oblongi A n n e . 835. sub ai.tis aetheris auris . Quadratus alti# (non ullas) et auras, recte Gifanius aetheris oris . ita scrip- tum est in v, 143 n,1000 iv,215 v, 050 683 . de poetarum ve- terum usu exposui ad versum 405 . concedendum est tamen non oinnes idem secutos esse . Varro in corpore Putscliii p. 2204 Aureis , quas modo aetheris scribimus , modo quibus audi- mus ; nisi tamen legendum est aeris . sunt autem illae tres Putscliii paginae excerptae e libro Varronis , sed interpo- latae iis quae alio modo concepta leguntur in grammaticis Eiclienfeldii p.452. 844. Distractas animi natura. Sic uterque. qua- drati corrector et ceteri Distracta est. quae Lucretius ha- bet versu 838 , ea acutius dixit Epicurus apud Laertium X, 125 TO <|>piKU)AeCTATON OYN TU)N NASION 6 0ANATOC OYAeN TtpOC HMdc , etteiAh rrep otan men hmeTc uimen , 6 Ganatoc oy nApe- ctin , 8tan Ae 6 Ganatoc TiApH , to0’ hmeTc oyk ecmen . de eodem Sextus empiricus p. 175, 5 (apparet enim non recte scriptum esse (J>aci) (J)hc) Ae kai ojc einep cynecthkamen ek fYX” c kai cu>- MATOC , 6 AE 0ANATOC AlAAYCIC ECTI YYX^C KAI CUIMATOC, OTE MEN HMEIC ECMEN , OYK ECTIN 6 0ANATOC (OY rAp AiaAYOM£0a) , OTE Ae 6 0ANATOC ECTIN , OYK ECMEN HM£?C ' TU) rAp MHKETI THN CfCTACIN EINAI THC (})YXdc KAl TOY CUJMATOC OYAE HMEIC ECMEN . 847. materiem . Ita quadratus : materiam oblongus et Italici . 851. Interrupta semel cum sit repentia nos- tris. Ita oblongus et olim impressi; itaque Antonius Marii filius et Marullus , nisi quod scripserunt vostra . quadratus repetentia . Avantius retinentia nobis . Ioh. Bapt. Pius prisci codices’ inquit, habent nostri/ rectissime egerunt qui ita, retinentia nostri, nam nec retinentia nec repetentia quid sit intellegi potest , nisi adiciatur cuius rei sit . repetentiam autem priorum Arnobius dixit, Lucretius supra 075 actarum rerum retinentiam . quarum hanc alteram homo vivus habet , caque potest non modo amitti atque excidere , sed etiam Digitized by Google III 187 interrumpi . huic similis est nostri retinentia , per quam retine- mus nos tam diu quam uon amiserimus nos , ut et interrumpi ct recipi possit . at repetentiam nostri non habemus , nisi nos ct naturam nostram ante amiserimus : ergo quam olim non habuimus , ea ne interrumpi quidem potuit . 853. Qui fumus, iam pe iulis nos adfioit an- gor. Olim impressi Qui fuimus, ita que Antonius . idem af- ficit, sed inepte iamiarn: Marullus primus addidit nec ante iam. debuit neque iam, in pede secundo versus hexametri, nam in primo et secundo pede tanta est codicum Lucretia- norum constantia , ut ne ante vocales quidem scriptum sit nec , nisi in iv, 357 Plaga nec ad nostras et ter nec opinanti iii, 959 v, 1320 vi, 408 , in v,777 autem neque opinantis, contra in tertio et quarto pede is liber e quo nostri ducti sunt tam mire variat, ut ne quaeri quidem possit utrum poeta quibus condicionibus praetulerit . qua propter in hac re per totum poema codices antiquos secutus sum , quorum neuter ullo in loco ab altero dissentit, nisi quod in libro i,23 neque ama- bile est in oblongo, in quadrato et schedis nec amabile. 856. Multimodi quam sint. -Unus Wakefieldi co- dex, scilicet ex emendatione docti Itali, Multimodis, recte : nam multimodus adiectivuin lingua Latina non agnos- cit , quamquam totmoda Catullum scripsisse multi credide- runt 115,4. ita in iv,1155 multimodis — Esse in deliciis, sed quae proxime secuntur , facile hoc aderedere possis , Semina saepe in eodem, ut nunc sunt, ordine posta , neque plenam sen- tentiam efficiunt neque orationem : nam et nostri corporis se- mina intellegenda sunt , et credibile est hoc , ca saepe in eo- dem ordine posita olim fuisse . ea vero omnibus litteris scripta sunt eo versu qui octo aliis interiectis sequitur, 865. Haec eadem, quibus e nunc nos sumus, ante fuisse: hunc igitur ad superiora revocandum esse apparet . quis autem hoc mihi , ut primus dicerem , a tot tractatoribus relictum esse credat? 861. MISEREST FORTE AKGRF.QUE FUTURUMST. No hoc quidem quomodo procurandum esset quisquam prio- rum vidit, scribendum est misere si forte . 863. ID QUONIAM MOX EXIMIT, E88EQUE PROHIBE Illum . Oblongus mox, quadratus mos: corrector quadrati et Antonius mors. Turuebus esseque prohibet, scribendum Digitized by Google 188 III est probet, quem admodum iu libro i, 977 membranae om- nes habent probent ; ([ilibus praebere et debere sunt simillima. proiciet tribus syllabis dixisse videtur Seneca hoc versu , Et inter anes proiciet raptam duas in Phoenissis 426. Plautus, qui reicio semper dixit per diphthongon , nihilo minus pri- mam longam constanter retinet in ejci dejci projci : neque huius esse credo coiciUs per diphthongon, in Mercatore v,2, 91 , sed conicitis , quem admodum dixit in Asinaria iv, 2, 5 olncias , quamvis alias maluerit conjce objcilur (Mere. ii, 3, 5) injee adjeeret (Poen.v,4, l) dissicit . variat in uno eodemque Medeae versu 527 Seneca , Ilis adice Colchos , adjee. Aeeten ducem . Lucilii quidem versiculos , qui leguntur apud No- nium p. 296, 24 , in hunc modum disponi malo , ego animam /‘rbjciam , ut me amore expediam ? quam ut in fine septenarii sit ego animam proiciam : verba ipsa quomodo constituenda sint dubium esse non potest , cum libri habeant ego enim an per eidam ut me amare expediam ; quamvis Nonius his praes- cripsisse feratur Expedire , utile esse , quasi legisset ut mi amare expediat. 867. NEQUE HILUM DlFFERRE ANNULLO ANULLO fuerit iam tempore natus. Quadratus anullo anullo. oblongus prima manu tempora . huius corrector delevit an- nullo, idemque fecerunt eo non prudentiores Wakefieldus et Forbiger ; quorum alter scripsit a nullo , quod sententiam nullam facit , alter an ullo nec Latine nec iusto syllabarum modulo . cum Marullo plcrique an nullo , quod nihilo melius est : dicit enim contrarium eius quod requiritur . anne ullo fuerit quam recte dicatur ignoro : scribendum puto ante ullo fuerit iam tempore natus , ut supra 852 ante Qui fuimus . porro poeta hic sine dubitandi particula dixit nihil differt ias natum fuerit , et similiter in iv, 1259 magni refert Crassa- gue conveniant liquidis et liquida crassis . 871. ut aut putes corpore p o s t o . Antonius Marii filius, item Marullus et Avantius, putrescat: Pius (nam For- biger sc editionem Pii non habere sciens falsum dicit) pu- tescat . horum neutrum ab hoc loco alienum est. in fibro Lucretii v,307 putrescere saxa et 832 Namque aliud putrescit et aevo debile languet , de iis rebus in quas malus odor non cadit , sed mador et per eum corruptio . minus recte . nisi fallor , putescere semina in Varronis rerum rusticarum fibro Digitlzed by Google III 189 l, 34,1. nam putria dicuntur resoluta , plerumque per umo- rem , u correpto ut in putei vocabulo , quod huic adiectivo adfine est . contra putidus putere putescere u producto ad odo- rem pertinent, quem, cum foedus est, non nulli putorem di- xerunt . at apud Lucretium ter iisdem fore verbis repetitis 11 , 872 929 vi, 1 101 putor legitur ita de terra , ut putredo in- tellegi debeat , non fetor si ve putidus odor , quomodo inter- pretatur Varro de lingua Latina v p.42 . bis locis Naugerius fecit putrorem , quod Forcellinus Arnobio adseribit, qui di- xerit libro v p. 106 ne putrore corpus dissolveretur ullo ; ubi in Parisino codice videtur esse putore , itemque in ii p. 46 tellus uliginis alicuius conversa putore tamquam vermes animaverit. itaque difficile est de his vocabulis aliquid certi pronuntiare, neque mihi Madvicus videtur rem absolvisse ad Ciceronem de finibus p. 683 . 873. no sincerum. Quadratus nos sincerum: eiusdem corrector et Itali non sincerum . 877. Nec radicitius. Brixiensis editio cum Italis ra- dicitus. 880. volucres iacerent. Impressi cum Italis lace- rent. mox oblongus se dividit illim , quadratus se vidit illum. ante vocalem maior pars poetarum dixerunt illinc : sed Plau- tus in Poenulo v,2,98 Subreptus sum illim : hic me Aniidamas hospes tuus Emit; et in Captivis m,4, 125 Ite istim atque eeferte lora; item Terentius in Hecyra iit, 1,17 Vise me illim abstraxi , ubi Bembinus verum subindicat, qui habet illi; Cicero paulo saepius ante vocales , ut puto , quam consonantes . in Aenei'- dos libro vi.389 de distinctione ne P.Wagnerum quidem satis recte iudicare miror . id quod unice verum est , Fare age , quid venias , iam istinc , et comprime gressum , imitando probarunt Statius in Thebaidos m,347 iam illinc a postibus aulae Vociferatis , et Dantes divine in Purgatorio 9,85 Ditel costinci . in Tusculanis Tullii , libro m,26 , item de oratore m, 165 , inepte non nulli fecerunt ili ico istim in versibus En- nii ; quibus rectius inseremus stelis , hoc modo . Nolite , hospi- tes . ad me adire . ilico istic, Ne contagio mea bonis umbrave ob- sit , Stelis . tanta vis sceleris in corpore haeret . 886. Cui possit vibus sibi se lugere peremp- tum, Stansque iacentem lacerari i: rive dolore. Quadratus dolorem . haec Wakefieldus omnium primus recte Digitized by Google 190 III scripta edidit. Qui Itali et Marullus et Avantius, secundum eosdem Italos Avantius i acentem se, Lambinus dole re. 890. torreresecere flammis. Itali et Brixiensis editio TORRESCERE. 893. sueerne obrutum. Marullus O B T R I TUM . sclio- liastcs Statii ad Thebaidos m,98 ut Lucretius , Insta hominis sepultura nihil prodest. 894. A miam non domus accipiet. Ita oblongus, quadratus I 'imiam : nam cum habere Nam iam mendacium est . olim impressi Atnuarn vel Atviam , unde Marullus At iam . aptissimum est Iam iam, quod habet Antonius Marii. 897. facti florentibus esse. Corrector quadrati et idem Antonius factis. 902. Quo bene si bideant. Olim impressi, item An- tonius et Marullus , Quod bene . 906. At nos horrifico cinem factum te prope busto. Nonius p. 93, 33 Cinefactum , in cinerem dissolutum, figuratio ut tepefactum et labefactum . Lucretius lib. iii Ad nas horrifico cinefactum te prope cobus . pessime interpretatur Nonius, huius modi verborum rationis ignarus: nam cinefac- tus non est is qui cinis factus est , quem Latine licebat dicere cinificatum vel rustico vocabulo cimi factum (nam hoc cinus habent glossaria Labbaei et Siculus Flaccus de. condicioni- bus agrorum p. 140, 17, item alii mensores p. 308,3 5), sed prope cinefactus est qui iam prope cineris colorem et adspec- tum nanctus est; ex quo apparet versu proximo membranas recte habere Insatiabiliter deflevimus, libros impressos inepte deflebimus . scilicet haec verba ante omnia ab aliis segreganda sunt, cum quibus nihil commune habent, ut bene facere , fa- bre facere , magni vel lucri vel conpendi vel sumpti facere , lu- dos facere , valefacere, quo Afri usi sunt pro vale dicere, nam ea de quibus agimus a verbis neutris descendunt , ut tume facere , rube facere , putre facere , excande facere , pallej actus (apud Diomeden p.334), cetera , ergo cinefactus est a cinendo vel cinescendo , quod non minus recte dici potuit quam cine- rescere , quo Tertullianum usum esse in lexica relatum est : simile enim est quod Horatius dixit ciniflones. memorabile est autem non omnia a verbis secundae declinationis formari . sed vace fieri et labe fieri a vacare et labare , treme facere a tremere , expergefactum vero ne ab expergere quidem . sed ab Digitized by Google III 191 expergi, et domefactam tellurem apud Petronium 99 a domari, ut perterre facere a terreri , condoce facere a doceri , commone facere a moneri , allicefactus ab alliceri sive allici, id est a pas- sivis , non a neutris . sed ralle feci Varronis apud Nonium p. 217,24 magis convenit cum vallessit, perierit (nam vitiose apud Paulum diaconum p. 1G1 scriptum est mllescit), quam cum evallaro , quod Nonius rettulit p. 102,1 : et diversa secu- tus est Varro , cum dixit ferre facito et tamen in versu Fer- vere piratis vastnrique omnia circum . porro ad explicandum vace Jit quod \Y agne rus in tomo v Vergilii p. xxv ex Vatica- nis schedis tamquam antiquum enotat , Hoste vacere domos pro vacare , milii fide non dignius videtur quam cum evacue- rit , quod pro evacuaverit scriptum legi in epistula priore ad Corinthios xv,24 . sed quoniam mihi ad has grammaticas quaestiones excurrendum fuit , non inutile duco de horum verborum accentu indicare , non posse ea magis barbare, proferri quam siquis calefis dicat aut calefis aut calefacis , quod nostri homines regulam satis ancipitem caeco impetu per- dite sequentes facere solent . hoc modo qui veros vocabu- lorum sonos pervertunt , Priscianum aut contemnunt aut ignorant de liis verbis curiose praecipientem p.803. Si vero facio vel Jio integris manentibus , inquit, aliud verbum infinitum ante ea componatur , non solum significationes et coniugationes integras eis servamus , sed etiam accentus , ut calefacio calefacis calefacit , tepefacio tepefacis tepefacit : in secunda enim et tertia persona- paenultimas acuimus, quamvis sunt breves . similiter ca- lefio catejis calefit, tepefio tepefis tepefit, finales servant accentus in secunda et tertia persona , quos habent in simplicibus . liunc igitur auctorem qui sequetur , is certe meram et propriam barbariem deponet: sed veteres ita dixisse, calefis et calefit, non credet qui linguae Latinae vicissitudines considerave- rit. itaque cum ad Prisciani aetatem partem tamen veri per- venisse probabile sit , milii satis certum videtur veteres huius generis verbis bis accinuisse , ut dicerent cale fis ct cale facit . in participiis tamen hunc duplicem accentum locum habuisse non puto : nam neque usquam legi mansufque Jactum , ferve bene factum , factum are, et ca quae distractis vocabulis scribi non possunt, qualia sunt, inlabef actus , labefactare , frigefac- tare , quo Plautus bis usus est , calefactare , item patefactio , Digitized by Google 192 III satis ostendunt veteres sui) uno accentu protulisse labefac- tum frigefdctum calefactum patefactum . 908. merorem et pectore demet. Corrector qua- drati et ceteri e pectore . versum Aristoplianiuin Varronis , quem Mercerus rectissime ita scriptum edidit , Demitis acris pectore curas (vel luctus) cantu castaque pofsi , in Nonii p. 241, 1 et 267,13, Wakcfieldus ad Lucretium iii, 65 corrupit, et turpius Olearius , qui ne versum quidem esse Odit , in Var- ronis saturis p. 185 . 910. ad somnum se res redit. Corrector oblongi si res. 914. fluctus. Itali et Marullus fructus. 917. Quod sitis exurat miseros atque arida torrat . Ita cum olim impressis quadratus et a correctore oblongus : hic prima manu torret ; ut in archetypo videatur fuisse torret, vellem tueri torrat, si et possem neque tam absurde collocatum esset epitheton . itaque cum nomen subs- tantivum requiratur, scribendum puto atque arida torres. id vocabulum est in glossario Cyrilli , attokayma , nstilacio , torres . similia sunt labes tabes pubes torques saepes moles nubes sedes ambages compages contages rupes . certum est autem non esse legendum cum Gifanio torreat . nam duas vocales bre- ves , quibus consonans adiecta sit, in unam syllabam coa- lescere posse praeter quam in compositis , qualia ad librum ii, 10G1 tractavimus , non didici . sunt autem huius modi res observando discendae , non a grammaticis , quorum negle- gentia fit ut omnia licita esse videantur, itaque eodem eaedem binis syllabis dixit Lucretius , sed eandem tribus . in Ovidii metamorphoseon vi, 113 Ileinsius secundum duos codices verum esse iudicavit hoc. Aureus ut Danaen, Asopida luserit igneus; ubi satis eleganter ceteri ignis . neque apud Catullum 64,178 scribi debet Idomeneosne petam, montis (nam hi gene- tivi o brevi efferuntur a poetis Latinis) , sed ldomeneusne ad exemplum Homerici illius . quod multis placebat in lliados n,424 , 'Iaomeneyc A’ oy Ahte menoc meta . hoc tantum scio, si illarum vocalium prior i vel u sit, eam posse aliquando con- sonantis potestatem adipisci . ita tenvior duabus syllabis di- xit Statius in Thebaidos iv,G97, ita Persius n, 10 Ebulliat patruus , et Iuvenalis , ut puto , qui pulmentaria condiat vii, 185 . Ennius apud Ciceronem de divinatione i, 108 et apud Cha- Digitized by Google III 193 risium p. 114, item in Hercule 1095 Seneca, quattuor littera u aut praetermissa aut in consonantem durata . neque tamen ullo modo credibile est Germanicum Caesarem in Arato di- xisse Graecia praecurram potius quam triangula dicam , quod ei adfingunt codices Prisciani p. 1358 : verissimum fuerit cur dicite lingua Graeca parum curem, potiusque triangula dicam . Sulpicia quoque indignum est quod legitur in satira eius, Nec trimetro iambo nec qui pede fractus eodem ; quae milii vi- detur scripsisse Nec trimetro, nec qui fractus pede iambus eo- dem Fortiter irasci didicit duce Clazomenio . scaenica licentia , per diphthongum , nisi fallor, Lucilius apud Nonium p. 19, 1 In terra fuit lucifugus , et p. 26, 5 Conpemem aut caram fuisse , idem apud Ciceronem de finibus i,9 Maluisti dici et Id quod maluisti, bis paulo laudatiora sunt quae in m litteram exeunt: neque ea ad hoc genus pertinent , si verum est quod ad li- brum ii, 991 dixi, in bis esse syllabam natura longam, ita- que avium duabus longis syllabis Ennius dixit. , Avium prae- petibus , apud Ciceronem de divinatione i, 108, item Catullus similiter Camerium mihi pessimae jmellae , et Horatius Vos lene consilium et datis et dato , I line omne principium huc refer exi- tum . in his i litteram pinguescere perspicuum est . quare in Graecis huius modi nihil admittitur : nam Pharsaliam coeunt Catullo imperite non nulli adseripserunt : sed in Latinis co- nubium Lucretius v, 1013 et Catullus 62,57 dixerunt tribus syllabis , Ovidius et spissi literis Antium metamorphoseon xv, 718. Iuvenalis satira vi, 82 comitata est Fppia ludium, Luci- lius Inde Dicae archium populos Delumque minorem . hoc in Festi codice p. 122 scriptum est diciarchicum : veram genetivi formam confirmabo ad librum v,85 . Dicarcheos Silio aut Statio placere potuit , non Lucilio : Dicaearcheum , quod Miil- lerus fecit. Latinum esse nego, neque deum monosyllabum, quod ille a se saepissime observatum scribit , extra versus scaenicos quisquam dixit . posuerunt tamen balteum et al- veum per diphthongon disyllaba epitomator Iliados 632 et Statius Thebaidos v, 1 , sed soli , neque ita quisquam The- seum aut Orpheum dixit , in quibus e vocalis Graeca cum u Latina non coit . 919. vitamque requiret. Recte Naugerius re- quirit. 922. Nec desiderium nostuinosauioit ui.lum. 13 Digitized by Google 194 III Marullus addigit: Antonius. Avantius . Naugerius , attigit. quod Lambinus praesenti tempore accipit . eidem Lambino (iifanius adseribit adfuit, quod et hic unice verum est et in versu 853 . proxime ante haec oblongus esse soporem , qua- dratus esse praeino : mox idem quadratus tunc illa per artu , tum motibus serrant, deinde turbae dislectsis et Consequitur lecto ; omnia vitiose , et omnino librarius , sive ipse sive is quein sequitur , noglegentissimus fuit . ut non debeat nos morari ubicumque oblongus recta et aperta praebet . 935. Nam oratis fuit tihi vita ante acta priorque . In bis nihil reprehendi debet nisi defectus syl- labae, quam facillime ita supplebimus, Nam gratis fuit iiakc tibi vita . oliin impressi Nam gratum fuit ; unde exorsi plerique vanissima protulerunt . sed Marullus idem quod nos in suo codice scriptum invenit (nam ne ab Antonio quidem Marii filio aliud exhibitum est), ex quo fecit Num gratis fluxit; me- lius certe quam Wakefieldus Nam gratum fuerit, quod Kicli- stadius et Forbiger ament licet. Naugerius non inepte Nam si grata fuit . 941. Vitaque in offensost, cur amplids ad- dere quaeris Rursum quod pereat male et in- gratum occidat omne. In offensost quadratus et in litura oblongus , in quo videtur prima manu fuisse in offenst . recte Lambinus in offensust. tum oblongus et olim impressi addere queres et in versu altero mali et. hoc vero ipsum mali et, cum Wakeficldo elegantius visum esset , arti poetae ad- versari M.Hauptius docuit in observationibus criticis p. 17. possum instare vitiosum plane esse et sine exemplo . nam cur credam Senecam in Phoenissis 394 dedisse Vide ut atra ? cum posset scribere Viden ? atra nubes pulrere abscondit diem . in Lucilii autem versibus qui sunt apud Nonium p. 260.28 et 308.18 (ii versus hoc modo scribendi sunt. Cum poclo tabo eodem , amplector , labra labellis hieta eius compono , hoc est cum psolocopumae : Nonii exemplaria Fictrices, Nonius ipse ficta a fingendo duxit, cum sit a figendo), in his bibo littera o aut cor- repta aut potius non elisa dicendum est . nullus enim poe- tarum praeter veteres scaenicos vocabulorum 'iambicorum vocalem extremam cum brevi syllaba copulavit . argumento esse potest hiatus in hoc genere non infrequens , ut Ibjla Hyla ; iustosque pati hymenaeos ; Maeonia generose domo , ubi Digitized by Google III 195 pinguia culta . quin ipso Plautus hoc modo hiare amat . in Aulularia prol. 5 Patri avoque iam huius qui nunc hic habet, in Pseudulo iv, 7, 105 'Eri imagine obsignatam epistulam hic unie ostium . in Rudente 1,2,93 »S7 aptid ine esuru’s , mihi dari ope- ram volo, iv, 3, 80 Quemne ego excepi in mari ? at ego inspectavi, e litor e. in Poenulo i,3,23 Neque quantum aquaist in mari . abi- turun es? 11,49 Certum . tum tu igitur die boni Aphrodisiis . iv, 2, 81 Qui eum surripuit huc flevexit , meoque erd eum hic vendidit . in M creatore iv,4,9 Abi. quid abeam ? st, abi. abeamne? abi . in eadem v,2, 5 Domi erat quod quaeritabam . in Trinummo u, 4, 159 Lepide hercle agr6 ego hoc hunc senem deterrui: sic Am- brosianus . 943. vitae finem lACis. Mnis, quoniam suum quae- que ars loquendi usum habet, non iaciiur . recte Lambinus facis, ne indicio quidem facto emendationis. Sallustius in lugurtha 10,3 quoniam mihi natura finem vitae facit . Cicero in epistularum ad Atticum libro xvi, 16, 16 ut nostrae sollicitudinis finem quam primum facere possimus . 945. Quod placet. Recte omnes praeter veteres membranas Quod p i, a c eat. 947. Confecti languente, eadf.m tamen om- nia restat. Corrector quadrati et ceteri languent et RESTANT. 948. si perges . Hic quoque recte Lambinus, sed ta- cite, si pergas: nam in versu proximo, qui quadrato abest, ut dixi ad 759, legitur si numquam sis moriturus . 950. Quid respondemus, si iustam. Manilius nisi, supra 77 1 oblongus si erit consors . 952. Atque obitum lamentetur. Idem Marullus At qui obitum ; non recte : debet, enim ante hunc versum is collocari , qui orationis laxat vincula , dum naturae verba interrumpit, Grandior hic vero si iam seniorque quaeratur. 954. Aufer abhinc lacrimas, iiaratre. Bapa- 0poc , convicium hominis barathro digni a compluribus gram- maticis Graecis ex scriptore hodie ignoto relatum , quo- modo poetam Latinum decere possit non video . Marullus barde : rectius ii quorum nomina Turnebus in adversariorum xx, 26 reticet, qui volebant balatro, hoc idem post illos Nicolaus Heinsius invenit , qui exposuit ad Ovidii amorum m.3,1, probante Bentleio ad Horatii sermonum ii,3, 166. 13' Digitized by Google 196 III neque enim credibilia sunt quae habent ad Iloratii sermo- num i,2,2 Aero et commentator Cruquianus p.317, legitur et barathrones , qui bona sua devorando quasi in barathrum mittunt. sed idem Heinsius Aufer , abi , hinc lacrimas ; quod ne cui blandiatur, vitiosum esse paulo post curiosius ostendam, ab- hinc utrum in posterum significare posset docti disputarunt , Pacuvium in Armorum iudicio ita posuisse negare non po- tuerunt, seque ad ludos iam inde abhinc exerceant, quae verba sunt apud Charisium p. 175 . ergo eodem modo hic quoque accipiendum est ; quod cur Ilandius improbet in Tursellino i p. 66 non intellego . abi hinc alius fortasse poeta scribere potuit , Lucretius certe non potuit , qui vocabula iambi pe- dis mensura comprehensa , quale est abi , non modo cum brevi , ut dixi paulo ante, 941 , sed ne cum longa quidem syllaba collidit . facillime enim evitari potest quod unum ha- bet huius collisionis exemplum , equi atque hominis in iv,741 : nam suo in libro iv,472 aperte vitiosum est , neque mentione digna sunt vel uti in viridi et uti in quadrato quae leguntur in ii,322 et 780 . communis poetarum tantum non omnium re- gula est, ne post vocabulum 'iambicum in vocalem desinens syllaba acuta ponatur , nisi cum hiatu , velut Hyla omne so- naret; vale inquit lolia ; novo ductus Hymenaeo ; Posthabita co- luisse Samo : hic illius anna . ita liquere ferae , 6 quantus in ar- mis Gratius 528 . ita Catullus 1 14, 6 Saltum laudemus , dum domo ipse egeat ; ubi male libri dum modo . Seneca et Phae- drus soli vetere iambeorum licentia carere noluerunt . tragi- cus in Thyeste 1065 et aggessi manu Mea ipse flammas , in Troasin 973 meae ignota est, in Medea 150 Sile obsecro , in Hercule 262 hoc sinu immenso exeat , ibidem 813 hac manu , hdc. Phaedrus ni, 7, 15 Veni ergo, v, 10,4 Tace inquit, in Pe- rottinis 22, 10 Ave usque : neque in iv,22,8 improbarem in Ceo insula, nisi librorum scripturae propius esset Cia , de quo dixi supra ad versum 374. horum similia habet in sati- ris comico metro scriptis Lucilius , item in versu Sotadeo N arro equi hinniunt apud Nonium p. 156,25. sed Vergilio in Aeneidos vn,464 imperite quidam apud Servium adserip- serunt aquae amnis , et imperiti fuere qui geminarunt ite in versu Silii x, 599 hoc , Et gliscunt adversa metu . ite , ocius arma . idem Vergilius ago et producta o et ante et vel aut elisa po- suit : versus eclogae i, 13 non recte procedet , nisi vocali Digitized by Google III 197 correpta efferemus , Protinus aeger ago : hanc etiam vix , Tityre , duco ; nisi forte scribendum est ago, et iam hanc vix. Catullus in carmine 61.98, ubi in libris est viden ut faces, non scripsit ride iU faces Splendidas quatiunt comas , sed viden f faces : nam ut, quotiens valeat id quod quomodo, acuto accentu efferri testantur Charisius p. 202 , Diomedes p. 388 , Servius ad Ae- neidos 1,667. neque Horatius in epistularum ji, 2, 163 dixit nempe modo isto , sed modo sto . sic in Aeneidos vi, 389 Medi- ceus prima manu iam stinc, in >1. Tullii Accusationis libro i. 47, 123 Vaticanus quem ammodum sle, in eiusdem epistularum xv, 19, 4 Cassius utrum sta, ipse in iv.3,2 quid me sta res, No- nius p.428.4 ex Ciceronis de oratore i,87 qtiae sti rhetores, idemque p. 448, 30 et 536, 33 e Varronis Modio quam storum , iam stoc dicto p. 476,20 e Plauti Bacchisin iv,4,28, ingenio si sto e Caecilio comico p. 127, 16, c Patruo Pomponii p. 474, 25 Mirum facies , fatue , si stud nimium (libri si studium) mirabis diu, nimium stuc ex Adelphis Terentii ii, 1,15 p. 367, 23 , in consonante vera at stuc ex Andria iii,3,34 p. 219,20 et apud Ciceronem pro Tullio cap. 8 quid vobis , inquid, stic negoti im- meo est? idem hoc Priapeo 69 restituendum puto, ubi est nisi , sic, Smerdaleon certe sti res non munda vocatur , scilicet Homero, cuius sunt SAiep AaAe erpcueNTA et ZMcpAaAeoc a‘ay - thci (Jjanh KeKAKcoMeNoc aAmh . atque ea pronominis forma non videtur tam rustica fuisse quam putavi cum de ea scriberem ad Ulpiani regularum librum 2,7 et ad Claium p. 128. nam isto disyllabon in Horatii versu totum gravari potuisse cre- dibile non est; quamquam Lucilius et Catullus hoc modo minoris ponderis vocabulo usi sunt atque , Silius quibusdam praepositionibus . Lucilii est tute vide atque disyllabon apud Nonium p.26,7 , eiusdem fimo atque sucArdis apud eundem p. 175, 13, Catulli in i beo atque visio 12,2 et frater dve atque vale 101, 10 (quamquam Quintilianus i, 6,21 suo tempore have se- cunda correpta dici testatur , quod tamen poetarum usus non confirmat) , Silii n, 227 Inter dumque manu , inter dum cla- more minisque , viii,75 mitique manu intra limina ducit, x,309 misitque viri inter sidera nomen . praemisi rariora ct prope vi- tiosa : maior pars poetarum post vocabula 'iambica nullis aliis locum concessit nisi quae aut monosyllaba essent et gravia aut hyperdisyllaba post primam syllabam acuta, haec non modo ii quos ultra progressos esse dixi admise- Digitized by Google 198 III runt, Lucilius, Catullus, Seneca, Silius, sed Cicero, Vergi- lius , Horatius , Propertius , Ovidius in metamorphoseon li-_ bris, Petronius, Lucanus, Valerius Flaccus, Statius. Iuve- nalis . sunt qui hoc collisionis genere rarissime utantur ; Cicero in Arateis his , retro ad 152, Magnu’ leo et claro 263, idem de consulatu in n,67 modo ac virtute, in Homericis de divin. ii,63 viri et duros ; Petronius bis, cie ac, tubae ac, 120, 94 124,270; Sulpicia Caleni semel domi et 22; luvenalis bis, pati his epulis v, 173, morae impatiens vi,327, eum ter hiare maluerit, Samo, hic m,70 gula! ergo omnia v, 158, sua atque vi, 274. semel in Ciri 94 meo injiciunt, semel Germanicus 439 loco et. Lucilii in hexametris haec notavi, bono et (Cic. ad Att. xnf, 52) , Et virtute tua et claris (Non.p.274,21), Tempes- tate sua atque eodem ( Geli. m, 14), cito atque anquina (Non. p. 536,8). in Moreto 95 Spargit humi atque abicit. Vergilius in hoc genere et saepissime posuit, manu et creta , diu et, ferae et , fere et, iugo et, veni et, solo et, pati et, nova et , cie et , fame et, draco et , ut ea tantum enumerem quae sunt in georgicis; multo parcius ciique elisa vocali , ut cavae atque obiecta georg. iii,253 434 Aen. x,31 xi, 401 , neque saepius aut georg. m, 466 x,66 ix, 408, semel in primis Aen. i, 303, semel ad xii, 739, semel id georg. n, 263 , semel hunc xii,532; idem plurium syl- labarum haec, invadunt Aen. m, 240, involvens vi, 336 , eloquio xi, 383, omnia in secunda syllaba acuta . in Sabino idem Ver- gilius Tua in palude. Ovidius quidem in metamorphosesm sola et coniunctione ita usus est, et in secunda acutis: Lu- canus et 1,578 iv, 238 471 v,733 vi,709, hyperdisyllabo nullo; j praeter et monosyllabis, aut Horatius Propertius *Silius, at- que eliso et ac Silius, Valerius Flaccus, Statius, ad Catullus;’ et Silius, ex Catullus, in Propertius, deo inque aliis Valerius Flaccus viii, 102, quod lovi hoc regi Seneca in Hercule fu- rente 489, non suo at vacuo idem in Hippolyto 1268 , humo haud u inquam Silius v,298, hic adverbio Statius Theb. v,577, equi ut videre idem in vi,486 . quae in tertia quarta ve accen- tum habent paucissimi cum 'iambicis colliserunt, Varius in versu senario iam fero infandissima apud Quintilianum m, 8, 45, Seneca Diu expetitos in Thyeste 1022, Silius noto advertere 1,288, loci explorare vi, 168, loci aspernatus vi,4(>0 , sinu inde- fensa vi, 652 , equo adventare xv. 439 , morae increpitare viii,265, freto imposuere xvu,255. hoc genus Catullo valde placuit. Digitized by Google III 19!) Tuo imbuisse . e foro otiosum , sua occupati, Novi umbilici, die otiosi: Horatio in carminum iii,21 non ausim adscribcre mero incaluisse, et Ovidius hiare maluit amorum ii, 13,21. precibusque meis face Ilithyia . sed quod maxime memorabile est , non exigua pars poetarum ab elisione vocabulorum 'iam- bicorum omnino abstinuerunt : primum quidem quicumque praeter Catullum et Propertium Undenis pedibusque sylla- bisque scripserunt, Tibullus cum Lygdamo et Sulpicia, Ovi- dius, Priapeorum poetae, Martialis, sed multi quoque alii, Ennius in hexametris, Varro extra Sotadeos, Lucretius, Valerius Cato, Gratius, Manilius, Uiados interpres, Colu- mella, Persius, in hendecasyllabo tamen , ut puto , Bibacu- lus duplici toya involutus apud Charisium p. 102. in PriapeoG4 male contra codicum fidem scribitur sustinens diuaesldtem: debet esse Parum est quod , hic ut fiximus semel sedem, Agente terra per caniculam rimas Siticidosam sustinemus aestatem . ex elegiacorum numero excerpendus est qui composuit ad Mes- sallam carmen , in quo est rubro Eleis 32 , item qui scripsit in epistula Helenae 07 Disce meo exemplo . sed in Priapeo 84 scribendum est Vere rosa , pomis autumno , non rosa autumno pomis: atque in Ovidio amorum n, 19,20 et in Martiale vn, 1 20,20 Heiusius peccavit, cum fecit time insidias et domo inlu- * lit. quod autem in operum Ovidianorum corruptissimo (tris- tia dico) legitur distichon ab omni parte absurdum, libro xi,295, Venerit in magni templum, tua munera, Martis, Stat Venus Ultori iuncta viro ante fores (nam neque in templum in- trat qui ea cpiae ante fores sunt videre vult, neque Mars Ve- neris vir est , sed Vulcanus ) , id quamquam emendare non poteram , non tamen propterea credebam Ovidium viro ante scribere potuisse, quippe qui in tanto carminum numero ni- hil usquam simile ausus esset: nunc Maur.IIauptius manum poetae emendatione pulcherrima restituit ita , Stat Venus Ul- tori iuncta, vir ante fores, idem tamen Ovidius locis non pau- cis est cum vocabulis iambicis collisit ; in quo dubitari non potest quin e litteram suppresserit , tuost, meaest, locisl, so- lost, rogost, diust, necist. atque eadem haec , ex iis poetis quos cautissime in hoc genere versatos esse dixi , habent Lucre- tius, Tibullus iv, 4,7 malist et in Priapeo novist , Gratius 412 malost, Manilius ii,427 491 parist et lovist, Priapeum 16 virosi et 41 suost, Persius iv, 17 bonist , Martialis ni,97 meost, iv, 16 Digitized by Google 200 III domist, vm. 6 virost. ceteri qui hanc elisionem non solain, sed ea quoque quae supra commemoravi admiserunt, ut Vergi- lius (Aen.m,(>29 iv, 691), Horatius, Catullus ( mea est 87, 4 , notho es 34. 15 ), Propertius (in huius libro i,2, 7 Neapolitanus tuaesl), Seneca, Phaedrus (i,27,8), Lucanus (i,139 ix,039 x,358), Silius ( xiii, 439 xv, 151), Valerius Flaccus (m, 555 vm, 341), utrum vocales coniunxerint an est sua truncave- rint , hac quidem ratione , nisi accesserint aliae , velut quae dixi ad librum i,993, ad m, 374 , ad iv, 1169, satis certo dici non potest: sed qui est post iambica nuinquam usi sunt, Ci- cero, qui scripserunt Diras et Cirin, Germanicus, epitoma- tor Iliados, Columella, Statius, Iuvenalis, horum pars du- bitasse videtur an illud est sui parte privatum poesi non satis conveniret . ceterum rationem artis in disyllabis iambicis positae (est autem horum synaloephe synizesi similior quam ectlilipsi ) ex parte perspicere poterunt qui versus Italorum cognoverunt; in quibus ut regulas easdem observari osten- derem, aliquot Petrarchae carmina subicci. Ma me, che cosi a dentro non discerno. Cosi in tiitto ini spoglia. Con ia lingua possetUe legi) il sole . Cosi avfadio i pr Manni . 1’ son prigion. ma se pietd aneor serba . Or dimmi , se colitin pace vi guide . Sara’ aneor meco, se'l desir non erra. Cosi mi vivo, e cosi avrolge e spiega. Me lego innans i , e te prima disciolse . Tu vedrd’ Italia e Fonorata rica . nec raro in hoc genere hiatus admittitur aut necessario aut ex poetarum arbitrio . I 'eminente a cosi alto sospetto . Che farb 6r , che son piu presso a dio ? Pensando pur, che saro io? che fui ? Pero al inio parer non gli fu onore . Vedi, cold un dngcl che s’ appresta . 0 signor inio , quando saro io Hilo ? superest ut hic quoque Plautum elisionem minus suavem interdum hiando evitasse dicam, in Asinaria v,2, 45 Dic amabo , an fetet anima tuae uxori ? (sic recte Nonius p. 233, (i) nauteam, in Amphitruone v, 1,54 Non metuo quin meae uxori latae suppetiae sient . in Bacchidibus i, 1,19 Duae unum expe- titis palumbem . ibidem iii, 1,14 Tua infamia fecisti, in Milite m,3,58 A tua uxore mihi datum, in Sticho i, 2,95 Si quae forte ex Asia navis hlri aut hodie venerit, in Persa ii,2,44 Ubi illa dllerast furtifica laeva ? domi . eccam huc nullam attuli . in eadem iv, 3, 14 Di dent quae velis . eho an iam manu emisti mulierem ? in Poenulo i, 1,88 Bono ingenio me esse ornatam . et iv,2, 51 Volucres tibi erunt litae hir quinae. Digitized by Google III 201 958. Interfecte tibi. Antonius Marii et Marullus Imperfecta. 9G0. discere rerum. Oblongus prima manu dicere. Itali et impressi discedere. 902. Aequo animoqde agendum magnis con- cede: necessest. Itali et impressi a o edum, tum Marul- lus iam tiliis concede, debuit paulo vehementius dici, et pro- pius ad litteras , dignis concede . Horatius Absumet heres Caecuba dignior. 964. Cedi enim. Itali et impressi Cedit. 900. Nec quisquam in baratrum nec tartara deditur atra. Quadratus dedit , eiusdem corrector deci- dit . hoc anepto Lambinus Nec quicquam decidit . Bernaysius p. 547 cum in Leidensibus quicquam esse scribit , mihi vide- tur falli : certe ego in utroque me non qnidquam sed quisquam scriptum legisse annotavi . 978. Atque ea ni mirum. Ita membranae , ita Anto- nius Marii , ita apud Priscianum p.554 , ubi et hoc versu utitur et 984 , omnes Krehlii codices . at olim impressi Atque animarum etiam , errore mirabili , quem auxerunt scribendo Atqui Marullus Avantius Naugerius et in Prisciano Putseliius . Lambinus id quod verum est restituit : W akefieldus Eich- stadius Forbiger quid optaverint iam sciet qui eos cog- norit. 983. quem cuique. Sic oblongus, Itali, olim impressi, Marullus. quemcumque quadratus, itaque ex suis Lambinus; qui quod ita legi debere dicit fallitur, infra 1086 Quidve ferat nobis casus. Lucilius apud Nonium p.425 Cui parilem fortuna locum fatumque tulit fors . 985. Nec quid sub magno. Ne prima manu oblon- gus. quod Marullus. 987. proiectu. Apud Macrobium Sat. vi, 4 proiectum . 988. novem dispersis iugera membris Opti- neat. Dispersa Apsyrti vel Orphei membra ad Tityon non pertinent, recte Turnebus in adversariis xxii. 19 dispes- sis. sic ille, memor Gellii xv, 15, non dispensis , quod ei ad- scribit Lambinus ; cuius errorem , ab Havercampo frustra admoniti, fortiter repetierunt et Wakefieldus et Forbiger. habent tamen dispanse libri in i,306, ubi Nonius candenti. 992. Sed tytios nobis hic es. Quadratus Titios . Digitized by Google 202 III supra uterque Tityon, quadrati corrector et Itali Aie est: olim impressi hic et. 904. scindunt curpedine cuRE. Corrector oblongi torpedine, quadrati cupedi ne, itaque primus post eum Lam- binus cum Tumebo in adversariorum x,8. libro v,45 Quan- tae tum scindunt hominem cuppedinis acres Sollicitum curae, in versu proximo quoque omittit quadratus . 997. tristi que recedit. Corrector quadrati et ce- teri tristisque. Horati iis pono tristisque recedo. 999. durum laborem sufferre. Idem corrector ct impressi sufferre laborem. 1001. QUOD TAMEN SUMMO IAM VERTICE RUSUM Vo lv i t u r . Marullus a summo , Avantius e summo . in v, 1123 Et tamen e summo, in iv,86 ex summo, in iii,197 Cogere ut ah summo . 1005. Quod faciunt nobis annorum tempora, circum Cum redeunt. Nonius quae ante haec proxime posita sunt attulit p. 298,9 et 424,0: hic, ubi interpretes ta- cent , nos non adiuvat . quaero enim quid illud sit quod fa- ciant nobis anni tempora : nam certe anni non faciunt , sed cupiditas nostra , ut animus numquain expleatur atque sa- tietur . pascere quidem anni tempora animum , non corpus tantum, facilius concedam, sed non circum redeuntia: nam circum redire quid sit non intellego . scilicet quod coniimctio est, ita, Quod faciunt nobis annorum tempora victum, Cum redeunt, felusque ferunt variosque lepores , Nec tamen explemur vitai fructibus umquam . ceterum oblongus hic liabet de more vita fructibus, sed quadratus vi/a erunlibus . haec autein quae ad Danai tilias pertinent omnia 1003 — 1010 Servius in vi Aencidos 590 praetermittit, ubi cetera c Lucretio exponit hoc modo . Sane de his omnibus rebus mire reddit rationem Lu- cretius , et confirmat in nostra vita esse omnia quae finguntur de inferis . dicit namque Tityon amorem esse , hoc est libidinem . — ipse etiam Lucretius dicit per eos, quibus iain iam casurus im- minet lapis , superstitiosos significari , qui inaniter semper veren- tur et de diis et caelo et locis superioribus male opinantur . — per eos autem qui saxum volvunt, ambitum vult et reptdsam signi- ficari , quia semel repulsi petitores ambire non desinunt . scilicet grammaticus ordinem et verba Vergilii sequitur, a quo Da- naides non commemorantur . sed idem Servius quae his Digitized by Google III 203 subicit , Per rotam nutem ostendit negotiatores , qui setnper tem- pestalH/us turbinilmsque volvuntur , ea a mytliographis Maii p. 123'* et 190* ita accepta sunt quasi auctor ea e Lucretio rettulisset, cum is ita illa Vergiliaua interpretetur, 010. radiisque rotarum Districti pendent, perspexit hoc Iacobus Bernaysius, qui rem exposuit p. 584. 1009. cooerk in vas . Corrector quadrati et ceteri CON CERERE. 1010. EXPLERI ULI.A RATIONE POTK8TUR. Itali et impressi nulla. Pompeius grammaticus p. 440 sine auctore magna Jieri ratione potestor . 1011. Cerverus et fukae iam vero , ET LUCIS a eoe st as, Tartarus horriferos eructans fauci- bus aestus; Qui neque sunt usquam nec possunt esse profecto. Corrector quadrati et alii Cerberus et fu- riae . tum , quia lucis egestatem' suh terra esse negari non debet, Marullus eximie et lucis egenus Tartarus: hoc enim melius est quam lucis egestas Tartarea, cui minus proprie ads- cribentur fauces et ructus, in Aeneide Medicea v, 751 prima manu egestes scriptum est pro egentes . sed orationi verbum deest ante pronomen relativum , neque ipsum Qui genere masculino positum prioribus convenit, itaque Marullus scrip- sit Haec neque sunt, quod praeter Wakefieldum eiusque imi- tatores omnibus placuit . poterit tamen leniore cura oratio magis erigi , hoc modo . Cerberus et furiae iam vero et Tartarus Qum? neque sunt usquam nec possunt esse profecto . ita saepe liic poeta . in iv, 119 Quid cordis globus aut oculi ? quid mem- bra t quid artus ? Quantula sunt ! quid praeterea primordia quae- que l Nonne vides quam sint subtilia quamque minuta l in ii, 975 Quid, gemis humanum propritim de qudni factumst f 1014. paesamum. 1015. sceleriSque luela. Penae parum diligenter scripsit librarius Gaii ni, 223, quod feren- dum non esse dixi ad eius librum n,06 . paulo post mem- branae nec que sit poenarum, 1021. luella rectius scri- bitur quam luela , neque peccat in hoc genere oblongus nisi hic ct in v, 71 230 , ubi in utroque loquela, quadratus paulo saepius, ni, 954 iv,54(> 584 1182 v, 1384 vi, 15 10 1244 . ha- bemus autem hic auctores non grammaticos verae rationis ignaros , sed eos libros e quibus orthographia vulgaris op- time disci potest . Vergilium Mediceum , institutiones Gai , Digitized by Google 204 III novum testamentum Fuldense a me editum . digesta Floren- tina . itaque l simplici scribuntur in quibus e litteram longa syllaba praecedit , ut custodela clientela suadela candela sutela cautela tutela corruptela mandatela ( Gaius ii, 104 , Priscianus p. 622) acutela (Priscianus ibidem) . / geminatur ubi prima brevis est : eaque a tertia ac simplici forma fecerunt veteres , ut loquellam querellam sequellam ; ergo luellam , quem admo- dum fugella bene seriptum est apud Priseianum p.fiOl , male confugela apud Paulum diaconum p. 31 Lindemanni , item male obsequela p. 114 , obsequella recte in Asinaria Plauti i, 1, 50 . a secunda nemo ante Gellium medellam (sic recte co- dex Minucii Felicis, ut testatur Hildebrandus ad Arnobium p. (533 , item sic seholia Bobiensia ad Ciceronis orationes p.251,8 Orellii) , itaque monellam , puto, non monelam, Ter- tullianus , nitellam kaAAyntpon recte glossarium , quae nitela apud Terentianum Maurum 316 et So linum . non veniunt in hunc censum turbellae, quod mihi deminutivum videtur, ne- que ulla causa est cur e producatur, sunt tamen deminutiva quaedam vocali producta , sed ea contracta ; qualia sunt , eliso vel c vel n vel r (nam x omisso non duplicatur li- quida ) , paulius , villa , vervella ( grammaticus Yitidobonensis p. 106) ; corolla, catella , pistrilla , catillus, salillum, villum, ul- lus , nullus (ad quorum exemplum formarunt ellum) , Messalla, Uispallus ; stilla , ralla tunica , item Sulla ut quibusdam pla- cet , olla rectius quam, aula ( nisi quod eodem errore vulgo dicebant Messalam et paulum), hoc est parva horia sive oria , cka4>h , ab hauriendo . ex eodem deminutivorum numero est vitella (ita recte in Martiale v, 37 Schneidewinus) et ficella, quo luvenalein puto usum esse in satira xiv, 9 : nam Mergere ficedulas non potuit scribere . nitedulam in Sestiana Tullii 72 agnoscunt non modo codices , sed seholia Bobiensia p. 303, 11 16 Or. et Priscianus p. 613 . idem vocabulum Horatio in epistularum i, 7, 20 a Bentleio restitutum qui non accipiunt, rationem et genera fabellarum ignorant . Servii neglegentia est, cum Ciceroni adseribit nitelam ad georgicon i, 181 ; Hil- debrandi plus quam neglegentia . qui ad Arnobium p. 197 ni- tedulam Latine dici neget , e codice Arnobii in ii p. 75 nitelu- lam recipiat, muremque agrestem ita non a pedum nisu sed a nitore dictum opinetur . potuit tamen esse aliqua eius con- sonantis', quae est ante deminutionem, mutabilitas: nam in Digitized by Google III 205 glossariis Jiceculam et fecetulam invenio , apud Nonium fice- tulam et querquetulani p. 48, 20 274, II 5)1,4, apud Plautum in Asinaria ui,3, 104 et in Captivis v, 4,5 monerulam . Lucilii apud Nonium versiculi sic legendi sunt , et circum volitant ficetula , turdi Curati scite : libri ficetulae et curatis soci . de cu- nela, quae cunebula dicitur in glossariis Labbaei {ea Graecis est koniAh media syllaba producta) , expectabo iudicium doc- tiorum . ac video Ritsclielio ad Trinummum p. cclxxix pro- bari cunilam media correpta . 1016. de saxo i actu s k o r u m . Prorsus egregie Lam- binus iactu' deorsum. 1017. Verbera , carnifices , robur , pix , iam mina , xaf.de . Quadratus carnificis . tum eiusdem correc- tor lamina , itaque Venetus editor et M arui lus . hoc rectius scribitur lammina ; cui cur breviorem formam , quae est lamna , Ph. Wagnerus adversari dicat in orthographia Vcr- giliana p. 444 non assequor . lamminae apud Frontonem p. 240 , lammina Prudentius Heinsii peri stepli. 5,62, sic ve- tus Plauti in Asinaria in, 2, 4 , codex Arnobii libro vi p. 201 , Tacitus Mediceus historiarum i, 75) , nec debuit sperni in Ovidii fastorum i, 208 . 1015). torretque Fi.AOEi.Lis. Potest aliquis uri fla- gellis , torreri non potest . N. Heinsius in adversariis p. 177 tnrquetque. sed hoc quoque nimium: satis est adhibet stimulos terretque flagellis . 1031. super ire lucunas. Ita oblongus: in quadrato ipsa prima manus ex u fecit a. in vi,538 uterque lucunas, in eodem 552 lucunas prima manu oblongus , quadratus lacu- nas . in georgicon m,365 Mediceus prima manu lucunae, hoc quo confirmem praeter exempla in praesentia nihil habeo : sed malui observare et posteris illustrandum relinquere quam , quod adhuc factum est , celare . ceterum fibri olim impressi et Marullus habent superare lacunas ; quo admisso tamen non tollitur molesta ac prorsus intolerabilis orationis abundantia . quare verius esse censeo Lucretium hos versus primo aliter scriptos dedisse, nunc autem ceteris ita ut sunt constitutis hunc versum a correctore , quem saepe neglegen- tissimum fuisse videbimus , iniuria servatum esse , cum debe- ret circumscribi . Digitized by Google 1032. Et contemsit equis i n s u i t a n s . Corrector quadrati et ceteri insultans. 1033. MORIBUN DO CORPORE FUGIT. Marullus FUDIT. 1034. Scipiadas, belli f u l m e n . Correctores anti- quissimi et recentiores universi , item Macrobius Satura, vi, l , Scipiadea . sane hanc recti casus formam Priscianus statuit p. 720; recte quidem : sed ea qui usus sit nullum poe- tam novi . et in vocabulo quod Ennium primum invenisse probabile est , iure quaeri potest quamnam ille Graecam formam eligendam putaverit : quamquam eundem hiatu ad- misso , cuius causam ad librum vi. 743 exponam , Scipio in- cide scripsisse Cicero testatur in Oratore 152 . quod ab eo in prolioemio annalium positum fuisse suspicor , paulo ante bos versus , qui apud Trebellium Pollionem in Claudio non satis emendate scripti extant , Quam tantam statuam statuet populus Romanus , Quamve columnam , quae te res geslasque lo- quatur 1 Lucilium certe Scipiadas casu recto dixisse invenio in bis versibus , qui apud Festum leguntur p. 204, 27 tam foede corrupti ut de verbis desperandum sit: sententiam et orationis formam mihi recte eruisse videor. Comeliu’ Ihiblin’ noster Scipiadas , dicta Apulu’ dum usque intorquet in ipsum, Oli a delicius , Luci , effeto atque cinaedo et Sectatori adeo ipse luo qiuie rectiu dicas , Ibat forte domum : sequimur multi atque fre- < /nentes . de Apulo in his versibus nihil affirmo : sed in alio Lucilii versu , qui est apud Priscianum p.002 , hoc nomen librarii penitus oblitterare non potuerunt , Num cetus ille Ca- toni' lacessisse Apidus iram Consciu’ non erat ipse sibi f Apidi sunt huic pro importunis ac petulantibus , ut Horatio pro simplioe Sabellus , cum dicit renuit negitatquc Sabellus . versu proximo Lucretii Marius Victorinus utitur p.2499, ita, ac ( Parisiensis liber a ) famul in/imus esset. 1037. QUORUM UNUS HOMERUS SCEPTRA POTIUS . Apud Nonium p. 481, 27 Esceplra potitur . potitus Antonius Marii et Brixiensis editio, quod paulo post sequitur 1041 Sponte sua leto Lactantius habet in in institutionum 18,6. 1042. Ipse epicurus obiit decurso lumine vi- tae . Antonius Marii et Marullus obit, quod ceteri sine du- bitatione acceperunt , ego si falsum esse dixero , non facile inveniam qui mihi credat : adeo grammatici nostri ea quae quivis puer Romanus sciebat neglegunt , nos autem seucs Digitlzed by Google III 207 ea operose quaerere cogimur (piae nobis magistri nostri oliin trailcre debebant . ita (pie ante omnia sciendum est haec verba iit et petiit cum compositis t altera extenta pro- ferenda esse . cuius rei firmissimum argumentum est quod et in tabula votiva L. Mummii , in Arvalibus Marini p. 30, legitur Romam redicit triumphans , et in lege Thoria renieit quinquiens scriptum extat , 58 que i ager publice nem crnieit. 05 07 quod eius publice non renieit . 75 quei Romae publice re- nieit venieritve , 91 publice renieit; in eadem semel 05 veniet, cui similia sunt adiese adieseni adieset in s. c. de Bacchanali- bus . alterum argumentum ex Ovidio duci potest , qui non modo subiit abiit cetera produxit, sed etiam petiit, et quidem aliis cpndicionibus quam quibus eum caesurae aliquid con- cedere anno 1848 in libello academico subtilius ostendi . sub- iit argentea proles metam, i, 114 . Me petiit : ipsa licet hoc ni, 507 . Interiit : at cos in, 540 . Elususque abiit : illi sua redditu forma est viu, 870 . Non adiit apte , non legit idonea , credo , Temjxtra , nec petiit horamque animumque cacantem ix, 010. in incenem rediit , et anilia demit xiv, 700. I t rediit animus epist. vi, 31 et in arte m,707 item fast. m.333 v, 515 . Et petiit her- bae amor. m,5,30. Qua periit aliquis amor. m,8, 17. Et longo periit arida factu situ tristium libro m, 14,30. Ille abiit : eadem crimina Bacchus habet fastorum m,474 . item Seneca et Phae- drus haec perfecta cum ante vocales ponunt, ultimam aperte producunt . Phaedrus iv, 4, 5 Rediit ad hostem , Seneca Petiit ab ipsis , Abiit arenas , Rediit Achilles , Here. fur. 244 32 1 Tro. 800 . itaque hi poetae quo minus consonante littera inse- quente haec , ubi ternis syllabis opus est , ut in Agamemnone 944 , in Hippolyto 135 , similiter extulisse putentur nulla ((ausa est . deinde tertium est argumentum cur plerique ita dixerint , quod nullus poetarum haec verba corripuit . nam apud Silium xiii, 160 Coloniensis libri auctoritas tautum va- lere non debuit ut scriberetur mediam tunc transiit ictu Par- mam , pro transigit . ueque apud Tibullum in i,4,27 probari potest quod picrisque placuit, transiit aetas Quam cito, quo- niam Quam cito in duobus proximis versibus ab initio sen- tentiarum positum recurrit . recte libri omnes transiet : ita exient Iulius Modestus apud Clmrisium p. 100: At si tardus eris (immo tardueris) , errabis : transiet aetas . Quam cito non srgni&stnt remeatque dies! quam cito , inquit , dies non stat, Digitized by Google 208 III hoc est qui inorlo stare videbatur (Stat. Th. v, 86 , Horat. c. iii, 28,5) inclinat ac deficit , et remeat , cum post noctem redit ! ac ne in Sulpiciae quidem satira 23 virtus Romana satis apte exiis.se dicitur in mare Siculum et Carthaginem , sed Romam ipsam virtus agitata domi et socialibus armis ln freta Sicaniae et Carthaginis exciit arces , Ceteraque imperia et totum simul abstulit orbem . hoc tamen facile concedo , tam miram prosodiam , cuius rationem non intellegerent , qui- busdam nou valde placuisse . nam quae quartae declinatio- nis sunt breviantur , ut ambiit audiit leniit emuniit quaesiit acciit , nisi ubi productio excusationem habet , velut ante vocabulum Graecum aut in penthemimeri sequente et copu- lativo , ut in Valerii Flacci vm, 251) inpediit Hgmenaeps , in Ovidii metam, xii, 392 inpediit et inani : siit in Terentii Adel- phis i,2,24 agnoscere videtur Diomedes p. 371, desiit in versu non inveni, sed dixerunt desit M anilius v, 663. Martia- lis vi. 26 vn. 31) x, 8600 xi, 25 . itaque multi sunt qui petiit numquam dixerint , non nulli autem ne subiit quidem ; pars aut utruinque genus . aut ea tantum quae eundi significatio- nem habent , non nisi ante consonantes , ut Lucretius, Ca- tullus, Tibullus, Gratius, Germanicus, Silius. alii, qui his ante vocales usi sunt, ita seniper posuerunt ut possint imperitis vi- deri propter caesuram producta esse: sic petiit Vergilius Aen. x,67, Propertius i, 10.23 . Martialis x,60 . sic cetera Vergi- lius . Horatius. Persius, Valerius Flaccus, Statius, Martia- lis , luvcnalis . neque Plautus aut Terentius ita in versibus collocarunt ut ultimae syllabae quantitas certo intellegi pos- sit, sed hoc modo, Dum haec loquitur, abiit hora, in Eunucho ii. 3, 50, aut Satui abiit ille? in Mi Lite, h. 6, 1 ; nisi quod in Cis- tellaria iv, 2,35 versus Bacchiacus optime sic incedit.. Con- templabor. hinc huc iit. hinc nusquam abiit, tantum de his per- fectorum formis , in quibus i duplex est, dixi, ut appareret qua condicione his singuli usi essent . in formis contractis triplex est poetarum consuetudo : sunt enim qui has tan- tum modo ante consonantes vel in exitu versuum ponant, Phaedrus , Seneca , Silius , cum plerique eas non nisi ante vocales admittant , comici autem veteres utroque modo . Phaedrus in fine versuum proximam cillam petit , vos quod ra- puistis perit , secretum petit , n,8,3 iv, 22, 27 25,6 . sic Seneca Here. f. 826 Phoen. 210 Ilipp. 728 Ocd. 803 Tro. 50 348 460 Digitized by Google IIT 20 » 492 597 631 Med. 984 994 Ilerc. 1062 1089 1421 1616 1681 1760 1911 1977 petit perit abit adit redit obit , idemque in me- diis versibus quonam abit tegimen Ilerc. lur. 1151 , cum perit nescit Agam. 113 , et similia in Hercule altero 1865 1867. Si- lius in iii,228 Saevior it trucibus, iv, 344 Ensis obit laudemque, xi, 78 numquamne per aures It vestras 1 huius modi nihil audent Vergilius , Ovidius , Gratius , Germanicus , Lucanus , Petro- nius , Statius , Martialis , Iuvcnalis . sed dixit petit Euandri Vergilius Aen. ix, 9, Ovidius trist. 1 , 10,25 Dardan iamque pe- tit auctoris, fastorum 1 , 109 Flamma petit altum, metam. v,460 latebramque petit aptumque colori , Lucanus Tecta petit aut v, 522 et similia ix, 32 x, 64. porro Ovidius in vm, 349 Longius it , auctor , et Vergilius Aen. ix, 418 Dum trepidant , it hasta Tago, cui versui Wagnerus Creticum intulit contra exempla- rium veterum auctoritatem , Germanicus 128 cuius abit usus , Lucanus ante vocales adit ix, 347, abit vii, 75 vm, 321 (No- men abit , aut unde redi ) , perit hoc (sic recte He,insius) vm, 86422 ix, 129, obit ix, 190 , Petronius 128 redit animus , Sta- tius ante vocales subit obit coit perit init Silv. 1 , 6, 93 iv, 3, 130 v, 1,258 Theb. 11 , 474 m, 209 544 vm, 332 x, 150 323 xi, 124 Ach. i,458, Martialis abit Helene 1 , 62, Iuvcnalis redit a/At obit perit m, 174 vi, 128 295 559 x, 118. cum prima longa est, so- let fere transiit et exiit scribi , sed falso , cum Creticus pes fiat pro dactylo vel anapaesto : dixit Vergilius Exit ad cae- lum georg. n,81 , Exit oppositasque Aen. n,497, Aerea quem oblicum rota transit aut gravis ictu v, 274 , Tra7isii intextum ( Transiet Medieeus ) x, 785 , Transit et parmam 817 , Gratius 139 Exit inque ipsa , Statius Transit hasta duos Theb. xn, 750 , denique Martialis 11 , 64 transit et Nestoris aetas . iam vero Lu- cretius (tandem enim ad hunc veniendum est) cum dixerit Ater init oculos et prima perit alioque iv, 314 771 , credibile non est eum dixisse obit decurso , nisi hunc unum cx omnibus li- centiam comicorum imitatum esse existimamus . nam Teren- tius sane et ante vocales his formis usus est et ante conso- nantes litteras . in Ilecyra m, 2, 12 liem istoc verbo animus mihi redit et cura ex corde excessit, in Phormione iv, 4,25 Intro it in aedis ater alienus canis . in Eunucho m.5,45 It, Idvit, re- diit , deinde eam . v. 2, 53 Nutricem adeersitum it , quae illam aluit parvolam . item in versus fine abit in Adelphis v, 2, 7. adeo res redit in Phormione i,2,5 . in Plauto nobis otium facit 14 Digitized by Google 210 III Alfiredi Fleckeisenii diligentia, qui in exercitationibus Plau- tinis Gottingae anno 1842 editis omnes horum perfectorum formas magno eum studio contulit . itaque ex eius libelli p. 8 et 29 quae liuc pertinent peti possunt ; nisi quod milii Plautus paulo saepius quam viro doctissimo placuit it ante vocalem posuisse videtur . in Pseudulo n. 4,40 Qui d patre advenit Carysto , nec dum exit ex aedibus . in Poenulo i, 1, 75 Sed Adilphasium eccam exit atque Anterastylis . in eadem m, 3,70 Bonam dedistis mihi operam . it ad me lucrum . in ('asina iii,5,54 Quid uxor mea 1 eam (hoe addidi) non adit atque ade- mit ') in Milite ii, 2,9(5 Non domisl , it (libri abiit) ambulatum , dormit , ornatur , lavat . in Curculione iv, 2, 3 Nemo it injitias . at tamen meliusculum est monere . sed in Lucretii versu iam , nisi fallor, apertum est obit decurso ferri non posse . hunc igitur scripsisse censeo Ipse Epicurus iit. sic idem contagi- bus ibant vi, 1242 , hominem paulatim cernimus ire ni. 526 , r is nulla refrenet Ites neque ab exitio possit reprehendere euntis vi, 509 . nam siquis obit retinere volet , scribendum erit Ipse Epi- curus obit excurso lumine vitae . ita Terentius in Adelphis v, 4,6 Prope iam excurso spatio , quod Bentleius sine causa rei- cit: nam et simillimum huic est quod Paulus ex Festo libro i p. 23 refert . ad exitam aetatem , et apud Vitruvium in x, 9, 3 hoc, quantum diurni itineris miliariorum numero in reda possit exiri. nec Prisciani ratio habenda est , qui in scholicis auctorum exemplis adferendis magna utitur erroris quoque constan- tia : ubi secum dissentit , doctiores sequitur . ceterum inter- pretes vitae lumen quomodo decurratur excurratur \& non recte explicant , scilicet obliti se in libro ii, 79 legisse Et quasi cur- sores vitai lampada tradunt. 1044. Ukstincxit, stellas exortus ut aerius sol . Quadratus Restinxit , apud Lactantium inst.ni, 17, 23 Extinxit . idem Lactantius aether i us sol , quomodo sem- per Lucretius . Maro , Ovidius . /merius prima manu ob- longus . 1050. Nec referire potest ibi quod sit saepe mali. Oblongus repperire: ita idem in i, 488 m, 317 986. sic saepe libri antiquissimi : sed aliter poetae veteres . in Phor- mione Terentii i. 4, 1 scribendum est Nullus , Geta , nisi ali- quod iam consilium celere reperies , non repperis , non repereris . in eadem ii, 1,5 atqui reperiam Phaedriae verba sunt, non ized by GooqIc Dig III 211 atqui rejieri iam Getae . in Rudente Plauti iv, 3, 87 Mane, iam repertam quo pacto nec fur nec socius si es ; ubi liliri habent rejyperi rem . tum Itali recte potes et tibi et quid, sed or- dine perperam mutato . potes quid sit tibi . 1052. Atque animo incerto fluitans f.rrork tao ari s. llacc ut sunt horrida Wakclieldo placent . Lam- hinus animi. 1061. Esse domi pf.r quem pertaesumst subito- que . Quadratus pertesum sit , quasi ad complendam versus mensuram . per praeter veteres membranas omittunt oui- nes . addit in fine Antonius Marii recentat , quod Latinum non est. : Marullus optime revertit . sic in v, 1153 Atque unde exortust , ad eum plerumque revertit. 1063. ad villam praecipiter. Quadratus jn-aece- piter . Itali et impressi praecipitanter. 1064. instas . Corrector quadrati et ceteri instans. mox quadratus non habet illa , atque oblivia querit Aut etiam properans urbem petit . 1068. AT QUEM SCILICET, UT FIT,EfFUOERE IIAUT POTIS EST , INORATIUS HAERET ET ODIT . LnmbinU8 recte inoratis, sed subest alterum vitium ab interpre- tibus neglectum . his enim opposita sunt quae praecesse- runt , a .Seneca de tranquillitate animi ii p. 346 minus cu- riose ita relata , lloc se quisque modo semper fugit . sequitur at quem scilicet Effugere bant potis est , hoc est se ipsuin . in hoc locum non habet ut Jit , quod interiectum est : nam sese homo aut semper effugere potest aut numquam , quoniam hoc totum figurate dicitur, ergo scribendum est lloc se quis- que modo fugit , scilicet loco commutando : at quom scilicet, ut fit, Effugere haut potis est, cum in loco manere cogitur, in- gratis haeret et odit . iam haec quoque aperta sunt , haeret et odit, ipiae Marullus et Wakefieldus miris modis vexarunt. 1073. Aeterni temporis quoniam. Oblongus Aeter- nitatem corporis quoniam , litteris ta et cor subnotatis . Ma- rullus Temporis aeterni, ita recte scriptum supra versu 973. 1075. quae restat cumque manendo. Wakefieldus se haec intellegere ait , aetas sit manendo, Kichstadius inter- pretatur manendum sit aetate . hos miror supra in versu 391 - non probare quod habent libri , est in nobis multa ciendo 14 0 Digitized by Google 212 III semina . inultum differt ab his Lucilianum habendo , quod Phi- largyrius ad georgicon m, 15 dicit esse id quod habetur ; non satis recte , cum haec sint verba Lucilii , Non numquam dabit ipsa aetas quod prosit habendo: sic enim debet esse, ut in Lu- cretii i, 312 subter tenuatur ha! tendo : libri quod possit . recte Lambinus manenda , nisi quod haec male coniunxit , in quo sit mortalibus omnis aetas manenda . hoc multo peius Orel- hus in quo sil omnis aetas manendum . scilicet hoc ei tam Lati- num videtur quam quod in v, 44 libri habent , pericula sunt insinuandum . 1078. Certf. equidem finis. Lambinus Certa qui- o k m jinis . 1084. vita semper HiF.NTis. Quadratus vitae. Itali et impressi vitai, deinde hiantis. 1085. fortuna. Itali fortunam. 1088. NEC DELIBERARE VALEMUS . MarulluS DELI- BARE. Avantius delibrare , hoc est decorticare , quod pro- bant Havercampus , Wakefieldus , Eiclistadius . iure’. inquit Forbiger ; hoc est iure probandi quidquid valde ineptum est . Lambimini hic non rectius iudicassc miror : sed obfuit illi (juod probavit delibare Gifanius . 1089. Quo MINUS ESSE DIU POSSUMUS FORTE PER- EMPTI . Po s s i m u s corrector quadrati cum Italis et impres- sis . tum Itali morte , Marullus et Avantius sorte , non recte : nam forte convenit irridenti . versu proximo quadratus du- cere saecla . 1093. Lumine qui finem vita fecit. Hic quoque, ut supra, quadratus vitae, vitai Plotius grammaticus scrip- tum legit , quamvis Putscliius p. 2029 ediderit vitae . Penta- schematisti dactylici , inquit (notabimus autem euin non dicere hexametros ) .Jiunt modis quinque . si primus sit dactylus , ceteri quattuor spondei , ut Lucretius libro tertio Limine qui Jinem vitai fecit ; et ille Vergilii (scilicet si duas vocales elidimus), Nere i- dum matri et Neptuno Aegaeo . iv, 1. Avia fieri dum . De huius libri prohoemio dis- putavi ad i,922 ; quo loco eos scriptores dixi qui horum versuum partem numero libri sive primi sive quarti apposito attulerint . qui numerum non addunt , libro quarto potius usi sunt , certe ii qui ipsum primum versum referunt , ut Quintilianus in institutionum vm, 6, 45 et qui de disciplinis Digitized by Google IV 213 scripsit ea quae cum Censorini libro confusa sunt p. 93, 12 . item haec imitatur, non ea quae in primo his praemittuntur, Nemesianus in cynegeticis 8 ita . ducitque per avia , qua sola numquam Trita rotis . ineat aurato j/rocedere curru Et parere deo . virides en ire per herbas Imperat . intacto premimus vestigia musco . Horatium quoque ad initium libri potius respexisse putaverim , cum illa verba quae sunt iucat integros accedere fontis in id carmen , quo primo fidibus novis Lesbioque plectro Alcaeum exprimere, ausus est , sic transtulit , o quae fontibus integris Gaudes , i, 26 . 7. Religionum animum nodis . Lactantius institu- tionum i, 16 libet tamen prosequi cetera et redarguere plenius in- veteratam persuasionem , ut tandem homines suorum pudeat ac paeniteat errorum . magnum hoc opus ei homine digmim : Reli- gionum animos nodis exsolvere pergo , ut ait Lucretius . idem in iv, 28, 13 qui ait religionum se nodos solvere . Pius ad librum primum 'Modulatius animos leges’, hunc in libro primo Lam- binus secutus est , in utroque Creecliius ; quem Eichstadius imitatur, Wakefieldum recte monentem non curans : at For- biger , nequid intemptatum maneret , in primo animum , in quarto animos. 8. tam lucida pand o Carmina. IIoc Wakefieldus et Forbiger probant , Lambinus sciebat Latinum non esse, in primo membranae pango. 11. Namveluti pueris absinthia. Ac veluti Quin- tilianus m, 1,4, item Nonius p. 413, 16 et Hieronymus tomo ii p. 1024 editionis Veronensis ; fortasse, errore memoriae , quo- niam illae particulae fere, coniungi solent . oblongus apsinthia et versu 16 Apsinthii. absenti quadratus in ii, 400. quadratus in vi, 1217 apsiliebat. 13. Contingunt mellis dulci. Hieronymus Contin- gunt dulci mellis . Quintilianus Inspirant (ita Ambrosianus, alii Aspirant) mellis dulci , quod Latine dici posse non credo. Hauptio Quintilianus videtur scripsisse Aspergunt vel Ins- pergunt . 14. Et puerorum . Corrector quadrati Ut. ita in i,939. 16. Absinthii laticem , deceptaque non ca- piatur . Hoc versu utitur Marius Plotius p. 2630. Donatus Digitized by Google 214 IV ad Terentii Eunuchum m,3,9 de dolo bono , quo a meden- tibus falli ) tegros , non tamen decipi , Lucretius poita testatur . 17. tali at acto . Tali pacto legendum esse ostendi ad librum i, 942 . 21. Carmine pleri orationem. In primo Pierio rationem . 32. Dereptae. Oblongus Direptae . mox illa, cum saepe figuras — luce carentum , confert cum Vcrgilianis Macrobius libro vi, 1 . 36. Quae nos horrifice languentis saepe so- pore Excierunt . Horrifico antiquus corrector quadrati- Excierunt video defendi posse , sed malo Exciunt , quod est simplicius . ceterum cio verbi formas puras non nisi raris- sime in versu positas inveni, easque quantitate syllabae dif- ferente. in Curculione Plauti n,3, 1(5 ergo eos si offendero, 'Ex uno quoque eorum exciam crepitum ego polettiarium . in eiusdem Asinaria iv, 2, 15 Tu ergo fac ut illi turbas lites concias . in fu- turo tempore in Amphitr. i, 2, 14 Nam AmphUruo actutum uxori turbas conciet, Seneca in Thyeste 982 Sed accientur . po- culum infuso jtete . quonam accentu suffiunt dicendum sit nes- cio , nisi quod Priscianus suffiri infinitivi simplex fieri esse scribit p. 905 . 40. Cum corpus simul at qu e animi natura per- empta In sua discessum dederint primordia quAEQUE . Quadratus anima et a correctore animam . prio- rem versum adfert Festus p. 217, 9, cui vellem adiunxissct alterum . in quo Eiclistadius et Forbiger ex inepta Gifanii emendatione discessum dederunt . sed quaeque ibi ita interpre- tantur quasi utraque natura indicetur , et discessum ita dari volunt ut ruinas , insidias , impetum , obiectum parmni . quo- rum cum neutrum recte liaberc videatur , alterum fortasse ita aut defendi potest ut in libro m, 333 similiter esse dica- mus quaeque pro utra , aut evitari ut corpus et animum in sua quaeque primordia discedere intellegamus ; de quo di- cendi genere Mad vicus disputavit ad Ciceronis de finibus librum v, 40 , neque eo Lucretium non usum esse observavi ad librum n, 371 : sed discessus non aliter dari potest quam quomodo fugam dari Vergilius dixit, id est concedi, Aenei- dos vii, 24 , Neptunus veniis inplecit vela secundis Atque fugam dedit et praeter vada fercula vexit , (vide Muukerum ad fabulam Digitized by Google IV 215 Hygini 119) et Tibullus de ominibus i,3, 13 Cuncta dabant re- ditus , idemque Vergilius cursum dari vel naviganti vel equo , Aen. m, 337 x, 870 . ad quod exemplum Lucretio reddendum duco In sua discessum dederint primordia quoique , scilicet singulis animae et corporis partibus . 42. effugias. Marullus effigies , in hoc errore sibi cons- tans, Lambinus effigias, versu 105 ex Effigiae deletum a in oblongo , additiun s in quadrato , utrumque a correctori- bus . versu 85 uterque effigias . 43. Mitti er ab rebus, summo de cortice eorum . Recte Lambinus corpore, ex codice Vaticano , inquit , ut cuinam homini docto et acuto hoc debeatur ignoremus . sed idem Lambinus male cum Italis et Marullo earum . rerum scribendum esse apparet e versu 64 , Ab rebus mitti , summo de corpore rerum . sic inlra 130 Quae cumque ab rebus rerum simulacra recedunt . 163 Sic ab rebus item — rerum simulacra ferantur . 695 Ex alto primum quia vix emittitur ex re . 45 — 48. Sed quoniam nocui, cunctarum exor- dia rerum Qualia sint et quam variis distantia formis Sponte sua volitent alterno percita motu, Quoque modo possit res ex his quaeque creari . Ilaec Marullus ad cum locum quem sibi postu- lant traiecit , hoc est ante versum 26 . sed his versibus ex- ponitur argumentum libri secundi , nec solet Lucretius ita ad res iam peractas redire . quare dubitandum non est quin haec ille, lector philosophus, cuius novimus intemperantiam, ex libro tertio 31 —34 in hunc transtulerit . id quoque mani- festum est , eum qui huic libro prohoeinium praefixit cete- rorum dissimillimum , hos versus ante 26 scriptos non ha- buisse , quippe qui Lucretii verba quae erant in libro primo 950, dum perspicis qua constet compta figura , in quarto servare noluerit, sed fecerit dum percipis Naturam rerum ac persentis uti- litatem, scilicet nc illis uno versu interiecto statim succederet eodem vocabulo iterato compta vigeret ; non facturus, ut puto, si quinque versuum discrimen intervenisset, ceterum Forbi- ger hos versus ante me in suspicionem vocavit , sed nulla de causa: loco alienissimo inserti’ inquit iam adfuerunt’. 51. Qui quasi membrane vel cortex nomini- tanda st . Quadratus Quas si membrane , priore s prima manu supra scripto : tum idem nomina dandast . apud No- Digilized by Google 2 l(i IV niuin p. 199,33 Quae quasi membrana . recte Antonius Alarii et Brixiensis editio Q u a e quasi membranae . sed Marullus hic eximia laude dignus est, qui acumine non vulgari verum ordinem versuum intellexerit ; quod ei in hac summa rerum perturbatione, cum 29 et 30 iidem essent atque 49 et 50, 31 autem et 32 maximam haberent in sententia cum 51 et pro- ximis similitudinem , neque 44 suo loco legeretur . tam feli- citer cedere, nisi animum valde attendisset, non potuit. 53. Cuius cumque ciuET. Brixiensis editio cluet, Veronensis eluet . harum neutram hic a Marullo inspectam esse patet , qui fecit queat: Antonius Florentinus tui et. cluet omnibus litteris plane exaratum homines doctissimos parum advertit in epigrammate Ardeatium , quod refert Plinius in naturalis historiae xxxv, 10, 37, scriptum antiquis litteris La- tinis (scilicet sexto a condita urbe Roma saeculo) , ita , nisi fallor , scribendum . Dignis digna loces . picturis condecoravit Reginae lusioni’ supremi coni agi templum Plautia’ Marcii, cluet qui Asia lata esse oriundus ; Quem nunc et post semper ob artem hanc Ardea laudat, nihil in his mutavi nisi loces , ubi erat loco , et qui pronomen, ut orationem et versum fulcirem, addidi. 54. mittuntur in KEiius apertis . Antonius et im- pressi M I T T USX. 02. auctas . Quadratus auctos, oblongi scripturam con- tinuat Nonius p. 231, 15 et 458, 15 , item Philargyrius ad georgicou m, 444 . 03. debe imago . In quadrato prima manus fecit t su- pra addito debet, in oblongo corrector. 00. hiscendis nulla potestas. Ita quadratus: ob- longus hisce ndist, sed st in litura a correctore, qui idem erasit /t . infra 103 hiscendist uterque , /» eraso a correctore oblongi . 08. ordine eorum . Marullus eodem . alterum tueri desipientis est . in proximis oblongus et forma , olim impressi et formae , Isaacus Vossius et formai : in quadrato post et, ante forma, supra adseriptum est cum , et quidem vel prima vel antiquissima manu . 70. QUANTO MINUS INDUPEDIRI PAUCA QUEUNT ET sunt prima fronte locata . Ita oblongus et Veroneu- sis editio : Brixiensis prima in, Antonius prima sub . quadra- tus habet in ante prima additum antiquissima , si non prima Digitized b) IV 217 manu : neque aliter MaruIIus , quem omnes secuntur . sed non solet tam neglegenter membra orationis coniungere Lu- cretius, qui liaud dubie scripsisse censendus est et quae mnt prima fronte locata . neque enim praepositione opus est . in i, 978 finique locet se . item 1022 Ordine se suo quaeque loca- runt. in iv, 204 iam prima fronte parata . 73. Nam certe iackrk acieroiri multa vide- mus . Oblongus iacecere aciergiri . in quadrato antiquissima manus post iacere a adscripsit c.in , ex ci fecit « , ri sub- duxit ; quo efficitur iacere ac invergi . hoc ipsum Gronovius , cum emendatoris manuin non prorsus adsequeretur, coniec- tura inventum posuit in observationibus p. 259 ; quo nihil infelicius aut tam egregio viro minus dignum excogitari po- tuit . quanto melius Itali et MaruIIus iacere ac iaculari ! sed verum est iacere ac largiri multa videmus. 75. russaque vela . Sic quadratus : oblongus rusa- que . Heinsius in Prudentii peri stepli. x, 908 russo dedit , ita- que vetera exemplaria Martialis xiv, 17(i, codices Catulli 39, 19 rusam , russata in Orellii inscriptionibus 2593—2599 . rus- sum dicendum esse, non russeum, Cliarisius docet p. 55. 77. tr e me n t i a flcctus. Ita quadratus . fluctus ; quod Havercampus non potuit legere: oblongus vocem omittit, recte Turnebus flutant . ita m, 189 tantillo momine flutat . quid enim causae sit cur flutare reiciatur , nutare ab omnibus probetur ? Varro flutent an flutentur dixerit incertiun putatur , quia nemo adhuc vetera Macrobii exemplaria excussit , qui Varronis verba exhibuit in ii Saturnalium 1 1 . 78. ET OMNEM ScAENAL SPECIEM PATRUM MATRUM- quE deorum Inficiunt. Corrector oblongi Scaenalem : quadratus Scaetiali speciem ( non specimen : Havercampus , ut solet , fallit ) subducta m littera , quasi delenda , omnia manu prima aut certe antiqua . vere I.ambinus S c a e n a i , sive Sce- nai: nam in huius modi rebus qui constantiam postulant, in- epte curiosi sunt , obliti vix quemquam esse qui ex diversis alterutrum certo consilio sequatur ac non potius eo quod ei vel in os vel sub calamum veniat utatur . an Ciceronem uno certo temporis momento pidcros Cctegos triumpos Cartaginem dicere desiisse existimabimus ? itaque Lucretius in hoc vo- cabulo usum alias , alias rationem sequi potuit . nam scaena cur argenteae potissimum aetati adseribatur non video , cum Digitized by Google 218 IV et a Prisciano agnoscatur solum p. 561 et in tabula Hera- cleensi sit et in cenotaphio Pisano , neque suo tempore , quamquam Accius dissenserit , aliter quemquam dicere tes- tetur Varro de lingua Latina vu p. 372, si eius verba recte emendavi in hunc modum . Obscenum dictum a scena . e , ut Graeci aut Accius scribit scaenam . sic Florentinus liber , nisi quod habet ea ut, et scribit scaena , idque correctum , ut La- gomarsino visum est , serena . ad quem Matii versum Varro haec scripsit. Obsceni interpres funestique ominis (Florentinus oms , id est omnes) auctor, eum miror a doctis alio referri quam ad Homericum Manti kakuin. postea Florentinus Quare turpe ideo obserroum , quod nisi in scaenam palam dici non de- det . id est Quare turpe ideo obscenum , quod nisi ob scaenam pa- lam dici non debet : nam ob scaenam hic scribi res exigit , quam- quam vulgo actor in scaena pronuntiare dicitur , sed qui hoc idem subtilius culi dicere (Varronis ipsius verba sunt in cor- pore Putschii p. 2264) , non in scaena sed pro scaena dicit , a quo non differt ob scaenam . sed redeundum est ad Lucretii versum , (pii cum interpretibus nihil negotii fecerit , milii a furioso profectus videtur , Scaenai speciem , patrum matrum- que deorum ; nec profecto sanior, si cum Italis ctMarullo, quos omnes secuntur, hypermetrum faciamus, patrum ma- trumque deorumque : nam etsi deorum signa in scaena sunt , nulla tamen sunt patrum matrumque . turpis est in hoc loco interpretum levitas , (pii primum per se non viderint decorem scribendum esse ubi est deorum , deinde Lucretium haec ea- dem prope per singula verba repetisse non animadverterint hoc ipso libro 982 , et consessum cernere eundem Scenaique si- mul corios splendere decores . quibus consideratis non potest obscurum esse hic scribi debere Scaenai speciem fulcram VARIUMIQUE DECOREM. 81. Ex quanto circum mage sunt inclaustra theatri Moenia. Oblongus et Itali inclaustra, quadratus inclusa ; unde apparet in archetypo non puram et inlibatam fuisse scripturam , sed prima manu vitiosam , mox a correc- toribus temptatam . neque , si Accius in Alphesiboea dixit Sei (Sed exemplaria Nonii p. 73,27) angustitatem inclusam et saxis squalidam , eodem iure moenia inclusa dici possunt . rei convenientissimum est ano usta : nam spatium angustis moenibus inclusum facilius in se con-ipit et colligit lucem, Digitized by Google IV 219 ne dispergatur . Vitruvius de theatro v, 3 Sol enim cum im- plet eius rotunditatem , aer, concimus curvatura neque habens po- testatem vagandi, versando confervescit . 90. ODOR, FUMUS, VAPOR, ATQIIK ALIA REsCoNSI- MILES , IDEO DIFFUSAE REBUS ABUNDANT, E* ALTO QUIA DUM VENIUNT, EXTRINSECUS ORTAE SciNDUN- tur per iter flexum. Corrector quadrati , Itali, Hri- xiensis editor, atque ai.iae res. tum Lambinus ad diffusae recte addidit e : milii aptius videtur seiunctis vocabulis scribi diffusa e . porro Lambinus ct (iifanius furtim sic , Ex alto quia dum veniunt intrinsecus ortae , quod simillimum est versui in libro vi 1 141 , Nam penitus veniens Aegypti finibus or- tus ; pari in utroque nec ferenda in simplici sententia oratio- nis abundantia . ex alto et extrinsecus sibi invicem opposita esse solus Wakefieldus ( nam eius asseclas nihil moror) non vidit : huic enim extrinsecus valet id quod foras . ergo , quia de interpunctione dubitari non potest , ortae vitiosum est . periit hic vocabulum vere Lueretianum , quod recurrit infra versu 329 , exlrinsecu' torte Scinduntur per iter flexum , id est oblique . 94. qua contendant exire coorta . Impressi male contendunt . oblongus prima manu exiere , quod potest esse exeire . quadratus coorte : sed id quod oblongus et Itali ha- bent concinit cum diffusa in versu 91 . 97. Postremo speculis — Quae cumque appa- rent. Ita versu 33 1 Pluribus haec speculis videantur in aedibus esse . I sque adeo speculo in speculum translucei imago . Ovidius iri artis amatoriae iii, 681 Praecipue si cultus erit speculoque placebit, Posse suo tangi credet amore deas . Martialis ii,66 Hoc facinus Lalage speculo quod viderat . Horatius utrum in car- minum iv, 10 cum praepositione quotiens te in speculo videi-is alterum an te speculo sine praepositione scripserit cum non satis constet , Orellius alterum probat , "ne elidatur te' in- quit , idem in libro in, 29 non offendens ad illud Virtute me involvo , neque in epodo quinto ubi est Quid ut noverca me in- tueris . poterat scire in quarto carminum libro vocales lon- gas non elidi , neque aut in carmine tertio tui est ferendum esse aut in nono Voltu et per, quorum reliquit alterum , alte- rum correxit. 100. Quandoquidem simili specie sunt prae- Digitized by Google 220 IV DITA RERUM, Ex IMAGINIBUS MISSIS CONSISTERE eorum . Marullus Esse et , Avantius Esse in, uterque sine sensu . rei convenit ut simulacra dicantur Excita , id est iacta . in fiuc versus eurum Marullus : debet esse rerum. ut versu 43 . 102. 103. Nam cur illa cadant madis ab rebus- que RECEDANT Nam QUAE TENVIA SUNT H18CENDI8T nulla potestas. Haec suo loco posita legimus supra 65: hic prorsus absurda sunt: ut ridiculus sit Forbiger, qui di- cat ea in suspicionem aliquam occurrere . 104. Sunt igitur tenues formarum dissimi- lesque Effigiae. Lambinus consimilesque , priulentior Wakefieldo, qui alterum explicare conatur, sed uterque vi- dere debebat haec non de simulacris in universum dici . sed de speculorum imaginibus, scribendum ergo Sunt igitur te- nues formarim illis si milesque Effigiae . 116. Primum animalia sunt iam partim tan- tula, eorum Tertia pars nulla possit ratione videri . Itali et Marullus eorum ut, Lambinus nulla ut possit, Naugerius ut horum, satis est unam litterulam mutare , co- rum. vidit hoc Hugo Purmannus in Lucretianarum quaes- tionum specimine p.27, nisi quod scripsit quorum, sed ita oblongus co v,692 ct condam vi, 109, quadratus co n,549 iv, 522 vi, 1263 , idem eam m, 100 et alico in, 223 , schedae eorum i,135 467, co vi, 796. in Ciceronis de natura deorum libro i, 111, ubi est earundem, scribi debet carundam , Non arbitror te , Vellei, similem esse Epicureorum reliqUornm , quos pudeat carun- dam Epicuri vocum, in eiusdem epistularum libro ix,6,5, ubi est vacationem habent eandem publici muneris , recte docti quan- dam ; de quo dubitarunt qui nescierunt hoc scribi caudam. 118. IIarum intestinum quodvis quale esse putandumst? Apud N oniuin p . 209, 18 Horum, quadra- tus quo quis quale (prima manu factum valet) esse putandum , non male omisso est, ut ad librum i, 111 docui, quod tamen Nonius quoque exhibet. 126. Quorum unum quidvis leviter si forte duobus. Hic Havercampus , quod mireris, ceteris aliquanto plus vidit , cum hic aliquid deesse suspicatus est : sed quod idem uno versu addito rem putavit confici posse , id a solito eius stupore alienum non est . perierunt autem versus Lu- Digitized by Google IV 221 crctii xxv ct capituli titulus, ac primum quidem hoc fuit. Quorum unum quidvis leviter si forte duobus Attingas digitis , in eam sententiam quam Homerus in infinitum auxit de un- guento Iunonis dicens Toy k<*1 kinymcnoio Aioc kata xaAkoBa- t€c Ati) 'Emtthc ec taian te ka) oypanon Tket aytmh . horum igi- tur elementa subtilissima esse dicebat , et omnino ta eiAtoAA taIc AeirrdTHctN ANynepBAHTOic kexphcOai , ut est apud Laer- tium x,47. videtur tamen his adiecisse esse item maiora simu- lacra , scilicet c multis atque innumeris inter se coniunctis effecta , ut fulgorem ignis aetherii , quo inter tonitruum soni- tus omnia occupentur et contineantur, qui fui. mine claro Omnia pf.r sonitus arcet, terram, mare, caelum, postremum erat hoc, cum tanta sit simulacrorum subtilitas , fieri non posse ut singula sensibus nostris perci- piantur , quippe cassa sensu , quod est in versu 128 . haec ita fere a poeta exposita fuisse certis indiciis sine ulla dubita- tione cognoscamus licet . prima huius libri pagina in codice eo ex quo nostri descripti sunt indicem capitulorum tenuit . quem codex oblongus in versus xxvi dispositum exhibet: nam haec quae subiecturus sum singula singuli versus sunt, 7 Dc celeritate tactu videri 11 Dc turbis dc umbra hominis 15 De auditis corpoream esse vocem 24 De ambulando Dc somno . in aversa pagina fuit primum titulus. Sibi wcundissimtim esse, cetera , quae quasi primum huius libri versum exhibet ob- longus, quadratus minio scripta uncialibus litteris; deinde versus xxv primi . in scheda secunda versus lii , a 2f5 usque ad 76 , cum titulo ante 29 . in priore schedae tertiae pagina versus poetae xxv, 77— 101 , titulus ante 98; in aversa item xxv cum titulo, 102—126. potuit igitur hic, ubi sensus im- perfectus est , aliquid periisse ; non nimis multa tamen , quia poeta se rem paticis docere dicit 115: ergo non tres paginae , sed una : nam duas deesse non posse concedet qui ea per- ceperit quae dicam ad versum 144 . neque ea pagina xxvi carminibus constitit, sed fuit in ea praeter carmina titulus, quem indices libro praepositi exhibent , cum intus inter ver- sus non compareat , Esse item maiora . eos autem versus quos huic paginae, supra attribui , Probus ct Servius rettulerunt . Probi verba sunt hacc in commentario ad eclogam vi Ver- Digitized by Google 222 IV gilii 31 , p. 20,20. Plane Irinam esse mundi originem et Lucre- tius confitetur dicens (v, 92) Principio maria ac terras caelumque tuere ; Quorum naturam triplicem , tria corpora, Memmi, Tres species tam dissimiles , tria talia texta . et alio loco Omnia per so- nitus arcet, terram, mare, caelum, eadem Iacobus Bernay- sius Servium ad Aeneidos i,30 Ennio adseribere observa- vit. Arcebat, inquit, prohibebat, significat autem et continet . Kn- nius Qui f ulmine claro Omnia per sonitus arcet . sed et in Lu- cretianis Servius plerumque peccat, et potest Lucretius ab Ennio haec sumpsisse , ut libri ni versum 102”) et 1035 , item iv 409 et vi 195 . 129. Sed ne forte putes. In bis xiv versibus, 129 — 142, Lainbinus operam eximiam praestitit: hic enim pri- mus eos foedissime confusos in verum ordinem restituit, quem Forbiger , cui omnia bona sordent, nulla L&mbini mentione faeta vulgarem rationem dicit . sed insuper obser- vandum est novem alios versiculos , qui notati sunt numeris 1(58—175 et 179 . eos ipsos cum bis quattuordecim coniun- gendos esse . «igitur enim utrobique res eadem , scilicet cy- ctac€ic quas Epicurus dicebat, et quidem non tam earum originis celeritas quam potius tenuitas: nam quibus verbis ea- rum descriptio linitur 174, Quorum (nimborum) quantula pars sil imago dicere nemosl Qui possit . neque eam rationem red- dere dictis , In quem quaeque, locum diverso momine tendat, ea accurate respondent bis quae praecesserunt, 1 10 quam tenui natura constet imago , et rerum simulacra vagari Multa modis inultis, nulla vi, cassaque sensu, nec tamen fieri potest ut bi xxm versus ante 143 ponantur, Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur : is enim ad simulacra pertinet, quorum sig- nificatio facta erat versu 127, cum e contrario in his de cyctAccci fuisset imago 174 , neque ibi de bis agitur , sed de altero eiiibAujN genere , quae dicuntur anoppoiai . itaque ma- nifestum est Lucretium , cum alterum genus a se praeter- missum esse intellegeret (et utrumque infra enumerat in hoc libro 730 737). haec in chartas ita coniecisse ut ea nullo certo loco reponeret , correctorem autem poematis ne id quidem curasse ut partes dispersae coniungerentur . 132. IN HOC CAEI.O, QUI DICITUR AER. His utitur Servius ad georgieon i,51, ad Aen.i,58 v, 18 ix.20 x,899, item Probus ad ecl. vi,31 p. 1(5,10. at Isidorus orig.xni,4,3 Digitized by Google IV 223 Lucretius Caelum quod dicitur air , contra consuetudinem huius poetae, de qua egi ad librum m, 94. 142. Et cuiusque modi formarum vertf.rk in horas. Oblongus cuiusce . eiusdem corrector oras; rec- tissime. arae eniin et hic et in versu 166 sunt extremitates , quae rerum superficiem ac speciem efficiunt . ita Ennius et Vergilius ingentes belli oras dixerunt summa belli discrimina . neque aliter N arro de lingua Latina libro viii p. 392 De huitis- ce multiplici natura discriminum , hoc est discriminum o mul- tiplici declinationum natura prodeuntium, orae sunt hac , sci- licet extrema ct summa , in quae omnia inter se diversis- sima exeunt, cur et quo et quem admodum in loquendo declinata sunt verba . nos ad eum modum figurate dicimus eine sache bei den zipfeln fassen, idem Varro de re rustica i,6, 2 5 6 et 20.3 tria formae fastigia pro tribus generibus definitis . ad nostra- tium illud proxime Caecilius Statius apud Festum p. 182,22 Oram reperire nullam , quam expediam . queo; quae docti male temptarunt , cuin Ennius quoque et Vergilius belli oras evolvi (bxerint. 133. facile. Librarius quadrati primum scripserat fa- cere , mox errore animadverso ipse correxit ; hoc si aut ta- cuisset aut ita ut est rettulisset Ilavcrcampus ( dixit autem 'facere Z. sed superscrib. /rtri//), NVakefieldum eiusque pe- disequos in gravem errorem non induxisset . 143. quam facili et celeri ratione gerantur. Oblongus quam facile , quadratus quae facili, tum Lambinus genantur, ut sanae mentis hominem decuit, quidquid Waketicldus et Forbigcr blaterant: hic enim poeta docet quam facile et celeriter gignantur , mox 176 quam celeri motu feimntur . 144. lapsaque cedant. Post haec verba deest pri- mum Percipe vel Expediam , tum paucula a quibus illud enim quod subicitur pendeat. neque tamen ullum liic in codice archetypo delectus indicium fuisse existimandum est , quam- vis a versu 127 usque ad 298 sint versus tantum modo clxxii et tituli tres , cum septem paginae versibus constent clxxxii : septem autem paginae esse debent , quia proximos versus lii 299 — 347 iu unius eiusdemque schedae paginis scriptos ffiisse suo loco ad versum 323 declarabo . nain in pagina aversa schedae huius libri quartae fuerunt versus poetae Digitized by Google 224 IV xxv 127 — 151 cum titulo; in scheda quinta r.i 152—202 et titulus in fine prioris paginae ; in sextae priore lacie xxvi. 203 — 228: sed in altera pagina septem versus postremi re- petiti fuerunt 222 — 228 (ii enim in quadrato codice post 228 iterum scripti sunt), qui coniuncti cum proximis 229 — 247 efficiunt xxvi : scheda septima tenuit versus li, 248— 298, et titulum unum ante 269 . 150. OPPOSITA FUERUNT. Itali OPPOSTA. 152. Nam neque, uti vestem, possunt trans- ire, neque autem Scindi. Sic veteres et Itali, neque autem: impressi omnes neque ante , cum intellectum non esset in proximis quam pronomen esse , non coniunctionem . sed possunt ferri non debet : poeta enim nondum de simulacris loquitur , sed de eo quod summum de rebus abundat et ia- citur . ergo scribendum est potis est, non possit, quod ta- cite suffecit Creecliius . 159. si mu lac r a geruntur. Ilie quoque necessario legendum genuntur, cum Lambino. 166. SPECULUM QUO CUMQUE OBVERTIMUS ORIS, Res sibi respondent. Oris in oblongo omissum . idem Res ibi: quadratus sibi respondent , quod mihi unice verum videtur . nam res verae sibi respondent e speculo vel in spe- culo : at conspicienti non ipsae res sed rerum imagines ibi in speculo respondent . porro quo cumque I. F.Gronovius in observationum libro ni, 19 p.609 cur ferre nolit et scribat qua ctnnque, me non intellegere fateor: videor enim mihi recte dicturus esse si speculum huc ( id est in hanc partem , velut in dextram meam et paulo post in sinistram ) verto ob superficiem rei , hic (id est modo in dextra , post in sinistra) species illi similis respondet. 170. rearis. In libro vi,251 reamur. nihil intereat: sed vix credo poetam hanc inaequalitatem relicturam fuisse , si carmen suum ipse edidisset . 175. NEQUF. EAM RATIONE REDDERE DICTIS. Itali et impressi eam rationem, sed quam , quaeso , rationem ? eamne iterum, quam modo dixit neminem scire posse, id est quantula nimborum pars imago sit? non magni acuminis res erat, sed supra levitatem editorum Lucretii, et hic dam- num esse intellegere et ex proxima vicinia auxilium arces- sere. nam quartus ab hoc versus ubi sic scriptus legitur, Digitized by Google IV 225 179. In quem quaf.quf. i.ocum diverso numine tendit, nec sensum facit, nec ceterae orationi innexus est, quae in simulacris vertitur , cum hic imaginem loquatur, at omnia plana fient , ut nullo interprete indigeant , si haec, eoniunxerimus , Quorum quantula para sit imago dicere nemosl Qui possit, neque eam rationem reddere dictis, In quem quaeque locum diverso mo mine tendat, nam coniunctivo opus esse patet, et momine scribendum esse Marullus vidit. 178. ut brevis hora feratur. Idem Marullus vere et Latine hora t e r at u r . 182. aetheriis. Quadratus aetherii: sed idem aetheriis versu 911. 190. Et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur . Impressi stimulatur fulgure fulgur; quod uti non improbo , ita alterum elegantius esse duco , quo suaviter variatur orationis forma: nam si scribimus fulgure , hic ver- sus a superiore nihil differt. 209. Perquk volare mare ac terras caelum- que rigare. Habemus hic illas tres mundi partes quas facere Lucretilis solet, mare, terras, caelum, quid igitur is versus qui hunc praecedit efficit , quo corpuscula dicuntur Per totum caeli spatium diffundere sese I foedum vitium nec ferendum delebimus scribendo circumque rigare , id est undique . ceterum non satis memorabile est quadratum ha- bere defundere sese, et oblongum prima manu, si litteras erasas recte perspexi, diffunderes esse. 195. Quod super est, ubi tam volucri levi- tate ferantur. Ilunc versum cum loco alieno positum Marullus recte vidisset , nescio quo errore traiecit post ea quae modo tractavimus, caelumque rigare, ita scriptum. Quod superest , ubi tam volucri haec levitate feruntur . Lambinus errorem auxit scribendo Quod superast . Marullus videtur id voluisse quod verum est, Quid quae sunt igitur iam prima fronte parata ? Cum iaciuntur et emissum res nulla moratur, Quod super est, ubi tam volucri levitate ferantur, Quonc vides citius debere et longius ire ‘i solet ita poeta quod super est in apodosi ponere, ut in ii,39 491 v,64 vi, 1000; cui par est ergo post quoniam in i, 520 et v, 2G0, ergo post cum apud Vi- truvium vm, 3,20 . ita quod super est Propertius iv,21,2l Deinde per Ionium vectus cum fessa Lechaeo ISedarit placida 15 Digitized by Google 226 IV vela phaselus aqua , Quod stiper est , sufferre pedes properate la- borem . ubi ferantur autem coniunctivum in membro al> inter- rogatione pendente locum habere quis neget? et simillimi sunt ii coniunctivi quos habemus in libri m versu 507 et in vi 855. postremo Quone citius eunt rectissime dictum est. ut nihil opus sit Nonne scribere cum correctore quadrati et Marullo; quod in oblongo solo, ante quam is corrigeretur, fuit Quo neque. Quintilianus in i, 10,3 aut quo melius vel de- fendet reum re/ reget consilia qui citharae sonos twminibus et sjxi- tiis distinxerit ? hoc dicendi genus Propertium decere existi- mabam in disticho ad imitationem orationis Lucretii compo- sito , i,2,9 , ubi quo melius scripsi , cum libri habeant quos , Aspice quo summittit (potilis mmmittat) humus formosa colores Et veniant hederae sponte sua melius ; epiod Hertzbergius se in- tellegere negavit . at ego vicissim viri doctissimi senten- tiam miror, qui Propertii verba ita interpretetur ut hederam et arbutum inter colores , id est inter flores coloratos , nume- rasse videatur: dicit enim 'Aspice colores quos terra sub- mittit : iain videbis ut sponte sua melius veniant 210. Quam celeri motum. Correctores antiquissimi MOTU. 211. suB.mu splendor aqua. Cdrrector quadrati sub diro et aquai . sub diu scribitur apud Plautum . qui eo se- mel usus est, in versu mutilato Mostellariae m, 2, 78, in Vi- truvii libro v,!),5 et ti, item vi,3,9 vn. 1,5, in Plinio Chiflle- tiano semper (hoc Dalecampum 'testari Siligius refert ad li- brum xxxv p. xxviii) , apud Paulum epitomatorem Festi p. 54. Aseonius qui falso dicitur ad librum in Verrem i, 51 sed ita declinatur , hoc dium, huius dii etc. Festus p. 185,27 Dialis , quia universi mundi sacerdos , qui appellatur dium . sed dio sive dico et diu, sicut freto et fretu, dicuntur a duobus rectis . quae sunt dius et dioum . utrumque rectum a Varrone indi- catum puto de lingua Latina libro v p. 72, ubi sic Florenti- nus codex . Hoc idem magis ostendit antiquius foris nomen : nam olirn I Horis et Dispiter dictus, id est dies pater . a quo dei dicti qui inde , et dies et divum . unde sub dico dius Fidius : ita- que inde eius perforatum tectum , ut ea videatur dirum , id est cae- lum. scribendum aio et ditis et dirum , eaque ita intellegenda ut dixi : nam neque in dius adiectivo notio apparet diei sive caeli , neque dius Fidius simpliciter dius dici potest . sine u Digitized by Google IV 227 consonante versus Horatii labat , Vitamque sub diro et trepidis agat: nam in versu dio et vel diu et vitiosum esse vidimus ad librum ni,374 . in Afranii senario (est enim inter plures apud Nonium p. 207, 33) miror esse Soleatus intempesta noctu sub diro , magis miror doctos facere sub dio , quod ab altero non differt: sed quid Afranium posuisse dicam non babeo, nisi forte sub nire . perturbatum Phaedri Perottini versum 31,11 non curo, qui ita scriptus editur. Ab» sum in campo par tibi, sed sum sub dio . subdiale , quoniam subdical quoque esse fer- tur , producte dicendum existimo , quamvis in ilamine Diali tam brevis sit syllaba quam in consulibus dialibus , qui sunt in ioco , atque in novendiali pulvere . dius adiectivum seinper producitur . itaque fulgur dium , de quo nuperrime dixit Theodorus Mommsenius in annalibus societatis Lipsicnsis 1849 p.292, quamquam diurnum est, tamen etiam dirom scri- bitur , scilicet Ioviutn , neque eadem quantitate sunt adver- bia . ut dius (quo Titinium usum esse Charisius refert p. 185), interdius , nudius tribreve . perdius bis adnumerandum puto : adiective perdia quam recte quove accentu Appuleius dixerit, ignoro . prodius Varronis ( apud Nonium p. 47 ) differt : nain accedit proditis est illuc prodeedit amplius, denique dens Fidius (in Varronis de lingua Latina v p.58 Florentinus apud aedem de i de fidi) cum dius Udius dicitur, i producte effertur, in Asinaria Plauti i, 1,8 Per dium Fidium quaeris, scio quidem non nullos eorum qui Ciceronis de oratore libros ediderunt iu n,274 versus quosdam mimicos tam perverse distinxisse, ut medius fidius pro anapaesto et dactylo esset: sed editores Ciceronis pleriquc sibi metra ignorare turpe non putant, qui in i dc officiis 18,60 , ut hoc uno exemplo utar , cx op- timo septenario , qui est huius modi , Vos enim incenes ani- mum geritis muliebrem, illa virgo viri, heroicos pingui pede palimbacchio distinctos, ita, Illa virago viri , sua arte effin- gere non erubescant . isti versiculi mimici sic distinguendi sunt, quid est tibi ista mulier ? uxor. Similis me ditis Fidius: dicuntur autem a M. Tullio subabsurdi, quia similitudo oris, quae in sorore locum habet , ridicule in uxore agnoscitur . 212. CAKT.0 STELLANTE SERENA SlDERA RESPON- DENT in aqua radiantia mundi. Durum dicendi ge- nus neque Lucretianum , sidera in aqua respondent mundi, omisso sideribus dativo : nam sidera mundi ut coniungamus 15* Digitized by Google 228 IV nec verborum ordo patitur nec rei ratio, quam exposui ad versum 1 <>(* . poeta dignum est Sidera respondent in a2 mirande iu utroque), non est verae et anti- quae Latinitatis: et mirabiliter peccat Nonius, cum Claudio (Quadrigario adscribit binnibundepro hi nui en ter p. 122. 13 . (pii dixerat equae hinnibundae . quamquam scio horrende in lexica relatum esse ex libro Sapientiae vi.6 xvn.3. (pio eodem utuntur Priscianus p. 10-1 1 et Sergius p. 1851 , ita , Horrendum clamat pro horrende ; cui simillimum est quod Servius iu geor- gicon ili. 28 magnnmque fluentem exponit magne , idemque ad Aen. 1,251 Infandum , inquit, pro infande posuit . nec minores bic turbas faciunt Corpora, sive ad nubila et caelum referi- mus sive ad sidera, quod siquis cetera considerabit, inve- niet ea mutato versuum ordine tam apte inter se cohaerere ut vix possint aliter a poeta scripta existimari, sub terras ab- dita caeli A ubila. despicere et caelum rideare videre . iam vero ad complendam sententiam cx Corpora mirande nemo dubi- tare potest quin faciendum sit Ut prope miraclo. unum tamen corrigendum restat: nam despicere cum accusandi casu non coniungitur nisi in significatione contemptus: ne- que ulla in Caesaris verbis ambiguitas est , cum scripsit de bello ( >allico comm.vii.20 quod et paucitatem eorum cjc loco superiore cognoscere et virtutem despicere potuerint , qui dimicare non ausi turpiter se in castra receperint . itaque dispicere scribendum est. ut recte codices in libro u,2G quin omnia dispiciuntur , Sub pedibus quae cumque infra per inane geruntur . sic Manilius ii,837 de occidentali cardine Occasumque tenens submersum dispicit orbem , non despicit: versu 84!) imumque sidi orbem Descendit . scio quidem in lexicis adlcrri liaec verba Columellae i.t'i.23. Area, si competit, ita constituenda est ut vel a dofhiuo vel certa a procuratore despici possit: sed ibi quoque legendum est dispici, quod recte scriptum extat libro rv, 24, Ii), neque in Aeneidos 1,224 ferendum est aethere summo Despiciens mare velivolum ct cetera, sed probandum Dispi- ciens, (piod iu arbitrio ponit Servius, utor arbitrio in geor- gieon ii. 18« ct Nonii auctoritatem rescindo , qui exhibet p.288 Qualem saepe caca montis convalle solemus Despicere, dispicere scribendum est in Ovidii metam, ii. 178 m.44 vn.223 Digitized by Google IV 237 fast. iv, 569 . dispiciuntur autem quae per partes videntur a dispiciente , hoc est non confuse sed singula vidente. 421. dispeximus. Impressi despeximus. 423. fui. men. Corrector oblongi flumen, tum qua- dratus contundere. 429. fastigia coo ni. Quadratus festigin. corrector oblongi coni, quadratus mox 431 doni, ubi oblongus coni. 43(5. Amaris ignaris in portu clauda videntur Navigia aplustris factas ornitier undas. Qua- dratus aplustris . eiusdem corrector et ceteri At maris . Itali et Manilius aplustris fractis, egregie ct rei convenienter: Wakefieldus absurde fractas undas, porro Itali et Manilius non satis eleganter obnitier undis , cum posset melius scribi undae. 440. Quae demersa liquore obeunt. Non poterit dici quid obeant, nisi liquorem . ergo ita scribendum est. 44(5. Longe al i am in partem a que ratione fe- runtur. Quadratus atque ratione, syllaba geminata scri- bendum est ac vera ratione . Marullus sine sensu quam qtw ratione feruntur , et Wakefieldus multo peius ac qnd, ratiotie, feruntur . 448. fit ut videantur. Manilius uti . versu 450 et 452 utuntur Porphyrion ad Horatii sermonum u, 1,25 et commentator Cruquianus p. 408’ , ubi est flagrantia . 453. cum sua videt vinxit. Quadratus iunjcit . huius corrector et ceteri cum suavi devinxit. 45(5. Nostra videatur. Manilius videmur . Anto- nius moveri videntur , olim impressi movere videntur. horum quod pessimum est Wakefieldo placuit: cur ferri non possit perspicuum erit perpendenti ea quae dicam ad librum vi, 1190. 4(50. severa silentia montis. Corrector quadrati et Antonius noctis. 462.Cetera de genere hoc mirande mui.ta vi- demus. Non bene Itali et Marullus mirando, scribendum est m i r a c l i , ut versu 419. 4(58. animus quas ab se protinus addit. Quadra- tus abdit , quod absurde interpretatur Wakefieldus, repellit, reiicit, ab se dubia , ut certa teneat . recte addit tuetur Creechius, Digitized by Google 238 IV npocAoidzei Epicuro , eui haec dicitur h (Jmntactikh emBoAH THC AlANOlAC . 470. quoniam nihil scire fatetur. Quadratus quoniam , oblongus quo : Antonius Marii quo nihil se , ofun editi quo se nihil . hoc quo se , quia sensu caret neque certum auctorem habet , Eichstadio et Forbigero placuit . quoniam recte probat Gronovius in observationum n.7 p. 259. 471. mituam contendere cacsam. Optime Marul- lus MITTAM. 472. Qui capite ipse suo in statuit vestigia s e se . Quadratus esse : sed factum sese , non iuxta veteri manu', ut dicit L F. Gronovius in observationum m, 19 p.603 , sed eadem, llavercanipus peccat, et multo magis Wakeficl- dus : hunc Forbiger sequitur. Gronovius recte interpreta- tur, "qui sibi non constat, qui se ipse evertit, qui cernuat et se ipse capite suo in vestigia statuit’, sed qui sistit capite, suo sistit videlicet , neque id dicere neccsse est: at si ipse sua in statuit vestigia sese, hoc est in ea quae suis pedibus fecit ves- tigia , non aliena, tum pronomen apte additur, ut continuo sentiat lector, accedit durissima in his iunctura verborum , in statuit vestigia , cum multo lenius sit sua in statuit vestigia . denique siquis se id quod aptum et verum sit sentire posse negat (video enim adhuc quosdam in Horatii epistularum i, 17,43 haec ineptissima probare, Coram rege suo de pauper- tate tacentes), hortandus est ut artis legem ediscat quam ex- posui ad librum ili, 954. 475. vicissem. Itali et impressi vi cissi m. 479. Notitiem veri , nequf. sensu posse re- felli . Notitiam quadratus . neque sf.nsus Marullus rec- tissime . 485. Qui nisi sunt veri. Quadratus sunt , oblon- gus son . 486. An poterit oculos. Poterit Brixiensis quoque editio . Veronensis poterint. Antonius Marii et Marullus po- terunt. de poterim poterint erint dixi ad Gaium 1 . 146 n. 15 . poterint in fastis Ovidii , libro vi, 366 , aliquot exemplaria , item in Vitruvii libro vi, 8, 8. 490. IDEOQUE NECESSE EST Et QUOD MOLLE SIT ET O E L I D U M FER VENSVE VIDERI, Et SEORSDJI VARIOS RERUM SENTIRE COLORES Et QUAE CUMQUE COLORI- Digitized by Google IV 239 uus sint coniuncta necessest. (Quadratus Et quod mollessit gelidum : oblongus coloribus sine coniuncta . in re aperta ( clarum est eniin hic id dici quod ex Epicuri canone habet Laertius Diogenes x, 32 oy rip tojn aytuin elcl spiTiKAi a! ANOuoiorcNelc aic9hc€ic ) unus Bentleius vidit ad prinnun membrum deesse seorsum , idque eo loco ponendum esse (pio legitur videri . sed eundem miror non intellexisse illud alterum necessest perquam inepte ex superioribus repetitum esse: in cuius locum substituendum est videre, non videri, quia praecessit sentire . colores autem rennn hic superficies dicuntur, coloribus coniuncta hic ut in libro n,743 colore ob- ducta et visibilia. 494. seorsus odohes Nascantur, sorsum soni- tus. Nascantur sine causa a necessc est, quod sequitur, sus- pensum est. Veronensis editio et Marullus Nascuntur. ceterum oblongus paulo ante habet Seorswn item , quadra- tus hic seorsum sonitus . 496. Non possunt. Itali possint, mox quadratus Nec porro potest ipsi . 498. Aeque fides. Itali Aequa . 500. non poteris. Itali et impressi poterit. 501. iustim quadratam, lniustim quadratus, iuxtim QUADRATA Itali. 502. rationi eoentim. Quadratus rationes egenitim . rationis corrector oblongi . Itali et impressi egentem. 511. cassa . Oblongus casa , quadratus ante quam ra- deretur cassam . eum versum qui hunc praecedit a Leiden- sibus abesse Havercampus scribit, adest: in utroque legitur contraria que sint . in superiore 509 oblongus que sint , qua- dratus quae sint. 514. Normaque sidi fallax. Corrector quadrati et Itali si . 516. obstipa necessk f.st. Ita quadratus : oblongus ol>stipa necessu est , apud Festum p. 193, 30 Muli, obstita ac- cesse est . 517. Parva. Marullus Prava. 526. Corporea quoque enim constare faten- i> u m s t . Itali et impressi Corpoream quoque enim vocem . imrno Corpoream vocem quoque enim. 528. Praeterea radit. Sic oblongus et Gellius x, 26 : Digitized by Google 240 IV apud Nonium p. 453, 7 Praeterea pavit , quadratus Propterea radit, Veronensis editio I Vae ter radit. Itali et Brixicnsis Prae- ter radit enim, Miirullus Praeter enim radit. Propterea probant Wakefieldus et Eorbiger, (pii sibi turpe non putant ignorare quae («ronovius scripsit in observationum m, 10 p. 606. 532. >S c 1I.I C ET E X P L K T I 8 QUOQUE I A M A II A It I T U II ohis . Ita quadratus : oblongus reditur, Italici redditor . hic idem (ironovius Putarunt expletas oras dici : sed quid est expletis oris ianuam radi ‘f immo vacuum et spiramentum ip- sum expletur, orae autem raduntur.' itaque probat despe- rationis plenum Marulli auxilium , cpii scripsit toto versu adieeto Scilicet expletis quoque ianua redditur oris Pauca p iis, et iter laedit qua eox it in auras, satis erat una littera sublata rem eandem efficere hoc modo , Scilicet expleti quoque ia- nua raditur oris . os autem expletum est aut totum plenum voce eiusqne primordiis, aut si grammaticos sequimur, exina- nitum. eadem ambiguitas est in vi, 1203, Corruptus sanguis expletis naribus ibat. Donatus ad Terentii Hecyram v, 1.29 Explere pro exinanire Terentianum est . ex Capro Servius ad Aen. vi. 545 et Nonius p. 208, 11 Explere , minuere . Serenus Samonicus tamen ad Lucretium respiciens plenum voce iter radi dixit, 260 Aegrescunt tenerae fauces IV/ rabidus cla- mor fracto cum forte sonore Plenum radit iter: certe Planum. quod ibi vulgo legitur, non intellego. 552. K T ITEM LEVO L E T I O B E «' II E A T U R . Mamillis L E - vore . sed Lambinus primus et levor legendum vidit et hos versus suo loco posuit, de utroque, ut dicit, a librorum parte admonitus ; qui quales fuerint ignoramus . Wakeficl- dus re non perpensa veterem versuum ordinem restituit. 543. graviter srn murmura mugit. Quadratus su- murmura. Brixicnsis editio et Manilius sub murmure. 544. Et revorat raucum retro cita barbara bombum . Itali ct Brixicnsis editio recocul , Veronensis re- versa : sed corrector quadrati rei reboat , quod unum habet aliquam probabilitatis speciem . nisi quod tuba jion magis videtur reboare posse quam cithara in libro n, 28 . tuba autem barbara recte dicitur, scilicet kuiAuin Typchnikh. ut in altero membro sunt Heliconis cycni . porro cieri quomodo tuba possit nemo dixerit , nedum retro . Isaucus Vossius ad Catullum p. 228 lierecgntia barbara , quam dicit esse tibiam IV 241 Berecyntiam . hoc non minus ineptum est (tuba enim re- pente Iit. tibia) (piam quod Catullus lxiu,9 tympanum fertur appellasse tubam Cybebes , qui scripsit (neque enim dubito) Typanum tuom, Cybebe , tua, mater, initia, iam vero si quaere- mus quid cieri et citum reboare possit , inveniemus haec de locis commode dici et ab omnibus poetis dicta esse . ita ipse Lucretius Are citharae reboant laqueata aurataque tenta , ct. Ergo replentur loca vocibus — sonituque cientur . itaque mani- festum est eum hic scripsisse Et reboat raucum u 1:010 cita barbara bombum . neque barbara regio minus proprie di- citur quam tuba . 545. Et validis necti tortis ex heliconis . Quadratus et a correctore oblongus nete tortis , olim im- pressi nece tortis . Antonius Marii Et validi surgunt nece tortis ex Heliconis , Manilius Et gelida cycni nece torti ex antro Heli- conis , Avantius Vallibus et cygni nece detorti ex Heliconis , 'co- dices emendati’ Iohannis Bapt. Pii Vallibus et cycni detorti ex Heliconis , Lambinus Vallibus et cycni gelidis orti ex Heliconis, Cifauius Vallibus et egeni nece torti ex Heliconis , Faber Valli- bus et gelidis cycni corti ex Heliconis , Vossius Et validis cycni torrentibus ex Heliconis , Havercampus Vallibus et cycni melicis forte ex Heliconis , Wakefieldus Et valli cycnis nece tortis ex Heliconis ( scilicet primordia cycnis) , Forbiger omissa (iifaiiii mentione (Tios' inquit Eielist. sequuti’) propter dipbthon- gos scilicet, Vallibus et cycnei, nece tortei, ex Heliconis, ili bis nihil boni inest nisi cycni et vallibus , quae ad rem necessario pertinent . his igitur susceptis verba corrupta ita refinge- mus , Et vallibus cycni tortis cx Heliconii . quae vocabulis tra- icetis (nullum eniiu in hoc poemate traicctionc frequentius vitium) ita in versum formabimus, Et cycni (ortis c on val- li nus ex Heliconis . nam tortas convalles, id est curvas et tor- tuosas , cur omnes repudiaverint non video . certe dixit ita de flumine Ovidius libro ex Ponto iv, 1 0, 48 et crebro vortice tortus Ilalys, et de torta Apuliae ora Lucanus v, 478 Ausoniam qua torquens frugifer oram — Apulus Hadriacas exit (Jarganus in undas . convallis autem Lucretius scripsit in v, 1375, valles nusquam , idemque Manilius secutus est ; contra Catullus Iloratius Tibullus Ovidius (iratius Martialis valles tantum, non convalles ; Vergilius , Lucanus , Valerius Flaccus , Iuvc- lialis , utruinquc : neutrum Plautus Terentius Propertius . 10 Digitized by Google IV 242 mire Caesar de bello Gallico v,32 et cum ne maior pars agmi- nis in magnam convallem demisisset , ex uiraijtie parte eius rallis subito se ostenderunt . 548. foras mittimus. Corrector oblongi k mit- ti m u s . 549. nervorum dkdai.a . Lambinus dedit primus VERBORUM. 553. UNDE ILLA PROFECTA P ER VENI AT VOX QIE- q ite . Hoc ne Latinum quidem est . recte ex emendatione Bentleii W akelieldus unde u n a profecta quaeque . sed versu 560 recte libri veteres sentire neque illam Internoscere . ubi Lambinus audire neque hilum . 561. que sit . Ita oblongus et Nonius p. 173, 16 : qua- dratus que jit. 567. Obsignans formam verbis. Immo verbi, quia praecesserat verbum , Praeterea verbum saepe unum , ubi iniro errore Praeterea peditum Antonius Florentinus et olim impressi, quod Marullus fecit edictum. 568. non auris incidit ipsas. Recte, ut puto, Lambinus accidit: hoc enim cum accusativo non modo Plau- tus sed Lucretius ipse . ut videtur, iunxit in v, 608 segetes stipulasque videmus Accidere ex una scintilla incendia passim , quamvis alibi cum praepositione dixerit n, 1024 nova res mo- litur ad auris Accidere . at incidere accusativum vix admittit : nam N. Heinsius erravit , cum adseripsit Ovidio metam, vii, 524 ct Vergilio Aen. ix,721 . de Livio tamen ac Tacito dubi- tatur : Apuleium ita praepositione omissa dixisse constat . vide Drakenborchium ad Livii librum n, 30, 13 . Paulus in 1. 34 pr. U. de o. et a. xliv, 7 Qui servum alienum iniuriose ver- berat , ex uno facto incidit et Aquiliam et actionem iniuriarum . neque aliter sane Lucretius mare quae inpendent , de quo di- cam ad librum vi, 489 . Gratius 244 R usum opus incubuit . scholiastes Statii ad Theb. vm, 1 Vetus elocutio est per dati- vum casum, incidit umbris pallentibus . Claudius '1 ferius recedens vesperi Numantinis incidit’, ac (immo at) Terentius per accusa- tivum protulit ( Phorm. i, 3. 23) . ergo in eum incidit ( immo ego — incidi locum)’, tamquam in rem periculosam . apud Servium ad Aen. xi. 699 Claudii Quadrigarii verba hodie non legun- tur, neque ea inter fragmenta historicorum quae dicuntur re- lata invenio. Digitized by Google IV 243 570. Pars solidis abi.isa lopis reiecta sono- rem Reddit. Recte corrector quadrati et Manilius locis reiecta ut paulo post 578 collibus verba repulsantes : eo modo replentur loca vocibus (507 ; nequis forte coniungat solidis locis , tjuod debebat esse solidis solis . loca enim sunt naturae loco- rum , quas breviter dicit naturas Cicero de natura deorum ii. 144 , quod his naturis relatus amplificatur sonus . Wakefieldus Eiclistadius Forbiger lapis reiecta , quod ridicule, interpre- tantur quasi lapis reiectus . 570. ET MAGNAS DISPERSOS VOCE CIEMUS. Qliadra- tus magnus dispersus . eius corrector magna disjtersos . sic Itali et impressi . 577. loca videre odore vocis . Itali et impressi VIDI REDDERE VOCeS . 578. ITA COLLES COLLIBUS IPSI VeRRA REPUL- SANTES iterabant dicta referri. In his neque rerba dicta ferri possunt , neque iterabant referri . ipsis Veronensis editio, Marullus, ceteri ante Wakeficldum : sed Marullus re- ferre , Bentleius iterabant icta referre , non recte . nam neque iterare infinitivum sibi adiungi patitur, quantum scio; quam- quam orationem obliquam subiunxit Attius , itera in quibu’ partibus et quo captu modo , fortunane an forte repertus , apud Nonium p. 425, et Propertius (neque enim mutavi sen- tentiam) Cui procul Alcides iterat responsa det, 1,20,49: neque icta collibus verba Latine diei is poeta (piem Bentleius aucto- rem dedit persuadet , est enim is scriptor elegiae in mortem Dmsi , quam scio Hauptium meum saeculo xv natam esse suspicari : neque milii eius versus 220 , qui est liuius modi , At vox adversis collibus icta redit , antiquitatis colorem osten- dere videtur, cui conveniunt potius colles voce icti et clamore montes icti, qui sunt in libro u, 328. nunc de bis Hauptius ipse dixit in programmate eleganter scripto , quod editum est pridie K. Novembr. 1849, p. 2G . neque ego saxa icta quae sint in Ovidii tristium u, 1G intellego , sed puto poetam scrip- sisse Tecta memor refero rursus ad icta pedem, quomodo dixit in v, 4, 34 Nec vellent ictae limen adire domus . nihilo minus vi- tii sedem Bentleius tum recte perspexit (postea ad Horatii sermonum librum i, 3, 7 probavit Marullianum) : scribendum est enim docta referri . ita apud Horatium amnis Doctus iter 1G* Digitized by Google melius , iteniquc nimiis Multn mole docendus aprico porcere 00111/10 . .'»S1. Finitimi finoitnt kt faunes. Quadratus l-ini- iime Itali et impressi Faunos. cantum Ininc silvarum inge- nioso Attius in pastoris persona trilmit vocali ilii in Minya- rum nave tigno , in Ciceronis de natum deorum n. Sit . S/7- rmii melo Consimilem ad auris canium , et auditum , refert . 582. i.uooquk i.oo anti. Corrector oblongi iocanti. mni quadratus Chordarumque sonus , ut. 576 dispersus , 465 opinatos , 45!) cam/ms . 587. 1 ’ I N E A SEMIFERI CAPITIS IT 1. 1. A M I N A QUAS- SANS . (Quadratus semiferi. Brixiensis editio ro/aniina. Itali et. editio Veronensis et Marullus velamina , ut in i, 930 Unde /irins nulli relarint tem/mra iitusae . Vossius et lieinsius cur littera addita rallamina maluerint ignoro : Wakelieldi rationes ineptae sunt. 500. Petere de oenere hoc. Hrixiensis editio, non Veronensis , Praeterea genere hoc . Itali et Marullus ( ' e t e n a . satis bene, itaque prorsus in v,845 Cetera de genere hoc mons- tra ac portenta creabat . 51*4. H CM A Rtn OENUS EST AVIDUM NIMIS AURICU- LARUM. IIoc Wakefieldo elegantissimum videtur , milii in- proprium et ambiguum . maluit aliter dicere Plautus in Sti- cho 1,2.45 Xumquis hic a/ienust nostris dictis auceps auribus/ optime Bentleius aridum nimii miraci.orum. 598. C ONtOQOlUM CLAUSIS FORIBUS Q U O Q U E saepe videmus . Haec quoque, quae ceteris sordent, uni Wakelieldo pulchra sunt, una littera addenda est, ita, Con- loguiunt clausis /oribus guogue sae/ie ubi elcmus . Propertius v, 10,52 Colloepiiume/ue sua fretus ab urbe dedit. (iOO. simui.acba n e n u n t a n t . Quad ratus rerutant . Itali RENUTANT. 602. (Qualia sunt vitrei, species qua travo- i, at omnis . (Quadratus citre (» super e) speciis (c super al- tero i) i/ua transvolat omnis, ut hic vitrei genetivo . ita plurali in 1.250 ingenuei et in m. 07 oculei , neque saepius nostri co- diees hunc antiquum scribendi morem integrum conserva- runt . de genetivo notum est. quid Lucilius et. Nigidius prae- ceperint : quare Solincidewiuus apud Martialem xi, 00 in I.ueilii ipsius versu non debuit scribere Luceilei ■ horum Digitized by Google IV 24.") sententiam , ne cani arbitrio grammatico tribuamus, senatus consultum quod est de Bacchanalibus mire conlinnat , iu quo recti casus hi sunt , quei , Joideratei , oinctrrsei, virei , ob- liqui autem Latini, urbani, sacri . sed maior testium pars non consentit, in lege Thoria populi ltomunei et populei Rotnanei , ijitodce agri locci pub/icei , cius agrei turei , ceicis Ronianci , in colonei numero , in eo numero agrei , vinei olei re , modum agri locci. in Servilia pareitlisce suci, regis populei ce ceieisre suei no- mine , quoius regis populeice nomine , iribuendei causa , populei Jiet . in lege pagi Herculanei magistrei pagri . in lege dc Ter- inensis leiberi amicei socieiqite populei Romani sunto . in lege Rubria praefectusce eius municipei , datunei infcclei et damni in- fectet , in aere Heracleensi operisve publice faciumdei causa, stercoris ex porhttulei caussa , habitandei utendei caussa , in de- morturi damnateice locum , furtei et indicio mandalei condemna- tus , depuenandei caussa auctoratus . atque de dandi vocandi- (jue casu aliter Lucilium ac vulgo putatur praecepisse ver- siculi eius ostendunt . qui sunt huius modi . Hoc illi facium est uni , tenue hoc facies i . Mendaci furique . addes e , cum dato Furei’ lasseris . sic enim haec scribenda sunt : nam cum dare Juret lusseris , quod est apud Quintilianum, intellegi non po- test, dato autem Plautus corripuit iu Bacciiisin i, 1,51 Dato qui. bene sit . sed in dativis quoque sive ablativis , si s. c. de Bacchanalibus factum excipimus , in quo est in coventionid , instrumenta publica videmus valde variare . epitaphium L. Corneli Cn. f. Cn. n. Scipionis Quoiei cita defecit , non honos, honore (-em) , Is hic situs , quei nunquam rictus est cirtutei . An- nos gnatus xx is leto est mandatus, Ne quairatis honore quei mi- nus sit mactus . lex Thoria quoieiquc , sed quoi , 1 7 ab eorum quei , (»2 (58 ei heredeice eius , 1)8 cique operei . in Servilia vici [i. 15 18 72 80 1)2 1)7, ei liti 57 81), 14 quoiei, 1)1 alterei, 72 iudi- cei, 72 1)0 muiurei parti . in lege pagi Herculanei lorei compa- gei . in lege Cornelia de xx quaestoribus n. 21 praeconei . iu tabulae Bantinae tergo hoice leegei . in Heracleensi 25 27 iu partei , 41) redemlorei — heredeice eius , (54 urbei Romae , 08 aleice quoi . in lege Rubria i, 43 captionei, u,28 omnei, 20 i ei , quod scriptum est ii in tabula Heracleensi 42. ici ex Teren- tio apud Nonium p. 278, 22 . e Varrone Cbarisius p. 07 unnn- lei . in Catulli codicibus unum pluralis exemplum intemera- tum remansit (51.212 boari emunges , vocativi item unum 22, 1 Digitized by Google IV 246 Fureif contra Lucilii regulam autem dativi duo, Herculei 55. 13 , mei 77,3 (ita mei misero in Novii versu apud Nonium p. 336, 13 , meique in Ciceronis ad Atticum epistularum xii, 13,2 , mei auc/or es xm,40,2 ; quamquam liaud scio an pro- nomina personalia Lucilius exceperit : certe sibei in s. c. de Bacchanalibus legitur , nec Nigidius discrepat , qui scrip- sisse videtur mei genetivo, miei dativo), genetivi apud Ca- tullum complura , 28, 5 Romulei Remique , 61, 206 pulveris Africei , 63,01 domina Dindymei , 64,278 e vertice Pelei, 65, 14 fata gemens Ilylei . quamquam haec ex uno antiquissimo co- dice , qui ante finem saeculi quarti decimi iu alios transcrip- tus non fuerit , derivata esse doctis aegre persuadeo : certe vel C. F. Hermannus nuper versum quendam Catulli 64. 100 ita tractavit ut editionem meam nuraquam vidisse videatur . in Lucretii versu 31arullus scripsit species qtiae transvolat om- nis , neque quisquam post eum qua , quod libri exhibent, restituit, milii nihil obstare videtur quo minus illae trarolare dicatur species . ita in vi, 340 foraminibus liquidus quia trans- volat ignis, ubi male libri tramviat. 603. i * artis ix cuncta . Corrector quadrati , Anto- nius, Brixicnsis, cunctas. 604. GIGNUNTOR, UBINA DiSSILUlT SEMEL. Qua- d ratus Dissuluit . huius corrector ubi una , quod idem post eum Lambino placuit, minus bene Mnrullus ubi iam. Itali et olim impressi ubi nam . ne hoc quidem Wakefieldo nimis in- sanum visum est, quamvis constructionem pervertat, neque ante Catullum Vergilium Horatium nam coniunctionem quis- quam alibi quam in ipso sententiae initio posuerit . nam de Plauti versu qui est iu Milite iv, 0, 2 Ilandio in Tursellini tomo iv p. 3 codicum scripturae adhaerenti credere per me- trum non licet : potest scribi Ego iam iam conveniam illune , n/>i ubi est gentium . de Dirarum autem scriptore , cuius est 115 Dulci namque tumet, Merkelio et Hauptio assentior, «pii eum Vergilio parem aetate faciunt , alter ad Ibin p. 364 . al- ter in observationibus criticis p. 47. praeterea observandum est Tibullo hoc probatum non fuisse . in cuius libro ii, 4. 12 in excerptis Parisiensibus est Omnia nunc , non Omnia nam. Lygdamus vero in hoc ut in aliis a Tibullo differt : dixit enim 4, 43 casto nam rite poftae . Digitized by Google IV 247 <>07. Ergo replentur loca vocibus, abdita r e - tro Omnia quae circum fuerunt, f 'uerunt quia caret sensu, Manilius scripsit fuerint, quod est fere erunt vel sunt, vel potius esse possunt, sed lioc quae fuerint milii iners et mo- lestum videtur . melius est ut de vocibus haec accipiantur, abdita retro Omnia quae circum feri u n t . 600. vis derectis. Impressi viis, sed imperiti est scribere directis , Wakefieldo solo dignum de rectis . derige deripit derexere devexerat derectaequc Mediceus Vergilii co- dex sexiens , nec saepius idem dirige dirigite dirigere direxit direxti . (JIO. cernere nemo Saepe supra potis est, at voces a c c i v e r e extra. Marullus nullo sensu Se supra , neque sufficit Saepta supra Wakeiieldi. poeta alibi per saepta dixit, semel inter saepta: liic videtur scripsisse. Saepem in- tra , quia sequebatur extra et male sonabat Saepta intra. 612. dum transit clausa . Versum iu fine mutilum supplere facile possumus ex libro i, 254 , ubi est Inter saepta meant voces et c/ausa do morum Transvolitant . pessime Itali clausa ( Marullus claustra) viarum . 615. Hoc QUI SENTIMUS SUCUM, LINGUA ATQUE P A LATU M P i. U S C U L U M HABENT IN SE R A T I O N 1 S PLUS opere. Hoc falsissimum est et aperte repugnat versui 522, quamvis probet Wakefieldus cum familia sua . laudandus ergo Marullus , qui scripsit Nec quis sentimus . nam nec plus- culum est nec minimo plus . Varro de re rustica ii, 7, 10 Cum conceperunt equae , videndum ne laborent plusculum . nihil ta- men causae est cur quis potius scribatur quam qui : neque in fine Marullus debuit scribere plus operai , sed plus o p e - raevk . Antonius Marii plus operae quid , olitn impressi plus opereque , Cambians plusque operai. 61!). SlQUIS FORTE MANU PREMERE AC SICCARE coepit . Quadratus praemere ac sicare . Antonius Marii ct. Marullus ac siccare recepit : Avantius multo melius exsiccarc- que coepit , ct potuit proprius ad litteras adsiccareque , voca- bulo a Columella frequentato . Wakefieldo tamen tutius’ videtur coFpit scribere quam aliquid temptare; quamvis' in- quit r non adhuc in exemplum quidpinm , rem propius , uti valde vellemus , attingens , inciderimus .’ milii exemplum liuius perfecti praesto est , sed , ut milii videtur , tallax . Digitized by Google IV 248 Claudius Sacerdos iu libro primo p. 44 . ubi de synecdoche agit , haec habet , Per id- quod dicitur illud quod sequitur . Itc.r ambas ultra fossam retinere coepit : subauditur enim manus . in hoc versu , quem Ennii esse puto , Yindobonenses recte fe- cerunt ambas , cum in codice esset amus : sed retinere milii obscurum est , quod vix potuit aliud esse quam protendere : hoc autem admisso evanescit trisyllabon . Plautina quaedam huius trisyllabi exempla Kitschclius ad Trinummum p. lxxvi vana specie fallere statuit . idem tamen quod lianc formam rationem habere negat, mihi non persuadet: nam ab apiendo ut fit copula , ita coiperc coepisse coeptum , e quibus coepisse non minus recte quam cetera contrahi potuit eo modo quem in coemisse notavimus libro n, 1001 . ab eo autem quod est ap- tare Afri fecerunt coaptare, non veteres. 022. MANANTES CORPORA SUCI. MarullllS MANAN- TIS. paulo ante rare oblongus, raro quadratus. 024. I MIDAl LINGUA CIRCUM SUDANTIA TEMPLA. Itali Umida lingua i . sed hoc satis est: umida linguae templa eadem sudantia in uno eodcinquc orationis membro nimis moleste dicuntur . longe aptius haec ad suci corpus- cula referemus. Umida lingiuu circum sidentia templa . Ar- nobius in ii, p. 40 radiorum et lucis intentione rideamus , an re- rum imagines advolent et nostris in pupulis sidant : utrum sapor in rebus sit an palati contagionibus Jiat . infra 1002 de cibo et umore Quae quoniam certas possunt obsidere partis . Lucilius apud Nonium p. 4.’>8, 8 Quod si nulla potest mulier tam corpore duro Esse, tamen tenero maneat quin (libri que) sucu’ lacerto Et manans uber (libri manus uberi) lactanti in sumine sidat. 031. DIDERE POSSES. Itali POSSIS. 032. ET STOMACHI UMIDUM SER VA RE TE N OREM. Ma- rullus /lumectum , satis bene , nisi melius esset u m i d u l u m . 033. Nunc aliis alius qui sit cibus ut videa- mus. Expediam. Primum hic aut Expediam super est, aut ut videamus , et molestis ambagibus vix explicatur oratio . deinde verendum est ne haec nimis breviter enuntiata sint, qui aliis alius cibus sit : certe in vi,773 , ubi nos ad lnuie lo- cum remittit, multo plenius dixit Et magis esse aliis alias ani- mantibus aptas ites ad vitai rationem ostendimus ante . manifes- tum est utrique vitio unam candcuiquc medicinam adbiben- dam esse : uec milii videtur quiequam inveniri posse , quod Digitized by Google IV ‘24!) Lucretio dignum sit neque n veri similitudine alienum . nisi hoc, Nunc aliis alius qui. sit cibus unicus apti s Expediam . (i! Mi. Tanta que iiis rebus distantia diffkri- tasque est . Rectissime apud Nonium p. 95,80 non modo in Ius rebus scriptum est, sed etiam in tine omissum est: ita enim melior lit compositio . est autem ad hunc versum c su- periore iterandum sit, quod latet in jxwsit. (537. U t quod aliis cibus est aliis fucat a ore* venenum. Quadratus Ut quod alius cybiis est aliis Jiat, in ob- longo recte factum fu at . M aridius Ut qui aliis cibus est, inulto certe peritius (piam ceteri , qui aut alis scripserunt aut aliis disyllabon esse posse existimarunt . scribendum est ali , quod habent membranae in vi, 1227, Nam quod ali dederat, in tabula Heracleensi 98 aleiee quoi mag. rogando sub roganclove . Priscianus p. 1014 Aliter quoque, ab eo quod est hic alis, huius alis, huic ali, pro alius (dius alii, in aliorum poeta- rum versibus trisyllabum solum invenio , quo tamen ipso utuntur pauci . Naevius apud Paulum libro i ex Festo , in adnictat , Alii adnutat , alii adnictat , alium amat , alium tenet ; quibus quae Isidorus addit orig. i, 25 , ea non tangere tutius est . Terentius in ILecyra n, 2,28 Aliud fortasse alii viti est. in, 5, 59 ut alii , si huic non est , siel . Horatius bis Nunc mihi nunc alii : idem Tu, mihi qui imperitas , alii servis miser . Uvi- dius alii rediture epistula v, 59. alii Manilius iu.80, Lucanus vm, (142 ix, 1053 . Plautus in Milite iv. 8, 47 Et ita si sententia esset , tibi servire malui Multo quam alii libertus esse . habeto ani- mum bonum . quanlquam haec utrum ita ut scripsi legenda sint non satis constare puto : nam vetus Camerarii habet li- bertatis , quod ita accipiendum est ut dicat se militi servire maluisse (piam alios Libertati deae. 038. Est itaque ut serpens, hominis que tacta salivis Disperit . Wakelieldo indice his nihil facilius est, Est itaque , ut (ubi, vel quando) serpens , quae tacta est sali- vis hominis , disperit. nobis, qui deorum sermonem ne si For- biger quidem yno^HTuc fiat intellegimus , aut itaque aut ut supervacaneum esse, utrumque autem coniunctum orationem videtur perturbare ; pro quibus si scribemus Est aliquae ut serpens , nihil supererit in quo haereamus . aliquae , inquam , non aliqua, ex usu Lucretii . supra 203 codices tamquam ali- que res Verberei. Festus p. 254,28 Quispiam quin significet Digitized by Google IV 2.'>0 aliquis , et quaepiam aliquae , — dubium non est. Marulius de- dit h'st utique ut serpens , id est (nam Lambiiius non cepit) Ut ex tat utique serpentis species, sed' ego utique particulam ut a nullo poetarum in versu positam repperi ( nam in Cae- cilii versu qui est apud Festum p. 339. 32 recte Beutlcius ad Adelphos iv, 2, 52 usque : in libro xi Silii 1(53 utique est cor- rectoris imperiti figmentum : in Lucretii u, 509 pro itaque , 'quod est veterum , Antonius Marii et Marulius utique) , ita vereor ne media syllaba producta dicenda sit , quem admo- dum idem Beutleius milii in Terentii Hecyra ii, 1, 2 et in Phormione v, (i. 34 utin correptum recte videtur improbasse, quamquam Rcizius toleravit in Rudente iv, 4, 11) . utique autem antiquissimi non dixerunt , ne Caesar quidem . ne- dum Cato, cui tribuit librarius Festi p. 305, 14; Varro in re- rum rusticarum libris aliquotiens , n, 4. 3 21 10. 11 hi, 7, G 12,7, Vitruvius, si satis attendi, bis v, 10. 1 4, Cornelius Ne- pos semel , Sallustius in lugurtha 3, 1 . atque id vocabulum, nisi lallor , quo tempore primum in sermonem vulgarem ve- nit , hoc est Ciceronis aetate , qui eo , quantum scio , praeter quam in epistulis et de divinatione n, 120 non utitur, non sine ioco quodam dicebatur, cum significaret haec mirabi- liter contracta , et ita quidem uti oportet : derivatum est enim ex formulis sollemnibus instrumentorum publicorum , (pia- les sunt quae utique vel quibus utique , atque utique , uras oder irem nnd wastnassen, a/s und wasmasse n . ita legimus in Hera- cleensi tabula l, 14 eademque omnia quae nteique in tabidas ret- tulerit , ita. in tabulam in album refer unda (curato); item i, 72 nere eorum quod (immo quid) saeptum clausum ee habeto , quo minus eis loreis porticibusque populus utatur pateantee , nisi qui- bus nteique legibus plebeive scitis senatusre consultis concessum permissumce est ; et in lege Thoria 71 72 neiee — propiore die exigito atque nteique in hac lege scriptum est . — quod pcquniae ob eam rem propiore die exactum erit atque nteique in hac lege scriptum est . — quo ea pequnia — aliter exsigatur atque nteique in hac lege scriptum est . hoc ipsum atque utique in Milite Plauti iv, 3,37 sententia admittit, numeri recusant: ubi cum libri habeant Numquid videtur demutare aut utique Dixi esse vobis (ludum hunc moechum militem f scribendum existimo A 'umquid videtur demutare alio atque uti Dixit ut ibidem est iv, 7, S Ora- tio alio mihi demutandast mea . sed plane similem originem Digitized by Google IV 251 habet ubique, non antiquius illo vocabulum, quod ante Ver- gilium et Livium non sine pronomine relativo posuerunt, ut omnes mortales qui ubique sunt, quasi dieas werund wo sie sind; ut Sallustius in ('atilina 27,5 qui ubique probro atque petulan- tia magis praestabant , — ii Romam confluxerunt , idemque in interrogatione ibidem 21,1 quid, ubique, opis aut spei habe- rent, quomodo M. Tullius de divinatione ii,94 qui centus, qui imber, quae tempestas ubique sit. ceterum ineptissime agunt qui haec vocabula nova , hoc est quorum aetas litteras no- bis servatas non superat , eodem loco habent cum antiquis- simis, qualia sunt usque undique plerumque uterque. 04 1. kt cocturnicibus. In oblongo a correctore factum coturnicibus: quadratus et quod turnicibus , recte scribitur apud Plautum, eadem primae syllabae quantitate, in Asinaria m, 2. 70 Dic me igitur tuum passerculum , gallinam , coturnicem , et in Captivis v,4,0 Aut anites aut coturnices dan- tur, quicum lusitent. Caper grammaticus p.224S Coturnices, non coctumices. 0-12. Id quinus ut fiat rebus. Lambinus , nihil me- morans, sed recte , Ut quibus id fiat rebus cognoscere possis . 648. Proinde et seminibus constant vari ant- que figura. Ita libri, sedet ad sententiam nihil addit et Lucretii consuetudini repugnat . nulla demonstratione opus est ut intellegatur scribendum esse Proimle ex seminibus con- stant variante figura: nam eo prorsus modo eadem res dicitur libro ii,722, ita quamque necessest Dissimili constare figura principiorum; ita, no n ita et, neque constant principiis et figura dissimilia sunt , quod absurdum foret , sed Dissimili principiorum figura sive seminibus figura variante . 055. ratio ut. Ita oblongus et Antonius Florentinus: quadratus et oliin impressi non habent ut. 659. levissima corpore. 1 tali C O R P o R A . 000. caudas. Corrector quadrati et ceteri caulas. 062. Asper animorum. Itali et Brixiensis editio As- pera nimirum. 671. 672. Utraque enim sunt in mellis com- mixta sapore; Id quod i a m supera tibi saepe ostendimus ante. Ad haec Lambinus confidenter ad- scrihit in quod iam supera) lib. 2. hunc ita mentientem se- cuntur (iifanius et Parcus. Wakefieldus inepte interpreta- Digitized by Google IV 252 tur . sed verissime concedit de meile poetam nihil eius modi dixisse, ceteri tacent, Pius, Nardius, Faber, Creccbius. Ilavcrcampus : solus Forbiger, dillicultatem fraude celans , hunc versum paululum mutatum iam adfuisse dicit i,430. sed velim scire quaenam illa sint quae ntraque poeta in incile commixta dicat : nam et amant et dulcia unde sumat Lambi- nus non video, praecesserant enim haec, (RiS — 070, ea cor- puscula quae sani hominis sensui convenerint aegroto non convenire, , sed cetera asperiora ei inagis apta esse, haec igitur utraque si mellis natura commixta in se continebit, aegroto pariter ac sano conveniet , ideoque tota res , prae- ter quain quod nec vera est neque prius a poeta exposita , huc non pertinebit . iam vero de meile et lacte dixerat in n, 402 horum elementa, quae sensus iuciunlc tangant, levia et rotunda esse minusque hamata; deinde in m, 11)3 mellis ma- teriam magis quam aquae inter se cohaerere , i. nos erimus, neque Ovidium in metamorphoseon vm,726 Curti deum pii sunt , quod ei homines imperiti adseribunt , cum in bonis exemplaribus recte legatur Cum deum di sint, id est Sint no- bis deorum loco quos ipsi dei sua cura dignati sunt, et qui coluere coluntur . (581. Ungula quo tulerit gressum promissa .canum vis Ducit. Sic uterque codex . permissa Io- hanncs Frcdcricus («ronovius , qui id optime tuetur in ob- servationum ii, 13 p. 317. pro altero pugnat Heinsius in ad- versariis p. 371 ad Silium 1 11.534 : sed animata et agentia non videntur promitti aut se promittere . praeterea huic sententiae quo letu/it gressum convenit, non quo cumque tulerit ■ quare rectius scribemus quo tulerit gressum Dicit. (59(5. re no lore videntur. Corrector oblongi redo- lere. 098. esse creatam. Itali creatum . 700 — 721. Nec tamen noc soi.is. Hic idem obser- vare licet quod versu 129 vidimus . nam lii versus neque apto loeo positi sunt , neque possunt in suum , hoc est post (»80, traiei. cuius rei quae causa sit iam satis patere exis- timo . 710. Qum etiam gallum noctem expi.onden- tihus alis. Quadratus Qur etiam et explen dentibus . cor- rector oblongi Quin etiam et expl audentibus, displu- dantur lectum est apud Varronem de re rustica u, 5,8, dis- plordantur cap.9,4 . 712. rapidi leones. Recte raridi Wakeliel- dus. cui assentiri non possum,' inquit Forbigcr. debebat scire leones rapidius Latine dici non posse : nam vix credibile est etiam nunc magistros esse qui ut olim pueros doceant rapidum et trepidum non esse celerem et commotum , sed ra- pacem et tremibundum . 719. penetrantibus ilus. Corrector quadrati et codices impressi illis. 721. ne possint ex cilla. Correctores veteres ex ulla, quadratus non possint. 727. uratteaque acri. Quadratus bratieaque . in Aeneidos vi,209 Mediceus et Romanus braltea , quos Wag- uerus non curavit, neque aliter exemplaria Martialis viu, 33, Digitized by Google 254 IV 0 ix. 61. 4, item in Prudentii peri stephanon hymno x, 1023 brattealis, in xii, 49 bratteo/as , Bambergense Plinii xxxm §. 5 1 xxxvii. 105 106 brattias brattea bratteis , in Juvenalis satira xiii, 152 Pitlioeanum braiieolnm . grammaticus Eichenfeldii p.444 brattea, non brattia. bratteum in corpore Putschii p. 230 1 . itaque videndum est ne barbaram consuetudinem sequantur qui scribunt bractea , ut mactea blactn Actius Actis auctumnus arctus farctus midcta , quae ante quadringentos vel quingen- tos annos nata sunt, quamquam non ignoro in alteram quo- que partem peccari, oblongus in vi,88 qno patto et in ii.202 cunla, quadratus in iv,88 suttili , idem in v,622 santa. nec nimis rara sunt talia in saeculi sexti libris , cuius modi sunt vettigal sudditus cintus autor amiddola: sed in primis memora- bile est in epistula 1’auli ad Corinthios prima xv,54 omnia exemplaria Latina vetera habere absorta. est mors , nullum absorpta . 730. PENETRANT PERARA. MarullllS PER RARA. 733. Cerhereasque canum facies. Quadratus ca- num eacies . Marullus cur fauces scripserit nescio . ceterum hic Lucretio placuit simulacraque eorum Quorum morte obita , at in i, 135 audireque coram Morte obita quorum; ut appareat eum haec paria ac simplicissima, eorum quorum, non impro- basse. noluisse autem quae dissimilia essent, sed non satis, eoniungerc , coram quorum . 735. Omnigenus. Olim impressi Omnigenum . Marul- lus Omne genus. 736. que fiunt. Quadratus et corrector oblongi fluunt. Marullus fiunt. 740. Nuli. a fuit quoniam talis natura anima. Impressi animai sine sensu, recte Lambinns animat. is. 741. Verum uni equi atque homines casu con- venit imago . Corrector quadrati et ceteri hominis, sed alterum in hoc versu vitium esse dixi ad librum m, 942 ; quod corrigemus aptissime ita, Verum ubi equi casu atque hominis convenit imago . 743. et tenua texta . Corrector oblongi tenvia. 752. Nunc IGITUR DOCUI QUONIAM ME forte leo- num Cernere per simui.acra. Lambinns recte dedit quoniam docui, ut in m,203 Nunc igitur quoniamst animi natura reperta, tum Marullus leones, quod Wakefieldus eogi- Digitized by Google IV 2 5 E» tando addendum censet. nos neutrum sequemur, sed scri- bemus quod unice ad rem facit, forte leonem. 7f>4. MENTEM SIMILI RATIONE MOVERI Per 8IMC- L ACRA LEONUM, CETERA, Q U E V ID E T A E QUE , NeC MI- NUS, oculi atque. Ita haec Forbiger distinxit, mente, mota, ut suspicor , per leonum simulacra . versum autem suo loco incisum non esse idem ne animadvertit quidem , miri- ficus magister, Qui solus legit ac lacit poetas, qui ad librum i,54 sibi breviter commemorandum' duxit in Lucretio, ut omnino plurimos versus male compositos, sic etiam permul- tos inveniri , nec tertio , nec quarto pede legitimam caesuram referentes ,' ad hoc exemplis usus huius modi , Reddundci in ratione 1 eocare \ et semina rerum , Quid nequeat finita \ po- testas denique cuique , cum posset paulo maiore cum specie aut libri ii versum 1059 adlerre aut ea de quibus dicam ad vi, 1067. saniore indicio Marullus scripsit et cetera, quod Lambinus et Wakefieldus, omnia perverse interpretati , reie- ccrunt . non libet eorum commenta excutere , cum ne dubi- tandum quidem sit quin haec, ita concipienda sint. Scire li- cet mentem simili ratione moveri , Per simulacra leonf.m et cetera quae videt aeque Nec minus atque oculi . nam verba postrema hoc ordine scribenda esse Itali iara viderunt. 700. UT VIDEAMUR CERNERE EUM QUE RkdDITA VITA IAM MORS ET TERRA POTITA ST. Itali Ct MarullllS eum quem, iidem male r i/ai. Havercampum et Wakefieldum eum suis non puduit ex reddibo Plautino , quod media brevi est, portentum verbi fingere, unde fieret reddita media pro- ducta. Gronovius ad Senecae Oedipum 271 Reddita vitai tam sors potita est , contorte et inproprie . scribendum est Reddita PRO vita iam mors . 705. Praeterea. Quadratus Prop/erea. 700. mortis litique potitum. Letique Itali et impressi . 777— 817. Mui.taque in his rebus quaeruntur. Ilaec quoque, ut ea quae paulo ante consideravimus 700, Lucretio dignissima sunt, non interpolature quem fingit Forbiger: sed eadem neque eo consilio scripta sunt, ut ce- teris ita ut factum est insererentur, neque ullo alio huius poematis loco reponi possunt . nam primum liaec coeptam disputationem interrumpunt , ut lector a versu 770 ad 818 Digitized by Google transire debeat . deinde in his ex parte eadem traetantur quae in prioribus, quis enim ferat ita bis de simulacris dici . quomodo membra moveant et iactcnt hracchia . ut factum est versu 7(iS et 7S,H? et cum versu 77.'> in uno quoque tem- pore sensibili magna particularum copia adesse dicitur , id ni mirum idem est quod versu 7!M exponitur , in uno quo- que tempore, in quo re vera multa tempora lateant, in loco quoque simulacra quaeque praesto esse. 7!>.”>. Consentimus, id est, cum vox emittitur una . Ilunc versum corrumpere ea quibus ingestus est, Lam- binus recte vidit, ea sunt haec, quia tempore in imo Tempora in ii/ / n latent, ratio quae comperit esse , in quibus sententia per- lecta et absoluta concluditur, quaerendum est ergo, siquid forte in vicinia positum sit , quod hoc versu interiecto adiu- vari possit . atquin ipsa liacc verba , cum vox emittitur una , remittunt nos ad versum 7.S3, ubi est Omnia sub uerbone creat natura paratque ? nam eadem sunt vox et verbum et libido versu 77!) : sub verbo est sub iussu , docte illustratum a Biinc- manno ad Lactantii institutionum librum iv, 15,22. sed in illis ipsis versibus difficillima sunt liacc, Si mare, si terram cordis/, si denique caelum; ubi ad si cordist infinitivus sup- plendus est, qui nusquam legitur: nam neque Creecliius sa- num interpretem egit , cum haec ita expressit, si placuit cogitare, neque Marullus, qui hic solus attendit , bonum arti- ficem, cum scripsit Si mare, si terra est, si cordi denique cae- lum. quid igitur si hunc versum illuc transferimus, et qui- dem , quia aperte corruptus est . leniter emendatum ? Et simul ac volumus nobis occurrit imago? Quon sentimus, id est ? cum vox emittitur una; Si mare, si terram cordist , si denique caelum . ita enim apparet esse addendum esse , cum id est prae- cesserit : si cordi est esse mare , si terram , si caelum . 7!K). M O n 1 L I T E R C U M ALTERNIS BRACHIA MITTIS T ICt REPETUNT OCULIS GESTUM PEDE CONVENIENTI. Horum ea integra non sunt quae ad pedes pertinent: neque enim repetitur nisi quod eodem modo factum est . neque re- petitur oculis quod ante cos iterum agitur, sed «piod ipsi ite- rum contemplantur, ita Silius ni..~>!t!l tanta formidine plana Extcirent repetita oculis . quare necessario scribendum est Et referunt oculis gestum . Ovidius in epistula vh,2G Aenean animo noxque diesque refert. Digitized by Google IV 257 708. 1'rESTO SIN SIMn.AfR A I.onos IN QUISQUE p a n a t a . Oblongus l 'resto in simnlacr a ■ recte Antonius Marii et Manilius sint. scii idem MarulTus malo, quamvis plau- dente Wakelleldo, locos in quasque: neqno enim id nnne agitur, in quacnam loea eant simulacra . recte Antonius no- ti i s in quisque . 700—801. Tanta mobilitasst et rerum copia TANTA. 1 1 O C U 11 1 PRIMA PERIT A 1. 1 O Q IT E E8T ALTERA nata Inde statu, prior iiic oestum mutasse vi- detur. Haec et emendatius scripta et suo loco posita supra legimus 774 77 1 772 : quae hic frustra adscripsit lector . quem iam novimus, ille philosophus . horum versuum duos Lam- binus delevit, primum ceteris non aptiorem reliquit. 802. nisi que contendit. Recte Lambinus nisi se contendit, in proximis est lp.se parat sese porro , item conten- dere se atque juirare , denique quibus est in rebus deditus ipse . ex quibus perspicuum est non modo hic Lainbinum recte sensisse. Wakefieldinn autem turpiter labi . qui coniungat quae cernere contendit, sed etiam in versu proximo, quem li- bri bis exhibent, sed quadratus ubi alieno loco legitur adra- sum . verba aperte corrupta , quae sunt huius modi , 804. 808. pereunt, nisi que ex se ipse paravit, ita corrigenda esse ut faciamus nisi si quae ad se ipse pa- ravit. nam non sufficit inventum Lambini, nisi sic sese ipse paravit; quod cur Forbigero in codicibus suis invenisse vi- deatur , non quaero , quoniam scio eum hoc ut cetera sine ratione dicere . qui ex praepositionem probant . rem non perceperunt, infra 1040 quo se contendit dira labido . si quae corpuscida legimus supra 100 (ita enim recte. Manilius: postea l.ainbinum secuti distinxerunt cum summo orationis dispendio si, quae), neque usquam qua posuit Lucretius, ut in vi, 841 dubiuin non sit quin si quae scribere oporteat. 805. s per atque puturam. Optime Marullus fu- turum. 811. nocere possis. I tali et impressi noscere. 815. Praeterea quam quibus i:st. Ayantius Prae- ter quam, praeterea quam, quod Bcntlcius probabat in I o- rentii Andria iv.4, 10 . Latinum osse negat Handius in Tur- sellini tomo iv p. 548. certe Latina sunt postea quam et ar- 17 Digitized by Google 258 IV rormrn rad quam in senatus consulto de Bacchanalibus . sed sine relativo . 818. nos sitpted i tftdb. Brixicnsis editio non. 820. In manibus virtuti factus. In quadrato vir uti factum radendo, neque aliter Itali et Manilius, olim editi vir lun et vir tunc , quos Avantius secutus est . 820. Quod nf. miremur . Huius versus vera sedes quae esset corrector quadrati annotavit. Manilius quoque vidit . 822. Ili.ud in his rebus vitium vehementer inesse Effugere, errore mui.tareque freme- tuenter. Quadratus Illud initis rebus vicium, oblongus praemetuentur. Antonius Marii errore multas que premediten- tur . errorem vitari: que eximie corrector quadrati et Avantius. praemetuenter recte tuetur Gronovius in observa- tionum m, 5 p.463: sed idem, quod orationi membra sua nondum constant (quis enim cum W akefieldo dicat inesse ali in teres t non differre?), probavit vehementer meato , id est, in- quit, hoc tibi inculcatum, hoc infixum sit. sed hoc inesto tibi effugere vereor ut Latine dici possit, ct Gronovius id Mamili inventum esse ignorabat, qui ipse quid sentiens ita scrip- serit non possum certo dicere : fecit enim Effugere errore il- lorum qui haec praemeditantur . iam si quaerimus id quod om- nium simplicissimum est . ad complendam sententiam nihil accommodatius invenietur quam oportet . hoc tamen verum esse non potest , quia Lucretium ab hoc verbo non sine causa abstinuisse demonstravimus ad librum i,778. nunc necessest , quo poeta uti solet , ab inesse tam paucis litteris distat . ut vix credibile sit aliud quicquam hic latere . at id versus non patitur, sed patietur, si illud rebus in finem ver- sus reicicmus, cum librarios formulae Lucretianac iam nimis adsuctos hic quoque Illud in his rebus continuasse non sit mirandum, scribemus igitur Illud in his vitium vemeuler rebu' necessest Effugere . his simillimum est, in n.581 Illud in his obsignatum quoque rebus habere Convenit , neque haec dis- similia, in eodem 216 ll/ud in his quoque te rebus cognoscere avemus , et 891 Illud i)i his igitur rebus meminisse decebit . sed iri hoc loco verba restituisse non sullicit : longe enim hic difficilius est rerum ordinem et tractationis universae ratio- nem perspicere . nam poeta primum simulacris sensus nio- Digitized by Googlc IV 259 veri docuit , inde 722 ad motus animi explicandos transiit, his 826 absolutis nemo profecto miraretur, si statim ea quae ah animo initium capere docet, gressum, somnum, Vene- rem , subieeret . nunc; vero ante quam ad haec 877 acceda- tur. alia ex diverso genere interieeta sunt, quae non ad ani- mum sed ad sensus et ad corpus pertinent: nam primum 822 — 857 sensus non esse utilitatis causa creatos docet, deinde 858 — 871» animantes ideo sponte cibum quaerere osr tendit , quod corpus multis partibus effluentibus debilitatum vires recipere debeat . horum priora quam similia aliis sint eum contextu carminis non aptius coniunctis , ad librum ii, 165 significavi : alterum poetae tum in mentem venisse mani- festum est , cum ea scripsisset quibus quomodo cibus ani- mam adliceret exposuit 954 — 961 . utraque ab argumento libri quarti aliena non sunt, sed nec suo loco posita, neque ita scripta ut ulli carminis parti recte inseri possint . itaque haec quoque alio tempore composita sunt , cum poeta ea (piae iam perscripta essent non haberet in manibus. 825. Prospi cere ut possimus, et ut proferre via Proceros passi;s. lmmo lumina oculorum creata, Prospicere ut possemus : ita enim semper Lucretius, ut in proximis Bracchia tum porro validis ex apta lacertis Esse ma- ti usque datas, Ut facere ad vitam possemus quae foret usus, ubi JMarullus soloece possimus ; et Nil ideo quoniam natumst in corpore , ni uti Possemus . sed in hoc dc quo agitur versu ut priora praeteritum tempus, ita quae secuntur praesens pos- simus exigunt , et ut proferre riai Proceros passus , ideo fastigia posse Surarum ac feminum pedibus fundata plicari . ergo his proprium verbum attribuendum est hoc modo, et ut proferre q u e A m u s Proceros passus ; idque eo magis quod proceri passus viae nulli sunt , neque ullus interpretum explicare au- sus est, praeter Pium , qui dicit esse magnos gradus et spacia viae . versu 877 jViwc qui fiat uti passus proferre queamus . 830. datas utraque parte ministras. Marullus a parte . verius est utraque ex parte, ut in v,oll Ex utraque polum parti premere aera . c. v parte , non e , ut dixi ad librum i,843. neque saepius quam ter, nisi fallor, hic poeta dixit a parte , in iv.428 Eonga tamen parte ab summa cum tota vide- tur, et in v,685 Et quod ab alterutra detraxit parte , item in 17* Digitized by Google 260 IV vi, 1111 Quattuor a ventis rl caeli partibus esse; quarto ex emrn- dationc nostra in v, IS I extrema a limini’ parte propulsa . 836. Nec fuit ante videre oculorum lumina nata. Corrector quadrati solus, sed optime, natum, hoc ot suavius est et simplicius et. illis quae sccuntur 850 simi- lius, Et sedare sitim prius est quam pocula natum. Marullus non liene oculi quam lumina nata . R13. 0 O N 8 K R R E MANU CERTAMINA P U O N A E . Cor- reetor oblongi conferre. Vergilius similiter Sire (letis inferre manu lacrimabile bellum , idemque duri certamina belli Contulerant .mox oblongus foeder eq: prima manu .foedare omis- so que quadratus . 847. o i» i e c tum r a r m a t . I tali et impressi r a r m a i . 850. ro cui. est. Iidem procul . 801. SEU PLURIMA DEBENT Ex ANIMALIBUS, QUIA SUNT EXERCITA MOTU, Mltl.TAQUF. PER SUDOREM F. X ALTO PRESSA FERUNTUR. MULTA PER 08 EXHALAN- TUR, cum languida ANHELANT. Wakcfioldus scripsit haec quia sunt . non satis concinna oratione , mulla corpora effluunt ex animalibus , quia haec motu exercita sunt et inulta effluunt, rectius Brixiensis editor et quia: sed rectissime fa- ciemus quae quia et ordinem versuum mutabimus, hoc modo . quae quia sunt exercita motu , 51 u lta per os exhalantur , cum languida anhelant , M u i. t a q u e per sudorem ex alto pressa fe- runtur . ceterum Havercampus, ut solet ea quae nullam utili- tatem habent adferre , hic ex quadrato notavit per os exal- tantur , et in versu proximo Ilis igitur rarescit rebus corpus, ubi. si legere didicisset, videre poterat librarium ipsum ani- madverso errore verum ordinem restituisse, rebus rarescit . 869. amorf.m opturet. Sic prima manu oblongus, a correctore obduret: quadratus oplnr re. 876. i e l u n a c iriDO. Quadratus teluna : impressi eum Italis ieiuna. 877. qui fi.at uti passus proferre que mu s. Corrector quadrati , Itali . Brixiensis editio , qui fiat, qua- dratus quietum: Itali et impressi queamus. 878. vare que datum sit membra movere. Im- pressi varieque. versu 1007 quadratus Ad carae fugiunt volucres exhibet; quod si scivisset Wakefieldus , proluisset ut hic vare probavit; 4)0110’, si Forbigorum audimus . super- Digitized by Google IV 2G1 est ut iu libro ii, 95 scribatur adsiduo caroque exercitu motu, ct iu v,228 At carae crescunt pecudes . S71). tantum ii o u ONinus. Quadratus /tonoris : o n e - his corrector oblongi. 884. Rem quis quam mens. Rrixiensis editio qui s- Q L' A M quam . 885. constare imaoo. Marullus c o n s t A t . 886. K o o animus. Corrector oblongi Ergo. 885). Et facile st i-actum. In quadrato erasa li- neola factu, itaque Antonius Marii. 890. c o r i* u s i’ i; r it . Manilius ferit. 897. Cortouis utac navis vei.is ventoque fera- tur. Muretus Corporis ut nucis, quod verissimum puto. Cicero in Sestiana 46 Cum vero in hanc rei publicae navem et cetera . 899. Tantuia . Corrector quadrati et ceteri Tan- tula. 905. Mui.ta que per trocleas et tympana ton- uere mao no Commovet machina. Innno pon- dera maona: nam neque tympana magno pondere sunt nec machilla, et durissimum est multa magno pondere . 907. modi somnus per memuka quiete Inriqet. Quadratus ter membra . correctores veteres ct Macrobius Saturn.vi.l mouis. mox quietem Macrobius. Inriget ob- longus, hiriyit quadratus , Irrigat apud Macrobium. 909. Suautuicis. ( 'orreetor quadrat i et ceteri Sua- vi o i c i s . 915. Tutimet. Corrector quadrati et Itali Tutemet, quomodo scriptum est in libro i, 102. video tamen tutin pro- bari a lvitsclielio in Milito Plauti 290. recte autem Priscianus p.947 lete accusandi vel auferendi casu utraque producta dicendum praecipit, iu Ilygini fabula 221 Aosce inquit lete Chilon Lacedaemone cretus . 5)28. Possit, ut ex iu ni caeco. Itali fecerunt et ex, absurde : id probat Wakelieldus cum suis . debebant potius intellegere Posset scribendum esse, non Possit. 929. Sed qui ii u s u a e u r k u u b novitas c o n f i. a t et unde. Perspicuum est confiat scribendum esse . sed iuipressi conflatur et reccutiorcs cum Lambi uo confletur. 933. Aeriis quoniam vicinum tangitur auris, Digitized by Google IV 2(>2 TuNUIKB ATQUE EIUS CRF.BBO rur.SARIER ictu. Icln cius , scilicet aeris . sed praecesserant aerine aurae , neque ulla est Lucretii in hoc genere neglegentia : nam quod est in 1,352, Crescunt arlmsia , Quod cibus in totas diffunditur, id vix aliter dici potuit , nec facile sentitur . cum non sit adiectum in eas . ergo scribendum hic est atque ab ibus. vel , si hoc mavis , aque ibus . cis vel iis duabus syllabis Lu- cretius nusquam utitur : iis monosyllabon libri aliqnotiens exhibent, saepius his ; iis uterque vi, 1212 , quadratus m, 34 2(>7 iv,238 v, 1091 1312; in iv, 1154 oblongus prima manu iis, quadratus is (ita in Aeneidos ix,274 Medioeus Insuper is, in Ennii versu Is pernas apud Festum p. 305, 19 ubi apud Pau- lum est. Ilis), in i,80 quadratus in hs rebus . sed isdem no se- mel quidem membranae : quare non ausim doctis hominibus adsentiri , quibus ita scribere placuit in ii,G 93 et in v, 349. ibus in 11,88 primus recfc dedit Havcrcampus, idemque scri- bendum est in libro vi,755 . apud Plautum iis vel eis raro disyllabum est priore brevi , ut in Poenulo i, 1,31) Sati' sunt trecenti, quid iis factantis? tace, in Pudentis prologo 73 Se- dent eiccti , naris confractasl iis. in Curculione m,3 Dives sum, si non reddo eis quibit’ debeo, sed quaerendum puto utrum ali- quando ei eis dixerit, certe in Menaechinis v,f>, 7 llaechiaei optime procedunt , liecordetur id, nili qui sunt, quid eieis Preli detur ab suis eris, in Captivis ii,2,30 legendum puto Tum iyitur ei , quom in eieis tanta gratiast ut praedicas , ubi ve- tus codex habet in aleis . ibidem iii, 4,23, ubi Parcus in ve- terc Ii is vel his esse dicit , credibile est luisse Quibus insputuri saluti fuit atque eiis profuit . denique ibus priore correpta est in versu Titinii apud Nonium p. 48(5, 17 Eu ccdslor si moratae silis ambae ibu’ pro ut ego moribus / ubi codices ut pro ego, pro nt ego Hermannus in opusculis , tomo v p.270. ibus ambigua quantitate ex Pomponio ibidem. Nunc quando voluisti facere, fac voluptati sies Ibus vel sis ibus , et in argumento Captivo- rum . Et in ibus emit olim amissum Jilium . priore producta in Curculione iv, 2, 20 Eodem hercle vos pono et paro : parissumi cetis Itibus , in Milite i, 1 , 74 Latronis , ibus denumerem stipen- dium , in Truculento i,2, 17 Ibist ibus pugnae ct rirtuti de prae- donibus praedam ai pe re . in glossis Placidi , in classicis auc- toribus Maii , tomo iii p.475 et in vi p. 5(55 , Ibttlsis, id est illis: legendum est Ibus , his , id est illis . Digitized by Google IV 263 930. aut amo . Corrector quadrati et Antonius Flo- rentinus e ai. 1 . 0 . 944. FIT UTI PARS INDE ANIMA El.ICIAXUH. IteC- tissime libri . item Antonius Marii, jU uti, ile. quo dicam ad librum vi, 1007 : impressi siciUi vel «te ut. animai corrector quadrati et ceteri . sed praeterea scribendum est cum Lain- bino Kiciatuii, ut 917 fortt.s eiecla, 923 Eieclamque forus, 900 forus electus . 952. pori.iTEsguK cubanti Saepe tamen sum- mi t t u n t u r virisque resolvunt. Poplitisque curanti apud Noniutu p.218,21 . submittuntur oblongus . hic lsaacus V assius insigne perversitatis suae , sed Wakcfieldo indice eximiae sagacitatis , specimen edidit , cum legendum dixit Saepe lama summilluntur . lama enim dicitur (Festi verba sunt ) cum labore viae sanguis in crura descendit et tumorem Jacit, ne- que intellegi potest cur propter tamam aliquis poplites sum- mittat . nam poplites summitti non possunt nisi llexo genu . supra libro i, 92 terram genibus summissa petebat . Ovidius me- tam. iv, 340 flexumque genu summisit, vel potius flexuque: nam libri veteres habent Jlexoque . idem in vn, 191 in dura sunt- misso poplite terra . ergo cubantes tamen (hic ad versum 988 et 991 respice: frustra Marullus etiam) saepe movemus genua et crura summittimus , quo ipso vires magis resolvuntur . haec satis aperta sunt, nec Forbigcri ratio habenda est , qui cubanti poplites cudere opinatur et cetera ( Saepe — resol- vunt) interpolaturi adseribit. 959. Fit ratione eadem coniectus parte ani m a Altior, atque foras eiectus largior eius Et di- visior inter se ac distractior intus. Iliceum duo membra sint, tria esse debere perspicuum est . primum est 918 vis animae cum partim contrusa magis concessit in altum, sive cum introrsum pars ahdita cedit 945 . in altero membro est ille foras eiectus, qui erat versu 917 923 944. tertium est, ubi est distractu per artus vis animae 91(5, quae dicitur 940 pars distracta per artus , quae non queat esse commicta inter se neque motu mutua fungi . itaque in primo membro hic quoque scri- bendum est coniectus partim animai Altior , ut versu 918: in tertio non potest eiectus esse, sed divisior inter se ac distractior actus, hoc enim proprium esse in hac re vocabulum ex li- bro m apparet , ubi est 192 At contra mellis constantior est Digitized by Google 264 IV natura Et pigri /ulices magis et cunctanti or actas . \ itruvius in v, 15, (i 1 'ox nutem est spiritus fluens aeris et actus sensibilis au- ditu ; ubi et actu liabent libri. ' i 902. Et quo quisque fere studio i> evinctus adhaeret. Sic oblongus ct Antonius Florentinus. qua- (I ratus prima manu ..t quod, a correctore at quo. olim im- pressi et Mitrullus Et quo defunctus . Lainhinus facit Et qnoi devinctus, id quod verum est Fronto confirmat de feriis Al- siensibus p.214 (143 Nieb.) . cuius verba boc modo scribenda sunt . ad hoc , quo iucundior hominibus somnus esset , donat ei (scilicet somno Iuppitcr: Maii codex et) multa somnia amoena, ut, quo studio quisque devinctus esset, aut (codex ut) histrionem in somniis fautor spectaret aut ( codex ut ) tibicinem audiret . ut aurigae agitandi, monstra darent (codex monstraret) , milites somnio vincerent, imperatores somnio triumpharent . per egri nan- tes somnio domum redirent. 908. Nautae contractum cum ventis deoere vellum . (Quadratus degerere velum, degere bellum correc- tor oblongi . vellem boc tam apertum esset quam est iu su- perioribus componere leges , quod de emptionum venditionum legibus accipiendum esse interpretes non viderunt, bellum agere, quod lcxica vix attingunt, post («ronovium in obser- vationibus p.227 firmavit exemplis Drakenborcbius ad Livii libri xi.ix epitomen, item nuperrime ad Cornelium Nepotem in Spicilegio p. 09 Nippcrdoius . porro deactionem Paulus libro iv ex Festo p. 74 peractionem esse dieit; quare contracta sive lis sive bellum fortasse non peragi tantum potest (pera- guntur bella in panegyrico Calpurnii 181), sed etiam degi. praeterea in Culice 72 est Oliaque invidia degentem ac fraude remota, certe desperantis est scribere cum Lambino cernere, eum possit formari lenius ducere bellum . multo autem magis inire Fronto p. 99 potest aestus per vestis intervalla depelli, po- test degi , potest demeare , jjotest circumduci , potest interverti , potest eventilari ; ulii scribendum puto potest degredi. 982. CONSENSUM cernere eundem Scenatque simul. Marullus consessum ct 8 cknaique. supra 78 consensum quadratus . 98-1. STUDIUM ATQUE VOLUNTAS. llUIllO VOLUPTAS: nam voluntatis nulla est iu hac re potestas, ne minimae qui- dem illius quam voto similem osse dieit Charisius p. 172, ubi Digitized by Google IV 205 exponit adverbia optandi, (pialia sunt utinam et. velim. Imius verba subieei , (pine Lindcmannus uncis includere quam emendare maluit. Optandi, utinam veniat, velim currat. (piam voluntatem dubio (legitur gaudio) proximatu esse cum dicimus, ut (Aen. i,62(i) i>eque ortum antiqua Teucrorum a stirpe vole- bat', rotis esse comparem credimus, itaque nec fidei commissorum voluntas (hoc est illud voi.o) sequius accessit , ut nos ( legitur nem) in eu parere (legitur praeter) indicium, quamvis tacitum nec adseriptum , votorum solis nisibus et indiciis ( legitur et bene- ficiis) crederemus . 989. dk palmas. Corrector oblongi de palmis, itaque Antonius Marii, item olim impressi et Manilius . rectius I.am- bi nus de palma . 990. Aut quasi carcerirus patefactis saepe quiete . Ilie Wakefieldum miror , qui Bcntleium solum ad hunc versum offendisse dicat, cum praeter Avantium et Pium post. Marullum omnes offenderint . est autem manifestum saepe quiete in hunc versum e proximo (vernin enim ordinem Manilius restituit) per librariorum errorem venisse . Lucretii verba, quae ex libro u,265 petere Lambinus frustra temp- tavit , perierunt nec possunt certa coniectura reprendi . rei conveniet colliyere aestum vel aliquid eius modi . 995. Et, 1002. Ut. Ita codex uterque. 995. fuga quasiddita cernant. Corrector qua- drati quasi didita. Itali fugae quasi dedita. 9‘.X>. discussis redeant terroribus ad se. Tur- nebus KRRoitinvs. 997. Ad consueta domi. Wakefieldus consueta dotnu, dandi casu , quem huic- verbo adiunctum ante Columellam non invenio, ablativum, si credibile est. Terentius addidit in Adelphis iv, 5,52, qui illa consuevit prior , id est (pii cum illa suevit . certe adsnefactum sermone dixerunt veteres , inferior aetas sermoni, sed consuetus est (pii vixit eum aliis ( consuetos una "Varro dicit rerum rust. u.5,2) et paulatim mansuefactus, scilicet ad convictum et familiaritatem perductus , ac domi domitus , ut dicit poeta iu v. 1554 . ita Plautus in Asinaria i, 5,69 Itidem hic apud nos. aedis (id est aedes plurali recto casu) nobis areasl, auceps sum eyo , Ksca est meretrix , lectus inlex est , amatores uves. Rene salutando consuescunt, conpellando blan- diter, Osculando, oratione vinnula venustula . ubi est paulo ante Digitized by Google IV 266 Anes adsuescunt . Caesar de bello Gallico vi,28 adsuescere ad homines et mansul Jieri . 1009. proelia pugnas Edere. Apud Nouiuin p. 192, 20 pugnas Sedere vel Sed re. cetera dixi ad librum ii, 118. 1011. Porro hominum mentes maonis que mon- tibus EOUNT, MaONA ITIDEM SAEPE IN SOMNIS FA- uiuntque oeruntque . Manilius magnis quae motibus edunt? Magna etenim saepe — quae non intellego, neque om- nino video quid hic illi magni animorum motus velint . puto scribendum esse 1‘orro hominum mentes, magnis qui menti- bus edunt Magna , itidem saepe in somnis faciunttpie gerunUpie scilicet magna . 1011$. Reges exipugnant . Corrector oblongi ex- pugnant. 1020. MUI.TI, DE MONTIBUS ALTIS Ut QUI PRAE- CIPITENT AD TERRAM CORPORE TOTO , ExTERRU NTUK . (Quadratus et corrector oblongi , item Antonius Florentinus et olim impressi , Ut quasi praecipitent . Wakefieldus recte probavit qui: sed ideju inepte corpore toto K.rlerruntur . rei unice aptum est Exter nantur . scilicet in somnis . idem vocabulum Iacobsius optima et necessaria emendatione Ho- ratio reddidit in epistularum i. C, 11 , Inprovisa simul species extemat utrumque . 1026. Puri saepe i acum propter se ac dolia curta Somno devincti credunt se extollere ves- tem. Itali et impressi lacum . ita spurcos luctis Iuvcnalis vi, 603 . quadratus propter seca dolia . perspicuum est scribi oportere lacum propter ski ac dolia curta, sicut in versu 1009 . puros autem interpretes cur pueros intellegant non video . 1032. Conveniunt simulacra foris e corpore quoque . Non ex quoque corpore , neque ex quocumque , ut versu 1065, sed ex uno quodam certo corpore, versu 1048 ldque petit corpus, mens unde est saucia amore . 1033. pulchri que colores. Corrector oblongi co- loris. sic versu 1094 ex hominis facie pulchroque colore. 1034. Quae ciet , 1047. Incitat . Versus iu ordiueifi redegit Naugerius. Qui ciet Lanibiuus dedit. 1035. Et — 103(5. c ru i:nt et . Naugerius Ut — c ruen- t E n t . Digitized by Google IV 207 1037. Sollicitatur id nodis. Idem id in nobis, rec- tius est e . 1038. aduita aetas. Corrector quadrati et post eum primus Marullus adulta. 1052. accipit ictus. Oblongus ictis . 1055. Unde feritur. Sit- a correctore oblongus , prima manu ferit, quadratus tcrrilur. 1057. muta cupido. Id est caeca, supra 1040 dira la- bido. sic oblongus, Antonius, olim impressi, Marullus. con- tra quadratus multa , itaque Avantius Naugcrius Lambinus ct inde certatim omnes . 1058. IIaec venus est nobis, iiinc autemst no- men amoris: IIinc ii.i.e primum veneris dulcedi- ni s i n cos Stillavit cutta, et successit frigida cura . Oblongus prima manu hic autemst , quadratus bine autem est . tum oblongus Iiinc ille , a correctore Hinc illaec : quadratus Hinc illa, olim impressi illata, Antonius illa et. unice verum est Iiinc ii.i.aec , ct infra 1083 illaec germina . hoc locum habet ubi illa versum non explet, ut apud Tibul- lum istaec pro ista , i,9,68 Ista haec persuadet facies , Catullus 07,73 qui tu isthaec, ianua, nosti I interpretes hic in ipsa luce caecutiunt , cum deberent intellegere repetito hinc eam op- positionem indicari , quae hic perpetua est amoris et Veneris . IIaec , inquit , (piae ad corpus et seminis eiciendi volunta- tem pertinent , IIaec Venus est nobis . ea ab altera parte est, alterum momentum amor facit : hinc autemst momen amoris, Hinc illaec . ita haec leniter adiuvanda sunt : nihil facit ad sententiam nomen umoris , ct absurdum est Crechii numen ; praesertim cum Epicureorum sententia sit oy OeonevinTON ri- nai ton epurra , apud Diogenem Laertium in x, 1 18. quae res- tant , nullam difficultatem habent : primum Veneris dulcedinis in cor Stillavit gutta , cum cupido voluptatem praesagit , et tum amoris vi successit frigida cura et quasi medella , 0e pa- nda yYXpa , cupiditatis , quae luditur, non expletur, corpo- rum absentium simulacris . ita perspicuum est ut a vero longe aberrarit Marullus scribendo fervidi cura . curas fri- gidas dixit curarum frigus Ovidius ex Ponto libro iii. 9, 25 , Corrigere — animum lento curarum frigore laedit . idem in iv, 2, 45 Quid nisi Picrides . solacia frigida , restat l 1001. Namst abest quod ames . prksto simui.a- Digitized by Google ora tamen sunt Ili. jus. Corrector quadrati et Itali Xant si . sed si adsunt simulacra, quod ames non abest, sed id quo fruaris . itaque scribendum est quod aves . in m, 1082 Sed dum abest quod acemus , et 957 Sed quia semqter ares quod abest . scholiastes Lucani iv, ‘2(55 Aret , i. acide cupit, sic Lu- cretius saepe ponit. 10(55. Kt iacere umorem conjectum. Marullus coelectum, pravitatis patronis , Waketieldo, Eichstadio, Forbigero , boe placet, iacere contectum. 1008. Vicus enim . Corrector oblongi Ulcus. 1081. () sc u l aq u e a i> FLiauNT. Quadratus adjigunt . 1083. radies u n n e illae ckrxina s u r g u n t . Sic . nisi lallor, oblongus prima manu: corrector Saxo fecit illa lutee germina . itaque Antonius Florentinus . quadratus ille germina . recte amicus Lambini illaec oermina . ut dixi ad versum 1058. 1085. IJlandaque frenat . Impressi cum Italis re- frenat. 1080. cuius quam plurima habemus. Marullus quo pluria ; quam vocabuli declinationem utrum Lucretius pro- baverit scire non possumus . inibi certum videtur hic illud cuius monosyllabum , de quo dixi libro i, 149, correctoribus displicuisse : poetam enim scripsisse existimo cuius quo mace plurima habemus, Tam magis ardescit dira cuppedine pectus . neque enim probari debet quam, ut dixi libro ii, 58G . 1090. Tenvia, que vento spes raptat saepe mi- sella. Inepte Itali nescio qui, quos Wakelicldus sequitur, cento spes ruptu est. fefellit bos error typographi Veronensis, qui vulgatissimo peccandi genere fecit raptas , eum deberet raptui , ut Brixicnsis et Antonius Marii et Marullus . vere Ucntlcius mentem pro vento, sed idem sine causa spe cap- tant : nam salis rectum est hoc. quae mentem sjjcs raptat saepe misella, id est misera inanium simulacrorum adipiscendorum spes. Lucibus apud Nonium p. 289 Illo oculi deducunt ijssi at- que animum spes illuc rupit. 1098. ARDOREM QUI MEMBRI STINGUERE PO SSIT. Ueetc Avantius membris stinguere . mox quadratus torrentis flumina , quod ipsum e Bertiuiuno Lambiuus adfert: llaver- eanipus fallit . 1 1 15. co ni ec t a cupido. Lambiuus uoklecta. Digitized by Google IV 2(59 1118. Cum suti quod cupiant ipsi conti no eri-: querunt . Neque ipsi intellegi potest , neque cupiant ron- iunctivo modo poni delinit . sed poeta hic illud colum cae- cum describit. Cum sibi quii» cupiant ipsi contingere quaerunt . ipsi quid cupiant nesciunt , Nec rej/erire malum id possunt quae machina vincat . 1121. absumunt utris. Marullus vires. 112,1. 1. ab itu r interea res et babyt. onia fiunt. Pius alibi codicum habylonica scribitur’, hoc perspicue verum est , ut res familiaris Babylonicae vestes fieri dicantur . inepte Marullus vadimonia ; quod ne com- memorarem quidem , nisi a Naugerio inducti omnes pro- hassent. 1 124. fama vioit.i.ans . In oblongo g littera est in li- tura a correctore: sed non luit c. Marullus vacillans. 1 125. Unguenta et pvlciika in pedibus sicyo- nia rident. Quadratus siermia. sed / 'ngnenta , quae mox 1132 recurrunt , huc non pertinere Tan. Faber recte mo- nuit . Wakefieldus et Forbigcr tacent . scribendum est Ar- iient u m . 1129. Et vene parta patrum fi.unt anademata, mitrae. Corrector quadrati et Marullus fiunt, mirabile est quod habet Isidorus originum ix, 5, 3 , Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium creat : patratio enim est rei \'e- neriae consummatio . Lucretius Et bene, parta patrant . ceterum recte facere qui et hic seiungant anademata , mitrae , et iu Aristophanis Thcsmophoriazusis secundis ((5,2 Bergk.) m i- TpAC , anaAhmata , cx 1.2(5 1). dc auro argento xxxiv, 2 appa- ret , ubi Paulus dicit sic uti mitrae et anademata . 1130. Inter dum in pallam atque alidenkia chia q. vertunt . Ilie Wakefieldum cum caricis suis (nam vestes in Cariae oppidis Alinda Cioque confectas comminis- citur) oy cyko(J)anthcom6n . sed quis co Gulliclmuin Pellisse- rium, episcopum Mompcssulanum . longe prudentius egisse infitiabitur ? qui cum legendum indicaret , ut Lambinus re- fert, ac Melitensia Ceaque, altcriun hoc, quod est Cea, plane vere, restituit ; quamquam nihil causae esse intellego , cur mutata vocali illud potius scribamus quam Ciaque . ct Ceae quidem vestis non fieri mentionem apud veteres ex- cepto Plinio , sed Coae tantum , Salmasius in exercitationi- Digitized by Google 270 IV hus p. 101 observat . sed Lucretii inmemor nee rei rationem veram reddens, scilieet nulla umquam fuerunt nisi Coa : sed ea ante quam in frequentem usum venissent . Varro per er- rorem ab insula Ceo venire opinatus est, quem Lucretius et I Minius temere secuti sunt . res aperta fiet . si Varroniana eum Aristotele , ex quo ducta sunt , contuleris . sic igitur Plinius nat. bist. iv,20 do Ceo, Ex hac profectam delicatiorem feminis vestem auctor est Varro . idem in xi, 20 lYiina eas. bom- bycum telas , redordiri rurstisque texere invenit in Ceo mulier, Pamphila Latoi filia . at Aristoteles in historia animalium v, 19 p. 551, 1(5 TTpujTH Se AereTAi y<|>hn<\i (ta BomBykia) £n Ku> TTam<{>i'Ah TTAATeo) (sive Aatuioy) GyrATHp . sed in altero con- icctura Pcllisserium fefellit : nam in Lucretio tantum a litte- rarum ductibus recedere non licet in propriis vel Graecis , ut atqne alidensia mutetur in ac Melitensia . itaque quoniam neque Alidensia neque Midensia noti cuiusquam oppidi simi- litudinem referunt (nam Milesia pedum lex respuit) , temp- temus lenissime atque ali de usi a ; quamquam fatendum est bie idem nobis quod paulo ante 1 127 in thalassina veste usu venire . ut vocabulorum originem et formam ostendere possimus , ipsa vero vocabula , et eae res quibus imposita sint . in cognitionem nostram non cadant . nam AAinoprpYpe AaIBattta AAoYpru novimus , item Asycottoion et Abycottoiian • aAi- Aeycia ductoribus et dclicatulis (piam scriptoribus tritiora fuisse mirandum non est . ceterum thalassicum colorem pal- lioli , forma vocabuli a (iraecis , quantum scio , non magis usurpata, ferrugineum dixit Plautus in Milite iv, 4,42. 1131. Eximia vesti: et victu convivia, i.uidi. Pocula crebra, unguenta, coronae, serta, pa- rantur. Corrector oblongi convivia, ludi, itaque et Itali et libri impressi , absurde in apparatu convivii . scribendum est lychni, hoc in v, 295 scriptum est ly elini. 1137. in ambi quo. Ita, nisi fallor, prima manu plilon- gus , a correctore in ambiguo : quadratus in ambico. 1141. male haec . Marullus mala haec. 1 145. cavereque ne i n li g n i a r i s . Quadratus neque pro ne. Marullus ne illiciaris, verissime. 1151. Et praeter mittas animi vitia omnia primum, Ut que corporis sunt eius quam ppetis ac vis . In primum adverbio , quo prunus cavendi gradus Digitized by Google IV 271 designatur, malo haesit et Manilius, qui feoit omnia prari Et quae, quod Avantius stulto corrupit prari I t, et Naugerins, a quo est Tum quae , per multos libros propagatum . scri- bendum est aut quae corpori sunt eius . bine Horatius ne corporis optima Li/ncei Conlemplere oculis, llypsaea caecior illa Quae mala sunt spectes . tum oblongus ppetis , quod est prae- petis: sed quadratus jirecis . in archetypo puto fuisse quam rrETis deleto v ; ut scribendum sit si quam petis ac vis , usitatis et propriis vocabulis . Vergilius Multi illam e magno Latio totaque petebant Italia . Propertius Cum te tam multi pe- terent , tu me una petisti . Plautus in Asinaria m, 1,38 Sine me amare unum Argyrippum , animi causa , quem colo . Ovidius amorum i, 10,60 quam colui, nota Jit arte mea, idem in ii, 19,2 Si tibi non opus est servata , stulte puella , At mihi fac serces , quo magis ipse velim . Propertius in 1, 13,36 Et quotcumque voles, una sil ista tibi . olim impressi quam perpetis , inaudito et per- verso vocabulo , Lambinus percupis : Antonius Marii et Ma- rullus servaverant praejietis. 1156. Esse in delictis. Itali ct Marullus »» deli- tus . 1160. et foetida. Ita codices veteres, quemadmo- dum oblongus fere ubique foetus exhibet a manu correcto- ris . in archetypo exemplari certum est fetida fuisse sive faetida . scilicet saeculo nono ita peccari coeptum est : anti- quiores in quibus vocibus et ae et e vel ac scripserint dixi ad Gaium u,66 n. 4 p. 117. in euangelio Iohunnis xi. 39 liber Ful- densis ct ceteri Latini quos vidi Domine , iam fetet , Lauren- tiauus factet . vetus Plauti in Casina m, 6, 7 fetet . apud No- nium Basilienses p. 394, 10 fetidum, p. 413,8 faetidum, p. 536, 20 fetidos: apud eundem p. 233, 56 7 Mercorus fetida (Basi- lienses foetida) fetet fetida , ct p. 03, 26 Guelferbytanus et Leidensis felulina, ubi Basilienses liabcnt oe. 1168. Atiamina et mammosa ceres est ipsa aii iaccho . Oblongus cerest ipsa ab iacho . Arnobius libro m p. 105 / lavet animus atque ardet in chalcidicis illis magnis atque in palatiis caeli deos deasque conspicere intectus corporibus atque nudis, ab Iaccho Cererem , musa ut praedicat Lucretia, mammo- sam . idem in vi p. 209 Ceres mammis cum grandibus . qui si in versus initio At gemina scriptum invenisset , quae Turnebi emendatio est ab omnibus probata , hoc quoque cognomine Digitized by Google Cererem ornasset: tjno facto constaret-, quod nunc prorsus incredibile duco . Latine geminatu dici posse ( ita enim T 111 1 - ncbns interpretatur ad vers.xxvii, 34) plenam, amplam, obe- sam . est autem hic versus ex eo genere . qui vix possunt certa emendatione restitui . milii maxime probatur quod Avantius in ceteris valde peccans dedit , At Lamia . La- miam autem non tam saevam et ferocem dici existimo . ut ex- ponitur in glossario Maii in auctorum classicorum tomo vi p. olli . «piam vastam mnnducam voracem: et ab ingluvie ac voracitate Lamiam appellatam esse Lobeckius statuit in pH- matikcu p. 326. altero tamen illo modo potius uxorem suam Aamian dicit senex apud Menandrum in comicis Meinckii p. 945 (iv, p- 191 ). 1 109. Simula sii.exa ac batitrast. labeosa rm- i.ema . Oblongus prima manu Simulen a silena . ceterum bie codex Graeca vocabula emendatissime seripta exhibet , sed litteris Latinis : «pias editores , perditi scilicet litteratores Graecae linguae, cum tolerare non possent, nomina propria «pioquc , «piae Lucretius omnia Latina dedit , Palladium , Lampadium , Silena , Satura , nulla cum fide Graecis litteris exornarunt . nam veteres illi «piae nimis Graeca viderentur ita solebant inflectere : ut Lucilius apud Nonium p. 359, 14 Sitpiod verbum inusitatum aut zetematium offenderam , ideiltquc in versibus ab Hanptio in Philologo Sclmeidewini i p. 103 eximie restitutis Tyro eupatereiam aliquam rem insignem ha- buisse , item alio loco ne rhetori cotero’ tu sis . ceterum neque Graecis ne«pie Latinis litteris scribi debebat Silene ac Satyra est: nam vocales Graecas productas poetae Latini post Plauti aetatem non eliserunt, nisi pauci iique raro. Plautus in Cap- tivis iv, 2, 110 ne lon Apollo, et sercolum , in Kpidico v,2, 17 Apolactizo inimicos omnis . Lucilius Nonii p.54(l,28 anditapoc et. tragicus in Tuscul. n, 36 Quibu’ magi palaestra Eurota. Propertius Ino etiam, Callisto Arcadios, in iii, 28, 19 23. Ver- gilius Circe in , Allecto infecta, Allecto in Teucros, Aen. vii,20 341 476 . Germanicus 202 Electra Alcyoneque . Silius Parthe- nope ac, Melite et, Drepune atque, vm, 536 xiv, 251 269. Sta- tius Tisiphone et Theb. vm, 00 . nam Vergilius non scripsit Beroe Ismarii v,020 . neijue Cinyra, et x, 186, nec Cicero in Arateis (dc natura deorum ii. 111) Andromeda aufugiens aut 430 Andromeda et. sed Terentius recte llccyrast huic nomen Digitized by Google IV 273 J nimiae , item Ovidius (i/llenest et Halcgonest metam, vir, 158ti xi. ">45 , et. <|iii scripsit epistulam Leandri 141 ab llrllest . at inauditum et pudendum est quod quidam adfinxit epistulae Hyperninestrae 1214 , At Iti , siqna piae , Lgnceu , est tibi cura sororii, mox partim tabiosa scribunt . alii eum Antonio Marii et Marullo labrosa : sed et labeas fere scribi video , et labeo- nes , quod agnoscit Phocas p. 1(591 , quamquam labium sae- pius invenitur quam labeum , et labiones apud Cliarisium p. 79 . 1170. longum est DiCKRE coner. Ita quadratus: sed si jiost est additum manu antiquissima, oblongus esti di- cere , post i littera erasa , d a correctore inserto , est id dicere . sic, olim impressi et Itali est id dicere. M arullus si. 1174. Nempe eadem facit i:t scimus facere om- nia turpis. Rectissime Naugerius Nempe eadem facit omnia turpi , versum proximum mire perverterunt interpretes, hoc dicit , eam sese , postquam cum alio consueverit, suffi- mentis purgare, ne amator sentiat, siinilc est illud apud Propertium v, 8, 815, Dein quemcumque locum externae tetigere puellae Suffit et a pura limina tergit aqua. 1 17(5. Quam famui.e longi fug ita n . Hrixiensis edi- tio longe, eadem et corrector quadrati fugitant, utruin- que Antonius quoquo exhibet. 1180. Que_m si iam missum venientem offende- rit aura Una modo. Antonius Marii iam miserum venien- tem , Marullus iam immismm veniens , Lambimus iam admis- sum venientem . Wakcficldus cum probat immissum , sese rem non percepisse ostendit : Forbiger eam falso antiquorum librorum lectionem’ dicit sciens dolo malo . Laiubino ob- est oratio hians neque apte nexa : nam haec diversi gene- ris participia . qualia sunt admissus veniens , conjunctionem desiderant, quare rectius scribemus iam am missu venientem , quomodo missu venire, dixit et Caesar et alii optimi scripto- res. Attius nunc regnum potitur transmissu patris apud Nonium p. 481, 32. ceterum modo vocali producta libro ii, 1135 proba- vimus : hic et coniunctionc addita oratio firmiore vinculo iun- getur . 1182. cadet . Lambinus cadat. 1 183. Stultitiaque i hi se damnet. 3Iarullus Stultitiaeque , recte: damnatur enim aliquis crimine vel 18 Digitized by Google 274 IV indicio , sed sceleris , parricidii , furti , iniuriae . in Ciri 1 88 quod habent exemplaria . quam tanto scelere damnare puellam , ne- que modulatum est (vide quae dixi libro n, 27) neque La- tinum . 1186.VITAE po9tcaf.su. Lambinus postscenia . in ar- chetypo fuerit pos t cafsia , t littera a correctore sine causa addita: nam ante inultas consonantes scribitur pos . 1188. TAMEN OMNIA POSSES PrOTHAKERE . Recti* Marullus possis, scilicet quamquam illae haec celant. 1 191. Praeter mittere humanis conc edere re- bus . Ilie qui poetae sententiam recte sequetur intelleget scribendum esse et humanis . interpretes haec miro modo perturbarunt: quorum commenta excutere longum est. 1198. MARIBUS SUBSIDERE POSSENT. IlIUllO POS- SUNT , quoniam sequitur indicativo modo Si non ipsa ardet abundans Natura . nam haec inter se coniungenda esse appa- ret , et subare poetam contra vulgarem consuetudinem de maribus dixisse . sic sidiidus iu epigrammate Valerii Aeditui apud Gellium xix, 9. 1200. ET VENEREM SALI. ENTUM LETA RETRACTANT. Corrector oblongi fatlentum : recte sali entum Marullus . sed laeta retractat primus Lambinus. 1201. ISonne vides etiam . Etiam omissum ab An- tonio Marii et in olim impressis : liiuc Marullus subito , alii Itali apud Wakelicldum Memmi . etiam Avantius iam resti- tuerat : sed Wakcfieldo placuit Memmi , quod est ineptis- simum . , 1202. Vixit , ut in vinciis communibus excro- cientur. Corrector oblongi Vt n x i t . quadratus communis . vinclis Marullus . in Ovidii amorum i, 13, 19 sponsu cinctos legendum est , ubi Putcaneus sponsum cultos Atque eadem sponsu vinctos ante atria mittis , l nius ut verbi grandia damna ferant . in Taciti Germania 21 ciun Massmannum docuissem unice vera haec esse , gaudent muneribus , sed nec data imjm- tant nec acceptis obligantur : vinclum inter hospites comitas , ille milii p. 84 ea adseripsit quae ne legere quidem didici , ne- dum agnoscam a me profecta . libri habent victus inter hospi- tes comis. 1203. In triviis cum saepe canes. Male iuncta oratio . Marullus quin , contra consuetudinem Lucretii . de Digitized by Google IV 275 qua dixi ad librum i, 588 . Lambitui* parum suaviter non saepe, scribendum est In tririis quam saepe . in vi. 801 Quam facile in medio Jit uti des sae[>c ruinas. 1 in u, 1038 Quam tibi iarn nemo — Suspicere in caeli dignatur lucida templa ! in i, 10-1 Quippe etenim quam multa tibi iam fingere possunt Somnia ! in vi, 1080 Cetera iam quam multa licet reperire! ceterum versum 1210 huc referendum esse [trimus Naugerius vidit . 1207. ut dico . Ut omissum apud Marium Victorinum p. 2472 . 1208. Et commiscendo quom semine forte vi- ridi Femina vi mulcit subita vi coriupuitque. Oblongus quom , quadratus quo in : factum in utroque cum. tum forte vir illi oblongus, in versu altero Salmasius Femina vim vicit subita vi, quod recte probat Wakelicldus : at Eichstadiiis et Eorbiger turpe inventum Turnebi maluerunt . 1212. Ut partibus patrio . Corrector quadrati et. ceteri patribus, apud Nonium p. 230, 12 l i patribus patri , 1220. quia multimodis. Lambinus multa modis. 1222. a stirpe. Rectius ab stirpe, ut dicam ad libruin vi, 925. 1224. refer voltus. Antiqui correctores r e fe r t . 1225. Quandoquidem nihilo magis haec se- mine certo Fiunt. Antonius Marii ct Marullus de se- mine certo, hoc est aut virili aut muliebri : nequis cum Lam- bino sententiam perturbare velit scribendo nihilo minus . 1230. quo cumque creatur. Oblongus et Antonius Marii creator, idem Antonius et Marullus quodcunque. 1232. sivest . Sire est apud Festum p. 309,22, ubi ads- cribitur libro v. 1 234. Absterrent, praeter agnatis. Quadratus praeter ac natis . Itali et impressi patf.r a gnatis . Serenus Samonicus versu (>13 Irrita coniugii sterilis si munera languent, Nec subolis spes est , multos iam vana per annos , Femineo Jiat vitio res necne silebo : lloc poterii quartus magni monstrare Lu- creti . 1242. potis est. Sic oblongus et Nonius p. 73, 8: qua- dratus potest . 1243. revocatum credit abortu. Corrector qua- drati redit. Marullus cedit. 1244. Crassius hic porro . Non hic , id est in hac 18* Digitized by Google IV 27«; re, sed in diverso hominum genero . partim erat versu 1240. hoc est alii, ergo his. non hoc eum Marullo. 1247. Min.iGiii semink. Impressi cum Italis mu- i. i k n r i . 1250. Succipiunt . Ita Iiie oblongus, quadratus Sus- cipiunt . item in v, 402 mccejrit oblongus, stiseepit quadratus. 1252. KT NACTAK POS SPNT TAMEN UNDE PUELLOS. Non possunt intellegendum esse . sed post sunt , nemo ante Lambinum vidit . I.ucilii versus est , quo Nonius utitur p. 370. 28 , Vorent illis mugi’, qui pos sini , cui fidem esse existi- mem ; libi libri habent Parcat illi maius cui possint cui fidem esse eximent . apud eundem Nonium p. 158, 18 sunt omisso legitur nos tamen unde puellum et e versu proximo partus posset ditis- eere dulci . 1259. conveniunt. Marullus conveniant. 12G2. Atque ai.it extenvantur tabenque. An- tiquissimi correctores tabent que. impressi aliis. 12(17. lumbris . In utroque I.eidensi factum lumbis. ita g fehris in v, 142 . 1208. Ne molles opus sunt. Oblongus opes sunt. Nec Manilius. 1270. si laeta retractat. Oblongus retractet eum Italis et impressis. 1 275. oravidaque iacerent. Ilrixiensis editio cra- vi n aeque . huc referam Varronis versum . quem Priscia- nusp. G97 protulit ex satira quae inscribebatur aAAoc oytoc 'HpAkAuc . is debet ita scribi . (Iraridaqne mater aleo pepe- rit Tori puellum , addito aleo , quod libri non habent: est enim metrum Ionicum , vel ut Varro appellabat 'iambionienm carmen , quod apud Diomede» p. 517 male scribitur iambico novum . eiusdem metri est hic in tmoiOi c€Ayton, Candens cor- pore taurus trivio lumine lunae , apud Nonium p. 267, 2 ; item in Testamento sic ille puellus I 'eneris repente Adonis recidit cruentus olim , in quibus exemplaria Nonii habent p. 158, 15 repente vadem, ceterum horum versuum 12(19 1274 — 127G sen- tentia Domitus utitur ad Eunuchum Terentii m, 1.31 : sed eum obscenum crissandi vocabulum a Lucretio sumpsisse va- nissima T. Fabri' coniectura est, verbis foedissimis ab eo ex- ornata . lexicis addendum est crisat illi e Cliarisio p. 2G0 (apud Digitized by Google IV 277 Diomedem p. 21)2 crescit illi). Crisabit tibi e Priapeo 19, et al- tero s deleto scribendum crisare . * 1281. Morioerisque moris. .Manilius modis. 1282. P T FAC II. E INSUESCAT SE OlIM DEGERE VI- TAM . Quadratus degerere , ut supra versu 908 . llrixicnsis editor secum quoque, quod sententiam non explet: Antonius Marii et Marullus secum vir , Italice magis quam Latine . po- tius est ut adiciatur nos . hoc dicendi genus nemo nescit a Bcntleio illustratum esse ad illud Horatii, insuerit pater opti- mus hoc me , serui, i, 4, 105 . sic desneei eum Titinius in Ge- mina , Xam parasitos amovi, lenonum aedibus eum absterrui. Desuevi ne scrit Inde ai.iqua m partem , sive alicam , ut habet edico quadratus in m,223, idemque eam in eodem 100, ut dixi ad iv, 1 10 . 205. A» s i d u u s q u k geli. I labet Nonius p. 487, 2 . 208. consueta didenti. Itali et impressi bidenti. 200. proscindere atris. Corrector oblongi ara- tris. quadratus hunc, versum non habet. 211. Terraeque soi.um. Iu libro i, 212 oblongus pro more Terraque, quadratus Terriquc, corrector oblongi Tkr- r a i q u e . Priscianus p. 8(55 Lucretius aurarum cimus ad ortus . sic. ille librarii errore deceptus, aurarum, cum is grammati- cus quem exscribit dedisset Lucretius de natura rerum . sic Probus p. 1394 Lucretius in sexto libro de rerum natura, Clia- risius p. 185 Lucretius de rebus naturalibus tertio . liber qua- dratus , quem subscriptionibus carere dixi, in prima pagina haec habet, T. (nomen erasum) de fhisica rerum ori- gine VEI, EFFECTU I.IHER PRIMUS INCIPIT F. 213. Et tamen. Apud Macrobium in Satura, vi, 2 Sed tamen , deinde Aut nimis torrens , postremo violento turbine versant . 223. i n n i o n u s omni. Corrector oblongi indigus. 227. in vita re et transi rf.st malorum. Qua- dratus Transire est. apud Lactantium dc opilicio dei ui,2 RESTET TRANSIRE. 230. Arme nutricis. Corrector quadrati et ceteri A 1. MAE. 235. Principio. Hic poeta ea tractare incipit quae se acturum promisit supra usque ad versum 109. huic recte subiungi potuit Principio : nunc . quia diversa interiecta sunt, nova transitione opus erat, ut quorsum haec refe- renda essent intellegi posset . ergo hic rursus perspicuum est poetam et his et illis oliin scriptis alia inseruisse , neque Digitized by Google V 285 ea ('oleris ita ut ordo recto constaret accommodasse, sunt autem haec emblemata 1 1(1 — 2114 ex eo genere , quae supra ad librum u, 1 4. primum quidquid. Sic iterum versu 304: utro- bique corrector oblongi primum qui c quid, quadratus male uti quidquid in 1.215, item male oblongus a correctore qua quidque n,16G, et prima manu Quidquam 1,535 scalpello fac- tum Quicquam . his exceptis membranae non peccant, in lege Thoria 32 ita utri quicquid quoirique ante hanc legem rogatam licuit . in Terentii Adelphis iv,2,51 recte scribitur atque unum quicquid, quod quidem erit bellissimum, Carpam, non recte in Ciceronis de natura deorum i. 77 optimus codex, nisi Mo- serus fallit , primum quidquid . neque recte apud Varronem in rerum rusticarum i,5,3 quo quidquid tempore in eo fundo fieri conveniat, item male in Trinummo Plauti iv.2,39 unum quidquid , quod Ritschelius correxit . contra in Quintiliani x. 1.3 et 5.23 , ubi in libris est ut quicquid praecipue necessa- rium est et ut nec suo loco quicquid ponatur , Frotscherus non recte fecit quidquid . similiter erravit in Ciceronis de finibus v.24 Madvieus . apud Catonem 7,1 libri, ut testatur Ii.Kei- litis in observationibus p. 48 . In eodem fundo suum quicquid conseri oportet, semper quicquam scribendum esse , sed quid- quid, cum relationem notet , dixit Wagnerus in orthographia Vergiliana p. 459 et 407, idemque ego dixi ad GaVum p. xxxix . his poteramus addere quidque , hoc est ct quid , differre a quicquc . pro quo pauci eodem sensu dixerint quicquid. huic ipsi quod dico quicquid simile est in lege lulia municipali 13 quemquem pro quemque , Quod quemque m hac lege profiterei ojmrtebit : sed in eadem quemque 22 , quamque viam hac lege quemque tueri oportebit . sic iure consulti quoquo et quaqua , siquid a epec0Ai , emezeTO npoc toyc Tonnyc toyc Aynamenoyc AeJacGai . hoc emezeTO Lucretius ita expressit ut diceret aethera se corpore concreto ceteris ap- plicuisse. cum neque sursum ultra neque deorsum ferretur, huic rei aptissimum est se circum datus undique flexit , id- que poetam dedisse existimo . 472. Inter utrasque globi. 47t>. inter utras- que ita sunt. In priore verso M arullus. in altero Lambi- iius scripsit inter utrasque , quod debebat certe esse inter tUrumque. sed inter utraque legendum esse dixi ad li- brum n.518. ceterum liie Ilavercampus mirabili mendacio Wakeficlduin decepit : neque enim verum est in codice ob- longo post secuta in fine versus 471 additum esse et. sed iu versu 474 fuerunt liabent Vossiani, Antonius Alarii , olim im- pressi, Marullus : fuerint Avantius edidit primus. 481. plaoe caerula . Quadratus plagae cerula, cor- rector oblongi plaga . 482. et salsos offudit. Oblongus prima manu Digitized by Google V 2<) 4 affodii, a correctore sai.so suffudit gurgite fossas , itaque recte Lambitius ct Muretus . vide quae notavi ad librum m, 30 303 . 484. Et radii sol is cogebant undique terram Verberibus crebris extrema ad limina partem. In medio ut propulsa suo condensa coiret. Ob- longus et olim impressi Et radiis , deinde iidem ad lumina . infeliciter Turnebus extrema ad limina apertam : nam neque aperta terra cur dicatur apparet, neque quomodo ad extrema limina coacta sit ut coiret . hic quoque librarios s littera elisa in errorem induxit : scribendum est enim Et radii solis coge- bant undique terram , 1 ' erberi/ms crebris extrema a limini p arte In medio ut propulsa suo condensa coiret . 401. Densabant. Ita hic semel membranae, alibi den- ser i denserier densendo condenseat condensa . constat quidem Latine dici densatum et densavere : sed in imperfecto Tacitus annalium ii, 14 denserent ictus, recte igitur Lambinus Den- se b A n t . 500. Et levior ai.iis alia. Itali leviora. 502. Nec liquidum corpus turbantibus aeris auris Com misci sinit, haec violentis omnia verti Turbinibus, sinit incertis turbare procellis. Corrector oblongi aeris auras, itaque Antonius Marii ct olim impressi . et hoc Wakcfieldus tuetur . quaenam essent illa aeris auras turbantia dicere oblitus , et commisci ut omnia bar- bara exosculatur, rectissime Naugerius Commiscet; quem miror non vidisse legendum esse sinit hic, id est aether; nam haec absurdum est. quod Creecliius interpretatur ista ■ vidit Bentleius p. 443 . 507. Significat ponto mare certo quod fluit aestu. IIoc de Fonto Euxino intellegendum esse constat: sed nec Ponto fluit mare, nec. quod Lambinus voluit, Ponti mare , quod utrumque idem est , recte dicitur, scribendum est ISigniflcat Pontos , mare certo quod fluit aestu . ita satis leniter poeta , Pontos , quod mare . minus facile ferrentur haec eadem coniuncta, Pontos mare ; quae ab illo Lambiniano non differunt, quamquam mare Hellespontum apud minimae auc- toritatis scriptorem inventum Munkerus demonstravit ad fabulam Hygini 3 : certe ponton Graeca forma pro omni mari dixisse videtur Silius in xi,473, Quin etiam Pagasaea ratis cum Digitized by Google V 295 caerula, nondum Cognita terrenae, pontonque intrare negaret , Ad puppim sacrae cithara eliciente, carinae Adductum cantu ve- nit mare . ubi iu libris est pontoque intrare negarent. 509. Motibus astrorum. Quae hunc versum prae- cedunt, iis continuo subicicndum est Terraque ut in media et cetera 534 , neque haec de motibus astrorum poeta iidra versu 774 et proximis commemorat . itaque apparet hic quo- que in schedis carminis disponendis a primo editore , quem Q. Uiceroneni fuisse supra dixi, peccatum esse, poterant autem haec paulo aptius post versum 5G3 collocari. 513. Inde alium supra fluere atque inten- dere eodem. 1 lic aer quo intendat neque superioribus con- tinetur neque iis quae sccuntur . nam versu proximo caven- dum est ne illud Quo referamus ad eodem, Quo volcenda micant aeterni sidera mundi: neque enim sidera quo et in quem locum volvantur dicere poterimus, et co versu absoluta ae- rum expositione opus est ad efficiendum id quod quaeritur, scilicet eo fieri ut sidera volvantur . hoc autem versu 514 in luco suo reposito, hoc est post 510, apparet illum superio- rem aerem intendere deorsum et sphaeram illam caeli de- primere : alter enim , qui subter est , eundem caeli orbem subvehere et in altum tollere dicitur . 515. Aut alium supter, contra quis subvehat orbem . Andreas Naugerius Av/ alium et qui subvehat , quem ceteri secuutur . debuerunt ingrati homines auctorem opti- mum laudare primum , deinde ah eo accipere qui: sed ast coniunctione Lucretium usum non esse his annis trecentis intellegi potuit, neque ea. coniunetio huic loco accommodata est , sed cum praecesserit Kx utraque parti et Inde alium supra fluere, necessario sequi debet IIinc aut certe Inde alium supter, in hoc genere nulla litterarum similitudinis et cete- rorum artificiorum , in quibus sibi plerique placent, habenda ratio est , neque dicam aut ex me, quod quadratus habet supra versu 285, facilius quam ex hinc oriri potuisse. 516. Ut fluvius versare rotas. Apud Nonium p. 13,8 recte Ut pluvios, apud Isidoruin originum xx, 15 In fluvio, sed iu eodem versu iidem cum membranis nostris amtra. non haustra, ausius infra in hoe libro 10C7 quadratus, aurire in iv,3 oblongus . idem exausil in vi, 1110 , aurit qua- dratus in vi, 141 . Digitized by Google V 29« 518. cum lucu signa f erant ur. Itali ct impressi i, u c i d a . feruntur quadratus . 52 1 . I’ E U C A E 1. 1 VOLVUNT 8UMMANIA T E M FLA. QlUl- ( Iratus sumania , se inania Brixiensis editio ct Naugerius, se immania apud Pium prisci codices.’ recte Creechius et ignes /‘ 'assim per caeli volvunt i M m an i a templa . 524. vocat atque invitat euntis. Euntis Wafee- ficldus recto casu accipit : et verum est eundi verbum liic aliter locum habere non posse , sive ipsi serjtere possunt , Quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntes . sed serpunt euntes ni- mis ineptum dicendi genus est , et valde incondite alius ca- sus rectus participii subicitur , Flammea per caelum pascentes corpora possim, ergo in versu medio debet esse genetivus, Quo cuiusque cibus vocat atque invitat aventis. 528. mundis varia ratione creati. Infra versu 1345 CREATIS. 530. quae possint esse per omnem . Corrector quadrati et Marullus per omne . 531. SIT ET HAEC QUOQUE CAUSA. ObloilgUS IlOC qilO- qne . siet scribendum esse dixi ad iii, 234. in hoc versu quadratus Ex quibus , x littera a prima manu super q addita. Exque x eraso oblongus in i,37. Ex quo uterque in v,20, E quibus 1,235 u, 759 , e qua i,204, ante c litteram scinpcr e. ubique scriptum est quibus e , non quibus ex: itaque in iv.27 Et quibus e rebus, cum tamen sit ex rebus 1,714 n, 179 vi,499 ct ex re iv,G95, semel e iv,91 . mirabile hoc quoque, non ex ridentibus 1 1,980, ex non sensibus n,930 932, ex nulla i,GG7, in ceteris autem, quorum prima littera n est, semper e scrip- tum esse, e nilo , e nervis, e nubi, e nubibus, quibus e nunc. i)32. Quae vigeat motum signis. Gifanius ve- geat, rectissime . 533. Praecipere haut quaquamst .pedetkmti progredientes. Oblongus prima manu pedetom, quadra- tus pedeteti. m addendum esse omnes viderunt, sed scripse- runt pravae consuetudini indulgentes pedetentim . ceterum m an mp scribatur nihil inter est: infra 1453 oblongus pedetem- lim progredientes , quadratus pedelelim /wogrcdienlis . apud Charisium p. 190 Lucilii verba ita scribenda sunt , pedetemp- tim huc ire salutem , ubi codex habet hunc resalutem . in line Laui binus tacite progredientis; quod verissimum est, Digitized by Google V 297 non motio quod quartum casum constructio respuit, ut Wakefieldus dicit . ( certe alii iunxeruut tertio), sed quia est cum infinitivo pro licet non est antiquae et germanae Latini- tatis . primus eo , quantum scio , usus est Varro apud («ci- lium xviu. 12 Inter duas filias regum quid mutet, inter Antigonam et Tulliam , est animadrertere . nam Terentius quidem non du- bito quin scripserit in Heauton timoruineno i,2, 18 Quid nar- rat f quid ille I miserum se esse . miserum I quem minus crederes '! non crederesl; et in Adclpliis v,3, 42 video eos supere, intelle- gere , in loco Vereri, inter se amare: scires liberum Ingenium atque animum , scilicet etsi eos non cognovisses : rion scire est. in Vitruvii n,9, 11 recte libri Est autem maximum id con- siderare llavennae : vulgo fertur maxime, ceterum illud ipsum est omitti non potest , neque omittit Valerius Flaccus , cum ilieit in vi.487 tales quando libi cernere reges f hoc enim simile est illis Marci Tullii ad Attitum libro xv, 13. 1, Sed quando illum diem , cum tu edendam putes f quibus utitur I. F.Grono- vius in diatribe p. 1(M> inter alia eiusdem generis , qualia sunt Quo mihi fortunam f l 'nde mihi lapidem ! sed veteres illi ali- quando est cum infinitivo ponebant, ubi saepius utebantur ut coniunctione , ut Cato Est inter dum praestare mercaturis rem quaerere, ut Plautus in Captivis i,2, (18 IIoc illum me mu- tare confido fore , id est confido fore ut hoc illum mutem . rarissimus loquendi modus est quem LF.Gronovius non praeteriit in libro iv observationum, capitulo 8, p. 115 11(1 1 17, permixtum diversis ex eo quoque genere quod attigi ad librum iv.^44: sed illa quae dico rarissima , in quibus est ita intellegi debet , est aliquid sive prodest, Gronovius Senecae ac Petronio vindicat; cuius modi est iu epistula 87 Senecae M. Cato censorius, quem tam rei publicae hercle fuit nasci quam Scipionem , et ile clementia i, 18 Quanto autem non nasci fuit quam numerari inter publico malo natos! hoc ab antiquorum usu remotissimum est, neque Horatium eo modo scripsisse credo in sermonum n,5, 103 et si paulum potes , inlacrimare . est Gaudia prodentem voltum celare ; ubi litteram addendam censeo, hoc modo, inlacrima. e re est Gaudia prodentem vol- tum celare . 53G. super habere. Marullus s u b t e r . 537. Ex ineunt a e vo . Quadratus ero . huius corrector fecit i neu n t e eoo, itaque Antonius Marii ctVcronensis editio. Digitized by Google 538. quibus insita vivit. Dixit poetarum more Lu- cretius ignes aetheris civere i, 1034 . item riva solis lunacque corpora v,476, eodemque modo paulo ante 514 aeterni sidera mundi: sed terram quomodo vivere dicat , vitali motu sensu- que remotam v, 125, non possum intellegere, inepte Lambi- mus sidit ex nescio quibus antiquae scripturae in Bertiniano vestigiis , cuius modi certe nulla sunt in quadrato codice . rei eonvenientissimuin esse existimo < ptibus insita crevit. 545. Usque adeo maoi refert quit quequk quaeat res. Itali et impressi maoni refert, tum post va- num Lambitu conatum I. F.Gronovius in observationum m.5 |>. 4G5 quid quaeque vehat res , id est epiid portet . verum id nunc, non agitur . sed quid cuique conveniat et coniunctum sit neque alienum : haec enim causa est cur . ut dicebat Epi- curus , h rn tu) l Xam dubio procul his rebus sua cuique voluntas 1‘rinnpium dat , et hinc motus per membra rigantur . in Sangallensi codice sclio- liorum in Iuvenalem, qui saeculo nono scriptus est, primis paginis continentur versus e poetis compluribus , quorum non sunt adseripta nomina , excerpti propter quantitates syllabarum . inter bos e Lucretii carmine petiti sunt duo de triginta cum ceteris commixti, i, 15(5 82 11!) 180 210 305 306 396 u,201 i, 148 449 580 779 n. 245 551 525 429 351 128 ui.207 iv,641 n,447 m, 1015 iv.9 v.559 952 vi.896 725 . in quibus vix quicquam memoria dignum est quod a membra- nis nostris di Hera t . nisi in hoc de quo agimus versu pemitio tollere , in i, 1;>6 ni/ , 306 / mescunt edem dispansae. 449 convin- cit. pro coniuncto duobus, 779 clandestinam , in n. 429 Titillare Digitized by Google V 209 — possint, in iv. 641 coturnicibus . cum quadrato concinit in u,245 videamus et in vi,725 opilare : sed versus libri v952 in quadrato est inter extra elusa , neque milii improbabile vi- detur ipso codicum nostrorum archetypo usum esse qui haec excerpta confecit , qui non fuit codicis Sangallensis scriptor, horum excerptorum mihi copiam fecit Otto Iahnius. Mico Centulanus levita, qui vixit eodem saeculo nono ine- unte , in libellum quo exempla quantitatis vocabulorum or- dine alphabetico collegit, tres Lucretii versus e libro n447 128 3(55 coniecit: in eius libelli codice Ilalberstadiensi sae- culo tertio decimo scripto, quem mihi Mauricius Ilauptius ostendit , scriptum est ut debet Derivare queunt animum cura- A|'n€TAI (aAAO r*p TOyTUJ CYMM€TpOYM€NON AlACTHMA Oy0EN ECTIN) , KATA Ae TO KAT AYTO HTOI MEIZON TOy OpWMENOy H lAATTON MIKpu) H THAlKOyTON TY)(6 n' OyTOJ r*p KAI TA nAp’ HMIN ITYpA Ei ATTOCTHMATOC 0EOJpOYMENA kata thn aIcOhcin ©EuipEiTAi . ergo scribendum est quo longius absunt, ceterum iu superioribus oblongus videtur, quadra- Digitized by Google tus ridentur: ut oblongus, ita Antonius Marii, olim impressi (sed Veronensis et Venetus rudetur). Avantius, N augeri us : uitture ridentur Marullus. 505.EX1OUA MAIORIS FERTE BREVIQUE. Itali PARTE. 508. erumpere lumen . Non aliter apud Eutycliiuin p. 2185 Putscli., itaque Antonius Marii . olim impressi. Ma- nilius. Lambinum miror, qui flumen, quod Avantius dedit, fere omnes suos veteres codices liabpre scribat . 500. quia sic elementa vapore . Sic membranae, sic Antonius Marii : qua olim impressi et Marullus . idem Marullus raponi, Lambinus vaporis. 605. Aera percipitat. Naugerius percipiat. 600. Opportunus sita est. Corrector quadrati et ceteri ita est. 008. SEOETE8 STIPULAMQUE VIDEMUS ACCIDERE ex una scintilla INCENDIA passi m . Accidere quadra- tus . Accedere oblongus : huius corrector Accendere , itaque Veronensis editio, sed Brixiensis atque Antonius Accendi. Ma- rullus Accipere , Naugerius rursum ab Avantio Piove Accendi. Accipere , quod Lambinus probavit, ita diei potuit ut de na- vibus Vergilius Aen. i, 120 laxis laterum conpagibus omnes Ae- cipiunt inimicum imbrem . \V akeiieldus scripsit Accidere , ile accusativo securus . eum quo tuear nihil liabeo nisi notissi- mum illud Plauti . quod est in Sticho i, 2, 31 , Certo enim miJii paternae vocis sonitus auris accidit , qua eadem constructione Lucretius videtur usus esse in iv,568 . certe apud Valerium Flaccum ii. -152 et iv, 580 vox accidit aures ah Ileinsio est: al- tero loco . ubi vetus Carrionis habet exciit , recte agunt qui faciunt vox haec simul excidit auris, altero aut hoc ipsum scri- bendum est aut vox attigit aures . non valde tamen dissimile est mensam accumbere , quo Accius usus est , cum dixit Ne eum tyranno quisquam epulandi gratia Accumbat mensam , quae habet Nonius p. 415, 27; itein apud eundem p. 51 1, 17 Luci- lius nam sumptibu’ magnis Kxtructam ampliter ac decumanam (libri ampliter atque cum) accumbimu’ mensam. 610. Forsitan et rosea sol alte lampade lu- cens. Non solet Lucretius ad Forsitan adiungere etiam, ne- dum et , quo illius loco numquam usus est . in vi, 046 For- sitan ex ipso, ubi male Marullus Forsan et. in eodem 705 For- sitan Aethiopum , ubi Lambinus Forsit et. itaque hic potius Digitized by Google V 308 scribendum est, Forsitan e (an ex? e regione iv, 374 vi, 344 742 823 833: cetera (>osui supra versu 531 ) rosea sol alte languide lucens . nam alte est ex alto . penitus . ut in n,446 alte com- pacta . V itruvius de frigidis fontibus qui ab inferioribus locis penitus orti sunt . in vm,3, 2, eunt in ardentem locum alte peni- tus inciderunt . 613. Aestiferi utantum. Oblongus utantur, recte Antonius Marii et Marullus Aestifer, hoc est luci aestum addens, ut tantum, quantum scilicet fieri intellegimus. radiorum exaugeat ictum . <414. Nec ratio sous simplex recta patescit. Antonius Marii (ilius aut recta : ac reda olim impressi et Avantius , a quibus maluit hoc accipere Naugerius quam Marullianuin et reda . quae omnia falsissima sunt: nam illa- rum rationum aliquam quasi non rectam reicere , can mh ti tc ti' Aynaton AN0ps- sint . scribendum est possunt, ut supra 589 obsunt pro ob- sit . ita sempcr Lucretius . minime mirabile quod rides n.4(54, non est mirandum quod quaerit IV, 859 ; ner mirabile quod pos- sunt iv, 899 . mirari mitte quod non valet vi. 1057. contra non est mirabile quare rideatur ii, 310, cur perspiciantur iv, 258. qua ' ratione veniant iv, 597, qua ratione queat v, 591 . 075. F lumina postromo. Manilius Fui.mina. pos- tremo corrector oblongi. (579. Consequiae quoque i a m rerum ex ordinf. certo. Veronensis editio Consequae, nescio unde , sed paulo melius: Rrixiensis Consequitur . Itali et .Marti Ilus Consequa no- tura est, Avantius Consequitur qnodquest, Wakefieldus Conse- quiae quodque est ; omnes pessime , sed singuli suos admira- tores nacti . olim dixi in Rhenano museo vi p. 1*20 scribendum esse C o n S E q u ii quoque iam n e d e u n t ex ordine certo . simil- limum liuic adverbium adsecue ostendi ibidem in bis elegan- tissimis Plauti versibus, (pios ex Astralia servavit Varro de liugua Latina vi p. 249, Air sequere adsequS , Pob/badisce . meam sjfem cupio consequi : Sequor hercle eam ( herclem Florentinus) quidem , nam libenter mea sperata consequor, neque aliter idem Plautus in Asinaria 1 . 1. 02 Volo amori obsecuum illius, rolo amet me patrem ; ubi libri habent obsecutum, et peius Nonius p. 501,9 amari obsecutam . minus certum est, sed veri simile , in Cap- tivis n, 3, 58 obsequi 1 addendum esse ita , Mi obsequi ' obsequio- sus semper fuisti . di , vostram fidem . similiter in Trinummo 1 1 18 Ritschelius Quod ago subit , adsecue sequitur . porro con- sequa paginae parte et subsequa probatione ex Apollinari Sido- nio atque Orosio in lexica relata sunt, praeterea apiul Apu- lciuin consecuus adiectivum bis scriptum esse (ut hic consequie) consequius , olim indicavi ; quod sibi neglegendum ratus Uil- debrandus altero loco p. 300 imperitissime disputavit , altero p. 921 nihil dixit, quamvis neccssc esset . nam in mctainorph. v p. 3(54 erectionis appendix miseranda et per nubilas plagas pen- duli comitatus extrema consequia cur adicetive dici non po- tuerit nequaquam apparet , item in x p. 712, ubi scriptum est spretis luculentis suis vehi culis ac posthabitis decoris reda- Digitized by Google V 305 rum carpentis , quae partim contecta partim revelata frustra no- vissimis trahebantur consequiis , qui tot eiusdem vocis exempla consideraverit, novissima carpenta illorum decoratorum con- secua, hoc est illa decorata ante novissima luisse intelleget, liaec autem adiectiva et adverbia a bonis scriptoribus sylla- bis divisis prolata esse tum ipsa regula exposita ac fortasse nondum satis recte circumscripta demonstravi . omnis autem huius observationis prima stamina sunt in quadam Bentleii disputatione , quam Phaedri libro primo in line appositam Wakefieldus et Forbiger numquam legisse cognoscuntur, cum in libro tertio Lucretii (‘>48 sine ulla dubitatione com- mentum Italorum in omnia exemplaria typis expressa illa- tum probant, quamvis Bcutleius cum praepositione abiecta legendum docuisset Corpore re/i2 Pitbocaniis sutur est cum dicit Orutius euhoe . Euhius Euchius Euchios exemplaria Columellae x,424, euhoe et euhan euhium Cbarisii p.214. Euhan in versu .Maecenatis apud Piitsebiiim p. 2(>U4 , Aeneis Medieea libro vi, 517 euhanthis, Porphyrina in .Syringe , delinito litterarum numero, hcuccui- tes ; quibus simillima suut quae in Pauli ad Philippenses epis- tula iv, 2 habent libri Latini antiquissimi, Euhodiam et Envo- diam. alia Waguerus demonstravit in orthographia Vergiliaiut Digitized by Google 310 V p. 435 . Kuhemts , nescio quam recte , iu Hygini fab. 13 34 162 242 . 745. fulmini; pollens . Quadratus polle . apud Isi- doruin orig. xm, 1 1 Lindemannus dedit terrens ex Guelfcr- bytauo codice . 747. Kedit hiemps sequitur creditans hanc dentibus alui . Quadratus hiems . deinde idem hanc: ce- teri cum oblongo ac, cpiod legitimum verborum ordinem per- vertit . crepitans Itali, tum, quoniam algi non potest ferri . tutissimum est scribere algor , quo poeta in m,623 usus est . algus Lambitius; cuius formae auctor nullus extat nisi Priscianus p. 609 , qui exemplum accusativi Plautinum adfert : ablativi multo plura sunt . Wakelieldus algu , verba Cbarisio p. 23 adlicta secutus , quae sunt apud Putschium haec , hoc algu to spyoc , quorum nihil in codice esse Lin- demannus docuit p. Ii) . in versus initio omnes Italos imitati sunt . qui fecerunt Tandem bruma nives adfert pigrumgue rigo- rem Reddit ; quod neque intellego , neque , si intellegerem . verbum ignaviter additum probarem . poeta ut ante dixit It r er, autumnus adit, ita hic videtur scripsisse Prodit /uemps. 750. Cuji fleri possint. Marullus fieri. 753. terram secludere possis Lumine. Lambi- nus, quod scio, primus, et quidem tacite, solis Lumine. 756. Tempore eadem . Mox 765 eodem. 761. atque periri. Itali et Marullus perire. Wake- licldus absurdo pariri, id est creari. 764.771. coni feriabitur umbras. Quadratus co. perlabitur Itali, Hrixiensis editor, Marullus. hunc ver- sum, quo loco iteratur, Lambinus delevit primus. 768. si fulget luna, liiuuo si fulgit, ut recte Lam- binus ct Gifanius , quia hic poeta nusquam videtur dixisse fulgeo fulges . nam neque supra 570 loca fulgent ferri posse vi- dimus , neque in n,27 argento fulget: de libri autem vi versu 213 in loco agemus . itaque ne refulget quidem probandum quisquam ducet, cpiod per se non suspiciosum extat in libro ii. <300. ceterum imperito Seneca naturalium quaestionum n. 56 veteres ad significandam hanc e nubibus subitae lucis eruptio- nem inedia syllaba correpta fulgere dixisse refert: dixerunt enim ita de. fulgore quocumque cum veteres , tum doctior Seneca Valerius Placcus in vin, 284 tot fulgere taedas. Digitized by Google V 311 • 770. Quo VE NODO OFFECTO LUMINE OBIRE. Itali Ct .Manilius addiderunt caleant parum observata structurae ra- tione. inulto rectius fossent Rrixiensis editio. 782. Tolleret incertis credunt committere ventis . Manilius Tollere et incertis tendat ; recte et , sed pessime tendat . Lauibiuus cum vidisset 'sententiam postu- lare verbum numeri singul. praeteriti temporis , optativi modi’, nihil moratus scripsit tmtarit credere ventis ; cpii nisi nimis fcstiuasscl , poterat ei iu mentem venire verbi notis- simi, quod ceteros post eum fefellisse minus miror, est enim scribendum et incertis cuerint (nam pluralis numerus ma- gis est ex usu Lucretii) committere ventis ; de quo post Var- ronem et ceteros nihil habeo dicere . quis vero credere vel iuranti potest Wakelielduin probasse quod membranae ha- bent, credunt! quinam?’ inquit : philosophi scilicet.’ l'or- biger autem foedum nescio cuius commentum ab Orellio pe- tiit . creduint committere ; quod ei pulcherrimum videtur ct propter synizesin monstruosam et propter significationem a vocabulo alienissimam : dicitur enim esse, id quod est ausa fuerint, milii atl haec illa vdteris comici exclamare licet, quae sunt in Varronis de lingua Latina v p. 68, lini, victrix Venu, videsne haec '! Orellius tamen postea, cum eclogas poetarum Latinorum iterum ederet anno 1833 , crerint scribendum vi- dit ; quod ct ego ignorabam et Madvicus apud llcurichsc- uium dc (iottorpiensi codice p. 315. 784. c amp usque per o m n i s . ( 'orrcctor oblongi u a m - FOSQUE. 700. vilgultaque. Correctores antiquissimi vm- GULTAQUE. 701). si tus sunt. Corrector oblongi tum. 800. Kt maiore. Manilius maiora. 802. Ova rei.iquebant . Corrector oblongi relin- quebant. 805. Tum tibi terra dedit frimum mortalia saecla . Non primum tum , sed Principio genus alituum oa- riasgue volucres ediderat , nunc vero multo plura fassi m. 808. uteri terram radicibus apti . Ita meuibra- nae et Veronensis editio , neque aliter in Lactantii institu- tionum ii. 11,3 exemplaria olim impressa et inter nostros Erfurtensis codex , cum iu ■Lvcrzelusanis sit terra . quartus- Digitized by Google . 312 V casus rectissime positus est : nam uteri terram radicibus apti sunt terram adepti vel nacti . in qua radices suas ponerent. aptum eo modo cum accusativis iunctum Attii Pacuvii Lu- cilii versibus allatis Nonius tuetur p. 234. 22, itaijuc mortem aptus Plautus , Terentius Deorum ritum apti sumus . uteros ter- rae cohaerentes dicit Censorinus p. 11, SL cuius verba subieci. Nec longe secus Epicurus : is enim credidit limo calefacto uteros nescio quos radicibus terrae cohaerentes primum increvisse et in- fantibus ex se editis ingenitum lactis umorem natura ministrante praebuisse . bine Creecbius et alii . probato quod Rrixiensis editor et Avautius dederant terrae , terrae radicibus aptos ita intellexerunt quasi uteri illi radicibus suis e terra apti luis- sent ; quod ipsum Antonius Marii et Marullus voluisse vi- dentur, cum scripserunt terrae in radicibus apti . sed eo modo boo nomen quod est aptus dandi casum adiectum pati exem- plis docendum erat , uou optandum et lingendum . Wakc- iieklus Crescebant uterei ierrd , radicibus aptei , quod ille cas- tissimum dicit, ego ne intellego quidem. 809. Quos UIU TEMPORE MATURO PATE FECERAT aestas Infartum . Inepte - Mdrullus aetas , quod et otio- sum est neque ad proxima facit . scribendum est aestus Infantum , fugiens umorem aurasque petessens . hunc aestum poeta paulo ante calorem dixerat versu 80G. 812. Ut sucum . Antonius Marii et Marullus Et. 823. ATQUE ANIMA FUDIT l ) M N E . QUOD IN MAGNI BACCHATUR MONTIBUS PA8SIM. Af.R1AEQUE simul volucres. Corrector oblongi, Antonius Marii, Rri- xiensis editio, animas: Marullus recte animal, deinde An- tonius et Rrixiensis in magnis. A eiii asque primus Ma- rullus . 833. Porro ai.iut crescit et contemptibus exit. Gmt entibus quadratus et hic et iufra 1278; ubi legitur Dorro aliiU succedit, et ibidem 1273 aurum in summum successit honorem . hic aliquis scribendum suspicetur succrescit: certe concrescit Marulli absurdum est neque probari debuit . sed quoniam hic ea quae altero loco sccuntur subiuncta non suut , ad sententiam complendam aptius est clarescit. sic iufra 143(5 Namque alid ex alio clarescere conveniebat , ubi quadratus crescere . e Marullus addendum vidit . . 83G. Quod potuit, nequeat. Coniunctivo locus Digitized by Google V 313 non est in re quam certissimam esse poeta demonstrat. Bentleius Quod tulit , ut nequeat ; ubi Forbiger superbo indi- cio "sine causa’, hoc contempto formabimus leniter, Quod pote uti nequeat, possit quod non tulit ante . uti nequeat lerre quod pole ; sine verbo substantivo , ut in in, 1079 Nec deci- tari letum poto*, quin obeamus . ita stutre in primis libri secundi versibus, mirum in ii. 87 338 v, 1238 vi, 130, scilicet adiectiva neutri generis. 838. MIRA FACIT MEMBRISQUR COORTA. OblongUS prima manu membris quoque. Itali et Hrixiensis mira facie. 839. Androgyne» inter utras nec utramque utrumque remotum. Oblongus et Antonius .Marii (non olim impressi) nec utrainque ut utrumque . quadratus remoti . ab hoc versu arcendi sunt critici . qui poetae artem vitupe- rare quam suam discere maluerunt . Wakefieldo res mons- trosas versu monstroso vividius effingere’ voluisse videtur: Orellius "versum e. Graeco fonte haud nimis feliciter detor- tum’ censet, itaque hi, cum Manilius recte Androgynum scripsisset, probant androgynem , quod barbarum est. quia prinia declinatio accusativum tertiae respuit , certe hoc de appellativis constat . propriorum accusativos ante vocales positos ex veteribus poetis collegi lios inter se diversos. Saurean Asinar. i, 1,72 . Apoecideti Epidico m.2,22. Carnea- den Lucilius apud Lactantium instit. v. 14.3. tSosiam Amphitr. i, 1,217. JHerelam Amphitr. i, 1.259. ('haeream Eunucho in,4.2. Cresphuntem Ennius, ad Herennium n, 38. Theuropidem (Qeui- pumiiHN , nisi fallor) Mostellar. iv,2,4(i. Callideinidem Ilecyra m,4, 18 . Calcium e Pacuvio et Plauto Cliarisius p. 50: Chre- mem Phormione v, 2, 70. in extremo versu optime Hrixiensis et Naugerius utrimque remotum ; cui simile est iu Horatii epistularum i, 18,9 medium et utrimque reductum . supersunt his interfecta inter utras nec utramque . cx bis inter utras nul- lam sententiam includere potest nisi in suspensa oratione . in Sticho Plauti v,4, 51 neuter utri incidet nec sensum implet nec versum , ut scribendum videatur neuter alteri . suspen- ditur autem hoc pronomen in condicionalibus , ut si uter co- let, sice quem ( hoc est aliquem) ad utrum eorum ius erit, aut iu relativis , non uter peccat tollit analogias , sed uter recte dicit con- Jirmal . et mire addito ipso relativo quod utrum posuit quasi es rrapAAAHAoy Gellius in Atticarum uoctium xvn,(i quod utrum Digitized by Google 314 V ergo videbitur cuique verius , eo utatur . item Paulus mire , parti- cipio usus in condicione, in 1. 1 D. de divort. xxiv, 2 Dirirnitur matrimonium divortio morte captivitate rei i diu contingente servi- tute atrius eorum : vult enim dicere si utrius eorum contigerit ser- r it as . quod siquis inter utras ita interpretabitur ut dicat esse utrasque , errabit . hoc enim modo non veteres, ut Drakeu- borcliio ad Livii xxvi. 39, 23 visum est , locuti sunt, sed aut recentiores aut nemo, itaque Paulus in 1.34 pr. U. de o. et a. xi. lv, 7 scripsisse lertur et ideo possunt utrae competere : nemo credit Varronis esse de lingua Latina libro ix p. 477 sic utra esse apud nos , aut Veliei Paterculi (diorum utrius ordinis viro- rum in ii. 34. 3 . sed in Lucretio nuitis opus est ambagibus: ipsum enim illud femininum vocabulorum genus hir vitium esse ostendit: naturas enim utras et naturam ntramque extrin- secus inferre Wakefieldo et ( ) rei lio licet , non sano interpreti . nobis, post ea quae disputata sunt ad librum u,.'>18, obscu- rum esse non potest poetam dicere Androgynum intek- utraquk esse, hoc est in medio spatio eorum quae in eius nomine continentur positum, restat nec utram (nam que, quod his adhaeret, traiecimus) : sed masculino genere opus est, nec utru m , hoc est et neutrum . est enim eis quae supra de hoc. pronomine quod est uter diximus addendum . posse ei neque praemitti ita ut bis coniuuctis et conectendi vis in- sit et negandi de utroque . sie ipse Lucretius in iv. 1217 Et neque utrum superavit eorum nec superatumst . (iellius libro n.4 <:u m accusator et reus duae res quasi cognatae coniunctaeque sint, neque utra sine altera constare possit . Paulus in 1. 132 1). de v. s. I,, Ui et consuetudo loquendi id ita esse declarat , ante diem deci- mum l( alendarum , post diem decimum liniendarum : neque utro enim sermone undecim dies significantur . apud Martialem in v. 2(1 Schncidew inus Xunc vivit nec uter sibi; quod si verum est. intellegendum est ita . ne alteruter quidem . Asconius ad Mi- lonianam |». 42. 13 Ha it. sed ita constitit ut divinius , nec utrius ( nec ulriusque libri) consilio pugnatum esse eo die , rerum et (li- bri ei) forte occurrisse et ex (libri ex ea) rixa servorum tandem ad caedem perventum . Hyginus de limitibus p. 101). 1 videtur scripsisse ut neque ab utro possessore tangatur : liliri ut ne ab utroque . 841. Multa sini: ore. Egregie Naugcrius Muta sine Digiti: by Google V 315 ore etiam , sine volta caeca rcj>erta : hoc enim ingenio Lucretii unice convenit. 844. nec sumere guoi) voi.et usus. Recte Lamhi- nus 8. packmque secutae . Hoc suo more tuentur Wakefieldus et 1'orbigcr. voro Lambinus secuta. 871. ni ii oku m . (Quadratus in horum : n il horum Ma- rullus . 8755. quaki pateremur . Itali ct Brixiensis editio Q u A r k . 880. POTESTAS II INC ILLINC PAR VIS UT NON SIT pars esse POT18BIT. Quadratus non sol pars . liacc verba, quae posui , inter sese coniungcuda esse manifestum est. i|uauivis interpretes vel Centauros , vel qni cum Marullo Knse t pient scripserunt omne lioc monstrorum genus , nescio quomodo fecerint potestatem , hoc est Aynamin , ex membris alienigenis compactam . nunc ea de quibus agimus ut obscura non sunt , ita ex hac verborum abundantia quid tolli debeat vix certo diei potest . itaque quoniam res ad divinationem redit et aliquid hoc poeta dignum temptandum est, suspicor eum haec scripsisse , potestas Hinc illinc partis ut si par esse jiotissit ; ut membra hinc inde parta negaret pari po- testate esse posse . potissit autem , nisi fallor, couiunctini rectius scribemus . quia in senatus consulto de Bacchana- libus facto scriptum est ubei facilumed gnoscier potisit , non potis siet : et hjiic similia sunt potisset in praeterito , quod numquam scribitur potesset , et fiolisse infinite positum a Lu- cilio , si Nonii codicibus constat fides p. 445,31 . ab his di- versa sunt potis sum , potis es , fiatis est , polia est , potis sunt , /tolis sis iu Poenulo Plauti iv,2,53 , poti sint apud Varronem rerum rusticarum libro n,2, 1 . fiotis siem in Mercatore u,2,5D : sed potis esse et fiotis esset aut numquam legi aut non memini . 884. puer ti aut quamquam: nam saepe. Nam qua- dratus : oblongo et olini impressis abest . itaque Antonius Marii haud ita i/uampiam , Marutlus haud quaquam , quin „ sed qua quam ante Marullum impressi. 885. laetantia quaeret. 31 arui lus lactantia. fortasse non primus . idem primus quaerit ; quod non aeque certum duco, quia futuro tempore satis apte dicitur id quod forte aliquando contingat, non seinper. 888. P UBRILI A E V O F L O R E N T A 1 U V E N T A S ( ) F F 1 C I T . Digitized by Google :U7 v Itali florente, Marullus Occipit, Avantius pueris: quibus nihil aut verius excogitari potest aut pulchrius. 890. semine equorum. Apud Nonium p. 13. 18 quo- rum , et torte homine reterino . 892. rapidis canibus. Nicolaus II cinsius ad Sabini epistulam i,35 rabidis, quod nulla causa erat cur Forbi- ger bic magis probaret quam in iv,712. idem Ileinsius paulo post luter ne anorum dissortia membra videmus . sed hoc voca- bulo pauci scriptores usi sunt, ct ipse Ileinsius ad Ovidii metam, viii, 183 ex Columellae libro vi,36,2 ea attulit quae ad membra discordia tuenda sufficiant . ibi haec sunt de mu- larum genere educando . Equam convenit membris forti- bus patientissimam laboris eligere , ut discordantem utero suo ge- neris alieni stirpem insitam facile recipiat ac perferat. 896. NEQUE PROFICIUNT AETATE SENECTA. TW- ficiunt Wakefieldus , Eiclistadius , Forbiger , absurde, de se- nibus . bene Turnebus adversariorum xiv, 23 neque proi- c i u n t . 901. Fi.amma quidem cum corpora fulva leo- num Tam soleat torrere. Iniit soleat oblongus et olim impressi, vitiose, versum pede truncatum variis modis cu- rarunt. Antonius Marii Ardua flammei quidem, Brixiensis editor Ignia (Ignea X\m\t\\iH) flamma , Manilius Flamma, qui- dem vero e libro ii,652 et e i, 1001 . mihi ceteris optime subiei videtur Denique flamma quidem. 904. ut una m . Brixiensis editor et-Marullus una. ver- sum proximum sine poetae nomine haluuit Hyginus fabula 57. Hieronymus volum. i p. 945 edit. Vnllarsii, lsidonis orig. i,39: Hyginus iterum fab. 151 mediaipsa Chimaera, oblongus et Antonius Mririi medio , media quadratus et olim impressi. Cimaera bic uterque codex . Acernntis oblongus in vi,763, uterque stomaco in vi, 1169. in libro n. 705 oblongus chimeras, quadratus chimmeras . Graeca haec nos hodie scribimus cu- riosius quam veteres ullo tempore dixerunt. 906. Ore feras acrem flare. Itali flaret: fo- ras primus Naugerius. 910. Multa licet . Apud Nonium p. 103,28 Mala li- cet similis . 913. Aut homine tanto, Recte hominem in scholiis ad Statii Thebaidos vii,585. ibidem cx pro esse- Digitized by Google 1)14. PEDUM NISUS UT PONDERE POSSET. Corrector quadrati et Manilius ponere, in iv,l)24 indugredi pedemque ponere . apud scholiasten Statii ponere tussit. 1)211. Sed si queque suo ritu procedit. Si ora- tionem turbat, cui decst nomen femininum. ergo scriben- dum est Sed vis quaeque suo ritu procedit. I.aiuhinus male Ites sie quaeque , in quo procedit improprie positum est. Ma- rulli commenta non commemorare praestat. !)2.”>. Et oenus humanum. Et coniunctio omnia per- vertit . scribendum est At. homines membris immanibus in- structi nulli fuerunt: hoc enim nihil apparentium confirmat: at multo durius illud hominum genus fuit , ut pote ex tellure dura creatum . 1)28 — 1)71). Fundatum miiiarier umquam. IIos versus mi quadratus hic non habet . sed in fine post, librum sextum, ut dixi ad i,734. scilicet ante haec, si carminis ver- sibus nccccxxvn annumerabimus capitulorum versus , qui sunt xxxv, inveniemus in hoc libro esse versus dcccclxii. qui efficiunt paginas vigenuin senum versuum xxxvn . iam vero in libro superiore a versu numero 248 schedam codicis archetypi initium cepisse ex eis quae ilii ad versum 223 dixi apparet, ab illo autem versu usque ad finem libri sunt ver- sus nccccxi. et capitula xix. qui sunt versus dccoclix, hoc est paginae item xxxvn , in quarum ultima fuerunt versus poetife xxm. haec si recte disputata sunt, finis libri quarti fuit in dextra pagina , initium quinti in sinistra, sed eae non potuerunt unius sehedae facies esse , quoniam eis index ca- pitulorum interfectus erat . cui recipiendo trium modo ver- suum spatium vacaret . itaque statuo postremam libri quarti paginam in aversa parte aut nihil scripti habuisse aut certe nihil praeter subscriptionem eam ipsam quam oblongus ex- hibet, TITI LUCRETII CARI DE RERUM NATURA 1. 1 B. 1111 kxplic i t incipit lib. v. in proxima pagina dextra fuit index capitulorum , ct quidem ita scriptus ut librarius xxvn titulis absolutis non ad alteram schedae faciem transierit, sed in margine ct inter versus reliqua adiccerit. ea ratione factum est ut in codicibus nostris hic index capitum . qui in oblongo continetur versibus xxxiv, perturbatissime scribe- retur ad hunc modum . Digitized by Google V 319 10 Animam at animum non posse asse sina corpora l)a solis at lunae olVcetiona Da nativitate mundi at dis Mundum non asse ab disconpositioue rarum (pie st i tutum in co sunt lf> Tui pars nativa sit totum nativum esse Da aentauris de sculla de terra da atpia da acre sive anima da cliimeera 32 De lune cursu De dic longo et brevi nocte ex ida visco solis itaque hunc in cotlicc archetypo vel hoc vel simillimo modo dispositum fuisse existimo . Plus hominibus profuisse qui sapientiam invenerit quam Cererem Liberum Herculem. Animam nativam esse. De inundo. 5 Df lunae lumine . De solis et lunae cursu • De anni tempori Ini» . Mare caelum terram interitura . De eclipsi, io Animam et animum non posse esse sine cor- pOrC • De solia rl lunae offectione. De nativitate mutuli et dia- Mundum non esse ah dis con •positione rrrtira qnc stitutum ,i u r.i «mt. 15 Cui pars nativa sit. totum nati- vum esse. i>t t>Ri auris. iirs< uiia. Dc terra. De aqua. I )o aere sive anima, iv chimrrr.. De igni et solt ' • Non putuisse ( 'Linieram et Dc lampade et* lucerna . Scyllam et aimilin eorum gigni. •jo De aedificiis . aptem admodum g U om...i., tiominihu. i n - intcrcant. nata ait deornm opinio. Quare nata omnia dicta • Quem admodum aurum Quare aeternitas esse possit . Et nativa esse • argentum plumbum 25 Dc Phetontc solis filio • repertum ait. Origo mundi et omnium. Quem admodum ferrum De solis et lunae magnitudine • inventum ait. De solis magnitudine . De luna. .*» De calore solis . Democriti de sole . De lunc cursu . Ex Ida visco solis . De die longo et brevi noete . 930. nec labi corporis ui.la . Oblongus prima Digitized by Google manu /oho, labi corrector, hoc ipsum labi librarius quadrati exhibuit: corrector fecit labe. curvi moderator AUARi. Antiquissimi correc- tores A IIATRI. !KU. ferro iio I.LKRIKR arva. Corrector oblongi mal- li ri er . Brixiensis editor et .Manilius molirier. SW5. vir o u ita. Antiquissimi correctores virgulta. !K17. I MURES DEDERANT, QUOD TERRA CR E ARANT. /)«/e»Y//apud Macrobium Satum, vi, 1. itaque oblongus prima manu, deinde crk arat Macrobius et corrector quadrati, item Antonius Florentinus, mox placarat apud Macrobium. 041. Arvi ta. Sic iterum veteres versu 1)65: utroque loco corrector oblongi fecit arbuta . hoc nomen per i scrip- tum non videor mihi legisse: sed fortasse non satis attendi, et improbum duco talia, cum nemini noceant, tacite mutare, quod fecerunt hic editores huius poetae universi. 044. 1* a rui. a dira tulit. Iloc absurdum est, cum neque graviter olentia neque necantia neque ex humana carne petita intellegenda sint, ad rem faciunt unice Pabula dura, ut scripsit Naugerius. 04.”). At sedare sitim. Ad apud Macrobium Satum, vi. 1 . quod qui aut librariorum peccatum esse dixerunt , ut Wakcfieldus , aut cum tterh.Ioh. Vossio infinitivum cum ad praepositione coniunctum ferendum indicarunt , orthogra- phiae antiquae turpiter imperiti fuerunt. 946. DECURSUS AQUA I C LARICI TATI A TE SITIEN- TIA saecla ferarum. Hic I.ambiuo duce docti homines fere ita indicarunt , Simeonem Bosium rectissime e vetero scriptura eruisse Claricitat late, donec nostro tempore Al- liertus Forbigcr, Orellium tamen, nequid ipse audere vide- retur, hoc ante se dixisse testatus, claricilandi verbum non omni solum auctoritate destitui, sed etiam analogiae adver- sari', confidenter pronuntiaret; qua fortitudine scilicet ad laudem ingenii grassaretur et ad emendationem pariandam . quae ipsi facillima et, fere dixerit, certissima' esse visa est. ea autem est huius modi, 1 t nunc montibus e magnis decursus injurii Clane citat late sitientia secla ferarum . quo commento nullum infelicius cogitari potest . nam decursus aquae neque citat feras , hoc est aut ad cursum instigat aut nomine ap- pellat, neque clarus quomodo dicatur intellego: ipse enim Digitized by Google V 321 cum clarum esse vult undique c longinquo audiendum', feras decursum aquae, qui vix audiri potest, frustra elarc audire iubet. nihilo minus hic factum est id quod dicitur, mutuum muli: nam Orellius editione altera 'bonam Forb. coni.’ quam dicit recepit’, nos autem videamus potius dc analogia, ver- bum est antiqui iuris publici clarigare : id qui saepius facit , Clarigitat: nam quod libri nostri c litteram pro g ex- hibent , attentos horum commentariorum lectores morari non debet . itaque clarigare et clarigitare tam recte dicuntur quam gnarigare purigare (sic Varro rerum rusticarum ii,4, 14 ) purgare fumigare remigare mitigare levigare litigare iurgare ob- iurgitare navigare . clarigationem autem rerum repetitionem esse satis constat, itaque legatus cum clarigatum capite ve- lato lilo mittebatur , illos homines illasque res dedier expos- cebat. item , quod est apud Livium in vm, 14. Veliterni quo tempore iussi erant trans Tiberim habitare, eius qui cis Ti- berim deprehensus et captus esset usque ad mille pondo assum erat clarigatio, id est repetitio: quod aes scilicet ab ipso vel a re publica Veliternorum solveretur . ad hoc exem- plum (nam clarigari a /ignis potest , quoniam alicuius clarigatio est) poeta elicit llumen feras c montibus , in quibus ad pa- bula quaerenda evagantur, quasi clarigitare , hoc est semper repetere et recolligere , quoniam propter sitim se ad aquam recipere coguntur . 948. Denique, nota vagis, silvestria templa tenebant Nym pharitm. Sententiam pervertit Marullus scribendo noctivagi: hoc tamen ille Wakefieldo rectius sen- sit, nympharum domos inepte et praeter rem dici notas esse solere hominibus circum vagantibus . sed satis est scribere vagi, ut ipsi illi primi mortales indicentur. 949. QUIBUS E SCIBANT UMORE FLUENTA L U B B I C A proluviae laroa lavere umida saxa. Ita mem- branae, quibus escibanl; quod cum Havcrcampus recte ret- tulisset , tamen nemo vidit litteris diiunetis scribendum esse quibus e scibant. olim impressi aestibant, Itali exibant, Wakc- tieldus excibant . sed fluenta putide ac perverse dicuntur umore lubrica: itaque Wakcfieldus a Bcntleio debuit acci- pere umori’ fluenta , quo se homo mirus nihil umquam infe- licius vidisse narrat, deinceps apud Nonium p. 504,8 paulo rectius scriptum extat proluvie . 21 Digitized by Google 952. scribant. 959. sciebant. Itali utrobique sci- it ant. at Wakelieldus, poetam non patiens tam pure tjuam solet loipii, altero loco scripsit scierant. 902. luokbat corpora. Quadratus lucebat. Itali et Rrixiensis editor i un g e b a t . 909. 970. S A E TIGKRISqUK PARES SUBUS SILVESTRIA membra Nudabant terrae, nocturno tempore capti. Hic omnia mira sunt, primum Itali, ne versus laba- ret. scripserunt suibus . at poeta in vi,974 977 ita non dixit, sed subus utraque brevi . cur igitur hic non scripsit Saetige- risque subus similes ? quia tota liaec hominum cum suilms col- latio inepta est . considera enim hanc perversam sententia- rum compagem . loras multas’ inquit vincebant , paucas latebris abditi vitabant, et saetigeris suibus pares humi ab- ieeti nudabant membra.’ nudabant vero ? qui ne pellibus qui- dem uterentur, sed hoc incommodum Lambinus levavit recte scribendo silvestria membra Ancla n a bant terrae . manet ta- men vel sic illud obtusum et plumbeum acumen , quod est in hominibus cum suibus comparandis, ergo in latebris illi, feris ipias vitaverant ipsi similes, nudi prosternebantur, ut laterent, puto, innno nocturno tempore capti: hoc enim adiei- tur. atque eadem nocte illi suibus pares domo saxea ciciun- tur Spumigeri suis adventu validi ve leonis . non potuit bonus et in arte perfectus poeta haec tam stulte coniungcre. Varo la- tebris vitabant feras, et suibus similes nudi et frondibus in- voluti iacebant nocte capti, saepe tamen suis aut leonis ad- ventu saxeis tectis excedere cogebantur.’ iam vero illud subus pares alio referre temptemus, scilicet ad vires et forti- tudinem primorum mortalium: statim omnia rectissime pro- cedent hoc modo, inultas feras vincebant, paucas vitabant, cum ne saetigeris suibus quidem et leouibtis impares essent, cum autem nox ingruebat, in cavis nudi procumbebant, do- nec suis aut leonis metu exterrerentur cavernis et cubilibus.’ liaec , inquam , bene procedunt , sed apparet orationem man- cam esse: desunt enim ea quae alio scripturae genere no- tavi, et leonibus, deinde autem in cavernis, porro quonam in loco liaec carmina damnum fecerint ostendit ille unius syl- labae defectus post pares subus . neque vero (leest aliud per- turbationis indicium : nam post sex versus loco alieno legun- tur haec, Digitized by Google V 323 975. M rss ilibus saxis kt magno pondere cla- vae, quae Manilius posuit post illum versum. Sponte mia sibi quisque valere et vivere doctus 961 , Avantius paulo com- modius post illa. Consectabantur silvestria saecla ferarum . nunc vera defectus sede intellecta ita potius dicemus , et hunc versum Missilibus , eoque fortasse plurcs , ct certe duos prae- terea dimidiatos, cum casu excidissent, in inferiore paginae margine adseriptos eum a quo codicum nostrorum archety- pon factum est ex parte fefellisse , ut illa versuum frusta omitteret, hunc autem, qui integer esset, non suo loco scri- beret . itaque haec res ut apertior fiat , non ut cum Lucretio, summo versuum artifice , de victoria contendam , defectum supplere conabor, haec igitur, si non aptissima, saltem bre- vissima et ad rem maxime necessaria esse puto. Multaque vincebant, vitabant pauca latebris , Saetigerisque pares subus ar- dorique leonum Missilibus saxis et magno pondere clavae . Inde cavis temere abiecti silvestria membra Nuda dabant terrae, nocturno tempore capti, Circum se foliis ac frondibus involventes , 973. Quaerebant parvum. Antiquissimi correcto- res pavidi. 976. I)um rotea face. Itali et Brixiensis editor ROSEA . 977. Apervis quod enim. Corrector quadrati, item Itali et impressi, A parvis. 984. Ele utique domo. Oblongus cum Veronensi editione Et lectique, Itali ct Brixiensis Eiectique. 985. Spumioeri suis adventu validi que leo- nis. Iinmo validi vk leonis, in iv, 1016 pantherae inormi sae- vice leonis . 989. Dulcia linquebant lamentis lumina vi- tae. Alienissimum est lamentis , cum de mortium multitudine agendum sit. Mure tus egregie i, ab entis lumina vitae. Ver- gilii illa nota sunt, tot iam tabentibus annis, veniet lustris taben- tibus aetas . Manilius n,885 Labentemque diem vitae tremulam- que senectam . 992. gemitus. Corrector oblongi gemitu. 993. Viva videxs vino sepf.hri viscera busto. Itali et impressi vivo busto . viscera autem liio non carnem dicit, sed intimas corporis non modo in uno altcrovc mem- bro adesi partes, simillimo modo viscera in Tuscul. n, 34 dici 21 * Digitized by Google Davisius intellegere poterat, si Ciceronem versu tragico usuin esse animadvertisset . Spartoe vero pueri ad aram sic verberibus accipiuntur , Ut mullus e visceribus sanguis exeat. 095. super vicerat tetra. Corrector oblongi vis- cera: ulcera Itali et impressi. 996. accibunt vocibus. Corrector oblongi acci- dant. 997. Denique eos vita priva rant vermina saeva. Manilius Donec j/rivarant. Lambinus Douicum pri- varunt. debebant scribere Doni que. Douicum privarunt nullo auctore Creechius. 1001. Aequora i.ipebant navis ai> saxa viros- que. Corrector oblongi /edebant, hoc secuti sunt postea Itali et auctores editionum omnes: unus N.Heinsius in ad- versariis p. 118 r scripti codices lidebant’; cui fidem habere Wakefieldus noluit, scilicet quia Ilavereampi stupor id prae- termiserat . iam laedi naves virique ad saxa ridicule dicun- tur: nisi quod plerique Horatio idem ioculare dicendi genus adseribunt , pendulum zona collum laedere , carminum m, 27,60. Valere autem sine praepositione Latinum vocabulum esse non facile doceri poterit: nam onomastici Latinograeci , e quo Labbaeus habet p. 107 lido spnyoi , tanta auctoritas esse non debet ut ex eo scriptoribus optimis et antiquissimis voca- bula inaudita adfingamus. quam ol> rem neque Otfrido Miil- lero assentior in Atilii versu , qui extat apud Varronem de lingua Latina vii p. 367, tuenti Cape, caede, lide , come , conde; ubi rectius alii Lyde; neque Scaligerum audiendum puto, qui in Diris 169, ubi erat ludere, voluit scribi lulere; in qui- bus versibus nihil probabile effecit Nakius , mihi aptissima videntur haec. Et mare cum ( libri mecum) tenero gavisa est laedere in herba Purpureos flores , quos insuper accumbebat , Bracchia formoso stdrponens Cypria collo . itaque in versu nostro mihi vix dubitandum videtur quin Lucretius scrip- serit fi.ioebant. fligi Attium dixisse constat: flictu est apud Vergilium et alios . flictus navium fuit in Teucro Pacuvii. 1002. Nec temere in cassum frustra mare SAEVIDAT LEVITERQUE MINAS POTERAS INANIS. Qua- dratus in annis. Saevi b at Itali et Brixieusis editor, po- nebat Marullus. . Nec sententiam pervertit: Lambinus, quamvis aliis adseribat, primus fecit Sed. aptissimum et le- Digitized by Google V 325 uissimum est llic, ut in v, 432 m, 1023. versum proximum Are poterat exhibet commentator Veronensis Vergilii ad Aen. n,90, si recte indicat ll.Keilius, ut dixi ii,559. HKX). Im PRO 11 A N AVIO II RATIO TUM CAECA IA CE- RAT. De hoc versu optime disputavit Alexander Theodo- rus Svcrdsio in \ indiciis praecepti Bcutleiani p.39, «piem libellum Kigae edidit anno 1832. hic quas rationes attulit, quibus hunc versum Lucretii esse non posse ostenderet, eas et repetere et augere mei officii esse. du«;o. primum igi- tur haec ordinem et cohaerentiam sententiarum perturbant, nisi certe aliquo vinculo eum cetera oratione conectantur . itatjuc si e libris olim impressis scribemus cum caeca iacebat , haec supervacanea reddemus tolerabiliora, deintle scire ve- lim quo sensu navigatio hic improba dicatur : potest enim improbum esse aut immane, ut apud Silium in xm, 701 in his, v ectatque capaci Agmina mole Charon , et sufficit improba puppis . aut vile et coutemptum. ut Lucilius Omnes formosi fortes tibi , ego improbus, aut denique scelerosum et audax; «piorum si- quid aut in nautas aut in naves ca«lit , certe a ratione atque inventione navigandi alienum est. nam Horatius cum impius «lixit rates, non tamen improbas dixit , et impietatis modum taceri posse non putavit , sed addidit eas vada non tangenda transilire, non ita infantem novi Lucretium, ut creilaui cum haec tam concise et imperfecte elaturum fuisse . tum navigii nec forma grammatica nec significatio tam autupio poetae convenit : «piorum utrumque is «piem dixi vir do«-tissimus accurato exposuit, qui quod 1. F. Gronovii in ecclesiasticis observatione utitur, «pia is p. 272 Cervidium Scaevolam pri- mum Marci imperatoris aetate navigii vocabulo in 1. 122 §. 1 1). dcv.o.xLV,l pro navigatione usum esse dicit (nam «lc Kdicto Ulpianus fallitur et se recte corrigit in 1. 1 §. 14 D. tle fluihin. xt.iu, 12), nt>s eundem illum Lucretianae artis aemu- lum lectorem, cui hic versus adseribendus est, iam aliipio- tiens poesis antiquae , quam ad fec taba t , non satis gnarum deprehendimus, vclut cum «lixit qua propter pro igitur 1.331. intactus recto casu et nepoti dandi i,454, alioqui iii,415, si- mtdacra geruntur in,433 . sentire sonare iv, 229. haec igitur, ut dixi, Svcrdsidvus illis pruilentius tractavit, qui una vel altera littera immutata se hoc poeta «lignum versiculum pro- cudere posse existimarunt . si modo illud infaustum ii tlcvi- Digitized by Google tasscnt . quanto rectius erat aut cetera argumenta conside- rare aut illud ipsum ii quibus liuibus contineretur denuo quaerere ! milii paucula delibare libet , ne nimis excurram . pri- mum Propertius non modo distractis syllabis in genetivo sub- stantivorum casu primus, sed etiam disyllabo a recto tribrcvi solus usus est. cum dixit arma Muri et bene facta Mari, Tunc animi venere Deci, contudit arma Tati, item hasta Tati et ora Tati, hoc enim nullus ceterorum imitatus est, nec facile ad- ducor ut credam Ovidium semel Tati scripsisse in fastorum i,260. in versibus scaenicis veteres his disyllabis usi sunt, sed paucissimis, preti viti (non geni lani f oli soli spoli gladi studi), et post Vergilium nemo , cuius est in Sabino volantis impetum cisi: Phaedrus et Seneca pretii senii . at in versibus hexametris diversa est observatio . in Moreto , quod carmen Vergilianis aetate par esse existimo, 89 Inde comas apii gra- ciles , ipse Vergilius in Acneidos iii,702 Inmanisque Dela fluvii cognomine dicta: de hoc enim versu, quem Silius xiv, 218 et Claudianus de raptu Pros. n,58 imitati sunt, Wagne- rum rectius in commentariis ad librum m iudieare censeo quam ad ix, 151 , neque praetereundum est poetam, cum di- cit campique Geloi, Gela , Homeri illa exprimere, quae sunt in B lliados 711 , napa) BoiBhiAa Aimnhn, BoiBhn sai TAdibYpAC. ante huius tempora Attius maluit fluviae in Oenomao . apud Nonium p. 73, 25. sed ut Vergilius, ita Gratius 18 38 Latii, spatii Germanicus 531 , in plurium syllabarum vocabulis di- ducta genetivi forma non usi . quamquam haec fere adiec- tivasunt, certe Latium, itemque, nisi fallor, ea quae incerto sexu sunt, apium a pius , fluvius fluvia: in adieetivis autem ge- netivus brevior locum non habet, et observavit Ilauptius ita Catullum dixisse gignendi casu o mihi nuntii beati 9,5, neque quemquam nunti , quamvis Ciceronis sint aquari et sagittari, manet tamen spatii ; quod si antiqui usus est, Ho- ratius quoque et Caprii prima correpta et eadem producta Capri dixisse aut arbitrium lectorum fecisse potuit . sed ad Propertium redibo, quem minime novatorem fuisse solus, puto, Forbiger sibi persuasit: certe nemo ante hunc longius ab antiqua castitate sermonis recessit . itaque Germanicus quidem in hac re veterem consuetudinem sequitur, item Ma- nilius , laudator Pisonis Calpurnius , Persius : contra primi , ut a Bcntlcio recte observatum est, Propertius et Ovidius Digitized by Google V 327 locuti sunt novo more , postque eos Phaedrus iurgii , luscinii, Columella in x, 182 350 Caecilii et marrubii, iniuus certum , puto, in Priapeo 50 supercilii, ubi ablativo pariter locus est: Dirae, Moretum, Gratius, epitome Iliados, Ciris, Culex, neutri parti favent . tenent novum morem Seneca , Lucanus, Petronius. Valerius Flaccus, Statius, Silius, Martialis, lu- venalis. Propertius vero adiectiviun quoque nomen breviori illa genetivi inflexione extulit , sed unum . Nunc focis inci- piam causas aperire Feretri , et Ilinc Feretri dicta est ara su- perba locis, idem qui praeter hunc ausi sint , Iuvenalem in- venio, cuius est in satira vi, 585 nominis Appi, et Senecam, qui scripsit in Hippolyto 1022 numen Fpidauri dei . nam fuisse qui Satyri Tarenti in georgicis Vergilii u, 197 et scopulis sur- dior fcari, quod est apud Horatium carni, m, 7,21 , ita acci- perent quasi esset Satyrii et Icarii , neque credibile est neque dignum memoria . nuper tamen homo quidam doctus comici versum quem dicit Plinius in naturalis historiae xiv, 14,10, pro Luciliano hexametro venditavit nimis secure ita scrip- tum, Quinque 'Thasi vini depromam, bina Falerni, milii cer- tum videtur Plinium hunc versum referre ad tempora Sul- lana: ceterum copias Siligii expectandas censeo . nec possum dicere quam vere scribendum eoniecerim Quin Thasii rini dena promam , 'bina Falerni dolia . porro substantivorum Grae- corum genetivos in vocalem i simplicem exeuntes non nulli probarunt, ita tamen si ante eam plures morae essent, non una tantum: nam Priseianus imperitissime in Aencidos 1,222 Fala Lyci interpretatur Lycii, p.94G, et dixit Bromii tribus syllabis Varro apud Nonium p.71,18 , Defraudem , Bromii autumnitatis uvidam , nisi tamen id nomen potius adiectiviun est. sic igitur Plautus Talthybi in Sticho u,2,33, yymnasi in Bacehisin m,3, 21 , Lucretius Aegi, absintlu , cetUauri, conchyli, Catullus Pelei montis, conchyli, gymnusi, Ovidius semel Bhegi mctam.xiv,5, Aconti in Priapeo xvi , bala usti Colu- mella in x, 297, Statius Theb.xi,G3(j Lai, quod vitiose scri- bitur Laii. Horatius ad hunc modum dixit Libros Panaeti et Dionysi filius: de hoc enim Bentleii sententiam probabit qui ea consideraverit quae Carolus Keilius in specimine onoma- tologi Graeci, Lipsiac anno 1840 edito, disputavit p. 24 , nec. facile quemqnam Dionysus Trimalehionis servus alior- sum trahet . sed longe maxima pars poetarum hac forma Digitized by Google V 328 Latina in Graecis abstinuit , credo quod iis illud i. quod est ante notam casus, Graecum videbatur, ut more Latino praeteriri non posset . (piare facile credo Enniuin dixisse Brundisii sive Brentesii sargus apud Apuleium de magia p.487 Oud. , et Manilium in n,740 Dodecatemorii , neque aut Ver- gilio eripiendum esse Palladii , quod est in ix Aen. 151 , aut Terentio litu Sunii ecquod habeam Eun. iii , 3 , 13. ceterum paulo curiosius quam Sverdsidvus fecit p.GC docendum erat ob- servationem Bentlcii scriptura legum antiquarum usque ad Augusti principatus tinem constanter et sine ulla exceptione confirmari, in Thoria legitur indici 35, aedifici 99, in Ser- vilia consi/i p.G8, in lege pagi Herculanei Cn. Laetari , in lege dcTermesibus maioribus Pisidis portari n. 34 . in Rubria mu- nicipii i,6, in lulia municipali municipi 149 152 154 159. in lege fontanorum apud Marinum in Arvalibus p. 70 hoiu.se e conlegi, in decreto Pisano iniperi i,9, Gat ei Luci i,38, fili u,7. at Verrius Flaccus in fastis Praenestinis vm k. lan. Tar- rilii : in Augusti rerum indice semel congio r i in, 10, sed sae- pius alio modo , dici Iuli iv,2 24 vi.32 , collegi iv,37, proell iv, 43 , quibus i binas significari haec docent , auri coronari iv, 26, locis Feretri iv,5 vi,31. nequis autem pinguiore i lit- terae sono collegj proelj connbj trisyllaba dicenda putet, (piem admodum sane conubio conubium conubia dixerunt veteres per i consonantem , ad eam rationem consilj media longa foret: ea vero semper corripitur, et accentu solo Valeri vocandi et gignendi casus distabant Nigidio (sed Gellius in utroque mediam syllabam acuebat , xm,25), item Vergilius Caeli sjta- (ium in ccl.ni, 105 non alio sono protulit quain si caelum di- cere voluisset, Varro Plautii nomen non aliter dicebat quam Plauti . liunc enim de lingua Latina vm p.419 ita scripsisse puto (nam Ritsclielii et Spengelii sententiae, (piae expositae sunt in Parergis Plautinis p.25. milii non satis faciunt), IHs- si milia ( Florentinus dissimile) Plautus et Plautius, et commune ,17. (Flor, ut) huius Plauti et Macci (Flor, marci): nisi quod hunc Plautium (sic enim iterum dicitur rerum rusticarum u, 5,5) exempli causa .1/. feci, cuius verum praenomen ignoro: sed paulo post, p.424, ubi perspicuum est scribendum esse nunc ponam potissimum eam ( Flor, iam ) qua dividitur oratio se- cundum naturam in quattuor partis, ibi in Florentino est se- cundo ut naturam, ut pro m. non aliter autem quam Vergilius Digitized by Google V 329 et Varro Lucilius; cuius haec sunt praecepta . porro hoc,Jiliu' Luci, Feceris i solum , ut Corneli Comijicique , item i si faci' so- lum, Pupilli , pueri , Lucili, hoc uniti Jiet . quare non debemus credere Lucilium lios genetivos i duplici finiendos praece- pisse, quamvis Cacscllius Vindex quendam eius versiculum ita interpretari videatur apud Putschium p.2318, quem iu contrariam partem recte accipiunt Beda p.2373 et Charisius p.tiO. sed in Charisii codice quid sit, non a Lindemanno discendum est, sed ex II.Kcilii iu Catonem et Varronem observationibus p.96. itaque grammaticum liaec de Lucilio scripsisse certum est, Numquam enim hoc intulisset, nisi et Numerium per i huius Numeri faciendum crederet : Lucilii au- tem versum ad hunc fere modum cum cetera oratione con- iunctum luisse suspicor, [memento] Servandi Numeri,' nu- merum ut servemu’ modumque , fDicimu' : quod si alio poeto nomen paterentur Versus, dixissem screandum lute memento.'/ ceterum extremae ignorantiae est pugnam Pompilii Lucilio adfingere, quae debetur librariis Nonii p. 255, 15, cum aper- tum sit poetam scripsisse Percrepa pugnam Popilii , facta Cor- neli cane: nam 3I.Popillius Laenas proelio victus est a Nu- mantinis anno ab urbe condita tilti, bellum Africanus confecit (121, et pertinent ad eundem locum hi versus. Ut Romanus populus rictus ri et superatus proeliis Saepte est mullis, bello rero numquam , in quo sunt omnia, itemque hi, Contra flagitium nostrae re (apud Nonium p. 186,30 nescire) bello vinci a bar- baro, Viriatho, Hannibale, denique Italorum sermonis in re cum his genetivis couiunctissima similis quaedam vicissitudo praetermittenda non fuit, horum enim pleriquc hodie, cum studium plurali numero efferunt . ita locuntur ut se verum sonum non expressuros putent, nisi aut studj aut studii scrip- serint: contra veteres scripserunt studi, neque videntur il- lum pinguiorem sonum audisse, certe Petrarclia in sonetto 166 hoc medium collocat inter alia quae vocalem extenua- tam habent, chiudi (hoc est claudis) situli crudi igntuli. idem in triumpho mortis i,62 paria ponit tu guidi, ti Jidi , molti fastidi , ut hodierno more fastidj dici non debeat, similiter Dantes in Paradiso vi,47 Deci e Fabi, Arabi, tu labi, non Fabj . idem tripudi, non tripudj, in eadem carminis parte xxviii, 124 , scilicet coniunctum cuin tenuioribus virludi et ludi . Digitized by Google 1007. i.kto M e m ii it \ daeant. Oblongus /cieto Membra cieant. Itali dabat. 1009. Il.I.I PRUDENTES IPSI SIBI SAEPE VENENUM Y'e ruebant, nudant sollertius ipsi. Quadratos su/ertins . ita oblongus solemni i,96 et solemniu v, 11(13. Illi imprudentes Manilius . idem nunc dant ciliis . Antonius Marii nunc dant letum, Hrixiensis editor ct nudabant. Marul- liaiiiuii plerique omnes probarunt, in quo ipsi nocet senten- tiae. non potest hoc non coniunctuin esse cum illis quae praecesserunt , nunc rerum copia mersat: itaque de luxuria aptissimum est nunc se perdunt, spoliant, nudant, sol- lertius ipsi. Horatii est quos praeceps alea nudat. 1011. Inde cassas post quam ac pellis. Olim impressi casas ac pelles. Antonius Marii pelvis . 1012. Et mulier coniuncta viro concessit in unum Cognita sunt, lmmo Conubium, paene irascor Marullo, qui hoc non viderit ac, maluerit totum versum in- serere hoc modo, Castaq ne privatae Veneris connubia laeta. hunc primus Avantius, deinde omnes secuti sunt. I01(i. ferri. Itali et Marullus ferre. 1019. Tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes Finitimi inter se nec laedere nec vio- lare. Amicitiem oblongus , veteri dignitate', ut dicit Plinius apud Cliarisium p.94 : quadratus amicitiam, corrector ob- longi ct olim impressi habentes: deinde quadratus Finitimi, oblongus et Veronensis editio tlnUim . liine Antonius Marii habentes Unitum, Hrixiensis habentes finitima . recte proba- runt arentes finitimi Marullus et Turnebus adversariorum xxx,22: sed iidem, quod valde miror, non viderunt scriben- dum esse aventes inter se nec laedere nec violari, hoc res postulat, et perpetuo ita locutus est Epicurus in expositione iusti; vellit in his, quae habet Laertius Diogenes in libro x, 150. Ors HN Tl K dimidiatum . 1038. Vix tiah cum si nt. Ita quadratus: oblongus et olim impressi Vix iam . Marullus Vix etiam. 1039. Alituum proforro oenus alis omne vide- mus. Apud Nonium p.74, 18 Tum porro genus omne videmus . recte Marullus Alituum porro genus, hoc malo quam Ali- tuum proporro alis genus, quia proporro , ut dixi ad versum 31 1 , ceteris locis alia significatione positum est. 1040. a pinnis. Oblongus et Nonius a pennis, in vi,834 pinnarum oblongus , quadratus pennarum, ceteris locis codi- ces nostri in formam alterutram consentiunt. 1048. Utilitas, et unde. 1049. facere ut sciret Digitized by Google animoque videret. Marullus unde insito notities est U t i - r. it ati?? tum Avantius optime, sed ipse non intellegens et ah alio furatus, qui I tilitos etiam male scripsisset (dedit enim utilitatis: etiam unde), unde data est huic j trima potestas Quid vellet facere ut scirent animoque viderent ? scilicet potestas faciundi ut scirent quid vellet . ceterum poeta hoc versu iterum usus est in hoc libro 1811 . sed oratione aliter structa. Notities Itominum dis unde est insita primum , Quid vel- lent facere nt scirent animoque riderent . ita in vi,200 est Quae- rentesque viam circum versantur et ignis Semina convolvunt : nt in v, 520 ignes sive ignis accusandi casu, Qwierejitesqne viam circum versantor et ignes Possim per caeli vnlcunt immania tem- pla . idem observare licet in versu 211 et 212 libri primi, si conferantur cnm 210 et 211 quinti. 1052. Nec ratione docerf. ci.i.a suadf.reque SURDES Q U III SIT OPUS FACTO. FACI I. E 8 1 NEQUE ENIM paterentur. Brixicnsis editor surdis, tum .Marullus faciles neque enim paterentur, sed Lnmhinus recte sensit, si haec ad Non poterat, quod praecessit, referrentur, scriben- dum esse Quid facto esset opus, at idem si animadvertisset poetas vetustos ante Catullum neque aliis vocabulis non sub- iunxissc , facile intellegere potuit quod ceteros fugisse non miror , legendum esse Nec ratione docere ulla suadereqne sur- dis Quid sit opus facto faci i. est . 1055. Vocis inauditos sonitu subtundere. Corrector oblongi sonitus o b t u n ii e u e . 1058. varias res voce notaret. Bcntleius varia: cui Wakeficldus obloquitur, me iudice absurde, Forbi- gero recte . 1002. Quippe etenim licet in rebus cognos- cere apertis. Verum est quod Gifanius in quibusdam codicibus’ esse dicit, licet id. Lambuius sine auctore id /icet e rebus . 10G3. cum primum magna Molossum Mollia ricta prf.munt. Apud Nonium p. 221, 18 tremunt: Ma- rullus fremunt, sed magna mollia ricto sine ulla vi dicun- tur nimis incondite: aptius est inmane Mollia ricta fremunt . 1005. Longe alia sonitu rabie stricta mina- tur. Itali ct Marullus Tsinge alio sonitu . deinde iidem ra- bies districta minatur, quod rei contrarium est. multo melius Digitized by Google V 333 Naugerius rabie distracta minantur. <*t minantur quidem sine dubitatione scribendum est, ut ad ricta, hoc est ora sive labia canum , referatur : sed ea ut nudatis dentibus dis- trahi ac distorqueri possunt dici, ita non minus rctralii et restringi; ut litterulas elapsas revocare liceat ita, rabie res- tricta minantur, quod vero Plautus dentes restringi dixit, per insitam praepositioni ambiguitatem efficitur : restringitur enim tam quod nudatur quem quod retrahitur . 1(K!7. At catulos. Iinmo Et: pergit enim iisdem ca- nibus alios atque alios vocum sonos adscribere. paulo post versu 1083 recte scriptum est Et. 1068. Aut ubi eos lactant pedibus moksuque potentes Suspensis teneros imitantur dentibus iiaustus. Oblongus imittantur, quadratus ausius, in ceteris lactant et morsu potentes inepte tuetur "Wakefieldus: recte iactant Naugerius, morsuque petentes Itali et olini im- pressi. in versu altero recte Tanaquil Faber animadvertit canes, cum se catulos rietu hausturos lingant, non teneros haustus imitari , sed veros : non tamen , quod ille voluit veros haustus scribendum est, sed Sasjiensis teneros minitantur dentibus haustus . 1070. gannitu vocis. Sic quadratus et Nonius p.450, 9 : cannitu oblongus et olim impressi , cannit Nonius p. 17, 10 . 1071. DE8ERTIBU8 AUBANTUR. NoilillS p.80,31 DE- SERTI baubantur, idem omnes pro aut cum . 1072. Florantis fugiunt. Corrector oblongi Plo- rantis. 1076. Et fremitum patulis sub naribus edit ad arma. IToc turpe et obscenum dicendi genus (nam ad arma intellegi debet ad Venerem) Forbigcro nihil habere videtur in quo possimus offendere, Marullus et Wakefieldus, hoc versu post Et cum sic alias concussis artubus hinnit collocato , equum in bellum proruere gestientem elatis naribus nullum alium nisi vulgarem hinnitum edere faciunt . tamne difficile fuit videre liic tria membra orationis esse debere , ut tria hinnitus genera significarentur ? Creechius in paraphrasi recte vel cum. scilicet scribendum est Et fremitum patulis ubi naribus edit ad arma, in m, 708 quadratus corpus sub interiit, pro ubi . 1077. concussis artibus. Itali et. impressi artubus, Digitized by Google quoti membranae exhibent in 1.200 m, 7 (520 044 iv,632. S cannis de orthographia p. 2250 Artibus nutem et ariubtis iptiilam variaverunt , et ]>er i quidem dativo et ablativo plurali scribi putaverunt quotiens al> arte descenderet , ut sit ars artis ar- tibus , artubus autem per u quotiens ab eo quod esset artus . unde apud Lucretium (i,2G0) legunt hinc nova proles Artubus infirmis teneras lasciva per herbas’ ipse Scaurus mavult scribi artibus, neque aliter Yelius Longus p. 2220, ubi est arcus pro artus. 1082. Et quom iu victu certant prkdataque repuonant. Oblongus quom , eiusdem corrector cum , qua- dratus quo in . deinde quadratus cernant . tum quod Avantius dedit egregium est. praedaeque repugnant, velut angui capto : corrector oblongi . Itali , 31 arullus , Lambinus , ceteri . praedaqne , absurde. 1084. CORNICUM ET SAECLA VETUSTA CoilBORUM- que o regis. Et deleverunt Itali et Marullus: Naugerius ut. tum oblongus grecis : eius corrector greges. 1 ( 187. variis sensus. Corrector oblongi va u i i . 1088. Multa tamen cum sint. Itali et Marullus Muta . 101)0. alia re voce. Itali et impressi res. 1001 — 11(50. Illud in his rebus. In huius libri pro- hoemio poeta, ubi singulas partes promittit, 73 a loquella ad metum deorum transit, quae quodam naturali vinculo in- ter se coniuncta sunt . hic vero admodum mire his interfecta est primum origo ignis, quem iam supra 1011 paratum fuisse dixerat, ut quaerendum sit cur unde is ortus fuerit non ante linguae sonos et rerum vocabula exposuerit: tum porro agit de regibus, de populari imperio, de magistratibus et inre ; post quae longo intervallo 13(51 sationem et culturam terrae commemorat, et postremo 1440 turres et agros divisos, cum 1 108 iandudum reges sibi arces condidisse et terram divi- sisse dixisset, haec qui recte, consideraverit, de hac tota carminis parte concedet , eam non posse a poeta eodem tem- pore compositam esse quo cetera scripserit. 1003. diditur ardor. Sic oblongus : quadratus di- ditus . 1004. Multa videmus enim caelestibus insita flammis Fulgere, cum caeli donavit plaga vapo- ris. Apud Nonium p. 500,15 Multa vidimus et plaga vare. Digitized by Google V 335 quorum lior postremum paulo rectius est quam r aporis: de- liet enim esse cum caeli- donarii plaga vapork , scilicet illas multas res. ita in ii,73 augmine donat , et in hoc libro 1215 diri nilus aeterna donata salute. nam caeli plagam. id est ful- men ( pueriliter enim errant Creecliius et Kichstadius, qui regionem caeli intellegunt), hominibus vapores donare ab- surdum est. hoc unus omnium Waketicldus sensit (si tamen sensit), qui voluit rorarii, sine causa' Forbige.ro iudice. sed idem Wakoficldus, quippe Latinae linguae ignarus, multa flammis insita (sic libri et Nonius) recte dici defendit: esse enim conspersa seminibus flammarum .' hunc quoque insci- tia vincere non frustra adnisus Orcllius , ea qua e flammis caelestibus insita fulgeant, dixit esse quibus insita sint, in quibus abscondantur semina flammarum caelestium, aethe- ris scii. particulae.' ceteri cum Marullo incita, id est pulsa et commota; quod neque ipsum rei convenit, neque (ree- chius recte interpretatur accensa . scribendum est caelesti- bus in lita flammis, id est adspersa ct contacta. 10! Hi. Ut ramosa tamf.n. Marullus Et. supra 768 Et tamen ipsa suo si fulgit luna nitore . 1007. Aestua in ramos incumbens ardoris ar- bor. Itali et olim impressi Aestuat et arboris, sed iidem ardor. 1099. Emicat inter dum. Manilius Et micat. 1101. igne. Corrector oblongi ignem . 1102. Inde cibum quoq:uf.re. Quadratus coq.uere . eodem errore supra 1071 in archetypo fuit aut esse visum est deserti b.aub a ntur . unde natum est in nostris desertilms nubantur, item in vi, 1240 poenib.at. in 1.690 iq.nkm pro ignem . iu vi, 538 quadratus tnvltosq.uelacns . idem in v, 654 Autgue via pro Aut quia . e contrario quamquidemus in n,68 et quamque demus i, 562 , quadratus i, 718 acfractibaequor , vi, 592 frigtis- quaposque , uterque IV, 35 1 Obsiditquia . 1105. In que dies magis invictum. Optime Naugc- rius magis ii i rictum, invictum igitur, quem ex incultu fingunt, relinquamus Forbigero eiusque auctori quem non novi . dixi de hoc vocabulorum genere ad librum i, 455 . 11(M>. NOVIS MONSTRABANT REBUS ET IGNI. WaliC- fieldus 'per ignem ad alias atque alias res novis experimentis indies admotum’, egregie vero : per ignem Condere coeperunt Digitized by Google urbes arcemque locare . scribendum est rictum vitamque prio- rem Commutare nociti monstrabant rebu' benigni. 1110. Et FECUDKS ATQUE AGHOS DIVISEB ATQUE debkbi: . Infra 1201 Et pecus atque agros adimebant , ubi quadratus pecudes . hoc Itali si animadvertissent, non scrip- sissent Et pecudes et agros . tuin Manilius bene divisere atque dedere. 1112.Nam facies multum valuit , viresque vi- gebant . Iloe postremum e versu superiore 1107 irrepsit: evagatur enim extra sententiam . Faber ciresque vigentes . milii magis placet viresque vigorque. Ovidius metam, m, 402 Nec vigor et vires et quae modo risa placebant . 1110. et fulciiro corpore certi . Itali et impressi CRETI . 1121. fundamento sTAuui.i. Corrector oblongi STABILI. 1122. Et placida possunt. Itali placidam pos- sent . 1124. Certantesquk inter infestum fecere via . Itali iter viai . que Manilius sustulit. 1120. in tartara thetra . Corrector oblongi t a e- tra . in proximis uterque Quam regere imperio res: in qua- drato corrector saeculo xv adseripsit / supra p . hoc non commemorarem , nisi Havercampus narrasset in utroque Lci- densi esse inferiores . 1120. Proinde side in cassum defessi . Quadra- tus Proinde fidei in cassum , oblongus ante quain emendaretur defessis . sine Itali et Manilius. 1 130. ambitiones . lidem ambitionis. 1133—1133. Quandoquidem sapiunt ai.ieno ex ore. Quinam? illi Angustum per iter luctantes ambitionis . hoc intellegi nequit , cum de effectu inepte interiecti sint duo versus , Invidia quoniam ceu fulmine summa vaporant Plerum- que et quae sunt aliis magis edita cumque . rursum iu bis quo- niam quo referatur non habet , nisi ei praemittatur illud ne- que erit mox quam fuit ante . sensit hanc rem Bentleius , qui volebat illos duo versus abesse , Invidia quoniam , Plerum- que . sed ii traicicndi sunt . 1132. ALTIS MAGIS EDITA. OptUDC LaiubillUS A L 1 1 8 . Wakeficldus cum grege suo ad glandes rediit. Digitized by Google V 337 1141. Ues taque au summam faf.cem turbasque uec i Hat . Oblongus fecem ct prima manu recidit . Itali rec- tissime lieS ITAQUE REDIBAT. 1142. Imperium sibi cum ac summatum quisque patebat . Quadratus Imperium si cum , oblongus cum hac, corrector oblongi petebat. 1 143. docuere recrea r e . Corrector oblongi creare. 114; r ). defessum vicere aevom . Quadratus rigere , corrector oblongi vincere. Itali vi colere. 1147. arta que lura . Quadratus /usa , corrector ob- longi iura. 1150. vi colore aevom . Idem corrector colere. 1152. Circumretit enim ius atque iniurian quf.mque . Quadratus Circumrecit : iniuria corrector ob- longi . Itali vis . 1150. ni lirant es. Sic uterque. Antonius Marii delr- r antes . in m, 777 oblongus diridi culum . 1 l(k). Et celata in medium f.t p e c c ata dedisse. Marullus et de.leto Et celata diu in medium peccata dedisse, quod adversatur regulae ad librum m,954 expositae, scribi debet Et celata m a i. a in medium et peccata dedisse . 1172. propter e quod. Primi correctores prop TEREA . 1178. illa vi . Brixiensis editio et Marullus ulla. 1184. Et varias annorum . Itali et Marullus var ia . in eodem versu quadratus tempore. 1185. id fierent. Itali et Marullus fieret. 1189. Per caelum volvi quia nox ut luna vide- tur, Luna, dies, et nox, e noctis sio na severa. In liis primum scribendum est i. u x et luna , Luna , dies , et nox: nam si poeta in utroque €ttanaAhyin voluisset , debebat scribere nox et luna , Nox et luna , dies ; quibus non poterat subiei id quod Itali et Brixiensis littera addita integrarunt, et nodis signa, liaec autem Lambinus recte fecit serena cx severis : cur enim stellae severae dicantur ? serena sidera sunt in iv, 212. 1 192. Nubila, sol, imbres, nix, venti, flumina, orando . Quadratus ventis . fulmina Itali et Brixiensis. supra 675 Fulmina postremo , nix , imbres , nubila , venti . sed Isidorus orig. i, 35, 13 mirum versum exhibet neque ullo 22 Digitized by Google 338 V bono poeta (lignum . Schesis onomalon , inquit , multitudo no- minum coniunctorum quodam ambitu copulata , ut Nubila , nix , grando , procellae , fulmina , venti . 1198. Nec pietas ui.i.a velatumst. Apud Lactan- tium instit. ii,3. 1 1 ulla est velatum . idem mox Vertere se ad lapidem atque omnes sive homines accedere ad aras , tum Et procumbere . 1203. Seu mage placata mente. Marullus pa- cata . hoc Lambinus , homo linguae Latinae peritus, pro- bavit , sprevit cum Wakefieldo suo ille, venerabundae antiqui- tatis ( ita dicit p. cvii ) auctor et vindex Eiclistadius . neque iidem in Horatii epistularum primo 2, 45 ferunt incultae pa- cantur vomere silvae ; quod qui defenderunt male explica- runt : pacantur enim silvae , cum ferae , ut aratro locus sit, vel fugantur vel trucidantur: quem admodum Manilius scrip- sit in iv, 182 Et pacare metu silvas , quod Huetius et Beut- leius recte interpretati sunt, itemque Statius in Thebaidos iv, 250 de Atalanta tum saltus forte remotos Pacabat cornu . sed in eodem Manilii libro non capio illa 141 . Paeatique labor ve- niet; ubi haud scio an cum Scaligero scribendum sit simpli- cibus colonis Pacalisque . 1208. eriger infit. Itali et impressi erigere, in proximis libri veteres Neque forte 1209, Ecquetiam 1212 , ec- que sit 1213 . 1213. QUO AD MOENIA MUNDI Et TACITI MOTUS h esc possint ferre laborem . Quadratus quoa moenia: idem hinc, sed (nequis Ilavcrcampo confidat) errore ab ipso librario agnito et v super scripta correcto . Avantius Et tanti motus : sed moenia mundi et motus absurde coniunguntur . item absurde Wakefieldus laborem motus et taciti / qui nempe, beet non cadat in observationem sensuum , nccesse conterat at- que labefactet tamen.' Bentleius eximie et vere Solliciti motus , ut in i, 343 et in vi, 1038 . 1220. Fulmini horribili cum plaga . Ftdmine An- tonius Marii et Veronensis editio , Fulmine eum Brixicnsis : M arullus Fulminis. 1221. murmure caelum. Corrector oblongi mur- mura. 1224. Nequod, on admissum foede dictcmvf. su- per V E , Po enarum grave sit solvendi TE M rus A D - Digitized by Google 339 V auctum. Ita haec interpungenda sunt contra mentem inter- pretum . qui ita acceperunt , quasi esset Nequid , Neqnod oh admissum foede . itaque scribemus potius Nequid, si res pos- tulabit: praesertim cum eo modo vel in publicis instrumentis peccatum esse videamus . certe in lege lulia municipali 120 scriptum est qnemve /calumniae praevaricationis caussa accus- sasse fecisseve quod indicatum est erit, quod debet esse fecisse ve quid : et ibidem 71 nere eorum quod , hoc est quid, saeptum clausum re habeto . iam aliquod solvendi tempus si diceretur ad- ductum esse, intellegerem : adactum, quod fecit Marullus, non capio , quia adigere aliud est quam adducere . adauctum nemo fuit qui tueretur : qui vero solvendi tempus ad auctum esse dixerunt (id est ad plenam maturitatem suam perduc- tum , ut Wakefieldus) aut cum Brixiensi editione ad actum (id est proxime ante actum rerum et dies fastos , ut priore eclogarum editione Orellius) , non videntur meminisse gri- phos et implicationes verborum ab liuius poetae ingenio alie- nas esse, ergo si vocabulum simplex et rei opportunum quae- rendum est. milii, ut aetas adulta dicitur, itemque ver et aes- tas , ita non minus proprie videtur dici posse Poenarum grave solvendi tempus adultum , quando maturum et perfectum est . hoc autem si probamus, Nequod locum non habet, sed Nequid. 1 220. Summe e t i a xcuxvis. Quadratus Summet etiam . Marullus Summa, versu proximo oblongus clausis pro classis. 1229. votis adita prece querit. Antonius Marii et Marullus adit ac prece, quadratus praecc , quod frequentissi- mum scribendi genus est in libris nono sacculo antiquiori- bus, ut praelium , praemere, graeges , liaebes , adcaelcrarc , Pae- dianus , aepulari, caecidi , quaerella, vaeprecula , interpraetari , piaetas , sociaelas , item plaenus , aliaenus, raeda, luenocinium , plaerumque , quae indicio sunt haec vocabula e aperto, quod Itali dicunt, proferenda esse, lioc aperto sono ruri dicebant pretor quo tempore in urbe ae diphthongus audiri nondum desierat . 1230. Ventorum pavidus paces. Dc lioc versu idem dicendum est quod supra dixi de 1031 libri tertii . nam ven- torum paces ineptissime subiciuntur clivompaci, qua significa- tur pacata deorum sedes, ad quaesit autem mente adden- dum est cos . 22 * Digitized by Google 1232. NIHILO FEHTUR MINUS AQIIADA LETI. Corrd*- tor quadrati, item Antonius Marti et Marullus, ad vada feli . 1236. Denique sui pedibus . Corrector quadrati et ceteri sub pedibus . 1241. Quod supf.r est . aeque aurum . Marullus AES ATQUE allVUlH . 1243. ubi gentis silvas. Itali et impressi ubi in- gentis. 1244. seu caelo fui.mine misso. Sic oblongus : eius corrector caeli , ut quadratus et Itali et impressi, missam ful- men minus proprie dicitur : neque dixit alibi Lucretius ful- men caeli , sed plagam caeli supra 1095 . Sallustius in Ju- gurtha 75,7 tanta repente caelo missa vis agnae dicitur. 1248. Pa n d e h e agros p a n o u i s . Corrector oblongi pinguis. 1252. Quidquid. Quidquid scribendum esse dixi ad librum m, 135 ct hoc libro supra 264 . in lege Rubria i. 26 Petrus de Lama scriptum edidit tum quicquid eum Q. Lici- nium ex ea stipulatione L. Seio d.f. oportiret j Marinus in Ar- valibus p. 108 quicquid . Quintilianus in i,7, 6 Frigidiora his alia ; ut quidquid c quartam haberet , ne interrogare bis vide- remur, et quotidie non cotidie , ut sit quot diebus . rerum haec iam etiam inter ipsas ineptias evanuerunt . hoc dicit , neminem superesse qui scribat quicquid et quotidie, at nostro tempore quotus quisque ita non scribit? 1253. Horribili sonitus silvas exederat al- tis A radicibus. Corrector quadrati sonitu, neque ali- ter Itali . altis oblongus , olim impressi, Marullus: altas cor- rector oblongi , quadratus , Avantius . A h radicibus ante Marullum non invenio: sed ante r litteram hic poeta seinper scripsit ab, contra ante m semper a, itemque ante l , ut dixi libro iii, 676. in n littera certam regulam non observavi . 1255. JIanab at venit ferventibus. Oblongus prima manu /eventibus, corrector quadrati et ceteri venis. 1 258. in terras splendere. Lanihinus m terris . praestat in terra. 1259. nitido capiti. In oblongo capite, radendo fac- tum capiti , quod ipsum habent quadratus ct Ilrixiensis edi- tio. Veronensis cum Italis ct Marullo capti. 1260. videbat esse . Itali et impressi videbant. Digitized by Google V 341 12(5(5. Ut sibi tela parent silvasque et cedere possint . Ante Wakefielduin , qui suos haec admirari do- cuit. scribebant cum Brixicnsi et Marullo excidere . Lambi- nus, qui volebat silvas quibit caedere possint , nisi leviter fes- tinasset, videre poterat legendum esse l l sibi tela darent, scilicet hac massae, silcusqne iit caedere possent. 12(57. Materiemque dolaret l e va re ac radere ' tigna. 51 arui lus dolare et levia , paulo melius quam Larnbi- nus Materiem levare dolare . milii probabatur Materiemque do- lare , secare ac radere ligna , ne omitteretur quod summe ne- cessarium est, quodque Cicero posuit solum, cum dixit ma- teria quid iuvaret, nisi consectionis eius fabricant haberemus ? de divinatione i, 116 . poterat idem cflici scribendo aequoreae radere tigna . sed illud exquisitum levandi verbum oblitterari non debet , dolabra autem liic facile caremus . quare mihi Lucretius ita scripsisse videtur, silvasque ut caedere possent Materiemque domo . levare ac radere tigna . domo dandi casu , ut Horatius Ponendaeque domo quaerenda est area primum . nec multo saepius in versibus invenietur domui , quo usi sunt Ovidius ac 51anilius . 1272. Nec poterant . Recte Lambinus Nec pote- rat: altorum enim durum est. 1278. N A M F U I IN I’ R E T I O MAGIS, AUlllMQUE I A C E - uat . Corrector oblongi fuit . praelio quadratus , ut mox 1277 uterque et in versu proximo oblongus haebeli . aes ad- diderunt Itali et llrixicusis . ita Isidorus orig. xvi. 20 inter multa alia ex hoc loco ducta eratque in pretio mugis aes . sed Nam ferri non potest , quod causam indicat pro effectu . scribamus igitur, quod Crcecliius in paraphrasi posuit. Tum fuit in pretio magis aes . ceterum si Lucretii poesis non exla- ret , ex iis quae Servius adfert ad Aen. xn,87 facile aliquis poetam de orichalco • post aes invento dixisse suspicaretur: nunc videmus eum liic quoque ut alibi de Lucretio parum accurate rettulisse . cum non tam Lucretiana proponeret quam quae in commentariis ,• quos Hieronymum quoque tractasse diximus , legisset . ex bis certe petitum est quod scripsit in eodem Acneidos libro 419 : nam cum Lucretius panacas, quantum scimus, semel iv. 124 commemorasset , ille Sciendum tamen inquit Lucretium panaceam ubique salem dicere, cx eodem genere esse puto quae habet ad gcorgicon Digitized by Google 111,478 Describit pestilentiam Venetiae Galliae Illyrici, nam quo- dam tempore cum Nilus plus aequo excrevisset et diu perman- sisset in campis , ex aqua fluminis et calore provinciae diversa et plurima in limo animalia sunt creata , quae recedente in alveos suos Nilo et integra et quae semiplena fuerant putrefacta sunt: exinde corrupto aSre nata pestilentia est. quum auster flans primo ex Aegypto ad Atticam provinciam pepulit , mox inde in tractu Venetiae et Illyrici usque quaque universa vastavit . hanc autem pestilentiam ordine quo diximus plenissime Lucretius est exectUus . quae c commentariis aliorum ducta credo a Servio , qui ea quae e Sallustio consignata essent a Lucret ianis non satis recte distinxisset : Sallustii enim mentionem facit ad versum 475 481 482. 1278. kt c o ntemptibus exit. De hoc dixi ad ver- sum 833 . 1280. C l a u i) i n c s . C orreetor quadrati cum Italis Lau- dibus. in eodem versu mortalis oblongus , quadratus morta- leis; quorum hoc alterum . si in utroque esset, praeferrem: nunc malo credere in archetypo fuisse mortalis e supra ads- cripto . certe, huius accusativi formae nullum in libris nostris exemplum superest, nisi forte huc referimus quod oblongus in m,311 habet prima manu , iras decurrit ad aerose, et uter- que f aucas in vi,(539 , item auras in vi, 777, onmus in i, Otiti. pellus in v, 1011 . uterque jxirtiis in m,809, quodeiis in n,371 . cycniis in m,7. 1285. Et ei.ammatquk ignes. Quadratus flamma atque a correctore antiquissimo ac fortasse ab ipso librario. flammae cur Naugcrius maluerit nescio . 1288. et copia maiore. Correctores antiquissimi MAIOR. 1294. Yersaque in obprobrium speciest fai.- uis atiienae. Quadratus athene , apud Macrobium Satum, vi, 1 aeneae : au en a e Itali . species est facilis apud Macro- bium , corrector quadrati antiquissimus species est falcis. denique apud Macrobium Versaque in obscurum, ex quo edi- tores Macrobii non inspecto Lucretio fecerunt in obscenum , idque Wakelicldo visum est 'minus resipere glossatoreni'. versu ab hoc altero Nonius utitur p. 13, 19. 1300. Kt biiugo prius est quam bis coni ungere binos . Wakefieldus biiuyom , scilicet currum biiugum (ita Digitized by Google 3 43 V interpretatur) coniungere et bis binos currus (id est quadri- jugos , inquit) coniungere : currus autem quomodo coniun- gatur non docet . currum iunclum non ignoro , scilicet equis iunclum, et scio ligres currui subi ungere Daphniu Vergilianum instituisse, neque Ilandius ad diatriben Gronovii i p. 1)8 du- bitare debuit quin Manilius in iv, 231 eodem dicendi genere usus sit : sed ' coni unguntur duo currus’, ut recte dicit Seali- ger ad versum Manilii p. 291 . Forbigero tamen illa quamvis absurda videntur recta . Eiclistadius in indice biiugum prius est, puto neutro genere, rectissime Faber Et u nuoos. 1301. ARMATUM ESCENDERE CURRUS. Sic Uterquc Vossianus , sed correctores fecerunt ascendere : neque fallit Gronovius ad Livium n, 28 , ut videtur Wakefieldo , sed llavercampus . errat tamen Gronovius , eum ex Vossiano (quadratum dicit) incenium adfert, quod est a Marullo. 1302. Inde boves c as turrito corpore tetros. Boves lucas corrector quadrati et Itali, sed scribendum est taetras, sic infra boves lucae ferro mule mactae : itaque Varro bis de lingua Latina vii p. 325 320, cur ita sil dicta, si ab Libya dictae essent lucae ; apud quem non videtur feren- dum esse p. 327 quod longe relucebant propter inauratos regios clupeos , quibus eorum tum ornatae erant turres : iinmo aut ca- rum aut elefantorum . neque bos Lucas dicitur nisi a Salmasio in exercitationibus p. 218 , sed luca bos, et fortasse lucus bos vel taurus: sie certe Varro neque ursi potius Lucani quum luci, * scilicet dicerentur, si lucae boves essent Lucanae . 1307. bei.lis terroribus. Itali et Marullus belui . 1315. Terrificas capitum quatientis undique cristas, quadratus q nati entes . versus est uno vocabulo mi- nus Lucrctianus , sed ex libro n,032 huc inepte translatus, vidit hoc Faber : neque enim facile crediderim’ inquit cris- tas capitibus leonum annexas", at Wakelieldus cristas inter- pretatur villosas tubas birsutasque’, caput autem cervices esse ; quibus succlamat eleganter et magnifice’. Forbiger haec omnia nihil curans tacet . 1311). ora patebant. Marullus petebant, versus ante liunc proximus est apud Nonium p. 134,8 . in eo qui hunc sequitur deripiebant oblongus , quadratus male diri- piebant . Digitized by Google :m v 1325. ET TKIltt A M M I N I TA N T I M E N T E R U E 11 A N T . llllUlO minitanti fronte. 1327. 1328. Tela infracta suo tinguentes san- guine saevi. In se fracta suo tinguentes san- guine tela. Horum versuum utrumque cum altero con- junctum probare sana mente nemo potest . uter alteri prae- ferendus sit vix certo dicetur : malo tamen eum in quo est infracta tela tinguentes, quia lioc cum Vergilianis maxime con- cinit , quae ex Aeneidos x. 731 Bcntleius rettulit . et calcilms atram Tundit humum expirans infraclaque tela cruentat. 1330. exibant dentis adauctus. Oblongus et olim impressi dentibus adauctus . Antonius Alarii dentibus auctus, Marullus vere dentis adactus. 1331. erecta petebat. Corrector oblongi pete- bant. 1340. FERA FACTA SUIS CUSI MULTA DEDERE. Qlia- dratus , c littera erasa , fera fata , recte: dantur enim fata, fortuna, mors, sed facta alteri dare nemo potest . 1341. Si fuit ut facerent. Ilacc intellegere nullo inodo possum . recte , nisi lallor. Marullus Sic fuit ut face- rent , lioc est Sic illi . ut pote imperiti ingenii bestiarum . Temptarunt etiam tauros in moenere belli et cetera quae dicta sunt versu 1308 1309. 1341 — 1343. SED VIX ADDUCOR UT ANTE N O N' QUIE- * R I NT ANIMO P RE SENTI RE ATQUE VIDERE QuAM COM- MUNE MALUM FIERET FOEDUMQUE FUTURUM. HicVcrO- nensis editio et Avantius fueret futurum : Lambinus fuerat futurum , indicativo non ferendo in tam severo ct oratorio dicendi genere . praeterea gradus significatio, quae inest in quam particula . inepta est . at immutato versuum ordine omnia optime procedunt, hoc modo, sed vix adducor ut, ante Quam commune malum Jieret foedumque , futurum Non quierint animo praesentire atque videre . 1344 — 1346. Et magis id possis factum conten- dere in omni, In variis mundis varia ratione crea- tis , Quam certo atque uno terrarum quolibet orbi . Ilaee quomodo intellegenda sint ex iis apparet unde repetita sunt , supra 526 Nam quid in hoc mundo sit eorum po- nere certum Difficile est : sed quid possit fiatque per omne In va- riis mundis varia ratione creatis, Id doceo . sed ibi poeta dicebat Digitized by Google V 345 astrorum rationes in variis mundis Epicuri posse varias esse, quae in hoc nostro sint certo diei non posse : hic autem hoc agitur, bestiis ad bellum inhabilibus fortasse homines in uno vel altero ex illis variis mundis ad bellum usos esse , quid in mu/ quoque eorum fecerint non constare . atqui satis erat si de hoc nostro mundo constabat : neque de hoc dubitabat poeta. Temptarunt etiam, Sic fuit ut facerent: cur igitur quae- reret quid in uno quolibet certo terrarum orbe factum es- set ? iam , nisi fallor, apparet haec Lucretium non scripsisse , sed istum lectorem , a quo poetam , ubi incredibilia tradere videretur, versibus interpositis derisum intelleximus in libro iii, 412 745 . huius rei Forbigero nihil suboluisse , cum eius verba subieeero, apparebit. Mihi', inquit, 'ut verum fatear, hic locus semper suspicionem aliquam movit, inprimis quum v. 1344. prorsus eodem modo voci omne explicandae adhibi- tus , sed loco longe aptiori , supra v. 529. iam adfuerit ; de quo tamen aliquid certi pronuntiare non audeo’. 1354. viros unam. Corrector quadrati, Itali, impressi, unam, paulo ante quadratus Ininsilia ac fusi. 1361. Aspecimen sationis. Ita membranae et Anto- nius Marii. corrector quadrati At specimen, Veronensis edi- tio Ad specimen . Brixicnsis Ad spetiem. 1 36(5. d e f o n ■ re . Corrector oblongi n e f o ii ere. f odire nullo tempore Latinum esse desiit . 1308. FRUCTUSQUE FEROS MANSUESCERE TERRA Cernebant. Structuram orationis fulciamus opus est . scri- bemus igitur fructu,’: mansuescere terram, nam qui consues- cere (vi, 397) et insuescere (v, 1282) activa signiticatione dixit , potuit eodem modo mansuescere . 1379 — 1435. At liquidas aviusi voces. Haec quo- que poetam alio tempore addidisse suspicor, in quibus, pa- riter atque in iis quae supra ad versum 1091 notavi , sui tem- poris mores cuin antiquis collatos reprehendit, his enim quae subiccta sunt de temporibus 1436 , ea ad sationem et cultu- ram spectant . de quibus modo egit . 1388. 1389. Sic unum quicquid paulatim protra- II IT AETAS I N MEDIUM R A T I O Q U E IN LUMINIS ERUI T oras. Quadratus ab antiquissimo correctore, et fortasse ab ipso librario, eriyii oras, quod uterque codex habet infra 1455. hoc Gronovium in diatribes Statianae capite 41 (p. 417 Digitized by Google ed. Handii) recte tueri existimo : quomodo enim aliquid in lucem erui possit non intellego . neque Attii versibus , quos habet dc natura deorum ii , 89 Cicero et ex eo 1’riscia- uus de metris p. ‘243 Lind. , ullo modo aptum est ad cae- lum eruit , sed potius Aut forte Triton , fuscina evertens specus Supter radices penitus undanti in freto , Molem ex profundo sa- xeam ad caelum erigit, sed hos duo versus hic tollendos esse quivis per se videre potest , et miror hoc Marullum Naugc- rium Lambimini Bentleium Creecliium non animadvertisse: nam ceteri rarius attendunt . 1390- HVLCED A N T ATQUE 1 C VA DAT. Itali I U VA DANT. 1391. nam tum sunt omnia coRDi. Optime Faber otia ; nisi quod lioe modo ad illa otia dia reditur paulo ar- gutius atque urbanius quam pro simplicitate huius poetae . qui scripserit potius nam tum sunt carmina cordi, cum al- litterationc . 1392. in o ram in a molli. Corrector oblongi gra- mine . in H.29 quadratus gramina . 1393. Froptereaque r i v o m . Iu secundo 1’ r o i> t e r agnae rivum . hic quoque quadratus et a correctore oblon- gus ricam . 1397. Tum loca . Itali et Marullus i oca . 1399. REDIMERE CORONIS. lideUl REDIMIRE. 1400. LASCIVIA LETA MOVERAT. MarullllS MONE- BAT. 1404. et mira vigebat. Itali et Veronensis editio, non Brixiensis , v i c. e b a n t . 1405. Et vigilantibus hinc aderant solacia somno. Hccte Lambinus, secutus , ut ait , codicem Vatica- num. solacia somni, quod dicit yttnoy antimoAtton akoc apud Aeschylum vigil . dandi casus ferri non debet : nam quam- vis solacium malis, quae adsunt, reperiri possit, tamen quae patri in liberorum amissorum solacium praestantur , ea Uberis amissis non sunt solacio . 1409. Et NUMERUM SERVARE GENUS DIDICERE. Sic membranae et Antonius Marii . item Manilius : olinuiuiprcssi numeris, ego neutrum intellego, cum vigilum canticis quod conveniat certum numerorum genus cognoverim nullum . Lucretius scripsit numerum servare sonis, id est cantu ad artem composito . Digitized by Google V 347 1410. M A IO RE INTEREA CAPIUNT DULCEDINE EREC- TUM. Antonius Marii Maiorem, sed fructum capere vigiles inepte dicuntur, nisi cum Lambino addimus dulcedinis. ceterum interea hic est nihilo minus , ut in iii,1020 et in lior libro supra versu 83, item «41)4 , ubi olim impressi liabcnt m terra, quos male secuti sunt Avantius Kaugcrius Lambinus Forbiger . 1410. s i o 1 1 , i. a n e 1 . 1 c t a . Corrector oblongi s i c illa . 1418. Peluis item cecidit vestis contempta f e ii i n a . Recte Manilius Vellis ferinae. 1419. nunc esse repertam. Ilrixieusis editor et Ma- nilius tunc. 1425. Quo magis ina nobis. Correctores antiquissimi i n nobis . 1429. Dum pleuela tamen sit. Sid quadratus et a correctore oblongus, reliquid quadratus in iv, 1 137, idem id n,083 v,737. plebei a Itali ct Manilius. 1431. Semper et curis. Itali et Manilius et in curis. 1130. MUNDI MAGNUM VERSATILE TEMPLUM. Ma- ru Ilus magnum et versatile, sed versatile non magis templum esse potest «piam locus, ergo scribendum est mundi versa- tilis: nam caelum etiam non versatile esse posse poeta non dixit nisi supra in emblemate, versu 317. duxit tamen e vitiosa scriptura poeta ineptissimus suum illud, quod est in anthologiae Rurmanninnae tomo n p. 298, Sol /acies mundi caefique volubile templum . 1440. degebat. Itali et impressi degebant. 1441. disceretaque. In oblongo ta syllaba est in li- tura . in utroque factum discretaqik. 1442. Tum mare velivolis florebat propt odo- res, Auxilia ac socios i a m pacto foedf.re habe- bant. Haec cum nemo priorum probassot, elegantissima visa sunt Wakefieklo Eiehstadio Forbigero Orellio , et si ijui hunc poetam , scilicet arte rudem , quaccuuique nec La- tina nec sanae mentis sunt decere existimarunt . plerique Marullum secuti scripserant Tum mare velivolum florebat na- vibus pandis. Servius Petri Daniclis (nam Rurinanuus verba interpolata dedit) ad Aeneidos x.804 Lucretius Florebat navi- bus ponius. sic ille grammaticus carmina Lucretii neglegenter referre solet, milii in vitiis apertis certam emendationem Digitized by Google apponere licet sine argumentorum ambagibus . scripsit po- eta Iam mare velivoli e florebat rrm u . ,et rex Auxilia ae so- cios i aut pacto foedere habebant . 1444. caepkre. Sic uterque codex, supra 14 1 G coepit oblongus, ([uadratus cepit . in vi, 432 Wakefieldus cum suis cepit , imperite . 1441). vestes, cetera. Itali et Marullus restes et cetera . 1451. et deo ala signa polito. Dedola per e sem- per membranae . politos oliin impressi . Wakefieldus absurde politus: Antonius .Marii et Marullus signa polire. 145G. Namque alio ex alio clarescere corde videbant. Quadratus crescere . corde videmus Faber ; quod pro animo positum est", inquit, debebat certe esse, claruisse, donec ad summum renere vel potius venissent, videbant autem Wakefieldus, qui revocavit, non magis quam ullus priorum explicavit . scribendum est Namque alui ex alio clarescere c o nveniebat, Artibus ad summum doner venere cacumen . vi, 1. frugiparos fetus mortalibus aegros. ( 'orrector oblongi frugiferos et a e oris. 2. Dididerunt. Sic prima manu oblongus, a correc- tore antiquo Didederunt , quadratus Dediderunt . 4. sol aci dulcia. Durum hoc et ineptum, recte Itali et libri impressi solacia , sed barbare qui per t scriptum ex- hibent , cum tamen ntendatium nemo probet, libro v.21 Dul- cia permulcent animos solacia vitae . G. profudit. Profundit quadratus, alterum confirmat Probus p. 1421). 7. et extiscta. Marullus extincti. et capiendum ita. et eius extincti; ut apud Vergilium timeo Danaos , et dona ferculis, id est et eos dona ferentis; quam superlativam dicit couiunctionein Diomedes p. 411. infra versu 19 conlata for is , et commoda . hoc ideo ilico, nequis forte pro etiam positum existimet. 10. fer me acortalibus. Itali et impressi morta- libus. 1 1 . K T PRO QUAM POSSENT VITAM CONSISTERE TU- TAM. Marullus non satis proprie per quae et consciscere. Avantius per quae possent vitam consistere ; quo Tumebunt de- cepit , qui illud quasi bono auctore traditum defendere ag- Digitized by Google VI 349 grossus est , in adversariis n, 12 diversissima conferens, insistere viam et feras subsistere . consistere ita ut constituere va- leat non dici Gronovius et Drakenborcliius (> et Priseiamus p.895 Aemilium Macrum appel- lant; quod falsum esse Weichertus docuit de Licinio Calvo p.92 . neglegisse et neg/egistis Sallustio Tullioque vindicat Cortius ad Iugurtham 40, 1 . Orellius ex Sallustio ad fert in- tcllegerint , oratione Lepidi §.9 (23), neque aliter capiendum intellegit in Iug.fi, 2; quamquam intellexi et similia scribi video in ('at. 20,3, in lug.93,3 , in oratione Alacri 5 (9) , neglexeris in Cat. 51,24. neglegi pro neglexi Alaius fortasse nimis confi- denter adseribit Frontoni p.328 , cuius aetate Afri dixerunt collexistis et col/exi mus . quae inveniuntur in euangelio Mat- thaei vulgatae editionis xxv,35 et 38. hoc scholiastcn Iuve- nalis in sat. ni, 175, ubi libri habent quae exissent, usum esse puto, ut quiequid lacrimarum adque tristitiae contexissent ex tragicis affectibus , huiusce spectaculi risus detergeret. 22. conspurgare. Corrector oblongi conspurcare. 23. currEDiKis. Cupedinis quadratus, torpedinis apud Lactantium institutionum vii,27,C . unice verum est Jinem cuppedinis atque timoris, toyc opoYC tiLn aA[*hAoncdn kai tg>n em0YMiuJN , Ayein toyc ({joBoyc thc Aianoiac kai to nepae tujn cttiGymiuin AiAackcjn . sic Epicurus apud Laertium x, 142. sic in v, 45 Lucretius Quantae cuppedinis acres curae quantique perinde timores . ad Epicurum Horatius quoque respicit . cum dicit Qui cupit aut metuit, et qui cupiet metuet quoque . 27. t r a m i t e par v o . Exemplaria Lactantii limite parvo vel prono . haec de via et tramite non dubito quin poeta ab Epicuro sumpserit : sed adhuc niliil eius modi relatum in- veni . Horatius epistularum i, 18, 103 An secretum iter et fal- lentis semita vitae , quae dicta est eK^dipticic twn ttoAAojn apud Laertium x, 143. Epicureus apud Ciceronem de finibus i,57 o praeclaram beate vivendi et apertam et simplicem et directam viam! Metrodorum Epicureum scripsisse nepi thc cic cocJjian rropciAC testatur Laertius x. 24 . Varro nepl AipcceuiN apud Digitized by Google VI 351 Nonium p. 9-1,30 a primo compito dextimam viam munit Epicu- rus . idem Sciamachia rrepi ty4>oy apud eundem p. 202, 5 Aoe dico , compendiaria , sine ulla sollicitudine ac molestia ducundi , ad eandem voluptatem posse perveniri . 28. RECTA CONTENDERE CURSU. ReCTO aplld LaC- tantium , neque aliter corrector oblongi . 30. Quod fuerit naturai.i varieque volaret Seu casu seu vi, quod signatura parasset. la- cobus Susius apud editorem Londinensem Quod fieret. corrector oblongi quod sic natura parasset. par vitium simi- liter curari debet in M. Tullii de natura deorum i, 42 Quae cero tribuitur cita isti rotundo deo ? nempe ut ea celeritate contor- queatur , cui par nulla ne cogitari quidem possit . in qua non ri- deo tibinam mens constans et vita beata possit insistere ,• quodque in nostro corpore , si minima ex parte sic incitetur (libri signifi- cetur), molestum sit, cur hoc idem non habeatur molestum in deo. porro recte docti naturalem casum nullum esse dicunt: ne- que casus secundum Epicurum a natura differt; quo Iit ut in libro v, 107 fortuna gubernans dicatur eadem quae paulo ante 77 natura gubernans, nihil tamen probabile adierunt, legendum est naturali Seu causa seu vi. omnia mala natura parante evenire dicit, sive ea causa appellanda sit , sive vis caeca ; fieri enim casu . ceterum ad hos versus , Quidre mali foret , in quadrato manu saeculi decimi adseriptum est 0 in- cenis, audi bonum consilium . 32. E quibus e portis. Quadratus et portis . sed recte Itali Et quibus. 33. pkustra. Corrector oblongi frustra. 34. Vo i, n e r e . Impressi Vo l v e r e . 35. omnia caelis. Corrector oblongi caecis, ut in ii,55 et iii,87. 44. Esse, nativo . Non satis est, si addimus e: recte editor Brixiensis et ante cum Itali et. nam in his quae se- euntur , 45. Et que cumque in eo fiunt fierique nk- cessest Pleraque dissolvi, nimis absurda sunt illa, fierique necessest, aptissime posita infra versu 414. Eambinus nullo auctore dicto Et quaecumque in eo fiunt fientque, necesse Esse ea dissolui . lenius sic formabimus, Et quoniam — quae cumque in eo fiunt fateare necessest Pleraque dissolui. Digitized by Google VI 332 -17. Quandoquidem semel insignem conscen- de ii e currum Ventorum exirtant placentur om- nia rursum. Que fuerint sint placato cosv e u s a favore. Quadratus et a correctore oblongus, item olim impressi, placentur omnia: oblongus prima manu lacenlur. bic unus aliquid vidit Ioliannes Auratus, homo ingeniosus, is et currum Ventosum scribendum intellexit , id est n cnndidu cai.cis Turncbus in adversariis n,I2. 95. CUM LAUDI CORONAM. CoiTCCtor oblongi LAUDE. 97. Protteuea quia. 98. contra. In Apuleii de deo Socratis libro p. 137 Hildebr. antiquissima exemplaria Prop- ter alia et pro . 102. Pretere neque tam condenso cortore nure. (Quadratus Protere, oblongus tamen, corrector ob- longi Praeterea. Itali et Marullus nubes. 103. quam sunt pepides ac iiGNA. Quadratus ac igtta , cx quo corrector fecit lapides aut tigna, lapides impressi , sed iidem ligno : tigna Itali et .Marullus . 105. Nam cadere avi bruto deberent pondere pressae. Oblongus Nam candere, eius corrector, Itali, impressi, aut bruto; quod probandum esset, nisi Lucretius semper aut ante diiuncta poneret . itaque quia non potest scribi Nam aut cadere bruto , puto poetam dedisse Nam ca- dere ab bruto deberent pondere pressae, malo autem ab quam a, quia membranae habent aui et pro ab aliquando au scribitur, in ii,99 codex uterque av ictu , item areant in i, 1108, in iv, 288 et 1234 oblongus prima manu av speculo et Avsterrent: in Lucilii versu apud Nonium p. 35, 11 sustulit pro avstulit: glossaria Labbaei aestimat: in gromaticorum corpore p. 17G, 4 av agrorum . Lucretius ante b litteram hac praepositione saepius non utitur, in lege Thoria 5G ab bonorum emptore, ab boreae gyro Manilius in i,685. Cliarisius p.207 ab biblio- theca. apud Caesarem de bello Gallico m, 11 ab Belgis , vi,14 a bello, scilicet in Vulgari vocabulo alterum, alterum in pro- prio et signato . 110. matos. Itali malos, sic in iv,77 Per malos vol- gata trabesque . 111. petciantibus auris. Corrector quadrati et ce- teri petulantibus. 112. Et fragilis chatarum commeditatur. Quadratus flagilis. chartarum corrector oblongi . soni- tus Itali addiderunt; quod satis bonum est, sed incertum . 114. chartasque volantis. Marullus char- tasve. 115. planquentque per auras. Plaguentque qua- dratus . Marullus planqunkjck. 23 * Digitized by Google 356 VI 1 16. Fit quo que enim inter dum non tam con- currere tossint. Ilie Pius Tego' inquit r ex prisca lectione interdum ut non tam' cui (le prisca lectione non eonfulo : sed Manilius et Avantius «/ingerendum esse non viderant , nedum Wakefieldus . exhibet tamen illud Anto- nius Marii lilius . 118. RADENTES CORPORE TRACTIM. 1. F. GronOVillS observationum ii, 1 p.214 et T. Faber corpora . 119. auris terget. Apud Nonium p. 245,0 auris et vel a uri tope t . 120. exierum . Creccliius exierunt , cum vulgo in- ventum Italorum, quod erat exierit, male probassent. 122. graviter emere. Corrector oblongi (/rati tre- mere. 124. con coelecta . Corrector oblongi couecta . • 126. Turbine versante . Itali et Marullus ver- santi. in v,G04 Dispersas ignis orienti lumine cerni, in eodem 887 Membraque dejiciunt fugienti languida vita, in i, 306 No- nius eaedem candenti sole serescunt , iu vi, 1197 Octavoque fere candenti lumine solis, sic saepe in versibus hexametris in con- sequentiae significatione . 128. Post ubi conminuit vis eius. Quadratus co- munuit, oblongus a correctore commovit , itaque Antonius et impressi, sed verissimum est conminuit , quod in oblongo prima manu agnoscere videor : nam min litterae plane cons- pici non possunt . id Isidorus , qui hunc totum locum ex- primit originum xui,8, rectissime interpretatur perscidit. huius verba subieci . cum procella vehementissimi venti nubibus se repente immiserit , turbine invalescente exitumque quaerente nubem , quam excavavit , impetu magno perscindit . editur qui- dem illic proscindit, sed male, et correxit Wakefieldus ad versum proximum . 129. Tum perterricrepo sonitu dat missa fra- gorem. Lambinus " procella emissa edit fragorem .' neque aliter Isidorus , qui iis verbis quae modo apposui subicit. haec, ac sic cum horrendo fragore defertur ad aures . sed id huic rationi . de qua poeta nunc agit , non congruit : hic enim nubes perscissa ac perforata vento sonum edit , non ventus perscindens nubem , de quo mox dicet septem versibus in- terfectis . adde quod in proximis vesicula displosa sonitum Digitized by Google VI .‘557 ilare dicitur, non anima vesica inclusa, ergo manifestum est Lucretium scripsisse de nube dat fissa, fragorem, pertinent huc illa Epicuri apud Diogenem x, 100 , BpoNTac eNAex^TAi p'N€C0H?eiC N€(|)lI>N Kdl ilACTACEIC , HOIl ea quae Lambinus attulit , kai kata nserMATOC es toic koiAujmaci TU)N N£l})(joN ANeiAHCIN , KA0dn£p €N TOIC HM€T£pOIC Afr€(oiC, ili est per ventum in nubium caritatibus tortum , qualia sunt in vis- ceribus nostris tormina . 1150. Nec mirum, cum plena animae vensicula parva Saepe ita dat parvum sonitum displosa repente. Vessicuta in quadrato factum antiipia manu, non a solitis correctoribus, c ensicam scribi iubet Caper p. 2246 , Vensica n habeat, quoniam non est sine vento: ita haec ad nu- meros suos revocanda sunt, quorum permulta extant in Capri praeceptis vestigia, de vensica Putcancus Martialis in xiv, 62. Isidorus, quod mirari quis non debeat, cum vesicula quamvis parva magnum tamen sonitum displosa emittat . multo rectius hic magnum emittat , quam aut Manilius Saepe ita dat pariter aut Wakefieldus Saepe ita dat magnum vel per vini. non potest dubitari quin poeta dederit Saepe det iiaut parvum sonitum . 132 et 136. per fiant. Corrector oblongi perflant. ceterum Brixiensis editio Et sonitus faciunt, Lambinus Cur faciant, recte libri antiqui et Veronensis editio Est ratio ut sonitus faciant . infra versu 639 ratio quae sil, per fauces mon- tis ut Aetnae Exspirent ignes . 138. per fingens. Perfrigens quadratus, corrector ob- longi PERFRINGENS. 141. Arbusta volvens. Corrector oblongi evol- vens. 144. cum frangitur a est. Corrector oblongi ct exemplaria impressa aestu, absurde, verum est aestus, quod scripsit Antonius Marii . 145. Fit quoque, uni e nubi in nubem vis inci- dit ardens Fulminis , haec — Ignem continuo — trucidat. Continuo ut Lambinus, cum Manilius fecisset trucidet, curandum lenius una littera subtracta , I n quoque . id est quin etiam, libro 1,655 Id quoque, si faciant — , Denseri poterunt ignes. Ovidius iu tristium v,3,53 ad poetas contu- bernales Id quoque, si vestrum merui candore favorem — , Sic Digitized by Google igitur dextro facialis Apolline carmen , Quod licet, iu/er vos no- men habete meum, id est Quin etiam, quod licet, nomen meum vestrae professioni adscribite . sic ille Flacco modes- tius , qui cum se Igricis vatibus insertum iri sperat , Maecenati docto poetarum indici adeo probari cupit ut ab eo in ordi- nem lyricorum redigatur decimus et idem unus Italorum. 149. pro pter demersimus. Inepte adiectum propter, id est iuxta. egregie Marullus propere. 151. INGENTIS SONITU SUCCENSA RECENTE. Cor- rector oblongi ingenti . repente Itali et Brixiensis editio . 153. Turne ventorum. In utroque vetere correc- tum Turbine. 154. Nec res uita magis. Apud Macrobium Satur- naliorum vi, 4 resui, i, a. infra versu 1009 oblongus prima manu res tda . 155. sonitum. Correctores veteres et Macrobius so- nitu. 156. oeu. Alieno loco positum apud Nonium p. 487,4 . 158. franguntur in artum Concreti montes nimborum. Immo in arto franguntur nubes gelu concretae , cum eas ventus confercit. Epicurus apud Diogenem x, 100 Kdi KATA TTApATpfyeiC Ae N6U>N KAl KATAleiC , ITHilN eiAHlJJOTUJN KpYCTAAAoeiAn . 160. nubes. Nubis apud Nonium p. 506, 1 1 . 162. Percuciat. Sic uterque vetus ; quod miror . cor- rector oblongi fecit t . 165. Fugere . Corrector quadrati et impressi Ful- gere. 165. a o au t ris Tardius adveniunt. Isidorus , qui Ilis utitur originum xiii, 8, bis dicit tardius ad aures pervenit , atque ita ipse alibi poeta . fortasse liic quoque s litterae eli- sio emendatoribus displicuit . Tardiu’ perveniunt . idem Isi- dorus de natura rerum cap. 30 Dehinc sequuntur tonitrua ; quae licet sonitu tardiora sint , praecedenti concussa luminis claritate , pariter tamen cum fulgure emittuntur . sed eorum sonitus tardius penetrat aures quam oculos splendor fulguris , ad instar securis arborem procul caedentis , eidus quidem ante cernis ictum quam ad aures perveniat sonitus . 168. Ungipiti videat ferro. Brixiensis editio An - Digitized by Google VI 359 cipiti videant, Antonius Marii Ancipiti veniat, videas Ma- nilius . 170. sic fulgurem quoque. Veronensis editio ful- gorem , itaque Antonius . hoc Cicero pro fulgure usus est, cuui Homericum Zeyc Ae cijii KpoNiAHC esieiid chmata ({iaingjn 'A cTpAnTei ita expressit , Prospera luppiter his dextris fulgori- bus edit , de divinatione ii, 82 : et placuit hoc ipsi Maroni in viii Aeneidos 524 , Nainque inprociso vibratus ab aethere ful- gor Cum sonitu venit . sed Lucretius fulgorem proprie dicit et hic et in versu 217. , 171. PARITER QUI MITTITUR IONI E SIMILI CAUSA. .Sic oblongus et Brixiensis : Et simili quadratus , Antonius , Veronensis . verius est E. 'tonitrua tardius ad aures veniunt , cum tamen pariter ac fulgura ab igni e simili causa emittan- tur’. at si duo membra sint, utrumque vim suam habere de- bet : liorum autem prius , quo ignis utraque mittere dicitur, nullum momentum facit . 175. versatus ibidem. Ilis utitur Isidorus de natura rerum cap.29. Tonitrua autem, inquit, ex fragore nubium gene- rantur : concepti enim intra sinum nubium ventorum spiritus ver- santur ibidem . 178. a des ce re . Corrector quadrati, Antonius , Bri- xiensis , ardescere. 178. PLUMBEA VERO GlANS ETIAM LONGO CURSU volvenda quiescit, linmo calescit: hoc enim nunc agitur, non quod a Marullo omnes acceperunt liquescit. 1’ris- cianus p.72G et 750 nihil testatur nisi Lucretium recto casu glans dixisse , quod fecit et hic et versu 307. 180. perscindit. Itali et Brixiensis editio perscidit. 183. qui tardius a d l i c i t auris. Absurdum de sono tonitrus, necessario scribendum est adficit cum Ilentleio. 184. oculorum ad lumina nostra. Limina oblon- gus et Antonius Alarii ; quod probat ineptiarum amator Wake- fieldus . oculorum lumina saepius dixit Lucretius . 185. alti . Marullus alte. 191. culata. Corrector quadrati cumulata , itaque olim impressi et Marullus . 192. ATQUE URGERE SUPERNA In SATIONE LOCATA. Oblongus urguere lioc uuo loco : sed servandae suut vel tenues antiquitatis reliquiae . tum corrector quadrati et cc- Digitized by Google YF 360 teri In statione locata . sed praeterea scribendum est ur- guere superne; (juod Susio adseribit Havercampus, editor Londinensis eidem superno : certe, superne Bentleius . nubila iu statione manentia nullis ventis commota alia super aliis cumulata esse et superne urgere dicit . ita poeta in statione manere quater, iv,388 395 v, -178 517, id est kata x^ j P an n€in , item alii in statione poni vel collocari vel stare ve \ para- tum esse vel adesse vel tenere manus , quibus nihil addi potest nisi forte sua. non satis proprie, ut intellego, in prognosticis Germanicus 59 Nubila continua magis in statione manebunt, et Manilius m,76 Non ut in aeterna cadi statione manerent . sed urgeri superne est in libro Lucretii m,893. post hos autem versus, Contemplator enim et cetera , collocandi sunt illi duo qui eos praecedunt , in utroque Vossiano nulla littera va- riante (nam Havercampus hic ut ubique fallit) ita scripti, 187. 188. Ne tibi sit frudi quod nos inferne vi- demus Quam sit lata magis quam sursum extricta quid extent . Oliin impressi quod extenl, non male, si in- tellegimus dc numero , quot sint : nec tamen minus probabile quid , id est quantum . cetera aperta sunt et a Marullo cor- recta , Quam sint et e x t r u c t a . sed illo loco et nimis dure positum est enim , lioc modo , Ne tibi sit frudi , contemplator enim ; quae minus reprehenderem , si his nihil intericctum es- set: et cum modo de densis nubibus dixisset, inepte subieitur neutro genere lata et extructa . cpiao incommoda evitabimus , si hos versus traiciemus : manet alterum , si cum Marullo scribitur Nec tibi sit fraudi . 199. fremitu. Itali et impressi fremitus. Isidorus de natura rerum 46, 1 huc atque illuc ventus fremitum et mur- mura mittit . delunc quaerentis ( sic ) vi viam evadendi , dum sus- tinere eum terra non potuerit , aut tremit aut dehiscit , ut ventum egerat. 201. convolvunt nubibus. In impressis e additum. 205. liquidi calor aureus ignis. Calor apud Ma- crobium quoque in vi Saturnaliorum , capite 5 , color apud Servium ad eclogam vi, 33. ad rem facit color, non calor. 207. Ignes habere. Itali Ignis. 208. Flameusq. plerumque colos et splendi- p u so l i s . Quadratus et corrector oblongi Flammeus pleruiu- Digitized by Google VI 361 que : idem corrector splendidus solis . Itali Flammeus est: iidem Itali et corrector quadrati splendidus oli.is. 200. Qui r pe enim solis df. lumine. Corrector qua- drati et cum Italis exemplaria impressa Quippe, etenim . sed in proximo membro erat item etenim , ut putes nunc causam causae dici . fugientes litteras codicis archetypi rectius ita colligemus , Quin etiam solis . nubes cum natura sua se- mina ignis continent , tum alia a lumine solis concipiunt’, versu 271 permulta vaporis Semina habere cavas nubes , et mulla necessest Concipere ex solis radiis . 210. ut merito iubeant . Itali et Brixiensis editio ru- beant. 213. que faciunt flammae fulof.rf. colores. Fidgnre Veronensis editio . recte Avantius fulgore : nam fulgere producte Lucretium non dicere vidimus libro v, 768. versum proximum Nonius habet p. 506, 12. 216. inoratius. I. B. Pius inoratis. 217. tum sine taetro Tf.ruore et sonis fulgit. Et sonitu .Marullus . Wakefieldus cum Antonio Clarii filio sonitis , quasi in hoc genere quidlibet audere liceat, genetivi innumeri sunt, ut soniti, ornati , adventi, gemiti: pluralia nulla novi , nisi flucti et versi , et in obliquis versorum, versis, spe- cis , felis , caesiis , quae notarunt Nonius p. 487, 23 488, 1 1 489, 5 492, 8 et Priscianus p. 712 . errat Nonius in mercatis p. 138,9. 219. Quod super est, natura p re dita constent Fulmina, declarant ictu et inusta vaporis Slona NOTAEQUE ORAVIS HALANTIS 8 U L P U R I S AURIS. Alutltis sulduris quadratus . Lambinus rectissime quali natura prae- dita constent, ut versu 739 . tum vapore impressi omnes: Itali et Marullus declarant ictus et inusta (Marullus vel Candidus mista ) vapore Signa . sed ictus fulminis, id est plaga , quo- modo declaret igneam esse fulminis naturam non video . Wakefieldus subbalbe ac subinsulse ictu subinusta vaporis Signa . fortasse latet aliquid doctius , sed simplicissimum est ictu loca inusta, vaporis Signa , notaeque gravis /udantes sul- puris auras, nam auras recte Marullus . 223. Praeterea se accendunt. Itali et Marullus sine sensu per se. Vossius ct Wakefieldus saepe, quod suf- ficit . Digitized by Google 2 2(5. minutis montibusque Corporibus. Sic libri veteres et Veronensis editio . Manilius yerissime modii, i- it usque. Antonius Marii et Brixiensis editor inepte motibus atque : id VVakefieldus probat cum asseclis suis. 228. 229. T rassit e n i m valid u m fulmen r e k SEPTA DOMORUM, ClAMOR UT AC VOCES, TRANSIT PER s a s c a , i» e r a e r a . Oblongus hac voces . per saxa correc- tor quadrati et Itali . horum prior pars in primo quoque libro legitur ita 489 , Transit enim flumen caeli per saepia do- inorum , Clamor ut ad voces ; ubi scribendum esse vidimus 'Transit enim fulmen caelum , per saepta domorum Clamor it ac voces . sed illa quae libri exhibent ne liic quidem ferri pos- sunt : nam neque domorum saepta tam dura sunt ut ea ful- mini non obsistere mirandum sit , neque hoc ea transit ita ut clamor ac voces , sed plerumque laedit et ut modo dic- tum est accendit et in aedibus dominatur, itaque in his quo- que illum interpolatorum philosophum agnosco , qui cum utrobique Transit enim fulmen legisset , aut ut rumque locum pariter cor ru [ierit , aut quae in libro primo iam corrupta in- venisset huc imperite transtulerit, poeta haec tantum scrip- serat . 'Transit enim validum fulmen per saxa , per aera . 231. Curat item vasis integris vina repente Diffugiant . Lambinus item ut . sane curare cum simplici coniunctivo dixerunt paucissimi . in omnibus Plauti ac Te- rentii fabulis unum exemplum est, in Curculione iv, 2,31: sed versus ruit , nisi ut vel et infulcimus ita , Eloquere quid vis. quaeso ut hanc cunis, [ut] bene sit isti, item in versu Pom- ponii . qui est apud Nonium p. 275,24 et 409,20 , potius est ut scribamus Magis curabo ut, ubi cognorint, omnes una assen- ti an t , quam cum Munkio p. 92 Magis curabo ubi . Lucilius apud Nonium p. 1 18 curare domi sint Gerdius , ancillae , pueri , zonaria , textor . in lexicis est ex Ciceronis epistulis 11 , 8 , 1 ne illa quidem curo mihi scribas , et ex Phaedro v, 2 iam curabo sentiat Quos adtemtarit . addit Burmannus Petro niana ex cap. 58 , curabo iam tibi Iovis iratus sit et isti qui tibi non imperat; scilicet magistro tuo Agamemnoni (nam interpretes non recte capiunt) ; et ex eodem capite curabo longe tibi sit comula ista bessulis. Fronto p. 228 (78 N. ) libi saepe numero curandum, in theatrum crocum longe adque alte exprimatur, in Ciceronis pro Caecina oratione libri dissentiunt §.11, curavit [ut] in eo fundo Digitized by Google VI 363 dos collocaretur : vide Kcllcrum in semestrium 11 p. 4415: Er- furtensis codex habet coniunctionein . ex poetis bis ita Ho- ratius , nihil adlabores Sedulus , curo , et Imprimat his cura Maecenas signa labellis , neque is umquam ut addidit . Vergi- lius quidem Ovidius Iuvcnalis neutra ratione usi sunt : sed Lucretius m, 127 curare in memlrris ut r itu moretur et v, 1015 Ignis enim curavit ut alsia corpora frigus Non ita iam possent caeli sub tegmine ferre . ergo hic aut cum Lambino addendum est ut , aut potius faciendum Curat utki vasis integris . simi- liter exemplaria peccare vidimus libro i, 753 et tertio vide- bimus inlra versu 1022 . 233. RARE QUE FACIT LATERAMINA VASIS. Qliadra - tus facet. oblongus latera minita . Marcianus Capella libro m §. 205 Lucretius tamen genetico casi , ut rarique facit lateramina vasi . utramque genetivi formam Charisius agnoscit p. 110, cuius tempore vasum antiquatum erat , sed vulgo dicebatur vaso, quo iam usus est Columella ii, 2, 20 . Vitruvius vm, 1,4 vaso , sed idem in vasum ix pracf. 11 . declinationem iugeri, in qua simillima imparilitas est . ante aliquot annos docui in novo museo Rhenano m p. 000 : sed tum praetermisi iuge- rerum genetivum , quem notavit ex Lucilio Charisius p. 40, ubi scriptum est iugerum, quod dixerunt omnes. 234. Adveniens calor eius, ut insinuatus in ip- sum Mobiliter solvens differt primordia vini. Haec quia sententiam non faciunt , Wakefieldo ciusquc as- seclis placuerunt . apparet autem scribendum esse et insi- nuatus . Antonius Marii ut insinuetur. Marullum et Lainbi- num fefellit impressorum exemplarium vitium , in quibus erat ut insinuatur, recentiorcs debebant scire ut pro ubi in tempo- ris significatione non esse Lucretiani usus . 237. USQUE ADEO TELLENS FERVERE CORUSCO. Sic veteres , nisi quod in oblongo est usquae priore u in litura posito, fervore correctores utriusque Vossiani. tollens in- epte corrector oblongi , neque prudentius cellens Wakefiel- dus probavit, quod in quadrato esse falso, ut pleraque, Ila- vcrcampus rettulerat. Lambinus verissime pollens. 231). Nunc ea. Sic oblongus, sed cea in litura: Non ea quadratus, itaque in codice archetypo quid fuerit non cons- tat : neque refert scire . 241. AVELLERE IGNA TRABESQUE . Factum ili qiUl- Digitized by Google VI 304 drato signa «antiqua manu et fortasse ab ipso librario, in ob- longo prima manus totum vocabulum omisit : corrector ve- tus in margine addidit ligna . tigna Antonius Viarii et Lambinus . 242. Et moni menta virum commoliri a t q u e ciere . Marullus demoliri . hoc probato Pius ciere interpre- tatur commovere, disturbare, hoc illi saeculo condonandum est : Wakefieldus perversior, qui haec effutire audeat , ita commoliri , vel aggredi . ut cieant , sive eruant , et e loco mo- veant’. innuo 'munimenta extruerc et ad progrediendum ex- citare’; quod absurdum est . rei consentaneum est Et la- menta virum commoliri atque ciere . 245. neque in promissis tlura morabor. Sic ob- longus : quadratus nequiquam promissis . neque te in Itali et Marullus. libro v, 91 ne te in promissis plura moremur, sic ibi oblongus , quadratus nec in promissis plura meremur. 240. Fulmina gigni e classis. Titulus in oblongo Fumina (corrector Fulmina) in crassioribus nubibus et alte gigni . Manilius oi o n i e r e crassis. 250. Quod tunc per totum . Tum scribendum esse dixi ad librum i, 130 . N 257. Ut picis e caei.o dimissum fulmen. Manilius DEMISSUM FLUMEN. 258. Sic cadit et fertus tenebris. Et construc- tioni obstare Havercampus vidit . cur ergo nec ipse nec qui eum secuti sunt viderunt scribendum esse effertus? prae- sertim cum fertus Latine non dicatur, sed fartus, nam Cicero in oratore 103 dubitari non potest quin scripserit at Aura- tus aries Colchorum’ splendidis nominibus i illuminatus est versus, sed proximus inquinatus insuavissima littera , lunis frugifera et efferta arva Asiae tenet', in priore versu alterum nomen («rae- cum fuisse, quod Cicero reticuerit, verba indicant, fortasse scripserat tragicus et qua Lydiae Finis frugifera el efferta arva Asiae tenet . 209. omnia pi.ana . Impressi pi.ena. itaque Antonius Florentinus . 272. Semina haecdere cavas nubes, et multa necesset . Semina habere Marullus , ut versu 207. nk- cesse est olim impressi et Antonius. 277. Insinuatus ibi vortex versatur in alto. Digitized by Google VI 365 \W/t’x quadratus, sed cur in oho ? iuuno ubi ventus nubes in . unum forte locum quemvis coegit., ergo in arto. 281. Inde uni percaluit gravis ventivis igni Impetus incessit. Modo dictum erat venti verticem et sua mobilitate incalescere et ab ignibus nubium superve- nientibus . ergo ita nubes , in qua ventus inclusus est, per- calescit aut a vento incluso aut ab ignibus increscentibus . liinc apparet quomodo versus mutilus restituendus sit: scri- bendum est enim Inde ubi percaluit gravida, aut vis ignis et acer Impetus incessit, paulo ante versu 259 erat fulmi- nibus gravida tempestas , infra 440 gravida nubes, T,t hic 296 de certa coniectura gravida maturo fulmine nubes: adde Mani- lium i,853 et ii,75. supra 128 impetus acer . 285. Quem gravis insequitur sonitus, displosa repenati Opprimere ut caei.i videantur templa superne. Oblongus displosa repente, te in litun\, cui quid subsit non apparet , sed Opprimere non satis proprie dictum est, cum deberet esse oppressura terras, rectius diplosa caeli templa gravem sonitum Exprimere dicuntur. 288. Murmura pe currunt caelum. Quadratus Murmura appecurrunt. Correctores antiqui percurrunt. 290. Quo de concussus . Oblongus prima manu con- cussas : corrector concussus , ut quadratus . huius corrector et post eum primus Marullus concussu, reliqua huius versus verba babet Priscianus p. 647. 291. Omnis ut videatur. Marullus uti. 292. ad diluviem revocare. Inuno revocari cum Bcntleio , ut in v, 255 Pars etiam glebarum ad diluviem revo- cari . Wakefieldus absurde , ut solet , 'aether videtur revocare imbrem in diluviem’, sed versu proximo discidio nubis ven- tique procella non sonitus mitti dicitur , ut visum est inter- pretibus , sed imber . 295. E s etiam. .Sic oblongus : Esset iam quadratus . cor- rector oblongi Est etiam. 296. in valida maturo culmine nudem. Marullus fulmine: sed praeterea scribendum cum Bcntleio gra- vidam. 297. igneus ili. eVertex, quem spatio vocita- mus nomine fulmen. Quem expatio quadratus, corrector quadrati Latio, non male, sed haud scio an melius Itali pa- Digitized by Google trio : interpretes Vergilii Veronenses ad Aen. it,649 Epi- curi ( sic ) mitem itu tradunt ut poeta elocutus est , ventumque ig- . urum fulmen vocant nc nubibus exeuti aiunt , sicut et Lucretius tradit . Ttyp neTTN€YM*TajM£NON dicit Epicurus apud Diogenem x, 100104. 302. Dum venit, amittens. Iinmo C u m venit amit- tens: aliotjuin oratio non constat. 308. concipit. Itali et impressi concepit. 300. ipsis pi.aoae. Mar ullus ipsius. 3 1 5. h o c setius ille Semina concurrunt. Secius prima manu oblongus; quod falsum est. tum qui Lucretium noverit illi scribendum videbit, male omnes Marullum se- cuntur, qui fecit illa. 318. et indoneat flammis. Corrector quadrati et Itali idonea. 320. p x quae tantau missa super ne st. Quadra- tus exqne et supemist. tanta vi recte Itali, sed iidem male ex quo. scribendum ea quae. 321. in cursus non. Itali in cursu si non. 322. colore. Iidem calore. 323. Noni litas. Corrector oblongi Mobilitas. 321. At celeri ferme percunt fulmina lapsu. Naugerius Et celeri . Wakefieldus Marullum secutus cum suis Ac , turpiter ignorantes quod oliin observatum est. lianc particulam ante gutturalem aut vocalem non poni ; in qua regula quid excipiendum esset , egregie exposuit Hauptius in observationibus criticis p. 35 . tum corrector oblongi per- gunt, Antonius Marii iam pergunt , oliin impressi pergunt ubi, Manilius pergunt sic , Wakefieldus pergunt tibi . verum est percurrunt, id est usque ad finem propositum currunt, ita in v, 1*107 Et supera calamos unco percurrere labro, et Pro- pertius m, l(i, 49 Vidistis loto sonitus percurrere caelo, nostro ser- mone dicimus hin laufen . Vitruvius in ix, 1, 10 Martis (stella) — in quibus signis celerius percurrit , 14 reliquae stellae — cele- rius percurrere ridentur, hoc rarissimi usus est; paulo tritius pervagari- in locis , ut apud Vitruvium ii, 6,3, apud Ovidium fastorum vi, 521 Rumor, ut est velox , agitatis pervolat alis ; mi- nime mirum id quod me Hertzbergius ad Propertium praeter- misisse arguit, cum etiam in lexica relatum sit , percurrere ad forum . eadem lexica percurrere per c Lucretio exhibent , vi. Digitized by Google VI 367 668, Perque mare ac terras rapidas percurrere turbo, et e Cice- rone in ui accusationis 100 , nam per omnes civitates quae de- cumas lied/cnl percurrit oratio mea . sic in Aetna 08 utqne ani- mantis Per lota errantes percurrunt corpora venae, sic Vitruvius in vni, 3,2 per longum spatium terrae percurrentes , 7 quod per terrae dulcem sucum percurrit . item 26. quibus simile est quod I Fandius in Tursellini tomo iv p.432 protulit ex Caesaris bello (iallico iv, 33 , primo per omnes partes perequitant . item eo modo Caesar in comm. vii, 66 qui non bis per agmen hostium perequi- tassent . non aliter Lucanus vn, 341 totumque per agmen Sub- limi pervectus equo, Cicero de oratore i. 222 peragrat per ani- mos hominum, A itruvius n ,6 penitus ignis et flammae vapor per intervenia permanans , in n,8, 12 opinio per orbem terrarum per- vagata . nec mirabile est perrumpere addita viae significatione apud Silium Italicum in xn,698 , etiamne parabit Nostras ille, domos , nostras perrumpere in arces? et in xiv, 522 Perrumpunt Itali qua caedes prima reclusit Monslravitque viam . sed perve- nire absolute , ut esset venire quo aliquis perrexisset , Lu- cretius satis insolenter dixit in hoc libro 383 ita, Unde volans ignis pervenerit , id est huc pervenerit , et similiter in iv, 285 554 ; ncc tamen solus : nam in Vergilii ecloga ix, 2 ingrata sunt quae homines docti comminiscuntur, ut mihi tenendum videatur quod libri veteres praebent, 0 Lycida, rivi perveni- mus , advena nostri (Quod numquam veriti sumus ) ut possessor agelli Diceret 'haec mea sunt’ . perducere vero, in quo inest ac- tio, dubito au non possit ita dici . certe Lucretius in v, 1027 id ausus non est , sed scripsit non sine demonstratione finis Nec potuisset adhuc perducere saecla propago . neque credibile videtur aut a Catullo esse haec 109, 3 , Ut liceat nobis tota per- ducere vita Aeternum hoc sanctae foedus amicitiae , aut a Pro- pertio i,3,39 0 ulinarn Udes perducas , improbe , noctes . 329. misa . Alibi iidem libri missa . sed haec sono non differunt in longa vocali . dirnisa quadratus in ni, 356 . in v, 629 oblongus demisior, dimisior quadratus . sine ullo ad pro- nuntiatiouem emolumento veteres scripserunt caussa cassu comessum cessit ussit . . 335. Deinde quod omnino — deorum. Itali deor- sum . sed illud quod unde pendeat nihil est . ergo faciemus Adde quod : hoc enim solet ita repetere Lucretius, vide in, 828 829 1036 1037 iv, 1121 1122 vi,611 613. Digitized by Google 336. CDM FLAGA81 ADDITA VEHO. IIoC Cst. CUHI PLA- GA ST addita , ut versu 24G et 2G2 oblongus prima manu pu- landumsi. impressi omnes soloeco cum plaga sit. 339. plagis. Apud Nonium p. 482,25 gladis vel gladiis. 344. E reoion e m l o c u m . Oblongus , cui deerat E prima manu, a correctore E regione. 34G. trahat here. Corrector oblongi aere. 347. incendunt mobilitatem. Oblongus incidunt : sed recte quadratus incendunt . recte protulit Vergiliana illa Wakefieldus, Illam incendentem luctus. Tum pudor incendit vires . 349. foraminibus liquidus quia transviat ignis. Infimae aetatis vocabula sunt obviare et deviare, hoc est obsistere et de via deflectere , eodemquc modo Itali di- cunt ovciare , id est prohibere, inviare et acciare, mittere. diviore sviare trasciare traviare in abducendi vel aberrandi significatione . his multo peiora sunt quae Solino et Ambro- sio adscribuntur inviari^ et praeclare , quibus nihil subcst nisi inire et praeire, atque ex hoc peiore genere est transviare , quod Wakefieldo dilucidum videtur ac vetusti moris . For- biger , quasi magnum , tradat edidit , causa addita ut sibi constaret: scilicet in 1,355 dederat Transvolitant , in iv, 559 et G02 tr avolat, non dubito quin verum viderit Naugerius, qui scripsit transvolat. 350. Multaque p e r f i g i t . Quadratus perfrigit . cor- rector oblongi perfregit et versu proximo inciderint . firmiter tenendum est perjigit, quod et rei conveniens est (nam modo dictum erat multas res fulmen pervadere incolumes : secun- tur aliae quas perfigit) , neque huius verbi participium alium auctorem habet quam Lucretium , qui eo et alibi usus est et iterum de fulmine versu 392 icti flammas ut fulguris halent Pec- tore perfixo . ita perstridere , quod Forcellinus praetermisit, unus habet Germanicus in prognosticis , i,G At geminis levi'er perstridunt caerula vetiti . 356. et vincia relaxant. Vicia quadratus . 'v i n c l a corrector oblongi . 357. stellis fulgentibus alta. Apta Turnebus in adversariis xxix, 6 . 359. tempora s eri s . Itali se veris. Digilized by Google VI . 369 360. ventique cai.ores Deficiunt. Marullus CA- LOR E . 362. Inter utrasque. I n tf.r utra que , nt dixi li- bro u,517. 364. permiscet frious aestum . Apud Nonium p. 205,26 frigus ad aestum, et aestum Marullus. 365. Quorum utrumque opus est fabricanda ad fulmina nobis . Hic Marullus non satis attendit : itaque ceteri se Lucretium fulminatorem vel Cyclopem facere nc animadverterunt quidem . poeta scripsit opus est fabricanda ad fulmina nubi , nam his tribus opus est. Hinc flammis, il- linc ventis , umoregue mixto . Manilius in i, 853 Sunt autem cunc- tis permixti partibus ignes, Qui gravidas Imbitant fabricantes ful- mina nubis. 366. Ut discordia rerum. Marullus sit rerum. An- tonius Marii sic . 368. Prima caloris enim pars est postrema li- go r i s : 1 e m p u s id est vers u m . 1 Aquor is corrector ob- longi. egregie Marullus rigoris, sed idem non bene Prima — et postrema — Tempus adest vernum . Lambinus rectius Prima — et postrema — , Tempus id est vernum . sed proxima non conveniunt, ubi quaeritur quare calor et frigus inter se pugnent : id enim non (it quia ver est , sed quia Prima pars caloris est postrema rigoris, Tempus ut est vernum , id est, quale vernum tempus est . ita in ii,465 Sudor uti maris est. in m,809 ut maleriai Corpora sunt . infra 1167 ut est per mem- bra sacer dum diditur ignis . 370. inter se. In impressis recte additum res. in ob- longo esse sese mendacium est Havercampi . 373. Vovitur. Corrector oblongi Volvitur. 374. Proptkrea sunt haec anni nominitanda. Haec prima manu oblongo afuit. Itali sunt haec bella anni no- minitanda ; quod ceteri ab iis accipiunt , nec vident id , ut. credi possit, aliorum scriptorum testimonio lirmandum osse . Italis parata venia est , ceteris turpe , quod non intellexe- runt scribendum esse Propterea* freta sunt haec anni nomi- nitanda, ut ante Nam fretus ipse anni permiscet frigus et aestum . 375. Nec mirum st in eos tempore. Corrector qua- drati in eo si tempore . hoc ipsum Lambinus edidit primus: 24 Digilized by Google 370 VI 'sic’ inquit habent quattuor libri manu scripti’. Antonius Marii in eo sic tempore . 37(5. cie turbida . Cietur corrector quadrati et Brixiensis editio , item Antonius . 377. bellio. Corrector oblongi it e uo. 382. menti . Hoc probat cum suis Wakelieldus . Manil- ius, horno simplex et sauus, mentis. 383. AUT IN UTRAME VERTERIT IIIC PARTIM . Qna- dratus in utram, supra versu 87 in utram se , et quod edito- res hic neglexerunt hinc . huius disciplinae Hetruscae par- ticula restat in sclioliis Veronensibus ad Aeneidos n, (593, ubi haec post alia leguntur, sed fulmen unde exoritur, id ser- vari oportet , et tonitru ubi desinit, (et cum a sinistr)a lotiat, opti- mum ft auspicium , si modo non posticis sed anticis evenit, plura in codice esse , quae Maius non ediderit , indicavit H. Ivei- lius p. 90 . 385. ut eatui.erit se. Oblongus fatulerit. supra ex- tulerit. in libro Manilii i, 10 pro facis scribendum puto excis , viresque excis ad tanta canenda . 386. fulmines ictus. Corrector oblongi fulminis. 389. quo inquest cumque voluntas . Quadratus quoque est cumque . optime Marullus et ante eum Antonius quo cuique est cumque voluptas. 393. concius . Corrector oblongi conscius. 401. Iuppiterras fulmen . In quadrato p simplex, huius corrector et ceteri in terras. 402. ipse in aestum Descendit. Vere et acute Lam- binus ipse in eas tum . versus 405 maxima pars est apud Macrobium Saturn. vi, 1 . 406. Praeterea si vivit . Sic quadratus : oblongus Proplerea si invii . Antonius Proplerea seri ut , impressi Prae- terea (sed Brixiensis Proplerea) siniunt . corrector quadrati et Avantius si vult . paulo post oblongus v oli oprimere , qua- dratus vel opprimere . 417. deum dilubra. Sic miro consensu membranae. 421. Altaque cur plerumque petit ioca, plu- rimaque plus Montibus in summis vestigia cer- nimus ignis? Corrector quadrati ct ceteri i.oca . porro Avantius plurima quo plus , quem Wakefieldus secutus est. Digitized by Google VI 371 quo magus ferri posset , illud non item . Lambinus bene plu- ri rnarptc huius : sed potuit propius ad litteras accedere scri- bendo eiits , ut 61)4 montis ad eius Radices . in tv, 260 Parti- culam venti sentire et frigoris eius . 424. Presteras orali. Corrector quadrati Graii. alias membranae semper Grai , itaque Antonius et Brixien- sis : hic duplex i relictum est, quia Lucretius et antiquiores librarii scripserant oraiei vel Graiici . Graiii tamen -vox umquam lectum esse existimo, neque coiiicit aut eiiicit, quae VeKus Longus p. 2219 et 2232 admittit , nec multo saepius coiicit , quamvis Quintilianus agnoscat in i,4, 11 , ut dixi ad Gai commentarium iii, 1 19, aut eiicit, a Longo in quaestione, positum : et Pompeiii genetivum veteres per tria i scripsisse cum dicit Priscianus p.545 , fingit , puto , quod numquam viderat . 426. tam cum . Itali et impressi tamquam , ut versu • 433 . sed Wakefieldus versu proximo inepte descendant , ubi oblongus discendat, ut quadratus mox versu 438 discendit. 428. i.acita . Itali incita. 430. veniunt . lmmo veniant . hoc suavius quam si in superiore versu scribamus tum sunt , quod fecit ante Lainbinum Antonius Marii . 434. brachiique. Lucretius ipse scribebat , nisi fallor, bracique vel braccique . bracioque aperto est in lege Servilia p. 62 . nostri codices consensu brachia exhibent in iv, 769 et 790, sed iidem r omisso bacchia in iv, 829 (sic Medicetis Ver- gilii Aen. xii, 209 prima manu, item Mediceus Varronis de lingua Latina v p.20 clamide clupeat bacchium , ubi Nonius p.87,26 elaccium , item bacchium apud Nonium p. 1 17,26, Gro- ninganus Propertii bacchia iv, 14, 5), bracchia oblongus in iv, 952 et quadratus in vi,397 altero utrobique repugnante , ut appareat librarios morem vetustum suae consuetudini pa- rentes depravasse, itaque hic scribo bracciiique, et brac- chia constanter, bracchium digesta Florentina , brachium libro- rum sacrorum codices . 436. vent. Sic oblongus , ventus quadratus . corrector oblongi venti. 440. petruit . Corrector oblongi detrudit. Lambinus rectius detrusit. 24 ’ Digitized by Google 372 VI ■44 i. ex AEifi . Corrector oblongi aere. 4-17. atque lMioc-Ei.i . at . Hoc Wakeficldo cum man- cipiis suis placeat: recte Itali procellae. 4411. Officeret in . Itali Officere in. 452. Hoc super in caeli statio coire. Itali et Brixiensi» editio coiere, sed praeterea scribendum su- pero in spatio . versu 855 supera de. parte et superum lumen . 453. Asperiora, modis que possint indupedita Exiouis tamen inter se compressa teneri. Recte. Lainbinus com prensa , ut paulo post versu 450 . ubi qua- dratus compreendunt . sed idem quod modis exiguis interpreta- tur modice , quantitatem cum qualitate confundi non animad- vertit. scribendum est hamis exiguis , vel eodem sensu pro- pius ad litteras moris exiguis . sic. versu 53 1 mora quae fluvios possim refrenat euntis pro glacie . sic Vergilius in x. 485 Lori- caeque inoras et pectus perforat ingens . sic alia apud I. F. Gro- novium ad Senecam de beneficiis v. 12. 450. Inde ea comprendunt inter se. Non ea cor- puscula (piae parvas nubes constituunt, sed eae ipsae nube- culae . ceterum neque eae neque hae alibi dixit Lucretius, sed haec feminino genero in libro iii, 001 : quare non du- bito quin id ipsum hic quoque illis praeferendum sit. eaedem tamen semel dixit , et quidem duabus syllabis, in i,300, ubi e primum in quadrato est a recentiore manu in litura , cui quid subsit videre non possum . apud alios poetas qui hexa- metris scripserunt neque eae neque eaedem invenio . eos multi dixerunt , eosdem et easdem pauci , duabus syllabis Proper- tius in v, 7, 7 8 , ubi Neapolitanus habet Hosdem — Eosdem, ceteri bis ITosdem . Ennius apud Ciceronem de officiis i, 12 Eorundem libertati me parcere certum est. 459. VICINA CACUMINA CAELO QuAM SINT QUOQUE mag is . Ut hic quam quoque magis, ita Tanto quique magis in iii,700 ct in v, 343; um je icie viel rnehr, um je so viel rnehr. haec qui similiter dixerit neminem novi : sed proximum est multo tanto amplius, quo Plautus utitur in Mcnaechmis v.2,49 ita , si ille quid deliquerit , Multo tanto illum accusabo quam te accusavi amplius . sic saepius ille in adieetivis , ut multo tanto carior, multo tanto miserior, ter tanto peior. 461. fulva e nubes. Marullus nubis .fulcae autem ser- vandum esse . non furvae scribendum , mihi N. Ilcinsius Digitized by Google ad Ovidii metam, m. 27!? et Niikius ad Diras p. 7 i aegre per- suadent, uhi dc crassa caligine agitur. 405. II I C DEMUM FIT UTI TURI1AMMOR COORTA Et C ONDENSATQUE A R T A I* ARER E ET SI M UL IPSO Ve R - T I C E I) E MONTIS VIDEATUR S U R O E R E IN A E T H RAM. Quadratus turbamur coorta , Antonius Marii turba minore co- horta, Manilius turba maiore, porro Manilius Et condensata arcte apparere et simul — rideatur surycre in aethram : id est nubes’ Wakefieldus inquit . Lambinus apparere videatur non tulit, et recte videantur legendum vidit (agitur enim de nu- bilis), cetera temere temptavit, videantur ante eum Antonius Marii , qui habet Et condensa qique arta apparere . nihil cla- rius est quam haec ita scribere oportere , llic demum Jit uti — Et condensa queant apparere et simul vpso Vertice fle montis v ideantur surycre in aethram . 468. Nam i.o declarat. Itali loca. 469. Res ipsa et sensum. Naugerius et sessus, at Wakefieldus, quia sensa dicuntur quae sensimus, senso etiam sentiri putavit; quod est absurdum. 473. Quod si aciis. Manilius Quo. 474. consurcierem iio.mine. Itali consurgere mo- m j n e . 475. N A 51 RATIO CONSANCIUINKASE U M O R I U U S O 51 - n is . Haec cum in impressis exemplaribus multo magis cor- rupta essent, Isaaeus Vossius primus intellexit consan- guiskast scribendum esse . sed omnis sententiam corrum- pit. debet esse umoribus ollis, nubium scilicet ac maris. 476. fluvis . Sic libri pro fluviis . mire scholiastes ad Statii Thebaidem libro i, 207 secundum Lucretium , (pii di- cit ex uclorc terrae nebulas oriri , ex nebulis md>es , ex nubibus pluvias. Servius ad Aeneidos i, 743 unde isiber . Scilicet de nubibus fit . secundum Lucretium de terrae alitu nascuntur, qui nebulas creat : quae cum altius elevatae fuerint , aut solis calore resolutae (v. 514 ) , aut vi ventorum compressae (5 f . 510) , mittunt leves pluvias , vel exprimunt (v. 518) contentiores . 481. I ' r o i t — supe. Corrector oblongi Urget . qua- dratus .««A, Itali super. 483. Fl T Q U O Q U E UT 1IUNC VENIANT IN CAEL U 51 E X - trinsecus illi Corpora. Quadra tus extrinsecus ille, ii u c Digitized by Google 374 VI in caelum Avantius , rectius quam Manilius hunc in coctum: nam cum modo dc aethere dictum esset , ita magis apparet extra quem locum illa corpora esse dicantur (piae extrinsecus adveniunt, sed ili. a Corpora verissime Marullus et ante cum Itali . mox versu 48G quadratus quantaque , oblongus et Ita- lici cunctaque . 488. Inmemorabilk spatium. Marullus per spatium. 489. H A U T IOIIliR UIRCMST , SI PARVO TEMPORE SAETeTaM MAGNIS MONTIS TEMPESTA ATQUE TENE- BRAE COPERIANT MARIA AC TERRAS INPENSA SU- PERNE. Ilie ante omnia Coperiunt scribendum est ex constanti usu Lucretii, vide iv,814 v, 192 748 799 1238 vi, 375 1012 . tum tempestas Itali et impressi . sed non bene Marullus et ceteri Tam magnos montis tempestas atque tenebrae Cooperiant, maria ac terras impensa superne : nam et tam magni montes tenebris obduei prorsus inepte dicuntur, et tenebrae maria ac terras impensae mifa cyntaJic est , cui similem non tulit in Terentii Phormione i,4,2 Bentleius , ubi erat tanta me impendent mala . hic fortasse non recte : certe confirmat illud Messius p. 383 in Frontone Maii , et apud Festum p. 161,6 leguntur haec , Me pro mihi dicebant antiqui, ut — Lu- cilius Nunc ad te redeo , ut quae res me impendet agatur ; item apud Lucretium i, 326 Nec , mare quae inpendent , vesco sale saxa peresa . et hoc ad Terentii versum a Donato adhibitum fuisse ex eis apparet quae Lindenbrogius p. 647 e libro vc- tere adfert , tu es corsali saxa peresa . veteres dixisse impendeo te Diomedes refert p. 305 . sed in nostro versu ita orationem structam accipere necesse non est : aptius enim maria ac ter- rae tempestate et tenebris cooperiri dicuntur; et satis certum est, quamquam ne Lambinus quidem vidit, impensa dici posse quae impendent, dixit ita Seneca in Hercule 1592, mtlla do- minelur aula Qui putet solum decus esse regni Semper impensum tenuisse ferrum , id est gladium tenere impendentem . cetera in aperto erunt , si scribemus Tam magnis nimbis. 492. per cavias aetheris. Per caulas Marullus . in lege Cornelia de xx quaestoribus 2, 41 quorum viatorum praeconum nomina in eis decurieis ad aedem Saturni in pariete intra cavias proxume ante hanc legem ita Gottlingus , Si- gonius intra caveas : legendum caidas. Charisius p.211, inter exempla praepositionum . intra caulas . apud Macrobium dc Digitized by Google VI 375 Iauo , Saturual. i, 9 , Patulcium et Clusivitim , quia bello caulae eius patent , pace clauduntur, glossaria TTeplBoAoi , menia — , caulae . 499. in terras dimissus. Lombinus DEMISSUS. 498. vineam . Itali et impressi vincam. 500. Et nubibus, et aquam. Iidem nubis. 502. Sudor idem. Iidem item. 503. Concidiunt . Brixiensis editio Concipiunt, Veronensis Concuderint . 509. CoNEERTE NUBES VI VENTI MITTERE CER- TANT Dupi.iciter . Iloe absurdum esse post Crcecliium Wakefieldus intellexit . sed is commenta ineptissima effun- dere maluit cpiam in vero , quod tamen invenerat, adquies- cere . id erat umentia mittere . 511. Copia nimborum turbam more coacta Uk- G E T E S U r E R O P R 1 M I T AC FACIT EFFLUERE IMBRIS. Turba maiore M anilius . tum oblongus Urgile, ut versu 181 Urgit. eiusdem corrector Urget et e supero premit, sed Wake- fieldus recte observavit Lucretium semper dixisse ex supero ii, 227 24 1 248 : idem vero quod se non erubuisse scribit ex in- genio ex restituere , et rubori et ingenio parcere potuit , si id (pio vetus scriptura ducit reprehendisset , Urget , de supero ■premit, magis proprie de supero, quo Plautus usus est, dicitur quam desuper, quod aute Vergilium a Caesare de bello Gal- lico i,52,5 scriptum esse uon credo , sed de supero vulnera- rent . de supernis Vitruvius in x,7, 3 , qui numquam dixit de- super : in eodem libro 10, 10 exemplaria vetera vitiose desu- per na , pro de superno, nisi lallor, simillima his sunt de plano, de subito , de r epode . 514. soi.is super icta calorem . Antiquissimi cor- rectores calore, super non est desuper, ut expressit Crec- cliius, sed insuper, praeterea, in iii, 672 Cur super ante actam aetatem meminisse nequimus ? et 901 nec tibi carum Iam deside- rium rerum super insidet una . in i, 048 sic partes ignis eandem Naturam quam totus habet super ignis haberent . in v, 703 Kt cur terra queat lunam spoliare vicissim Lumine et oppressum so- lem super ipsa tenere f Ovidius metam, xv, 308 Plurima cum subeant audita aut cognita nobis, Pauca super referam. Serenus Samonieus 957 (989) Non solum miseros deterrima febris adu- rit , i Sed super optato pergit viduare sopore . .Silius in vm, 121 Digitized by Google Namque super somno dirus me impleverat horror , ubi libri ba- bent Namque asper. 515. STILLANTE, QUASI IGNI TeI.A SUPER CALIDO tabescens multa LiquEscAT. Corrector quadrati Ct post eum Lambinus stillantque , quod inibi unice pro- bandum videtur: nam stillata Lucretio adseriberc non ausiin , quamvis Ovidius et stillatum et instillatum dixerit . agnoscit tamen passivum lsidorus originum xm, 10 , in ceteris Ser- vium secutus , cuius verba exhibui ad versum 476 . Pluviae eo quod fluant , quasi fluviae . nascuntur enim de terrae et maris anhelitu . quae cum altius elevatae fuerint (scilicet nebulae: sed ita solet omnia confundere lsidorus) , aut solis calore resolu- tae , aut vi ventorum compressae , stillantur in terris . Marullus male stillando , sed idem egregie Cera . corrector quadrati Teda. 517. Sed vemens imber fit, ubi vehementer utraque Nubii.a vi cumulata premuntur et im- pete venti . Vemens , sic oblongus , ut dixi ad librum ii, 1024 . sed utraque ci caret sensu : nam Wakefieldi interpre- tatio relatu indigna est . necessario scribendum est Nubila aquis cumulata premuntur . sed utraque, id est utroque casu, in utraque parte, temptari non debet, ita in iv, 86 e.r summo quoniam iaculanlur utraque , et versu 201 Aeribus binis quo- niam res confli utraque : sic utrubique quadratus , oblongus- uiraeque . 519. At retineret diu pluviae longumque mo- rari Consuerunt, ubi multa vientur semina aqua- rum. Correctores antiqui At retinere, quod Lambinus et La- ber inepte interpretantur 'morari homines et domi retinere’, proprium est Atque tenere diu. Livius libro xxm, 44, 6 ■imber continens per noctem totam usque ad horam tertiam diei in- sequentis tenuit . plura huius usus exempla Dukerus collegit ad librum Livii iv, 7, 7 et ad vi, 35, 10 . tum recte Wakeficl- dus ubi multa cientur ; quod tamen nec ipse tenuit nec Forbiger commemorandum duxit, cum magis probarent Itali nescio cuius commentum longe insulsissimum , qui fecerat fluenter, ita Antonius Marii . 521. N 1 M II I Q U E R I G N A N T E lNSUPElt A Q U E OMNI. Correctorum antiquissimus rigantes et atque. 523. humorem tota redralat. Humorem cum aspi- Digitized by Google VI 377 ratione liic uterque Yossianus, oblongus solus i, 309 vi, 472; idem in n, 1111 Umor ad humorem , ubi quadratus Umor ad umore . tum corrector oblongi et impressi eum lcxicis bar- bare re halat-. Wakefieldus monitu Vossii rkd hai.at. 524. tempestate ixTE opacam . Oblongus prima manu ime , inte a correctore ut quadratus . Itali tempes- tatem IKTEK. 52(i. existi n u n mus akqiji. Quadratus existin, apud Nonium p.423,(5 extit, correctores antiquissimi existit. 527. Cetera quae sursum crescunt sursumque creantur, Et que concrescunt in nubibus. Nihil horum quae poeta dicit sursum crcseit, sed omnia deorsum feruntur, nix , venti , grando , pruina . contra, ut est in ii, 189 , sursum nitidae fruges arbustaque crescunt . at interpretes crescunt et creantur idem esse dicunt , sursum autem creari quae in summa aeris regione liant ; quorum alterum puti- dum est , alterum ne Latinum quidem . in n, 188 fruges ar- bustaque sursus versus gignuntur et augmina sumunt : scilicet' tota res sursum versus procedit, origo et auctus, nares cum Cicero sursum esse scribit de natura deorum ii, 140, foramina earum ascendere significat , eo quod omnis odor ad supera fe- ratur : et Varro rerum rusticarum libro i, G, 3 quos susum co- lere dicit , eorum culturae ad superiora pertinent . idem ibi- dem eadem illa susum quam deosum tardius seruntur ac metuntur, item hic, susum , deosum nascuntur, hoc est in locis ad sumina vel infima vergentibus , nach oben oder nach unten zu , non in ipsis summis aut infimis . itaque ipso directionis iinc addito idem Varro in m, 5, 4 deorsum in terram esse aquam qiuim bi- bere possint . in Lucretii versu rei commodum est quae cursu crescunt cursu que creantur, th f|mpd . 53 1. E T MORA QUE FLUVIOS 1‘ASSIM REFRENAT AV1N- tis. Oblongus prima manu fluvius, a correctore acentis, op- time corrector quadrati et Avantius euntis. 532. Pekfacilebi t a m e n . I tali Perfacile est. 533. quo pacto fluant . Quadratus fluvant . fiant JI arullus . 530. terras fac ut esse rearis Sutter item ut SUPER VENTIS UNDIQUE PLENAM SPELUNCIS. Ollloil- gus prima manu ut asse , quadratus Subter . terram Anto- Digilized by Google 378 VI nius Marii et Marullus , ut supera Avantius . ventosis egregie Wakcfieldus . o ~ 538. MUI.T08QUE LACUS MULTASQUE LUCUNAS. HillO Isidorus de natura, rerum 41,1 Denique videmus lacus multas- que lacunas parvo sub momenti spatio ventorum jlatibus solisque ardore consumi ■ 539. ET RUPES DERUPES DERUPTAQUE SAXA. DerU- pes corrector quadrati delevit , omiserunt Antonius et Bri- xiensis . 541. Volvere vi fluctus summersosca putan- dumst. Itali submersaque saxa, hoc rei tain aptum est, ut nihil ultra quaerendum sit. per sasca scriptum vidimus supra versu 229 • 542. simile esse vi. Marullus similem esse sui. 548. QUONIAM PLAUSTRIS CONCUSSA TREMESCUNT Tecta viam propter non magno pondere tota. lmmo plaustri non magno pondere concussa, id est levi plaustro . editores quomodo tecta non magno pondere patien- ter ferre potuerint non video . inepte Creecliius ' plaustris non magno pondere onustis ' 550. Nec minus excitantes dupuis cumque vim Ferratos utrimque rotarum succutit orbes. In his vim in fine versus collocatum necessario legendum est viai , ut versu 465 et 511 mmore maiore, ut libro i,G65 mia alia . porro currum ab utraque parte rotis ferratis instruc- tum quid tam facile succutiet quam viae publicae salebrae aut lapides ? liinc apparet litteras fugieutes ad hunc modum reprehendendas esse , Nec minus exultanl , et ubi i.apis cumque viai Ferratos utrimque rotarum succutit orbes . (piae bis structura orationis simillima sunt. Nec ratione fluunt alia — Et cum mollis aquae fertur natura i, 281 , ea una cum aliis ex codein genere, ni, 1093 ii, 420 v, 1075 1082 u,416, posuit Mauricius Ilauptius in observationibus criticis p.36. 552. Fit quoque ubi in magnas aquae vasta s - que lucunas. In magnas aeque Marullus , magnas in aquas Avantius, magnas in aquae Lambinus . versu 1072 pessime Marullus Vitigeni latices in aquai fontibus audent Misceri , ad- dito in , quod debebat certe cum esse . sed praestat gram- matico antiquo fidem liabere , quem Beda secutus de metris p.2375 versum huius libri 859 ita scriptum exhibet. Quae Digitized by Google VI 379 calidum faciunt aquae tactum atque vaporem, ubi in libris nos- tris est laticis tactum, illud autem Bedac credendum nou est, quod vocalem brevem , quae q et u et vocali qualibet exci- peretur, veteres communem esse voluisse scribit: neque cre- dibile est tam auticum poetam eo usum esse quod gramma- ticus Kicbenfeldii p. 444 tamquam barbarum reicit, cum dicit aqua, non aequa, est igitur scribendum aqilae et aqllai. simi- liter Horatius , isque unus inter omnes , siluae tribus sylla- bis dixit , idemque c contrario larvam- quae Plauto et Pria- pei 33 poetae larua est, Adamantio Putschii p.2304 Iarba, item miluum antiquiores , milvum Persius Martialis luvenalis (in halieuticis 95 scribendum 'iuli c Plinio), et Plautus, nisi lallor, acuam aliquotiens, ut in Truculento n,7, 13 Nisi deri- vetur tamen, omnis ea aqila abeat in mare , in Milite n,(!,71 Nam ex uno puteo similior numquam polis Aqua dqUae sumi, quam haec est atque ista hospita . denique qui est a Cicerone in Tusculanarum i, 10 positus de Tantalo versiculus, eum omnes auctores ita scriptum fuisse consentiunt. Mento sum- mam aqltam attingens , enectus siti, neque aliter Titinius apud Nonium p. 245,31 Terra haec est, noti aqiia, ubi es (hoc addidi) tu solitus argutarier Pedibus, cretam dum compercis (libri com- pescis), vestimenta qui- lares (libri que levas). 554. Ux 1ACTETUR AQUE FLUCTU QUOQUE TERRA va c illas. Vacillat corrector oblongi et olim impressi , vacil- let Antonius : vacillans corrector quadrati et Avantius. 555. Ut vas inter non quit constare. In terra Marullus , sine sensu . Wakcfieldus inepte inter nos . verum est inter dum . nimis breviter Servius ad georgieon n,479 Alii aquam dicunt genitalem sub terris moveri et simul eas con- cutere , sicut vas aquae , ut dicit Lucretius . quae exscribit Isi- dorus originum xiv, 1 . 558. E t u r o e 8 . Correctores antiqui urget. 563. Inclinata minent in eadem prodita par- t e m . a . a . q . q . Quadratus prodit partem aqueq. , ut appareat librarium illa a.a.q.q. nou intellexisse , quae Veronensis et Venetus ita scripta exhibent, a a ii q., omiserunt Antonius et Ilrixiensis : neque ego quid per ea significetur exputare possum . hoc scio , finem paginae huius libri vigesimae se- cundae in codice antiquo non Ilie fuisse , sed paulo ante ubi est speluncas viribus altas . neque vero , siquis liic notae ali- Digitized by Google 380 VI cuius Probianae vestigium remansisse suspicetur, ad versum ipsum emendandum milii quiequam proficere videbitur, in quo primum Itali recte scripserunt i» easdem, tum correc- tor quadrati manent , Antonius Marii et Marullus minant; quorum illud sententiam pervertit, hoc aut Latinum non est ( nam mino et minor veteres in una cadcinque significatione protulisse Prisciano credendum non est , quem interminatus participium fefellit), aut in pellendi significatione ruris po- tius quam urbis, ab hoc factum eminare lexica ignorant, agnoscunt Actuum apostolorum exemplaria Latina peran- tiqua xviii, 21. ridiculi sunt epii aut per tmesin accipiunt, luminent clinata, aut minere a se et hio et in versu 1 195 resti- tutum gloriantur, 'verbum simplex’ sane, sed sensu cassum, quod homines docti in .Sallustii verbis a Nonio p. 555, 2 con- signatis ferendum non existimarunt . multo melius est quod Pius dedit, Inclinata micant, id est saliunt et tremescunt; nisi quod micare in igneis tantum vel animatis locum habere existimo, quare, cum hic quod certum sit nihil videam, malo credere Lucretium suo et apto vocabulo scripsisse In- clinata m e a n x in eandem prodita partem . 565. Et metuunt. Oblongus Te metuunt, Veronensis editio Te metinnl . 508. Quod nisi respirent ventis nui.ua defre- met Ues neque au exitio possit reprehendere euntis. Quadratus refert met Jies nec que ab, oblongus re- prehendercunlis . venti et refrenet Itali, tum Brixieusis editio si nulla , nec multo melius ad orationem absolvendam Itali non ulla, factum ad exemplum versus in i 850, ubi est neque ab exilio res ulla refrenat, hic Wakefieldus valde lau- dandus est , qui verissime correxit scribendo vis nulla refre- net lies . . 574. Et recipit prolapsa suas in pondera se- des. In pondera quadratus, in pondere oblongus et Itali im- pressique libri . prolapsa in pondera est ab omni parte in aequalia pondera prolapsa , eic icopponlaN . ita Turncbus in adversariis iv, 17 Ovidianum illud interpretatur in metam, i, 13, Nec circum fuso pendebat in a ire tellus Ponderibus librata suis, ita Lucretius in n. 218 Corpora cum deorsum rectum per inane feruntur , Ponderibus propriis incerto tempore ferme Incer- tisque loci spatiis decellere panium . Lucanus in i, 57 Aetheris im- Digitized by Google VI 381 mensi pariem si presseris unam , Sentiet aris anus : librati pon- dera caeli Orbe tene medio, neque inin his consideratis qucni- quam fore spero qui (Jcsncro repugnet in Horatii epistula- rum 1,6,51 illud trans pondera dextram Porrigere interpretanti ultra libramentum sive aequilibrium corporis.’ sed pondus singulari numero ita dici non posse Turnebus recte obser- vavit: (pio (it ut in Lucretii versu in pondere reicicndum sit. 582. Ver s abunda portatur. Verissime Itali I W- salmnda que. 584. Diffidens, lidem Diffindens. 586. quaesitus. Quadratus que . Avantius quas, sed idem male Disiurbatque . 588. ckcideret. Quadratus caeciderel. impressi ceci- derunt. 589. possum Sudsedere. Corrector quadrati et ce- teri pessum . 594. ut in nostros. Corrector quadrati ctMarullus< uti nostros. 600. Idquk suis confusa velit comple ruinis. Corrector oblongi complere, sed" Jdque solus Wakefieldus se intellegere professus est , qui non clarissime interpretatur hoc modo, id quod hiatu fecerit. Lambiuus hic ut alibi suum Im infulcit, unice aptum est Ad que, quam scribendi ratio- nem librarius oblongi numquam admisit, aliquoticns babet quadratus, in u.88l 918 1119 1128 m.29 284. 604. Subdita et hunc stimulum quadam de parti timoris. Parte scribendum esse vidit corrector oblongi : iu quo erat prima manu Subdit et hunc , quod Anto- nius et Avantius quoque dederunt, cum olim impressi qua- dratum et correctorem oblongi sequantur . Subditat hunc Marullus. hoc Lambinus cum ceteris nihil miratus transmit- tit, idque in lexica receptum est tamquam frequentativum media syllaba truncatum . Wakefieldus glossario vetere male usus debuit certe ex eo omnia apponere, ut appareret ea huc non pertinere, sunt autem huius modi. eNexYpbicic, sub- ditas (mbtas) , pigneracio, subditus. ENe^ypiACMOC , clarigatio, subditacio, pigneracio, clarigatio. ese^YP^zio, clarigo, subdito, pignero, pignoro . (piae ut fateor me non intellegere, ita ad- firmare possum a Lucretio esse Subdit a t ii u c stimulum . Digitized by Google 605. substructa . Impressi subtracta, itaque An- tonius Clarii . 608. Principio make mirantur. Hoc quo referatur nihil est: nani nemo ea de cansa, quod mare maius non fieri miratur, timet ne rerum summa pereat: hoc enim praeces- serat. illud ipsum autem quod poeta, cum principio multos aliquam certam rem mirari dicit, necessario in mente habet, nusquam apparet, id est mortales multa quae naturalibus causis efficiantur frustra mirari, nam quamvis eius modi ali- quid in huius libri principio dictum sit inde a versu 50 usque ad 55, tamen illic de formidine agitur, non dc admiratione, hic autem secuntur alia quae homines causis non recte per- ceptis mirantur, 654 760850910 1056. huc accedit quod om- nia haec, quibus mare fines suos non excedere demonstrat, non satis apte, collocata sunt inter res inulto magis coniunc- tas : nam a terrae motibus commodius ad Aetnae montis ■eruptiones quam ad maris continentiam transitur. quae cum ita sint, facile, est ad cognoscendum ne hic quidem Lucretio per fatum licuisse poema suum absolvere eiusque partes et recte disponere et apta iunctura inter sese conectere . atque id vel ex hoc intellegere possumus, quod, cum versu 50 ad libri totius argumentum respiciens dixisset Cetera quae fieri in terris caeloque luentur Mortales , postea autem versu 83 et 84 nihil nisi MeTeojpa promisisset , tamen his pertractatis versu 535 nihil praefatus ad terrestria transiit, haec omnia interpretes cum non animadvertissent, mirabili mentis inertia probarunt versum a Manilio fictum. Nunc ratio reddenda, augmen cur nesciat aequor , qui non modo inutilis est, sed cu- riosius examinanti absurdus . eum solus Avantius non rece- pit, quem sequitur, ut solet, Iohannes Baptista Pius. 609. Natura. Marullus Naturam. 613. TAMEN AD MARIS OMNIA SUMMAM GUTTA VIX INSTAR ERUNT UNIUS ADAUGMEN. Itali Ct Marullus (lUT- tai: sed iidein ad augmen vocibus divisis, oratione turpiter abundanti, hoc nullus interpretum animadvertit ; quo factum est ut adaugmen lexica adhuc ignorent, qui adauctus dictus est in libro n.1122. sunt tamen rara huius generis composita, ableg- mina , prosegmina , praesegmina , resegmina Plinii , subtegmen sive. subtemen, examen, sufflamen (a suffrangendo, puto, ut suffragines), propagmen (sica pangendo Ennius Nonii p.64,32 et 221,9), Digitized by Google VI 383 substramen , discrimen, abdomen , cognomen, praenomen . in Silii xii, 444 substa mina , ubi recte docti substramina, Lubrica ro- boreis sed erant substramina plaustris , Jnque (libri At/juc) recens caesi tergo prolapsa incena Aequoream rota ducebat per gramina jnippim . a verbis primae et quartae declinationis non ante Ovidium facta revocamen , renovamen , remoramina , relevamina , respiramen, adspiramina, oblectamen, inritamen, suffimen, exi- guae vel nullius auctoritatis adfamen , ejfamina , praefamen , perfiamen , alligamen , adspcctamen , adhortamina , antecanta- ntina , involumen . 616. Praeterea sol magnam . Oblongus prima manu magnum. Marullus magnam sol. 621. An equore. Antiquissimi correctores ab. 624. verrentes aequora venti. Absurda et sine pondere repetitio , cum praecesserit Tum porro venti quoque magnam tollere partem Umoris possunt . nec tamen recte Itali aequora ponti : nam quae secuntur satis intellegi non possunt , nisi addimus quare efficiantur, ita, ventis Una nocte vias quoniam persaepe videmus Siccari. 626. crustras. Correctores veteres crustas. 629. in orbis. In orbi Marullus. proximis Vergilius utitur Aen.x,807 ita. Dum pluvii in terris, ubi Servius mire arcliaisinon dicit in terris, scilicet constructione antiquata : quod mihi antiqua simplicitate additum esse potius videtur, cum abesse posset . debuit enim , inquit , dicere in terras : ta- men sciendum hemistichium hoc Lucretii esse , quod ita ut inve- nit Vergilius ad suum transtulit carmen . 632. oras magis. Corrector quadrati et Antonius Flo- rentinus MARIS. 638. liquido pede tulit undas. Corrector oblongi detulit, ita scliolion Lucani x,248 in libro Bcrnensi quem saeculo decimo scriptum Sinnerus dicit . in eo scliolio lue versus cum quinque proximis profertur ex libro sexto , non e v, 272 . 639. per faccas montis ut aethrae. Corrector oblongi fauces, th litteras oblongus habet in litura; versu 669 et 681 idem Aetneus et Ktne , quadratus Aethneus et Aethne; in i,722 uterque Aetnea ; iu ii, 593 oblongus Aetnae, quadratus Aelhnae . 641. NEQUE ENIM MEDIA GRECIA DE COORTA FlAM- Digitized by Google m.ve t emi* e st as. Oblongus Flummt' , apud Nonium p. 495, 17 Flammea, hic Antonius Marii et Marulhis permire media de glande. Pius, vel potius aut Hermolaus Barbarus aut Pomponius Laetus aut Philippus Beroaklus (Pius enim anti- quam lectionem testificatur) , cum clade scribendum vidisset, tamen sententiam et orationis formam non percepit, hic igi- tur quod fecerat, media de clade, cum id Naugerius expres- sisset , Lambinus libris suis non inspectis frustra explicare conatus est , Gifanius et Daniel Parcus tamquam apertissi- mum transierunt. Fabro et Bentleio parata venia est, quod alter numquam alter nondum cognita vetere scriptura non satis vere temptarunt dia de clade et Enceladi de clade: Sal- masius autem pariter ae vetus ille Italus peccavit , cum in- eptissime fecit media e re clade coorta . Isaacus Yossius egre- gie et in homine indicii alias perversissimi valde laudanda simplicitate neque enim mediocri clade . id probarunt Nico- laus lleinsius ad Ovidii metamorph. iv, 536 , Kichardus Bent- leius, postquam cognovit (vide editionis Glasguensis tomum iv p. 4f>4), Gilbcrtus Wakefieldus hic quidem veritati conce- dens: contra roiccerunt Crecchius, llavercampus, Eichsta- dius , splendida scilicet ingenui iudicii exempla: Forbiger illud quem sensum idoneum praeberet ’ sese perspicere ne- gavit, lectores autem suo indicio uti iussit . mihi dubium non est quin cum omnes Pareo simillimum habituri sint., ceterum flammae tempestas quae sit non intellego : recte probaverunt Flammea lleinsius et Wakefieldus. 648. despiciendum. Impressi dispiciendum, simili modo Vitruvius dispiciendi verbo usus est in ix,4,5, earum- que capita inter se disjiicientia sunt collocata . 63 1 . MUUAE 81 MA. Apud Nonium p. 136, 14 multesima , omisso sit. ae litteris librarius archetypi usus est ad indi- candum illum apertum e litterae sonum de quo tlixi ad li- brum v, 12211. coque Itali hodie utuntur in centesimo et cete- ris eius modi . huic sono exprimendo aptum est signum . quod multis placuit, ce, litteris complicatis. Terentianus Maurus p. 2333 231)4 non reprehendit cos qui cani vel .Eupolin per diphthongon dicerent , sed qui priore vocali producta diph- thongon diducerent, ut A-urunci et cce-u sonarent ut Archela- us et Arishe-us ; quamquam productiorem sonum concedit auspici et auro et Graeco aypiON , cuius differentiae causam Digitized by Google VI 385 non perspicio, rem non miror, qui sciam ipsum Petrarcliam scripsisse. Pur Fa-wtina il fu qui stare a sequo, sed Lucretio ae vera diphthongos erat, cuius utraque vocalis audiebatur. ()53. propositus si plani. Corrector quadrati et impressi propositum si pune. 058. Optu rckscit. Corrector oblongi Optur- Q E S C I T . 002. qui sunt. Idem quia . 663. Et satis iiaec tellus moriii caelumque mali fert. Immo orih: alterum enim absurdum est, sive tellurem caelumque satis morbi mali , sive tellurem satis morbi et caelum satis mali ferre dicas, I nde queat vis immensi procrescere morbi . Lambinus dederat nobis, r ex codicibus Florentinis’ inquit, id est cx coniectura Marulli. 667. concusso moveri. Correctores veteres con- cussa. , 674. et fluvius, qui visus, m aximus ei Qui non ANTE ALIQUEM MAIOREM VIDIT, ET INGENS ARBOR ii o m o q u e videt ur . Admirantur liacc W akefieblus et For- biger: aliis supervacaneum et molestum videbitur illud gu» visus, neque est abesse potest ex usu Lucretii, optime Bent- leius fluvius quivis est maximus ei . 676. et omnia de GENERE omnis. Itali de genere OMNI. 683. feres illi cum. Corrector oblongi fere SILICUM. 685. Ventus enim . Hoc versu Isidorus utitur de na- tura rerum 36, 1 . 687. qua contigit. Itali et Brixiensis editio qua con- tingit. 690. Fert iique ardorem longe. Olim impressi Fedtque , Antonius Vervitqtie , Marullus Fundilque , Vossius Yertitque , Wakofieldus cum suis, nc nihil egisse videantur, Vortitqne. quid clarius quam scribendum esse Fert itaque? 695. aestumqee resolvet. I tali eximie RESORBET. 697. hac ire fatendumst Et penetrare mari penitus res cogit aperto Atque efflare foras. Haec una sententia est, fatendum est hac, id est per spelun- cas , ire et penetrare aestum maris resorptum atque efflare fo- ras . in hanc sententiam illa non intrant , mari res cogit , in quibus sententiae subiectum latere apparet, hoc vero non 25 Digitized by Google tale fuisse quale modo simplicius posui , resorpta maris , sed potius calefactas maris partes , ostendit adicctum penitus: hoc enim ad penetrare pertinere 11011 est veri simile , cum in fine versus super sit aperto, debeant autem in apertum pene- trare (piae efflatura sunt . ergo et litteris et sententiae pror- sus convenit Et penetrare maris penitus percocta in apertum, nec potest profecto Lucretius aliter scripsisse. 701. In summo sunt verticeni crateres. Verti- geni quadratus. Marullus vertice item: sed Turncbus in ad- versariis xxn. 1!) rectius vertice enim . 705. ia ceret. Itali et Ilrixiensis editio i ac ere. 708. Nam que eum. Itali neque. 710. Utrum o e nere a liquidi esse kx iioc quod conti oi tei, . Horum ultima littera quadratus caret, in ceteris cum oblongo consentit. Marullus Verum. Avantius cum Antonio Marii aliquid genere, lsaacus Vossius op- time quod CONTIGIT EI. 710. QUIETES IRE ESSE FERUNTUR. Qui ETESIAE Itali et corrector quadrati. Isidorus originum xm, 11 ex Lu- cretio Etesiae autem flabra sunt aquilonis , quibus nomen inditum est quod certo anni tempore flatus agere incipiunt . ex his Isidori , non ex ipso Lucretio, in Taciti historiarum libro ii, 98 in medium etesiarum vocabulum illata esse flabra aquilonis os- tendit I. F. Gronovius in observationum libro iv,2 p. 80. 719. FLABRO FERUNTUR. Itali et illlprCSsi FLABRA. Isidorus llacc cursum rectum a borea in Aegyptum ferunt , qui- bus auster contrarius est . 723. Exorins. C orrcctores veteres Exoriens. 720. rui intus. Iidem ruit. 727. liber minus exitus amnis. Marullus amni.. 729. ad caput ei. Itali et Marullus eius . correctionis causam non perspicio , et quaerendum puto «piis ante Hir- tium Horatium Vergilium Vitruvium dixerit caput amnis, fon- tis, Rheni, genetivo addito, supra versu 030 et ad caput am- nibus omnis Confluit, in Trinummo Plauti 940 Hitsehelius haud scio an non recte cum Guyeto scripserit Ad caput am- nis, qui de caelo, cum vetera exemplaria quod habeant; quo- circa videbatur mihi poeta dedisse Ad caput , amnis quod e caelo exoritur sub solio Joris . 730. quo etesia. Iioc ferri non debet, quia tum se- Digitized by Google VI 387 qnitur . Tempore eo quo etesia flabra aquilonum Xubila colli- ciunt in eas tunc omnia partis, quod etesia Marullus . 730. IN CAMPOS ALBOS DECEDERE NINGUES. Servius ad Aeneidos iv,2i)0 albas effundere ningues, recte Lambi- I1U9 DF.SC E NDEBE. 740. Pr I N C 1 1' I o QUOD AVERKA VOCAN TUR NOMINE, iDAU re Inpositumst. Consentit cum libris nostris No- nius p. 14,8, ubi est id a re Impositum est . sed mire Gcrvasius Tilleberiensis Anglus in Otiis imperialibus , quae cx regno Arelatensi ad Ottoncm quartum Augustum scripsit circa annuin 1211 , in Lcibnitii scriptoribus, tomo i p.90G, Prin- cipio quod Averna vocantur, nomen nomis Impositum est, quia ete . potuit lioc ab homine non nimis erudito effingi cx versu Prisciani in Vergilii Aeneidos librum vi,242 illato. Unde lo- cum Grai dixerunt nomine Aornon . sed inulto sane magis pro- prium loquendi genus in his apparet , nomen id ab re Inposi- tumst , quae Antonius Florentinus et Marullus dederunt , quam quod libri habent, quod nomine Averna vocantur , id ab re inpositumst . itaque non dubito quin poeta scripserit Prin- cipio, quo Acerna vocantur nomine, id ab re Inpositumst . 743. Remigio oblitae. Absurda scribendi ratione Wakeficldus Remigiom, quem caeco impetu Forbiger sequi- tur, ut versu proximo typographum Kichstadii , ubi is fe- cerat Et regione . prudentius liis Marullus Remigii, nisi quod ne hoc quidem ita scriptum probari posse vidimus ad librum v, 100G. dixit Lucretius Remigi oblitae , ut Ennius Scipio in- victe, ut Vergilius Insulae Ionio, ut Iuvenalis Arbori incertae . alterum huius modi apud Lucretium exemplum medio in versu est , etesiae esse vi, 71G , ut apud Catullum Uno in lec- tulo erudituli ambo ; sed eadem condicione, hoc est eo loco qui elisionem non recipiat : nam praeter haec vocabula Cre- ticum pedem efficientia tantum^ modo in monosyllabis hia- tum admisit in inedia dactyli syllaba ; Ennius vero etiam in disyllabo, senis Enni imagini' formam , quod minus eleganter dixisset Ennii imaginis aut Enni in imagine longa vocali cum brevi syllaba coalescente . quam collisionem Plautus quoque interdum hiando declinat . in Baechisin i,2, 26 Ibidem ego meam operam perdidi , ubi tu luam. n,3,73 Qui illic sacerdos est Dianae Ephesiae . iv,9,36 Post ubi tabellas ad senem teluli, ibi occidi Troilum. v,2, 12 Viden limulis obsecro ut intuentur ? in 25* Digitized by Google 388 VI Captivis iu.4,2 Nunc cnimccro ego occidi . eunt ad ied hostes. Tundore, in Casina i,4G Cum mi illa dicat, mi animule, mi Olympio . n.3,40 Qmii homini hodie peculi nnmmm non est plumbeus, in Mostellaria i,3, 102 'Vna opera elmr atramento cande facere postules . v, 2,43 Si hoc pudet, fecisse sumptum , supplici habeo satis, in Menaechmis n, 1,33 Nam itdst haec hominum natio Epidamnia . in Mercatore i, 1.4 Vidi amatores facere, qui aut nocti aut dii. in Poenulo i, 1,48 Se amare velle atque obsequi animo suo. i.2,31 Soror, cogita, amabo, item nos perhiberi . (57 Milphio , ubi es ? assum apud te eccum . at ego eli- xus sis volo. IV. 2, 2 Qudi homini enes est consimilis , rei ut ego ha- beo hunc huius modi, similiter Accius apud Nonium p. Ii», 33 Meleagrei, ubi. torris esset interfectus flammeus. Afranius apud eundem p.73,33 Septembris here kalendae, hddie ater dies. 74(5. Aut in aquam, si forte t.acus subiratus averni. B rivi en sis editio ex emendatione (nam Veronensis non consentit) substratus, lioe verissimum, tum Lam- binus, nescio unde , Avernost, casu nominis parum apto, sed est recte addito secundum consuetudinem poetae . id vero aptius inseremus ante si, hoc modo, f.st si forte lacus sub- stratus Acerni . ita in v.GOG Opportunus ita est si forte et ido- neus aer. 747. His locus est cumas aput , f.cri suiper MONTIS O P r I. E T I CALIDIS UBI FUMANT FONTIBUS aucti. Quadratus Is locus et montes, oblongus ante quam corrigeretur egri . in his Is et montes orthographia tantum differunt ab Ilis et montis, mittendum est his , quod non puto satis antiquum esse: montis cur servari possit, dixi ad i.80.>. vocabula corrupta Salmasius Vossius Bentleius optime res- tituerunt ita , acri sui. pure montes Opp/cti . et sulpnre Ser- vium hic. legisse constat, qui ad librum vi Acncidos 231) sane sciendum inquit Lucretium et alios physicos dicere aerem corjio- reum esse; unde aves sustinet: sed hunc cedere vapori sulphureo; unde aves in illis locis , desertae aere quo portam solent , conci- dunt non odore sed pondere . quae apparet sumpta esse ex versu 830 et novem proximis : sed ibi est vis atque aestus Averni . vaporem autem illum sulphureum esse in hoc nostro versu poeta dicit. 749. Est f.tatheneis in moenibus, arcis in piso Vertice. Quadratus athenis. corrector oblongi in ipso. Digitized by Google VI 389 Et coniunctioncm ahquoticns dixi tam raro in lioc poemate pro etiam poni , ut videatur librariis potius quam scriptori deberi, neque aut frequentior hic usus est apud Plautum aut usquam sine metri sententiaeve damno . ut in Persa iv, 3,7 Sed ut [et] ego hodie fui benignus! ut ego mullis credidi! in Sticho in.2. I.i Quaen [et] ipsa dedens iu die mutat locum ? in Poenulo i,l,14 [Et/ Ego nunc amore pereo: sine te verberem. in .Mostellaria i, 3,138 Mea 1'hilematium , potare fecum conlibi- tumst mihi. [Libet] Et edepol mihi lecum: nam quod tibi libet, idem mihi libet, in Milite iv,8,31 liene quaeso inter vos dicatis et me absentii tamen , ubi legendum est dicatis hanc et me ab- sentis lumen . nescio cur Ilaudius in hunc censum rettulerit illa c Curculione iv,2,7. Memento promisisse te — . meminero: de istoc quietus esto : Et nunc idem dico . set haec conmeminis.se ego volam te . ita enim haec scribi debent; iu quibus meminero et idem nunc dico inter se Commicta sunt . neque haerendum iu his, quae idem Ilaudius male distinguit, iu Amphitruone 1,1,109, Eteninwero, quoniam formam cepi hui usce in me, et statum Decet et facta moresque huius habere me similes item . quod autem ex liudentis prologo 8 attulit in Tursellini tomo u p.505, ad hanc rem non magis pertinet: nam cum ibi is versus qui illum praecedit mutilus sit, addendum est et ego, iu hunc modum. Noctu sum in caelo clunis atque inter deos : luter mortalis ambulo et ego interdius , Et alia signa de caelo ad terram accidunt, superest id genus quod ibidem commemo- rat, salve, et tu salveto , item brevius salve, Tgndare. et tu: qui- bus paria sunt iam vale, et tu bene vale , item vale, et tu, frater . multorum huius modi exemplorum numeros subieci , quo credibilius fieret, quod Ilaudius dicere neglexit, iu cis etiam omnino locum non habere. Pocn.v,2, 116 Mil.iv,8,5 Rud. n. 4,3: Capt. v, 4*12 Cas. m,2, 11 Poen. v,2,79 Sticho i, 2, 33: Bacph. iv, 2,23 Mil. iv,8, 12 31 Poen. ni, 6, 13 v,6,21: Aul. ii. 1,54 Persa iv,6,27 Eun.i.2, 111 Hecyra i, 2.8. Inultum enim ab his differt etiam nunc vale, quod est in Milite iv,8.03. sed Ilaudius, ut iu his et alio quam vulgari modo dici de- monstraret . uno exemplo usus est sane mirabili ex Mostel- laria iu, 1,42, ubi est inverso vocabulorum ordino salve et tu. quod si hoc unum iu hoc genere esse neque usquam huic simile legi animadvertisset , videre poterat ita scribendum esse, Salvere iubeo te, Misargyrides, bene. Salveto, quid de Digitized by Google argentosi? abi sis, belua, quibus gemellum est in Asinaria ii, 2,31 lubeo te salvere sumina voce , quoad vires valent. Gymna- sium flagri, salveto, quid agis, custos car ceris ? itaque nihil ab hac parte praesidii est his quibus haec adscribo , Est et Athe- naeis in moenibus: debuit enim etiam esse, ut paulo post 780 Est etiam magnis Heliconis montibus arbos . quare hic quoque librarios peccare iudico. nec dubito quin Lucretius scrip- serit Est ut. ceterum ex his existimari potest quam falso Bentleius Terentio hoc et pro etiam positum ter quaterve acliinxcrit . 754. qlaium. Sic quadratus, in oblongo prima manu videbar mihi legere clainin : corrector fecit Uraium. 755. S K D N A T U R A I. O (' 1 OPUS EFFICI T IPSA S U A P TE . Hic prima offensio in hiatu est, cui nullum similem esse paulo ante ad versum 743 dixi. Avantius vitium vitio rede- mit, cum scripsit Sed natura loci hoc opus: nam Lucretius vocabula iambi pedis mensura comprehensa , quae in voca- lem desinunt , non copulat cum insequenti vocali, quid ergo? hiatus facilius ferri potest quam elisio , praesertim sequente vocali brevi . at pronomen postulat sententia . ita est : sed repudiat opus , nisi forte cornicum opus (licemus esse eorum fugam et discessum . scio quidem opus pro effectu dici , sed de re operosa et magni moliminis , ut in i Lucretii 153 for- mido mortalis continet omnis , Quod multa in terris fleri caeloque tuentur , Quorum operum causas — , et in Aetna Lucilii 25 Qui tanto motus operi , quae causa perennis Explicet immensum flammas et cetera . et ibidem iterum 1 15 de re magna non est hic causa docenda , Dum stet opus causae . (piam ob rem huic loco ne hoc quidem convenire indicabimus. Sed natura lo- cusque opus efficit ipse , sed operis vocabulum ante omnia de- lebimus , non tamen ita ut in eius locum nihil sufficiamus; (piod cum neglexisset in quadam Varronis sententia O. Mul- ieras . omnem rem sese pervertere non sensit . de lingua Latina libro vu p.283 haec habet Florentinus codex, nec mirum , cum non modo Epamcnidis opus post annos i. experrec- tus a multis non cognoscatur , sed etiam Teucer Licii jxist xu annos ab suis qui sit ignoretur . Lagomarsino tamen potius ap- paruit opes, nisi (piod ei prima et tertia littera incertae visae sunt: huic superscriptum olim fuisse quasi m. iam illud cog- noscatur tempore praesente positum ostendit scriptoris nomen Digitized by Google VI 391 a Varrone significatum esse: ergo nihil certius est quam scribendum esse Epimenides meus ; quamquam Viotorio ad Varronem emendandum non profuit satiram eius quae Sexa- gessis inscripta fuit memoriter contulisse . in variis lectioni- bus xxiv, 1 . sed in Lucretii versu quaerendum est etiam quid sit. suaple . id pro sponte dici somnium est Isaaci Vossii ad Catullum p. 113, cui quae aliquam speciem conciliare pos- sunt non attulit . scilicet Accius in Nyctegersia dixit Illos suuple induxit virtus : tu laudem illorum levas , apud Nonium p. 336,30; quod tamen facili opera ad notum loquendi genus reduci potest sic, Vi illos suapte . item Varro de lingua La- tina v p. 1 11 Deinde postea quam desierunt esse contenti his quae suapte natura ferebat sine igne, in quo erant poma; ubi tacet Mulieras . sed suapte sponte legitur in rerum rusticarum iu, 7, 1 , et apud Columellam in ix, 1, G cibis quos suapte natura terra gignit . nam quod apud Cliarisium extat p. 195, Seorsum. Cato senex, Suapte natio sua separata seorsum, id non puto quemquam intellegere posse . diversum est sapsa res apud Festum p. 325, 29, recto casu; quod est ea ipsa, et scribitur eapse in 1'lauti Cistellaria i,2, 17 et in Rudente u,5,21, easc in -Milite ii, 1,63. suapte igitur in hoc Lucretii versu, quam- vis parum explorata tam miri usus origine, Accio ct Var- rone auctoribus fortasse tolerandum esse dicerem , si reliqua expedita essent . hoc tamen tamquam monstrum Lambinus ut procuraret, scripsit opus efficit ipsa sua vi; in quo apparet cum arti non magis quem Avantiuin satis fecisse, et erat ta- men res facillima non modo sedem vitii cognoscere , sed etiam ipsam veritatem adsequi . est autem scribendum Sed natura loci v i mus officit ipsa suapte . de ibus satis dictum est ad librum iv,934. vi cum et quo colliditur in ii, 549: ne- (iue esse cur id cum brevi syllaba non fiat, dixi ad librum i, 1091 . 757. Quadripedes quoque quo sim ut. ac ves- tigia primum Intulerint, g r av i t e r vis cogat CONCIDERIT IPSA, MANIBUS UT 81 SINT DIVIS MAC- TATA repente. Ilunc immanem soloecismum, quadripedes mactata sint, interpretes castissimo Latinitatis auctori impu- denter adseribunt , quibus satis est quod quadripedes alio nomine animalia vel iumenta vocari possunt . hoc vitium nullo alio modo elui posse puto , nisi ut scribamus Manibus ut si Digitized by Google i-- 1 t diris macta t u’ repente , id est victimarum immolatio, ut iu libro primo 1 Iastia concideret mactatu maesta parenti* . 7(51. Et quibus e fiant causis appare oitioo. Correctores veteres apparet, sed mira est e praepositio- nis traiectio; qua poetam cur usum esse dicam nescio, cum posset simpliciter scribere Et quibus e causis jiant, ut in v. 752 Pluribus e causis Jieri, aut hoc igitur, quod ilarullus vo- luit, cum dedisse puto , aut potius quibus effiant causis. in libro iii, 1055 E quibus id fiat causis, dixit ejjieri Plautus in Persa v, 1,9, confieri vero Lucretius saepe, iidemque »«- terjieri et inter jiat , et hic iu in..'132 fortasse effiunt. 7G2.Ianua ne poteis orci regionibus esse Cre- datur. Antiquus corrector oblongi potis , itaque olim im- pressi. sed alio modo adiuvanda est scriptura vocis, ut di- camus Puteis; quodTurncbus quoque vidit, qui tamen mire interpretatur in adversariis xxii, 19 de ianua puteorum Orci, innuo Puteis regionibus ; id est Puteolanis (Potenli in grammaticis Yindobonensibus p. 101 ) ; nam lacum Averni Cumas inter et Puteolos esse constat . in re certa et perspi- cua de illa mirabili adicctivi forma dubitandum non est , qua neque Lucilius usus erat, cum scriberet in satirarum tertio Inde Dicaearchiuiii populos Jlelumque minorem , neque, eam post Lucretium alius poeta periclitatus est . dicebantur ta- men putei et putea genere ambiguo; (pio fieri potuit ut paulo minor esset in puteis regionibus , quasi puteosis , offensio . horum vocabulorum rationi simillima sunt clupeus clupeum Clupea civitas, neque aliena haec nomina substantiva terge- mina , araneus aranea araneum , acinus acina acinum ; quae ab adiectivis translata esse fidem faciunt non nulla pariter mu- tabilia, quae eadem adieetiva sunt, ut nuntius nuntium , mun- dus mundum, cubitus cubitum, arcum arca, dicus clivum, can- ticum caniictda, posticum postica , lupinus lupinum , labrusca la- bruscum , item Jorus forum cum adicctivo foras . eiusdem ge- neris alia permulta sunt, (piae adiective diei oliin desierunt. fluvius Jlucia , labium labea , apium api tis , corium corius, ner- viae nervia , ostreae ostrea , horreum horrea . cascus cascum ■ ba- lineum balineae, latrina latrinum. 7G4. inferna. Lainbinus inferne. 7G7. a vere. Itali et impressi a vera . 768. NA M 1>E RE NU SC IPSA DICERE CONOR. De re UOI1 • Digitized by Google VI 393 habet oblongus : sed causam video nullam , cur quadrato et schedis non sit. habenda fides. Antonius Marii nam nunc ipsa de re dicere, oliin impressi nam nunc ijksa liln dicere. 770. culusquk modi, Correctores veteres c ui usq ue . 77 1 . M u i. t a c i n o eque sunt v i t a 1. 1 a . llecte W akc- tieldus, et quidem primus, edidit cibo quae sunt, sic versu 1095 Et contra quae sint morbo mortique nccessest Multa volare. 777. per a u r a s . Marullus per aureis. 778. I N F E STA A T Q U E A S I’ E U A TACTU. TachlS llOC loCO pro odore inepte dicitur . quia sta tam sequitur tactu simpli- citer positum proprio sensu . nulla cum specie Lainbinus odore , Bentleius sensu . legendum est aspera adactu . libro v, 1330 feros dentia adactus, in m, 171 via horrida teli intus ad- acta . idem est adiectus . libro iv,G73 quo pacto naris adiectus odoris Tangat, in i,G89 nostros adiectu tangere tactus . 780. tristitia. (Quadratus tristicia . tristia Itali et impressi . 781. SINT. 782. INFESTO SENSU SPURCEQUK GRA- yesque. Apud Nonium p. 394. 18, sint omisso , infeatu sensu spurcae gravisque . 787. taetro consueta netare. Corrector oblongi NECARE. 788. u a e c indeotris F. x . Marullus ideo t e ruis ex . 791. itui acris Nihore offendit nares, con- sopit imuEM. Primus, nisi lallor, Lainbinus acri Nidore. ceterum Vossiani habent consopit, non cum sopit, quod lla- vercampi inventum est. 798. i. a n e f a c i a n r . Itali et impressi l a n e f a c t an t . 799. Denique si c a i. i n i s etiam cuncter e e a - vabkis Plenior efflueris, solio ferventis aqua Q U A M FACILE IN MEDIO FIT UTI T> E SAE I* E R U I N A 8 ! Quadratus etiam cum/ere. corrector oblongi lavaris. Itali et impressi ferventis a q u a i . Manilius Jit uti DES . in lavabris hae- rendum non fuit; quod tam Latinum est quam et flueris pro tinxeris barbarum et Eichstadiamnn . lavabro et labro simil- lima sunt lavatrina et latrina , quorum illud pro altero red- dendum est Pomponio apud Nonium p. 504, 25 lia velim fa- cias. iam pridem colu lavatrinam lari, et minus nota forma vocabulum praevides, id est praevades, in lege Thoria versu 1G 47 100 . in qua eadem lege nihilo minus semper scriptum Digitized by Google est praes et praedia . propter Clir.Ialmium , qui Meinsio ad Ovidii artem i, 101 recte praecipienti non credidit, obser- vabo haec omnia a verbis primae declinationis deducta na- tura longa esse , labrum et labellum pro vase , flabra , flabel- lum, velabrum, venti 'labrum , volutabrum , candelabrum, dolabra, Dolabella, curia calabra, anclabris mensa . de ceteris interpre- tes ne id quidem intellexerunt, quod tamen ante omnia quae- rendum fuit, apodosin incipere ibi, solio in medio quam facile fit . in protasi et efflueris monstro simile est, neque si cuncterc per se satis apertum : non enim cunctari aut morari in bal- neo periculosum est pleno ventre, sed lavari. Lucretio nihil convenit nisi simplicissimum et aptissimum : id est autem Denique si calidis etiam cunctare lavabris Plenior et i.a- veris. 793. Concidere et fumos qui morbo mittere suevit. In hoc versu comparationem morbi comitialis in- esse manifestum est . quae quia neque in eo qui luminis ex- tineti odore consopitus est neque in ceteris qui hic enume- rantur locum habet . nisi in eo qui in solio caldae concidit, in qua sede hic versus reponendus sit dubitari non potest . id interpretum nullus no suspicatus quidem est , neque iidem emendando quicquam promoverunt , praeter hoc unum quod Lainbinus Memmiano codici rccentiore manu spumas ad- scriptum vidit . excipit quidem Lainbinus, api spumas, non mitti: sed spumas, cum funduntur, cur mitti non dixerit qui et fumum mitti et sanyirinem et sanguinis signum et imbrem et laticis guttas mitti dixit ? itaque hic versus ita rectissime for- mabitur, Concidere et spumam ut qui morbo mittere suevit. recte eniin spumam singulari numero, ut Ovidius metain.vm, 417 ii 'tridentemque novo spumam cum sanguine fundit, idem in eodem 288 Fervida cum rauco latos stridore per armos Spuma fluit. Columella in vn,5, 19 et spumam quandam tenuem taetri odoris expergit . et observa qui suevit scriptum esse, non qui suerunt, ne forte alium huic versui et aptiorem locum quaeras . 803. Quam facile in celebrum, nisi aqua prae- cepimus ante. < 'aelebrum quadratus , Itali cerebrum, et iidem a q u a m . oblongus prima manu precipimus . 804. At cum membra domnus percepit fervi- da servis. Tum fit odor vini pi.aqae mactabilis instar. Quadratus fervida/ ‘ervis . Ioh.Bapt. Pius r Ilaec duo Digitized by Google VI 395 carmina’ inquit mutila sunt et praecerpta ea incuria ut sen- sus nullus elici possit : ceterum in lectione prisca sic emen- data reperio. At cum membra domus percepit fervidus ignis. Tum Jit odor viri.' rectissime hic emendator (nam de prisca lectione cave Pio credas) membra domus, quod Brixicnsis quoque editio habere fertur , et egregie tuetur Gronovius in observationibus m,f> p.467. Gcsnerus in thesauro do his membris multa rettulit, item in rei rusticae scriptorum in- dice, sed neglexit Lucretium etGrouovium. porro optime idem vetus emendator odor viri, qui genetivus est in libro ii, 47G. quamquam miror eum qui hoc vidisset ah omni sen- tentia cum ceteris Grouovioque ipso aberrasse , cum posset tamen at coniunctio vel sola indicio esse poetam hic non de alia re dicere quam de illo ipso carbonum odore, in quo ver- sus duo proximi versantur . quare certissimum est legi de- bere perccjnt fervidior vis. ceterum mactabilem odorem et plagam nihil aliud esse (piam letalem satis apertum est. ita Attius in Medea liberorum leto tabijicabili . 806. sui . per in ipso. Corrector quadrati et Itali in IPSA. 808. ARGENTO VENAS A E RI Q U E . Itali ARGENTI. 810. Qeai .18 expiret s c ap ten sci. a . Ita et mein- branac et Festus p. 330, 15 atque ex eo Paulus p. 147, nisi quod apud hos Quales scriptum est. iidem Scaptensulam in Macedonia esse tradunt et a fodiendo dictam , cum in Thra- cia Macedoniae parte sit et a solo silvestri fosso nomen du- xerit . nam Fabrum errare puto , cum nomen generale, esse dicit . quo materia fossilis significetur , id est metallum . hunc tamen Creechius et Wakelicldus cum servitiis sccuntur, qui nomen appellativum faciunt. Daccrius eundem suo more ex- pilat ad Festum. Mulieri verba subieci, quae aliis fortasse clariora sint quam mihi . ' Hoc oppidum , Thucydidis exilio nobilitatum , primum Zkatith t\h , deinde genitivo in nomina- tivum deflexo Zkattthcy Ah dicebatur , Scaptensula autem ex tribus casibus factum pessima consuetudine invaluit.' mihi certum videtur Seaptcsylitas in nomine suo sigma litteram in silvae vocabulo ex ultima antiquitate deductam retinuisse, in quo aliarum regionum scriptores a sua consuetudine de- flectere non potuerint (quamquam in inscriptione Attica est es CKAnTecYAec , in corpore inscriptionum Graecarum n. 146, Digitized by Google 39 52), Romanos autem milites parvo oppido formam demi- nutivam convenire ratos syllabam paenultimam corripuisse: nam de n intcriecto non laborabit «pii Termensium maiorum Pisidarum ct Chersoncnsi et thensaurorum meminerit. 8 11 . AURATA M E T U I. L A . CoiTCCtor oblongi M E T A I.LA. 813. Is’ onne vi des At: dire . Optime Itali aud is ve . 813. Quos opere in tai.i cohibet vis maona. necessest. Oblongus prima manu Quo. «juadratus , ut saepe , accesse est . hic mirabile est quam crassa vitia inter- pretes praeterierint . vide enim quae praecedant, primum hoc, Nonne rides andisce perire in tempore parvo quam soleant! huic aliquis adiungendum putet quod sequitur, et quam vi- tai copia desit! sed hoc illud necessest ili extrema sententiae parte non patitur, «licendum ergo haec esse exclamando af- firmantis, et quam, citai copia desit Quos opere in tali cohibet vis magna, necessest! ita recte loquetur qui causam, cur id necessario eveniat, appositurus est (hoc autem poeta non facit); non is qui modo dixerit te visu vel auditu iam scire «piam brevi tempore illi perire soleant, accedit quod illa eis magna, «juae cos in auri fodiendi opere contineat , qualis sit non satis diserte dictum est , cum servitus intellegenda sit . itaque apparet priori membro nocere illud necessest , alteri deesse significationem necessitatis «pia in opere metallorum coerceantur . miram rationem Turnebus excogitavit in ad- versariorum libro xxvi, 13 , qua haec inter se coniungercn- tur, necessest vis magna, id est cis magna necessitas ; «jualia certum locum tenent neque extra artes procedunt, ut est in iurc edictum unde ci , item do lego legatum , et «piod item in iure dici Agroecius grammaticus testatur p.2271 damnas esto le- gatum, non legumen, ut est apud Putschiuin . «piare omnino scribendum est , prioribus ad Nonne vides reiectis , Quos opere in tali cohibet vis magna nec essis, hanc enim genetivi for- mam et Donatus agnoscit et senatus consultum de baceha- ualibus factum. Donatus ad Terentii Eunuchum v, 5,28 Ne- eessc (legendum Necessus ) est nomen: nam nccessus (adden- dum et necesse) necessis et necessitas et necessum lectum est . in aere Yiudoboueusi v,4 Sei ques esent quei sibei deicerent ac- cestis ese bacanal habere . quod intellegendum est necessis sive necessitatis esse, legitima genetivi forma, quam solam habet eadem tabula iu nominus Latini 7 ct u propter alterum u in o Digitized by Google VI 397 mutato aenn/ nos 8 17 21 23: nam promngistratuo ibidem 12 vi- tiosum est et debet esse pro magis/ rntnd , neccssns autem propter esse reeto casu accipi non potest , eo qui usus sit Aulum (icllium in Atticarum noetium libro xvi,8 (ibi est De- cessus fuit) solum invenio praeter Terentium . qui habet neees- sus fuit in Eunucho v, 5.28. ut sit necessus in Heautontimoru- meno U.3, 119. si in Bcmbino codice Andriae actus secundus eiusque scaenae secundae versus 35 lectus esset , ibi quo- que haberemus Quasi necessus sit . sed ante vocalem Teren- tius necesse , necesse es/ , Non fuit necesse habere Phonn. ii, 1 . (it? , item accusativo casu necesse habeo. Plautus recto casu nec.es- sumsl, necessust , necesse est, accusandi accessum me in Milite iv, 3.25 et necesse esse in Asinaria i, 1,9. accusativo neutri ge- neris Lucretius in ii, 289 mire adjectivum addidit, accessum intestinum . sed necessu , quod exemplaria vetera habent in eodem libro 468, non potest intellegi, necessu est oblongus in iv, 516. 817. in apertum PROMrTAQUE caeli. Ita quadra- tus et schedae: oblongus et olim impressi in aperta, Anto- nius Marii in apertaqne. 818. Sic et averna i.oc.v malitbus. Corrector quadrati, Itali, Marullus, loca alitibus, et particulam hic ferri non posse satis supra , nisi fallor, evici . et ne dixit qui- dem alibi Lucretius Sic etiam, sed simpliciter, ambiguitatem non evitans, Sic hominum genus est in in, 307, et in hoc libro paulo post 895 Sic per eum fontem . ad hoc exemplum scri- bendum est Sic ea Averna loca. 820. Ut patium caei.i quodam de parte vene- net. Correctores veteres l't spatium . Itali et impressi quadam, venenet quadratus et schedae: veneni oblongus a correctore, neque apparet quid a prima manu fuerit. Itali et olim impressi veneni, Marullus venenet. 825. Reliquias vita, lielliguias oblongus . vita i: Itali. 831. teramque. Itali et impressi terramque. 832. trope uti locus hinc linquitur inanis. Quadratus linquit , Itali et impressi linquatur, sed prae- terea scribendum hic. 833. Cuius uni e e regione t.oci. Alterum e dele- vit corrector oblongi . 836. nixari nequeunt. Festus p. 177,7 Nictare, et Digitized by Google VI 398 oculorum et aliorum membrorum visu saepe aliquid conari dic- tum est id> antiquis . ut Lucretius l. im Hic ubi nexari nequeunt insis/ereque alis, ex ipsa scriptura apparet Festi errorem esse , cpii Verrium male contraxerit . C1IR AQITA IN PUTEIS AESTATE FRIOIIUO SIT. 8*10 Que frigiiuor porro in puteis. Schedae cor et /ri- gidior sil . capituli loco spatium vacuum habet quadratus, ut seinper : idem, Q littera item de more omissa, nae; schedae Que cum oblongo . hoc in olim impressis Cur factum Itali iam sustulerant , neque hos qui secuti sunt sibi quiequain ultra quaerendum esse existimarunt, supra libro v versus mi a 928 usque ad 979 duas codicis antiquissimi paginas fuisse vidimus, inde usque ad versum 1444 sunt carmina cccclxv, capitula tria: hi versus cccci.xvm efficiunt paginas xvm. in pagina unde vigesima fuerunt Lucretii versus reliqui trede- cim et capitula libri sexti propter spatii angustiam hac fere ratione disposita, in oblongo index capitulorum versus xxvi tenet , quorum numeros praescripsi . NATURA TITI LUCRETII CARI DE RERUM LIB.V. EXPLICIT. INCIPIT LIB.VI. 1 Qui procurationem dis nttribuit mundi, sibi ipsum de dis immortalibus sollicitudines constituere. De touitm. De fulgure. In Sjrria quadripedis. 5 In nubilius seminet Cur aqua in putris frigidior ignes ineste. sit aestate. De fulmini*. I>e f mte ad Hammoni*. Ignis cx fulmine natura. In aqua tardam anUrc. Fulmina in crassioribus IV fonte Aradi in mare. 10 nubibus et alte giglli. IV Iapide magnete. Dc tonitribus et terre motu. Fluere ah omnibus rrbus. Autumno magis fulmina Haras res omnis esse, et tonitrua fieri. 25 lVsiilrntU ndr erratur De nubibus. nx rxsrtLCxri a ATncxtcxsitx 15 Spiracula mundi. De imbtibns. Dc nrquo. De terre motu. Quare mare maius non fiat. 20 De Aetna. Dc Nilo fluvio. De lacu Averni. Cornicis Athenis nedem Mincrve non esse. libri sexfi versibus ab initio dcccxxxix adnumerandi sunt tituli xix , fiunt dccclviii : cae. sunt paginae xxxm . bis si illas xix paginas , quae erant libri quinti pars , addideris , videbis ab hoc capitulo quod est Cur aqua in puteis aestate frigidior sil initium capere paginam quinquagesimam tertiam sive schedam xxvn . hie calculus ineundus fuit , ut appare- ret nihil obstare quo minus hic scheda aliqua cx codice eo qui nostrorum parens est excidisse existimetur, satis autem causae esse cur hic lector editoribus Lucretii paulo atten- tior haereat , demonstrari faeilliine potest : nam neque ipsa res quam poeta hic tangit satis pertractatur, neque ab Averno ad frigora ct calores fontium sola hac coniunctionc , Digitized by Google VI 399 quae est porro , interieeta transiri potuit . quid quod test es uon desunt , qui nobis eorum quae hic amisimus partem ret- tulerint. quid enim huic loco aptius esse potuit quam splen- dida illa argumenti nimis ampli recusatio , qua Lucretium alicubi usum esse Servius auctor est? huius haec verba sunt, adseripta his Vergilianis in vi Aeneidos 112.') , Non miui si ukquai centum sint o r a q u e centum, Ferrea vox . Lucretii versus sublutus de Homero . sed ille Aerea vox dixit . idem Servius iterum ad eadem carmina in georgico» 11 , 43 posita Lucretii versus : sed ille aenea cox ait , non ferrea . sed ibi et in lemmate peccatur ( praescribitur enim Non ego cuncta meis) et aenea trisyllabum vitiosum est. deinde alio loco Ser- vius rem indicat quam exsecutus fuerit poeta , ubi lioc quod nos legimus ab eo exempli causa positum dicit, ad georgicon IV, 51 pulsam hiemem sol aureus egit . Secundum physicos , qui dicunt , quo tempore hic hiems est , aestatem' esse 'sub terris , et versa vice , cum hic aestas , illic hiemem . quod etiam Lucretius exequitur, et trahit in argumentum putealem aquam , quae aestate frigidissima est, hieme vero calidissima . (piis igitur dubitet quin huc ea referenda sint quae Claudius Sacerdos habet p. 2(i? S vero littera , inquit , eliditur sola , si a consonatdi incipiat al- tera pars orationis . ut Lucretius mensibus frigus, et alibi ( 1,186) Ex infantibus parvis . scilicet aestivis mensibu’ frigus . quin et eodem pertinent quae apud Charisium leguntur p. 13 et in excerptis orthographicis apud Putschium p. 2771), Ca- mara dicitur, ut 1 'errius Flaccus affirmat , non camera per e. sed Lucretius Gameraeque caminis exteritibus dicendo etiam came- ram dici posse ostendit . in bis Cliarisii codex aliquotiens pec- cat : Lucretii verba in excerptis ita scripta sunt , cameris ex teretibus, inibi certum videtur Lucretium scripsisse came- raeque caminis, sed illud exteritibus non possum certa ratione emendare . postremo Philargyriam commemorabo, qui ad georgicon iii, 136 haec habet, Lucretius ne ohe i met pro obturet et obcludat . haec quoque in eadem re locum ha- bere potuerunt: certe cur Lucilio potius tribuenda sint nul- lam causam video . nam quae Nonius habet p. 229, 1 Lucre- tius , Tantus conduxerat omnia torpor , ea huc pertinere non pugno ; quamquam , si conduxerit scribendum est . possunt de hiemis tempore dicta esse . 841. Arescit quia terra calore, et semi si- Digitizc jd by Google 400 VI qua . Lainbinus Harf.scit optime . semina Itali . super- est, ut scribatur si quae: ita eniin semper Lucretius, si quae genere neutro in iv. 10!) 804 , feiuiuiuo aliquae , ne quae , ec- quae, ecquae nam. 842. proprie. Oblongus propriae . propere Manilius, item impressi omnes . 8415. effeta. Sic oblongus: quadratus effecta. 84G. fit scilicet in coeundo , Primus , quantum scio. Lainbinus ut coeundo, licet Wakeficldus cum suis eum vituperet . 848. Essf. apud iiammonis. Oblongus et schedae Essapud . Est (sic Itali et impressi), quia neque auctorem habet, neque sensum. Eiclistadius et Forbiger probant. 840. F rigidas et. Correctores antiquissimi Fri- gidus. 851. fortescere partim. Lainbinus rectissime RAPTIM . 857. super . Marullus subtek. 858. Perquocere umorem et calido soclare va- pore. Impressi veteres sol dare . sociare Antonius et Marul- lus sine sensu . recte Pius lego' inquit 'calido satiare vapore’. 860. sum radiis. Antiqui correctores suum. 861. TERRA MAGIS QUOD Pa R A TENET CIRCUM FON- TEM quam cetera tellus. Quadratus Partene circum . egregie. Lainbinus et Turncbus adversariorum xxvi, 18 Rara, sed mire iidem non viderunt scribendum esse tepet . nam sine hoc argumentum non procedit , neque aut tenet terra fontem , aut terra rara magis tenet sive cohaeret quam ce- tera . 864. TERRAM NOX O II R U I T UNDIS, ExTEMPLO SO- NITUS frigescit terra. Prorsus egregie Marullus ni- iiris. sed idem non recte subtus , quo vocabulo Lucretius non utitur: quare scribendum est r en itus. 868. laticis tactum atque vaporem . Aquae le- gendum esse dixi ad versum 552. saporem videtur a Lam- bino esse : sed alterum ferri non potest, cum vapor quoque tactu percipiatur. 870. calido miscente vapori: . Eleganter et vere Digitlzed by Google VI 401 Wakefieldu8 gliscente . hunc Eichstadius et Forbiger li- bentius seountur, cum peccat . 874. soi.is radis iactatur aqua Umor. Radi qua- dratus . radiis corrector oblongi, hoc est apud Macro- bium in Saturn. vi,4 , sed ibidem aqua ut in Lucretii exem- plaribus . 877. Demittat, quasi. Primus , puto , Lambinus Di- mittat . haec apud Prisciauum p. 683 vitiosissime scripta sunt , et quidem hoc modo , si Krehlio iides . Propter m Jit uti quae cumque habet m se Mittat, quia saepe gelum , quod con- tinet in se. Emittit. , 878. nouosque . Corrector oblongi nocosque . optime Antonius Alarii nodosque. 879. Frigus est. Itali et Brixiensis editio Fkhwdus. 880. Stuppa lacit flammam . Correctores veteres IACIT. 887. Non ita m uita tamen. Isaacus Vossius multa . 888. Pbeterea dispersa . Oblongus d in litura ha- bet, quadratus Praetere dispersa, scribendum Propterea, quod iungatur prioribus, nulla in his nova causa. 889. conciliare. Lambinus conciliari. 890. Quod oenus endo maris parat fons. Endo hic semel codices , alibi indu : sed corrector oblongi inde . in oblongo titulus est ante versum 888 de fonte aridi (sche- dae aridia) in mare: iii capitulorum indice ante librum sex- tum Leidcnsis uterque l)e fonte aradi in mare . Strabo in libro xvi p. 754 multa habet de fonte in freto maris prope Araduin scaturiente . haec omnia cum sciret Isaacus Vos- sius, noluit tamen scribere endo marist aradi fons, quod erat simplicis et recti iudicii (itaque nuper Iacobus Bernay- sius) , sed maluit ter peccare scribendo endo mari Aradio fons : nam Lucretii arti conveniret endo mare Aradio est fons , nisi Arados prima brevi esset . Dionysius ’Arxi Ae 4 >oinikhc 'A p*ioc Mer*Aq> €n! ttontu). Avienus Lata dehinc Aradiis Phoe- nicum praeiacet oram . Priscianus Nec procul est Arados Phoeni- ces aequore cincta . neque aliter Silius in i, 380 Ilie magno socios Aradum clamore vocantem . 892. praeter. Itali acute et vere praebet. 894. Quod dulcit. lidem dulcis. 890. que cum Conveniunt aut indeda corpora 26 Digitized by Google 402 VI adhaerent . Aut prima manu non habet oblongus . Qtro cum Lambinus , Wakefieklo frustra obnitente . aut in tae- dai corpore adhaerent Is.Vossius, melius quam Maruilus . qui fecit aut in taeda cum corpora adhaerent . rcctc in corpore taedae , ut paulo ante 863 corpwi aquai . 898. QUI MULTA QUOQUE IN SE SkMINA HABENT IONIS STUPPAE TAEDEQUE TENENTES. Qui VOterCS , non quod : recte Maruilus quia . sed habent in se tenentes moles- tum est et sine exemplo . Lucretium scripsisse puto Semina ignis tepentis, id est calidi, qui nondum exarsit. 900. nocturna ad lumine . Oblongus limine : huius corrector limina, quadrati lumina, et sic Antonius im- pressique . 907. lapsi hic . 908. Quam . Quadratus Quae . huius corrector, item Antonius, lapis ct Quem. 909. Magnetum quia fit patriis in finibus or- tus . Impressi quia sit, parum Latine, inelius scribemus ortu . 912. Qui neque etenim. Corrector quadrati et Itali Quinque . 913. Ordine demisso levibus iactarer auras. Corrector oblongi iactarier auris. Lambinus prudenter Ordine demissos. 915. vinci a que . Vintiaque oblongus . huius corrector vinci, aque . 916. permanater vis pervalet eius. Itali etMa- rullus permananter, sed pervalet mirum vocabulum est neque alibi lectum : recte Turnebus adversariorum xxvi, 13 et Bcntleius pervolat. 919. ambaginibus. Corrector oblongi ambagibus. 921. ab rebus . Ita quadratus, neque aliter usquam Lu- cretius . oblongus a rebtts . 922. miti sparcique. Mitti spARo ique corrector quadrati et Itali . ita in iv, 676 mitti colgo spargi que . supra in iv. ubi iidem versus sunt, 216 mira fateare. 923. Corpora aque. In libro quarto que. 925. Frigus ut fluvis , calor a sole . In quarto et apud Nonium FYigus ut \ fluviis , calor ab sole . ante i litteram semper scriptum est ab, ab se, ab sensu, ab sensibus, ab sensiferis , ab sole , ab summo , ab stellis . quare certo rei- Digitized by Google 1 VI 403 cienda sunt a se n, 1135 , a saxo vi, 1047, a stirpe iv, 1222, et in iv, 288 verius est ac speculo quam a speculo. 027. Nec varii cessant sonitus manare per auras . in libro quarto curiae voces volitare . horum utrum- que a Lucretio esso credo : sed alterutrum utrobiquc lege- retur, si poema ipse edidisset, milii quidem allittcratio blan- ditur. paulo ante litora circum, in quarto litor a propter. 028. vent umor . Correctores veteres venit, ut in quarto . 020. diluta que contra 034. Cum tuimur. Haec in sexto quoque libro coniuncta legebat Priscianus , qui ea inde excitat p. 838 . eius libri partim Contuimur, omnes amara . 931 . r e q u i s . Corrector oblongi requies, ut in quarto . 933. Cernere odorari i.icet kt sentire so- nare. Dixi de hoc versu ad librum iv, 229. 937. clare. Itali optime claret. 038. tertinet ardes . Artes quadratus : eius correc- tor et ceteri ad res. 940. f i r m a r a . Corrector oblongi firmare. 941. Nihil esse in promptum si corpus mixtum inani . Corrector oblongi in promptu nisi . tum Antonius Marii et Ilrixiensis editio mixtum corpus inani. YVakefiel- dus corpus mixtum in inani, alio sensu, sed absurdo. • 942. saxa superna Sudent umore. Legendum puto superne, alterum nescio quid adfectati habet. 944. Manat item nobis e toto corpore sudor. Interpres Veronensis Aeneidos ii, 173 sine poetae nomine . . . que ( Namque Maius : non minus rectum Atque vel Usque) laborando manat de corpore sudor, fefellit illum memoria , ut opinor: certe melius est nostrum. Ilcnricus Keilius p. 86, 20 versum mirabilem effecit hunc . Salsus namque laborando ma- nat de corpore sudor. 955. Morvida visque simul , cum extrinsecus insinuatur . Wakefieldus ridiculus est , qui simul ita ca- pit quasi item scriptum sit , et ad haec ex superioribus ver- bum quodeumque intellegendum scribit, siv e permanat , sive penetrare suSvil, quae praecedunt sane liacc 952 953, sive de- nique permananter valet ex versu 916 . melius egerunt ii cor- rectores quos Lambinus secutus dedit Morbida vis quaccum- qne extrinsecus insinuatur . sed nihil clarius esse potest quam 26 * Digitized by Google 404 VI hunc versum non suo loco legi , qui in suo repositus satis facit . ita. Diditur in venas cibus omnis, anget, alit (pie Corporis extremas quoque partis unguiculosque , Morbida visque simul , cum extrinsecus insinuatur . ita haec ego correxeram , cum vidi Arnobium quoque in hoc loco unguiculos cum morbo pro- xime coniunctos legisse . sic enim ille in u p. 77, Quid enim si hominem dicas captum membris omnibus et eiulmdem ex cru- ciatibus asperis idcirco esse sanum , quod unius unguiculi nullum perpetiatur dolorem ; aut esse auream terram , quod in verrucula collis unius insint exiguae miculae, quibus nascitur colliquefactis aurum ? quorum alterum quoque membrum ex Lucretio de- tortum est, et quidem ex libro 1,839 Ex aurique putat micis consistere posse Aurum , et de terris terram concrescere parcis . 952. Pkhvoutant , permanat odor frigusqce vapos q ite . Quadratus frigus quaposque . olim impressi va- porque . Nonius p. .487. fi Vapor et vapos , et timor et timos , et labor et labos , ita sunt ut color et colos . Lucretius lib. vt Pervo- litas , permanat ados frigusque vaposque. bine Lamhinus edidit odos et vaposque, alterum recte, alterum a librariis Nonio te- mere illatum . 954. QUA CIRCUM CAEI.I LORICA COERCET. AvantillS colli : Wakcfieldus interpretatur circulum colli . Vergilium testem citans , qui lorica collum cingi dixerit . at ille dixit, ut hominem sanae mentis decet , Loricam galeamque inter, qua colla sedentis Lucent . Marullus fecerat corytus . Antonius Florentinus corii, sed Lucretius scripsit Galli lorica. Varro dc lingua latina libro v p. 121 Jjorica , quod e loris de corio crudo pectoralia faciebant . postea subcidit Galli e ferro sub id voca/ndum , ex anulis , fere iam tunica . ita enim haec scribenda sunt ex Florentino codice, qui tamen habet ferream tunicam, subcidit autem rectius liic scriptum existimo quam alibi suc- cedere , ut in vm p. 454 ante quam sub magistratus ( iuimo ma- gistratuom ) nomina , qui eos liberarunt , succedere coeperunt , in ix p. 503 quae sub mensuram ac pondera potius quam sub nume- rum succedunt , in x p. 552 cum nox succedere debeat sub casuum ratione , iinmo succidere sub rationem . 956. Et TEMPESTATEM TERRA CAKLOQUE COORTA In CAELUM TERRASQUE REMOTAE 1URAE FACESSUNT. lare quadratus et a correctore oblongus . non dubito quin in codice antiquo fuerit ture , supra adseripto a : verum est Digitized by Google VI 405 iura . praeterea scribendum est tempestute in terra, quod in oblongo esse Ilavereampus non vere refert, versus facillimi interpretibus nescio quomodo obscuri visi sunt, omnia rara esse dicit , et tempestatem quidem non minus quam cacluin et terram : hanc enim , cum in terra et caelo cooriatur , ta- men non constare, sed mox tempestatis in caelum terrasque resolutae iura facessere . 958. Quandoquidem nihil est nisi raro cor- vo re nexum . Ilaec absurda sunt : nullum est enim rarum corpus quo res inter se coniungantur . immo res ipsae raro corpore sunt , sive , quod idem est , raro corpori’ nexu. 962. terram quo kxquoquit . Corrector quadrati. Antonius Marii , Manilius , sol . excoquit corrector oblongi . idem in versu 858 fecit Perquocere , ubi quid a prima manu fuerit perspicere non possum : quadratus ibi habet Perco- quere . 963. ET ALTIS MONTIBUS ALTAS ExTRUCTAS NI- VES radiis. Non inepte Naugerius alte Extrudas ningues : sed verius, nisi fallor, Manilius altas Extrudas qu e nives, at Wakefieldus parum Latine altas Exstructas ningues , et Eicli- stadius, perditus antiquarius, ningueis radieis . 969. durata calori . Oblongus prima manu colori: eius corrector calore. 971. Effluat ambrosias quasi vero et nectare tinctus. Quadratus Efinat, oblongus et nectar et intus, ver- sus est suavissimus , si recte legatur, primum quasi vero in ora- tionis membro aliunde suspenso locum non babet: iuvateo us- que quasi recte dicitur, ineat eo usque quasi vero non itera . quare ne Fronto quidem p. 111 scribere potuit Sed heus tu , videbis ne delator existas nere indicio pareas ( immo meve — prodas ) apud filiam , quasi vero ego te quam illam magis diligam , sed scripsit quasi vere . neque magis coniungerc possumus vero et nectare , quia Lucretius et coniunctionem alteri voci non postponit . ergo ante omnia scribendum est Effluat quasi vere . tum Manilius fecit ambrosia; quod vehementer probo , aliter atque ipse voluit acceptum casu recto , Effluat ambro- sia quasi vere . eadem quantitate vocalis Cicero Andromeda dixit et Electra , Vergilius Ephyra Gela, Tibullus Amalthea, Ovidius Electra Phaedra Rhea dea (differt enim Rhea sacer- dos) Amalthea Leucothea elegia , cinara Columella , Martialis Digitized by Google 406 VI Glycera . neque ambrosia quasi Latinum brevi a elisa quis- quam posuit , non magis quam historia vel sophia . nam Con- radus Sehneiderus ipse sibi auctor est , cum dicit in gram- matica Latina p. 28 a correpta historia et stoa . historia bis in pentametri exitu Propertius (Ausonium enim non curo), stoa nullus scriptor Latinus usus est : pyra , quod tertium Sehnei- derus posuit , corripuit epitomator lliados 1053. Gela, item Himera , corripere Silius ausus est in xiv,218 233 , Phaedra et Electra Seneca , idem Oechalia in Hercule altero 422 , cum tamen Megara in furente 203 1000 Graeco more efferat; La- tina mensura elegia Statius et Martialis . quod contra Ovi- dius , cum corripit Dia in arte i,528, male vulgo Aia scribi ostendit : ideinque cum Ascra dicit a brevi , testatur Grae- cum "AcspH , de quo dixit Meinekius ad Stephanum Byzan- tium p. 133, 12 . neque Ovidius scribere potuit quod est in epistula xvii, 150 rettulit Aethra mihi , et ibidem 55 Dat mihi Leda locem , et in vm, 78 Leda suumque locem . sed haec quam parvo post Ovidium temporis intervallo peccari coep- tum sit ostendunt : ipse non scripsit amorum u, 4, 42 Leda fuit , sed Lyda fuit nigra conspicienda coma ; neque in artis i,744 Quantum ad Pirithoum, Phaedra pudica fuit, sed Cressa. apud veteres in hoc genere magna fuit a litterae a Graecis productae observatio , quamquam eam elidere interdum ausi sunt, ut Plautus in Ampliitruonc v, 1,25 Tua Bromia an- cilla , idemque Palaestra saepius in lludente . sed in eadem i,4,17 addito ne scribendum puto Ampelisca . hem quis est i igo . Palaestrdne 1 sum ; vit in Epidico iv, 1,40 Fac videam , si me cis vicere . eho istinc , Cantharo. , iube . quid quod idem Aetna mons ad regulam non revocavit , sed ita ut vulgus a Siculis didicerat sibi dicendum putavit, in Milite iv, 2, 73 versu anapaestico , py . Tum argenti mons . pa . nam mdssas habet, Aetna mons non aeque allusi, pauca iam tum mutabant; primum ea in quibus diphthongos est , ut Troia , ut apud Ovidium ,. Valerium Flaccum . luvenalcm , Astraea; deinde appellativa quaedam usu Latino olim trita , ut purpura , ut couwedia luget in versu hexametro Plauti, item hora lyra hy- dra petra aura , symphonia Horatii , apud Ovidium pharetra, pera apud Martialem xiv, 81 , quamquam hic Leda quoque et Hygia (xi,00) corripuit . itaque Cassandra Latine dicebatur ut Alexander et Euandrus , eademque similitudine Cleopatra ; Digitized by Google VI 407 denique gentilia , ut Syra , in Mercatore iv, 5, (i Adsldre ante uedis. Syra, quis est qui me vocat f et propria quasi cx adiee- tivis gentilibus , ut lita Ennii , Pythia Lucretii , Lesbia Ca- tulli . regionum quoque nomina ab usu Graeco desciverant , ut Bithynia Achaia ; item adiectiva omnia, ut Rhamnusia, ut Lernaea , ut Jidcs Cyllenia . postremo Philomela, quod Ver- gilius et Ovidius corripiunt, antiquioris poetae, fortasse Ac- cii , errore invectum suspicor . Ionicae autem vocali , quam Ilertzbergius ad Propertium u, 14,5 m, 19, 19 poetis Latinis in casu recto producendo solam concedit , in multis ne lo- cus quidem est , neque credibile est ea unice usos esse qui- bus Andromeden U/yceran. Phthian Glaphyran Malean Kteclran dicere placuit ; praesertim cum ea quae Latine corripienda erant rarissime ad Ionum morem inflexa produxerint, ut ad- iectiva gentilia , Vergilius Aonie Aganippe , Statius Paphie, Paphien Columella et Martialis, Silius Ortygie Arethusa, idein- que , ut puto , urbs Syracosie xiv,277, ubi membrana cui soli fides Syracosae. cuius generis non multo plura his invenien- tur ; nisi quod Statius, qui cum antiquioribus produxit Ne- mea Pasithea Tegea Malea Midea , cum Polynicis uxor Argia recto casu dicenda esset, a quinquiens produxit in libro xn Thebaidos, item Argum in iv, 91, nimis Graecanice, sed sine littera Ionica , idemque « brevi septicus Argia in ii m xi xu . baec paulo curiosius tractanda putavi , ut et grammatico- rum levitatem notarem et in Lucretii versu huic nomina- tivo , qui est ambrosia , fidem lacerem . nam genetivo am- brosias forma Graeca hunc poetam dixisse non credo, qui in paris condicionis vocabulo harmoniam et harmoniai dixerit . ceterum sententiae uterque casus aeque convenit , ablati- vus autem non convenit : nam oleaster neque ambrosia et nectare effluit neque ut Lambino visum est diffluit, sed forte affluat ; neque idem nectare aut ambrosia quasi colore tinc- tus est. nihilo minus haec interpretes patienter tulerunt, cum manum poetae minima opera restituero possent scri- bendo Effluat ambrosia (vel ambrosiae) quasi vere et nec- tabi' linctus . capellis enim quid magis proprium est Unctu i et hoc vocabulo non modo Plinius usus est , sed po- tuit omni tempore quivis uti . baec fere disputavi in proge- dosi , quae facta est anno mdcocxlvii die xxiv Iuli i , neque nunc muto . sed quamvis recte ambrosia dicatur ultima longa , Digitized by Google 408 VI tainen , cuin veteres talia non tam quaesivisse quam vitasse animadverterem , mox iudicaham veri similius esse Lucre- tium ita scripsisse , Effluat ambrosius quasi vere et nectari' linc- tus . nam Nakius ad Diras p. 208 cur (Catullum ambrosio pri- mum dicere ausum esse suspicaretur non videbam , cum- praesertim ne dixisse quidem id Catullum concederem car- mine 99, 13 . tandem vero intellexi liuic poetae non tain id quod elegantissimum esset, quam quod simplicissimum, convenire : id est autem Effluat ambrosiae et nectari linc- tus, cique simillima est Cyclopis Homerici vox, quam a Lu- cretio expressam esse nemo dubitare potest , ’Aa Aa toa’ am- BpociHC ka'i NeKTapoc €Ctin AnoppuiJ : ArroppuirA enim veteres interpretantur AiroppoHN , effluvium . de a producto autem in nominibus Graecis commemoratione dignum est ex eo ge- nere nihil habere , quantum quidem sciamus , Knniuin , tra- gicos . Terentium, Lucilium, Varronem, Lucretium, Catul- lum , Horatium . quo fit ut prope putem in his , ut in aliis Graecis , de quibus Varro in x de lingua Latina p. 583 584 , non eandem omnes consuetudinem secutos esse . nee debe- bam omittere , quem admodum heroidum epistularum scrip- tor Aethra Leda vocali correpta dixit , Catullum quoque in galliambo scripsisse Trepidante eum recepit dea Pasithea sinu . sed Pyrrhia , quod Horatius habet hoc versu , Ut vinosa glo- mus furtivae Pyrrhia lanae , neque Graecae neque Romanae feminae nomen est, nec potest dubitari quin illud a librariis ita corruptum sit. 972. QUA NIHIL EST HOMINI QUOI) MARIUS FIlbNDK ac kxscet . Ita prima manu oblongus exscet , a correctore exstet: quadratus extet . quod amarius frondeat olim Itali : sed , quod indignor, Qua ksca neino scribendum vi- dit, sine quo lepidissimis versiculis sua elegantia non constat. 973. Denique mar acinum. Brixiensis editio atnari- cum , 51 aru Ilus amaracinum. 977. SpurtCiti es, eadem subus haec civunda vi- detur . Quadratus haec inunda . apud Nonium p. 394, 21 Spurcitiis idem sub rulundu videtur, recte Manilius iucunda , itaque Antonius Alarii iocunda . cum caenum nobis taeter- rima sit spurcities , subus eadem haec caeni spurcities vide- tur iucunda esse . nulla causa erat cur haec Lambinus repre- henderet, nisi quod Gilanius hic aliquando verum vidisset . Digitized by Google VI 409 980. aloque saporem . Oblongus aloqnae , corrector eius recte alioque . nam nihil opus est cum Laiubino alia scribere : primum enumerantur quae alia alio penetrent ad varios sensus ; seeuntur (juae alia aliunde veniant, haec autem quia a se invicem separari non debent, is ordo versuum ve- rus est quem Waketieldus fecit: nec nisi specicbus absolutis ad causam ita rediri potest ut poeta se eam paulo ante osten- disse dicat, quoti fecerat versu 981 et duobus proximis, ver- sum 99 1) solum adfert Nonius p. 227,20. 991. Praetere manere. Correctores veteres Prae- terea. Itali et impressi m a n a r e . 992. Atque aliud ignis. Antonius Marii et Marullus tignis , Lambinus per ligna . verum est quod Ilavercampus temere Yossianis adscribit , lignis , de resina lignis ma- nante accipiendum . 997. va r i a n s , 989. va riant . Ita codices . 1000. et omnes. Correctum in oblongo omnis. 1001. pelici at um. Oblongus perliceatum . Marii lilius et Marullus pellicia t vim, recte: non potuit aliter hic scribere Lucretius quam scripsit in v, 1005 Subdola pellicere in fraudem . Lucilii versus a Veho Longo p. 2227 relatus vi- detur in hunc modum emendari posse , in praeposito per Pel- liciendo , hoc est in ducendo , geminato l. id est , in pelliciendo , quod fit per praeposito , l litteram geminare debes . Put- schius haec dedit , Nec aliter apud Lucilium legitur . in prae- positione per l liciendo , quod est inducendo , geminat l. sed quae seeuntur, pellicere malunt quam perlicere , ea Velii Longi esse , non Lucilii, apparebit, si quae praecesserunt legeris. 1005. 1017. vace fit. Quadratus vacesil utrobique. ce- terum mihi adhuc quaerendum videtur quibus auctoribus vulgo in oratione soluta scribatur vacuefactus . nam mihi certo constat lioo genus vocabula , de quibus alia dixi ad librum m,906 . neque trisyllaba esse nisi composita sint, ut obsole fieri , neque monosyllaba nisi e littera abiecta , calfa- cere olfacere . praeter haec tamen concedendum est Teren- tium duabis syllabis in uuam conflatis dixisse in Adelphis i, 1,29 49 111,3,00 consce feci, consve facere , consve Jacio : nam vocabulum dactylicum versuum ratio non admittit . contra syllabis diductis Prudentius catbemcrinon hymno vii, 84 Fulmen benigni mansuefactum patris . plura horum et similium Digitized by Google 410 VI exempla in versibus 11011 inveni : contrahuntur auteiu tam recte 101 198 050 530 900 J008 iv, 414 1007. Charisius p. 200 efflxuNoTepoN esso dicit ut. per d scribatur ad ita . 1178. Multi praecipites nympiiis putealibus ai. te 1174. Inciderunt. Oblongus precipites nunphis. Itali i.ympiiis. recte: nam lymphas deas novi, nymphae pro aquis non dicuntur . verum ordinem versuum Naugerius praeclare restituit. 1175. Insedabiliter sitis arida corpora mer- sans. Quadratus solus (schedae non item ) inerrans ; haud male, si scribatur corpore inerrans, sed inerrare non videtur satis antiqui coloris vocabulum esse, quamquam eo usus est auctor panegyrici in Messallam anno Varroniano dccxxiii scripti , 202 : quare hoc inerrans saeculo decimo per errorem natum existimo , cum librarius m ct s litteras pro in ct r ha- buisset, quomodo in scriptura currente facilius quam in an- tiquiore peccatur . in iv. 1002 quadratus oberratur pro obrer- satur , ibidem 1070 mireris pro miseris. 1177. ulla mari. Apud Macrobium mat.i, sed versu proximo male missabat. 1180. QuirpE patentia cum totiens ardentia morbis Lumina versarent oculorum extertia somno. Oblongus ct olim impressi Quippe patientia. Lam- binus, ne commemorata quidem membranarum scriptura, totas ardentia nocteis. Wakcfieldo placuit compositio parum concinna , patentia ardentia morbis Lumina , placuit inepte in- iecta morborum mentio , cum paulo ante recte esset, ardentia morbo 1172 . vix dubito quin poeta scripserit patentia ac n u n t ia mortis Lumina oculorum . 1182. tum sion a. Quadratus cum, apud Macrobium tunc, apud eundem mox Perturbati animi. 1 1 86. C r e n e r s p i r i t um . Apud Macrobium spiritus. 1187. Sudorisque madens per collum spuen- di nus umum. Apud Macrobium Sudoribusque splendi- dus humor, idem mox contracta colore . 1189. per fauces rauca vix aedita tu8se. Qua- 27' Digitized by Google 420 VI «Iratus r/r sedit a . apud Macrobium it a r r v s »isr edita tussis. Manilius tussi . 1190. NERVI TRAITERE ET TREMERE ARTl'8. Ob- longus artu . Lambinus trahi er . idem supra 595 artus invitos rogem tremere atque moreri , ubi .habemus in libris morere . terra moret, hastae Martiae morent, quibus nulla movendi far cultas est . neque qui moveat apparet : vivi hominis artus morentur vel sponte eius vel ab externa causa : quae si sub oculos non cadit , morere possunt . item nerri aegrotantis trahunt , si rton quaesieris qua causa motum efficiente vel trahantir vel homo ipse eos trahat sive . quod est in versu 1 101 , item in v, 1223 , corripiat . ceterum haec ita accipienda sunt, ut passivo semper locus sit, activum in scriptoris in- dicio positum . itaque .Statius Thebaidos vm,754 trahi dixit oculos, et sensum lumina trahere Lucretius in iii, 3G2. quid quod Cicero in versu scripsit Aut cum se gravido treme fecit corpore tellus, de divinatione ii,18. 1192. ad suremum denique temps. Corrector qua- drati , Itali, Brixiensis , supremum. Itali et. impressi tempus. 1195. ianORETIACET RECTUM, FRONS TENTA ME- rat . Quadratus inoretiacet rectum , apud Nonium p. 181,27 in ore tacens rictu . sed h littera , quam oblongus habet, veram lectionem monstrat , ita quadratus ahorret i,945, orror ui.29, orrorem ii, 411 m, 291 , orrifico in.90G, Orrida vr, 1269. cor- rector quadrati, qui metri incuriosus esse solet , inhorret ta- cet. recte lanus llutgersius inhorrescens rictum, sed in extremo versu Nonius tenta manebat, corrector quadrati et Marullus meabat, Lambinus minebat , Rutg«'rsius minabat, Crecchins micabat ; quae omnia absurda sunt, unice verum est quod est omnium simplicissimum , frons tenta tumebat. 1196. Nec nimio rigida post artus morte ia ce- dant. Marullus prostrati, Lambinus post strati, Brixiensis editor strati artus . hi omnes recte senserunt haec verba artus iacebant rigida morte sententiam non explere ; quae omnibus numeris absoluta erit , si scribemus A 'ec nimio rigidi post artus morte iacebant. 1 1 98. A u i etiam. Correctores veteres Aut. 1199. Quorum siquis, ut est, vitabat funera laeti. 1 'itaret quadratus, ultimam funera vocis litteram ob- Digitized by Google VI 421 longus habet in litura . sed ut esi caret sensu : debebat certe esse ut erat, itaque inibi librarii hic videntur non recte le- gisse , cum ut e scriptum esse opinati sunt ubi erat uix: hoc enim sententiae convenit , Quorum siqnis v i x vitarat funera led. in v, 1394 pro iucunde quadratus uixunde . 1200. Viceribus . Corrector oblongi Visceribus . Lain- binus Ulceribus ex Thucydide, cuius ope interpunctio- nem absurdam corrigere neglexit. Isidorus de natura rerum 39, 2 atque inde languescens morbo corpus aut ulceribus lelris aut percussione subita exanimatur . 1204. IIuC HOMINIS TOT AE VIRES CO RPUSQ UE FL UK - bat. In alvum aut nares totae vires et quasi ipsum corpus confluebat, malebam morbusque, ut mox in ner cos huic mor- bus et artus Ibat , itaque Thucydides ettikationtoc toy noch- matoc ec thn koiAian et AieIh€i r*p Aia ttantoc toy cuimatoc to kakon . Columella libro vi, 5, 4 in eam deinde auriculam omnis vis morbi pestilensque virus elicitur . sed recte lotae cires corpus- que: ita in iv,535 quid corporis auferat et quid Detrahat ex ho- minum nervis et viribus ipsis Perpetuus sermo . 1205. Profluvium porro cul taetris sanguinis acre Exierat. Itali et Marullus cui tetri. recte Lambi- nus qui. 1212. METUS 11 S INCUSSERAT ACER. Marullus HIS, de quo dixi ad librum iv,933. Lambinus Latine incesse- rat. Gronovius in usu neutrorum saepe errans incusserat probavit in observationibus ii,7 p. 200 1213. Atque eiam. Itali et impressi etiam. 1217. exciret odorem. Brixicusis editio exiret, scri- bendum ex e iret . Eitur in antiquam silvam legebat in Ae- neide Terentianus Maurus p. 2393. 1219. illis solibus ulla Compar e bat avis, nec- T I A SAECLA FERARUM ExiCBANT SILVIS : LANGUE- BANT pleraque morbo. Quadratus noctia et Exibant. apud Macrobium illis sedibus et nec tristia seda ferarum Exupe- rant sglcis languebat . liinc Brixiensis editor suscepit sedibus et NEC tristia, alterum male, alterum rectiore iudicio quam qui aut noctibus scripserunt aut noxia vel fortia . cete- rum Exicbanl , quod oblongus habet, non Exiebant, est Ex- eibant. mox fida canum vis e Lucretio commentator Ho- ratii Cruquianus p.2 b . Digitized by Google 422 VI 1225. Incomitata hapi certabant e c ner a va sta. Hoc vero plane portentum est . funera rapi certan- tia , diguuin sane quod Lucretius Thucydidis narrationi in- texeret. at huic quidem loco nihil cius modi convenire po- test. reponemus igitur hunc versum, ut eo ubi opus fuerit utamur, et in hae pagina, quae est libri sexti duode quin- quagesima . a versu 1222 usque ad 1248, alium quoque ver- sum traieetum esse Manilius iam vidit, qui 1245 posuit post 1241 , satis bene, quamquam malui eum eum Ilentleio post 123(5 collocare, quoniam poeta hic ordinem verborum Thu- cydidis curiose observavit . 1227. ali. Ita codices nostri: apud Macrobium alis. dixi de hoc ad librum iv, (537. 1228. templa teri. Corrector oblongi tueri, itaque Macrobius . 1232. morti damnatus ut esset. Aptius, nisi fallor. morti damnatu’ quasi esset: falsum est enim nullum morbo cor- reptum sanatum esse, ut pro ut si quam recte dicatur ignoro: legi tamen apud Valerium Flaccum v, 33 , ubi est fulsere un- dae, sol magnus ut orbem Tolleret aut nubem quateret polus . 1234. animam amittebat. Oblongus i mittebat, olim impressi mittebat. Marullus mirabili errore, sed digno quem Eichstadius ctForbiger sequerentur, animam et mittebat . op- timi scriptores ita dixerunt , amittere animam . de et coniune- tionis recto positu alibi satis . 12535. apiscit. Itali et Brixiensis editio apisci. 1238. FUGITABANT UTSERE AD KGROS. OblongUS prima manu idsaere : quadratus utseredeat aegros. Lambinus et ante eum Antonius Marii optime visere ad aegros. 1 240. Poenibus at paulo post. ( Iblougus et . egre- gie Turncbus P oe n i b at . 1241. incuba. Itali et impressi incuria. 1247. 1248. Inque aliis alium populum sepelire suorum Certantes lacrimis lassi luctuque redi- bant. Oblongus redebant prima manu . sed haec carmina scatent monstris, primum in aliis mortuis suos sepelire quis potest, tamquam in busto mortuo ? porro cum in aliis alium popidum suorum sepelire certant, quot quisque populos ha- bet suorum? putaveram singulis singulos esse, ut Niobae Ovidianae, quae ita dicit mctamorph.vj, 198, fingite demi Digilized by Google VI 423 Huic aliquid jxrpulo natorum posse meorum . ad extremum quo- modo illi optimi homines certantes redeunti qui debebant pri- mum exire, deinde certare, denique certamine linito redire, haec omnia quam absurda essent nullus interpretum vidit : unus minimam partem perspexit Tanaquil Faber, qui cor- rexit Ini/ue aliis alius, nobis autem, si versum paulo ante sepositum huc revocaverimus, licebit Lucretio carmina sua et dulcissima reddere hoc modo. Incomitata rapi cerne- h a. n t Jimera vasta , Jnqne aliis alium populum sepelire suorum Certantes: lacrimis lassi luctuque redibant, scilicet omni labore obito, cuius extrema pars erat cura funeris , foedissima quae- que fieri videbant, funera obscena sine comitatu proripi, in- que aliis funeribus alium suos certatim sepelire : bis visis luctu et lacrimis fatigati redibant. 1249. inikctum. Antonius Marii in letum dabantur, quod debebat esse aut ad letum aut in Orcum . Manilius Latine in i. e v t u m . 1250. QUEM NEQUE MOUUO . Itali MORBUS. 1251. tempore tali. .Sic oblongus , i littera in litura scripta a correctore. . quadratus telec , a super priore e scripta et c deleta prima manu . perspicuum est in archetypo fuisse talki, ut supra 1 142 omnei . 125(1. Exanimis pueris super. Sic oblongus : qua- dratus Exanimi, cuius corrector fecit pueri . 12G0. LANGUENS QUEM CONTULIT AGRICOLARUM Copia conveniens ex omni morbide parte. Cor- rector quadrati , Itali, codices impressi , morbida, hoc ut certum est, ita orationem inepte onerat, languens copia con- veniens morbida, ergo quod bis superest, languens, si fieri poterit, cum superioribus conjungemus , quibus deest sub- iectuin , Nec minimam partem ex agris maeroris (meroris oblon- gus) in urbem Confluxit, adde bis labes: utrique membro consultum erit, at viri docti in priore haerentes varia nou optime temptarunt, llauptius in observationibus p.45 ita interpretatur quasi' scriptum sit Nec minimi maeroris partitu ex agris confluxit, prope ut Lainbinus, qui scribebat Nec mi- nimum ex agris maeroris parlim confluxit, ut nec minimum esset et ruide , do quo usu llandius egit in Turscllini tomo m p.015 n.4. sed ego maerorum parlim intellego, parlim maeroris La- tiae dici nou credo, alio modo idem Lamhinus macros is, Digitized by Google 424 VI melius certe iis qui pueriliter peccantes fecerunt, maeror is. sed hoc neque sententiae aptum est (quis enim maiorem par- tem agricolarum, cum aegrotare coepissent , in urbem con- lluxissc credat? ) , et qui versum facere didicisset aut ex agris is maeror scripsisset aut potius hic ex agris maeror, denique septimo urbis conditae saeculo nemo, nisi fallor, dicere po- tuit wamw. dixit quidem Lucretius colos et vapos , item alii honos odos labos lepos, sed omnia post brevem syllabam prae- ter arbos femininum . contra aegros et unios in hoc libro Lu- cretii 1132 1187 nullos auctores habent, clarnos , quod Quin- tilianus in i, 4, 13 veteribus adseribit , Ennium dixisse non negabo illis versibus , Tollitur in caelum clarnos exortus utrim- que, Clarnos ad caelum volvenda per aera cogit, in quibus cla- mor est apud Macrobium in Saturn.vi, 1 et apud Varronem de lingua Latina vn p. 381 : sed in alio , qui est apud Festum p. 375,8, eodem iure Qui clamas scribi potest et Qui clamore oppugnantis , vagore volanti . 1262. Omnia condiebant loca tecta que; quo magis aestus Confertos ita acervatim mors ac- cumulabat. Corrector oblongi condebant: sed recte Lam- binus conflebant, tum quadratus co magis es tus . lucidem Lambinus quo mage eos tum: sed mage ultima vocali elisa non dicitur in versu hexametro , cum e contrario in Plauti ac Terentii fabulis non inveniatur nisi ante vocales scriptum, milii non videtur dubium esse quin scribendum sit astu Confertos , ablativo casu : nam Priscianus p. 1012 astu, inquit. nomen est indeclinabile quomodo cornu , et in astg eodem casu scribitur apud Vitruvium in praefatione libri vii §.17, item in vm, 3, 6 . 1264. Multa siti prostrata viam fer froque voluta Corpora silanos ad aquarum strata ta- cebant. Impressi i acebant, in his corpora siti prostrata strata tacere dici valde, probant exquisiti iudicii viri , Eicli- stadiiis, Orellius, Forbiger, cuin Wakeficldus hic unus om- nium ad rem manifestam oculos applicuisset, sed idem infe- liciter temptavit silanos ad aquarum strticta iacebant: hoc enim omnem modum superat, scribendum est Multa siti pro- tracta viam per proque voluta, videlicet siti protracta ex aedibus . supra (165 erat substructa pro subtracta : in iv, 4 1 1 415 quadratus substructa et stracta pro substrata et strata . Digitized by Google VI 425 1 270. PELLIS SUPER OSSIBUS L' N A Vi CE R I B 18 T A K - tris prope i a m sordisque 8E pulta. Vicaeribus qua- dratus, corrector oblongi Visceribus: Ulceribus Lainbi- iius . idem sordique. sed de pelle sordibus prope utut se- pulta nugae sunt , quasi consuetudinis sit mortuorum pelles humari . quare prudenter Manilius scripsit sepultis ; nisi quod oratio aptiore vinculo iuugetur, si scribemus pelli nuper ossibus una: nam in hac ablativi forma nulla offensio est, neque dubito quin in Ciri 505 recte plerique scripserint Crura nova macies obduxit squalida pelli, nihilo minus hic ver- sus , Corporis inlucie , pelli super ossibus una , valde molestus est, cum modo praecesserint semanimo cum corpore membra Horrida paedore . itaque hunc versum a Lucretio non eo con- silio scriptum esse existimo , ut ceteris ita ut nunc leguntur constitutis servaretur . similiter indicavi supra de iis quae sunt in n,f>22, de versu libri iii 1031, de 1230 et 1328 quinti, iteinque de huius libri 85 cum proximis, his convenit nota, de qua haec scripta extant in libello de notis 1’robianis. antisigma cum puncto ponebatur cum eiusdem sensus versus dupli- ces essent et dubitaretur qui potius legendi . sic et apud nostros . 1272. delubra rei. lerat. Corrector oblongi r e - 1'LERAT. 1273. ONERATA QUE PASSIM CuNCTA CADAVERIBUS caelestum templa maneuat. Quadratus manebit, in hoc vocabulo ea scheda codicis archetypi desinebat qua pa- ginae libri sexti xlviii et xi.ix continebantur , eaque erat paenultima codicis ; quo minus mirum est , siqua litterula hic librariis nostris non satis clara fuit, iam totum senten- tiae ambitum considera . omnia delubra mors corporibus re- pleverat et templa deortim cuncta cadaveribus gravata tenebat; quae loca aeditui hospitibus complerunt vivis et salutem quae- rentibus. Thucydides ta t« iepA en ole €Ckhnhnto NespuiN nAea hn, Atrof €natio0nhck6ntu>n. posui id verbum quod ora- tionem arte et eleganter conecteret, hoc est tenebat, co- que solo poeta hic uti potuit. atMarullus Italos secutus nec satis proprie scripsit onerata templa manebant, et eo modo ex duobus membris tria fecit , quorum ultimum in eiusdem y vocis repetitione non satis ex arte ad primum respicit, aedi-"' tuentes pro aedituis in carmine suo Lucret ium. appellare Gel- lius rettulit libro xu, 10. Digitized by Google 1279. Quo pius mc populub. Quo quadratus, oblon- gus Huc . cum oblongo faciunt olim impressi : inde factum apud Antonium Marii l't, emendatione prava, scilicet cum vetus codex hic sordibus obductus esset . primum legerunt nue, postea, cum singulos apices accuratius tractassent. viderunt esse quo . tum quod oblongus habet pius, quadra- tus autem prius (olim impressi pim, Antonius Marii prius), dubitari non potest quin r aut supra scriptum fuerit aut subnotatum . Lucretii ingenium parum cognoverunt qui praeoptant prius . 1280. trepidabat. 8>ic quadratus, oblongus et eum Italis olim impressi repedabat . de his repetendum est id quod modo de Quo et lluc dixi . 1280. et unus Quisque suum pro re maestus iiumabat. Ilie membranam iu medio versu perforatam fu- isse apparet. Marullus addidit consortem (Antonius Marii suum consortem pro re) , Avautius cognatum, utrumque inepte, quid Lucretius dederit diei uon potest: ad rem facit c o n - postum . 1282. Multaque subitafet paupertas horrida suasit. Qbadratus mbUa fit, oblongus sui/ila et. horum li- brariorum neuter id quod scriptum erat recte videtur le- gisse : praeterea hiatum membranae indicare neglexerunt, poetam seripsisse puto Multaque res subitae et pauper- tas horrida suasit. Marullus cum Italis sine, sensu vis subita et. nec multo melius Wakefieklus vi subita vel re subita, nunc ex Orellii eclogis disco Pomponium Laetum scripsisse res su- bita et. 1285. Subdebantque fauces. Ex oblongo erasum que. Antonius Marii et Brixicnsis editio faces. cap.i, 1. cae apitraton . Rectius scriptum infra n,22 Graecis litteris, est inter Kypiac Aolac Epicuri prima, to ma- KApiON KAI A(J>0ApTON 0YT6 AyTO npArMATA 6)(ei OYT€ AAAlp TT4- pe)(ei, Utere «YTe opralc ofie X^P 101 cYNeyeTAi • cn acGeNei r*p han to toioyton . nota haec erant Servio . qui quae scripsit ad Aeneidos vi, 134, ea repetita sunt in sclioliis ad Statii Acliilleidos m,84 . 9. de vento. Haec, quae habent oblongus et Italici, iu schedis essf Ilenriclisenius uon annotavit, habet tamen interstitionem quadratus quoque. Digitized by Google CAPITULA 427 Post 14. corpus et inane otc. Hacc et oblongus et Italici habent . item schedae quasi versum poetae exhibent: sed in quadrato iis recipiendis spatium relictum est nullum, in archetypo videntur ad marginem scripta fuisse : certe in calculo paginarum ineundo e. versibus primis dcclv unum praetermittendum esse dixi ad libri priiiii versum 724 . 18. de moli.i natura ctc. In schedis haec sunt ante versum 523 . 23. t o o a r pepirasmenon a c r oi: . Si e. oblongus . mi- rum vocabulum AKpo? non Epicuri licentia peperit, sed spatii angustia, nam schedae habent paulo rectius pepf.rasmk- non agros , liae quoquo omisso eciii, quod addendum est. Uiogencs in x,4l aAAa mhn ka) to ttan AneipoN ectin' to r*p nenepACMENON AspoN^^ei, to A e Aspos nAp’eTepoN ti OeuipeiTAi. II, 1. SARCOSEUS STATES CATASTEMA. Hoc est Epi- curi illud capsoc eycTA0ec katacthma ka‘i to nepi taythc tiicton Iatticma , quod exagitat Cleoiuedes de meteoris u p. 107 et 112. vide ibi Ilakium p. 428 et 51 ad vicum ad Ciceronem de finibus ii,92. 13. Quadratus interstitionem facit non ante versum 400, sed ante 404 , ibique schedae de absentio . 19. IN TERRA SEMINA INESSE. Sic oblongus . VCrtlS titulus periit, qui fuit huius modi, ItUer se similia infinita esse . 32. emultos similis. Titulus non suo loco positus, sed nihil reconditi subest: scribendum et multos similis, id- que Italici exhibent . iii, 10. Interisse et quae nunc est nunc esse creatam. Ita in oblongo versus 078 ab lioc loco alienus pro titulo iterum scriptus est rubrica , inolim impressis scrip- turae genere eodem quo ceteri versus poetae . omiserunt cum quadratus et Antonius Marii . sed quadratus spatio va- cuo relicto . 17. non esse paratam. Innuo privatam: sunt enim hacc ex ipsis Lucretii verbis sumpta . iv, 5. Libro quarto quinto sextoque in utroque Vossiano indices capitulorum praefixi sunt . horum ea quae intus in- ter versus neque in oblongo repetita sunt neque aut in qua- drato aut in utroque spatiis relictis subindicata, sine nume- ris exhibui , qui neque certe dici possunt neque ifi paginarum ambitu definiendo respiciendi sunt, quae intus scripta sunt. Digitized by Google 428 CAPITULA cum indicibus desint , uncis inclusi . de hoc autem titulo . qui est Esse item maiora, dixi ad iv, 126. 9. 10. Verum ordinem tenent indices , intus paginae com- mutatae sunt. 11. videre non posse. Ita oblongus intus . debet esse VIDERI. V, 2. MUNDUM ET NATUM ET MORTALEM ESSE. Sic intus: indices De mundo. 1 7. C U M SIT MORTALIA. Immo SINT. Post 22. de luna. .Sic indices . intus eo loco quo hic titulus ponendus erat, ante versum . r i75, librarii pro eo ite- rum inferserunt illum versum qui paulo ante recte scriptus erat, Perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent , sed atramento scriptum , non rubrica ut in, 1(> . • VI, 3. SEMINA IGNITA IN ESSE. Sic obloilgUS illtUS . Ul- (lices seminet vel eminet Ignes inesse. 5. ex fulmiSe. Oblongus intus et fulmine, a correc- tore et fulminis . VA4 -i 5^252. Digitized by Google INDEX 7 V et ab sequente b 355 , c 12G , 1 180 340, m 340 , nTl2 3407 r 340 402, s 202 402^ av 355. - a finale productum in Graecis pri- mae decl. 405. abhinc 1 !)1> , abiete trisyllabum prima brevi 120 , eadem producta 130. aborisci 308. nbsnrta 254 . ac ante vocalem 22 289, Academia 159. accidere cum accusativo 242 302. accubuo 307. accumbere mensam 302 . accusativi jtropriorum Graecorum pri- mae decl 313. Achille et Achilli sexto casu 49 50. Acragantinus, Agragantinns 48. actus 263, adactus 393 . adaugmen 382. adauctus , adauctare 139, adseque '104 . adsimili ratione 70. adultum tempus 339. advorsum ead 104. ac pro e 339 384. aegret 147. aegror 415. Aeolia MTAeolis 280 281. aequanimo 118. aeriae aurae 167 186. aetheriae orae 167 18G. aethra 127. Afranius 1 16 121 166 227. Agroecius 396. - ai in t/enetivis scriptum - a 19 , non in dat. 40. alcyon , Alcyone 165. algus, algu 310. ali, alii 249, alideusia 270. aliquae pro aliqua 249 ■ alioqui 168. altarium 82. alte 303 . ambustus pruinis 54 . amma, anima 165. anunissu veniens 273. - amus pro - aviinus 291 ■ anademata, mitrae 269 ■ anas, anitum, anetinus 16 . anguimanus plur. 107. anima, amma 165, animatus ' 78. Digitized by Google 430 INDEX animi ratio 95 . antirc 118. Antisthenae 5(1. Appuleins 300 904 . aptus terram 942. Apulia, Apulides, prima producta 3 7. non Apulieus 97. Apulus pro im- portuno 20G. aqua 971) . ' Arachne pro aranea 105. Arados 401 . arbita 32t > ■ Arnobius 107 191) 204 40-1 . artibus, artubus 394, Asconius 914. astu 424, asyndeton, proelia pugnas 80. at, credo, 282. - ut pro - avit 290. atque traieclum 173. atquin 108 . Attius iTTldP 102 107 218 241 340 331 410. augura pro auguria 129. Aviani fabulae 25 . aurea disyllabum 82 122 . aurea piu’- pura 102 122. Ausonius 114. aut postpositum 355. b pro v 87. balatro 195, blandiri 94. Boethi non disyllabum 136 ■ hracchium , brachium 371 . brattea 253 ■ c pro ch 129 317 , pro g 148 , pro qu 22(0 Caecilius comicus 223. caeli fulmen 42 . Caesar 128 130 242 355 375. caesura Iryitima hexametri 134 255, inter vocales collisas 413. cancer 903 . Caper grammaticus 357 . capulus , feretrum 1 42 . caput amnis 380 . eapud 105 . Cfitilhis , Catillis 96. Catullus 30 52 00 12 OH 117 152 123 187 192 190 197 211 215 287 220 312 40S< 412. Q. Catulus 122 . cavernae in naribus 108 . caulae templorum 374 . Cecrops 417 . Censorinus 29. centimanus, centimani 107. Charisius 15 311 112 1 17 140 205 300 399 ■ Cia , Coa 209 , ciam 214. inciti 90. cita regio 241. Cicero orator 10 19 19 29 3Q 35 50 60 71 74 78 81 80 90 92 91 98 111 133 1M 15Q 159 165 189 204 220 227 231 272 2.80 281 280 287 305 324 351 .102 304 379 . Q. Cicero 03. Cilici ahlat. 49. cinefactus 190. cimis cineris lito. Ciris 53 103 274 425 , citare io bacchae 70. elamos 424. clarigare, clarigitare 321. Claudius Quadrigarius 242, Clcanthas 50. Clitori 43. cluet 210. Coa, Cia 209, Coo 159 ■ coaptare 135 248. coemisse trisyllabum 135. coemptio, comptus, comptioualis 135 . coepit 217. coiugatus 130. colcsecrc 134 1 35 . collcximus 350. Columella 330 . com pro quom 71 ■ comedtis 139. eon- et eo- 136 . conectere 136. conflictus 80. confragus 300 ■ confultus 80 . Digitized by Google INDEX 431 conicere 188 , conicciant 12* . roi- ccrc 1,'iC. coniti 1H0. conlcctus, coniectus 128 15o 21 1.3 . conquacstor 112. conqttinare 12.’) . conscire causam .'<4!) . conscribillent 120 . consentire lio ■ Consentius 410. conseque , consequius 2i > 1 , consistere 114!) . consue faecrc 40!) . consuetus domi aa . convalescere 91 ■ convalles, valles 211 . conubium 120, trisyllabum 1 911 . co- nubia trisyllabum 1 ! >1 1 . conubis 27i). ennubi 280. conventus 1127. coperirc 1124 1125 11212. eoptarc 1125, cor pro cur 172 21)8. Cornelius Nepos 91. compcrc 285 . comptus, coruniptus 41(1. coturnix 127 . eocturnix 2.51 . crisare 27(1. Culex llKi . cumque 288. cuppedo 278. cura frigida 2G7. curalium 11!) . curare [ut] 12G2. cycnus , cygnns 1 412 . -d pro -t 317, ad 320 3121 418, ad- que 381 , quod 155 , eapud 1(15 , quead 281 , dactylica vocabula in versu non po- nuntur pro trochaeo 110. damnare 2711. damnas esto legatum !{*■)(» . dare colloquium 244, discessum 211. decellcrc 88 . degere bellum, otia 204. deiecerentur, dchiciam 128. densere 2t)4 . derrare 20. derectus 247. deses 20. desit 208 . despica 307. desse 20 . desuescere 277. desuper , de supero , de superno , de supernis 1275 . devinctus studio 204. Dicaearchi uni genet. plur. 193. Digesta lustiniaui 33 ln2 128 1114 325. Diomedes declinatur Latine 50. Diomedes grammaticus 28 270 277. diploidi ablat. 49 . Dirae ilO 324~ dispessus, dispansus 201. dispicere, despicere 230 384. dissieere 128 188. dissoluit 151 . dissors 317. dividus, dividuus lit «i ■ divum, dius subst. 220 , dius adircti- vum 227, dius adverbium 227. dominia trisyllabum media brevi 129. domo, domui, dat. 3-11. dona, donare 113, Donatus 74 119(1 . donique 1119 140 3o8. Doriis 280 281 , duellicus trisyllabum 1 12 . dum modo 110 ■ e et ex sapiente c rei q 290 , 1 97 , n 47 290, r 290 1203, s 202 375, t 411, post quibus 290. ducitur ex elementis 410. c pro ac 25, - c anceps in ablativis Graecorum 49 50, Ionicum in adiectivis gentili- bus 4<>7 . - ea pro una syllaba 122 . elferrc laborem 20. „ effieri 150 392 . - ei pro i in plur. sec. decl. 242 243, Digitized by Google 432 INDEX i/i qeneliris et dat. iol 244 417 423 . eidem 2L - cis in accu- sativis 342 ■ - rT in /piinta dcciin. 1 •> 1 . ciece 128. dixio m litterae 131, tnmlin in voca- bulis iambicis 92!M® » in puris vocali paenultima longa 158, longae vocalis IU» 210, longae in Graecis 272 273 , longae sequente brevi sgltaba 71 . elisio in paenul- tima pentametri sgltaba nulla 06 • eminare 380. enim adversativum 183. Ennius 1719MMMM70 80 98 ion m iM 122 m m im 18!) 2' XI 214 222 235 248 279 32a 112 413 4U> 424. Epeus 130. epicuri 78. ergo post (|Uoniam vel cum 22.). erigere 340. - erunt et - cre in perfectis 4 1 . es omissa vocali 29 05 60 0 /_ 200 . est abundans 138, est, licet, prodest 207. est omissum 23 24 70 82 80 313 383 388 . est omissa vocali 20 05 159 200 272. vocitatust, situs 05 122, non in vocali longa 122 4pr et pro etiam 58 152 154 302 348 380 307 422, in comparatione 378, in fine hexametri 102 . evalescere 01 ■ Euhan , Euhius , euhoe 300. Euhcnus 310. Euphorionis cantores 105. excursum spatium 210. exemplarium 82 . exim 148. exiri 210. expletus 240. extenta longe ilumina 31 . extornare 206 . extispicium genet, plur. 51 . fabricanda fulmina 300. faeere are , arefactus 101 . vace Iit , consue faeere 4t >0 . faciant disgl- labnm priore brrvi. facias eadem longa 120 130. facium 01E facul 100. fastigia 223. fert fors alieni 201 . fertus 304 . fervere 70. Festus 152 235. 280. fetet, fetidus 271 . ficedula, ficetula, ficella 204 20.) . filum 3140. finis femininam 43 130 . fio eliso o 100. fit utqnc 410. flabrum , flabellum 304 . flemus 291 ■ florescendis rebus 44 . fluvii , fluviae , genet. 320 . foede, non fede, 23. forcipium genet, plur. 51 ■ freta anni 300. frigida cura 207. Fronto 40 ISTIM 352 4iXL frudem 85. fuat , non afuat defuat 180. fucus 114. fulgere 310. fulgor , fulgur 359. furvus , fulvus 372. g pro c 148. Gabi 252. Gellius 32 44 55 130 [52 280 313 314 340 413, genetivus, genetrix 15. genialia 15. «ptod genus 85 8(> 231 . Germanicus 25 38 103 ■ glomus 36. Glossaria 15 108. Graeca Zsitine injlexa 2/2 • Graj , Grai 152 ■ Grammatici Vindoboncnsos 1 5 . gravida nubes 3G5. h . bis 388. Euhius 300. and , aut 150 178 , ora , ostis 287, aurirc , Digitized by Google IXDKX 433 anstra 203, acuit 411. orror 1 iM . peribet , adibo 176. habendo 212. haedus 143. licia 103. Heliconi nr.rto casu 4!) . Hermeraclas 50. hiatus in m littera 99 131 , in puris vocali paenultima producta 13!) , in vocabulis iambicis 195 196 101) 2<)0 , lonyae vocalis ante brevem sylla- bam ‘1S7 . hic . huius priore correpta 27 100. haec pro hae .-172. Hieronymus 02 011. hilarus 121). Hippoeratae 50. Homerus Latinus 142 3t 13 . Horatius 12 31 lili 70 71 142 li!2 Lil 122 142 101 108 107 10!) 204 200 212 210 227 238 200 288 207 224 220 227 32* 358 281 408. horrende 220. Hyginus gromaticus 314 . i vocalis pro consonante 115 120 192 11)3. i delitescens 20 129 , j 152 . - i et - ii . in geneticis 22 320 287 . - i pro -ii in plur. 252. - i in ablatiris tertiae decl. 104 , in Graecis 49 . -ia pro una syllaba 72 113, Tambus non disyllabum 103. Tambio- uicum carmen 270. ictus 243. idem . eidem nominat. 24 , dat. disyll. 152. caedent , hosdem 372 . Idomeneus genet. 192 ■ ii pro i inter duas vocales 41 371. illaec 267. illim 189. inbutus 117. incidere cum accusativo 242. iucfUis 90. incomitiare, inconciliare, non inco- hiberc 171 . incultu, non incultum 40, incumbere cum accusalivo 242 . induta colores 117. inerrare 410 . infande 230. infesta flammis 104 . infesta pericla 349. . infinitivus indignantis 74 , pro sub- stantivo 221). ingenii lumina, ingeniosus poeta 18. inpcnderc cum accusativo 242 374 . impensum 374 , Inscriptiones 05 245 ■ insessa flammis 104 . insuescere 277. intactus 40. intcllcgissc 350. interapta 413. interitu quidem 40. interpolator carminis Lucr. 20 35 40 132 108 10!) 182 215 257 325 345 302. interutraque 101 155 314. nitrosum 144 . invalescere, non invalere 91 . invocatu 40. ire. iit 207 , it 200, ivit SKL tran- sict 207 ■ is. eius priore correpta 27 101 , mo- nosyllabum 20 . ei monosyllabum 152 , ej , cici , ici , ii 152 243 . eum pro id 232 . id quoque 35 1 . eae 372. ibus, is 202. - is in accusativis tertiae decl. 50, in nominat. 56 , pro - iis in dativis Latinis 270. Isidorus 34 338 330 415. istaee 207 . istim 180 . iterare 243 . itigerernm 303 . - ium m genetivis , ut municipium , 51, luvenalis 25 50 70 102 204 327 387. labea , labium elc. 273. Lactantius 21 170. lacus 200 . 28 Digitized by Google m INDEX laodcrc 324 . Laertius Diogenes 3!) 301 357 . Lamia 272. lamininn 2' )5 . langidus, langor 46. largiter auferre, discrepare 283. lama, larva 371). lavabrum , labrum 398 . lavatrina, latrina 393 . Lavinia trisyllabum 1 15. leges componere 264 . Leges . Cornelia de x\ rpiaest. 374. xit tabularum 349 , Iulis munici- palis 135 28(5 339 . Rubria 135 340. Servilia M 57 128. Thoria 123 153 207. de Tennesibus 24 . s. e. de bacelianalibus 104 136 207 230 245 396 . sententia Mi- miciorum 56 65 . lemtires, lemiiria 3(L liderc 324, limare 143. linctus 407. Livius 40 321. II post longam vocalem 204 , quando Jiat 1 sim filex 32. loca 243. longe deerrare, non longi 47. luco bos 343 . Lucanus 76 160 209 278 280. Lficercs ->6 . Lucilius 21 26 29 37 51 60 67 71 72 73 79 81 82 86 99 106 113 116 122 129 136 141 130 160 165 170 181 188 193 194 2)1 205 212 215 218 268 272 276 296 300 302 329 355 362 392 409 413 416, lucuna 205. luella 203. lychni 270 . Lycomedem 50. m .finale facit longam syllabam 130. Macrobius 15 75 217 253 . mactabilis 395. Maeotis non correpta prima 38. mage ante vocalem 424 magno adverbium 236. Mamurius .36 , Mamurra 36. Manilius 2Z 50 109 1 14 161 167 236 252 3fK) 328 338 343 370 414. mansuescere 277 345 . manticulari 107. manufesta 125. Martialis 56 66 67 [19 1 22 143 244 279 314. materia, materie 30. Maximus Victorinus 26 89. maxunta 125. me dius Fidius 227 ■ me hcrculc, merculc 152. mei pro milii 246. medella 204, membra domus 395. memorari, meminisse 80. • men in nominibus cum prarjwsitionr compositis 382. merdaceus 3(L Messalla 207, Messalina 33 , micare 380. miluus, milvus 379. tninerc 380. i minuere 133 . mitrae et anademata 269. , modo 140. monerula 205. mora 372. movere, moveri 420. inulcerc 300 . multimodis, non multimodus 187. multisignis 9(L municipium pro municipum 51 . murra 1(42. iruisae Heracliti 46. muto , mutoniatus 36,' nam postpositum 246 412. Naueratae 50. Naucrate 49 . navigium 325. nec , ncijue 187, necessc ncccssis 396, necessus et ne- ccssum 397 . neglcgerit 350. Digitized by Google INDEX nequiquam 141. nescio disyllabum 1 15 ■ ni pro nc 1 17. nihil 27 28, nil nilo nihilo 27 28. nisci 91_, nise 91 . nitedula, nitella 2l)4. nitelinus 82 , nitella 204. nocnu, noemiin 149. nominativus in romparationc respon- dens oblii/uo 176. non videre ! 74. Nonius 29 50 51 32 5Z 89 llM 123 189 14u 149 152 190 197 2.82 286 271 404. Novius ML. numen 111, Numeri servandi 229. nymphae, lymphae 419. o pro u 19. obiccre 188. obioeiernus 128. oblivius 806 . obscurefaccrc 410. obsecutis , obsequii 8141 . offa, ofella 86. olla 204. omnia disyllabum 72. omnigenus 118. omnigenus 292. oportet 52 258. opus 890. orae 229 . oriundi trisyllabum prima Inrevi 129. Orphea disyllabum , non Orpheum 199. - os pro - or 424 . ostrea disyllabum 122. Ovidius 152928 33 38 49 04 06 82 122 129 168 167 170 183 192 199 207 290 242 249 259 269 211 278 282 290 908 926 357 106 117. halieutica 979 . epistu- larum pars quae ei falso ascribi- tur ;» 50 67 199 279 40(1 l’edo 219. pacare silvas 998. Pacuvius 81 W JLH 220 888 416. idem Pacvius 906. 435 Paeonius 280. Palatium 37. pnllefartus lia). parenthesis 169. pars, ex parle, a parte 259. participalia cum in neyatico monop- tota 10. participia passiva vocati brevi ri lonya 54 55 . partim 429, paulius, paulisper 89. Paulus diaconus 191. pedetemtim 296. pelli ablut. 425. percurrere absolute 366 . percurrere per 367. perditur 121 . perdius 227. pertica 139. perfigerc 368. permanere aliquo 24. perpes 20. Persius 87 414. perstridere 968. pervadere fines, non finem 43. pervenire absolute 367 . petere puellam 27 1 . petiit 207 , pe- tit 208, petivit 23. Petronius 362 . Phaethon, Phaethon 1 14. Phaedrus 143. pingue, pinguitudo 31. Piraeus, Piraeeus 114. Plauti, Plautii 328. Plautus 16 27 64 74 80 91 98 106 112 116 120 128 129 130 150 151 159 161 184 188 189 195 M! 2S 210 211 231 246 249 250 201 262 265 279 280 290 297 904 307 313 302 379 386 881 389 406 412. Plinius 33 216 254 270 327. Plotius grammaticus 212. pluria 109. plusculum 247. Polla, Polio 39. 28 ’ Digitized by Google INDEX 43 (! Polynice 50. Pompeius grammaticus 28. Pomponius comicus 197 202 302 3S£L Pomponius Mula 281 . pondera .'180. pontos, mare 294. Popilii pugna 329. Porsena, Porsenna 37. post modo 1 10 . postea 104. pos 274 270. posqumu 118. pote 313. potissit, poti’ sint 314. po- tcrint 238. praefica 139. praemium 135, praepes, praepitis 20. praerogare 135. praesse 135. praeterea quam 257. praevides, praes 393 ■ preeantia trisyllabum 113, preci 174, Priapo» 30 197 199 327. principium pro principum 51, principio 127. Prisci anus 148 111L 210 284. pro quam 348. proheat, probet, a prohibendo 134 188 . proclive, prodivei 98. procudere 229. prodius 227. profluvius 300 . projecre, proiccre 188. proin, proinde 118. promitti 253. Propertius 50 00 102 101 ItM 225 220 252 253 271 279 320 327 307 . ptuiicus, Puniceus 123. purcfacerc 4 10. putare cum accusativo 353. Puteis regionibus 392. putescere, putrescere, putor 188. quaad, quoad 331 . qua propter 35. quasci 91 , quasc 91 . item quasi 98. quasi vero 405. quattuor disyllabum 193. - que 34 75 . quem ammodum 1 18, qui. cuius monosyllabum 20. si (piae 400 , animus , quam mentem vo- camus 145 . quod superest 225. quod cum indicativo 304 . quod sin 108. quo citius? 220. quo ma- gis , tam magis 109. quia nam 45. quid si enim 184. quin 44. Quintilianus 29 137 184 213 245 280 286. quisque, (piam quoque magis, tanto quique magis 372 . sua quaeque e/e. 94. quisquis, quidquid 147 340. cuius- euius 101 , cuicui modi 27 . quic- quid pro quicque 280, sic quem quem quoque quaqua 280 287. quod pro quot 155 . quom 58 71. quo modii 118 110. rapidus 253 317. reboare 240. reccidcrc 303. redbalat 377. rcdducere 303. regio viae , Tegio recta 88. proporro 82 288 331. prospica 307. prosum , prorsum 144. protrudere 229. proxuma 125 . publicum mare 37, pidvls 59. relicuus 305. rellatus 303, j rclligio , relliquiae 231 . ' reloquus 306, I rememorari 80. reperire . repperire 210, repetentia 180, Digitized by Google INriEX 4:57 reses, resedes 20. respondere 224. restringere .'{.'{.'i . retinentia 186. re\ alescere !)1 . Khea 4< ).~i , Rhoecus Samius 136, rimare 143. robor, robur 140. rudere 37, russus, rusus 217. rusum, rursum 144. riita eaesa 36. rotundus liti. s impuro praemissa i in Ili his c 22 1 eadem ante s impurum omissa 233. s in Jine vocabuli omissum 28 22 316, non recte 100. -os pro -or 42L Sabellus, in proverbio, simplex 206 ■ Sacerdos grammaticus 28 248. sanguis 59. scaena 217. scapium, scaphium 411. Scaptensula 395 . Srholiasta Iuvenalis 124 350 , Lu- cani 82. Statii 242, Vergilii Ve- ronensis 108 403. scilicet, scire licet 120 . Scipiadas 206. secus 155 . Seneca H5 130 148 160 J88 193 1M 126 279, senescendorum hominum 44. seorsum , sorsum 134 135. Serenus Santonicus 17. 119. Servius 16 47 87 202 222 231 341 347 399. setius 366 . Sextus empiricus 160. si credis , si intellegi potest , irri- dentis 69 . mirum est si r.um in- dicativo 374. sic ut, sicut 105 , sic uti 106. Silius Italicus 22 196 207 250 294 375 383 414. singillariter 4 13 , smyrna, smurna 103. Socratae 50, solacium 348 . solacia somni , non somno 346. speculo videre 219 . spuma 394. stare cum participio passico Kk statio, in statione 360. Statius 1 15 130 142 159 160 280. stc sta Stic etc. pro iste elc. 197 232. stelio 33, stilla, stilicidium 33, stillata 376. striges 36. suapte 391. suaviloquiis 105. subare 274. subdiale, subdival 227. subditat 381 . subiungerc equos currui 343 . subsicivum 16. substantiva binorum ternorumce gene- rum 392. suescere 410. Suetonius 15. suffimen 383. suffiunt 214, sufflamen 382. suffundere 144 155 294 . Stdpicia Caleni 193 208. summittere poplites 263. super , insuper 375. suppus, suppare 149. suremi , sumpsi 135. sursum 377. suus, sua quaeque, sui quique, suo quoque , sui cuiusque , suo utro- que 94 95 214. syllaba finalis brevis extra caesuram producta 17, in caesura 75 76 77 208. synizesis et erasis 114 115 134 135. aurea 122 . oriundi liberius puer 129. alveum 193, non igneus 192. condiat 192. fuit 193. Digitized by Google 4:58 INDEX - t pro - il . quit nliut 53 , alit 286 , at 332. tabe, tabi 173 174. Tacitus 271 386. tale’ pro talis 29. tam. quo magis, tam magis 109. tamen 173. tendere oculos 21 . tenet imber 376. tenvia disyllahum 115, tenvior disgl- labum 192 ■ Terentianus Maurus 37 50 152 280 ML Terentius 64 74 81 1 16 129 136 140 151 160 161 162 189 208 210 . 250 252 265 297 328 389 397 41iL teres , teris, teritis 20, terrae Aegypti ei Italiae 48. thalassina vestis , thalassicus eoior 210 , Thraca, Thrace, Thracia 278, Tibullus 75 139 207 246 267. l.yg- dainns 53 246, tintinant, tintinnabulum, tVnirc 37. Titinius 262 277 379 ■ Tomitis hiems 38. torres, calor 192. tortae convalles 241 . torte 219. totmoda 187. trahere, trahi 420. traieccre pro traicerc 128. transviarc 368. tremibundus, tremebundus 23. trepidus 253. tripodi serto casu 49. tuditantia 166. tunc ante consonantem 25 ■ cum — tunc 25. tutiinct, tutin 261 , tete 26 1 . u pro o 19, pro b 30 231 355. heu- vantes , Kuvodia 309 . masuina , manufesta 125. u vocalis pro con- sonante 130 193 379. uc pro una sf/llaba 129, item uiu 26 27, uor 193, ull30, u<5 130. vaecillare, vacillare 37. vace fieri 190 liil 409. vagari, vagare 178. vale facere 190. Valerius Flaccus 54 297 302. vallcre, valle facere, vallare 191 . valles, convalles 241. vappoucs 165. Varro 186 218 270, in saturis 14 29 56 85 96 122 141 178 192 196 227 276 300 327, de lingua La- tina 2t STlTlio 56 9] 95 96 102 LU. 123 143 156 176 184 218 223 226 227 280 300 300 311 314 324 328 331 343 390 391 404, rerum rusticarum libris 94 95 118 121 188 253 316 331 352. vas, vaso 363. Vaticanus 37. ubique 251 . vehemens , vemens 133, Vclius Longus 20 146 334. velle puellam 271 . Velleius Paterculus 280. venditur 121 . venenum 99, veneno est 52. vensica 357. verbum, sub verbo 256. Vergilius 5) 56 72 75 76 87 94 100 115 160 ~H15~ 167 169~ 190 209 230 242 252 272 278 279 280 292 326 328 367. Verrius Flaccus 44, versus hgpermetri et conexi 81 82, spondiaeontes 59 110 150. vervclla 204. videlicet, videre licet 120. vietus 37 . virgines, non virgnes 412. virus, viro 124 , viri 395. - nis genet, ejuartac dect. 141. viscera 323 . Vitruvius 41! 81 65 1311 297 375 . Ulixe 5Q, umidulus 248 . Digitized by Google XJ)KX 4: