Google This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct to make the world's books discoverablc onlinc. It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc publishcr to a library and fmally to you. Usage guidelines Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you: + Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes. + Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help. + Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. + Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. About Google Book Search Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb at |http://books.qooqle.com/| I APULEI OPERA QUAE SUPERSUNT voL. m APULEI PEATONICI MADAtEENSIS DE PHILOSOPHIA LIBKI RECKNSUIT PAULUS THOMAS m AEDIBUS B. Q. TEUBNERI LIPSIAE ^G^^ 1 1 t. M t 4 1 I ■• V-3 GULIELMI STUDEMOTD MEMOMAE S. L Apnlei BCripta, qnae sant de philosophiii primaB ad artis critieaB leges reeensuit Aloiaius Uoldbaeherus , cuius editio prodiit Vindobonae a, 1876. Perspexit enim omnes codices, quibiis baec opnscala continentur, ei uno eodemque archetypo perquam incndoso dusisse, esse autem iu duo geuera dividendos, quorum alteriua suat Monacensis 621 (M), Vatieanas 3385 (V), Gudianus 168 (G), Pariainns 8624 (A), alterius Parisinus 6634 (P), LaurentianuH plut. LXXVI cod. 36 (L), alter Florentinus, olim Marcianus 284 (F); daniqne prioris generis librorum maiorem fidem et auctori- tatam esse. His observationibus niius scriptoris verba ratione ac via conformavit. Sed magnopere dolendum est codicem Bruxellensem 10054 — 10056 (quem littera B sjgnautus) ab illo viro docto alioqui de Apuleio optime merito prorsus neglectum esse. Liber est membranaeeus forma quadrata maiore. Folia sunt nomero 75, versus paginarum 23. Priraam foiium vacuum est, nisi quod in recta pagina manus XII. saeculi philosophiae formulas exaravit, Foliis inde a secando recto usque ad TiXXV. reetum Apulei opuscula continentur. Li folii LX.XV. recti parte inferiore medicinalia praeeepta ad epiler^icos (sic) addita sunt. Scriptus est liber saeculo, ut videtur, XI. ineunte. Duas aotem manus discemimus, quarum altera, quae inde a versu XVI. folLi XS. versi (p. 44, 7 ed. nostrae) his verbis: qitae pars terrma incipit, antiquius scripturae genus erpressit.') Verba continuata, quae frequentissime occurrunt, lineolis rectis adhibitis 1) Vide tabulam photographicam , qnam inaeruimuB com- mentatioDi uostrae, cni tituluB Etude sur la tradition nionu- KTJt e des oeuwes philosophigws d'Aiitilee, p. 108 [p. 8]. Ibi t ^HKlO v°' reponendum eBt 'fol. SO v"'. 1 ■ .TI PRAEFATIO eeparavit posterior maniis, syllabas digtractas coniunxit, sed sa«pe ita inepte ut riaum yis tenere possis. De correc- toribua infra dicemus. In superiorB margine folii 11, recti haec legimus: Iste ent liher hospitalis sandi Nicolai prope Cusam. Hoc codice in edendis Apnlei operibus tisus est BonaTentura Vulca- nius Brogensis*) (a. 16J)4), qui iit eius bonitatem iatel- lexit, ita leyi bracchio egit; nam et ipsius primae manuB et correctomm lectiones aliqaot, qnae quidem ei potissimae Tiderentur, promiaeue eicerpere satis habnit, Postea in Bollandistarum manus liber pervenit, uti docet signum in folio primo verso positnm. Sed cmu Maria Theresia regnante societas Jesu sublata bonaque cius publicata essent, delatus est iu bibliothecam Bruxcllensem , quam Burgundicam nomicant; imde a Prancog&Uis a. 1794 ereptus est et Lutetiara asportatus. In pristinam sedem restitutus est a. 1815. Post Vulcanimn (iuae de eo w, dd. tradiderunt, valde dubia sunt et incerta neque uUus inde fructus in Apu- leium redundavit. Tandem aliquando Erwinus Rohdiua KEffi^liov illud tenebris et situ obrutura ab oblivione vindicavit et in lucem protrasit; cuius diaputationem brcvem, sed acutam et bonae frugis plenam in Museo Ehenano legimus.*) Verum quia partem tantura eodicis (librura scilicet de deo Socratis) contuierat, accidit ut de nonnullis rebus minus recto iudicaret. Ac vere quidem vidit codicem Bruxellensem et antiquitate et fide omnibus ceteris praestare eundemque cum Monaeensi") artiseirao coguationis vinculo coniunetum 1) Hiuc BruieUensia noater 'codes Vulcanii' vnlgo est appeilatue. 2) Brwia Rolide, Zur handschriftUchen Ueberlieferungder pbilomphischen Scfuiften des Apulejus, Rhein. Mua, X53VII (1882\ p. U6— 151. 3) Dehuit addere 'et cnm Vaticano', quippe cnm Mona- censie et Vaticauua ei eodem ezemplari prodieiint. Vide fiiJdb. Praef. p.VI et XI et commentationem nOBtram (ifude etc), ^. iie—iig [p. 16—19]. PEAEFATIO Vn esse.') Sed in eo erravit quod eum inter duas illas familias a Goldbacliero propositas medium quendam locum tenere eontendit*}, cum priori familiae haud dubie sit adscriben- dus.^) Quin etiam plurima suut indicia, unde colligere possis MV es B derivatos esse.*) Verum tamen eum B 1 1) L. cit., p. 147. 2) L. cit, p. 148. 3) V. Etude etc, p. IIS — IIG [p. 12—18]. Argumenta noatra bic repetere, ut in re aatis clara, inutile doxiniUH. 4) V. Etude etc., p. 120— 121 [p. SO— 21]. Eiempla nota- biliora hBec adferam: P. 8, 6: devori (t anb lineola Heparativa paene latet) B; decor M. P. 4B, 26: ruiia B, aed fnerat nati et correctio facile acicm fagere poteat: nati M. F. 57, 5; sit cunetia] eslicmetis (i in esti cancellatmn eat) B : est cunctis M. P. 06, 13: saepe discM-dantibus} sepedis'cordanfibits B: se pedis eordanlAlyas (postea corr.) M. P. 6S, 16: obsit aetemitas] oh- sitaetemitas (Imeola inter a et e addita) B: obsita etemitas U. P. S5, 4: ostenderet'' (7diatinctioiiis nota sst) B: ostenderetur MV. P.88,10: etmentem] (fi(ne»i|(emB;e[tame«MV. P.B8,I8 Jares posswmiM] larespassarti' B: laresponsum MV. P, 99, 17 denigue B, sed ni litterae m conBimilJB eit: demqtteM. P. 99, 18 at stiperciliontm] adsuperlciUmitm B; adsuper eiliorum MV. P. 101, 20—102. 1 : sicei', umidi, ferventis] sieciumidiferventis B, aed t in e^ enb Uneola sepaiativa latct atqne poat ^cium altera linBol» addita eat: sictiwn id ferventis M sicciwn id fer- ventis V. P. 102, 13: animae femperafi^ anima\denimperatis B: anima >(■ enim peratis MV {perad,is V). P. 103, 9; pabuli sardna] pabulisarcina (c a f vix diaceroi potest) B; pabulis ariicina MV (hoc ex artina ortum eBse videtur). P. 107, 18; aed ea sfwpore] sede\a stupore B: sede astupore M sed a sfwpore V. P, 111, 6: perswiS)tm]peT\uasumB: peruasum MV. P. 115, 2: bbU. unde] Obitunde B: 6 bitunde M. P. 120, 1; parte seelus] partes eelus BMV. P. 129, 3; ita in eivitate] itaneivitate B: et in civitate MV (acilicet i non addituni litterae n aed aubditnm litterae a vianm eat, deiu it in et mutatmn). P. 143, 9: Tanain] tanalin B: lana in M. P. 144, 5; egelida] //gelida (e erae.) B gelida M. P, 145, 7: q»tNi(M agitaiionibusispuma\aagitationi- bu* B: spuma sagittacionibus M (et V?). P. 149, 15: sinu id est ex] sinuidestex B, sed poatea verba lineolta ita separata Hant: sin uides ex, t ex parte deleto: sin uidits tx"*! t^"vt *i.'«»'^ M). P. 158, 12; hiatu reseratuni] hi.atw tj -sw^ft »& «ooS*»' dinem litterae * accedit) esse ratitm B-- Matiw eaae tu.t"*"*'! J m Vm PRAEFATIO nonnullas lacunas et corruptelas praebeat, quibus MY carent, illud mihi verisimile videtur, MV non ex ipso B, sed ex aliquo eius apographo pendere compluribus loois correcto.^) Quod ad orthographiam pertinet^), multas antiquas et genuinas formas servavit B, v. g.: derectim, deversorium, VergUius, intellegere, neglegentia, adulescens, pinna, hario- lus, Hadriaticum, heiulare, umor (item umidus, umescens, umectior)^ umerus, paenitet, caenum, caerimoniae, taeter, formonsus, thensaurus}) In verbis compositis magna inaequalitate laborat; plerumque tamen praepositionum consonantem finalem non adsimilat. In usu litterae h plurifariam peccat, quae et in verbis Graecis et in Latinis nunc omittitur, nunc per- peram adicitur, nunc loco movetur. Aliquoties consonantes falso geminantur; ut in per- siccrnn, affrica, summatur, climmatum, oppacos, suppremum, appelles (— Apelles), terrentiana (= Terentiana), appossi- tum, hrittania, aut rursus semel tantum ponuntur, ut in redidisse, solidtatus, ilud, suplidum, praecurant (^ prae- currant), cu/rendi, succesU, accesit, posumus, dimisus, atti- dsaverit, necesitatem, permitens, aticos (= Atticos). Persaepe inter se confunduntur ae et e, ut in quae (pro que\ illae (jpAlle), Vucerae (jp,lucere\ u/ndae (p.wwde), in adverbiis (ahsolutae, adprimae, indecorae, intimae, longae, m/usicae, perfectae, perspicuae, rectae, sanae, stipernae, tempestivae, p. -e), et contra in que (p. quae)y ille (p. iWae), in adiectivis (facete, postreme, profu/nde, rapide, summe, vere, p. -ae), — cetera, adeo sunt multa, enumerare piget; oe et e, ut in cashesti, cepissent, petae (^p.poetae); e et i, ut in relegio, oreginis, possessionebus, tris- megestus, magestratus, venerahileter, conflectu, perspecms, tonetru, degestus (p. digestus)^ aeres (p. aeris)^ et contra 1) V. i]tude etc,, p. 121—123 [p. 21— 23 . 2) V. :i^tude etc.y p. 128— 186 [>. 28—86]. 3) Snperlativi formam optwmus qnater praebet B (p. 97, 3 ; 99, 16; 100, 17; 120, 18). PRAEFATIO IX in mcripitu, aristotelis (p. Aristateles), displidant, ckoriis, terrigmae, recupirantes, iUsperatis, dispondmte; i eiy ia Graecia: dgni, dionisiam, d^yrambis, hfhia, olimpi, syWlae, ot in Latinis: indyte, hyrsutum, inc^nw» (p. i^gvmvm), medioxymos, nymbis; et u, at in odis (p, udis), iocu/n^itate, luscoria, mer- corio, fulgorator, scripolosissimo, nehoUs (p. «efriilis), eopoUs (p. copuUs), mihecola (p. nvheeula), modolatnis (p. mochilaius), toUus (p. tuiius), cogmscator, voivaior, revolvator (p. -tur), frigos, et contra ruiunda, rutunditas, rultmdare, nuetamus, inprobaiur et praemonitur (p. -tor), atropus (p. jl(r(>pos); h et V, ut in fribolis, mobentOius, metabenit (p. meta venit), deheliitur, vaesuhius, aUdts, iubenali, et contr& in acervius et acervissimrum, ververat (p, t;erbero(), wwer (p. tmfter), ipnovUis, hivemo, veneficia (p. bene/icia), nwtavU (p. -6*i), videvitur (p. -&»(Mr)j c et ^, ut in -focattfme, d^cmota, incynum (p. jn^inum), et contra in plagamenta, argenda (p. arccKtia), vatiginia, digmtur (p. dicMwiMr), cowjcessMS (p. conccasMa), congretae, gratertbus, consegratum, indigat (p. iMiiicat); ci et ft ante Tocalem, at in itvictos, contempladone, stAudores, htdtador, et contra in effieaHa, suspitio; d ett, ut in ad (p. at, frequentissime), adijuc (p. atgue), tnquid (p. inguit), adlanticum (p. Atlantictm), et contra in af instar (p. ad instar), atmovenMbus (p. admoventibus), atquiriiur (p. ad^ttirifur), aligi^, aliut, ilhtt, isM. aput, aut (p. haud); f et pk inconstanter in Graecis «Bnrpantur, v. g. filoso- phus, pkHosofus, fUosofia, filosopkia, philosofia; g pro i (semison.) invenitnr in congungit (p. coniungii), magores (p. wiawres); sc pro ss occurrit in poscit (p, possit), capeacere (p. capessere). Declinationum formae hae memorandae Tidentur: in secunda declinatione genet. sing. Luereti, Dionysi, Merouri; dat et ablat plur. medis, suppUds, sUpendis, caeri- monis, obseguis, dlis, reUquis (p. -its); X PRAEFATIO in tertia aomin, sing. eulpis (abiqne); genet. Socrali, semel tantum (p. 65, 7) Soeratis'^); &ac. Arisiolelen ; acousat. plur. in -is, qui frequentiasime reperitur, ProftominoiQ hic, is, tdern formae, ut saepe fit in libris manascriptis, contaminantur et permiscentnr, ut hii (p. ii), Mis (p. iis), ehae (p. eac), hisdem (p. iisdem vel isdem), isgue (p. kisque), kH (p. hi). Meiidornm, quae Brusellensi proprta sust, exempla bic exBcribere nolui, cum ea ex adnotatione aostra quivis facile sumere possit.*) Qnibus rationibus adductus sim, ut credam codicis nostri arcbetypon fuisse librum aetate Carolina, fortasse Saeculo IX. ineunte, exaratnm, aUbi docui.^) Correctoras tres (praeter ipaom librarium) in emen- dando codice laborasse existiitiat Gobdins*); ego p]ures fuiaae pro certo babeo.*) Quorum omnium faeile prin- ceps est iUe, quem siglo B' vel m. 3 signaraus, saecuU, ut mihi quidem videtur, saecuU XI. eieuDtis, Usus est Uttenilis mioutis, sed compositis et claris, atramento paUidiore. Fuit vir, ut tempora iUa ferebant, nou in- doctus.^) Correctiones eius plus trecentas numeravimua 1) Aequnbilitatis ac perapicaitatiB cauaa formam Socratis ubiqne recepi, etai meUorea codiceB Socrati Hempec fere ei- hibent; quod num recte feceiim nuiic vehementei dubito. 3) Nomiulla, quae ad indolem codicia eiusque acchet^pi declaiandam pectinerent, coUegi in commentatione mea {Atude etc., p. 136— 140 [p. 38-40]), 3) V. Made etc, p. 140 [p. 40]. 4) L. cit. p. 147. Cf. Mude elc, p. 141 [p. 41]. 5) Correctiones , quaa manui tertiae tribuit Rohdius, ad dnos minimum auctoceB referendas cenaeo: ea est atramenti ac acripturac vatietaa. Prfteterea alia manua aaecuH, nt vide- tuT, XII., nigriote atramento et ccasBioribiiB Utteiia inaignis, aUquot locoa correxit (p. 89, 1; 93, 6; 98, 14; 103, T et 14; 14fi, 8; 146, 3; fortasae etiam p. 13, 2). 6) Lectionem hoa prosperare e. q. b. (p. 20, i) a b Au gagttno mutuatuB est. Locnm ex AugUHtino (de civ. dei XVHI S) in Asclepu initio adscripsit. PRAEPATIO XI (neque librum de mando attigit), ei qnibns circiter CXS miaqTiam alibi invenimus.^) Hinc magna oritur quaestio, utnim haa ex aliquo eximio codice nunc deperdito ex- cerpserit an ipse coniectura reppererit. Atque illud quidem opinatua est Eohdius*), cui adsentiri non possuni.^) Nam pauca illa, quae recte vel probabiliter restituta solus praebet B', non sunt oiusmodi, ut nou ab homine medio- criter ingenioao escogitari potuerint, quae autem temere et inepte mutavit tam multa sunt, ut non dubites quin suo Mari;e rem egerit. Neque aliter de cefceris correctori- bus iadicandum est*), qoi ia orthographia, praesertim in conBonantihus adsimilandis yulgarihusque formis reponen- dis, operam consumpserunt, litteras vel syllabas omissas suppleveniat, paucissima commode, pleraqae foede vel e deterioribus codicibus vel e suopte ingenio novaverunt. Quare non operae pretium duxi iHtorum manus (qaod sane luhricum est) distinguere eosque acervatim in apparata criUco nota corr. posi. designavi. lam de codicibus a Goldhachero usurpatis breviter agendum est. Ad priorem potioremque familiam («) pertiuent: Mona- censis (M) saec. XII. Insunt: de deo 8ocratis liber, Asclepios, de Platone et eius dogmate lihri II, de mundo liher usqoe ad c. 12 'vel hiatibus terrae erplosi ad' (p. 148, 3 ed. nostrae). Initium libri de deo Socratis ('Qni me voluistis — quanto enim') bis scriptum est. Hunc codicem prae- fecti bibliothecae Monaceusis heneflcio huc transmissiuu denuo coutuli, paacufa, quae Goldbacheri diligentiaio fugerant, adnotavi. Vaticanus (V) saec. XII. Insuut: de deo Socratis liber, Asclepius, de Platone et eius dogmate libri II (desunt 1. n, c. 21 'qaia solus sapiens' — c. 24 'ut omnes una'). I I 1) Cf. EUide ete., p. 162—143 [p. 42-43]. 8) L. cit., p. 150— 161. 3) V. Etude etc, p. 143—146. 4) V. Etude elc, p. 146— 147. Xn PRAEFATIO de mmido liber (desunt c. 25 ^quanto finitima sunt ei' — c. 31 ^proventus artium commoditates' et omnia inde a c. 32 ^Atheniensibus praesidet' usque ad finem). V ex eodem libro, e quo M, sed multo neglegentius descriptum esse iure suo adseyerat Goldbacherus; quamobrem eum tantummodo in libris de Platone et de mundo adhibere satis habuit. Quod etsi aliquatenus excusari potest, tamen in reliquis testimonio haudquaquam inutili aegre caremus, Neque nobis per tempora licuit hoc incommodum sarcire. Gudianus (G) saec. XIII. Insunt: Asclepius et de deo Socratis liber. Postremum folium, quod incipit a c. 22 ^sed in istis omnibus' (p. 32, 16) ab alio librario et ex alio exemplari descriptum est. Parisinus 8624 (A) saec. Xni. Insunt: de deo Socratis liber et de Platone et eius dogmate liber I usque ad c. 15 'moUesque perturbet' (p. 99, 20). Ad alteram deterioremque familiam (6) pertinent: Hi tres omnia Apu- lei scripta, quae simt de philosophia, inte- gra continent. Parisinus 6634 (P) saec. XII. Laurentianus (I.) saec. XH. vel XIII. Florentinus olim Marcianus (F) saec. XII. CodicemF, cum a. 1903 Florentiae paucos dies morarer, inspexi Goldbacherique collationem uno atque altero loc6 correxi. Nullos praeterea libros manuscriptos adhibui. Nam codicem Musei Britannici add. 11983, saec. XII., qui Asclepium continet, ex specimine, quod beneyolentiae viri doctissimi E.W. Brooks debeo, minimi pretii esse intellexi. Turbam vero interpolatorum codicum (g) consulto reliqui, si quid boni ex ista sordium congerie alii editores erue- runt, enotasse contentus. In oratione scriptoris constituenda B, ut par erat, ducem secuti sumus. Nam saepe solus vel genuinam lectionem servavit, vel eam, unde nuUo negotio verum elicere possis, cum libraiius bona fide egerit. Habet sane sua menda, sed ea merae socordiae atque imprudentiae attribuenda sunt. Adde quod in fine libri de mundo, ubi ■^•^ PRAEFATIO XEI M et V nos deficiuttt, familiae « nnicaa testis est. Fuerat aniinas anmes omnino optimi codicis lectiones , etiam levissimas, exhibere; sed veritus, ne pnaillarum rerum mole liber praeter modum cresceret neve lectoribus nanseam movereiti, multa, quae ad orthographiam spectant, aliaqne minuta omisi. Neque ignoro fore ut in his mihi parara eonstare nonnulUs videar; qni si reputaverint, quam diffi- cili in re veraatus aim, titubanti, spero, ignoscent. Ceterorum librorum scriptnras non omnes attuli, sed eas delegi, quae alicuius momenti essent, ita ut sine rationis criticae detrimento brevitati consulerem.^) Multum ad emendationem post Goldbaeherum con- tulerunt viri docti, inprimis Ltitjohana, Korio]., Eohdius, Krolliaa, Novak, Sinko; quorum commentationes diligenter excusai, correctiones partim in testnm recepi, partim in notifi commemoravi, paucis eitceptis, qaae mihi parum utiles videbantur. De coniecturis meis penes alios iu- dicium erit. Testimoniornm nnmerum aliquantum aiisi, Hermetis Trismegisti, quae femntur, scripta cum Aaclepio contuJi, arduum mebercule opus ac taedii plenuml in quo si quid peccavi, ab aequis iudicibua veniam peto. Bibliopolae honestissimi rogatu librum Apulei, qui fertur, Tce^l e^^TjViCaq subiunximus. Qni liber cum bis nuper et a Goldbachero (a, 1885) et a Meissio (a. 1886) diligentissime editus esset, in angustos sane fines deducta est opella nostra. Copiis a Goldbachero et Meissio com- paratis ita usi simiug ut optimorom codicum Camutensinm (G et C) integram (praeter pauca, orthographioa) varietatem lectiosis, reliquorum antem scripturas selectas esscriberemus. Camutensem utramque Gandavi inspicere ex auctoritate 1) De faUaci codiciB F indole tecte iodicavit Goldbaohents Q)raef., p. XI), qui tamen BpecioaiB eiua lectionibua aliqnotieDB deceptuH eet. Ac vereor ne mihi ipei r[uoque intH.t^siNahRiTi.* BOllertia interdum fucum fecerit. 1 I XIV PEAEFATIO publica nobis concessuin est: nec sine fractu. Apparoit enim G saecnli XI., C vero XII. esse atque illum huic alteri cum antiquitate tum bonitate antecellere.^) De ceteris, ne rem actam, quod aiunt, agere yideamur, ad Goldbacherum Meissiumque lectorem remittimus. Plurimi sunt, qui nos in hac editione paranda benigne adiuverunt. Inter quos praecipue nominandi sunt oma- tissimi viri praefecti bibliothecarum Gandayensis, Bruxel- lensis, Monacensis, Camutensis; Gulielmus Kroll, quo auctore hoc opus suscepi, Bobertus Noyak, Thaddaeus Sinko, Budolfus Helm, Bobinson Ellis, J. J. Harlanan, A. J. Eronen- berg et, quem Htterae antiquae lugent, J. van der Vliet; collegae familiarissimi Josephus Bidez, Eranciscus Cumont, Henricus Pirenne, Leo Parmentier, M. A. Eugener. His omnibus gratias ago maximas. Scribebam Gandayi mense Noyembri 1907. 1) Aliter iudicarant Goldbacherus (p. 266) et Meissius (p. 11—12). [De deo Socratis. Prologus.] I Qui me TolniBtis dlcere ex tempDre, accipite rudimen- 103 tim post experimentun). quippe prout mea opinio est, 10( bono periculo periculum faciam, postquam re probata meditata sunt, dicturus incogitata. neque enim metuo ne in frivolis displiceam, qui in gravioribus placui. sed ( ut me omnifariam noyeritis, etiam in isto, ut ait Lucilius, scbedio***et incondito, eiperimini, an idem sim repentinua, qui praeparatus, si qui tamen vestrnm nondum subitaria ista nostra cognostiu, quae scilicet audietis pari labore, quo scribimns, venia propensiore, quam legimus. enim lo sic ferme adsolet apud prudentes viros esse in operibus elaboratis iadicatio restrictiDr, in rebus subitariis yenia 6 cf. FeatuB p. 334 ed. M. et Petron, Satir. 4 11 'aolet apnd pmdenteg — prolisior' TincentiaB Bellov. Spec. doetr. V 94 et Spec. hiat. IV 7 De Beparatione fragmeatorum, quae inepte in istum quem. TOcant 'protogum' conflata suut, vide quae in Actis Acad. Belg. a. 1900, p. 143 Hq. disputaTiMinB ; cf. ed. Floridorum, quam co- ravit V. d. Vliet (1900), p. 190 Hq, APULEI PLATONICI MADAURENSIS INCIPIT | DE DEO BOCRATIS PELICITEB rufrj-o colore B et it«B M 3 faciam post om, M (spat. vac. rel. M') | poBt-qaa*re B qua re M* quare M postquam mire Goldb. i sunt lAps.: aum m 7 post Bchedio lactinatn significavi ; excidit fort. rudi [cf. Tac. Agr. 3) anbitBrio sapplet Marx ad LfKil. v. 1379 et seclun. Wower., quem pterigue edd. aeatti sunt S qui ante prae- parataa om. BM (1 ^ et insentit m. post. B) 9 cognostia BF: cognoBcitU att. \ favoie pro labore v. d. Vliet 10 enim sic recte B: sic enim celt. 11 adsoleat BJI* [ eB8e//in (p erae.; vel quidem en.m.S) B eeae prae in M | ope(ri)bna {corr. m.post.) B opibus M 12 iudieatio|//re Btrictioc (p ctq*^'* AFUI.EIUE ad, Thomii. "^. 13 1 BX APTJLEI PLORIDIS 06 proliiior. scripta, enim pensiculatis et esamicatis , repen- tina, autem noscitis simul et ignoscitis: nec ininria. illa enim, quae scripta legimus, etiam tacentibua vobis talia erunt, qualia inlata sunt; haec vero, quae inpraesentiaram et quasi vobiscum parienda sunt, talia erust, qaalia vos illa favendo feceritis. quanto enim * * * esiiide orationi modiflcabor *** vos animadverto libenter audire. proinde in yeatra manu situm est vela nostra sinuare 'f etiam mittere, ne pendula et flaccida neve restricta et caper- 10 rata sint. n At ego, qnod Aristippus diiit, esperiar. Aristippua ille Cyrenaicae aectae repertor, quodque malebat ipse, Socratis discipulus, eum qnidam tyrannus rogavit, qaid iUi pbUosophiae studiuio tam inpensuin tamque diutinum IB profuisset. Aristippus respondit: 'ut cum omnibus', inqDit, 'hominibus secure et intrepide fabularer'. IH Verbo suhito sumpta sententia est, quia de repentiiio oborta est, quasi velat in maeeria lapides temerario jn[ter]iectu poni necesse est neque interiecto intrinsecus pondere neque conliniato pro fronte situ neque coniven- flT tibus ad regulam lineis, quippe qui structor orationis buius egomet non e meo monte lapidem derectim caesum adferam, 16 Diog. Laert. 11 63 6 parienda Bohde: part(i)enda {cotj: m. posl.) B parcenila I M* partiy/enda {una litt. eras.) M partienda eeft. G favendo untM e et ed. Rom.: facienda B faciendo cett. 6— J post enim et post modiflcabor laeanam significavi 8 aitum eet GF: flitom eaBe cett.; fort. ea-cidit verhim principale, v. g. Bcitote | etiam mittere a et iam mittere d (etiam remittere F) et im- mittere Ond. II qno (modo ss, ni. ,S) B | post experiEir tnter- punxi 13 itle renaicae (gpat. 3 Utt. vae. rel.) B | quod qaem|alebat B 18 Socratie F: Socrati eett. {sed a add. m. jKist. B et item M) 17 compta pro aum^ptfiWilamotciUi 19 in- iectn Ellis et V. d.Vliet: interiectu to | interiecto tuspect. (inter- Becto 6) 30 couliniato (altervm i in ras.) B | coniventi- bns G: conhibentibns B coff//hibentibuB (5 litf. eras.^ hib ex k niv corr) M couibentihae F cohihentihuB vel conhihentibna J /vOi S2 moDtem B j derectjm B; directim PF directum cett. ^| E5 APULEI PLORIDIS probe oranifariain conplanatum, laeviter ex[op]tiiiias oraa ad iingueni coaequatum , aed cuique operi adcommodem vel inaeqiialitate aspera vel laevitate lubrica ve! angulis lOS eminula vel rotunditate vftlubilia, aine regulae oorrectione et mensurae parilitate et perpendiculi aollertia. nulla 5 eiiim res potest esse eadem 1'estinata simul et examinata nec eat qoicquam omniura, quod babere *** et laudera diligentiae Bimul et gratiam celeritatis. Praebui me quortmdam voluntati, qui oppido quam IV a me deaiderabant[ur] , ut dicerein es tcmpore. at eat lo hercule formido, ne id mihi evenerit, quod corvo buo evenisse Aesopos fabulatur, id erit, ne, dum hanc novam landem eapto, parvam illam, quam ante peperi, cogar amittere, aed de apologo quaeritis; non pigebit aliquld fabulari. corvua et vnlpes unam offulam siraul viderant is eamque raptum featinabant pari studio, inpari celeritate, 109 vnlpes cursu, corvua volatu. igitur ales beatiam praevenit et secundo flatu propassia utrimque pinnia praelabitur et anticipat, atqne ita praeda simul et victoria laetus sublirae eveotus in quadam prorima quercu in anmmo eius cacu- so mine tutuB sedit. eo quoque taroen vulpes, quia lapidem 6 'niLllft rcB — celeritatiB' Vincentinfl Bellov. Sp V 91 et Spec. hiat. IV 7 12 Pbaedr. fab. I 13. Bb Fab. Aesop. 201 et 204b ed. Halm 1 extimas oras Salm.-. exoptimas oraB B orae tantwn- modo epatio S vel 9 litt. inler complanatum et oraa vae. rel. M Bx optimaB oraB P ex optimis oris cett. 2 ad un^ni (wi fine verstis) B | nndiqne pro cnique Liitj. ; tnalim ntoumque 4 rotnnditate F: rotonda celt. 7 nec est OA: Decease est Bd (necesHe eat F* nec eeae F) om. spat. 30 fere Utt. vac. rel. M | pont habere laeunam sigmficavit Goldb. poBait ap. Vineent. Betlov. et in ntmM^is eodd. interpolaium queat add. Koziol quod habeat edd. fl praebni// (t eras.) B | oppi BM { quam Bokde: qnae m 10 deBideiabant MohAe: deaiderabantnr a \ at JJiij.: et is | eat: ez (vel est as. tn. 3) B 12 eB//opuB (t er(W.) B | id erit (vel id est ss. m, 2\ B 13 parvam AF: pamm ceK. 15 vulpia ^o ■roS.v*» ■uJnnpw-'^ 19 saiticipat atqne: anticipata// (,<\eTas?|"B ^ t^-(«.\».-^v:«.-™- B: qni fqnfte G) alipederu (.aUpidem IKi cttt. i 4 BX APULEI FLORTDIS nequibat, dolum iecit. namque eandera arborera successit et subflistens, cura superne raptorem praeda ovantflm videret, laudare astu adorta est: 'ue ego inscita, quae cura alito Apollinis ■frustra certaverim, quippe cui iam pridem corpus B tara coQciunum est, ut neque oppido parvum neque nimis grande sit, sed quantam satis ad usum decoremque, pluma mollis, caput argutum, rostrum validura. iara ipse alis perBequas, oculis perspicas, unguibus pertinai. nam de colore quid dicam? nara cura duo colores praestabiles forent, piceus et niveus, quibus inter se nox cum die differuut, utnunque eolorera ApoUo suis alitibus condona- vit, candidum olori, nigrara corvo. quod utinam aicuti cygno cantum indulsit, ita huic quoque vocem tribuisset, ne tam pulcbra ales, quae es orani avitio longe prae- G cellit, voce viduata, deliciae facundi dei, muta viveret et eliuguia!' id vero ubi corvus audit, boc solum sibi prae ceteris deesse, dum vult clarissime ctangere, ut ne in boc saltem olori concederet, oblitus offulae, quam mor- dicns retinebat, toto rictu biavit atque ita, quod volatu pepererat, cantu amiait; eniravero vulpes , quod cursu 1 amiserat, astu recuperavit. eandera istam fabulara in pauca cogamus, quantum fieri potest cobibiliter: eorvus ut se vocaiem probaret, quod solura deesse tantae eius formae vulpes siraulaverat, groceire adortus praedae, quara t ore gestabat, inductricem conpotivit. 3 ovandam (vel tam a».in.3)B 4frustaB 7 aliBB; alea eett. 8 persequax B : om. cett. (post oculi» pro perBpicax pomit F) 9 nam dtlendam cen«ft Wilemoieits 12 //olori (c erat) B 18 hu(i)c (corr, m. i) B 15—16 vivere tete linguis B 17 — 18 in hoc Goldb.: id hoc oi hoc sechis. v.d.VUet; cf. Leo, Arekiv. XII 9S 28 proba//ret {■ana litt. errw.) B | tanta B 24 crocire Flor. fort. croccire {cf. Flaut. Axklul. eS5) 25 coupotujit B compotuit M EXPLICIT PRAEFATIO • | INCIPIT DISPUTATIO DE DEO SOCKATIS FELITER {sic) ■ B e( item M {nisi quod , DI8PUTACI0 ef FL habet) APTJLEn MADAUEENSIS DE \ JJ£0 80CHATIS LIBER - 1 ■ INCIPIT ■ PROLOCUTIO F BX APDLEI FLOBIDIS 5 lamdndum sdo , qnid hoc sigaificatu flagitetis : ut cetera Latifle materiae perseqnamur. nam et in principio vobis diversa tendentibus Ita memini polliceri, ut nentra pars vestrum, nec qui Graece nec qui Latine petebatis, dictionis buius expertes abiretia. quapropter si ita Tide- tur, satis oratio noatra atticissaverit. tempua est in Latium demigrare de Graecia. nam et quaestionis buins ferme media tenemus, ut, quantum mea opinio est, ^p^ars ista posterior prae illa Graeca, quae antevertit, nec argumentis sit effetior nec sententiis rarior nec exemplis panperior nec oratione defectior. 2 Latiae cetera materiae Goldb. cetera materiae La- tine Mere. \ lating {sed virgtilam add. m. posl.) B latina M latine vel latinae cett, \ materie (sed virgula eras.) M 3 vobis ed. Mom.: nobiB Plato oDiiieiii naturam renim, quod eius ad animalia praecipua pertineat, trifariam divisit censuitque esse summos deos. summum, medium et infimum fac intellegaa non modo loci disclusione verum etiam naturae dignitate, quae et ipsa neque uno neque gemino modo sed pluribus ceraitur. ordiri tamen manifestius fuit a loci dispositione nam proinde ut maiestas postulabat, diis inmortalibus caelum dicavit, quos quidem deos caelites partim visu usurpamus, alios intellectu vestigamus. ac visu quidem 10 cemimus vos, o clarissima mundi caelo quae ducitis ajinuni. modo ista praecipua: diei opificem luuamque, solis 17 aemulam, iioctis decus, seu comiculata seu dividua seu ib protumida seu plena sit, varia ignium face, quanto lon- giu3 facessat a sole, tanto largius conlustrata, pari in- cremsnto itineris et luminis, menaem auis auetibus ac dahinc paribua dispendiis aestimans; sive illa proprio seu AnguBt. de civ. dei VIII 14. — ef. PriBciauuB X 3, 17 (p. 509, 9H) 1 Augnat. de civ. dei Vm 14 8 Plat. de legg. XI 931A. — cf. AuguBt. de oiv. dei X 27 11 Verg. Georg. I 6 aq. — cf. AuguBt. de civ. dei IX 16 14 cf. Lucret, T 706 Bq, 2 praecipua Merc: praeoipue o> | pertinet Liilj. 6 cer- nitnr A: cemit cett. (diBoeniit F) | fuit | ita loci B 13 solem ante diei odd. edd. vetl., guod probat Lil{/. 16 faceaaat a m ras. m. 1 B \ tanta (corr. m. fort. 1) B \ largiua Goldb.: longius ffl 17 menaem Bd: mensea ex menBiH corr. m. 2 M menBis GA 18 aen: aibi S j obatipi Sibbeck : obstitit lu obstiti Seal. 6 Lu- creti(i) {eorr. m. poat.) B 7 notham Wow.: notam la | iactat U ex corr. m. 1 (fwit iact») et vulg.: iactam eett. (led vel t se. m.SB) 8 ntra Merc- {cf. Cic. Farad. III 3, 34) : utraqne a> utra<;cum>que Zink 1 (hjnrum (corr. m. post.) B | Ter//a (a eras.) B 12 nuncupatur B 13 Btatio B 14 aeteino B, fort. reete 15 et ante aequabili om. B 15 — 16 tuuc progiessuB tanc veio ameus tuin autem regreaaug (sic) B, guod ipiid aibi velit, fuaeio inter tunc vero et regresBUB spat. 30 fere Utt. ■01«.- -veX-"* 17 obstito Sealiger obstipo iiibbeclc oW&^ Xao I I 8 APULEI eodem visibilimn deorum nnmero eetera qnoqne sidera, qni cnm Platone senids, locato: Arctumm plnviasque Hyadas geminosque Triones 121 aliosqne itidem radiantis deos, quibns caeli chorum comp- 6 tum et coronatum suda tempestate yisimus, pictis nocti- bus severa gratia, torvo decore, suspicientes in hoc per- fectissimo mundi, ut ait Ennius, clipeo miris fulgoribns variata caelamina. Est aliud deorum genus, qnod natura visibus nostris 10 denegavit, nec non tamen intellectu eos rimabundi con- templamur acie mentis acrius contemplantes. quorum in numero sunt illi duodecim numero situ nominum in duo versus ab Ennio coartati: luno, Vesta, Minerva, Ceres, Diana, Venns, Mars, 16 Mercurius, lovis, Neptunus, Yulcanus, Apollo 122 ceterique id genus, quorum nomina quidem sunt nostris auribus iam diu cognita, potentiae vero animis coniectatae per varias utilitates in vita agenda animadversas in iis rebus, quibus eorum singuli curant. ^M Ceterum profana philosopbiae tnrba inperitomm, vana sanctitudinis, priva verae rationis, inops religionis, inpos veritatis, scrupulosissimo cultu, insolentissimo spretu deos *** neglegit, pars in superstitione, pars in contemptu 123 timida vel tumida. bos namque cunctos deos in sublimi 1 August. de civ. dei IX 16 8 Verg. Aen. III 616. 7 Varro de 1. L. Vll 78 ed. M.; cf. V 19. — Ennii trag. firagm. V. 178 Ribb. 18 Mart. Capella I 42 2 platone (1 ex corr.) B 3 Arctnmm ptty^T. B clHUt dlii 4 cohnm pro choram Kiessling, sed cf. Weymann, Stvd. zu Apul., p. 345 6 decore ed. Eom.: decori co (decor M) | perfestimo B 11 contemplantes vix sanum contendentes (tunc aciem pro acie reponendum) vir quidam doctus ap. Oudendorp. 12 nnmerosojpro nnmero Merc, ego conieci mero 18 et ante per add. m. «2 B | animadversas Colv,: animadversae | iis ed. Eom.: his m 21 priva vuig.: prava (parva L) | vere B 22 scripolosiBsimo inoccultn B | lacunam post deos aignificavit Qoldb. 24 sub- limi (i fin. in ras.) B LIBER DE DEO S0CBATI8 aetheris Tertice locatos, ab humB.iLB, contagione procol \ discretoB plurimi sed non rite Teneraatur, omses sed iuscie metiiuiit, pauci sed iupie dif&tentur. quos deos Flato existimat naturas iacorporalis, animalia, neque fini ullo neque esordio, sed prorsas ac retro aeTiteruaB, Buaque Goldb. 8 bona m, W vel aa «j. vt. 3 B, quod recepit Vtilc. 9 ab- eoluto (vel ai ss. m. S) B 9 — 10 pareutem qui ex corr. m. 1 11 et Tulg.: parentuinq. cett. 12 mutna m, ged vel munia nt, 2 B, guod recepit Vttlc. | ego Marc: eigo m 13 c: lerti// (a eras.) B 15 incredibili (vel is ss. m. 2} B credibiliB 6 16 et om. BM etiam pro et Q | penua^ria 17 autem post vii add. Aagasl. 18 vigore F; vi^ir». t 18 removenmt A^agvst.: moveruut ta \ 4fe\. Qi^-. Svft"». w»-- pr. i «■«. B) ] et ante id adcL. Colu. 1 le ^H I 10 APULEI Talut in artissimis tenebris ra,pidissinio coruscamine lumea caLndidum intermicare? 36 Miasum jgitur hiinc lociim faciam, in quo non mihi [qnidem] tantniii, sed ne Platoni quidem meo quivenint B ulla yerba pro amplitudine rei suppetere, ac iam rebua mediocritatem meam [jji] longe superantibus receptui canam tandemque omtionem de caelo in terram devocabo. in qua praecipuum animal bomines sumus , quamquam plerique ee incuria verae disciplinae jta oiunibus erroribus 10 ac piaeularibus depravaverint, sceleribus inbuerint et prope 26 exesa mansuetudine generis sui inmane efferaiint, ut poBsit videri nullum animal in terris bomine poatremius. sed nuuc non de errorom disputatione sed de naturae ,^ distributione disserimus. Igitur bomines ratione plaudentes, oratione pollentes, iimis, moribundis membris, levibua et aQsiis mentibus, brutis et obnoxiis eorporibus, dissimilli- Tnis moribus, similibus erroribus, pervicaci audacia, per- tinacl spe, casso labore, fortuna caduca, singillatim mor' »n ^^^^1 cuncti^m> tamen universo genere perpetui, vieiasim snfficienda prole mutabiles, volucri tempore, tarda sapien- tia, cita morte, querola vitEi, terras incolunt. 8 August. de civ. dei VIII 15 15 'igitnr hominea — ter- raB incolnnt* Augnst. de civ. dei IX 8. — 'stngillatim — pei- petni" id. ibid, XII 10. — 'hominea — cita morte' Vincentiua Bellov. Spec. doctr. VI 106 et Spec. hiBt. IV 7 1 velut AuguBt.: vel oi | altiEBLmia August., sed cf. Suet Ifero 46 i quidem sedug. Colv. 5 ac iam JVferc.: faciam m aeelm. Eohde 6 in eeelus. Goldh., anU rebus tran^. Sohde 9 verae scripsi: vclle BM {aed bellae ex eorr. B, qitod reeepitVule^ om. cett. 10 depravaverint Oud. auctore secltis. Leam se et interruptam ac veluti debi- lem passa est? nam, nt idem Plato ait, nullas deus miscetur homiuibus, sed hoc praecipuum eornm sublimitatis Bpecimen est, quod nulla adtrectatione uostra contaminan- tur, pars eorum tanturaiaodo obtutu hebeti visuntur, ut sidera, de quoram adhuc et magnitudine et coloribus homines ambigunt, ceteri autem solo iutellectu neque is prompto noscuntur. quod quidem mirari super diis in- mortalibufi nequaquam congruerit, cum aiioquin et inter homines, qui fortunae munere opulenti elatus et usque ad regni nutabilem suggestum et pendulum tribunal evectus 189' 1 'habetis — infimata' AnguBt. de ci?. dei IX 12; cf. 18 4 'com et — diBpeHcant' Priao. X3, n (p. 509, 9H) 10 Plat. Symp. 203A. — AuguBt. de dv. dei IX 16; cf VIII 18 et 20 3 propinquoB Steic. i et hftbitacal a ^uf^i. et Priscia*>.: ea habitacola (spat. 3 vel 4 litt. vae. rel) ae B partem caae (in ta,B6 corr.) M partem campse cett. mhili est glosga campee {Corp. gl. Lat. V 534, 4; 6ii7, 7), gttod gvidem ad k. l. pertinet partem mancam se Goldb. alia alii 11 homini Auffiut 12 eat specimen 6 et Augitst. \ con- trectatioue Augtut. \ contaminantui GA et August.t contami- natni cett. 16 ceteri GA: caeteri ex caeleri eorr. m. post. B caoleri M celeri cett. \ aolo inteUectu QA: aolo inteUecta ex aola iutellecta corr. m. posl. B aola intellecta cett. Ift prompte pro prompto lAH}. \ nOBGUntot GA: noBCuutuF ex uascantnr corr. m. post. B naacnntiu cett. 17 congruerit «n cougrueret corr. m. post. B | alioquin B; aliqni// (n eras,, ui in roK.^ ^ ftlioqui cett. 18 opulentiae latua B Vft Ti'o.V*iteHi '^"* ■ mntabilem cetl. I I p 12 APULBl est, raro aditu sit, longe remotis arbitris in quibusdam dignitatis suae penetralibus degens. parit enini conver- satio contemptmn, raritas conciliat admirationem. V Quid igitur, orator, obiecerit aliqui, post istam eaelestem 6 quidem sed paene inliuiiiaiiam tuam aententiam faciam, si omnino bomines a diis inmortalibus procal repellantur atque ita in haec terrae tartara relegantur, ut omnis sit illiH adversus caelestes deos communio deuegata nec qnia- qnam eos e eaelitum numei-o velut pastor yel equiso vel 10 buaequa ceu balantium tcI binnientium vel mugienidum greges interviaat, qni ferocibua moderetur, morbidis ISO medeatnr, egenis opituletur? nullas, inqnis, deus bnma- nis rebus intervenit: oui igitur precea adlegabo? cui votum nuncupabo? cui yictimam caedam? quem miseris auxi- n liatorem, quem fautorem bonis, quem adversatorera malis in OTOni vita ciebo? quem denique, quod irequectiasimum est, inii iurando arbitrum adhibebo? an ut Vergilianns AscaniuB per capnt hoc iuro, per quod pater ante solebat? so at enim, o lule, pater tuns hoc iure inrando uti poterat inter Troianos atirpe cognatos et fortassean int«r Graeeos proelio oognitos; at enim inter Rutulos recens cognitos si nemo huic capiti crediderit, qiiis pro te deus fidem 2 'parit — admirationera* VincentiuB BeUov. Spec. doctr. VI 38 et Spec. liist, IV 7 17 Verg. Aen. IX 800 I adita sit Goldb.: aditns et o B I qnibas (ged dam add. m. 2) '. add. tn. post, ut vid., B 4 aliqui (corr. m. pogt.) B 6 pate afde faciam ig. ni. poat. B 7 religantui (sed i in rag.: fuit fort. relegautnr) B religantur M 8 nec B: ne eett. neqne LCtJ. 9 eqiiiBo Elm.: aeqnisitio B equiMtio U eqnitio cett. 10 buH eqna m boa eqna corr. m. post. B 12 in(i)qniB (cotr. m. fort. 1) V .-.--■ S» in}//e (una litt. eras.) B p LIBEE DE DEO 80CRATI8 13 dicet? an ut [se] ferociasimo Mezeatio dextra et telvun? 131 quippe haec sola adyenerat, quibus propagnabat: deztra mihi deuB et telimi, quod missile libro, apagesis tam cruentos deos, dextram caedibus fossam telum- que sanguine robiginosum: utnimque idoneum non est, s propter quod adiures, oeve per ista iuretur, cum sit sammi deorum hic bonor proprius. nam et ins iurandum lovis iuraudum dicitur, ut ait Eanius. quid igitur censes? 182 iurabo per lovem iapidem Ronjano vetustissimo ritu? atque si Platonis vera sententia est, nmtiquam se deum lo cum homine eomaiunicare, facilius me audierit lapis quam luppiter. Non usque adeo — responderit enim Plato pro sen- Vt tentia sua mea voce — non usque adeo, inquit, seiunetos et alienatos a nobis deos praedico, ut ne vota quidem ib nostra ad illos arbitrer pervenire. neque enim illos a cura rerum humanarum sed contrectatione sola removi. cet«rum sunt quaedam divinae mediae potestates inter summtmi aethera et infimas terraa in isto intersitae aSris spatio, per quas et desideria nostra et merita ad deos gg commeant. hos Graeci nomine daemonas nuncupant, iater 3 Verg. Aen. X 778 8 Cio. de off. HI 29, lOi 13 [Plat.] Epinom. 981D et E 18 cf. Apnl. Apol. 43 21 AuguBt. de civ. dei VIII 3S et 21 I ae 0)Ji. ed. Mom. | Medientio (corr. m. post.) B 6 per quod ed. Som. \ ae ut pro ueve Merc. 7 propititiB (corr. tn. posl.) B I iuraudum {post lovie) seclus. Brant, guod prob. Lu^. 9 ritn// (wtio UU. eras.) B 10 atqui ex adque eoTT. m. post. B et ita scripsit Colv., sed atque retinendum {cf. Hild.) 13 responderit {corr. m. post.) B 15 alienatoe ex aliecatiiB corr. m. post. B 16 illoe a cura Sciopp.-. illa Bftcra tD (vel nl ss. m. S B) 17 humii(nB)ram (corr. m. post.) B I contrectatione sola B 19 iatersito pro iateraitae Eltn., sed cf. Apul. Apol. 43 [p. 50, 4 Helm] 20 ad deoa rnlg. : ad wa m {sed d anU eoa ss. m. 3 B) 21 ho// (c eras., corr. m. 2) B I graeco ex graeci eorr. m. post. B et \ta sixi.t»*. ^"^JS^ \ \ I 14 APULEI 1 caelicolasque veetores hiiio prBCuin inde dono- i nim, qui ultro citro portant hinc petitiones inde suppo- 1 tias ceu quidam otri[u]aque interpretea et salutigeri. per I hos eosdem, ut Piato in Sjmposio autumat, cuncta denun- I 5 tiata et magorum variiL miracula omnesque praesagiorum ' speciea regantur, eorum quippe de numero praediti eurant ISI singuli [eorum], proinde ut est cuique tributa provincia, vel somniis couformandis vel extis fissiculandis vel prae- petibua gubemandis vel oscinibus erudiendia vel vatibua 10 inapirandis vel fuimiaibua iaculandis ve! nubibaa corua- candis ceterisque adeo, per quae futura dinoscimus. quae cnncta caelestium voluntate et numine et auctoritate sed daemonum obsequio et opera et ministerio Seri arbitran- ,Bg dum est. horum enim muuus atque opera atque cura i& est, ut Hannibali somnia orbitatem oculi commiii[aF]entur, Flaminio estispicia periculum cladis praedicant, Att[i]o Navio auguria miraculum cotis addicaut; item ut nonnullis regni futuri signa praecurrant, ut Tarquinius Priscus aquila obumbretur ab apice, Servius TuUius flamma con- w» luminetur a capite; postremo concta hariolorum praeaagia, TuscoruDi piacula, fulgoratorum bidentalia, carmina Sibyl- 4 Plat. Symp. 202 D. — cf. AngnBt, de civ. dei Vm IS 16 c£ Cic. de divin. I 24, 48 16 cf. Liv. XSl 63, 18 17 cf. Liv. I 36, 3 aq. Cic. de divin. I 17, 32 18 cf. Liv. I 34, 8 19 cf. Liv. 1 3 3, 1. Val. Mai. I 6, 1 1 tetricolaB, qmd tn «larg. add. m. 3 B, inseruit Vvlc. (rnale et ante terricolaB legit Sohde; fuit fort. it = inter, sed iitl. fere evamdae) caelicolitB ^^teriicolaB^qae Goldb. 2 qai vn quae corr. m. post. B \ citro (vel to ns. m. 2; q. pogf citro add. m. post) B | hinc (n ex corr.) B 3 utriique Usener: ntriaBqae m utrimqae Oad. i denuntia B 7 ain- guli %n aingula corr. m. post. B | eormn sedus. Goldb. \ proinde (vel per as. m. 3) B S HOnmiifl F: Bomnis cM. 15 hanni- balis ooinia B I comminentat Wow--. ooniminareDtar la com- DLiuitentur Oud, 16 flaminino BM | praedicant Steio.: prae- dicent oj | Atto Oud.; at//tio («na Ult. eras., tio in ras.) B attio eett. II navio// (o ex g jier ras. et i eras.) B | it«m Mere.: LIBER DE DEO SOCRiTIS 15 larum. quae omnia,, ut dixi, mediae qua,epiam potestates ISS inter homines ac deos obeunt. neqne enim pro maiestate demn caelestium fnerit, ut eoruni quiaqnam vel Eannibali somnium pingat ¥el Flaminio hostiam conroget vel Att[i]o Navio avem veliflcet vel Sihyllae fatiloquia versificet vel Tarquiuio velit apicem rapere sed reddere, Servio vero inflaniraare verticem nec esurere. non est operae diia 6uperis ad haec descendere: mediorum divorum ista sor- titio est, qui in aeris plagis terrae conterminis nec minus conSnibus caelo perinde versaatur, at in qaaque parte naturae propria animalia, in aethere volventia, in terra gradientia. nam cum quattuor sint elementa notissima, veluti quadrifariam natura magnis partibus disterminata, sintque propria aiiimalia terrarum, flammarum, — siquidem Aristotelea auctor est in fomacibus flagran- ^^^ tibus quaedam parvula animalia pennulis apta volitare totumqne aevum suum in igni deversari, cum eo exoriri cumqne eo estingui, — praeterea cam totiuga sii 1B7 16 Aristot. bist. anim.T 19 (p.&62b, 10 ed.Bekk.) 8 — i hannibali Bomnium^asannibaliBonminnicorr.m.post. B 4 fingat pro pingat Salm. \ cooruget Ellis, sed nthil mutan- dwn: ' conrogitre' eet 'wujtgue eonquirere' oel, i*( ait Seneca (Ootml. ad Marc. 16, 3), 'ostiatim giiaerere' (cf.Aetna v. 372); pogsis Oermanice iKferpreiar» 'auftreiben' \ Atto Oud.-. attio b) g.tio M) & navi (sed o add. m. post.; sub vi duo puncta eros.) I avem LindenbTog: pavem {sub pa duo pancla eras.) B na- Tim vel navem cett. 7 inflamm&mre (sed m del. nt. post.) B 8 iata// (a eras.) B 9 aeriis MG- 10 qnaque B: quacomque cett. U prop(r)i» (corr. m. fort. 1) B | aethere {sed de ultima litt. dubitari potest) m aetbera corr. m. post. B , volventia (corr. m. f] B; volantia cett. 'voli^entia animalia' sunf sidera (cf. infra v. 18); ctim tiia reflexiva participii 'volvenB' librarios fallerel, volventia (quod reetum ease demonstrat adnominatio) in Tolantia mufatum est 14 aintque ed. Rom.: eit (sed n ss. m. pogt.) qiiae(dam ss. m. 3) B ait quae (que L) cett. \ aquarum add. Merc. t5 aristoteleB// (h ex m, ut md., corr. m, post) B 16 parrula seripsi: propria m | volitare ex volntare ■^ perhibeatur, tamen altitudinem perpendiculo si metiare, ut geometrae autu- mant, ^decem) stadia altitudo fastigil non aequiperat, cum sit aSris agmen inmenaum usque ad citimam lonae heli- 140 cem, quae porro aetheris sursum versua eiordium est. is quid igitur tanta vis aeris, quae ab humillimis lunae an- fractibos usque ad summum Oljmpi verticem interiacet? quid taudem? yacabitue auimalibus suis atque erit ista naturae pars mortua ac debilis? immo enim si sedulo advertas, ipsae quoque aves terrestre animal, non «0 aSrium rectius perhibeantur. enim semper ilUs victus omnis in terra, ibidem pabulum, ibidem cubile, taotum 1 BOTHmn ed. Bom. : earsum a> 8 ini elemeuta corr. m.post. B, gaod recepitVitlc.: quatuor eeZHH'" elemeuta {elementornm A) ceK. qnattuor alementa [aSris] LH^. 4 animalibus romnibQB WUatnOTcitz \ q. post deaertum (tdd. m. post. B bSria scripsi: aere d> [sed e ex i corr. B) seclus. LilXj. 6 gigneret Merc: gignereut m (gignere G gignerentur P) | igni in igne earr. m. post. B 7 quidem (corr. m. S)B\ aves// (&, ut vid., «■«.) aeri {quod in aere correciwm fuit, sed postea wieiftttlus eratvB est) B | attribuet (corr. in. post.) B 6 qnae aveH secltis. Mero. (cf. Nov^, p. 55) 10 montiitm add. lAij. montium pro omninm Eohde 12 deoem add. Colv. 18 heli- cem, qaae Flor.: felicemque m exspectea helicem, quod cx imu Apvieiawi 1* eiordium ed. Rom.i exortum lo 19 terreatre: //er//reBtre (fuit pertrestre; t superser. m. fort. I) B per terrBfltre cett. ! anima(l) (con: m. fort. i) B 20 et t ante enim add. t /or^. J, cer^e attUg. B et ita vulg., sed cf. Novdk, p. 74 LIBER DE DEO SOCRATIS 17 V quod aera proximuni terrae volitasdo traasTerberaat. H cetenun cum illis feasa sunt remigia pincarum, terra ceu ■ portas est, H Quod si luanifestum flagitat ratio debere propria CCS animalia etiatu iu aere intellegi, superest ut, quae taa- g H dem et cuiusmodi ea sint, disseramus. igitur terrena I nequaquam — deyergant enim pondere — aed nec flam- ■ mida, ne sursum versus calore rapiantur. temperanda ^t est ergo nobis pro loci medietate media natura, ut e: ^M regionis ingenio sit etiam cultoribus eiua ingenium. oedo M^l igitur mente fomemus et gignaraua animo id genus cor- ^M porum t*Kta, quae ueque t^m bruta quam terrea neque tam levia quam aetheria, sed quodam modo utrimque 111 seiugata vel enlm utrimque commixta siat, sive amolita seu modiiicata utriusque rei participatione: sed facilius i^ f)X utroque quam ex oeutro intellegentur. habeant igitur haee daemouum corpora et _ modicum ponderis, ne ad superna inscendant, <^Bty itliquid levitatiB, ne ad inferna praecipitentur. quod ne vobis videar poStico ritu incre- X dibilia eonfingere, dabo primum eiemplum huius libratae ^ medietatis. neqae enim procul ab hac corporis subtilitate nubes concretaa videmus. quae si usque adeo leves forent, ut ea quiie omnino carent pondere, numquam infra iuga, ut saepenumero animadvertimus, gravatae caput editi montis ceu quibusdam curris torquibus coronareut. porro »s.l 12 of. Luoret V 474—476 21 cf. Luoret. VI 102 sq. 1 aerta) (corr. m.3?) B \ tra(ii)Bverba rant (cojt. m.poat.) B | 1 flagitratatio (corr. m. fart. J) B 7 devergant Merc: devecgniit o) | nec edd. vett. ; ne oi 8 tempeianda est A, uf eoniecerat Mere.-. temperandae B tempeiandae vel temperande «el temperanda cett. 13 quodam modo ex quod ad modo eorr. m. jhmE. B | utrimque mdg.-. utrumque lo 15 participa- iioa6// (s ertts. in fine vers.) B 18 Rupema// (m eu^. et eras.) B I inaoendant Colv. \ incedant vel incedat codd. (iDceda(n)t corr. wt. post. B) I et ante aliquid add. m. post. B et ita ScaL.-. wm, >b 20 libeta//te (e eras.) B 24 &//nvmBA^BAraio% ^ji- ccoa::^^ . edi(ti) (corr. m. 1, ut md.) B 1 APVUava Bd.Tboau» ^ i 18 AFULEI si suapte natnra spiasae iam graves forent, at ualla illas vegetioris levitatis admistio aublevaret, profecto non aecua quam plnimbi rodus et lapis saopte nisu caducae terris | inliderentor. minc enimvero pendulae et mobiles huc atque 5 iUuc vice navium in aeris pelago ventis gabemantur, paululum inmutantes promnitate et longiBquitate. quippe Gi aliquo umore fecundae sant, veluti ad fetum edendum 14,3 deorsas degrassantur. atque ideo umectioreB humiiius meant aquUo[nis] agmine, traetu segniore[s]; sudis vero sublimior cursas e-Cs^t, eum lanaram volleribtts similes aguntur, cano agmine, volatu pemiciore. nonne audis, quid Sttper tonitru Lucretius faeundiBsimo disserat? principio tonitru qaatiantur caerula caeli propterea quia concurrunt sublime volantes aetheriae nubes contra pugnantibua ventis. XE q^aod si nubes sublime volitaut, quibus omnis et exortus e<[3>t terrenus et retro deflusus in terras, qnid tandem censes daemonum corpora, quae aunt concretio multo 12 Luoret. VI 96 — 98 1 nuUa// (m eroB.; in ss. m. post.) B 3 loduB Merc: robuB (corr. m. post.) B lobus S robur cett. | Bu(i)|opte (corr. m. post.) B 7 ali(a]quo (a bis add., m. 2 et post) B | hnmoie ex nmoro corr. t». post. (humero temptaverat corrector) B 8 de- ^raB9a(n)tnT {eorr. m. post.) B 9 aquilo Lips.: aquilonis ra | segnioie Merc: Beguiores to 10 est seripsi: et co | cnm {corr. m. 5) B I Innarnm ex lunarum eorr. m. post. B 12 tonitru///// (Inere eras in fine pagiKoe) | lacretjna B 14 projiterea qnia ed. Eom.: piopter alia la (vel praeterea ss. m. 2 B) 15 nubes contia pagnantibuB ed. Som.: nabei propugnBntibnfl oi (et in^ nubes el piopugnantibnB add. m. post. B) | ventia vulg.: veoiB ta {sed i add. m. 2 B) 17 est ScaU et lo | tei ieii//uH (i eras.) B | qui tandem B 18 ooncretio Kronenberg {cf. Minue. Fel. 5, 8): concreta m conciota . . . BubtiUori Merc. conoietn . . , Bubtiliora {ex A) Liiij. concreta . . . Bubtiliori ^filo^ Ovd. concreta . . . Hnbtiliore flnbatantia i^vel simite qaoddaut') Goldb. concieta ^materia^ . . . anbtiUori Koziol concreta . . . Bubtihoie <[ele- loeoio^ J^o /ort. concreta {substani.) . . . anbtilior<]a> LIBER DE DEO 80CRATIS 19 tanta subtilior? non enim m hac faecnlenta nubecula et 1 iimida caligiue coQglobata, sicuti aubiom genus est, sed es illo parissimo B.eris liquido et sereno elemento coalita eoque nemini hojninum temere visibilia, nisi divinitus speciem sui ofieraiit, qaod nuUa ia illis terrena soliditas locnm luminis occuparit, quae nostris oculis possit obsi- stere, qua soliditate necessario offenaa acieg inmoretur, sed £la corporum possident rara et splendida et tenxiia usque 146 adeo nt radios omnis nostri tuoris et raritate transmit- tant et splendore reverberenfc et snbtilitate frustrentor. lo hinc est iDa Homerica Minerva, quae mediis coetibus Graium cohihendo Achiili intervenit. versum Graecnm, si paulisper opperiamini, Latine enuntiabo, — atque adeo hic sit inpraesentiarum. Minerva igitur, ut dixi, Achilli moderando iassa lunonis advenit: as soli perspicua est, alioram nemo tuetur. hinc tit iUa Vergiliana luturua, quae mediis milibus audli- abunda fratri eonversatur miscetque viris naque c«rnitur ulli, prorsus quod Plautinus miles super clipeo suo gloriatnr, w praestringens oculorum aciem hostibus, 11 Anguit. de civ. dei IX 7 12 Hom. U. I 1B8 19 Verg. Aen, I iJQ 20 Plaat, Mil. glor. i 1 tanta in tanto eorr. m.post. 6 tanto vvlg., ned vf. L. HoBet, AriAiv f. lat. Lex. u. Gr. XI 579; Leo, Plant. Fomch., p. 12, «. 1, et Arckiv XII 100 et umida Cdlv.: tumida m 2 aieut i// (n eras.) B 3 liquido (vel Uquore as. nt. £) B | nerenio B 4 vifli- bilia (a KE a corr. m. I) B | divinituH (ni tn ras.) B 6 offerant «c offert corr. m. 5 B rt Ua vvilg.: offert a> offerunt Liitj. \ BoIi(d7)ta9 {coTT. m. S) B 8 rara eat (fiorr. m. fort. 1) B | tenuia (i S8. m. post.) B 10 et Bplendoie OA: et om. eett., sed add. m. .3 B reverbere(n)t {corr. m. 3 B) | fruBtreutur ex fruBtraii- tui corr. B 13 enuntiabo S: nuutiabo a li S inter ia- praeBentiarum et Minerva ss. m. 3 B \ <^cam^ , nt dixi Mohde ^qnae^, ut diii Koziol 16 ast pro est edd. vett., qtuid rtixiffi. tatj 17 medi(i)9 {core. m. i) B W «i anU -raas, »ii. m. * "«■ 21 acie {Uneot. add. m. po$t) B 20 APULEI Xn Ac ne ceteros longLus pirsequar, ex hoc ferme dae- monum numero poStae solent haudquaquam procol a veritate osores et amatores quorundam hominum deos 146 fingere: hos prosperare et evehere, illos contra adyersaii 5 et adfligere; igitur et misereri et indignari et angi et laetari omnemque humani animi faciem pati, simili mota cordis et salo mentis ad omnes cogitationum aestus fluc- tuare, quae omnes turbelae tempestatesque procul a deo- rum caelestium tranquillitate exulant. cuncti enim caelites 10 semper eodem statu mentis aetema aequabilitate potitm.- tur, qui numquam illis nec ad dolorem y^er^sus nec ad yoluptatem finibus suis pellitur nec quoquam a sua per- petua secta ad quempiam subitum habitum demoyetnr, nec alterius yi — nam nihil est deo potentius — neque 16 suapte sponte — nam nihil est deo perfectius. porro autem qui potest yideri perfectus fuisse, qui a priore 147 statu ad alium rectiorem statum migrat, cum praesertim nemo sponte capessat noya, nisi quem paenituit priorum? non potest enim subsequi illa mutata ratio sine prae- 80 cedentium infirmatione. quapropter debet deus nnllam perpeti yel odii yel amoris temporalem perfunctionem et idcirco nec indignatione nec misericordia contingi, nnllo angore contrahi, nuUa alacritate gestire, sed ab omnibus 1 'ex hoc ferme — exulant' Angnst. de civ. dei IX 3. — 'simili motu — fluctuare* id. ibid. IX 6; cf id. ibid. VIII 17, IX 7, X 27 14 cf. Plat. de re publ. II 380 D — 881 B 15 cf. Lucret. V 168 eq. 2 hautquamquam B 4t hoB prosperare ex August, add, Colv. I et evehere, illos contra ex August, Colv.: et vere illos secundum (o (sed haec verha exp. et hos pro- sperare et evehere, illoB contra ss. m. 2 B) 7 cordis (vel corporis ss. m. S^ B \ salo// (m erais.) B | ad omnes (o: per omnes August. 8 turbelae AuguM.: turbulae oo 10 aetema// (una litt. eras. in fine vers.) B 11 qui(a) (corr. m. 2) B \ versuB Scal.: usus igitur et bona cupido animi bonus deus est. unde non- milli arbitrantur, ut iam prius dictum est, liSalfiovag lo dici beatoa, quorum daemon bonus id est animus virtute perfectus est. eum nostra lingua, ut ego interpretor, iiaud seiam an bono, certe quidenj meo periculo poteris Genium 161 Tocare, quod is deus, qui est animus sui cuique, quam- quam sit inmortalia, tamen quodam modo cum homine i5 gignitur, nt eae preces, quibus Geniura et genua pre- cantoT, eoniunctioDeni nostram nesumque videantur inibi 162 obtestari, corpus atque animum duobus nominibus con- prehendeates, quorum communio et copulatio sumus. est et secundo signiflcatu species daemonum animus humanus »o 8 Vei^. Aen. 15 184 sq. 9 cf. Augnflt. de cit. dei IS 11 13 SeiT. ad Verg. Aen. ni 68 20 cf, AiiguBt. de civ, dei IX 11, — Plat. Cratyl. 398 B et de re publ. V IfiSEaqq. 1 certa (corr. m, .S) B | piaemiecuam (ae indaet ) o ss. tn. post.) B I poflflident A et vulg.: poBiidet cett. {sed □ add. m. 3 B) 2 latiua pro latine Koeiol 3 dBemonum A: dum uuum eeU. {sed haee verba exp. et doeuionnra s«. i». ,3 B) | a arae philoBopbia add. m. fort. Z B | quo ed. Bom.: qnod m {std d «3>. B) 4 Socratifs) (cott. m. S) B 6 daemon// (n eras.) B 7 mentibuB addunt edd.: M-A- oi diine — addunt seelus. La^}. 8 Enryale — oupido? add. ed. Rom. deest in marg. adscr. m. 3 B 10 Malftovae ed. Ald.: eudemouaB oi 12 enin Soi(w.: cum ai (vel quem ss. m. 3) B quem edd. cett. i ant Bciain B 13 cer(te) {eofr. m. ,3) B | me B \i suns pro Bui AP' I cni quae (ua indu^.) B 15 quod aut (vel hoc 38. m. 3) modo B 16 eae ed. Eom.: haec vel hae codd. [ fenua Bd: genia cett. | ptecatur BLf ^'c%i^-dl\i.-c «A&- m^- 1 nexumqne Merc.i oec Bunt qu&B «d o^ co^. i I 24 APULEI emeritia stipendiis vitae corpori suo abiurans. huno Tetere Latina lingua reperio Lemui'em dictitatum. ex hisce ergo Lemiiribus qui posterorum suorum cnram BOrtitus placato et quieto numine domum possidet, Lar dicitur g familiarie; qui vero ob advei-aa vitae merita nullis [bonis] sedibus incerta vagatione ceu quodam erilio punitur, inane terriculamentum bonis hominibus, ceterum malis noxium, id genus plerique Larvas perhibent. cum vero iBcertum est, quae cuique eorum aortitio evenerit, utrum Lar sit an Larva, nomiae Manem deum nuncupant: scilicet ei honoris gratia dei voeahulum addituin est, quippe tantum eos deos appellant, qui ex eodem numero iuste ac pru- denter curriculo vitae gubernato pro numine postea ab hominibus praediti fanis et caerimoniis vulgo advertuntur, Boeotia Amphiaraus, in Africa Mopsus, in Aegypto Osiris, alius alibi gentium, Aesculapius ubique. kVI Venim haec omnis distrihutio eorom daemonum fiiit, qui quondam in corpore humano fuere. suut autem uon posteriore numero, praestantiore loage dignitate, superius W aliud, augustius genus daemonum, qui semper a corporis 1 cf Val. Mas. V 7, 1; Sen. ep. 93, i »*. i I einerit//B (i eras. e, oorporiitfere.: oorpore a. rum^nomine^ Liiij. 3 qni GAP: iiuo cett. {sed quq corr. m. 3 B) I poBteromm GA: posteriorum eeCt. i largitnr pro lar dicitur BM {sed gibar indaet. B) 5 //merita (e eras.) B | boniB seclus Markland 6 vacatione B | pnnihir S: ponitur a poenitUT Wilamoicifl 10 Maninm Colv. \ ei tcripsi: et m (pm. F) 13 ex hoc daemonnm namero pro ez eodem unmero Xay. I prudent///// (nr exp. et eras.; corr. tn. jmst.) B 13 pro nomine Colv.: praenomine si inpTobatui B 1 26 APULEI tor, si rite animadvertatur, sedulo cognoscatur, religioae colatur, ita ut a Socrate iustitia et ianoceatia cultus est, in rebus inoertis prospector, dnbiis praemonitor, pericu- loais tutator, egenis opitulator, qui tibi queat tum insomniis, G tom signis, tum etiam fortasse coram, cum usua postulat, mala averruncare, botta prosperare, bumilia subiimare, nutantia fulcire, obscura clarare, secunda regere, adveraa corrigere. XVII Igitur munun, si Socrates, yir adprime perfectus et ]j Apollinis quoque toEtimonio sapiens , bacc deum suum cognovit et coluit, ac propterea eius custos — prope dicam Lar contubemio familiaris — cuncta et arcenda arcuit <^eiy praecavenda praecavit et praemonenda prae- monuit, sicabi tamen interfectis sapientiae officiis non is consiiio sed praesagio indigebat, ut ubi dubitatione clau- 168 deret, ihi divinatione eonsisteret? multa aant enim, mnlta, de quibuB etjam aapientes viri ad hariolos et oracuia cursitent. an non apud Homerum, ut <^in^ quodam in- I. 5) B 2 inatitia (veL te ss. m. S) post.) B 3 pr&emonitoi scripei: in BomniB a 1 cognoscator lcorr, B I hmooeni//// (i. m,.; eie piaemonitni cmr. B (in aomniiB V le^e LiHj.) [in] somniis Colv. care Pithoeus: autruncare m (aut truncare ML) 9 nou aftfe igitui add. m. 3 B, quid add, Liiij. 11 et atite prope add. »n. 3 B I ut it» inter prope et dicam ss. m. 3 B 12 Lar Merc.: par m 12 — 13 cuncta et aigenda arcnit {sed et ej^j. et qnae ss. m. 2; eadem aiceuda corr.; snnt post arcenda add, m. 2 vel poet.) B: cuncta quae arcenda Bunt arcnit cett. 13 et addidi \ praecavenda scripsi: quae caveuda ta (quae caveuda Hunt F) 14 interaectia (i et sic ed. ifom. imperfectis Wou!. interceptiH Casaubon interaeptia Oud., sed cf. Melam. XI 24 s, fin. 15 Be(d) (cQir. m 2) B | clandeiet B3 (sed deret exp. et dicaret m. m. 2 B): claadicaret cett. Vi enim iunlta (vel talia sfi, M. 3) B multa post enim om. GF fort. mnlta auut enim in vita 17 de om. BM (in aiiie quibua add. m. 2 B) 18 curaitent (cwr. ni. 3) B | an eei. lunt, II: at oj {sed at corr. m. £ B) I iu add. edd. vett. | quodam F: quadam (fion: m. 3) B qaedam eel gnftedam vel quadam cett. LIBER DB DEO SOCRATIS 21 genti speculo, claiitus cernis hB,ec duo distiributa, seorsus divinationis , seorsus sapientiae officia? nam cum duo columina totius exercitus diasideut, Agameimios reguo pollens et Ach.illes bello pot«ns, deaideraturque vir facun- dia laudatua et peritia memoratus, qui Atridae Buperbiam b aedet, Pelidae forociam conpescat atque eos auctoritate advertat, exemplis moiieat, otatione permulceat, quis igi- tur tali in tempore me ad dieendum eior[taJtus est? nempe Pjlius orator, eloquio comis, eiperimentis catus, senecta Teuerabilis, cui omnes sciebant corpus lo annis hebere, animum prudentia vigere, verba dulcedine yvTri adfiuere, itidem cnm rebus ereperis et adflictis speculatores jgg deligendi sunt, qui nocte intempesta castra hostium pene- trent, nonne Ulixes cum Diomede deligmitur veluti con- silium et aiudlitim, mens et manus, aaimus et gladius? '& enimvero com ad Aulidem desidibus et obsessis ac taedio abnuentibns difflcultas belli et facultas itineris et tran- 160 qnillitas maris et clementia ventorum per fibrarum notas et alitum vias et serpentium escas exploranda est, tacent nempe mutuo dno illa sapientiae Graiae summa cacumina, so Ithacensis et Pjlius: Calcbas aotem longe praestabilis 12 Hom. II, X 218 aqq. 16 Hom. 1 claritua (sed t exp.) B : clariuB cett. 1—2 Beovflns Bapientiae georiUB divinationia F, guod probat Alfr. KircWioff, de Apul. eltMSul.p.48 6 peritiam B 6 BedetJ^r>r.: Bedet oi, quoddefen- dit Liiti., p.33, n. | eo(B) {corr. m. 5) B 7 quid B* {sed quid eorr. m. post. B) 8 mediua scripsi: me oi (oni. R) | exortus CBt Wov). : emrtatus est oi (eioratuB est G) 9 phyeliu " 11 habere (e ss. m. 3) B 12 aftnete (afflnere corr. m post.) B et sic atibi \ creperis A et mtlg.: crepereia cett. [ apeculatoieB Vrsinm: spectatorea m 13 intempeataH B | (h)o8tium (corr. m. post.) B 14 diliguntni {std li exp. et ve! ri ss. m. 3 et post.; praeterea guntnr in gitnr eorr. m. post.) B 16 ad An- lidem Sueklei/: ab anlide lo ab seclus. Merc. apnd Anlidem ifi^j'. I deaidibns A et mlg.: desedibuB la 19 «i.'jVot* "" --"■ KieaiUng: esplorandae oi (b. QBBeab ss. m. % %^ I 28 APULEI ISl hariolari Bimul aliteB et altaria et arborem coctemplatus est, ac<^tu^tum BUB, diviiiatiane et tempeatates flexit et classem dedusit et decennium praedisit non secns et in Troiano exercitu cum diTinatioae res indigect, tacet ille sapiens i senatus nec audet aliqutd pronuntiare vel Hicetaon yel 162 Lampo vel Clytius, sed omnes silentio auscultaut aut isgrata auguria Heleni aut incredita vaticiiiia Cassandrae. ad eundem modum SocrateB quoque, sicubi locorum aUena sapieutiae officiia consultatio ingnierat, ibi vi daemonis praesag[i]a regebat. venim eius monitis sedulo oboedie- XIX bat eoque erat deo suo losge acceptiar. quod autem incepta Socratis quaepiam daemon ille ferme prohibitum ibat, 183 nuraquam adhortatum, quodam modo ratio praedieta est enim Socrates, utpote vir adprime perfeetus, ex sese ad 6 omnia congruentia sibi officia promptuB, nullo adborta- t-ore umquam indigebat, at vero prohibitore nonnumquam, si quibus forte conatjbus eius periculum suberat, ut monitus praecaveret, omitteret coepta inpraesentiarum, quae tutiuB vel postea capesseret vel alia via adoreretor. 5 Hom. II. lU 147 1 a.ihorera.Merc.: arborum «(arboreBG) 2 aabatam edd.vetl.: ac tum 01 (actnm eorr. ni. 3B) S et decennium &F; et om. ceft. 5 — 6 HicetaoQ Merc, : hic etiam m \ Lampo Pmb: iampo ai Lampua Eltn. I Clytius Pius: cljtiaB (plitiaa, cliciaB) m 1 ingratift B { Heleui Colv.: helenae a> | vatigiiua (c ss. m. S; g fert B 8 SociateB ex Sociatia corr. m. 2 "B et sic vttlg. : Sooratii ni (Sociati GF) | aliena Caaauboti: alienae u (vel uub bs. m. 3 B) II) praeBag» regebatur Elm, : praeBama regebat a So- ocati . . . vifl daom. prftesagia regebat Lil^. \ ob//ediebat (o eraa.) B 11 de(o) ano {cwr. m. 2; vel daemoni m marg. adscr. ead. ; m.) B et lic Stew. ; de Eno «t 12 Socratia qnBepiam : gacratiq. piam [vel qnaepiam ss. th. £) B aociati quiBpiam M socran I quaepiam cett. { daemon 6 et vulg.: daemonum eett. (aed h. e. exp. et vel daemon ss. m, 3 B) 13 qaod ad modo (vel quo- dam modo ss. m. 3) 6 14 veio post enim add. m. post. B | et inter Eeae et ad se. m. 3 B 18 inpiaeBentiaium , qnae: inpraeBentiarumq. B 19 tutiiu vel pofltea: totiuB vel potiui .1 (i. meliuB st. m. 3) B et item M | adoieretui (adoiiietui e post.) 3 et Uem PL: adoriretni ceH. I LIBER DE DEO SOCRATIS 29 In huiuacemodi rebus [disit] vocem quampiam divim- tus esortam di[a]cebat audire — ita enim apud Platonem — , ne quisqaam arbitretur omina eum vulgo loquentium oap- titasae. quippe etiam aemotis arhitris uno cum Phaedro 164 estra pomerium sub quodam arboris opaco umbraculo o signiuii illud adnuntium seasit, ne prius tra&scenderet Ilissi amnis modicum fluentum, quam increpitu indignatum Amorem recinendo placasset; cum praeterea, si omina observitaret, aliquando eorum nonnuUa etiara hoiiamenta haberet, ut videmuB plerisque uau evenire, qui nimia lO ominum superstitione non suopte corde sed alt«rius verbo reguntur ac per angjporta reptantes consilia ei alienis 166 vocibua colligunt et, ut ita diserini, nou animo aed auribus cogitant. venim enimvero, ut<^ut^ iata sunt, certe quid^em]> XX ominuia harioli vocera audiuat saepenuraero auribus Boia is nsDrpatam, de qua nibil cunctentur [de qaa saiuntj ez ore bamano profectam. at enim Socrates non vocem aibi 2 Plat. Phaedr. a29A et 242B et C; cf. 348B 13 'per angiporta — cogitant* Vincent. Bellov. Spee. doctr. V B6 et Spec. hiat. rV7. — ef. Lucret. V 1133-1134 1 disit sedw. Gvldb, dixit (eorr. m. post.; ut plato ante dixit ss. m. ^) B 2 dicebat ed. Bom.: diecebat m {sed » exp. B) I 9e ante audire sa. ni. .2 B | b. legitur post Flatonem ss, m. .? B j ita euim apud Platonem nedus. Liitj. 3 umina Casavbon: omaia m 6 adn.antium (corr. m. .?] B 7 BiBBi Casanbon: illins m \ fluentum F: flnenti cett. (vel um «s. m. 2 B) an modicnm finenti, wt alibi (c. 9) modicnm pODderis, dixit ApvXeiiis? 7 — 8 inerepitu iudignatum Amorem lecinendo Casaubon: increpitnm (incripitum B) inclinatum (indinatnm? B) amore retiuendnm m 8 placasaet F; plaeaaae oett. {sed vel aet ss. m. ;j B) I omina Wotv.: omoia la 10 habecet tmus e et ed. Rom. : habere a {sed vel et ss. m. .3 B) | ut ed. JSota : et m 11 ominum Woti:,: omnium m 12 coiiBili(a) (corT. m, fort, 1) B 18 direrint {eorr. m 2) B 14 ntut Slew. {cf. tamen Apul Apol. 43 [p. 30, 11 HehH}): ut ta \ quidem WilaiaojDits: quid ai 15 ominum Liltj.: omnium to 16 de qua Scal.: de quo a \ de qua Beinnt seclusi \ aciuat (a? sitpw n. mo,s,'i ?> "N^ '^'s^ Tooem (b. Bimplioiter ss. in. 2) B I i 30 APULEI sed 'vocem quampiam' dixit oblatam, quo additamento profecto iQt«Ilega.s non usitatam vocem aec humanaoi ■ signiEcari. quae si foret, fniatra 'quaepiam', quin potinsJ aut '\ox' aut certe 'cuiuspiam vos' diceretur, ut ait ill&J Terentiana meretrix: Ludire 1 I modo militiB. 16e qui vero vocem <]quampiajii> dicat audisse, aut nescit^^ imde ea eiorta sit, aut in ipsa aliquid addubitat, aut eam quiddam insolitnm et arcanum demonatrat habuisse, ita ut Socrates eam, quam sibi [ac] diTinitus editam tempeative f accidebat. quod equidem arbitror bob modo auribaE cum verum etiam oculis signa daemonis sui uaurpasae. nara frequentius non [prae] vocem sed signum divinum sibi oblatum prae se ferebat. id sigaum potest 6 et ipsius daemonis speeies 1'uisse, quam solus Socrates cemeret, ita ut Homericus Achilles Minervam. credo ple- rosque vestmm hoc, quod commodum diri, cunctantius credere et iupendio mirari formam daemonis Socrati visi- tatam. at enim ■f secundum Pythagoricos mirari oppido Q solitos , si qnis se negaret umquam yidisse daemonera, satis, at reor, idoneus auctor est Aristoteles. quod si cuivis poteat evenire facultas contemplandi divinam ef- 6 Ter. Eun 454 1 sed ducem («orr. m. S) B et sic ed. Jtom.: aed duceni a I quo(a)dditamento (corr. m. fort. I) B 4 vos (s. Bim- pliciter si. m. 3) B b terrentiana B 7 quampiam add. ed. Som. | dicat (rel i ss. m. 3) B \ ee ante aadieae add. m. 2 B fl inBoli(t)nm {corr. m. fort. 1) B 10 ac sechis. Woio. tempeative ac diviratnB per (rawsp. FIot. 11 ac- cidebat: aiebat Vulc asserebat Bosscha accipiebat Kosiol accidere edebat id. fort. aocidere dicebat servata clausula („ .. j I quod LiitJ. 13 prae seclus. ed. Bom. (i«d»Cf. m. post. B) 17 commodnm Novdk: commodo tn (com induet. m. post. B) Ifl aeeundnm del Val. Rose {AristoteJit qui ferebantur librorum fragmenta, fr. 198 p. 167, 1. Leipzig, 1888) oontra pro Becundum Rohde {cf. p. 30, 4 et p. 119, 4) 20 gnifa) (corr- m. I?) B 21 ariBtotelis B 22 cuiria ex I LIBBR DE DEO gOCBATIS 31 figiem, cur oon adprinie potuerit Socrati optingere, quem cuivis amplissimo aiuniui aapieutiae dignitas coaequarai? ti iViil est enim deo similiua et gratius quom vir auimo perfeete bonus, qui homimbug ceteris auteeellit, quam ipse a diis iumortalibus distat. Quin potiua nos quoque Socratis eiemplo et comme- XXI moratione erigimur ac nos aecundo studio philoaophiae f pari similium numiuum oaventes permittimus? de quo quidem nescio qua ratione f dei rapimur. et aibil aeque 16S miror quam, eum omnes et cupiant optime vivere et i" seiant non alia re quam animo vivi uec fleri posse quin, ut optime vivas, animus colendus ait, tamen auintum 8uum non colant at si quis velit acriter cemere, oculi curacdi sunt, quibua eeruitur; si velis pemiciter currere, pedes curandi sunt, quihua curritur; itidem si pugillare is valde velis, bracbia vegetanda sunt, quibus pugillatur. 189 similiter in omnibus ceteria membris sua cuique cura pro atudio est. quod cum omncs facile perspiciant, nequeo satia mecum reputare et proinde, ut res est, admirari, cur non etiam anlmum auum ratione escolant. qaae qoi- B dem ratio viveudi omuibus aeqae necessaria est, non ratio pingendi nec ratio paallendi, quas quivis bouus vir siue uUa animi vituperatione, sine turpitudine, aine Iab[or]e S 'nihil est — anteoellit' Vincentius Bellov. Speo, doctr. VI 81 et Spec. hiat. IV 7 9 'nihil aeque miror — nec accessit' Joann. 3ariab. PoIycTaticns sive de nugia ourial. VT 28 i antecellit, aibaudi ' magts'; nihil M wtewniwiH 6 bo- cratis ac BBcratir~^?T^C(n*. i». post. JT"]' exemplo (es m ras.) B 8 paria Flor. | aTentes Vttle. 9 dirapimur edd., sed cf. Novdk, p. 91, qvi dei delet fort. detrahimuc 10 qtiam ^qnod^ Novdk | opitime B 12 ut GA: om. ceU. (ai ante optime add. m. 3 B) 15 itidem M {ex. eorr. m. 3) F: ut idem cett. (sed. ut exp. et vel item ss. m. 2 B} Ifi pervigilatm (vel ^ugiUfttur ss. m. 2) B 19 proinde (vel per ss. ni. 2) B 80 vivendi post ratione adidendHni cemet Rohde 21 iiece.».wt.-w*. e ex neceaaariae (Wt. m. post. B 'Ji \B.\ife c4. B-om.*. ^s^o-ffe «- mbore Xiif;. ] i i 32 APTILEI contempserit. aescio ut Ismenias tibiis canere, sed pudet me tibicinem uon esse; uescio ut Apelles coloribua | piugere, sed uou pudet me uou esse siguifi.cem; itidem | iu ceteris ariabus, ne omnis persequar, licet tibi nes Socrates, ut Plato, ut Pythagoras visemut, nec pudet J70 me nescire bene vivere'; uumquam hoc dicere audebia. aed cumprimis miraudum est , quod ea , quae minime videri voluut uescire, discere tameu uegleguut et eiusdem artis disciplinam simul et iguorantiam detrectant. igitur , cotidiaua eorum aera dispungas: invenias in rationibus' multa prodige profusa et iu semet uihil, in sui dico dae- monis cultum, qui cultus uon aliud quam philosophiae sacramentum est. plane quidem villas opipare estruunt et domos ditissiine exomant et familias numerosissime cou- 171 paraut. sed iu istis omuibus tanta adiluentia rernm nihil est praeterquam ipse dominus pudendum: nec iniuria. cumu- lata enim habent, quae sedulo percolunt, ipsi autem horridi, iudocti incultique circumeuut, igitur illa spectes, in quae wj patrimonia sua profuderaut: amoenissima et extructissima et ornatissima depreheudas , villas aemulas urbiom con- ditas, domus yice templomm esornatas, familiaa nume- 8 'miraudum — detractant' VincentiuB Bellov. Spee, doctr. VI 46 et Spec. bist. IV 7 IB cf. Sall. Cat. 2, 8 21 cf. SalL Cat. 12, S 1 1 canere . n sed non B 8 pogt piugere lacimaiA significavit Goldb , gui haec fere eaxidisse pvtat: sed non pudet me pictorem non eeae, neBGio ut LysippuB flngere, eed ef. L^. p. 35, n, 3 I aignificem Vule. -. aignificmn cn ef. Hondk, p. 91 j itidem Merc.: et idem to 4 ne ex ni corr. m. post. B 5 pndeat Bd: pudet MGA pudeat rectttm esse indieat cum sensus tum clausula ( -) 8 cnmprimiB (cnni arp. et vel in s». m. Z) B 10 artis ex ratiB corr. m. pasl. B 11 Bi ante cotidiana add. m. post. B { invenias in invenies corr. m, post. B inveniea F 16 uuinei08iB(si)me (corr. m. post.) B 17 deest ad voe. domiaua relat. in marg. adser. m. 2 B \ pndendam B 19 illa Bpectea Merc: illa(a) BpecieB (corr. m. 3) B iUas Bpeciea i»« / ia q. in in gufls ciyrr. m. post. B 20 anioenitiBsima B LIBER DE DEO S0CBATI8 33 rosissimas et cala,mistratas , opiparam siipellectilem, omnia adfluentia, omoia opulentia, omnia ornata praeter ipsum dominum, qui Bolus Taatali vice iu suia divitiis iaopa, egans, pauper non quidem f fluentem illum fugitivum 172 captat et fallacis undae sitim ***, sed verae beatitudinis, 6 id est Becundae vitae et prudentiae fortunatiasimae, eaorit et sitit. quippe non intellegit aeque divites spectari soterci, nt equos, mercamur. neque enim in emeEdis XXIII equis pbaleras coaaideramus et baltei polimina inspicimiis et omatissimae cervicis divitias contemplamur, si ex auro 10 et argento et gemmis monilia variegata dependent, si plena 1T3 artis ornamenta capiti et eollo circumiacent, si frena caelata, si epbippia fucata, si cin^la aurata sunt. aed istia oomi- bus esuviis Eimolitia equum ipsum nudum et solum corpue eios et animum contemplamur, nt ait et ad speciem is honestua et &d cursuram vogetus et ad yecturam validua: iam primum in corpore si sit argutum caput, brevis aivus obesaque terga luxuriatque toris aaimosum pectua honesti; 7 'aeque diviteB — vectnram validna' Vincentioa Bellov. Spec. doctr. V 22 et Spec. hiat, IT 7 8 cf. Sen. ep, 80, 9 11 cf Verg. Aen. VH 278 18 Verg. Gieorg. III 80 iq. 1 — 8 omnia (af)fluentia (corr. ni, post) B \ opnlentia B opn- lenta F 8 tantali (tan del. et pro ss, m. 3) B i frnctnm pro fluentem v. Lermep fort. fontem o poat aitim lac«/nam siffni- ficam aitit pro attim Merc. aitim i^patitnr^ Liltj. { beatitndinis tx beatitudinea eorr. m. post. B S aecundae ex secumdae corr. per ras. B fort. Banctae | fortunatiBaimae ex fortunatueai- mae corr. per ras. B 1 aeqne cx aequi cqtt. m. fort. 1 B 8 quOE e Vineent. Bellovac. add. IMj. 11 variegata Brant: T&iiegaza (tn gaisae corr. m. 3) B varie gaza vel variae gasae vel iimil. eett. \ dependent F: dependet ceU. {sed n add. m. S B) 13 capiti ed. Som.-. capite to 18 ephippia ex cott. M: epippia cett. (e//pippia, una litt. eros., B) | si ciugula vulg.: eingnla M (si Bingnla F) 14 eiun//iia («wa UU., fort. b, eras.) B | amo- litia ;vel amotis as. m, 3) B 15 Bit et B: et om. ceff. 16 cursuHt (corr, m. post.) B 17 ai est pro b\ «A InA-i. ^S» "««■«*• (t ex eorr.) B J 34 APDLEI 174 praeterea si duplex agitur per lambas apiDa: toIo enim< non. modo pemiciter venim etiam molUter pervehat, simi- liter igitttr et in hominibns contemplandis noli illa aliena aestiiaare, sed ipsum hominem penitns considera, ipsum' i Tit meum Socratem pauperem specta. aliena autem voco, quae parentes pepererunt et quae fortuiia largita est, qnorum nibit laudibus Socratis mei adntisceo, nullam generositatem, nullam prosapiam, nuUos lougos natales, nnltas invidiosas divit^s. haee enim cnncta, ut dieo, ]g aliena sunt. f sate prothaonio gloria eat, qui talis init, nt eiuB nepotem non puderet. igitur omnia similiter alienii nnmeres lieehit. 'generosus est'; parentes laudas. 'divei est'; non credo fortunae. -(nec^ magis ista adnnmero: 'validua eat': aegritudine fatigabitur. 'pemis est': t^st^abit iB in senectute. 'formonsus eat': eipecta paulisper et non erit. 'at enim bonis artibus dootus et adprime est eruditus et, quantum licat homini, sapiens et boni eonaultne': tandem aliquando ipsum virum laudas. hoc enim nec a patre hereditarium eat nec <^a) easu pendulum nec a suf- so fragio anniculum nec a corpore caducum nee ab aetate mutabile. haec onmia meus Soeratea habuit et ideo cetera 1 id ibid. 87 a 'e Spec. hiat. IV 7 B ' aliena Bpec. biat. lY 7 3 in ante hominibus om., sed add. m. 2 B 4 aeeti- mare wUg.-. ei{i8)timftre {aorr. m. pott.) B esistiniBre cett. b expeota B 6 pepe{re)rnnt (corr. m. post.) B 7 8o- crati(8) Ifiorr. in. post ) B | mei (i i« ras. m. post.) B 10 — 11 »n h. l. emendando frustra desudaverunt eritici. hos rer- eiadoi utettmque eicgeulpait Wilamowiii: aate | Porthaone, gloria ^avns^ est, qui talis iuit | nt eius nepotem non pudeiet j om- oia ex omniB corr. m. J B 13 nec add. ed. Rom. | iata ad- nnmero Scal.: iBta////nnmero {4 litt. eras., e quibus 3 pr. dn etiamnKnc apparent; ad in rae. ecr. m. jw*t.) B iata dinumero cett. 11 eat: atabit ecripsi: eatabit B eat abiit M est abit eett. est abihit ed. Rom. 15 in aenectnte (sed m add. m. 2 vel post.) B: in aenectutem cett. 1(> adprime (d exp.; e ex eorr in ras.: fuit as) B 19 ne{c) (corr. m. post.) B i a add. .Sofie^ ) cami// (a eras.) B | pendnlnm (lu e.t corr. m. I) B ^ aanioalnm (rel aminiculum ss. m. 3) B I LIBER DE DRO 80CRATIS 35 xxrv" habere contempsit. Quin jgitar et tu ad studiam aapien- tdae <^aco^isgeris vel properas sattem, ut nilii l alienum io laudibus tuis audias, sed ut, qiii te volet nobilitare, aeqae laudet, ut Accius Ulisen laudavit in Philocteta suo eias tragoediae principio: isclite, parva prodite patria, uomine celebri claroque potens pect-ore, Achivis classibus auctor, gravis Dardaniis gentibus ultor, Laertiade. novissime patrem memorat. cetemm omnes laudes eius viri audisti, nihil inde nec Lagrtes sibi nec AnticHa nec Arcisius vindicat: [nec] tota, iit vides, laudis haius propria Ulixi possossio est. nec ahud te in eodem Uiise Homerus docet, qui semper ei coiuitein voluit esse pru- ib dentiam, quam poetico rita Minervam nuncupavit. igitux 178 hac eadem comite omnia horrenda subiit, omnia adversa saperavit. quippe ea adiutrice Cjclopis specus introiit, sed egressus est; Solis boves vidit, sed abstinuit; ad in- feros demeavit et ascendjt; eadem sapientia eomite Scyllam m praetemavigavit nec ereptus est; Cbarybdi consaeptus est nec retentus est; Circae poculum bibit nec mutatus est; ad Lotophagos accessit nec remansit; Sirenas audiit nec accessit. 4 cf. Mariufl Victorinus CGL. VI 77 K. Caeeina Bassua CGL. VI 267 K. ChariaioB p. 289 sq. K. — Accii fragm. v. 520 eqq. Hibb. 2 accingeriH Lu^.: ingeris m (te ante ingeria add. m. U B, guod reeepit Fufc.) erigeria Bolide \ saltem loann. Sarish. : altnm 0) 4 nlise B | filotecta B j tragoedio [corr. m. S) B 6 pro- dite A: praedite cett. om. F S dnctor loann. Sarisb. B dar- daniia loantt. Sarieb.: dardamB <» 18 ArciBiu5 Stew.: arciBsiuB &- I j ASCLEPHJS. [Aaclepius: Asclepius iate pro sole mihi est.] I 'Deus, deus te nobis, o Asclepi, ut dlTino sermonll interesses, addasit, eoque tali, qui merito omnium antea ' a nobis factorum vel cobis divino numine inspiratoruin yideatur esse religiosa pietate divinior, qnem si intelle- B gens videris, eris omnium bonorum tota mente plenis- simus, si tamen multa sunt bona et uon unum, in quo sunt omnia. alterum enim alterius consentaneum esso dinoscitur, omnia unius esse aut unum esse omnia; ita enim sibl eet utrumque conexunn, ut aeparari alterum ab 10 utro non possit. sed de futuro sermone boc diligenti intentione cognoaces. tn vero, o Asclepi, procede paulu- lum Tatqae, nobis qui intersit, evoca.' Quo ingreaso Asclepius et Hammona interessB ang- gessit, Trismegistua ait: 15 'Nulla invidia Hammona prohibet a nobis; etenim ad eius nomen multa meminimus a nobis esse conscripta 2 cf, "Opot 'AaKXr(iilov icqos 'Afiiiova (trtaiXia, 1 (p. 348, 13 Beitzenatein) 6 cf, 'Opoi 'AaxXyiniov , S (p. 849, 16 R) INCP EEMU TRISMESTON DEHLERA AD ASCLIPIUM ADLOCUTA I FELICITER (ft, v. ss.) | et deinceps mq. versiculo: AaclepiuB aBclepius iete B et item M ASCLEPIUS • aaclepiDs iate F Asclepina iete pro aole mibi eat (pro aolem eat B) seelusi; ef. L. Menatd, Hermis Trismegiste, p. 113 n. 1 Dens, deua tnlerpttnxi 2 eiqne ed. Eom. 3 (iii)api- ratornm (corr. m. posfl B 8 nnnm pro unina, et pru ant BeitiensUin (cf. p. 37, 18— IH) 8—10 ab ntro BM {cf. Lach- mmn ad Lttcret. V839): ab ntroqne cett. 13 tatqne (ged pr. t eras,) B, ut coniecerat Bemays: atque cett. 18 Hammona GcHdb.'. hammonam vhiqu« lo Ammonem ed. Roin. 15 inludia B / ^'nobia (d eras.) B ASCLEPIUS 37 1 I Bicati etiam ad Tat amantisajimuii et oarissimuin filiTua muita ph;si<.ta ezoticaque qaain plurima. tractatum bunc aatem tuo scribam nomine. praeter Hammona Dullum vocassis alterum, ne tantae rei religiosiaaimus aermo mul- torum interventu praesentiaque violetur. tractatum enim s tota numinis maiestate plenissimam inreligiosae mentis est multorum conscieotia publicare.' H&mmone etiam adjtum ingresso sanctoque illo quat- taor virorum religione et divina dei conpleto praesentia, Gonpetenti venerabiliter silentio ex ore Hermu animis lo singulorum mentibusque pendentibus, divious Cupido sic est orsus dicere: '0 Asclepi, omnis liumana inmortalis est anima, sed II non uniformiter cunctae sed aliae alio more vel tempore.' 'Non enim, o Trismegiste, omnis unins qualitatis est it anima?' '0 Asclepi, ut celeritar de vera ratioms continentia decidisti! non enim hoc diii, omnia unam esse et unum omnia, utpote qaae in creatore fuerint omnia, antequam creasset omnia? nec inmerito ipse dictus est omoia, cuius tD membra sunt omnia. huius itaque, qui est unus omnia vel ipse est creator omnium, in tota bac diaputatione 20 cf.''Ojoi 'AejiXriJtiov 19 (p. 35i, 6 R) 1 Tat addidi ex B, gui tativ exhibet (iv irt epat. ■ om. cett. I cariBnjura B | eiotericaqne Cumont {ef, Menard p. 114: 'relatifs a Venseignfment exot^rtque') ex etbicaque Sild. fort. diexodicaque [cf. Meitzemtein, Foimandres, p. 117 et 136, n. 1) ■ ■ " • ■ ■■ ■ " B M(} Tocasset P vocaH L evocft F 6 inreligioaU fcorr. ras.) M 7 conBcientiae vidg. 8 Hi ammona Qodd, Ammane ed.IiQm. 10 venetabileter (corr. ni. i., ut vid) B I Hermu B: ermu cett, (erm G) ' Eg^ov Goldb. Hermis wlg. I animi(a) {corr. m. 1, i*i vid) B 11 pedentibus (b ex t COTT.) B 12 est (t in ras.) B 17 verae Rohde et KrolV. vera m 19 utpote quae ed. Hom.: utpote nni w (vA-s.^^vi qne G) utpote quia edd. vett. I tD I i ASCLEPIUS anrsto memiDisse. de caelo cunct& in terram et ii et jn aera. ignis solum, quod sursum yersus fertur, vivi- ficum, qiiod deorsum, ei deserviens. at. vero quicquid da alto deacendit, generaDS est, quod sursum versus emanat, i nutriens. terra sola in se ipsa consisteDS omniuin est receptrix omniumque generum, quae accepit, restitutrix. hoc ergo totum, sicut ineniinisti, quod est omnium vel' omnia, anima et mundus a natura couprehensa agitaatur ita omnium multifonni imaginum | aejqualitate variata, ut 10 infinitae qualitatum ex intervallo species esse noscautur, adunatae tamen ad hoc, ut totum UDUm et es uno omuia ni esse videantur. totus itaque quihus formatus est mundTia, elementa sunt quattuor: ignis, aqua, terra, aer. mundua uuns, anima una et deus unus. dusc mihi adesto totoa, u quantum mente vales, quantum cailes astutia. divinitatis etenim ratio divina sensus intentione uoacenda torrenii. similliuia est fluvio e summo in pronum praecipiti rapa- citate currenti[s]; quo efficitur, nt intentiouem nostram soluiu audientium verum tractantliim ipsorum celeri velo- ■0 citate praetereat. caelum ergo, senaibilis deus, admini- strator est onmium corporum, quorum augmenta detri- mentaqne sol et luna sortiti sust. caeli vero et ipsius animae et omnium, quae mundo inaunt, ipse gubemator est, qni est efiector, deus. a supradictis enim omnibns, 16 quorum idera gubemator deua oraniuRi, frequentatio fertur infiuens per mundum et per animam omDium generum et omuium specierum per rerum uaturam. mundus autem praeparatus est a deo receptaculum omniformium apecia- n 1 DHm poft.B I eunt a {2 litt. eras. ; t ex i corr.) B 4 Ter//flu 7 ommnni (vel omae ss. m. 5) B forf. uuum 8 agitant.l Goldb., sed cf e. 30 (p. 68, 15) 9 qnalitate edd. mtt.: aeqnalitate cd Ifi torcenti BMF; torreDtis GPL 18 ci renti vulg.: curreDtiB to (curteDti// F} tocreDtis . , . fluvio . catrentis def. Hild 18 tractantuni BF tractatumM 22 sol////b 1 lona (3 litt. eras.i e in ras. add. m. rec.) B 25 dens omDiom, I rre^uentatio recle distinxit Kroll; omninm fort. delendum ASCLEPinS 39 rum; natura autem per species iinagiaaiis muudiim per quattuor elementa ad caelum usque perdacit cnncta dei visibns placitttra. omnia autem deauper pendentia in spe- IV ciea dividontur boc, quo dicturus sum, genere. geaera rerum omnium suae species sequuntur, ut sit |ita] soliditafi 6 genus, species generia particula. genua ergo deorum qt se deorum faciet species daemonum genus, aeque bominum, slmiliter volucrum et omnium, quae in se mundus habet, sui[s] similes species generat genus. est et aliud animalis genus sine anima quidem et tamen soc carens sensibus, it onde et beneticiis gaudet et adversis minuitor atque viti- atur; omnium dico, qnae in terra radicum stirpiumque incolumitata viveacunt, quarum species per totara sparsae suut terram. ipsud caelum pleniim est deo. supradicta autem genera inbabitant usque ad loca speciemm, quarom 16 omniam rerum inmortales sunt spocies. species enim para est generis, ut bomo bumanitatis, quam necesse est sequi qualitatem generis sui. unde efG.citur, ut, quamvis omnia . genera inmortalia sint, species non omnes inmortales. divinitatis enim genus et ipsum et species inmortales sunt, W reliquorum genera, quorum aeteniitas est generis, quamvig per species occidat, nascendi fecunditate servantur ideoque species mortales sunt, ut homo mortalis sit, inmortalis humanitas. omnibus tamen generibus omnium generum T species miacentur, quaedam, quae aute factae sunt, quae- « dam, quae de bis, quae factae sunt, fiunt. haec itaqae, qnae fiunt aut ab diis aut daemonibus aut ab hominibus, sunt omnes simillimae generibus suis species. corpora 1 natura if: naturam. o F 8 inBBibna pro viflibua Kroll, sed cf. p. 57, 19 h auae Kroll: suas u | ita seclusi | soIiditaB M: Boli dita fi soIidBta cett. 9 Bui ed. Som : auiB m (vei a *s. m. 2 B; Boi ex suia corr. P) ( generat genus. eat et alind dxstinxi \ animaliB suspeet. 13 vivescunt B: viviscnnt cett. 14: ipium GL 15 quamm ex quorum corr. M qnaram vix mnum; foH. quare non 18 u(n)de (corr. m. 3) S 1» aint onte inmortales ss. m. 3 B, fort. recte 21 generia quamviB: i 33 servautuv %■. *iECTvi«ai ' om. cetl, Isei ss. m. 'i "«i i 40 A3CLBPIU8 enim inpossibile eBt conformari sine Quhi diTino; species I figurari sine adiutorio daemonum, inanimaJia institui i coli sine hominibns non possunt. quicumque ergo daejnonom a genere sdo defluentes in speciem fortuito conioncti auut i alicui[u3] apeciei generis diyini, proximitate et consortio diis similes habentur. quonim vero daemomim species i in qualitate sui generis perseveraiit, ii amantes hominnm dEwmones nuncupantur. similis est et hominum ratio aut eo amplior. miUtifonnis enim variaque generis humani 10 species et ipsa a praediota[e] desuper veniens eonsortio omnium aliarum specierum multas et prope omnium per necessitatem coniunctioues facit. propter quod et propa j deos accedit, qui se mente, qus, diis iunctus est, divina religione diis iunxerit, et daemonum, qui his iunctus est iB humani vero, qui medietate generis sui contenti sunt, et reliquae hominum species his similes erant, quorum : VI generia speciebus adiunserint. propter haec, o Asclepi, magnum miraculum est homo, animal adorandum atqua bonOraudum. hoc enim in naturam dei trausit, quasi n git deus, hoc daemonum genua novit, ntpote qui isdem se ortum esse eognoscat, hoc horaaiiae naturae | partem in se ipse despicit, alterius partis divinitate con- fisus. hominum quant« est natura temperata feliciusl J diis cognata divinitate coniunctns eat; partem aui, qua ' %b terrenus est, intra se despicit; cetera omnia, quibus se ] necessarium esae caelesti dispoaitione cognoseit, nexu secum ] 4 JeflueDteB ii: defluenB cett. 5 alicui KroU, gut et distirtdionem eorrexit: alicuiuB m 6 — 7 speciCB in qualitate Kroll: Bpeciea eunt qualitate la 7 ii scripsi: Mi B hi eett. S ratio BM: rationem vd ratione eett.; hoe j «oeab., guod inter hominum et daemones {v. 7— S) legitar, 1 tmnspoam 10 praedicta KtoU: praedictae lo (praedicto L) 14 dKmones vnlg,; oportuit saltem daemonaB 15 medietate// (« «.)E ASCLEPIUS 41 cBnta,tts adBtringit, suspicit caelum. sic ergo feliciore loco medietatia eat positns, ut, quae infra ae sunt, diligat, ipae a se snperioribna diligatar. colit terrajn, elementiB velocitate miBcetur, acumine mentiB in maris profunda degcendit. oiania illi licent, non caelum videtiir altissimuia; g quasi e proiimo eaim aiiimi sagacitate metitur. inten- tionem animi eius nulla aeris caligo confundit, non den- sitas terrae operam eius inpedit, non aquae altitudo prO' funda despeotum eius obtundit. omnia idem est et nbiqae idem est. horum omnium generum, quae sunt animalia, lO desuper deorsum radices perrenientes habent, inanimalium autem de imo in superna viva radice silveaeaut quaedam autem duplicibus aluntur alimentis, quaedam simplicibus. alimeuta autem sunt bina, animi et corporis, e quibus animalia constant. anima mundi inquieta semper agita- is tione nutritor. eorpora ei aqua et terra, inferioris mundi alimentis, augescunt. spiritus, quo plena sunt omnia, permiitus cunctis cuncta vivificat sensu addito ad homiDis intellegentiam, quae quista pars sola homini concessa est ex aethere. sed de animalibus cunctis humanos tantuni so sensus ad divinae ratiom*s iDtellegentiam exomat, erigit atque suatollit. sed quoniam de sensu commoneor dicere, paulo post et hoius rationem vobis esponam. est enim sanctissima et magna et non minor quam ea, quae est divinitatis ipsius. sed nunc Tobis expediam, quae eoeperam. it dicebam enim in ipso initio rerum de coniunctione deomm, VH 1 of, Poem. 12, 20 (p. 111, 9 Parthey) 5 cf. Pocm. 10, 26 (p, 84, 7 P); II, 19 (p. 96, 6 P) 20 cf. Poem, i, 2 (p. 36, IP); 8,6 (p. 69, 1 P); 12, 12 (p. 106, 9 P) 1 verba suBpicit caeluto ante colit terram (it. 3) tram- ponenda censeo i velocitate (vel vicinitate ss. m. H) B 1 in marie F; ia om cett. 5 lioent (vel lu sa. m. 2) B \ poet caeluin spat. 3 vel 4 litt. vac. relict. B 6 menti- t^ B 7 animi male Tepetitum linea infer notat. B 8 inpedit F: inpediet cett. {sed e exp. B) IS Bola (co B fioli G 20 ei ftc & corr. B ^l suaWiWt Vcw- "»■■ '^"^J I 4 I 42 ASCLEPiUS k qua homines soli eorura dignatione pei-fruuntur, quicumque etenim hominum tantum felicitatis adepti sunt, ut illuiu J intellegentiae divinum perciperent sengum, qni aensua osbM divinior in solo deo et in humana intellegentia.' I 5 'Non eniiQ omnium hominum, o Trismegiste, unifor- ■ mis est sensus?' I 'Non oranes, o Asclepi, iatellegentiam veram adeptil sunt, sed ima.ginem tememrio inpetu nuUa vera. inspecta I ratione sequentes decipiuntur, quae in mentibus malifdam. 1 10 parit et transformat optimum ammal iu naturam ferae I moresque beluarum. de sensu autem et de omnibus simi- I libus, quando et de spiritu, tunc totam vobis praestabo J rationem. solum enim aniraal homo duplex est; efc eiua 1 nna pars simplex, quae, ut Graeci aiunt, ovaiadrjg, quatQ. I is vocamas divinae similitudinis formam; est autem quadru- fl ples, quod vltitov Graeci, nos muudanum dicimus, e quo I faotum est corpus, quo eircumtegitur illud, quod in homine I divinom esse iam diximus, in quo mentis divinitas tecta ^ aola cum cognatis suis, id est mentis purae sensibus, secuni n ipsa conquiescat tamquam muro corporis saepta.' 'Quid ergo oportuit, o Trismegiste, hominem in mundo constitui et uon in ea parte, qua deus est, eum in summa beatitudine degere?' 'Becte quaeris, o Asclepi. et nos enim deum rogamns, sa tribuat uohis facultatem reddendae rationis istius. cum enim orania ex eius voluntate dependeant, tum illa yel maxime, quae de tota summitate tractantur, quara rationem 1 cf, Foem. 4,3(p.36, 6P);9,5(p.63, 6P) 6 of.Poem, 1,2S| (p, 13, 13 P) = noili. 22 (p. 336, 6 Reitz.); 4, 3 (p. 86, S t 1 of, Poem. 4, 4 — 5 (p. 36, 6 P) 13 cf. Poem, 1, 16 (p. 7'J 13 P) = noifi. 16 (p. 333, 8 R) 2 eteQim pro quidem vel acilicet (ffij) positwn 9 mali(ti)ain (cwr. m. 1, «( vid) B 11 deB//enan (c 14 — IB OTCIOaiUC et TAIKON recU B aolM* 16 equ»l (x ss. ni. ,3) B SS degerem B 3& nt anU tribuat m " ~ ' " * tmlg. : maiima cett. (vel e «. m. ,8 B) ASCLEPniS 43 praesenti disputatione conquirimus. audi ergo , Asclepi. VIII dominus et omniuiu conformator, quem recte dicimaa deum, qiio<^niam)> a se aecaudnm fecerit, qui videri et sen- tiri pOBsit — eundem Becundum sensibilem [ita] dijtfirim non ideo, quod ipse ssntiat (de hoc enim, an ipse sentiat s an son, alio dicemus tempore), sed eo, quoniam videc- tinm sensus incurrit — quoniam ergo hunc fecit ex se primum et a. se secundum visusque ei pulcher, utpote qui Bit omnium bouitate plonissimua, amavit enm ut divini- tatis partum suae. ergo, ot tantus et bonas, e3Be[t] voluit lo alium, qui illum, quem es se fecerat, intueri potuisset, simulque et rationis imitatorem et diligentiae facit bominem. voluntas etenim dei ipsa est summa perfectio, utpote cum voluisse et perfecisse uno eodemque temporis puncto con- pleat. cum itaqne eum ovawdrj et animadverteret w eiun non posse omnium rerom eSBe diligentem, niai euni mundano integimento contegeret, teiit eum corporea domo talesque omnes esse praecepit ei uti-aque natura in unum confundens miscensque, quantum satis esse debuisset. itaque homiaem conformat ei aaimi et corporis id est so ex aetema atque mortali natura, ut animal ita confor- matum utraeque origini suae satisfacere possit, et mirari atque orare caelestia et incolere atque gubernare terrena. 1 Lactant. inat. div. IV fi ; cf. August. tract. adTera. V haeresea c 3. — cf, Poeni. 1, 8—12 (p. l, 14 — p. 6, 7 F) = JToi;*. 8—12 (p. 880, 9 — p. 381, 11 R) 13 cf. Poem. 10, 2 (p. 88, 3 P) 20 LacUnt, inat. div. VTI 13 8 qnoniam Goldh. -. quo (qao = quoniatn) m | qoi videri et sentiri GJ: qui viderit et Tiderten [aie, spat. tmiuB vd 2 litt. vac. relicto) poaBit B qui viderit et videre// (t eraa) poasit M &eecthv xai ale9iiTiv Bermes ap. Lactant. i ita seelus. Kroll 7 facit B 8 eat ante ei add. F 10 partum {cf. toyqv ap. Lacl.) Kroll: partem ta \ eaae KtoU, qiti et recte dixHmeit: easet di 12 fecit F 18 dei ipsa F: de ipaa cett. (de exp. B) 15 OTCISIJH recfe B solus \ creaaaet add. Koziol 18 homines post omnea affdcndwm cemet Sokde 21 mortalia B 22 origini L: oriKenis (i ee e corr. m. pori.) B origini// M 'icvE;™..'^ gini* GP 23 adorare Kohde-. Tne.ie la n I j 44 A8CLEPIUS 1 modo aotem dico mortaJia non aquam et terram, quae J duo de qnattuor elementis subiecit natura hominibus, sed I ea, quae ab hominibus aat in his aut de his fiunt, [a]ut 1 ipaios terrae cultus, pascuae, aedificatio, portus, naviga- j t tiones, communicationea, commodationes altemae, qui est I htimanitatia inter se firmissimus nexus et muudi partis, I quae est aquae et terrae; quae pars terreua mundi artium 1 diBciplinaramque cognitione atque usu servatur, siae quibus ] mundum deus uoluit esse perfectum. planitum enim dei I 10 necessitas sequitur, volustatem comitatur eflectus. neque I enim credibile est deo diapticiturum esse, quod placuit) I cuni et futurum id et placiturura multo ante seiverit. I IX sed, Asctepi, animadverto, ut celeri mentia cupiditate I festines aadire, quomodo homo caeli vel quae in eo sunt 1 15 dilectum possit habere ve! cultum. audi itaque, o Asclepi I dilectus dei caeli cum his, quae insont, omnibus una 1 est obsequiorum trequentatio. hanc aliud animal non fecit I nec divinorum nec mortalium nigi golus homo. haminum | enim admirationibas, adorationibus, laudibus, obsequiia I 90 caelum caelestesque delectantur. noc inmerito in homiotim 1 coetum Musarum chorus est a surama diviuitate demissus, I Bcilicet ne ten^enus mundus videretur incultior, ai modorum 1 dnlcedine caruisaet, sed potius ut musicatis homiuum can* I tilenis concelehraretur laudibua, qui solus oninia aut pater J ifi est omnium, atque ita caeleatibus laudibus nec in terris 1 harmoniae suavitaa defuisaet, aliqui ergo ipsique paa* I S ut edd vett. : aut ai ised a, exp. B) 7 aqoa et terra F 1 8 nanm B 9 placitam G et vtdg. : placitg// (^ ea^ corr. antiq. m. I in TOB.S Iitf.; vel tum ss. m. ti) B placite cett. (placita P*) | eniia I (e reseript.) B 10 sequimur {corr. m. 3) B 11 credibili B I 18 aium//adTerto (a eroi.) B 15 andilaque (i m. i». il) B I 16 delectuB B | et anie caeli ss. m. 2 B, quod reeepit Vulc. dei 1 eeclus. Koziol 17 fecit [corr. m. 1, u( md.) B IS mortalium J Kroil: animalium ta 18 obBequia B 31 dimisaa B I dimiBSUB M 21 iaiy landibne ed. Eom. Iaudibti8<(que^ Goldb. I k landibue fort. delendwa S6 ergo ipsique seHpsi: ipBique I I fljy» oj (sed cum traiect. sign. B) I l ASCLEPins 45 m cissimi pura mente praediti aoTtiti snnt caeli suspiciendi 1 venerabiJem curam. quiciimque aut«m ex duptiei naturae suae confusione <^iii)> inferiorem intellegentiam mole corporis resederant, curandis elementia hisque inferioribus sunt praepositi. animal ergo homo, noii quo dis eo minor, t quod ex parte mortalis sit, sed eo forte aptius efficaciusque conpositna ad certam rationem mortalitate anctuB esse videatur. aciJicet qnoniam utramque nisi es utraque materia snstinere non potuisset, ex utraque forraatus est, ut et terrenum cultum et divinitatis posset habere dilectum. lo rationem vero traetatus istius, o Asclepi, non solum sagaci X intentione vemm etiam eupio te animi vivaeitate pereipere. est eoim ratio plurimis incredibilis, integra antem et vera percipienda sanctioribua mentibus. itaque hinc esordiar. aetemitatis dominus deus primus est, secuadas est mandus, it homo est tertius. effector mundi deus et eorum, quae insunt, omnium, simul cuncta gubemando cum homine ipso, gubHniatore conpositi. quod totum suseipiens homo, id est curam propriam diligentiae suae, efficit, ut ait ipse et mandus uterquo ornamento sibi, ut Bx hae hominis ao divina conpositione mundus Graece rectius xoo^os dictus esse videatur. is novit se, novit et mundum, scilicet ut meminerit, quid partibus cooveniat suis, quae sibi utenda, quihua sibi inserviendum sit, recoguoscat, laudes gratesque 5 cf. Poem. 10, 24 (p, 84, 3 P) 13 cf. Poem. 9, 10 (p. 68, 11 P) 15 cf. Poem. 8, 2 et 6 (p. 57, 1 et p. 68, 17 P); 9, 8 (p. 65, a P); 10, 10 (p. 73, 18 P). 13 (p. 75, 2 P). 14 (p. 76, 6 P), 22 (p- 82, 5). Stob. Ekl. I 41, 1 (t. I, p. 275, 3 Wachsm.) 8 ^in^inferiorsm A'o2ioZ: iuterioremfa | inteUegentiam (gent in ros.) B 4 reeiderunt pro reBedenmt Kosiol, sed nihil mutan- dum Q oon qno dis 6: non qood is GS non qnod//ia M non quidem is edd. nonn, 6 forie pro forte B 13 inten(t)ione (cofr. tn post.) B 17 — 18 in homine ipBO gabernatorem conpoauit ex PL proposuit KroU, ged eum effectoi mnndi deus (v. 16) mbaud. eat 18 — 1!1 homo id [e»t] curam p. d, s, efficit, ut Kroll 20 bomini a ed. Bom.: omnis ra 21 xoufios edd.: K.OC-M.9Si «> (KOSMOS F) i 4 XI 46 ASCLEPIUS maicmias agens deo, eius imaginem venerans, non ignariiB se etiam secundam esse imaginem dei, cuius sunt imaginea duae mundus et homo. unde efficitur, ut, quoniam est ipsius una conpago, parte, qua ex anima et sensn, spirita s atque ratione divinus est, Telut ex elementis superioribus inBCendere posse videatur in caelum, parte vero mundanS) quae constat ex igne, aqua et aere, mortalis resistat ia terra, ne curae omnia suae mandata ridua deaeriaquB. dimittat. sic enim bamauitas ex parte divina, ex ali&, ^ parte effecta mortaUs est in corpore eonsistens. est autem mensura eius utriusque, id est homiuis, ante omnis religio,, quam sequitur bonitas. ea demum tunc videtur esse | fecta, si contra cupiditatem alienarum omnium reram despectus yirtute mimita, sunt ab omnibus cognationis ib divinae partibus aliena omnia, quaecumque terrena corpO' rali cupiditate possidentur; quae meiito possessionum nomine nuncupantur, qnoniam non nata nobiscum, sed postea a nobis possideri eoeperuut; idoirco atiara possessio- num nomine nuncupautur. omuia ergo huiusmodi ab homino io aliena sunt, etiam corpus, ut et ea, quae adpetimus, illud, ex quo adpetentiae nobis est vitium, despiciamus. ut enim meum animiim rationis ducit intentio , ho hactenus esse debuit, ut contemplatione divinitatis partemf quae sibi iuncta mortalis est mundi inferioris neccssitatfl 1 ef. Poem. 6, 2 (p. 42, 10 P); 8, 2 (p. 67, 2 P). 6 (p. 58, n P); 12, 15 (p. 108, 12P>. 16 (p. 109, 2 P) 6 cf. Poem. 10, 2& (p. 8*, 9 P) 3 secundam G: secundum cett. \ sint M 4 quae B 6 insceudere (vel & bs. m. 2) B asceudere F 1 et aqua G^ 8 Bua emendata (rel e et co, u( sit suae commendata, ss. m. 5) B 9 din(i)as {eorr. «t. I, ul vid) B 11 uiriuBque B | omnifl Kosiol, sed ef. p. 76, 10 14 sint pro sunt MG | enim poat amit add. 8; mtdim Butem 18—19 idcirco — nuncnpantnr: 'haeo ennnitaiio . . . jrfane s«per^uo, ne dieam molesla esf' Hilde- brand W et (e}aquae (e Be. m. S) B 21 et pro eat B 22 ducti pro ducit BM 24 inferioriB Koiiol, qui et reete gentemtiaM distinasit: interioris a | neceBsitate// (b eraa. in fine ASCLEPrUS 47 servaQdi, despiciat atque contemDait. dsjh ut homo ex utraque parte possit esse plenissimus, quaternis eum utriusque piirtis elementis animadTerte esse formatum, manibus et pedibus utrisque binis aliiaque ooi-poris mem- bris, quibua inferiori, id est terreno, mumdo deserviat, s I illis vero partibus quattuor animi, sensns, memoriae atque providentiae, quarum r&tione cancta diTina norit atque snspiciat. unde efScitur, ut renim diversitates , qualitates, effectus, quantitates suapiciosa indagatione sectetur, retar- datos vero gravi et nimio corporis vitio lias naturae rerum i causas, quae verae sunt, proprie pervidere non possit. hunc ergo sic effectum conformatumque et tali ministerio obsequioque praepositum a suicmo deo, eumque [con- petenter] munde mundum servando, deum pie colendo, digne et conpetenter in atroque dei voluntati parentem, talem is ' quo munere credis esse munerandum — siquidem, cum dei opera sit muadus, eius pulchritudinem qui diligentia servat atque auget, operam saam cum dei voluntate cod- iimgit, cum speciem, qaam ille divina intentioue forinaTit, J adminiculo sui corporis diurno opere curaque conponit — »!JI nisi eo, quo parentes nostri munerati sunt, quo etiam 1 nos quoque munerari, si foret divinae pietati conpla- citum, optamus piissimis votis, id est ut emeritos atque ezutos mundana custodia, neribus mortatitatis absolutos, natnrae superioris parti^s], id eat divinae, puros sanctosque »5 restituat?' 13 of. Poem. 10, 19 (p. 79, 1* P) 6 quatioor B | post memoriae spat 3 fere litt. in fim vers. vac. relict. B 9 post effectna sp divina tantum religione pendentem tantum iotendere in reliquas oportebit, ut apocatastasis 3 cf. Poem. 10, 8 (p. 72, 6—8 P). 19 (p. 80, 1 P) [ubi tam negat Hermta in bruti aninuUis corpui atUmam InmaTU caderel 20 (p. 81, 3 P) 1 sqq. quae in hoc capite kguntar inter pergonas i fere mihi disfribuenda videntar: A. luste — o TriBmegiate. Th. Haec est enim — migratio. A. TJt iite — mftlignitaB, Tk. Ego enim — confnndnnt. A. Qnomodo ergo — confundunt! cuius distributionis aUgwot veatigia in G) et al. extant 6 meae B 8 foTBitBTn. ,B 10 quae rcB B 13 ego GL: eiga cett. {&ed r es^. B et eras. M) 16 et ante eam om. G | eam GL: ea eett. 18 efSciuut B: afSciunt eett. 28 &QiSty.i\tuLfi¥ seripsi: AFJOMETIKHNB API0METIKHN M ARITMeTlKeN F arimethicen G arithmeticen vulg. 23 e addidi 24 opor- fenH BM (oportaerit M') ASCLEPIUS 49 astrorum, stationes praefinitas cursnmque commutatioiiis numeris constare miretor; terrae vero dimensiones, qaali- tatea, quantitates, maris profunda, ignis TJm et horum omniom effectus naturamque cognoseens miretur, adoret atque conlaudet artem mentemque divinam. musicen vero i nosse nihil aliud eat, niai cunctarum [omnium] remm ordinem scire quaeque sit divina ratio sortita: ordo enim renim singularum in unum omaium arfcifici ratione con- latus concentum quendam melo divino dulcissimum verisai- mumque conficiet. qui ergo homines post nos eront, ^ Bophistarum calliditate decepti a vera, pura sanctaque philosophia averteatur. aimplici enim mente et anima divinitatem colere eiusque facta Tenerari, agere etiam dei voluntati gratias, quae est bonitatiB sola plenissima, haec est nuUa animi inportuna curiositate violata philosophia. is et de his sJt hueusque tractatua. de spiritu vero et de hia similibus hinc sumatur exordium. fuit deus et vXrj, qnem Graece credimus mundum, et mundo comitahatur spiritus vel iuerat mnndo spiritus, sed non similiter ut deo nec deo haec, de quibua mundus. idcirco non erant, i qu^i)a n<^a>ta non erant, sed in eo iam tunc erant, unde nasci hahuerunt. non enim ea sola non nata dicuntur, quae necdum nata sunt, sed ea, quae carent fecunditate gene- randi, ita ut es his nihil nasci possit. quaecumque ergo sunt, quihus inest natura generandi, haec et geaerabilia » 1 sunt, de qniboa nasci potest, tametsi ea ex se nata Bunt. neque enim duhitatur es his, quae ex ae nata sunt, facUe 2 qualitatea ex qnalitatis corr, m. 3 B 5 ineDtem- qne (-em m ras.) fi K eet edd. vett.: eeae lu | omnium tm. (J, gttod prob. Sohde 7 quaque sit dirine M 8 aingu- larium B J sonum pro omnium Kroll { co&Utus ed. Som.: conlata to fort. coalatarum 11 caliiditate decepti ex callidi- tatem cepti corr. m. 1 B [ vera//// (2 litt. eras. in fine vers.) B \ purs om. BM 14 volnatati (i irt ras.) B ]5 nuUa G-L: nnlli cett. \ riolenta BM 17 summatur B l BItj edd.: yle m (hyle fi) 21 quia nata scripav-. '^ot!^».'^^*^ «[aaDdo GLF qnando nata edd. uett. "ift ■Q*'^»- <^«^ "«■*-'^'^ '*^* m. 1 S nati ii Artnjave ad. Tlmmna. ^ 50 ASCLEPIDS ' nasci poase, de quibus cunclai naseuntur, deus ergo sem- pitemus, deus aeternus dsc nasci potest nec potuit: hoo est, hoc ftiit, hoe erit aemper. haee ergo est, quae ex se tota est, natura dei. tjXij autem vel mundi natura et s apiritus, qnamvis nata non videantur a principio, tamen _ in B6 saBcendi proereaadique Tim possident atque naturam, J fecnsditatis etenim initium in qualitate naturae est, quaal et coneeptua et partus in se possidet vim atque materiam. ■ XV haec itaque sine alieno conceptu est sola gener&bilis. atl 10 vero ea, quae vim solam concipiendi habent ex alteriusfl commiztione naturae, ita discernenda gunt, ut bic locutl mondi cum hia, quae in se simt, videatur esse non natna,,! qui utique in se yim totiua naturae habet. locum autenvl dico, in quo sint omnia. neijne enim haec omnia easel is potuiBaent, ai locua deesset, qui omnia sustinere potuiaset I omnibuB enim rebua, quae fuerint, praeeaYendum est loco. nec qnalitates etenim nec quantitates nec poailiones nec effectus dinosci potuissent eanim rerum, quae nuaquam sunt. sic ergo et mundus, quamvis natua non ait, in se 80 tamen omnium naturaa babet, utpote qui hia omnibus ad concipiendum fecnndiasimos ainua praeatet. hoc est ergo totom qualitatis materiae, quae creabOis est, tametBi creata non est. sicuti enim in natura raateriae qualitas fecnnda est, aic et malignitatis eadem est aeque fecunda, I j' net exp. et et ea. m. foti. 1 5) 6—7 pogt natuTBm distmxi {vulg. natnram fecunditatis) 12 videa^tui B IS tot(i)ut (corr. m. 1) B 16 quo B qei ex quo corr. M 18 fuerint {aed u gg. m. fort. 1) B; fnenmt cett. 20 hiia {sed h eras) M iig vxAg. 51 cooapiciendnm BM 24 eaqne pro aeqne B 26 neo ea. " 7 ai / ego edd. veU.: ergo m 28 /brl. peraeqnar J ASCLEHUS 51 1 fajriain muudum a maiitia liberare; ita enim in muD eat, ut quasi membnim ipsius ease videatuv. provisi cautnmque eat, quantum ratioaabiliteT potuisset a summo deo , tunc , cum sensu , disciplina , in teilegentia mentes hominum eat munerare dignatus. hisce enim rebus, quibus b ceteris antistamus auintalibus, solis possumus malitiae firaudes, dalos vitiaque vitare. ea enim qui, anteqaam hia inpiicitua est, es aapectu vitarit, is homo eat diyina intellegentia prudentiaque muaitus; fmidamentum eat enim disciplinae in summa bonitat« consistens. spiritu autem to ministrantur omnia et vegetantnr in mundo, qui quasi organum vel machiDa summi dei voluntati subiectus est. itaque ^haec) hactenus a nobis intellegantur. ment« sola intellegibilis, summus qui dicitur deus, rector guber- natorque est sensibilis dei eius, qui iu se circumplectitur is omnem locnm, omnem rerum substantiam totamque gig- nentium creantiumque materiam et omne quicquid est, quantumcumque est. apiritu vero agitantur sive guber- SVll nantur onmes in mundo species, unaquaeque secundum naturam suam a deo distributani sibi. ilAi) autem vel «o mundus omnium est receptaculum omniumque agitatio atque frequentatio , quorum deus guhernator, dispensans omnibus rebus mundanis, quantum unicuique necessarium. "f" sed spiritu vero inplet omnia, ut cuiusque naturae i 1 liberflret (gtd t del.) B 6 antefitamuB a> | boUb B 8 iifl pro hiH ed. Bom. \ attarit (eorr. w. 3) B uttantiB pro vitarit is M 11 qni om. BMP (aBr in tHorg. adser. m. 3 B) 13 haec addidi el post inteUegantur interpimia \ intelle- gantur BMPF (»ed n exp. B): inteUigatur GL {ex intelligitur corr.) hactenns a. n, inteUegatnr m, b. i. s. q, d. deus, <[quod) rector cett. KroU 17 onmem B 20 a otn. BMP (aed add. m. 2 B) | diairibntam (sed t ex i cmr. m. pont) B | TAH reele B aolw 23 post gnbemator (subaitd. CBt; cf. p. 45, IS) initrpimsfi 28 omniboB rebua mundantB qnantum Hild. : omnibuB qnantum rebua ninndania m (onmibus rebua hnmaniB qnBJktum F et vulg.) 3* sed (vel est aa, m. ^^^i ■*»& ow.-^e.-^ aut pro ut BM (sed a exp. B) I 52 ASCLEPIXIS qualitas est, inhalata. est eaim. c&va. muadi rotnnditaa | ia modum sphaerae Ipsa sibi qualitatis vel formae s caasa invisibUis tota, quippe cum quemcumque in Bummum subter despiciendi causa delegoris locum, es s in imo quid sit, yidere non possis, propter quod multia loci[s] inatar qualitatemque habere creditur. per formaa emm solas specierum, qaarum imaginibus videtur insculpta, ( quasi viaibilis creditur, cum depicta monstratur; re aatem yera est sibi ipsi iuTiBibilis semper. ex quo eius imum f vel pars ai locus est in sphaera, Graece "AiSijg dicitur, siquidem ISciv Graece videre dicatur, quo visu imum sphaerae careat. unde et ideae dicuntur species, quod siot visihiles fonnae. ab eo itaque, quod visu priventur, Graece I "At3ijg, ab eo, quod in imo sphaerae sint, Latine inferi 5 nuncupantur. haec ergo sunt priucipalia et aatiquiora et J quasi capita vel initia omnium, quae sunt in his aut perl haec aut de his.' 1 'Omnia haec ergo ipsa, ut dicia, qaae sont, o Tri3-'| megiste?' 'Mundana, ut ita dixerim, specierum omnium, quaa 1 insnnt, uniuscniusque, sicuti est, tota substantia. mundiu ] itaque nutrit corpora, animas spiritus. sensus antem, 40 cf. Poem. 8, 3 (p. 57, 11 P) 1 inhftlata Goldb.: inaltata BM inalata F om- GPL 6 loci scripsi (cf. p. 30, II sqq.; p. 68, 19)-. locia m | ^ eDim formas BMP (sed cum traiect. sign. B) 7 iDScalpta B 10 vel para (par M) ii locus est a poet pari lacitfiam signif Gvldb. parB (^infera^ Koeiol fart. ex qno eiua imum [vel pars], ei Iocub eat in Bphaera | "AtSris edd.: A^HC B alia alii 11 I.dElN recte B | dieatur (corr. m. .^ B | 1 qnod vian scripsi: quo viBU m. 12 ideae M: ideo cett. I (ideo corr. m. 2 B) liiai edd. ( qnod ed. Eom.-. quo ra (d add. m. S B) IS visibiliB S 14 AAHC recte B 18 haeo om. GS I aut pro ut BM (sed a exp. B) 1 qaae annt KroH: qnae eet D) Sl in post insunt add. 6PL, a qua praepasitione pertdentem ablativutn exeidisse existiinat Krotl; ego vero iuaant abaolnte dictum pulo (cf p. 44, 16; 45, 16—17) 22 aaima(a)' (iwT. m. £) B aniaia M ASCLBProS 53 dono caelesti sola felix sit bumaiiitas — neque enim onmes sed pauci, quonim ita mens est, ut tanti beneficii capax esse possit; ut enim sole mundns, ita mens humana isto clarescit lumine et eo amplius; nam sol quicqoid inluminat, aliquando terrae et lunae interiectu Laterveni- i ente nocte eius privatur lumine — sensus autem oum semel fuerit aaimae commistus humanae, fit una ex bene coalescente commixtione materia, ita ut numquam buius- modi mentes caliginum inpediantur erroribus. unde iuste sensum deorum anjmam esse diserunt. ego vero nec eorum dico omniam sed magnorum quorumque et prin- cipalium,' 'Quos dicis vel remm capita vel initia primordiomm, ' Trismegiate?' 'Magna tibi pando et divina nudo mjsteria, cniua : rei initium faeio exoptato favore caelesti, deorum genera multa sunt eorumque omnium pars intellegibitis, alia vero i dicuntnr non ideo, quod putentur I subiacere sensibus nostris; magis enim ipsos sentimus qoam eos, quos perdoeebit et tu. etenim ratio eoqne di tionesque consistens. .bDes nuncupamus, sicuti disputatio ntendas, poteris pervidere. sublimis ultra hominum mentes iuten- 1 attentiore anrium obsequio verba loquentis acceperis, transvolabit et transfiuet aut magis refluet suique ae fontis liquoribus miscebit. sunt 1 cf. Poem. 1, 21— 2S (p. 12, 18 P) — IIoiii. 22 (p. 336, 6 B) 9 Poem. 12, 8—9 (p. 104, 7—8, 12—13 P) 2 tanta {eorr. m. S) B \ beuefioiia BM (sed a exp. B et eras. M) 6 et exp. et lunse as^.), eaAibai ASCLEPrUS atmoventibiis sic sibi conexa sunt onmi pertineiiti& ad ae at de *** niortalibua mortalia sensibiliaque insenai- bilibus adnexa sunt, sutnmH, vero gubematori^s] summo illi domino paret * ** vel es3e non multa aut potius unam. ex uno etanim euncta pendentia ei eoque defluentia cum distantia videntur, crednntur esse quam plurima, adunata vero unum vel potius duo: unde fiunt omnia et a quo fiunt, id est de materia, qua fiunt, et ex eiiis voluntate, caius nutu efficiuntur "f alia.' 'Haec iterum ratio quae est, o Trismegiste?' 'Talis, o Asclepi. dena etenim vel pater vel dominus omnium vel quocumque alio nomine ab bominibvs sanc- tiua religiosiasqae nuncupatur, qaod inter nos inteliectus nostri causa debet esse sacratum ~- tanti etenim numinis oontemplatione nuUo ex bis nominibus eum definite nuu- cupabimus. si enim vox hoc est; es aSre spiritn percusso sonus declar&na omnem bominis voluntatem vel gensum, quem forte ex sensibus mente perceperit, cuius uominis tota substantia paucis conposita syllabis definita atqae circumscripta est, ut esset in bomine necessarium vocis auriumque commercium, simul etiam et sensus et gptrituB et aeris et omnium ia bis aut per baec aut de his nomen 11 cf. Lactant, inBt. div. I 6. — Poem, 6, 10 (p. 46, 13 P) I admoventibua MG id moventibuB PL moventibua F 1 omuia praeter B eeU. 2 ac de MGP et de L ac {otti. de) F { inmortalibua unus s: mortalibua ta 3 gubernatori scHpsi: gubematoriB o (gubernationiB G, gyod recepit Goldb.) 4 po»t paret lacitnaw significavit Goldb. 6 plarim& (_sed Uneol. asolbP eras.) B 9 talia pro alia Goldb. 10 baec (asclep ss. m. fort. 1) B 10 — 11 triBmegiaterialia (vel aliis ss. vi. 3, sed eras.) o asclepi (tium ss. m.fort. 1) H triBmegiBtejriftliB, o aaclepi M 12 vel om. BM I liomi(ni)buB (corr. m. 3) B 13 nuncupantur B 1& coutemplacione B | nimcupabimuB (bimuB in ras.; b «x v corr. m. 1) B 20 homine tx nomine corr- m. 1 B 82 pet {n ra», B I aut de his scripsi {cf, p. 53, 17): antem hia B hia antem M6 ant cum hia 3 w I est totom dei; non enini spero totius maiestatis effectoreia onmiumque rerum patrem vel dominmn uno posse quamviB e multis conposito nuneupari nomine, hunc vero innomi- ne^ray vel potiua omninomine<^m> esse, siqmdem is sit unua B et omnja, ut sit necesse aut omnia eius oomiBe aut ipsum omnium nominibus nuncupari — hic ergo solus ut omnia, ntraque sexus fecanditate plenissimus, semper voluntatis praegnans suae parit semper, quicquid voluerit procreare. voluntas eius est bonitas omnis. haec eadem bonitaa omnium renim est ex diviii[it]a[te] eius nata natura, uti sint omnia, sicuti sunt et fuerunt, et futuris omnibns dehinc naturam ei se nascendi sufiicia eorum, quorum animarum disciplina et iiitellectus sttmmiM curatio est. si solia ergo et paucis hoc proderit, digQui^| est huQc persequi atque ezpedire tractatum, quare soliu hominibuB intellegentiam et disciplinam divinitas suam nlJ iupertire dignata. audi itaque. deus pater et domiQi^fl 10 c«m post deo3 homines efficeret ex parte corruptiorM mundi et es divina pari lance conponderans, vitia contigitl mundi corporibus commista remanere et alia propter cibod victumque, quem necessario habemus cum omnibus ani^fl malibus communem; qoibus do rehus necesse est cupidiiifl 16 tatiim desideria et reliqua mentis vitia anunis hamanaM insidere, diis vero, utpote ex mundissima parte Qatura« eSectis ot Qullis iQdigeQtibus rationis disciplinaeque ai-fl miniculis, quamvis inmortalitas et uniua semper aetatiBv vigor ipse sit eis prudentia et discipliua, tamen propter » unitatem rationis pro disciplina et pro intellectu, ne ab his es^ent alieni, ordlnem necessitatis lege conscriptum aeteroa [lege] constitiiit, hominem ex animalihus cunctis de sola ratione disciplinaque cognoscens, per quae vitia corporum homines avertere atque abalieoare potuissent, ie ipsoE ad inmortalitatis spem iuteQtionemque protendens. denique et bonum hominem et qui posset inmortalis e I cf, Poem. 10, 8 (p. 72, 9 P) 26 Lactant. inat, div. VII Itj 1 medelaqiie ed. Bom. -. medallaque m (vel medela s; 2 acientia B 8 vitiia : fort. maliB 4 '^iadem (bi ss. m, post) B 9 dignatam B | T. (i. e. Trigmegistiis) ante audi add. m. poet. B 11 contingit B 13 mundi fort. deletidttm | alias B tl cnpi- ditatem B fort. cupiditateB 17 diBciplenae | qnae (ctvr. m. I) B 33 lege seelugi 35 protendenteB Kroll, nmi reete, opinorM 3S posait (eorr. m. 1, ut vtd.) B \ \ I 1 ASCLEPIUS 59 ei Tjtraque iiatura conposuit, divina atque mortali, et sie conpoBitum [est] per voluntatem dei hominem constitutum eat essB meliorem et diis, qui sunt ex aola inaiortali □atura formati, et omnium mortAlium. propter quod bomo diis Gognatione coniusctus ipaos religione et sancta mente a Tsneratuv diique etjaic pio affectu humana omnia respi- ciunt atqae GUBtodiust. sed de hominibus istud dictum i paucis sit pia mente praeditis. de vitiosis vero nihil dicendum est, ae sanctissiimis sermo eorum contemplatioiie violetur. et quoniam de cognatione et consortio bominum i deorumque nobis indicitur sermo, potestatem hominis, o Asclepi, vimquB eognosce. dominus et pater vel, quod est summum, deus ut efTector est deorum caelestium, ita homo fictor est deonim, qui in templis sunt humana prosimitate contenti, et non solura inlumiiia[ii]tui-, venuu i etiam inlumina[n]t, nec solum ad deum proiicit, verum etiam conformat deos. miraris, o Asclepi, an numquid et tu diffidis ut multi?' 'Confundor, o Trismegiste, sed tuis verbis libenter adaeosns felicissimnm bominera iudico, qui sit tantam i felicitatem consecutus.' a cf. Poem. 10, 84 (p. 84, 1 P) 10 'et qnoniam — proxi- mitate contenti' Anguat. de civ. dei VIII 23 1 ntraqninatura (n ea; h corr.; /((>t quis) B 1— S et sic oonpoBitum p. v. d. h. conatitntnm eat esse meliorem F: eet jmst conpoBitmn add. cetl (sed eat eaj). et et bs. m. fort. 1 B) eat poBt conatitatum om cett. et Bic coupoEitnni p. r A. h. con- stitnit ut esset nielior[em] Krol} 4 omnimn mortalinm (vel bns itw ss, 1». .3) B Graeeam c&astrwiiionem cum Latina miscait Kriplor (cf. p. 36, 3-4) 12 dominua (d ea: o corr. 1 m., o in «M.) B libumaQ* {corr.m. 1) B 15 contemti (corr, m. J) B inlnminatur et inlnminat pro inlumiiiantur et inluminant scripsi 17 conformat Goldb.-. r.onfirmat oi {aed o sa. m. 1 wl Z) ^ \ deo» 8 et 'Hl ex corr.: deuB BG (aliter couformat deoa m. w. rec. B) 19 A, (i, e AseUpiitt) SMpw CoTi.&ni.4« oSaia.-»-. poBt. B 1 I 60 ASCLEPIUS m 'Neo inmeritio iniraculD digDus est, qui est omDiuia J maxiiiius. deorum genus omnium coafesBiDne manifestaqifl est de mundissima pa.rte naturae esse prognatmn signaqmj eorum sola quasi capita pro omnibus esse. species veraS i deonim, quaa conformat humanita,3, ex utraque natui^fl conformatae sunt, es divina, quae est purior raultaqn^l divinior, et ex ea, quae intra homines est, id est rafl materia, qua fuerint fabricatae, et non solum capitibwfl solis sed membris omiiihus totoque corpore Sguranttufl 10 ita humanitas semper memor uaturae et originis suae i]^| illa divinitatis imitatione perseverat, ut, sicuti pater Mfl dominus, ut sui similes essent, deos fecit aetemos, it|M hum&nitas deos suos ex sui vultus similitadine figararBt^ XIV 'Statuas dicis, o Trismegiste?' ■ is 'Statuas, o Asclepi. videsne, quatenus tu ipse dif&-fl das? statuas animatas sensu et spiritu pleuas tantaqoftfl facientes et talia, statuas futuronim praescias eaque sort^l vate, somniis multisque aliis rebus praedicentes , inbe-^ cillitates hominibus facientes easque curantes, tristitiam 20 laetitiamque pro meritis. an ignoras, o Aselepi, quod Aegyptus imago sit caeli aut, quod est verius, translatio initaB — figuraret' Auguat. de civ. dei TIII — religione Bervasae' AuguBt. tie civ. deiVIIi 4 2 T. (i. e, Trismegistus) super deorum adscr. m.post. B | fesBione itoMe; confiisioae (B 3 perte(c07T m 1)B \ progna//toin (n ertw.) B 6 confnrmata eet m, eed conformataeat eorr. m. 3 B, quod recepii Vulc. \ purior B: prior cett. 11 di- viiiatia {eorr. m. 1, ut trid.) B li A. mper StatuaH adscr. m. post. B 1& T. «uper Statuaa adscr. m. post. B [ videa August. 17 facientia sed e m. m. rec.) B [ eaque Aitgutt.: easque ot («ed a exp., praeterea ae induet. m. post. B) | aorte B cum Augvst.: forte cett. 18 rate, aomDiis August.: vstas omnes (vel vitta sg. m. 2; aomnia, deindt Bomniia ex aomnea corr. m, ? e( .3) B fata,7aomiiiB ea: vataa oioDia corr. m. I M vatea ominia Q vates omnia vel omnea S 19 triati^ liajn laetitiamque August.: triatitiamque o 30 post werjtis jiartieipiuiii ewpectes, v. g. diBpenaantea 1 ABCLEPniS 61 aut descenaio omninm, quae gubemantur atqne esercentur in caelo? et si dicendum est verius, terra noatra mundi totius est teiuplum. et tamen qnoniam praescire cuncta prudentes decet, istud vos ignorare fas non eat: futurum tempus est, cum adpareat Aegyptios incassum pia mente a diTinitatem sedula religione serTasse; et oranis <^d)eoruin Sancta veneratio in inritum casura frustrabitur. e terris enim est ad caelum recursura divinitas linquetui-que Aegjptus terraque, sedes religionum quae fiiit, viduata naminum praesentia destituetur. alienigeniB euim regionem i istam terramque conplentibus non aolum "f neglectum religionum, sed, quod est durius, quasi de legibus a reiigione, pietate cultuque divino statuetur praescripta poena prohibitio. tunc terra ista sanctissima, sedes delu- bromm atque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque iB pleDissima. o Aegypt«, Aagypte, religionum tuarum solae Bupererunt fabulae eaequs incredibiles posteria tuis solaque Huperemnt verba lapidibus incisa tua pia facta narran- tibas et inhabitabit Aegyptum Scythea aut Indus aut &liquiB talis, id est vioina barbaria, divlnit-as enim repetet I 14 'timc temi — pleniBsima' AoguHt. de civ. dei VIII S6 2 ac ei August. i prudentem Augvst 5 tempaa et BU (sedeetsg.itt.2oi \ qno pro cam Aiigunt. cod. Corbeiens. \ adpareat (vel btt Bs. m. 3) B | Aegyptios F ef August. : aegTptos (i add. ■». S) B rt item M aegyptui cett. 6 et inter divinitatem et aedala inser. m. 3 B | Hervasaet B eervasHe (e fm in ras.) M | deoram Bemays: eorum a 7 fruHtabitur B S enim eat Eild.: enim et )o {sed et exp. et est ss. m. S B) et om. F 9 aegyptuB ex aegypton ef/^ere votuisae vide^ m. 1 B 10 des//tituetur (imio litt. eras.) B | religionem pro regionem B 11 post ietam 5 litt. eras. (istam fuisse vid.) B | neglectuB ed. Som. post neglectnm verbum eaxidisse opvnattir Oolib. 17 eaeque Vulc.: ebaeque B et aeqiie M^ heque Or haeque Goldb. I tuia unue s et vulg.: amf cett. (Bui, sed s add. m. 'i B) 10 inhabitabit ex inhabitavit corr. ih. i B 20 aliaquia B ' e {maXim de) pro id eat Semays | repetet mo <%v'*' ««'.■«>'- i G: repetit eett. (sed -et esc •tti corr. m. poal.'^'! ASCLEPItFS caelum, deserti homiaes toti morientur atque ita Aegyp- tns deo et homine vidnata deaeretnr. te vero appello, sarumpentiir et vivis multo maior numenis erit sepultorum; supersteB vero qui foret, liiigua sola cogaoseetur Aegjptius, actibufl 5SV vero Yidebitur alienua. quid fles, o Asclepi? et his am- plius multoque deterius ipsa Aegyptus suadebitur inbue- 10 turque peioribos malis, quae sancta quondam, divinitatis amantissima, deornm in terra suae religionis merito sola deductio, sanctitatis et pietatis magistra, erit maximae crudelitatis exemplum. et tuac taedio homiuum non ad- mirandus videbitur raundus nee adorandus. hoc totum is bonura, quo melius nee fuit nec est nec erit, quod videri possit, periclitabitur eritque grave hominibus ac per hoo contemnetur nec diligetur totus hic muudus, dei opus iniraitabile, gloriosa constmctio, bonura multiforrai ima- ginum varietate eonpositum, machina voluntatis dei in 10 suo opere absque invidia sufFragantis, in unum oranium, quae venerari, laudari, amari denique a videntibus possuuti, multiformia adunata congestio. nam et tenebrae praepo- nentur lumini et mors vita utilior iudicabitur; nemo suspiciet caelum, religiosus pro insano, inreligiosuB puta- ib bitur prudens, furiosus fortis, pro bono habebitur pessimus. anima enim et omnia eircum eara, quibus aut inmortalis nata est aut inmortalitatera se eonsecuturam esse prae- sumit, secuudum quod vobis exposui, non solum risui sed 1 ita ataegyptuB B 2 tu {corr.m.post.) B ta M 5 tot»(e) (eorr. m. i) B | oorrmnpeatur Bamays: nunpentur i» (eram- pentnr, sed e erae. M) S Hepultorum uniM c et ed. Bom.i Bepulchronmi eeft. S T. super quid adscr. m. post. B 9 i)ibue//tnrqne (b eras.) B inbuebitMr M 11 in terras B fort. reete 17 diligetur G: diligentui BM {sed n exp. B et eras. M) diligenter d 19—20 dei auo operi G, fort. rei^ 20 invi» pro invidia BMP 22 tenebra(e) {corr. m. pott.) B S^ ineano corr. m. 1, ut ifid. (fuit insanua) B p ASCLEPITJS 63 1 etiam putabitur vaaitas. sed mihi credite, et capit&Ie periculnin constituetur in eum, qai se mentis religioni dederit. nova cooatituentur iura, les nova, nihil sanctum, aihil religiosum nec caelo nec caelestibus dignum audie- tur aut mente eredetur. fit deonim ab hominibus dolenda s secessio, soli aocentea angeli remanent, qui huioanitate commixti ad omnia audaciae mala miseros manu iniecta conpeilnnt, in bella, in rapinas, in fraudes et in omnia, ijuae sunt animarum naturae coatraria. tuuc aee terra coustabit nec uavigabitur marfi nec caelum astrorum cur- sibus aec siderum cursus constabit in caelo, omnis vox divina necessaria taciturnitate matescet, fruetus terrae conrumpentur nec fecunda tellua erit et a6r ipse maesto torpore languescet. haec et talia senectus veniet mundi; XXVI inreligio, inordinatio, inrationabilitaa bonorum omninm. is eum haec cuncta coutigerint, o Asclepi, tune Ule doraiaus et pater, deus piimipoteas et uoius gubemator dei intuens in mores factaque f voluntaria, voluntate sua, quae est dei beoignitas, vitiis resistens at corruptelae omnium, errorem revocans, malignitatem omnem vel inluvione di- m luens vel igne eonsuraens vel morbis pestilentibu.s iisque per diversa loca dispersis finiens ad aatiquam faciem i . 1 vel S) B et item U 6 fi(e)t 6 remane(bii)nt {eorr. m. 2) B \ bu- manitate (vel ti ss. m. 2) B humanitati V 7 omina {corr. m.2)B 8 coQpeUuat (corr. m. 5) B 10 navigabitur ex navigavitur eorr, m- i B 12 mntescit in mnteacet eorr. nt. 1. 2) B languetcit MP 16 T. mper i yolnntBria seeiva. Bemays; fort. nefaria 19 oormptelae F; cormptala {corr. m, post.) B cor- mptela cett. 31 peatilentibua iiBqne (sed ibuB i exp., ul sit peBtilentiiBqne) B, ut cmiecerat Bemays: peatilentibua UBq^ue celt. peBtilentibuB belliaqne {ef. xoliiitnq Hermea lu^. l.a):N.^ Rohde I 6i ASCLEPIUS mundiun revocabit, ut et mundua ipse adoraiidus Yideatafl atque miracdus et tanti aperis eSector et restitutor densl ab horainibus, qui tunc erunt, frequeutibus laudum prae-] coniis benedictionibusque celebretnr. haec enim mun s nitnra: cunctaruin reformatio rerum bonarum et naturadf ipsius sanctissima et religiosissima restitutio perfcc temporis enrau, , quae est et fuit aine initioS sempitema, voluntas eteaim dei caret initio, quae eadeiii'1 est et, sicuti est, sempiterna. dei enim natura consilinm i est voluntatis.' 'Bonitas summa consili iura, o Trismegiste?' Voluntas, o Asclepi, conailio naficitur et ipsum vellffJ aliquid vult, qui eattl vult, quae habet. vult autem!» quae vult. omnia i 6 voluntate. omnium plenissimus et t onmia bona et babet o bona et cogitat et vult. hoc est autem < mundus, boni .' JXVD 'Bonus, o Trismegjs 'Bonus, Asclepi, ut ego te docebo. sicuti enim deos 1 omnibus speciebus vel generihua, quae in miindo sunt, dispensator distributorque est bonorum, id est sensus, animae et vitae, sic et mundus tributor est et praestitor qnae mortalihua videntm- bona, id est [et] alter- 1 14 of. Poem. 10, 2 (p. { 2 ^fector (eorr. m. post.) B | reatituetor B 4 fort. haec. _ enira | reKenitnra Eobde 6 peracta . . . cnrHn KroUiM per coacta . . . cutbu BMFF per coactnm . . . cnrsnm Glrfl peracto . . . cnrsn vulg. 7 dei addidij voluntate iam ad-^ diderat Ooldb. 9 est ante aempitema add. G | A. super A ' adLScr. m. post. B 12 T. «uper Voluntas adscr. m. pott. B 14 % ea vult {corr. m. 3) B 16 eiuB im in ras. B 13 mnn- duB boni . A.Bonm Kroll, A. SMjwboni adscr, m.post.; boni ex boQTtfl eorr. per raa. B boni onk imago F 10 T. j BoBUB adscr. m. post. B 21 BensoB F: BenBibns c«ft. 28 j etatorBM 23 et seclusi, otn. GF ASCLEPIUS nationia partuum temporalium, fmctuum natiYitatis , aug- mentorum et maturitatia et homm similitim; ac per hoc deus supra vertieem 8ummi caeli consistens ubique est omniaque circum inspicit. sic eat enim ultra, caeluia locua aine stellia ab omnibus rebua corpulentia alienus. dispen- B sator qui est, iuter ca.elum et tejTam obtinet locum, quem lovem vocaraus. teirae vero et mari domiuatur luppiter PIutouiuB et hic notritor eat aDima,ntium mortalium et fruetiferarum. horum omnium viribus fruetus, arbusta et terra vegetautur. aliorum vero virea et effectua per omnia, lo quae sunt, distribuentur. diatribaentur vero, qui terrae dominantur, et conlocabuntur iu eivitate in anmmo initio Aegypti, quae a pai-te soUs occidentis condetur, ad quam terra marique featinabit omne mortale genus,' 'Modo tamen hoc in tempore ubi isti sunt, o TriB- W I 'Conlocati sunt in maiima civitate in monte Libyco. et haec usque eo narrata sint. de inmortali yero aut de mortali modo disaerendum eat. multoa enim apea timorque mortis Bxcruciat verae rationis ignaros. mors enim effi- s citur diasolutione corporis lahore defessi et nunieri con- pleti, quo corporia membra in unam machinam ad usua vitalia aptantnr. moritur enim corpua, quando hominis 18 Stob. Floril. OXX 27 (IV p. 106 Mein.) I 1 vulgatam distinctitmtin (partuutn, temporaliuiQ froctiiuni, nativitBtia) correxi \ froctu{u)m {eoTr.m.H) B 2 hac B 4 fort in- apicit, si esi Baim{ef. Poem.4,5,p.36,15T': et ri iexiv itxi^ oigavov; enim = qnidem, ut etenim p. 42, 2) B fructifer^/////horum (3 Xitt. eras.) B II aunt diatribuuntur F 14 terra(e) mari{B)que (corr. m. post.) B | feBtinabit G: featinavit cett. (sed -bit ex -vit corr. m. 1 B) 15 A. super Modo adscr. tn. vost. B I hoc in tcmpore susp. tamquam gloss. voeis modo 17 T. super Colocati (sic) adscr. m. post. B IS uarrata dnt seripsi: narrati (eorr. m. 3) ennt (eorr. m. post.) B narrate sunt eett. 30 ignaioB ex inioroa eorr. B 31 desolutione (sed e exp. et vel is ss. m. il) B desolatione M | nomeri conpleti est genet. abtol. more Graeco 33 vttali.a (,-\% m -«.*. tOTt.™- post.) B: vitalea cett. ApuLXive ed. Thom» ^ 66 ASCLEPTDS vitalia ferre posse destiterit. liaec est ergo mors coi-poris diasolutio et corporalis sensus iuteritus, de qaa sollicitudo BuperTacua est. sed est alia neceasaria, quam aat igno-" ratdo aut incredibilitas contemnit kumana.' s 'Quid est, o Trismegiste, quod aut ignorant aut esse posse diffidunt?' Cmi 'Audi ergo, o Asclepi. cum fuerit animae e corpore facta discessio, tunc arbitrium exameaque meriti eius transiet iu snmmi daemouis potestatem, isque oam cum 10 piam iustamque peryiderit, iu aibi conpetentibus locis manere permittit; siu autem delictorum iulitam maculis Titiiaqne oblitam Tiderit, desuper ad ima deturbass pro* cellis turbiuibusqne aSris, ignis et aquae saepe discordau- tibus tradit, ut iuter caelum et terram mundanis fluctibu» 15 iu diversa semper aetemis poenis agitata rapiatur, ut in boc animae obsit aeternitas, quod sit inmortali aententia. aeterno supplicio subiugata. ergo ne his inpli< Terendum, timenduin caTeudumque esse eoguosce, iucredi- biles euim post delicta cogentur credere non Terbis sed K exemplis, nec minis sed ipsa passioue poenarum. 'Non ergo, Trismegiste, bominum delicta sola bumaoa. lege puuiuntur?' 'Primo, Asclepi, terrena quae auut, omuia*sunt moi talia; tunc ea etiam, quae sunt corporali ratione '° ■ sed ■ uia. ^l 4 IV 33 et 149 (p. 90, 24 et p. J67, 15- 8 sed et vsra ratione porspecta et fiducia credalitatis suae tantum inter honiines quantum sol lumine ceteris astris antistat. ipse enim sol noa tam magnitudine luminis quam divinitate et sanctitate ceteras a stellas inluminat. secundum etenim deum bunc crede, Asclepi, omnia gubemantem omniaque mundana inlustran- 1 I 96 cf. "0901 'Ao*Xn«lov 5 (p. S60, 8 R) 1 vivendo (-do ew eorr.) B \ r&tiose////deficieDtia (-ne ex -ui eorr., tum 3 litt erai., guanun alfera fuit fort. d) B S BeverioribuB BM: BaerioribQS cett. 7 A, mper Qni adscr. m. poet. B 8 T. auper Qui adscr. m. post. B 12 (t)utatnr (eorr. m. 2) B 18 comniiscet G-L: eormniicent cett. 20 bonoa &malOBqueB 22 dareacit in claxescet cnrr.m.post.B | oculis ed. Jtom. : oculi lO 88 iiduciam B 24 a(altiBta.t isftn .-«»..*,'& ^ tam//// (en eras) B 2a magnitudmeTn * I 63 ASCLEPICS V tem animalia sive animaiitia sive inanimantia. si eniin'1 animal mimdus vivenaqua semper et fuit et est et erit, I nihil in mnndo mortale est. viventis etenim semper unius- I ouiusque pai'tis, quae est, sicuti est, [in] ipsoque mundol 6 aemper uno eoque animali semperque vivente, in eo nullns I est mortalitatia locns. ergo vitae aeternitatisque debet-B ease plenissimus, si semper eum necease est vivere. aoll ergo, sicuti mundns serapiternus eat, sic et ipae aemper I gubemator vitalium vel totius vivacitatia eorumque fre- I 10 queutator vel dispenaator est. deus ergo viventium vel ■ vitalium, in. mundo quae sunt, sempiternus gubemator I est ipsiuaque vitae dispensator aetemus. semel auteml dispeusata vita vitalibus cunctis aetema lege praestatura XXX hoc more, quo dieam. in ipsa enira aeternitatis vivacitatel i raundns agitatur et in ipaa vitali aetemitate locus eatl TOundi. propter quod nec stabit aliquando nec conrum-B petur sempiternitate vivendi circumvallatua et quasi con- 1 strictus. ipse mundus vitae dispensator est his omnibuB, I quae iu se snnt, et locus est omniiun, quae aub sole ) guberBantur, et commotio mundi ipsiua er duplici constat effeetii: ipae extrinsecua vivificatur ab aeternitate vivi- flcatque ea, qnae intra se aunt, orania, differens numeris ■ et teiaporibus statutis atque iniixis cuncta per solia I effectum stellammque discursum, omni[a] teraporaria rationa I 1 cf. Poem. 8, 1—2 (p. 6B, 10 — p. 57. 10 P); 12, 15—16 (p 108. 11—109, 16 P) li cf. Poem. II, 2 (p,86, 9 P). 3 (p. 86, 13 P) 16 — 18 cf, Poem. 8, 3 (p. 58, 3—4 P) 18 cf. Poem. 9, 6 (p. 64, IQ P) 1 si enim GLF: sive enim BMP 2 muDdua GL: mundum 1 B MPF 4 in seclvsi, ut genetivo abBoltito (c/'. p.65, 31) ablativmM absolutus coniwngatvr, Bicut post conparativum uterque eastuU simvl adhibetur p. 59, 3—4 in ipao[qne] mundo Kroll H sic et I (vel est es. m. 3) B 18 dispenaata scripsi: dispensavit to \ vital B: vitam cett. | cuncta BM 16 nec stabit aliqnaudo j^ini: I nec Htabili quando cn {totum loeum licenUr refinaiit V) IJ poxt I coostrictuB interpufucit Kroll l^ost ipse edd) 21 abaaeterni- I tate B 24 omni scripsi: omnia ei \ temporaria tn tempoi^alia cwst «^. /M«* B (et item p. 69, 3) \ comma post ratione «ishiZi; ozaa/ tgmp. ratione — conscripta ah\. absol. est (.cf. p. 58, 3li A8CLEPID8 69 -■ divina lege conaeripta. terrenmn autem tempuB aerifl ■ qiialitate, aestuum frigorisque varietate dinoscitiir, caeleste ■ vero i-eversionibiis siderum ad eadem loca temporaria ■ converaione curreHtium. et muudns est receptaculum tem- I poris, coins cursu et agitatione vegetatur. tempus autem tfl ordinatione servatur. ordo et tempus innovationem om- ■ nium rerum, quae in mundo sunt, per alternatdanem I faciiint. cunctis ergo ita se babentibuB nibil stabile, nihil I Exum, nihil inmobile nec nascentium nec caelestium uec I terrenornm: solus deus et merito soIub; ipse enim in se IM est et a se est et circum se totus est plenus atqae per- I fectus isque sua firma stabilitas est nec alicuius iupulsu J [neo] loco moveri potest, omnibus ipse est solus, nisi aliqni commotionem io aetemitate eese; i mobilis aetemitas, iu quam < remeat et es qua omnium tempor ordium. deus ergo stabiUs fuit ^semper]> semperque liter cum eo aetemitas constitit mundum non natum, quem recte sensibilem dicimus, intra ae habens. huius eo dei imago hic eSectus est mundus, aeternitatis imitator. habet autem tempus stahilitatis suae vim atque naturam, quamris semper agitetur, ea ipsa in ae revertendi neces- sitate. itaque quamvis sit aeternitas stabilis, inmobilis atque fixa, tamen quoniam temporis, quod mobile est, in ss aetemitatem semper revocatur agitatio eaque mobilitas ratione temporis vertitur, eflicitur, ut et ipsa aetemitaa inmobilia quidem sola per tempus, in quo ipsa est et est audeat dicere ipgius , !d magis e<;a]>t ipsa i temporom agitatio agitatio sumit es- S of. ] . 12, 16 (p. 109, 14 P) 2 aestiuum B { Mgorisq; Tciiietate (Eq; v m ras.) B 4 versione F: converBatione cett. \ recmientium. F | re(ce)ptaoiLlnm (corr. m. poet.) B reptaculmn M 6 innoratioDe B inuo- vatione MU 9 nec aiite naacentiam abesse vialit Kroll IS nec ante loco seclits, Kroll 15 conmanitiouem BM | est ipsa scripsi: et ipga oi 17 remeat usqiie ad a.^ta.iis\ owt. BM 18 semper addidi 19 aoTiBwSiA '^fA. vt vt. mh" — ^ 70 ABCUJPICS ia eo omnis ag;itatio, videatur agitari. sic efficitur, ut et ' aetemitatis stabUitas moveatur et temporis mobilitas sta- biUs fiat fixa lege corre&di. sic et deiun agitari credibile est ia se ipsum eadem iimiobilitate. stabilitatis eteni B ipsius in magnitudine est inmobilis agitatio; ipsius enim magnitudinis inmobilis lex eat. hoc ergo, quod est tale, qnod non subicitur sensibus, indeflnitum , inconprebensibile, inaestimabile ost; nec sustineri etenim nee ferri i dagari potest. ubi enim et quo et uude aut quomodo 10 aut quale sit, incertum eat. fertur enim in guroma sta- bilitate et in ipso stabilitas sua, sive deus sive aeternitas sive nterque sive alter in altflro sive uterque in utroque sunt. propter quod aeteroitas sine definitione est temporis. tempus autera, quod definiri potest vel nimiero vel altei^ K natione vel alterins per ambitudinem reditu, aetemum est. utmmque ergo infinitum, utrumque videtur aeternum. stabilitas enim utpote defiia, quod sustinere, qaae agita- bilia sunt, possit, beueficio firmitatis merito obtinet prin- | 11! cipatum. ommum ergo, quae sunt, primordia deus est et so aetemitas. mundus autem, quod sit mobilis, n principatum; praevenit enim ntobilitas eius stabilitatem Buam in legem agitationia sempitemae habendo inmobilem firmitatem. omuis ergo sensus divinitatis similis inmobilis ipse in stabilitate se commovet sua: sanctus et incorniptus n et sempiteraus est et, si qoid potest melius Quncupari, 6 cf. Poem. i, 8 (p. 8B, 18 — 39, I P) 2 moveatur (move tn ras.; fuH fort. atabiUt) B rendi B 4 stabilitatis etenim B: atabilia eteniui M atabi- HstBB enim G stabilitatea (an -is?) eoim P stabilitaa e BtabilitatiB in magnitudine enim ipsiuf F 6 magni- tudine pro magnituaims G 9 aut qnomodo BJ: et qno- modo MGt 11 aive deuB om. BM 18 Hnnt ised liit. a pare dextra et n eip., v,t fiat ait) B 14 non potest GL, qtiod. prob. Hild. 15 reditu F: reditua cett. 17 qno F, fort. recte | auBtinere ex snnt inere corr. m. 3 B 23 in lege L hic aiigvid twbalum esae suBpicor 23 fort. aenaaa <^divinua^ divinitatis | divinitatiB BM (sed a exp. B .;( eiai. M) | BimiJis om. F, stcltts. Pi^ 2b et « om. BM I J ASCLEnUB 711 dei BHDuni iii ipsa Teritate consistenB aeteraitas, plenisaitnafl omxiiam sessibilium et totius disciplinae, cousistens, ut ita dixerim, cum deo. sensus vero muDda,nu3 recoptacu- lam est senaibilium omnium specierum et disciplinarum. hiimaiiue vero *** es memoriae tenacitate, quod memor t sit omnium, qaas gesfierit, rerum. usque ad humanum enim animal sensua divinitas descendendo pervenit. deag enim snmmus divinnm sensum cunctis [animantibus] con- fundi noluit, ne erubesceret aliorum oommixtione animan- tium. intellegentia enim sensus humani, qualis aut quanta lo sit, tota in memoria est praeteritorum. per eam enim memoriae tenacitatem et gubemator effectus est teirae. intellectuB autem naturae et qualitatis sensus mundi es cmnibus, quae in mundo sensibilia sunt, poterit pervideri. aeteniitas, quae secunda est, es Eensibili mundo sensus ifi datur qualitasque dinoscitur. at intellectus qualitatis qualitasque senaus summi dei aola veritas est, cuius veri- tatis in mundo nequidem eitrems linea ombrave dinos- citur. ubi enim quid temporum dimenaione dinoecitur, ibi Bunt mendacia; ubi geniturae, ibi errores videntur. vides ergo, o Asclepi, in quibus constituti quae tractemus aut quae audeamua adtingere. sed tibi, deus summe, 3 cf, Poem. 9, 5 et 6 (p, 63, 16 -61, II P) 5 lacunam post tbto signif. Goldb.; peudet sttppl. Brakmam 7 dtviititaa (vel tis ss. m. 3) B divinitatiB F [ diBcettdendo (e sf. m. rec.) B 8 BniitinuB scripsi: Hitittmnm m (vel Huum la.m.ii B) | aiti- mantibuH o»i.BMPF | eonfn(n)di (corr. m. 5) B 9 embescare(t) " (cffrr. m. y) B 11 praeteritotiim (corr. f». ^ B IS eitim pro antem GL | et qualitatiB Bcripsi (,cf.p. 72,4 — 5): et quali- tate BM ex qualitate GFL qualitate et F U post perrideri interptutxi 15 aetetnitatia seripsi (cf. infra p. 72, c. 6" — 7); aeternitaa tn 16 datur scripsi: datus eo | qualitaUB om. BM 18 umbra (s, sed ve add. m. 2 B, quod recepii Vule.; nescio an eitrema linea ahlat. sit, ut apud Ter. £lwn. 640 19 — 20 ibi snnt Goldb.: ubi Bunt oi SO ibi eTrorea Goldb.: nbi errores a (ergo rea B) | videtni B | T. saper vidsB adacr. m. post. B 22 audeamitd ex audiamue corr. m. po«t. B I I 72 ASCIiBPIUS gratias ago, qui me videndae divinJtatis ImninaBti lumine. et vos, Tat et Asclepi et Hammoa, istra secreta peo toris diviiia mysteria silentio tegite et taciturnitate celate. hoc autem differt iateUectus a sensu, quod intelleetus 6 noster ad qualitatem sen8us mundi iutellegendam et dinoa- cendam mentis pervenit intentione. intellectas autem muudi pervenit ad aeternitatem et deos noscendos, supra se sunt. et sic contingit homiaibus, ut quasi per caliginem, quae in caelo sunt, videamus, quantum possi- 10 bile est per condicionem sensus humani. haec autem i tentio pervidendis taatis angustissima est nobis, latissima JCin yero, cum viderit, felicitas est conscientiae. de inani V' quod tam magnum videtur esse quam plurimis, sie sentio: inane nec esse aliquid aec esse potuisse nee futunim 6 umquam. omnia enim mundi sunt membra plenissima, ut ipse mundus sit plenus atque perfectus corporibus qaalitate fonuaque diversis et speciem soam hahentibus et magnitadiaem. quorum usum est alio maius aut alio aliud minuS et validitate et tenuitate diversa. nam et M quaedam eorum validiora facilius videntur sicuti et maiora; minora vero aut tenuiora aut vix videri aut omniuo possunt, quas solum res esse adtrectatione cognoscimns. i cf, Poem. 9, 1 (p. 60, 7 P) 12 cf Poem. 2, 10- (p. 25, 3—26, la P) = Stoh. Ekl. I 18 (t. I, p. 168, 14 Wachsm.). Plftt. Tim. 79 B 1 videnda (pr. iexaeff.m. l^B | tuae posf divinitatis add. F 2 Tat Sernays: tati m (sed i post. add. B) | (h)ammon (corr. m. post.) B 6 intentione// (m erag.) B 11 prae videndis pro per- videndie Kroll | boiUB (nobifi es. m.jpost.) B | angnBtiHaima eat pervidendia tantia bonis Utiaeima F 13 felicitaa est Kroll: felicitate oi 13 quod tam Vulc: quod iam BM quod etiam cett. I malignum pro magnum KroU 14 nec ante futurum 01». BM IS eat alio (o in ras.) B 30 quaeda°omm (m ad< m. pQsi.) B 21 teQ(u)iora {corr. m. post.) B | videri (i fiH. t ras.) B ] omni// (a eras. et no ss. m. 1) B 22 rCB ease ed. K.Steph.: eas esse m (eaa om. F) | adtractationem B adtracta- l ASCLEPIITS 73 mxde eontigit multis credere haee non esse corpora et esse inaDes locos, quod est inpossibile. sicuti enim quod dicitur extra, mundum, si tamen est aliquid — nec istud enim credo "f sic ab eo plenum esse intellegibilium rerum, id est diyisitati suae similium, ut bic etiam sensibilis s mundas qui dicitur stt plenissimus corporum ct animalium naturae suae et qualitati convenientium, quorum faciea non omnes videmus sed quasdam ultra modum grandea, qaasdam brevissimas, <^cum) aut propter spatii interiecti longitudinem aut quod acie sumus obtunsi , tales nobis lo esse videantur aat ommno propter nimiam brevitatem maltis non esse credantm-. dico nune daemonas, quos credo coramorari nobiscum, et heroas, qnos inter aeris purissimam partem supra nos et aetkera, ubi nec nebulis locus est nec nubibus nec ex signorum aliquorum agita- i6 taone comuiotio. propter quod, Aaclepi, inane nibil diseris, nisi cuius rei inane sit boc, quod dicis inane, praediieris, ut inane ab igni, ab aqua et bis similibus, quod, etsi contigerit videri, quod inane poasit esse a rebus huius- modi, qnamvis ait breve vel magnmn, quod inane videtnr, ao spiritu tamen et aere vacuum ease non possit. similiter XXXIV vero de loco dicendum est, quod vocabulum solum in- a cf. Poem. 1 1, 19 (p. 96, 16 P) 5 ef Poem, S, 2 (p. SO, 6 P) 1 contingit (t ^n. cum eapif« dncinnato) B coatingitur J£ 2 eaae// inanea (t? eras.) B | locos ex locua corr. tn. 1 B 3 — i nonnutla post parenlhesin (nec istud enim credo) exddtise putat KroU 1 habeo pra abeo M fort. eic habeto | eum inter plenum et esge add. m. fort 1 B plenum eum eBseM | intelligi^i ftn. in ras.)bilium B | enim poH intellegi- bilium perperam repet., »ed linea ntper. notat B 5 divini- tati fi: dlTinitatia cett. 9 cum addidi; quae ante aut addendum censet Kroll | (i)nteriecti (corr. m. 1; ti »« ras.) B 10 obtonBi B 11 nimiam (m fin. ex corr.) B IS a multia F I daemonaB in daemonea corr. m. post. B | quos (o in ras.) B IS e( beroa« m etbereos corr. m. mat. B 14 et aetbeia Koxiol: et it.terram B et interta,//M et terram Gi' et in ter- ram PL et aetheream Rohile 16 nec nubibuB B; om. cett. 18 qnod ai G 19 quoil L: qnid eett. 31 Tacu(u)m (coit. m- fort. 1) B i I A 74 ABCLEPrUS tellectu caret. locua eniin ex eo, cuius est, quid ait, apparet. principali etenini dempto nomine significatio mutilatur. quare aquae locus, ignis locus aut his similium recte dicemus. sicuti enim inane esse aliquid inpossibile s est, sic et locus solus quid sit, dicosci uoa pot«st. nam si posueris locam siiie eo, cuius est, inauis videbiti locus, quem in mundo esse non credo. quodsi inaiis uibil est, nec per se quid sit locus, apparet, nisi ei a langitudiais aut latitudinis aut altitudiuis addideris, iD corporibus bominum, signa, bis ergo sic se babentibi o Asclepi et vos, qui adestis, scitote intellegibilem muB- dum, id est qui mentis solo obtutu dinosoitur, esse incor- poralem nec eins naturae misceri aliquid posse corporale, id est quod possit qualitate, quantttate nuoierisque diuosei. iB in ipso enim nihil tale oonsistit. hic ergo sensibilis qui dicitur mundus receptaculum est omnium sensibiliuiu spe- cierom, qualitatum vel corporum, (luae omnia sine deo vegetari non possunt. omnia euim deus et ab eo omnia et eiuB omnia voluntatis. quod totum est bonum, decens 10 et pmdeus, inimitabile et ipsi soli sensibile atque intelle- gibile et sine hoc nec fuit aliquid nec est vec erit. omnia enim ab eo et in ipso et per ipsum, et variae et multi- formes qualitates et magnae quantitates et omnes men- suras excedentes magnitudines et omniformes species. quai »i si intelleseris, o Asclepi, gratias acturus es deo. sin totuni S5 cf.^O^oi 'AaxlTiitlov 12 (p. 862, 15 B) S (nc 3 matilator 5 post eat nescio quiel l 9 longitudiijia . . . latituditiia . . . altitadinis {sed -ia in -es wbi^ue corr. m. poBt.) B; lougitudines , . . latitudines . . . altitudines cett. 10 post hominnm interptmxi 30 inmutabUe G, quod probat Koeiol 22 ipso// ex ipsum corr. B \ et Tariae BM: om. ceH. 2S — 24 omneB menauraa eicedentea B, wf coniecerat Goldb.: omneB mensur&e sei cedenteB M omuefl menaurae excedentes G^PL omnes mensuram eicedenteB F omn cedentea vulg. 2i — 35 quB(a)ai {corr. m. post.) foinni (?.- Bi m totam cett. A8CLBHU8 75 animadvertes , vera ratione perdisces mundum ipaum sen- sibilem et, quae iu eo sunt, oionia a superiore illo mundo quasi ex vestimento esse contecta. unumquodque enim XS geaus animalium, o Asclepi, cuiuscumque vel mortalis vel inmortalis vel rationalis sive sit animans n sive sine anima sit, pront cuique est genus, sic singula generis sui Imagines habent. et quamvis unumquodque aniraalis geuua omnem geaeris sui possideat formam, ia eadem forma singula tamen sui dissimilia sunt, ut homi- num genus quamvis sit uniforme, ut bomo dinosci ex lo aspectu possit, singuli tamen in eadem forma sui dissi- mtles aunt. species enim, quae diviua est, incorporalis est, ut quicquid mente conprebenditur. cum itaque baec duo, ei quibua constant foriaae, corpora i^et) incorporalia siiit, inpoEsibile ost formam unamquamque alteri similli- iis mam uasci horarum et climatum distantibus punctis; sed inmutantur totiens, quot hora momenta habet circuli cireumcurrentis, in quo est ille omniformis quem diximus deus. speeies ergo permanet ex se totiens pariens imagines tantas tamque diversas , quanta habet conversto tnundi lo momenta, qui munduB ia conversione mutatur; species vero nec mutatur nec convertitur. sic generum singu- lorum formae sunt permaneutes in eadem sua fonna disBimiles.' .„, 'Et mundus apecieni matat, o Trismegiste?' 'Vides ergo, o Asclepi, tibi omnia qoasi domuenti esse narrata. quid est enim mundus aut ex qnibns coq- 26 cf. Poem. 12, 18 (p. 110, B) 2 fit qnae in tos. B S contecta (i ss. m. ree.) B | nnnmqno(d)qne (eorr. m. fort. i) B 5 vel inratioDalia add. Goidb. 11 pOBcit (corr. m. post.) B 12 incorporali(H) (cor, m. 1, ut vid.) B 18 ut quicquid eeripei: et quicquid . 14 conilant a: conatat 3 { formae scripsi: forma et di { et add. Kroll, gui el distinctionem correxit IB climmatnm B 21 qnia Kroll: qui lo 25 A. super Et adscr. m. post. '^ 2B T. swper Videa adacr. m. post. B \ \ J 76 ASOLBPrue fitftt nisi ei omnibus natis? ergo hoe via dicere de eaelo, terra et elemeatis. sam quae alia magis frequenter rautantur in species? caelum umeseens vel arescens vel frigescena vel ignescens vel clarescens vel sordescens, in E una caeli specie hae sunt, quae saepe altei-uautur, ciea. terra vero speciei suae multas inmutationes habet ■ seiuper, et cum parturit fmges et cum eadem partuB i nutrieat suos, fructuum omnium cum reddit varias diver- , sasque qualitates et quautitates atque statioues aut cursnB 10 et ante omais arbomm, florum, bacaruln qualitates, odores, j Bapores, species. ignis facit conversiones plurimaB atque 1 divinas. solis etenim et lunae oomiformes imagines sunt; sunt enim qiiasi speculorum nostroriim similes imaginum | tXVlI similitudines aemuio splendore reddentium. sed iam da ] 15 talibus sint satis dicta talia. itenim ad hominem ratio' nemque redeamus, ex quo divino duno homo animal dic- J tum est rationale. minus enim miranda, etsi miranda ] sunt, quae de homine dicta sunt; omnium enim mirabi* ■ lium vincit admirationem, quod homo divinam potu tt invenire naturam eajuque efficere. quoniam ergo proan nostri multum errabant circa deorum rationem incredul 14 'sed iam — habere potuiaaent' August. de <. Vin34 2 nam quae B, it( cowiecerat Kroll, giii et interrog. n __ poat species posuit: namque cett. i — 5 Tmlgatam digtine- tionem (sordeacens i. n. o specie, hao) corr. Kroll \ hae G (cf. p. 80, 22): baec cett. 7 eadem MGt easdem eeU. 8 frnc- tnum {v.ltim. n ex corr.) 3 \ c\aa reddit variae diversasque BM (redditn^ariaB; ari- ex nri- corr. B): cnm reditu aeria diverBaaQ cum redditu aerii diveraaaqne vel diversaa d (verba audacter mutavit F) 10 ante omni(8) (a add. m, J; i in e corr. m. p(Mt.)B /brt. ante omnia, sed cf. p. 46, II \ odores// (a ertwj B 11 facit in faciunt corr. nt. post- B | conveisationea B J II — 13 atqne diurDaa Kroll, sed cf. p. 7, li 12 et po^ | Innae add. MPL, quapropter lacunam signif. GoIdb.\ et <^omniam I stellarum^ supplevit Kosiol 1% red//eamuB (d eras.) B 1 19 vicit [eed a add. m. S) B el Auguit. 20 eam BM {sed q; ad^ m.£B) / effecire {corr. »tt. 2) B etfetire M ASCLEPIUS 77 et non aiiimB.dvertentes ad cultuin religionemque divinam, I invenerunt artem, qua efficereot deos. cui inventae ad- I iunierunt virtutem de mnndi natura convenientem eamque I miscentes, quoniam animas facere non poterant, evocantes fl ammas daemonum vel angelorum eas indidenmt imagini- s I buB aanctis divinisque mysteriis, per quas idoia et bene I faciendi et male vires habere potuissent. avus enim tuus,* I Asclepi, medicinae primus inveutor, cni templum con- I secratum est in monta Libyae eirca litua crocodillorum, in M quo eins iacet mundanus homo, id est corpuE, — reliquus w>l «nim vel potius totus, si est homo totus in sensu vitae, I melior remeavit in eaelom onmia etiamnunc bominibas I adiumenta praestans inlirmis numine nunc auo, quae ante I Bolebat medicinae arte praehere. Hcrmes, cuius avitnm I mihi nomen est, noune in sibi cognomine patria con- il J sistens omnes mortales undique venientes adiuvat atqne I conservat? Isin vero Osiris quam multa bona praestare I propitiam, quantis obesse scimus iratam! terrenis etenim I diis atque mundanis facile est irasci, utpote qui aint ab . fl hominibus ex utraque natura facti atque conpositi. unde m I contingit ab Aegyptiis haec sancta animalia noncupari 1 colique per singulas civitates eonim animas, quorum sunt coDSecratae viventes, ita ut et eorum legibus incolantur et eoram nominibus nuncupentur. per hanc causam, o Asclepi, quod aliis quae coleuda videntur atque veneranda, SB i invBntae — nominibuB uuncupentnr' Anguat, de 8 o Aeclepi Aitgust. asdepi// (i ante om. August. 11 Bolebat (tF: Bolet BMPL et Avgvst. 15 nonne Augttst.: non m {om. F) | patria Augusl.: patriam ra 17 conflervapt B | Isin 1! et August: ipaiB jpaaMQ IBquis intab {corr. m. 3) B 20 ei utraque natura GL {ea: cott.) et Augast.: eitraque naturam ceH. | facit (corr. m. S) B 21 con- tigit Augiist. > aegjpti(i)H {corr. fa."S) B 28 conaeeratae (fix corr.) M, August. et 'nuJg.: conBeerata cett. [_ at "fc propter[ea] belliB fl se laceasere Aegyptioram solent civitates.' I XVIII 'Et honim, o Triamegist*, deormn, qui terreni haben- I tur, cuiuGmodi est qualitas?' I , 9 'Constat, o Asclepi, de herbis, de lapidibus et do 1 aromatibus divinitatis naturam in ge habentibus. et prop' 1 ter hano eausam sacrilieiia freqnentibus obleotantur, hym- I nis et laudibus et dulcissimis sonis in modum caeleatia 1 barmoniae concinentibua, ut illud, quod caeleste eat, cae- 1 a lesti ustt et frequentatione ialectum in idola possit laetnm, J humsjiitatiB patiens, longa durare per tempora. sic deomm 1 £otor est homo. et ne putassis fortuitoa effectua essfr I terrenorum deorum, o Aaclepi: dii caeleates inhabitantj aumma caelestia, unusquisque ordineto, quem accepitf I b conple&s atque custodiens, hi noatri vero singillatim qiiaQ-'f dam curantes, quaedam aortibua et divinatione praedicea- 1 tea, quaedam provideates bisque pro modo aubvenientes 1 humaiiia amica quasi cognatioce auxiliantur.' I SXIS 'Quam ergo ratioiiis partem Efftopfiivij vei fata ineo-J io luut, o Trismegiste? anne caelestes dii catholicomm domir'! naDtor, terreni incolunt singula?' 1 1 hanc propter scripsi: //aopropter" (h eros ; ea add. «_ I post) B hac propterea M ac propterea cett.; lacunam post ao 1 signif. GoXdb.; ac del. KtoU; olim conieceram bacpropter S A. 1 super Et adscr. ni. post. B 5 T. super Confltat adscr. m. post. ' B 6 / Perictione jKw/iV ff apnta(t)ticoa (eorr. m. fort. t) B 10 dief (i eras.) B .// /^rtur/apoUinem (r eras.) J3 J DE PLATONE LIBER L 83 genitum acCBpimus. somniuDi etiam Socratis scitum ferunt. naim vidisse sibi TiauB est cygni pullmn ex altari, quod in Academia Cupidiai consecratum eat, evolasse et ia eius gremio resedisse et postea olorem illum piunis caelum petisse canore musico auditus hominum deorumque mul- ^ centem. cum hoc Socrates in conveiitu amieorum referret, Ariston Platonem puemm oblaturus Socrati magistro com- inodnm prosequebatur. quem ubi adspexit ille ingenium- que intimum de eiteriore conspicatus est facie: 'hic ille erat, amici' inquit 'de Academia Cupidinia cygnus'. lo Talis igitur ac de talibus Plato non soluis heroum 11 Tirtutibus praestitit, verum etiam asquiperayit diTum pote- statibas. uam Speusippus domesticis documeutis instructus et pueri eius acre in perci<^pi]>enda ingenium et admiraudae verecundiae indolem laudat et pubescentis primitias labore ip. atque amore studendi inbutas refert et in viro harum incrementa virtutum et ceterarum convenisse testatur. ex isdem genitoribus Glaucus et Adimantus ei Iratrea fueruut. doctores habuit in prima litteratura Dionjsinm, at in palaestra Aristonem Argis oriundum tantosque progressua so exercitatio ei contulit, ut Pjthia et Istbmia de lucta[ta] cer- taverit. picturae oon aspematus artem tragoediis et 1 accepimus er. accipimua corr. ni. posf B \ Socratia scitntn A el vuig.: aocratis cituia txtt. Soarati Bcituin Goldb. \ t//eraiit (a erag. B] 3 evolaHae schul. LnC: volaase lo 6 amieoruiu scripsi: bominnm (tnaZe ex v. 5 repetitum) m 7 aiiatD(n) {eorr. m. S?) B | commodiun 8: commodo a {cf.p. oO, 17) 9 anapicatuB j»-o conBpicatua Jahn 13 peeu- sippus B li acre vulg.: aere a> \ in perctpiendo vulg.-. in- ' "5 in perciendo eett. 15 pubeacentis in pubescen- 1. post. B pubeaeentes MV 16 referet pro refert et a iB iadeio edd.: hiadew oi | Glanco ed. Rom. {rUivxw, sed ef. p, 83, ^: Glanci filia) | Adimantns B: adamantes vel adamantDB cetf. 19 at er ad corr. m. post. B 20 plalestra B 21 Pjtbia et latbmia Golv.: pyVaia at&histtsd» (st in ras.)B phithiae tetl]i8tmia(t)e2-ismia)ceH,pZm9ue pytia^&imia schol. Luc. I //de (a eras.) B | luota ed. Jtom.: latisAa. » (luetn A) Inctatu Hild. 24 tiagoe4\\s V, 8d«i\.Tw«-<^. ^«i™»- Sarwb., ^iod prob. Oudend.: tragoe&ia oett. I 84 APULEl dithyrambis se utilem finiit, iaioqiie carmuium eonfiden- tia elatas certatorem Be profiteri cupiebat, ni Socrates buniilitatem cupidinis es eiua mentibus expulisaet et verae 18G laadis gloriam in eius animum inserere curasset, et antea i quidem Heracliti secta fuerat inbutus. verum cum se Bocrati dedisset, non solum ingenio atque doctrina Socra- ticoa ceteros Ticit, verujn etiam labore et elegantia iulu- stravit sapientiam ab eo sibi traditam: labore, qao ad- serere eam nisua est, elegantia, per quam venustate et ^O maiestate verborum ei plurimum adbibuit digaitatis. aed posteaquam Socrates bomiues reliquit, quaesivit, ande proficeret, et ad Pythagorae disciplinam ae contulit. qaam etsi ratione diligenti et magnifica instructam videbat, renim tamen continentiam et castitatora magis cupiebat iraitari iB et, quod Pythagoreorum ingeniimi adiutum disciplinis aliis aentiebat, ad Theodorum Cyrenas, ut geometriam disceret, est profectus et astrologiam adusque Aegyptum ivit petitum, ut inde propbetarum etiam ritus addisceret. et ad Italiam itemm venit et Pythagoreos Eary[ta]tum » Tarentiaum et seniorem Arohylam sectatos est. atque ad Indos et Magos inteudisset anioium, nisi tunc eum bell& 187 vefcuissent 'f caletica. quapropter inventa Parmenidae ac i exsecutus ita omnibus, quae admii^ationi 1 ditbyrambig se utilem A et milg.: djtyrambia [vel ditbyrambia) Beutilem B et al. tibiistitulu sehol. Luc., und» Vnener ei. dithjrambi» (uei lyriciB) Btilum | flmdt F; fixit eeit. i a (e)lataa {carr. m. fort. I) B 3 linmi//litatem {iexmper ras.) B | verae ex vera corr. m. pogl. B 5 seuecta a {sed ne exp. B) 6 dedi- dieaet edd.vett. 7//aenim(f erns., mexut corr.) B fl elegantiaF; elegSDtiam cett 11 homineB (eorr. vi. post.) B 13 diligenti// (» eraa.) B 16 (in)genium (corr. m. 2) B 16 8entiebat//ad (& eras) B I /'ut (a erasS B 17 admque Aegyptum; iuque ab aegypto scAoi. Luc. 18 ivit setiol. Imc, et ed. Rom.: foit ig 18 Ea- rytnm wig.: enritatom ta rlt' schol. Lae. 20 oectatos eat sehol. Lve.: eat om. a> \ atqne: qni^n^ schot Xwc. 21 nuuc {eorr. m. 2) B 22 vetuisBent ABiatica. quapropter vttlg. {ef. I>U^. LaSrt. IH 8; Sut 8i rois trjs 'AeLas aoXifiovs &xi6xr^) \ reluiaeent dialeetica qoaproi>ter Goldb. DE PLATONE LIBER I. 1 simt singula, suos tibros eiplsTit, ut primus tripertitaiii philosopbiam copularet sibique invicem neeessarias partea nec pugaare inter se taiLtummodo sed etiam mutuis adiu- vare aniiliia ostenderet. nam quamvis de diversis officinia haec ei easent philosophiae membra suscepta, naturalis a s Pythagoreia, [dialectica] rationalia *** atque oioralia ex ipso Socratis fonte , uoum tamen es omnibua et quaai proprii partas corpus effecit et, cum principea harum fa- 188 miliarum inpolitas senteii.tia3 et inchoataa auditoribus tradidiasent, eas hic cum ratione limando tum ad oratio- lo nia augustae honestissimam speciem indueiido perfectas atque etiam admirabilea fecit, Multi aaditorum eius utriuaque sesuS in philosophia IV floruemnt. patrimonium in hortulo, qui Academiae iunctua fuit, efc in duobus luinistris et ia patera, qua diia suppli- i6 cabat, reliquit; auri tantum, quantum paer nobilitatis inaigne in auricula gestavit. ceterum trea ad Siciliam adventus mali quidem earpunt diversis opinionibus diase- 189 rentes. sed ille primo historiae gratia, at naturam Aetnae et incendia coBcavi montia intellegeret, secundo petitu m DiODjsi, ut Syracusanis adsisteret, eat profeetus, et ut 8 pugDare// («no Utt. eras.) B. | inter BeeammodQ (corr. m.S)B tantammodosusp.; itagueUbenterrepoauerim: neceBaariaa <[eBBe^ partea nec pngnare inter ne eaa modo 5 natu- lalis a Ad: natarali(a)|a (n add. m. jiost.) 6 natnraha a MY B diy/alectica (fuit u) rationabiliB inorabiliH (atque add. m. 1 vei ^B I dialectica seclusi; Goldb. conlra k. c. reUnwit et lationalis uneis inclwsif, sed servanda erat adnominatio natu- raliB, rationaliB, moralia {cf. Sen epist. ad iMcil. 89,9 sqq.) ] lacvnam Hrniif. Gotdb , ctti excidisse videtur ab Eleaticia | atque susp. 7 fonte// (m, ii( wirf,, eras.) B 8 effecit e.r eifieit corr. tn. pogf-. B 9 sententia(a) (b add. m. fort. 7) B | et in raa. (fait aet) B 11 aug/ mt§ (a erag.) B 17 eina poat treB add. F | in Siciliam schol. Luc. 18 adventoB (corr. m. post.) B I maligni pro mali Jahn i quidam F | opiniobus B 20 aecundo petitu: Be///petitn (dei, «( wid., eTos.; eorr.m S) B 21 dionjBi B: dionjBii cett. \ est profectua: & ^rofecbsa. t^ W duct.; B, quod ss. fuerat , «t esaet ert, eras.-, aea. s».'w.. v*'^'^ I muiiicipales leges eiua provinciae diaceret; tertins eius 1 adTeiitiiB fugientem Dionem inpetrata a Dionysio venia I patriae auae reddidit. quae autem consulta, quae SoYnartt 1 Graeee licet diei, ad utilitatem hominum TivendiquB et 1 b intellegendi ac loquendi rationem extulerit, hinc ordiemur. ] uam quoniatQ tres partes philoaopliiae congruere iuter ae j primus obtinuit, uos quoque separatim dicemus de sisgU' 1 lis a □a.turali philosophia facientes exordium. I ■" Initia rerum tria esse arbitratur Plato: deum et ma- 1 .0 teriMQ rerumque forraas, quas iSiag idera Toeat, inabso- 1 lutaa, informes, nulla specie nec qualitatis significatione i distiuctas. sed haec de deo seutit , quod ait incorporeus. J is unus, ait, ccmQlfierQos *** genitor rerumque omnitim J "f extortor, beatus et heatificuB, optimus, nihil indigens, I .B ipse conferens cuncta. quem quidem caeleatem pronuntiat, I indictum, innomiuabilem et, ut ait ipse, lid^orov, «diififtiJtoi', J :9i cuius naturam invenire difficile cst, si inventa sit, in 1 multos eam enustiari non posse. Platonis haec verha sunt: I 9 Apnlei doctrtnae Platonicae expoaitioDem cura Albini 1 (Aleinoi) introdiictione {ap. C. F. Eennann, vol. VI ed. Plat., ' app. p. 8 — 65) diligeutigaime comparaTit Sinlto in libello siipra \ laud., qnem Tide. — of. Diog. Laert. III 40 sq. 18 Plat. J Tim. 28C 1 1 diBcerent II 8 consulata (a^n. mToa.) B | ifoyiiiaTa edd.: l dogmata o) (docmata B) i licet (lic in ras.) B | vivendique ni Som.: videudiqne a (videjidi qui B) 5 estulerit [t in ras.^liU,)B 9 rerum (m in ras.) B 10 qunB tdiag edii.: quas ideae tel quaai deaa codd. 10 — 13 iuabBolutas, informee — distinctas; inabBolutam, informem — diatinctam Sinko, gui kaec ad ma- teriam refert et post commemorat (p. S7, 2) conloeat. idem efe haee pro sed haec {v. IH) legit 11 t.alitatia (corr. m. 2) B 18 JH//(n eras.)\a{in marg.)nm B ] SLaseljnrgos edd.: apimfilMB tc aprimetros 3 (epimetroB F) i rerumque vel rerum anie genitor add. S; ego Jaoinam signifkavi 14 exomator pro extortor v.Lmnep, qmd prob. SinkO; esBtructor (= architeetus, p. 95, 9) Oiid., quod prob. Rohde 15 pronaatiant B 16 d^Qorov , aidp-aaTov edd. : aoraton adamaston m 18 enn////ntiari (m. m«,) B DE PLATONB LIBER L &tliv eiQuv i£ i^yov siQowa ie dg reoiioi? fKfps^stu aSvvaTov. materiajn vero inprocreabilem iiicorruptaTuqne commemorat, non ignem neque aquam nec aliud de principiis et abso- lutis elementis esse, sed ex omnibus primam, figurarom capacem &ctionique subiecta,m, adhuc rudem et ftgurationis 5 qnalitate viduatam deus artiies conformat uuiversa^m^. in- 192 finitam vero idcirco, quod ei sit interminata magaitudo. nam quod infinitum est, indistinctsm magnitudinis liabet finem atque ideo , cum viduata sit fine , infinibilis recte videri potest. sed neque corpoream [sedj nec sajie in- 10 GOrpoream concedit esse. ideo autem uon putat corpus, quod omne corpus specie qualicumque non careat; sine corpore vero esse non potest dicere, quod nihil incorpo- rale eorpus exhibeat, sed vi et ratione sibi eani videri corpoream; atque ideo nec <^t>actu solo neque taraen sola is opinione cogitationis intellegi, namque corpora propter inaignem evidentiam sui simili iudicio cognoaci; sed quae sabstantiam non habent coi^porum, ea cogitationibus videri. nnde adulterata opinione amhiguam materiae huiua in- tellegi qualitatem. iSiag rero , id est formas omnium, ^^ BimplicBS et aeternas esse nec corporales tamen; esse autem ex his, qnae deua sumpserit, exempla rerum, quae sunt eruntve , nec posse amplius quam siugularum spe- 198 cierum singulas imagices in eiemplaribuB inveniri gignen- ad instar cerae formas et flgurationes ss 2 Plat. Tim. 61 A 19 Plat. Tim. ( I eEONETPBlNTEEPrONETPONTA TE EICIT OAA | (corr. KC AA)OTCEK^EPEINjUTNATON B mmdosius cett. ^ 2 i(D)procreabilem {corr. m. S) B » & m rm. B 5 £c- ' tionique Steic,: factioniqiie di | quam. anle adhnc exddisse reor 6 nikiveraam Colv.: nniverBa lo | iuflnita^in) (fiorr. m. 2) B 7 intcnaina(t») (eorr. m post.) B 10 neque////corpoream (in eriii.) B I sed secl. Goldb. | nec sane Goldb.: nec om. 10, nm quod nec va marg. add. m. 3 V ne atUe sane add, m. post. B ne aane P 13 incorporale (a tn rae.; fUit e) B 16 taotu Goldb.: actu m 17 {e)yidentiam (corr. m. S) B 19—19 vi- deri; //unde (iiwcto 71«*^ eras.) B 20 Mug edd.: ideas o 1 i 88 APULEI ex illa eiemplorum inpressione signari. ovoldg, quas essGH- tias dLcimQS, duas esse ait, per qnas ouacta gigDantur muiidusque ipso; quarnm una cogitatione sola concipitur, altera sensibus subici potest. sed Ula, quae mentis oculis conprebenditur, semper et eodem modo et sui par ac similis invenitur, ut quae vere sit; at enim 3.1tera opinione sensibili et jnrationabili aestimanda est, quam n&sci et iuterire ait. et sicut snperior vere esse memoratur, hane non esse vere possumus dicere. et primae quidem sub- stantiae vel essentiae primum deum esse et mentem for- masque rerum et aniinam; secuudae substautiae omnia, 101 quae informantur quaeque gignuntur et quae ab substan- tiae superioris exemplo originem ducunt, quae mutari et coDverti possunt, labentia et ad iustar fluminum profuga. iii adliuc Ula, quaiu disd, iQtellagendi substantia quoniam constanti sititur robore, etiam quae de ea disputantur, ratione stabili et fide plena suut; at eius, quae veluti umbra et imago est snperioris, rationes quoque et verba, quae de ea disputantur, inconstanti sunt disciplina. ^ Initium omnium corponim materiam esse memoravit; hauc et signari inpressione formarum. binc prima elementa esse progenita, ignem et aquam et terram et aera. quae si elementa sunt, simpUcia esse debeut neque ad instar syllabamm nesa mutuo coputari, quod istis evenit, qua- 23 Plat. Tini. 48 B 1 eHflen//tiaB (itna litt. erae.) B S nt Rohde: et o | vere (a eras.) B [ denm mate repetitum induxit m. post. B 13 dicont («WT. m. fort. 1) B 14 converti// (una litt. eras.) B 15 ad hoc pro adhuc Lipti. ad haec Casauh. 16 aititur//rubore (o eras) B 17 einHq; (que s». m. rec.) B 18 rationeH ex rationiB carr, m. po«t. B 20 materiem a 32 aera ex aere (?) corr. m. 1 B 24 copnlari, quod Lips.: copnlari quae {vel DE PLATONE LIBER t gg rum substantia f multi potestatem eoitione confieitor, quae cum inordinata permixtaque essent, ab illo aediii- catore mumli deo ad ordinem numeris et mensuris in am- bitum deducta sunt. haec e plurimis elementis ad unum 185 redaeta esse. et ignem quidem et aera et aquam habere & origimem atque principium ei trigono, qni sit anguli recti, imparibus ; terram vero de recti quidem anguli Irigonis, sed fastigiis paribns, esse. et prioris quidem formae trcs species existere: pjramidem, octan- lo gulam et rigintiaiignlam sphaeram. et pjramidem figuram ignis in se habere, octanguJam vero aiJris, angulatam vicies sphaeram aquae dicat&m esse, aequipedimi vero trigonum efficere ei sese qnadratum, xv^ov, quae terrae sit propria qnapropt«r mobilem pjramidis fonnam igoi ^^^ dedit, quod eius celeritas agitationi huius videatur esse consimilis. secundae relocitatis octangula spha^ra est; hauc a^ri detulit, qui levitate et pemicitate post ignem 2 Plat. Tim. 63B — 56C 1 mnlti poteBtatem (exp. m. rec.; mttltimoda, guod et in infer. marg ni. 3 legitur, ss. m. past. XII s.) B multi- moda multi poteBtatem eelt. (poteBtatum F) mnltimoda po- teatatum vulg. \ co//itione (i ea: n jw ras.) B coinitione M conicione V | con6citur (pr. c in ras.) B 5 redacta ex re- ducta corr. m. 1 B 6 trigouo BV: trigone cett. \ quod pro qui Goldb. nulla neeessitate \ Bitanguli (i super t add. m. pott., ut fieret trianguli) B 7 recti imparibns seripgi (angnli recti Scnet. gtidl. = oeffoymvios}: rectn//imparibnB ex rectimimpari- UB corr. B rectiimm paribuB M reoti nnm paribua VP non recti Dom paribus L recti non paribnB F | lateribuB addidi angnliB inferpolavit F 1 — 8 de recti quidem angnli trif;oniB, aed scripsi: directiB quidem angulis trigoniB et a \ faBtigiis Goldb.: vestigiiB m H pyramidaw (corr, m.rec.) B -dam codd. plerigue 12 octangulnm BM 18 //aeramq; (Jait aferaroq; unde apheram eifecit m. rtc; at add. m. fort. 1, sed t inducl., ut sit aque) B 14 trigounm (r per ras.) B | xv§ov, quae edd.: cjboN quae//// (£ lift. eras.) B cybon (vel cibon) qnae {■vel que) cett, | terra(e) (corr. m. forl. i) B 15 pytami(i »»i ras.)idis B i, \?pa (j. ^uS..%'ft ras.; e /uiase vid.) B secuiidus esset. viceualis spliaera loco tertio est; huios forma fiuvida et volubilis aquae similior est visa. restat tesseranim figuta, quae cum sit inmobilis, terrae constan- tiam non absnrde sortita est. et alia initia inveniri for- sitan posse ait, quae deo nota sint ve] ei, qui sit diis VJU amicus. sed de primis elementis, igni et aqua ceterisque, et illa constare particulatim animaliom et inauiniaDtium corpora munduraqae omnem es omni aqua totoque igni et aeris universitate cunctaque terra esse factom et non 10 solum nuUam honim partem extra orbem relinqui, sed 1 <;ne> vim (juidem eius [et] eitrinsecus inveniri. haec J 197 autem invicem ex se intra se apta et oonesa ease; idcirco-J que in igne atque terra aqua<^e) et aeri est situs et, sicatj ignis aeri cognatione coninngitar, ita umor adfinitataiX terrenae iugatur. hinc unum esse mundum in eoque omniika nec relictum locum, in quo alius, uec elemeuta superesse^ ^ ex quibus alterius mundi corpus possit esse. ad haec ei ' adtributa est perpetua iuventas et inviolata valitudo eoque nihil praeterea estrinsecus est reiictum, quod comimpere posset ingenium eius et, si superesset, non euia laederet, cum ita apud se es omni parte conpositus atque ordina- 11 ef. Ambros. Hesaem, III 4, 18 1 eaaet (vel eat as. m. 3) B | vicenaiia vulg.: »icenialie B vicenialia vel vicinialia eett. (vicenio | alis M) 5 possa . ait vvig.: posse//*" ex poaait corr. m. fort. 3 B posae aut j cett. ipoaae ait V *) | ai(n)t {corr. m. fort. .a) B 11 ne add. I Flor. I et *ee(. Yule. esae pro et Swiito ej: formula 'eat ' inveniri' 13 idoircoq//// (fuit ae; i ss. m. post.) B 18 atqne {awper q neseio ipiid eras.) B | aquae et a@ri seripH: aqua et aere o, serf aeri in aere eorr. m. post. B | est Bitas BMV; eaae sitas Ad I toiitm iocum sie refinxit Sinko: in igne atque terra aqnam et aerem eBae aitnm, partim probabUiterj Apulei vtrba obscara inhtslrat Ambros. Eexaem. 1 1. \ ut, aicut Lipa. 14 aeri F: aeria cetf | adfinitati [i ^nal. ex corr. per ras.) B 16 iuga- tur A: iungator cetf. lecf.ionem et . . . iugatnr }»-opter claasu- lam (— ) recepi \ eoq (q ex corr. per. ras.) B 21 con- poaitus 01«., sed es. m., ut mrf., 3 B i tus foret, ut adversantia et contraria naturae discipli- 1 naeque eiua officere non possent idcirco autem perfeetissimo et pOlcherrimo mundo instar pulchrae et perfectae sphaerae a feibricatore deo qnaesituai est, nt sit nihil indigens, sed operiens omnia coSrcensque contjneat, puieher et admira- s bilis, sui similis sibique respondens. hinc illud etiam: ^cnm^ septem locomm motus haheantur, progressus ot retroeessus, dexteriores ac ainistri, sursum etiam deor- sumque nitentium et quae in gyrum circuitumque torquen- tnr, sex superioribus remotis haec una mundo relicta est i( sapientiae et prudentiae propria, ut rationabiliter volve- retur. et hunc quidem mundnra nunc sine initio esse dicit, alias originem habere natumque esse. nullum autcm eius eiordium atque initium esse ideo, quod semper fuerit; natiTum vero videri, quod er his rebus substantia eins i6 et natura constet, quae nascendi sortitae sunt qualitatem, hinc et tangitar et videtur sensibusque corporeis est obvius. sed quod ei naseendi oausara deus praestitit, ideo ininor- tali pBrseverantia est semper futurus. Animam vero animantium oraEium non esse corpoream nec sane perituram, cum eorpore fuerit absoluta, omnium- que gignentixim ease seniorem ; atque ideo et imperitt 6 Piat, Tim. 34A;cf 43 B 12 Plat. Tim. 28B 19 of.Plat, Politic. 270 A 28 Plat. Tim. S4 C 4 nt quae ait (sed qnae induct.) B | aed in marg. add. m. antiq. sed pailidiore atramenloB 5pulcr//(a,M^ eid.,eTas.ibess.m.2)B 6 »wff (a eraa. in fine wrsm) B | ilUus{?) in ilU ut corr. m. poM.B 1 caiaadd.Flor. 1 pro^es8nBMV:proBnB(veIprooeBauB as.m.^ B prorBOB S 8 dexteriorea Goldb.: dexterioris m fort. desteri (;err>oria («e. motua) (cf. Satiavis et ^laviSificva ap. JPlat. Tim.p. 34A et 43E) 10 //ei (s additnm fuerat, sed post deletum cat) B { viis post BaperioribiiB addendum censet C. Justice, rationibus post remotia Brakman: ego via post propria (o 11) excidisse suspieor, nisi forle Apitleius Ttie xtw^oBte cogitans genus temere mutnvit 14 //initiam (i ex eorr. per ras.) B 17 et tangi- tur: &iingitar in taagitur corr. iti. post. ti IV perae(ve)rHntia {corr. m. 3) B Sl sane ex aine corr. B 33 gignentium// (m vet in eras.) eaae// (m, ut vid., eras.) B | atqae/'//eo (id er as.) B ] ' 6t//imperitare (ftna litt. eras.; i ex eorr.; fitit fart. ^Man^ ^ i i soo SOi 92 APDLEI I et regere ea, quDrum curam. faerit diligeatia,mque sortita, . ipsamqUQ semper et per se moveri, agitatricem aliormn, J quae natura sui inmota smit atque pigra. sed illam, ■ fontem animarum omnium, caelestem animam optimaml et sapientissimam virtute esse genetricem, subservire etiam I fabrieatori deo et praesto esse ad omnia inventa eius pro- nuntiat. verum substantiam mentis huius numeris et modifi confici congeminatis ac multiplicatis augmentis inoremen- tisque per se et estrinsecus partis et hinc fieri, ut musice mundus et canore mov^atur. naturasque rerum binas esse et earam alteram esse, quam quidem do^aatiiv appeliat iile et quae videri oculis et adtingi mana possit, alteram, quae veniat in mentem, cogitabilem et inteUegibilem; detuT enim venia novitati verborum rerum obscuritatibus is servienti. et superiorem quidem partem mutabilem esse ac facilem contuenti, hanc autem, quae mentis acie vide- tur et penetrabili cogitatione percipitur atque concipitur, incorruptam, inmutabilem, constaatem eaudemque et sem- per esse. hinc et duplicem rationem interpretatioaemqae » dicit; namque illa visibilis fortuita et non ita perseveranti anspicione uoUigitur, at haec intellegibilis vera, perenni et constanti ratione probatur esse. J Tempus vero aevi esse imaginem, si quidem tempoB j movetur, perennitatis fixa et inmota natura est; et ire in 1 B eam tempus et in eius magnitudinem fiuere ac dissolvi ] 7 Plat. Tim. B6B — B6B 10 P!at.Tim.&lD — 53A 11 cf. Lucret. I 136 sq. 19 Piat. Tim 37B et C 23 Plat. Tim. 37D — 39D; cf. Diog. Laert. III 73 aq. & yiiiateiiV (i.e.dvrdiiai, «t interprefatur Sinko); Tirtnte(sed lineola eras.) B virtutem cett. virtatum £lm. 8 incrementiaque (q eu^.) B 11 do^aaf^ edd.: JOZACTHNBM 12 attingi ex aitingi ixrrr. m. post. B 13 verba quae veniat in mentem, OMoejKwf alteram eBee (ii. tl) in codd. leguntur, Jmc transpomit Flor. W videtnr {saper t nescio quid eras) B 17 p//e&etrabili fras.) B 18 ennderaqae (c( tiopp. : inita e (initia M) t imagiue ex imagini cott. B T- m. /, at cti.) B 20 n 21 colligitnr {alier. i »» ; I Biquid(em) (/«i( qaod;e) I ita DE PLATONE LIBER L 93 possB, si quando hoc decreverit fabricator mimdi deus. eiusdem temporis spatiis mensoras Bnuodanae conversionis intellegi. solis quippe et lunae globum hoc agere ceteras- que stellas, quas nos non recte erroneas et vagas dicimus; nostrae euim super earum cnjsibus opiniones disputatio- & nesque possunt in errorem intellectum indncere. ceterum ille rerum ordinator ita reversiones earum, ortus, obitus, recessus, moras progressusque constituit, nt ne laodico qnidem errori locus esset. dies quippe oum noctibus mensium spatia couplere, menses vicissim annorum orbes lo involvunt, nec prius quam signa baec luce siderea ardere eoepemnt, iniri potuemnt temporum numeri, perituraraque esse observationem conputationis huius, si hic olim chorus antiquus steterit. namque ut meusurae et reversiones 202 temporum noscerentur circuitusque mundi videretur, solis 16 incensa sunt lumina et vicissim, ut quies desiderata pro- veniret aaimantibos, opacitas est inventa noctis. menses- que effici, cum luna circoli sui conpleto curriculo ad eundem locum, a quo discesserit, ravertatur, anni vero spatia concludi, cum sol quadrinas temporum contigerit ao vices et ad idem signum fuerit invectus. horum enmne- 6 Plat. de legg. VII 822A; of. Cio. de oat. d. U SO, 61 21 cf Plat. Tim. 47 A et B I 1 mimdi// (a nras.) B 4 erron(e)aB (jsorr. m. fort. S!) B K poaaunt 9: sunt 0; (di8putationes|que sunt eorr. ta. post. B) | .i//mn(i, M involve iuvDluut L I euiu poat haec add. B VS, ged del. B 13 pot(u)enmt (u add.m.post.) B | numeri A et vulg.: numeri/// (i ex us eorr.per ros.jB nomeriB cett. (sed a del.Y*) 13 (comjputationiB (eorr.m.fort. 3) B 14 a(n)tiqanB (corr. m. 2) B ttBtricuB pro antiquuB lAps. 15 eircnitaaqi/// Ifuit que) B IJ ////animantibna (iu eras.) B 19 Bolum eorr. m. 2, ut vid., B 20 {a)patia (corr. m. 1, ut vid.) B 'iX. sqq. enumeratio . . . intellectuni cogitationis mveoit vix sanvm enumeratio (vel enumeratioaem) . . . intetlectu cogttationis invenit vttlg. enumerationcm . , . intellectua cogitationiB invenit Hild. cogitatio . . . intelIeotnm[e]numerationiB ui.ift^^vR^wi>w>s». Sinko fort. homm enim ratio . . . «AicWftcWm tn^&^^tvsiK* ^-■''s"*' 94 APCILEI ratio in 36 reTertentiuni et a se proficiscentiuni intellee- tum cogitationis invenit. esse autem steUanun nihilo mintis certos ambitns legitimis cnrricnlis perpetuo seryatos, quos vis hominmn sollertia conprehendit. unde fit, ut et ^ magnus ille vocitatus annus facile noscatnr, cuius tempus inplebitur, cum vagantium stellamm comitatus ad eundem pervenerit finem novumque sibi exordium et itinera per , yias mundi reparaverit. I Globorum vero caelestium nexorum inter se per viceB I 10 matuas omnium supremum esse eum, qui inerrabili meata 1 censetur; eius amplesu ceteros coerceri. et ease &n:laviat I primum ordinem, secundum Satumo datum, lovi terttom, ' Martem quartum tenere, quintum Mercurio dari, sextnm Veneris esse, septimum Solis itiDeribus iacendi, octaTum 5 metiri Lunam. eiinde elementis orania ac principiis occu- pari. ignem ante alia siiperiorera esse, mos aeris locum, hinc aqnao proiiraum et tunc globum terrae in medio situra, aequalera loco ac figura, inmobilem stare hoB astrorum ignes sphaeris adfixos perpetuis atque indefessis £u cursibus labi. et hos animalis deos dicit esse, spbaerarum vero ingenium ex igni coalitum et fabricatum. iam ipsa aniraantium genera in quattuor species dividuntur, quarum 204 una est ei natura ignis eiusmodi, qualem solem ac lunam 18 cf, [Plat.] Epinom, 987 B 32 Plat. Tim, 89 E sq. praehenda {corr. m. fort. 1) B | fit/// (& tras. iti fim rwsits)|ut 5 TOcitataa ex vocitatni corr. per rae. B | aaBcatur (vel o s m. fort-. 3) B 7 novamqi/// ifwt qne) B 9 Tice(8) {cor m. J, u* vid.) B II coercere (corr. m, I) B | &7ilaviai Oud. (qui et aplaneBi proposuit): &plane8// (i eras.; b. et i ss. ; 1, ut vid.) B aplanisi cett. plerigue ISS iovi LF; iovis ce 18 Martem AF; martie ceH. (marti L) 16 slia// (b eras.) IS ia//mobaem (fuitne imP) B 20 ho/' (c eras.; corr. i ^ /ifi. j) B j animalia in animaleB eorr. m, post. B DE PLATONE LIBER L 95 videmus ceterasqae Bideram stellas, altenim en aeria qua- litate — lianc etiam daemonuin dicit — , tertium ex aqna terraque coaleseei* et mortaje genus corporum es eo di- vidi terrennm atque terrestre — sic enim tcc^ov et jtpaaHH' censui[t] nnncupanda — terrenumqne esse arborum cetera- B rumqne frugom, quae humi tisae vitam trahunt, terrestria Tero, quae alit ac sustinet tellus. deonim trinas nuneupat species, quarum est prima unus et solus eummus ille, nltramundanua, incorporeus, quem patrem et architectum. huius diTini orbis superius ostendinius; alind genus eat, lo quale astra habent ceteraqne numina, quos caeliuolas nominamns; tertium hahent, quos medioximos Bomani veteres appellant, quod [est] aui ratione, sed -(et) loco et 205 potestate diis summis sint minores, natora hoiainam pro- fecto maiores. sed omnia, qnae naturaliter et propterea ^^ recte feruntnr, providentia* eustodia gubernantur nec ullius mali causa deo poterit adscribi. quare nec omnia ad fati sortem arbitratur esse relerenda. ita enim defiuit: providentiam esse divinam senteutiam, conseryatricem pro- speritatis eins, cuins causa tale suscepit officium; divinam W J legem esse fatum, per quod inevitabiles cogitationes dei atque incepta conplentur. unde si qoid providentia gen- 17 Plat. de lep. U 379 C et X 1 a(e)ria (corr. m. tort. 1) B 3 daemonem B d 4 ter- rennm (pr. r in ras,) IJ | a(t)que (e in raa.; fuit aqnae; t add. m 1)E \ terreBtre// (f, «* md., eraa.) B | attov et zseoaJov Flor. {cf. Plat. Tim. p. 40 A): 4poneHepTepOK B et pone nepte pon MT et PONeNePTePON P alia alii 5 censni Coh.-. m fi terre8tri{a) {cow. nt. fort. 1) B 7 a!it a alitae Buntiaet coir. m. / B 11 n//niiiia (o a fort. 1} B 12 med.ioi7moB li 13 est sedusi et jvo eet Oad. I Bui t. e. sui inris inferpretatur Sinko, parum 'probahilitei- (cf. 8ui genere p. 99,30) \ et add. Oud. 14 aint B': aunt oorr. m.post. B et cett. 17 deo poterit B*, mod prob. ^ifr.Kwd*»^ ut dominum atque rectorem provldentiaque eiua a peri- culis rindicari. aed machinamenta, quibua ad sentiendas et diiudicandas qualitatea sensus instructi suut, ibidem erga regiam capitis constituta esae in conapectu rationia, « nt intellegendi ac persentiacendi veritaa adiuvetur. 2 Sensus vero ipsi ad ea, quae sunt sensibilia, apte 3 coDposita natura intellegeDtiam coguatam teueDt. ac primo lPIttt.Tiia.fl9C— 70B;derep.IV439DBq.; IX571C— 672Ai 680D sqq. 6 Plat. Tim. 70E 9 Plat. Tim. 44D — 45A 1 hominiB Lips.: bomines ta \ pronuatiat Sedl.: pronnntiant at (praeter L ') 8 diicat {ut nit dicat) B 5 ^haudj) procul Sinko, sed ef. Serv. ad Aen. X 835 et interpp. ad Bucol. VI 16 | ratione// (m, uf vid., eras.) B | obsequiqne (i, e. obsequiiqne) in loco (ef. Plat.Tim.p. 70 E: TTtv dk di} KagSiav . . . slg liiv SogvipOQtviiv oHxTiHiv xat4Bttiaav) ; negue obeequique et eB,mexV recipiendum eat neqae, ut vnlt Sinko, obaeqaioque legenduta 8 tenere K3: teneret a (aed t (fei.V) II vicinitate Hild. etSinko: vicinitaB et ffi (et otn.Y) eimieceram Ticinitaa eius | consnUuram Saltn.: conanmptam ai (conBumptum V conaumpta F) 12 Balniti B 11 alta Colv. IB — 1? positum ut Oud.: poaeit nt a (poaait in M [josae ut in poBBuit corr. m. 3 Y) 2S co^dw&a. >.>. »■- conpOBiti a; i odd. tn. 3) B •d. ThomKa ^^ Ittfl :08 I .0» I 98 APULEl oculoruni acies gemellas perlucidas et quadam luce visiO' { DJs inlustres nosceudi luminis ofScium tenere, auditionem J Tero aSriae naturae participem aSris nuntiis percipere I SDDOres. iaiu gustatm solutiores esse senaus ideoque omi- I G dioribus et aquosis potius conuQodatos, tactum etiam I terrenum atque corporeum solidiora quaeque contingi offendi- 1 que possunt sentire. eorum etiam, quae corrnpta mutan- tnr, separata intellegentia est. in media namque regione I oris nares natura constituit, quarum bifori via odor cuml 10 spiritu commeat. oonTeraioaes autem mutationesque odo- 1 ratus causas dare easque de corruptis vel adustis vel i mitescentibus aut madefactis sentiri, cum quidem ea, quaaa BIO <;fe>runtur yapore vel fumo eibalautur, "l- odore viis iudieinm I sensusque sueceduat; nam re,? integrae et aSr purus num-r ^Vn ^l"^™ eiosmodi auris inficiunt eos. sensus quidem ipslj eommunes nobis sunt cum ceteris animantibus. at enim^ hominis sollertia eiusmodi divino beneficio instructiorl auctiorque, quod auditus illi est visusque praestantior.f 10 Plat. Tini.89Daq. 17 Plat. Tim. 46E— 47B 1 perlucida» et Goldb. (Wien. SBer. 66, 173); perlucida»] eaae a (sed esse del. et et ss. m. .S B) [ quidam (vel i m. 3) B i BOnorea ex «ouoriB corr. m. posl. B & i modatua B 10 matationigque (vel e ss. m. S) B J odoratoij A et vtdg.: odoratia (vel u ss. m. 3) B odoratia MV'F (odora-1 tna V^ odorataa P odoratnstaa L 12 mnceBcentiboB " miteBGentlbn» Coln. \ sentire (eorr. m. farl. H) B 12—18 ferantur seripsi: quaerontur B quemntur eett. quae vertuntur I t>. Lennep quae urnntni JLips. 13 odore in is F fort. odora- tna indiciuui BenBuaqne vel odore Bui indicium ^faciunt^ totum locKm sic re/inxit Sinko: cum quidem ea, qoae cum vapore vel fomo eihalantur, odoria viis inoidnat BenBuBqae Bnceedunt, i mis auidacter 14 niim res integrae scripsi: nam/////,//// i stent integrae (ai res, u( vid., eras.; ai res supra ras. et Btent in in spat. vac. reliel. add. m. post. yf/ s.) B nam lesiBtent egrae (vel egre vel aegrae vel aegre) cett. (et aer purus inter resistent et' egrae (ransp.V integre pro egrae A) 15 aiiria scripsi: aura« e aures F om. PL aura Kroll \ eoa PL: eo a¥ (et AV) 17 ho- minis edd. vett.: hominum dj 18 e post auotiorque add. B / nu Mew.: ille m illis Vvlc. (qui hominum. Teliiietl t I DE PLATONE LIBER I. 99 oculis uamque metitus est caelum sidemmque circuitus et aatrorum obitus atque ortu3 eommque cum significatibus spatia conprehendit, ex quo puloherriaius ot uberrimus fons ille philosophiae profluiit. aaditu vero quid homiiii magniflcentius potuit evenire, per quem prudentiam sapien- tiamque co&disceret numerosque oratiouis metiretur ac modos faceret fieretque ipse totus modulatas ac musicus? lingua et dentium vallum et ipsius osculi venustas aeces- sit. quod qaidem aliia animantibua ad esplendam vietus 212 uecessitatem infereudasque veutri copias couparatam est, 10 sed homini promptuarium potius rectae rationis et sua- viasimae orationis hoc datum est, ut, quae prudentia oorde conceperit, ea sensa proavat oratio. Sed totius corporis habitas et flgura membrorum alia XV coudicioue saut optuma , alia louge peiora. luferiora is reguntur optimatium praeatantia et ipsa miniateriim augge- runt vietuale. podes denique * * * uraerorum teuus capiti oboediuut. at superciliorum saepes praemuniunt oculis, ue desuper proruat, quod teneras visioues mollesque per- turbet. pulmonea loco ac sul genere cordi plurimum eon- Bulunt, cum exardeseit jra trepidansque celerioribus moti- bns vertex cordis ipsius madens sauguine puhuonum ezci- pitur moliitia, siti, frigore. lienem vero iocioeri uon frustra esse finitimum, ut eias redundantiam participatis 4 Plat. Tim- 47C sq. 18 cf. Cic. de nat, J. 11 57, 143; Lact. de opif dei c. 10, 4; Ambros. Heiaem, VI 9, 58 ao Plat, Tim. 70C— D 93 Plat. Tim. 72C \ 1 metituB est (Tel metitur ss. m. 'J) B 9 ali(i)H tt exp!e(Q)dam (corr. m. 2) B H homini F: hominis cett, \ promptarium potituA B 12 fort. <;in> hoc 11 sedtotiuB (et add. m. 2) B I ei (vel et ss. m. 2) figuta B 17 dosJ deniqne lacunam significavi omQiaque pro deniqite Siyiko forl. denique <;ceteraque> | umeroruteauH B humero ruoitennB (ric) M hnmero tenua A 18 oculis (vel ss. in S) B ocnloB P 19 p//roroat («»10 Utt. eras.) B 21 trepidanaqne (ans in tox. m. 1) B 2S iecineri B | non ed. Rom.-. ^e\ la (^aa. -t'fi>- =*^ ** m. J! B) 2i fruBta B ( redimdB.iA.iis.m "^ ■■ te.teisA-a.-BK-W' t«»» J 100 APULEI haustibus relevet abatergeatque ea, qoae sordium fuerinljl porumque ac smcerum praestet, qaod maxime fibris i commodum. ventrem hiris intestinonmi circumplex nexibus' iDpeditum esse, oe esculeuta et potuloDta soBii E penetra,rent, sed at retenta paulisper utiljtatem sui { censum auimantibus exbiberent; nam [ne] exbaustis etl labentibu3 usque, infemntur, momentis omnibusl adpetendi cibi necessitas inmineret et ad boc unum occn-| g,, pari nobis dies noctesque esset necesse. viseeribus i D suat tecta; eadem revincta sunt nervis. et tamen ea, qoi sunt intemuntia sentiendi, sic sunt operta visceribns, i crassitudine sensus bebetentur. illa etiam, quae innctu et copulis nexa sunt, ad celeritatem facilius se movendy baud multis sunt iupodita visceribus. denique b capitis verticem specta: contectum tenui cute capiltisqni birsutum videbis adversum vim frigoris et caloris. at| enim illae opimae sunt partes, qnaa labor subigit, femina ipsaque sessltandi regio est. quid de cibatu ipsofl loquar, quera itinera ex utero manantia, fibris iecoris.B so adinncta, dispertiunt in cmoris babltudinem versum, uiT 3um ex eo loco per omnes artus natura soUers derivai 1 fuerint F: fnerit cett. {sed n aOd. m- 3 B) rr. m. 3) B 8 hiria (vel giria ss. i» 2) B 2 ai(n)ce lenta F: neacntenta (i a adscr. m. post.) B ne 5 reteneata B is. et s SUJK-O^ { potulenta Oud.: poculenta oil lensura B: accensum MV ae| leneum corr. L accesBU Oud.S 6 nam om. i \ ne seelusi \ exbautis B 7 unque om, d \ 1 quae addidi 9 eenent B | vtB//ceribuB (u eras^ B 10 iect»a pro tecta B | et tamen ex etiamen eorr. B 11 intemnintia "QM 18 faoiliua bs movendi Lips.: facilins ae movenda m 14 baadl cd. Rom.: aut a (om. F) 17 opimae Vulc.: optomae BP[1 obtumae MV optimae PL. 18 ipeaq: (q: induet.; quae m.J m. 3) B 19 (i)tinera [corr. m. S) B \ manantia L: manentiafl cMI.. fort. meantia {cf. p. 101, 1 et 8) 20 ut (vel et ss. m. .3) Bfl y/ dirivari MVL * DE PLATONE tlBER I. 101 1 1 facit? sed e regione cordis vftiaruin ineatus oiiuntur per pulmonam spiracula viTaeitatem transferenteG, quam de corde susceperint, et rursus es illo loco divisae per membra totum hominem iuvant spiritu[m]. binc illae aclie- 215 landi vices baostae redditaeque alterno modo, ne mutuis inpediantur occursibus. venanim diversae sunt qualitates, quas ad procreandum e regione cerYicimi per meduUas renum commeare et suscipi inguinuin loco ccrtum est et ^ rursum venarum genitale seminium humanitatis esire, at cum totius corporis ^tres^ dicat esse substantias, pri- h mam vult videri ex igni et aqua et eeteris elementis, aliam ei consimilibus partibus viscemm, ossiculorum, cru- oris et ceterorum, teridam de discrepantibus diversisque membris, id est capite, utero et articulis disparibus. unde et substantia, quae de simplicibus constat elementis, si is id, quod necessitate victus estrinsecus adrogatur, quotnodo congruit et generi singulorum, quaiitatem eorporia tem- 216 periemque custodit, et illis, quae de consiiailibus, robur auget et iia, quae inter se disparia supra di.timus, pul- chritadinem nutrit; et "f simulabo aequalitas ista sicci, lo 6 cf. Plat. Tim. 91 A— B 10 Plat. Tim. 8lE aq.; 82B sqq.; 84Csqq. 11 Plat. Tim, 81 C aq. 1 faciat ed. Rom.-. facit ta (sed vel a ss. m. :i B) 4 spiritu Wtne. : Bpiritum ai \ itlae F ; illa eett. | hauelandi BM 5 hftuatae tedditaeque ex hauste retditaeque corr. m. post. B | mntuiB {pr. u eic corr. per ras.) B 8 incyuum pro in- guinum B 9 rurBum venarnm; pruritu vcnainm Goldb. cursu venarum Sild. fort. pnlau eamm | eihire B 10 tres add. Srant vsl duas inter corporia et dicat ss. m. 3 B { primam ed. Rom.: primum to (sed vel a sa. m. 3 B) 15 fort. ea BubBtantia, sed graviuB vitiuvi i» ettuntiato latere mspicoy 15—16 BL id (Bi id in aibi corr. m. post.) B 1« Tiuctua B 19 anget {t ex r corr.) et iia qaae recfe B ; augeret iisque M augeret uaque V auget uaque (vel iiaque) S 30 aimnlabo eqnalitaB B Bimulabo aequalitaa MV Bimol obaequalitates P aimul obaequalitatis L aimul ob aequalitaB F simul obaequa- litaa Hild., quod num recfum eit, vehementer dubito aimul aequalitaa edd. vett. I J 102 nmidi, faryentis ac Mgidi saDitatem, vires Bpeoiemqae 1 largitor, sicuti illa iatemperans atqae inmoderata per* 1 mistdo singulia universisque vitiatis animal celeri exitio ) ^_^ corrampit. ^ Ttipertitam animam idem dicit: primam eiua rationa- bilem esse partem, aliam excandescentiam vel inritabili'4 tatem, tertiara adpetitus; eandem cupiditatem poasimiiig« nuQCapare. sed tunc animanti sanitatem adesse, vires, T pulchritudinem, cimi ratio totam regit parentesque ei i 10 feriores duae partes concordantesque inter se iracundia etl yoluptas nihil adpetunt, nihil eommovent, quod inutil»* esse da3eri[n]t ratio. eiusmodi ad aequabilitatem partibQsfl animae temperatis corpus nuUa turbatione frangitur. alio^ quin invehit aegritudinem atque invalentiam et foeditatemJ lE com inconpositae et inaequales inter se erunt, cum iras-1 S17 centiam et consilium subegerit sibique subiecerit cupiditas { aut cum dominam illam reginamque rationem obsequente licet ot pacata cupidiue ira flagrantior vieerit. sed aegri- tudinem mentis stultitiam esse dicit eamque in partes ^ 1 daas dividit. harum unam inperitiam nominat, aliaml insaniam vocat; et inperitiae morbum ex gloriosa iacta- ■ tione conttngere, cum eorum, quonim ignarus eat, doctri- 1 nam aliquis scientiamque mentitar; fuj'0rem vero pessimaJ CODSuetudine et libidinosa vita solere evenire hancqaa.fl B insaniara nonuDari, quara vitiosa qnalitas corporis prodit,.! 6 Plat. Tim. 89 B— 90 C 18 Plat. Tim. 8S B m 2 sicnti Hild.: sicom ta sicnt ed. Rom. 3 vitatiB B-^ 8 animanti Bauitatem cx animantis anitnantem corr. m.post.l ammantie animantem MV & totam^: totum c: | parentemqne B 10 interise B 13 dnxerit Oolv. : duxerint codd. plerigue {sed n exp. BF) dixerint TL 13 animae tempei^tis 3: anima &emm- peratiB (&enim imperatis corr. m, forl. 1) B anima et enim peratia (peractia Y) MT 14 invalentiam d: valentiam a 15 irascentiam B: iraBcentia cett. 17 aut BL: antem eett. 19 lice& (corr. m. 5) B | cupidine «nws k et ed. Eom.: cnpidini eett. (sed e ex i corr. m. post.) B 25 prodit Valc: prodiit a fwS pToAiit B) J DE PLATONE LIBEfl I— n. 108 ^ Gum ea,, quae rationi sunt parata tunis angustiis coartantur. at en perfectum, cnm anima et corpus aequaliter copalantar et inter se coaveniunt aibique respondent, ut firmitas mentis praevalentibus corporis viribus non sit inferior; corporiB B vero tuuc nativis incrementis augBtur, cum valitudiniB ratio procurata Balubriter modum Becessarii victus nescit excedere nec valitudo obteritur magnitudine externorum S laborum. nec pabuli sarcina inmoderatius invecti vel non, ut oportet, digesti distributique per corpus. tuno enim lo artns ac membra vigoris debiti modum et vires retinent, cum id, quod infertur, ad totius corporis conservationem veluti singillatim exaequatum cunctis partibus diditur. venim enimvero timc exitium f copo * * * i (juibus ad beatam vitam perveniri rationibus possit. verom f ad beatitudinem boaorum fine ante alia coutingeret nt 2PIat. Tim. 87D — 88B 1 ratio scripsi: patio (bs ss. in.pOBt. XII a.) B potio MV'PL portio V'F 10 degeati a \ difltribuitq.//// (ne erm.) B 13 diditur (vi ss. m. 2) B; dividitnr cett. 14 eiitio corrnmpit (o corrmnpit in ras. m. post. XII s.). Moralis B es initinm copo (ria add. m. rec. in fine tersus) Moralia M exitium copo moratia V exitium copo moralis F praeterea ex 6 haec enotanda sunt: m marg. ginistr. bic aecunduB liberforteincipit adser.m 3; iH marg dext. h\e deest al. m.; dmique in marg. infer. cum id minime fit, tunc aequi exitium lorporiB. Liber De PhiloBophia Morali. w. ree., guae verba in edd. veH. legwntur tanere inier- polata iolum locvin sie supplevit SinkO; vemm enimvero tunc exitium co^m^po^aitione eomm diBBolnta venit^ 15 fauBtine ex fanatini corr. m. 1 B 16 ratioDibna// {nescio quid eras.) posBit (p in ras.) B 16 sqq. venun [ad.j beatitudinem bonornm fine ante alia oontingere put (oy OBtendwn <^qnB^ coMieci verum nt beatitndinem bonorum one ante alia <^cognito^ con- tingere tt^e BoiaB^, OBtendamStnfco otia. cUi '" " ' "" "" ^ I 104 APULEl ostendam, qnae de hoc Plato senserit. bonorum igitur 880 alia eximia ac prima per se ducebat esse, per percepti oetera bona fieri existimabat. prima bona esse deom mtUD mentemque illam, quam vovv idem rocat; secundum s ea, quae es priorani fonte profluerent, esse anirai virtutes, pmdentiam, iustitiam, pudicitiam, fortitudinem. sed biH omnibus praestare prudentiam, secundam numero ac pote- state contiaeutiam posuit, bas iustitiara sequi, fortitudineia quartam esse. differentiam bane bonorum esse constituit: 10 partim divina per se et prima simplicia duci bona; alia hominum nec eadem omninm existimari. divina quaprop- 321 ter esse atque simplicia virtutes animi, humana autem bona ea, quae quorondam essent, quae cum corporis commodis congruuiit, et lUa, quae Dominamus ezterna, is quae aapientihus et cura ratione ac modo viventibus sunt sane bona, stolidis et eorum usum ignorantibus esse 11 oportet mala, bonum primum est verum et divinum illud, optimum et amabile et concupiscendnm, cuius pulcbritu- dinem rationabiles adpetunt mentes natura duce instinctae ■0 ad eius ardorem. et quod non omnes id adipisci queunt neque primi boni adipiscendi facultatera possunt habere, ad id ferantnr, quod bominom est. secundum nec com- mune multis est nec [qnod] omnibus similiter bonum. 3 Plat. de legg. I 631 C; cf. Diog- Laert. III 90 9 Plat. de legg. I 631 B; cf. Ariet. eth. Nicom. I 8 (p. 10D8 b IS Bkk.) et Didjmi Fjthagurei epit. iu MuUachi philoa. Oraec. fragm. II p. 94 IS Plat. de legg. II 661 B et D 1 de oBi. H 2 ducehat (vel di ss. m.3)B\ percepti( Ald.: praeceptionem o> pereeptione pro per perceptjonem malit Noodk 5 ex om. a 6 ee(d) (corr. m. post.) B 10 daci (vel dioi ga.m.3) B 12 humanaScaJ,: humera m (vel iunumera m. ^, aliter humana m.ree.sa. B numeraV) 13 eaq; quorumdam esaent B fort. eaque quorundam esee 16 siue a (vel sane sa. m.3 B) \ BHaet fl 19 — 20 inBtinctae ad eiuB acripsi: injtincta eadem eiuB B instinctae eadem eius cett. inatinctae esdem <^ad^ eiat Colv. i, e ^in^ eiua Hild. i\ dispicieudi vel adBpiciendi pro adipiacendi conieci SS quod seclusi neque pro nec guod Sinko i DE PLATONE LIBBR IL 105 namque adpetitns et agendi aliquid cupido aut Ter[b]o bono ineitatur aut eo, quod videatur bontuu. unde natura duce cognatdo qaaedam est cum boBis ei animae portioni[a], qoae cum ratione consentit. accidens autem bonum est et puta- tur, quod corpori rebusque veDieutibua estrinsecus copu- latnr. et illum quidem, qui natura inbutus est ad sequeu- dum bonum, non modo sibimet ipsi natum putat, sed omnibus etiam hominibus, nec pari aut simili modD, Temm [etiam] * * * uuumquemque 'f acoeptum esse, dehinc proximis et mox ceteris, qui familiari usu vel notitia iunguntur. Hominem ab stirpe ipsa ueque absolute malum nec bonum uasei, sed ad utrumque proclive ingenium eius esse; habere semina quidem quaedam utrarumque remm cum nascendi origine copulata, quae eduoationis disciplina in partem alteram debeant emicare, doctoresque puerorum nihil antiquius curare oportet, quam ut amatores virtu- tum velint esse, moribna, institutis eos ad id prorsus iubuere, ut regere et regi discant magistra iustitia. quare praeter cetera induci ad boc eos oportere, ut sciant, quae sequeada fugiendaque siut, esse honesta et turpia, illa Yoluptatis ac laudis, ^ hactenus dedecoris ac turpitu- 8 [Plat.] epiBt. m1 Arch. 36SA; cf. Cic. de fln. n 11, 4S. ;23 I Rom. t eBteputatux (corr, m. ^) B 7 ipsi nntum Ctuaubon: intimatum a> oni natum Rohde S etiam eeclKs. et lacitnam aignif. Goldb. civitati pro etiam Cas., patriae Bild. 8 nnum- quemque (pr. u ece eorr.) B | acceptum aliter alii mataverunt (adBtrictum, conceptnm, addictum, aBBertum, BUBCeptum} lo- itim loewtt sic refinxit Sinko: vemm etiam <|apud> bonum qaemque acceptum eBBe 11 {i)unguntur (corr. m. 1, «( vid.) B 12 ipBaeiJ. Rom.: ipse [ moribus & inBtitutia B 21 plena ad- didi 22 ac laudis B. ut conieceraf Seal.: haec laudia cett, | hactenos: haeo vero Seal., taec tamen Hild. haec[tenns] No- vdk fort. haec contra 106 APULBI dinis; honeata eadem, quae sunt bona, couBdeiiter optaie Qos oportere. trta geiiera ingemonim ab eo aunt < 224 prehsDsa, quornm praestaas et egregium appellat unum, alterum deterrimum pessimuiQque, tertium ex utroque b modice temperatuni medium nuocupaTit mediocritatis huius Tult esse participea puerum docilem et virum pro- gredieutem ad modestiam eundemque comiiiodum ac ve- nuBtum. eiusmodi quippe medietatia inter virtutes et vitia intercedere dicebat tertium quiddam, ex quo alia lau- 10 danda, alia culpanda essent. inter scientiam *** validam alteram falsam pervicaciae vanitate iactatam, inter pudi- citiam libidinosamque vitam abstinentiam et intemperan- tiam poEuit, fortitudini ac timori medios podorem et ignaviam fecit. homm quippe, quos mediocres vult videri, 15 neque sinceras esse virtutes nec vitia tamen mera et in- 825 temperata, sed hinc atque inde pennixta esse. IT Malitiam vero deterrimi et omnibus vitiia inbuti bo- minis ducebat esse. quod accidere censebat, cum optim& et ratiouabilia portio et quae etiam imperitare ceteria so debet, servit aliis, illae vero vitiorum ducatrices, iracun- dia et libido, ratione sub iugum missa dominantur. lalitiam de diversis, abun^antia inopiaquo, con- 22 Plat. derep. IV42lEBq.; cf. de legg.V 729E aq.; Ariat. eth. Nicom. n 8 (p. 1108b 11 Bkk.) et 6 I paiiicipes (se particip 8 et afite egregium om. B 6 i in ras. m. I) B 7 commodo {vel nm ss. m. n) o o dietatia (-ia in -es corr. m. post.; deinde e exp. el i ss.tn. , mBdietates eeit. 9 ei c o {eorr. tn. 9) B 10 inter » tiam ^et inBcientiam) validam ^alteram opinionem), alteram faleam Yahlm iuter scieatiam dissimiLitudine. ' neque enim posse[t] cum bonitate cougruere, quae a semetipsa tot modjs discrepet et aon solum disparilitatem sed etiam inconcinnitatem prae se gerat. tres quapropter partea b animae tribus dicit vitiis urgueri: prudeutiam indocilitas Inpugnat, quae non abolitioDem infert scieutiae, sed con- i traria est discipliuae discendi — huius duas ab eo spe- cieB accipimus, inperitiam et fatuitatem, quarum inperitia Sapientiae, fatuitas prudentiae inveniuntur inimicae — i iracundiam audacia; in eius comitatu[m] secuntur indignatio et incommobilitas — &o()y^]alav sic interim diserim — , quae nou extinguit incitamenta irarum, sed ea stupore defigit inmobili. cupiditatibus luxuriam, id est adpetitus , adplicat voluptatum et desideriorom ad fruendum potien- | dumque haustus inerplebiles. ez hac manat avaritia atque lascivia, quarum altera liberalitatem coercet, altera in- moderatius fundendo patrimonia prodigit facultates, Sed virtutem Plato habitum esse dicit mentis optime ^ et nobiliter figuratum, quae coBCordem sibi, quietem, s constautcm etiam eum facit, cui fuerit fideliter intimata, 11 sq. cf. Arist. eth. Nicom. II 7 (p. llOSa 7 Bkk.) 16 of. Atist. eth. Nicom. U 7 (p. 1107b 8 Bkk.) 19 [Plat.] defin. 411 Cbq.; cf Plat. de rep- IV 444 D et VIII 664 E; Phaed, 93 E 1 eain L: e&cett. 3 Bed etiiun incumbere F: incnmberesed etiamcett. sed incnmbere etiam Ifiii, | sidkadd.Goldb. \ disBimiU- tndinein % poise Koeioh. posset oi 6— ttpartesanimaeBVPL: animae partes MF 11 andacia; in eins Hild.: «.iidaciani eins m I comitatu Koiiol: comitatum a 12 aoQyTioiav sic iuteiim scripsi: JOPTHGIANTIC interim BV {TIC in fine versus Bj AOFTHCIANTIC interim M ^OPTHOIANOTIC interim PL &0Qyriaiav voS sic interim Goidb. (sed TIC =^ iic) 14 defigit Sfevi.: deflcit m 15 volnptatnm LF; voluptatem cett, \ ad- fruendo (vel um ss. m. 2) B 17 coerceat [sed punet. poat eras.) B 18 facultates edd velt.: facnltatem oi 19 virtutem Flor.: virtutCB a 20 figuratum (vel taa ss, m. 3) B \ quietem d (tn fine oersus i ea: q? m. post.; i = decBt, ut vid.) B qnie- tum Vulc. (sed cf. Frisc. VI 56, 68) 21 constanter (vel tem ss.m. 2) B coaBtant MV 108 APULEI ■ non verbis modo sed factis etiam secum et cum ceteris J congruentem: haec vero procliviua, si ratio in regni soi I Bolio coiLstituta adpetitna et iracuodias semper [inJdomitaB 1 et in frenis habet ipsaeque ita oboediunt, ut tra&qoillo I s ministerio ftingantur. unimodam vero esse virtutero, quod I boniun suapte natuia adminicolo non indiget, perfectum 1 autem qaod sit, solitudine dehet esse contentum, neo j aolum <]ae^quaJitas verum etiam aimilitudo cum virtutis in- 1 genio coniungitur: ita enim secum ex parte omni con- I 10 gruit, ut ei se apta sit sibique respondeat. hinc et I 2S8 medietates easdemque virtutes ac summitates vocat, non I solnm quod careant redundantia et egeatate, sed quod in 1 medituUio quodam vitiorum sitae sint. fortitudo quippe I circumaistitur hinc audacia, inde timiditate: audacia qui' 1 B dem confldentiaa fit abundantia, metus vero vitio defi- I VI cientis audaciae, virtatum perfectae qnaedara, inperfectae I sunt aliae. et inperfectae illae, quae in omnibus heneficio I solo naturae proveniunt vel quae solis disciplinis tradun- 1 tur et magisti'a ratione discuntur; eas igitur, qaae ex I Bo omnihus constent, dicemus esse perfectas. inperfectas vir- I tutes semet eomitari negat; eas vero, quae perfectae sint, ] individuas sibi et inter se conesas esse ideo maximB 1 arbitratur, quod ei, cui sit egregium ingenium, si accedat I industria, usua etiam et diaciplina, quam dux rerum ratio J B fundaverit, nihiJ relinquetur, quod non virtus administret. 1 virtutea omnes cum animae partibus dividit et illam vir- 1 tutem, quae ratione sit nixa et est spectatrix diiudicatrix- I 2 hoc pro haec vuJg. 3 et ed. Bom.: eat cd (ve! et s3. m. 3 B) om. F { domitas ed. Itom,: indomitBs u i ipeeque [vel i ss.m.S) B 5 fugantur B 6 natura ed. Eom. : natur(a} (corr. fn. 1, ut vid.) B naturae cett. 7 contemptum (vel n gs. m. S) B 8 aequalitas Sek.: qualitas a 15 St ed. ibmt.) sit m I vitio Colv.: vitinm a 19 magiatra ratione; magia ratioue// (m eras.; vel magiatra ss. m. S, quod recepit Vulc.) B J DE PLATONE LIBER H. 109 ' um, prudentiam dicit atque sapientiam. quanun sapientiam. discjplinam tuU videri divinarum humanarumqae Terum, prudentiam vero scieutiam esse intellegendorum honorum et malorum, eorum etiam, quae media dicuntur. in ea vero parte, quae iracundior habea- s tur, fortitudinis sedes esse et vires animae nervosque ad ea inplenda, quae nobis severius agenda legum inponuntur 2 imperio. tertia pars mentia est cupidinum et desideriorum, cui necessario abstinentia comes est, quam vult esse ser- ratricem convenientiaa eorum, quae natui-a recta pravaqne v stint In komine. ad placentiam, ad mediocritatem libido fleetitur actusque voluptarios ratione huius dieit ac mode- stia coerceri. per bas tres aoimae partes quartam vir- ^ tutem, iustitiam, aequaliter divid6nte s<]e> scientiamque causam esse dicit, ut unaquaeque potio[ra] ratione ac ii modo ad fungendum munus oboediat. hanc ille heros modo iustitiam nominat, nunc universae virtutis nuncnpatione conpleetitur et item fidelitatis vocabulo nuncupat; sed 2 Flut. de plac. philos. init. oi (ikii ovv 27iaititoI Hrpaaav Tijv piv aorpiav slval &sicav te %al avitgianivcav iirKfTTJfiT;*' ; cf. Cic. de fin. n 12, 37; de off- I 43, 158; 11 2, 5; Tusc. diep. IV 26, 67; V 3, 7; Sen. epiBt. 89, 4 3 Cic. de uat. d. III 16, 88; de invent. II 58, 160; Diog. Laert. VII 92; aext.Emp, Pjirh. III J 271; Stob. ecl. eth. II 102 (t. II, p. 69, i WachBm.); cf. [Plat.] 1 defin. 411 D; Arist. eth. Nicom. VI fi (p, 1140 b 4 Bkk,); Cic. I defin. V23, 67; de off. III 17, 71; ad Herena. UI 2, 3 6 cf. I Plat. de tep. IU 411 B 9 Plat, de rep. IV 432 A; cf. [Plat.] defin. 411 E et 4I2B 13 Plat, de rep, IV 4S3Afiqq.; [Plat.] defin. 411 D 16 cf. Plat. de legg. I aSOC; Arist, eth. Nic V 1 — 4 5 diguntur (corr. m. poat.) B H ad plaoentiam ad me- diociitatem BMVPL at placeutiani ac mediocritatem P ad placentiam ac tnediocritatem vulg. ad placentiam sunp.; fort. ac por hanc {[ihac) etiam 12 dioiat ao B 12—18 discit . . . coeroere Sinko (libidinem pro mibiecto sumens) 14 dividentem Be Oud.: dividentes gj 15 portio latione scripsi (latione ac modo ^ xaiii lojov tuiI iiireov, ut ap. Cic. pro Quinct. 7, 28: modo et ratione, et mtpra c. 1, p. lOi, 13: cum latione : modo); potiora ratioue B potiore ratione cett. piopria latione ffinfa) 18 nunonpant B 110 APULEI cum ei, a quo possidetur, est utOis, benivolentia est, at cum foras spectat et est fida apeculatns utilitatis alienae, institia noniiaatur. est et illa iuatitia, quae quartum ^in^ vnlgata divisione virtutum locum possidet, quae com 5 reiigiositate , id est fioidiTjii, eopuJatur. quarum religio- sitas deujn honori ac suppHciis divinae rei juancipata est, i!Ia vero hominum aocietatis et concordiae remedium atqa« 30 medicina est. duabua autem aeqnalibus de causis utili- tatem horainum iustltia regit, quaruni est prima numero- 10 rom observantia et divisioniim aequalitaa et eorum, quas pacta sunt, symbole, ad baec pondenim mensurarumque custos et comraunicatio opum publicarum; secunda finalis est et veniens ex aequitate partitio, at siagulis in agros dominatus congruens deferator ac servetur, bonus optimis 16 •}■ optior, minor non bonis, ad hoe bonua quiaque natura et industria iu honoribus et offieiis praeferatur, pessimi cives luee eareant dignitatis. sed ille iustus in deferendo honore ac servando modus est ei, qui est sufiragator bonorum et malornm subiugator, ut aemper in civitate 30 emineant, quae sunt omnibus profutuia, iaceant et snb-" ieeta sint cum suis auetoribus vitia. VHI Quod facilius obtinebitur, ai duobus esemphs inatraa- mur: nnius divini ac tranquilli ac beati, alterius inreli- giosi et inhumani ac merito intestahilis , ut pessimo quideoi alienus et av^er^sus, a<^t^ recta vivendi ratione SSl facultate[a] sua^sj divino illi et caelesti honns similior esse 8 cf. AriBt, eth, Nicom. V 5 (p. 1130 b 80 Bkk,) 15 Plat. de rep. III 413 Eaq. 1 a quu F; quo B quod eelt. 2 aUena,'/(e eras.) addidi 5 aoi.fiijrt ed. lunt. II: OCIOTHTA oj (OSTOTeTaP) 11 Bjmbole vulg,: symbolae (u (fied n exp. B) 14 adeferatur {corr.m.jiost.) B 14 — 15 bonuB « F: bonis PL bonus bonia, optimiB potior Goldb. bonia optima portio Hild., quod prob. StwAo 15 minor b non honia a (h eirp B) 25 a Iitnt, II: aaaas vult esse, per quod species corporibus ac valitndo serventur, non modo utilitatem corporura minuit, 16 SBd robur etiam viresqne frangit et verum colorem ad 394 desidiam sanguinis mutat, sic baec [injscientiam imitata iuris simulat quidem virtutem se anirais augere, enervat aut<;e>m, quod in illis nativae fuerit industria*. virtutes eas doceri et staderi posse arbitrabatur, quae ad rationabilem ani- ao muot pertiuent, id est sapientiam et prudentiam. et iUas, quae vitiosis partibus pro remedio resistunt, id est forti- tudinem et oontinentiam , rationabiles quidem esse, sed superiores virtutes pro disciplinis baberi; ceteras, si per- fectac sunt, virtutes appellat, si semiperfectae sunt, non 1 par Salm.: patB oi | ille B 4 coquinam et ungueutariam sed seclusi \ aed et artem P, quod proh. Sinko h blandaa Kroll: blandam to | ialeoebraa F 7 coniungit nam ut illa medicinae om. a 8 iaprudentium Bi inpnidentiaiu cett. 9 sophistice ed. Rom.: sophiBtice ne a aDpbiaticen 3 12 pro< fesBio ioris imitatur sa^ipsi (cf. Oud.): profeaBioneB (profeBeioreB B) inria imitautur oi IS dum addidi Ortdendorp. secutua l4 Berventui et non F 15 — 16 ad deaidiam d: ac deside- riam B ad desiderinm M ad desideria Y 16 acie&tiBm Vulc.: ioacientiam cd 17 enerrat aatem Vulc: enervata ut a 18 — 19 doceri et studeri 3: doeeriestudii// (t add. m. 3, ut sit te; atndiiB an atudiii an atudin fuerii dubium) B doeeri atndere M Btuderi doceri V 28 exBe aed Valc: essed B esaet MV esse d (aiius loci fv. SO — 3i) interpunctionem correxit Sinko 1 DE PLATONE LIBER n. 113 illas quidem disciplinas vocaadas esse censet, sed nec in totum exietimat disciplinis alienas. iustitiam Tero, qaod tj^nis animae regionibus sparsa sit, artem yivendi ac disciplinam pntat et nune dociJem ease, nunc usu et ei- S periendo provenire, i Bonorum autem quaedEim sui gratia adserit adpetonda, ' at beatitudinem , ut bonum gaudimn ; aLia non sui , ut medicinara; alia et sui et alterius, ut providentiam eete- rasque virtates, quas et sui causa expetimus ut praestan- tes per se et honestas et alterius, id est beatitudinis, qui : virtutum exoptatissimus &uctu9 est. hoc pacto etiam maJa quaedam sui causa fugitanda sunt, alia ceteromm, plera- que et sui et aliorum, ut stultitia et eiusmodi vitia, quae et sui causa vitanda Gunt et eorum, quae accidere es bis possunt, id est miseriae atque infelicitatis. eorum, : quae adpetenda sunt, quaedam absolute bona dicimus, quae semper atque omnibus, cum adsunt, invehunt com- raoda, ut virtutes, quarum beatitaa fiructus est, alia quibuadam nec cunctis vel perpetuo bona, ut virea, vali- tudo, divitiae et quaecumque corporis et fortunae sunt. i pari pacto et eorum, quae declinauda sunt, quaedam omnibus ac semper videri mala, quando nocent atqiie obsunt, ut sunt vitia et infortunia, quaedam aliis nec ea semper nocere, ut aegritudinem , egestatem et cetera. sed virtutem liberam et iu nobis sitam et nobis voluntate | adpetendam; peccata vero esse noa minus libera et i uobis sita, non tamen ea suscipi voluntate. namque ille virtutis spectator cum eam penitus intelleierit bonam esse 6 Plat. de rep. II 857 B — D 1 cenBet, aed: censed {corr. m. 3) B | nec Fr oon cett. (oni. M) 4 putant B ' 10 beatitudinja , qui: beatitudi- niique B 13 ut: ant B 15 infeUcitatCB B 18 ut i; et a (sed et exp. et ut se. m. 2) B [ beafitaa {corr. m. fort. S) B 19 uti aut B 20 divitiae ex divitia corr. m. posi. B 23 obaunt VFr obBint BMPL {sed i exp. et u ss. m. S B) fort. Doceant atque obaint 114 APULEI et benignitate praestare, ad eam adfectahit profecto seotandam existimabit sui causa; ut item ille, qui sens vitia Eoa solum turpitudinem existimationi invebere, nocere alio pacto fraudique esse, qui potest sponte se i eorum consortium iungere? sed si ad eiusmodi mald pergit ac sihi usuram eorum utilem credit, deceptus errora et imagine boni sollicitatus quidem, sciens vero ad malH praecipitatur. diaerepes quippe a eommuni sententia, non quidem ignores, quid pauperiem ac divitias interslu 10 et, cum baec in procliTi siia sint nec panperies houe^ statem vel tui-pitudinem divitiae adlaturae sint, i statem rerum victui necessariarum copiis praeferas, inep* tire videaris; et adbuc itlud absurdius, si qais sanitateid corporis spernat eligens morbos; sed illud postremaf 16 dementiae est, ctun, qui virtutis pulcbritudinem i 287 EUiimae viderit atilitatemque eius usu et ratione pejTapexeriH Bon ignarus, quantum dedecoris atque incommodi adipit catur es participatione vitiorum, tamen addictum s XII vitiis. corporis aanitatem, vires, indolentiam ceteraqui En eius bona estraria, item divitias et cetera, quae fortunai^ commoda ducimus, ea non simpliciter bona nuncupand^' sunt. nam si quis ea possidens usu se abdicet, i iuutilia enmt; si quis autem f eius usum oonverterit t 1 adfectabit ed. Som.: affectavit codd. plerique (sed vel b »s. m. 2 B) affectandam F 8 exietimabit ed. Eovi.: e vit ii> (sed vel bit ss. m. 3 B) ) ut mlg.: ant (sed ei ss. m. 3 B) om. f 19 corporiH scripsi (et itcm Sinko): eorporum m | indolentia I 20 eiuBmodi pro eius ed. Som. S3 inutili(a) (a adi'' post) B I eiuB usum eoTriiptum eomm usum ed. Bom. nmm SMo DE PLATONE LIBER H. ll5 ^ malas artes, ea illi efiam noiia videbuntur f vitiis erit, qui ea possidet, haberi haec etiam obit. unde colligitur simpliciter bona haec dici non oportere, ut ea etiam, quae sunt ***, morbos atque pauperiem oeteraque *** ejdstimari oportet. nam qui tenuis est, si modificetur in S' sumptibns, Ballain aoiam ex eo sentiet et, qui recte pauperie sua utitni-, con solum nihil capiet iucommodi, verum ad tollenda cetera melior ac praestantior flet. si igitur nec habere pauperiem aeqae eam ratione regere contrarium cst, paupertas per se malum non est. volup- lo tatem vero neque boaum esse absolute neque simpliciter malum, sed eam, quae sit honesta nec pudeadis rebua sed 33S gloriosis actibus veniat, noa esae fugiendam, illam vero, quam aspemetur natura ipsa turpi delectatioae quaesltam, vitari oportere censebat. sollicitudinem et laborem, si is naturabiles essent et ab ipsa virtute deseenderent et essent pro aliqua pcaeclara administratione susceptae, adpetibiles ducebat ease, sed si adversum naturam tarpisBimarum (ni^ RoluLe 8 commDdnm 1 (t. e. emolumentum) seripsi: comraodo m 10 in ntroqne vulg. 1 ntrobique Sinko, ned nihil mutandmi: ntroque adiierbium est I (— in atnunque; cf. Oic. Parad. 3,^,34) 17 ueceesitndinum F: I neceBsitudiuem txtt. 19 sienB BV 28 aint Wow.: aunt co {sed I sunt, ut fiat Btut B) 23 sqq. ament atque redamentnr I scripsi: amentqne redimentnr (a ss. m. 1, Ml ind.) B anjent qnaa I redimantur cett. ament qni redamantut fiahtje, «on recte I DE PLATONE LIBER II. in 1 xrv 1 redEimeiitur, aec constantia lUis adsit et .diuturnitas desit amoresque eiusmodi satietat-e ae paenitentia terminentur. Plato tres amores hoc geaere dinumerat, quod sit unus XIV divinus eum inoorrupta mente et virtutis ratione con- veniens, non paeniteodus; alter degeneris animi et corrup- tissimae voluptalis; tertius ex utroque pennixtus, medio- eria ingenii et cupidinis modicae. animas vero fusciorea inpelli cupidine cflrporum unumque illjs propoaitur ut eorum usura potiantur atque eiusmodi voluptate et delectatione ardorem suum mulceant, illas vero, "^quae^ S facetae et urbaiiae sint, animas bonorum deamare et stu- dere illis factumque velle, uti quam plurimum potiantur bonis artibus et meliores praestantioreBque reddantur. 210 medias er utroque constare nec delectationibus eorponiin prorsuB carere et lepidis animarum ingeniis capi posso. is ut ille igitur amor taeterrimus et inhumanissimus atque turpis Dou ei rerum natura sed aegritudine eorporali morboque coUigitur, sic ille divinus deonim munere bene- j ficioque coneessus adspirante caelesti cupidine in animos hominum credatur venire. est amoris tertia species, quam so diximus mediam, divini atque terreni prosimitate oollectus nesuque et consortio parili copulatus et ut rationi pro- pinquus est divinus ille, ita terrenus ille cupidini iunotus est <,et> voluptati. Culpabilium autem virorura quattuor formae sunt, ^ quarum prima honoripetamm est, sequens abstemiorum, tertia popularis, tjrannicae dominationis est ultima. evenit quapropter primum iUnd mentibus vitium, cum vigor 25 Plat. de rep. VIU 5«A— 569C l 1 adsit F; abait cett. 2 Batietate ed. Bom.: Hnnitate m 8 qnorum pro quod Sinko, perperam 9 potiatiir a (potiatur Q, ged lintol. post. add.) 10 illas B, u( coniecerat Oiid.: iUae vel ille cett. | quae add. Oud. 11 faceteet (sb ss. m. post.) S | sint (n ex u eorr. m. 1) B 19 congesBUB B 20 credatur (corr. m, 5) B 24 et add. Koziol 2fl bonorieeto.cu.^a i*. Som.: honori poetarum ca (sed o eros.^fi-j I 118 APULEI II ratio&is elanguerit auperiorque et robustior fuerit portio, in qua ira dominatar. oXiya^iitt dicitur, ea sic naacitur, cum propter pessiraum pastum eius partis animae, quae ex cupiditatibus constat, nou solum rationa- s bi]i3 et iraacentiae loca possidentur sed etiam eius qnae non \ necessarias eupidine sunt, hunc talem Plato lucricupidinem atque accipitrem pecuniae nominavit. qua- litaa popularis existit, cum indulgentia cupidines roboratae non solum ii^tis desideriis exardesount, sed sibi etiam 10 quasi obviae atque occursantes et illam consiliariam et iUam alteram iratiorem a,TiiTnH,ni condicionibus snis pres- serint. tjrannidis genus ei luxuriosa et plena libidiuis UB vita, quae ex finitis et diversiB et inlicitis voluptatibuB XVI conflata mente tota dominatur. qui sit aiitem pessimus, ts eum non solum turpem et damnosum et contemptorem deorura et inmoderatnra et inhauiaoam atque insociabUem vitam ait vivere, sed nec cum proximis seciimve congruere atque ideo non a ceteria modo verum etiam a se discrs' pare nec aliis tantum sed sibi etiam inimieura esse et id- M circo hunc talera neque bonia nec oranino cuiquam nec sibi quidem amicum esse, sed eum pessimum videri, quem nulla malignitatis superlatio possit excedere. hunc talera nomquam in agendis rebus espedire se posse non solum propter inscientiam, sed quod ips(i etiam sibimet sit ignotns fl cf. Plaiit. Trin. 100; Pera. 409 17 Plat. Lya. 214C 2 at qnae add. Oiid. et quae unus s, qmd prob. Sinto 4 TatioDftbilitatis Koziol : ratiouabilia m 5 sed etiam eius SQripsi: eed eius etiam to {sed cum traiect. rignis B)' 6 neceaaaria capidioe S locus a vv. dd. frustra temptatug 6 — 7 Plantaa pro Plato, tnrpiliicricupiduin pro lucricnpidi- nem Skwisch (Arch. f. lat. Lex. XII 300) Incricnpidnm Fhr. Incricnpidonem Sinko 8 loboratae Goldb.x laboratae m 9 sibi flcrtpM: ib a hia S (is ♦wtum est ex a i. e. sibi male i«- telleiAo) 10 quaai Oud.: quae vel qne codd. (qui M) 12 genuB Viilc: tennB m 13 infinitia Wmn.: finitis a> 14 autem: DE PLATONE LIBEE H. 119 \ et qaod malitia perfecta Eeditionem mentibus pariat i pediena incepta eius atque meditata conailia nec permittens quioquam eorum, quae volet. pessimo quapropter deter- rimoque doh ea tantum vitia, quae contra naturam sunt, pariuat eisecrabilitateio , ut est invidentia, ut est de ali- s enis ineoiomodia gaudium, aed etiara quae natura reapuit, voluptatem dico atque aegritudinem, desiderium, 243 amorem, misericordiam , inetum, pudorem, iracundiam idcirco autem hoc evenit, qaod inmoderatum ingenium, quaecumque proruerit, modum non babet atque ideo set per ei aut deest aliquid aut redundat. hinc eiusmodi , homini est amor orani tenore corruptus, quod non solum effrenatis cupiditatibus efc iuexplebili[s] siti haorire avet omnia g-enera voluptatis, sed quod ipso etiam formae iadicio inrationabili errore distrahitur ignorans verara t pulcliritudinem et corporia efletam et enervem et flusam i cutera deamans, nec aaltem coloratos sole aut eiercitatione solidatos sed opacoa tunbra vel desidia raolles at cura nimia ^B^medullatos artua magni facit. X^T Non Bponte grassari malitiam multis modis constat. |li, namque iniuriam inordinatam passioaem et aegritudinem raentis esae ait. unde ad delinquendum arbitratur homines uon sponte ferri. quis enim tantum mali votuntate susoi- aO Plat. Prot. 868 C et Gorg. 1 BeditionemFRrcorr.r seditionumceH. jjost fleditionum Zocu- nam signif. Goldh.; vim supph Brakman 2 permit{t)en8 {corr. m. fort. 1)B i eontra Gdldb. : Becundnm m | natura (sed lineoiam post. add., iit eid.) B 10 modum F : modo cett. (sed nsi.m.3 B) 11 deeat: est B 12 homini eat amor smpsi: homini si amot Di (bominis iawor B) hominiB amor ed. Rom. 13 inexplebili Cdv,: ineipiebilia a ineiplicabiUa * (inesplicabili F) | avet «i. Eom.: habet ti 14 ipao B: om. cett. 18 eed Bosseha: et ta I umbra F : umbraB cett. | deBideria a | et scripsi {et item Sinko): 9ed to 19 emedullatoa Oud.: medulIatoB to \ artOH B 22 nnde ad delinquendum unus s: undeliquendum B uri deli- qnendnm M unde delinqueudum V unde liqoendum S (unde liquido F) I, 243 I XVI I J 120 APULEI peret, ut in optima mentis suae puis acelus et flagitium acieas veheret? cum igitur possessio mali ab inpraden- tibns capitur, usum eins et actiones oportet ab ignoran- tibus sustineri idoircoque peius est ^nocere^ quam noceri, i quod enim bis rebus nocetur, quae sunt 'viliores, corporis et extemis, quae vel inminui posaunt vel fraudibus terire, inlaeaia potioribus, qnae ad ipsam attiuent Sed nocere longe peius esse ex eo intellegi potest, quod animi[s] bonis eo vitio pernioies infertur plusque sibi 10 obest, qui alium cupit perditum, quam illi nocet, advei Bum quem talia machinatur; et cum nocere alteri malorum omnium maximum sit, multo gravjus, si, qui nocet, babeat inpune, graviusque est et acerbias oinni supplicio, si nosio inpunitas deferatur nec bominum iuterim animad- ifi versione plectatur, sicut gravius est acerbissimorum mor- U5 borum carere medicina, secari eas partes, quarum dolore ineolumitati residuaram m partium consuiatur. quare ut optumi medici conclamatis desperatisque corporibus non adhibent medentes manns,. II ne nihil profutura <^cn>ratio doloribus apatia promulget, ita eos, quorum animae vitiis inbutae sunt nec curari queunt medicina sapientiae, e[o]mori praesta[n]t. namque non ex natura nec es industria recte vivendi studium 2 Plat. Gorg. 469 A — 476E 11 Plat. Gorg. 476 A — 479B 18 Plat. de le^. V 736E; cf. XH 941 D 22 Plat. Politio. S08E — 309A 4 peina ed. Eom.: priuB m [ nocere add. Vulc. 8 e Bdhde, qui et recte verba inteTpunxit: ex co {corr. m.SjBex^ eett. 9 animi Kohde: auimis m 11 cum nocere S: cnm nooeri B co nocere M connocere V 12 marimum Wote.: noxium m ^marime^ noiinm Goldb. | sit ed. Soih.: St d> {sed vel sit ss. m. g B) fort. , fit vel grarius , ai 15 aicut F: bI ^uid cett. 17 secari (i in ras.) aeas pertes {corr. m. post.) B | incolumitate B 19 digperati«que a tO curatio 8cal.: ratio ta 22 emori ed. Rom.i eo mori oi {sed b as. m. fort. 1, ut sit eos B eo more T) 1 praestat ed. Mom.: praeatant a {ied n exp. "' S3 viyendia B DE PLATONB LTBER 11. 121 conciliari potest, vita esistiinat Plato esse pellenduin vel, si eupido vitae eum teneat, oportBre sapientibus tradi, quorum^ arte quadam ad rectiora flectatm". et est aane melius talem regi nec ipsum regendi habero alios pote- statem nec dominari, sed servire serTitium, inpotem ipsum s aliorum addici pot«stati parendi potins quam iubendi officia sortitum. virum pessimum aoa solum deteriorera 346 <;sed miseriorem^ etiam dicebat esse, quod distrahatur semper editione vitiornm et [si] desiderium aestibus diJfe- ratur; qui quanto pluri[ra]um cupitor est, tanto egentior sibi- w. met et propterea aliis videri potest. sperata quippe atque esoptata vii pauca et cum masima aenimna proveniunt iisque flagrantiores capidines furoresque succedunt nec futuris modo angitur malis, verum etiam praet«ritis tracs- actisque torquetur. quos omnes morte sola ab eiusmodi mftli deduci posse manifestum esfc. Sed adprime bonos et sine mediocritate deterrimos SIX paacos admodom rarioresque et, nt ipse ait, numerabiies esse, eos autem, qui nec plane optimi nec oppido deter- rimi sint sed quasi medie morati, plures esse. sed neque ^^ superiores obtinere recta omnia neque eulpabiles in omnibus labi. horum vitia nec gravata nec intempestiva sunt aut , quorum substantia est ex redundantia 1 3 Plat. ile rep, IX 690 C et D 7 Plat. de rep. Dt 672 C— 676 C 17 Plat. Phaed. 89E— 90A 18 Plat. Symp. 179 C: iiagi9ii^ols 8 flcctatur F; flectitur eeH. (sed a, ss. m. 2 B) 6 po- teetati F; potestate cett. 8 aed miseriorem add. Goldb. 9 aeditione Krolh editione a \ ai seciim mm edd. vett ; om. PL { differatar unus g et ita Lipe.: diffeitai cetl. lA plniium ed. Rom.: plorimum b> lcnpitor est scripsi: cupitioieait B cupi- dior nt celt. \ agentior B IS iisque tj | cnpidines furoreBque Lips.: cupidineB floreaque o (cupidinura florea F) CQpidines pluresqne Wow. cupidineB fervoieaqne Biid, fort. cnpidines Baevioresqae \ nec F: ne cett. 15 oinnea S: omne a IK muliB deduci eeripn: mali deduci BPL mali sednci MT malo de- duci F malis Beduei Goldb. maliB educi Kosiol {cf. Amdb. II 69: ab legibus mortalitatis educi) W ■ci«'i ■^\b.ti* &■. iifc ^isso». o I J t22 APDLBI vel defectu, qtdbas et adprobationis integritas et modm est et qui inter laudeni vituperationemque mediam i ' radunt. hisqiie rerum capc^sendarum einsniodi studiaj excitaatur, ut auno boni atque honesti eos ratione^s> i 5 Titent, nunc inhonesta, lucra et turpes inliciant volaptates.,.! talibua viris nec amicitiarum Sdes perseverat et amoresfl non semper inprobi nec boneati tamen eorum animos in-r cmmnt. XX Perfecte sapientem esae non posse dicit Plato, nia« 10 ceteris ingenio praest«t, artibus et prudentiae partibus ab- Solutua atque 'f enim iam tum a, pueris inbutus, factisfl congnientibus et dietis adsuetus, purgata et efficatail animi voluptate, eiectis ex animo hinc * * * abstinentia atque patientia * * * "l- obque doctrinis es rerum scientiafl jj eloquentiaque venientibus. eum, qui per haec profectuBj fidenti et aecuio graclu yirtutis via graderetur, adeptmaj solidani vivendi rationem repente fieri perfectum. hunol repente praeteriti futiirique aevi ultimas partes adtingereX et esse quodammodo intemporalem. tum post hoc vitiisl 19 Plftt. Menei. 247 Eaq.; cf. Cic. Tuic. diEp. V 12, 36; adl 3 vadunt. hiBque scripsi: vadantisque B vadentisque HVi vadaut uaqne PL vadaot iisque F | atudio pro studia Fule,! i rationes liohde: ratione a fort. ratio iuvitet 6 peraeverat FjJ perseTeret eett. 10 piaestet S: praestat a fort. pTaestet, (.^Vijr artibuB 11 iia pro enim Scaliger etiam pro enim jam iStH£^ gtii ifUerpwnctionem in sqq. eorrexit \ a pnero F 12 et dictiaS edictis B | ei^cata B ed. Mom. peteute B et i» rag. M \ praeteriti F: prBeteritis eett. 19 qno^ dam modo intempoialem ed. luntina 11'. quod ad|modiui] temporalae {»ed modo exarare coeperat Itbrarius) B quodat /nodo intemporBle eett. | vitiis; nt iia B DB PbATONE LIBER II. 123 eicluais iiiBertiaque et innusais *** omnia, quae ad bea- tam vitam f[u]erant, non ex aliis pendere nec ab aliis deferri sibi posse, sed in sua manu esse sapiens recte putat. quare nec in secundis rebus effertur nec contrabitur in adversis, cum se ornamentis suis ita instructum sciat, ut : ab bis culla vi segregetur. hunc talem non solum iaferre sed ne referre quidem oportet iniuriam. nou enim ehta contumeliam putat, quam inprobns faciat, sed [eam non putat, quam] patieatia firmiter toleret, qua<^ndo^ quidem naturae lege in animo eius seulptum sit, quod nihil horum i possit nocere sapienti, quae opinautur ceteri mala esse. eqoidem sapientem illum conscientia sua fretum, securum et confideatem in omni vita dici<^t]> futurum, qaod et omnia accidentia reputet ad meliores rationes trahens et quod I nihil morosB vel difficulter excipiat sibique persuadeat i pertinere res suas ad inmortales deos. iam ille diem mortis suae propitius nec invitus eipectat, quod de animae inmortalitate confidat; nam vinculis liberata corporeis sa- pientis aniraa remigrat ad deos et pro merito vitae purius castiusque transactae hoc ipso niau deorum se condicioni s conciliat. eundem sapientem optimum nominat ac bonum ' ac prudentem recte arbitratur, cuins sana consilia cum factis rectissiaiia congruunt et cui prineipia profecta smit 6 cf. Plat. Crito 49 D; Apol. 30 0; Mai. Tjt. diaa. XVHI (BeiBk.) et Seu. dial. n IG Plat.Phaed. 107C sqq.; ct. Cic. Tnsc. disp. I 49, 118 et Max. Tyr. diBS. XVII 11 (Keiak.) 1 post inmJBBiH latnmam signi/ieavi; viitutibua vel bouiB ex- cidisee arbitror incertiHqne dimisaiH KnAl | omnibuB pro omnift F jierpmiwi 2 reront Stew.: fnenint la (faerint P) tt nulla vi Begregetui P; nuIIaviBegregere B nuUa vi// Is eraa.) segregare M nnllo vi segregare V nnllatenuB Begregetnr P nuUa vIb Hegre- getnr 1, 8 — 9 eam non putat, quam eeeJuai sed ^et^ eam non putat, quam Eohde seJ eam putat, quam non p. f. t. KtoU U quando quidem KroV qua quidem oi 10 Hcultum B '" " 't futurum, ' ' ..... ™ ,- . ,. I .XI I (se. S) 16 idem pro tt 20 D u sertjjsi: 124 APULEI a, insti ratione. ad hoc sapientem et fortiasimum didW esse, ut qni vigore mentia ad omnla perpetieada sit pat tuB. inde est, quod fortitudinem nervos animi ipsasqo^ cervices ait, ut igDaviam animae dicit inbecillitati essd 5 linitimam. divitem honc solum quidem recte putat, quippi cnm thensauris omnibus pretiosiorem solus videatur j dere virtutem. opes etiam quia solus sapiens potest i usibns necessariis regere, videri ditissimus debet. n ceteri quamvis sint opibus adfluentes, tamen qnod to Dgum earum nesciant vel deducant eas ad pessimas [p]ai inopes videntur. egestatem namque non abs[tiii]entia peounia^ sed praesentia inmoderatarum cupidiniun gignit. p~ sophum oportet, si nihil indigens erit et omnium cc max et superior iis, quae hoiuines acerba toleratu : is trantur, aihil sie agere, quain ut seraper studeat animai 261 <[3.y corporis consortio separare, et ideo existimandan philoaophiam esse mortis adfecinim consuetudinemqiH SXn moriendi. bonos omnes oportet inter se amicos esse, sunt minns noti, et potestate ipsa, qua mores eo io sectaeque conveniunt, amioi sunt hahendi; paria qu: a simihbus non ahhorreut. unde inter solos honos ii amicitiae esse constat. sapientia amatorem honi adi centem facit, sed eum, qui probitate ingenii sit ad a bonas promptior. nec deformitas corporis taleni ahi 3 Plat. de rep. III 411 B 6 cf Cic. parad. VIs Aca 44, 136 16 Plat. Phaed, 84 E et 67 D; cf Cic. Tuao. dia] l30,74Bq. 18 Piat. Lyg, 214C; cf Cio. de aat. d, I 44, : Stob. eol. n 184 (t. U, p. U, 1 Wachsm.) 2 perpatieuda B 6 conthenBaurJB (u ss. m. post.) B | pretioBiorem scripsi: tioaioreB lo 7 virtutem B : viitatum cett. distinetionem em 10 artea Brantius (c/. p. 115, 1): parteB m 11 abBentia V abetineDtiam ta (abatinentia F) 11—12 peenniae aed praa eentia om. a 13 cupiendmn o: 14 iis ed. Mom.: his n acerbo B 16 a addidi \ eeperaie {corr. m. post.) B 17 coi snetadhdiaqae (corr. m. poH.) B 2S sapientiA// (ro eras^ 1 DE PLATONE LIBER U. 125 poterit adpetitum. nam ciim ipsa anima GOnplacita est, homo totaa adamatur; cum corpus eipetitur, pars eiua deterior eat eordi. iare igitar putauduEQ est eum, qui ait gnarus bonorum, cupitorem quoque eiusmodi renim esse; is enim solus boni[s] desideriis accenditur, qui honum illud s oculis animi videt: hunc esse sapientem, [i]atut vero quoniam est ignarus, osor quoque nec amicus virtatam Bit aecesse est. nec frostra hic talis amator est turpium Toluptatum. sapiens non modo merae voluptatis quidem alicutus gratia veniet ad agendum, nisi praesto fusrint lo honesta emolunienta virtutis. hunc eundem cum eiusmodi 26S voluntate oportet vitam vivere honestam et admirabilem plenamque laudis et gloriae neque harum modo renun eausa ceteris omnibus praeferri, verum etiam iacunditate et seeuritate solam et semper fmi. nec angetur carissi- mis orbatus adfectibas, vel quod ex se omnia sunt apta, quae ad beatitudinem pergunt, vel quod decreto et lege rectae rationis interdicitor eiusmodi adflictatio et quod, si de tali se causa diacruciet, illam aegritudinem yel propter eum, qui est emortuus, snscipiat, quasi in peiore M sit parte, aut sua gratia, quod tali neceasitndine doleat se privatmn esae, sed neque obiti causa lameatationes snscipi oportet, si sciamua illnm neque aliquid mali passuin ac, si bonae fnerit voluntatis, etiam melioribus i Plat. Gorg. 499 E 14 Plat. Menes. 248 A 1 peterit (corr. m. poit.) B 8 — ^4 sit gnarua BF (si ignaros corf. per tos. B); sit ignarua cett. i cupitorem ed. litnt. JI: cnpitoniin a cupiturura PL cnpidum P 5 iiB (corr. m. post.) B hlH F | boni Rohde: bonis a 8 hnnc esee Scal. (ef.p. 122, 17): hoc eBBe a \ BtnltuB scripsi: iitut (ifltud corr. m. post.) B iatnd cetf. 8 amatoris eat B 9 volnp- tatum ed. Rom.: voluntatem B Toluntatum cett. | modo susp, nuUo modo pro non motJo Bdhde | voluptatia ed. Rom.: volun- tfttis m 18 voluntate M ; voluptate cett. 13 harim (sic) B 16 Bcit pro Bunt Sohde 30 peiora {co poit neceBBitudine tnale ittcalcat M i, 2) B 21 digne 126 APULEI 1 adgregatum, neque sui gratia, ut qui in se reponit omiiiil nec cuiusquam abaentia virtutis esse indigeus potest, cuiad perpetuam possessionem sibi Tindicat. igitur sapiens ndl S5in erit tristis. sapientiae finis est, ut dei meritiM & sapiens proyehatur hancque futnram eius operam, iM aemolatione vitae ad deoiiim actus accedat. verum hal ei poterit provenire, si virum perfeete iustum, pium, prn 268 dentem se praebeat. unde non solum in perspectanfl CDgnitione verum etiam agendi opera sequi eum convenil| 10 quae diis atquo hominibus siut probata, qaippe cum summiM deorum cuncta haec non solum cogitationum ratione cod sideret, sed prima, media, ultima obeat conpertaque intiin providae ordinationis universitatc et constantia regafl verum enimvero Ulud omnibus beatum videri, cui[us] M iG bona suppetunt et, quemadmodum carere vitiis debeafl calJet. una quidem beatitudo est, cum ingenii nastfl| praesentia tutamur, quae perficiraus; alia, cum ad pai9 fectionem vi^t^ae nihil deest atque ipsa sumus contempld tione contenti. ntrarumque autem felicitatum origo tM sa virtute manat. et ad omamentum quidem genialis ioojfl est viitutis, euIUs extrinsecus eorum, quae boM ducimus, admiuiculis indigemus. ad usum autem viUiM 4Plat. Theaet. 176A; Sen. epist. 92, 8; cf, Plut. de 8toa| repugn. 13, 2 et de comm. notitiie 33, 2; Stob, ecl II 1S8 (t.O p. 98, 14 Wacham.); Cic. de nat. d. 11 61, 163; Sen. dial.jl 1, 6; n 8, 2; epist. 73, 11 Bqq. 16 cf Diog. Laert. TII liVt Stob. ecL n 202 (t. II, p, lOu— 101 Wachem.); Cic. parad. Bffl Acad. 1 10, 36; Sea. epiat. 85 et 93, 2 22 cf Sen. dial. 79 c. 21—23; epiBt. 92, 6 Bqq. \ I adgregatnrB [ neque smFior.: neque evi vel aevi agendi opera 11 cogitationem B 13 intimae B 14 illut in iliud corr. m. past. B illud auep.; fort. illum in omnibua | cui vulg.: cuinB a cui Rdhde 15 quaeadmodum B I cavere pro carere Bohde 18 vitae ed. Som. : viae a 19 felicitatem B 20 geni' alis locns qttid sit, ineertum est; haec tamen verba viutanda censeo 20 — 21 id addidi: loci vel virfcnti» F l( (^'Aoeji est virtatia Scal. loci et virtatis Eild. \ert,^m 1 DE PLATONE LIBBR H. 127 eommunis corporis cura et eomm, quae extrinsecns veni- unt, praesidiis opus est, ita tamen, ut haec eadetn fiant virtute meliora eiusque suffragio beatitudinis commodis eopuleatur, sine qua haeo in bonis minime sunt habeuda. nec frustra est, quod sola virtus fortunatissimos potest B facere, cum absque bae es aliis prosperis non possit foli- eitas inveniri, sapientem quippe pedisequura et imitatorem dei dicimus et sequi arbltramur deum, id est enim enov Qt^. *** non solum oportet, dum vitam colit, digua dis gerere nec agere ea, quae eorum maiestati displiceant, i»J Terum et tunc, cum corpus relinquit, quod non faciet S" invito deo. nam etsi in eius manu est mortis faoultas, quamvis sciat se terrenis reliotis eonsecuturum esse meli- ora, ^non^ aecerset sibi tamen eain, nisi necessario perpetieudum esse istud lex divina decreverit. mortem u I eius etsi anteactae vitae omamenta cohonestant, hone- SSff stior<;em> tamen et rumoris secundi oportet esse. cum s cnrus de posteritatis suae vita ad inmortalitatem animam permittit ire, eam, quod pie vixerit, praecipit fortunatorum habitnram loca deorum cboreis semideumque permixtam. so De civitatum vero constitutione et de observatione SSIV regendaram rerum publicarum ita eenset Plato. iam prin- 8 — 9 of. Didymi Pjthagorei epit. in Mullaciii philoa. Graec. fragm. 11 p. 69: Tlv^ayo^av Sl i^t' airofi elitctv Saav 9cSi; BoEth. CouBol. I pr, 4 12 Plat. Phaed. 61 D — 62 C; cf. (Jic. TuBC. diap. I 30, T4; Cato 20, 73; de tep. VI 15, 15. 6 abeqne hac ed. Som.: abBque hftec m 7 qppedisequum B quippedia//. equum M 8—9 ?^ov ^ef Scal: E1T0T8E0T acceraet aihi tamen eam, niai t — decreverit scripRi: nisi ueceBBario — decreverit, (arceTsere B arceraere M accereiie F) sibi tamen > 15 — 17 ante mortem maioretn interpw%ctionem posui praeeunte Sinko; item poet oportet eaae IB honeBtiorem ed. Rom.: honestior ib 20 loea Scal.: looo id (lecum F) fort. lucoa [cf. Verg.Aen.Ym73) \ choriiB B | aemideum qui B 22 regem- darum B I ita ceniet Plato Oud.\ Lth&caB ^ cvlwi ui 128 APULEI cipio civitatia fomam. defliiit ad hunc moduiii: civitate 6386 conviotmn inter se hominum plurimorum , in quibtu sint regentes alii, ceteri ^inferi)ores, coniuncti inter i iS concordia et invicem sibi opem atque auxilium deferente 5 isdem legibus, rectis tanien, offlcia sua temperantes^ unamque civitatem isdem moenibus illam futuram, ' et eadem velle atque eadem nolle incolarum mentes attj sueverint. quare suadendtim est fundatoribus rerum publi-B carum, ut usque ad id locorum plebes suas ad eundem 10 * * * rectori omnea noti esse possunt nec aibimet ineogniti^ sic enim flet, ut omnes una mente aint invicemque sibl factum velint. magnam sane civitatem non habitantininl multitudine eorumque magis vir^tut^ibus niti oportetj vires enim non corporis nec pecuniae coUectas dominatioiu iB multorum existimandas putat cum vecordia inpotentiaqiu aed cum decreto eommuni virtutibns omnibus omaii i " incolae et omnes fundati legibus obsecuntur. vero, quae non ad hunc modum forent constitutae, nottJ arbitrabatur sanas civitates sed taetras et morbis tumenteSnj SD res publicas eas demum fundatas ratione dicebat e ordinatae ad instar animarum forent, ut pars optima, quU prudentia sapientiaque praecellit, imperitet multitudini e^ ut illa totius habet curam corporis, ita prudentiae dilectu 1 Plat de rep. n 369 C ; [Plat.] defin. 416 C 7 cf. Sall. Cat. 20,4l B Plat. de legg. V 138 D sq. 20 Plat. de tep. IV 437 D aqq, i 1 desioit B 2 conviotuni Goldb. : coninnctam t* 3 ceteri in- feriorea Goldb. : ceteriote* w (citerioreH P) coteri[ores] (distinctione sublata) Nwdk ceteri detetiorea Sinko 5 iisdem B 6 post futuiam laeunam significavi futniram, ut eadem HHd. futuiam, et eadem Goldt). 9 loearum B 10 lacunam signif. Goldb. SDBE eidem rectori F | omne 6 | posaint F 11 in- vicemqtte ffronOTiWS (ad Odl VII [VI] 3, 25): iniquninque w (iniquum quae M aeqnnmque P) 12 fline pro sane B | non om. F 18 virtntibus scripsi: viribufl m | niti Lips.: uti a {sed uti ex uiti corr. per ros. B) metiri Sinko 14 vites MV; vir Bd 19 arbitiabatur B£: arbitratui M aibitrantni V | e (corr. m. 1, ut vid.) fi 19 — 20 tumentes. les publicaE theef^puHxi 20 aemam S: domum a iii^._ DE PLATONE LIBBR U 129 tueatur universae commoda civitatis. fortitudo etiam, pars 257 virtutis aeCTinda, ut vi aua adpetentiam castigat et repri- mit, ita in civitate vigilet. eicubitonim loco qtiidem militet iuventas pro utilitate cunctorum, sed inquietos et indomitos ac propterea pessimos cives refrenet, contineat 5 ac, si necesae sit, frangat potioris ex conailii disciplina. illam vero desideriorum tertiam partem plebi et agrieoliB parem dacit, quam existimat moderatia utilitatibus su- stinendam. at enim rem publicam negat posse consistere, nisi ia, qui imperitat, habeat aapientiae studium, aut is lo ad iniperandum deligatur, quem esse inter omnes sapieu- tissijaiim constat. moribus et huiuscemodi cunctoa cives XX' inhuendos esse dicit, ut iis, in quorum tutelam et hdem res puhlica illa creditur, auri atque argeuti habendi cupido nttHa sit, ne specie communi privatas opes adpetant, nec i eiosmodi hospitia suceedant, ut ceteris non reclu sit ianua; cihos victumque ita sibi curent, ut acceptam mercedem ab his, quoa protegunt, communihus epulia iusnmaDt, matrimonia quoque non privatim maritanda esse, sed fieri communia despondente ipsa eiusmodi nup- 1 9 Plat. deiep. V 473 D 14 Plat.de rep. m 416D sqq.; de legg. V 742ABqq. 19 Pkt. de rep, V 467 C — 461 E; Tim, 18 D. 2 au//adpetentiam (a eras., sed add. m. poat.) B 3 itan (i add. m. post.) B potioria ei Ottd.: potiorea]est B potioris ert vel potioris (oot. eet) eett. 7 plebi ex flebi corr. m post. B 10 imperit at in imperat at corr. m.post. B 12 fort. moribuH et hniuBcemodi cf. p. 105, IS et 130, 19 IS ut iis MP: ut is BF vitiis V nt hiiB L ] fldes B 15 ne specie BPF; nec apecie MVL 16 — 17 non recluaa sit ianua scripsi {ef. Ptat. de rep.l.IIlp. 416D): ftonreclusi/' (t eras.; a ss.m.post) iajina B non Teclusis ianua cetl. (ianua non reclusis F) 18 qnos pro- tegunt S: quos protegunt ex quos petegunt corr. m. pogt. B quos apetegunt MY 19 — 20 maritandaeB|ae B 20 sq. deapondente ipsa einamodi uuptias publice civitate eeripsi: dispondente ipsae e, n. p. civitates B dispondente ipso {ex ipie corr. 1 m.) e. n. p. civitatia M diapondente ipae e. n. p, civitatis V despondente ipaae e. a. p, civitatea P despondente ipso {ex ipse corr.) e. n. p. ciritatis (m citatis cojt.) L despondentibafl ipsis e. n. p. civ tatia F, quad foede interpolalam profjaTfi i«m. Atbi»ri.\ SnnflRft I 130 APDLEI 358 tias publjce civitate[s], sapientibus magistratibus 8ort»J qtiadam ei negotio praeditis idque praecipue curantibus,^ na disparea sui vel inter ae dissimiles copulentur. adaectitur utilis necessariaque confusio, ut permista nutri- menta puerorum ignotorum adhuc agiiitioii.is parentibus I adfera^&^t difScultatem, ut, dum suos liberos nesciiint,! omnes, quos viderint aetatis oius, suos credaat et velutil commuuium liberorum omues omuium sint parentes. <^fid^T hoc ipsonim conubiorum quaeritur tempestiva coniunctio, 1 10 cuius futuram stabilem. fidem credit, si cum harmonia J musicae dierum coDSonent numeri. et qui de nuptiis I talibus erunt orti, studiis cougruentibus inbuentur et op- I timis disciplinis commuai praeceptorum magisterio doca- .1 bautur, non virile secus modo yerum etiatn feminarum, 1 iB quas vult Plato omnibus [pjartibus, quae propriae virorom J putantur, coniungendas esse, bellicis et ***: quippe x. que com natura una sit, eandem esse virtutem. eiu^smodj civitatem nullis estriasecus latis legibus iudige am quippe prudentia et eiusmodi institutis ac moribua,! M qoibus fuudata ceteras leges non requirat. et hauc quideml ut figmentum aliquod veritatis exempli causa per positam vult esse rem publicam. 9 P!at. de rep. Vin 546 A sqq. 14 Plat. de rep. T I 4610 — 4578; de legg. 711794 ati. ; VmsSSC — 834D " S qoedam B | ei Br et cett. | praedictis B 6 adferanki Flor.: adferat oi 8 ad addidi <^ad^ baec Flor. 12 eprunbl B I ortietadiis (e add. m. post.) B 14 virile secuB B Ss virilis sexua MV 16 artibus Vulc: partibuB lo | pro- I priae B: proprie cett. 16 beUicis et quippe B: belliciBj eis quippe ceti. belliciB etiam ■ quippe vulg. <^vel]> beUiciai . eis qnippe Vahlen ego post bellicie et laewnam signi/icavi foft. bellioiB et ; quippe (cf. Plat. de Tt p. l. Vp. 452 A) 17 virtutum B 18 ratia B, qttod prob. N. Seinsim 18 — 19 regi eam Oud.: regiam id (regia F) regifam] Novdk 19 pmdentia F, quod probat Kotiol: prndentiiwn wW. prudeatiam Oud. ^ vult{t t £i^J/^/esse (t eraa.) B i DE PLATONE LIBER H 131 Est et alia optima quidem et satis iusta quidem et XXTI ipso, specie et dicis causa civitas fo,bricata, non ut superior S59 sine evidenti^a^, sed iam cnm aliqua substantia. iu hac non auo nomine de statu et de coaunodis ciTitatis reqati-ens origiuis eius principia et fundamenta disponit, Bed ' tendit, quemadmodum civilis gubernator eiusmodi locum conTentusque multitudinuni uactus iuxta naturam praeseu- tium reruni et convenarum debeat facere civitatem plenai bonarom legum et morum bonorum. in hac equidei easdem puerorum nutricationes, easdem vult esse artium i discjplinas. sed iu eouubiis et partubua et patrimoniis ac domibus desciscit a prioris observatione rei publicae ma trimonia privata et singularia facieus; procorumque ipso- rum, etsi in contralieudo matriinonio consulere ei volun- tate sua debeant, universae tamen civitatis principibas i ut communis commodi causam decemit spectandam esse. qaare et ditas Juferiorea naptias nou recusent et locuple- S tiom consortium inopes consequantur; et, si vires opum cougruuat, ingenia tamen diversa miscenda esse, ut ir&- cundo tranquilla iungatur et sedato homini incitatior ■ mulier adplicetur , ut talibus observationum ren profectibus suboles natura discrepaute confecta morum proveutu meliore coaleseat et ita conpositarum domoram opibus civitas augeatur; puerperiaque ipsa morum dissimili semioio concepta cum utriusque instar similitndinis traxe- nM rint, neque illis vigorem iu rebus gereudis neque tamen spectandis consilium defutorum. instituendos vero eos esse, 12 Plat. de legg. VI 771 D— 773 E 1 — 2 et ipea quidem pro qujdem et ipBa F 3 evideutift Scal.: evidenti m 6 quaeadmodum B 7 nactna *r natuB a 11 partubuB ed. Bom.: partibus oi 13 faciei B 18 — 14 ititerpunctionem correxi, ut procomm a caUBam pendeat 18 coaseqaeutur (a ss., sed eras.) B IS— 19 non congraunt a 21 adpli//cetur (i ex corr. per ras.) B 22 profectibua seripsi: proventibus ta (c/!. proventu v.sq.) \ Buboles S; subleveBff 24 opibufl *: opuB B copiia MV [ paeinjecvBAwp.t ?> 132 APULEI ■ ittcuTOque parentes f nec ita sexus esse tus cenauerint ■ ciyitatiB. domus vero et possessiones habeant privatas, utJ queunt singuli, quae quidem nec inmensum augeri per« avaritiam nec prodigi per luxuriam aut deseri per neglB-B 6 geutiara sinit. legesque liuic civitati promulgari iubet etV legum moderatorem, cum aliqoid tale concipiet, ad con- ' IVil templandas virtutes hortatur. imperitandi auteni modum eum esse utilem censet, qui ex tribua fnerit temperatos. ' 861 nec enim vel optimatium vel etiam popularis imperii soloB jD et meros status utiles arbitratur uec inpunitas reetorum culpas relinquit, sed magis cesset his debere constare rationem, qoi sint potestate potiores. et a!ii publicarum > rerum atatus definiti ab eo putaatur niteutes ad bonoB mores et super ea <^re^ publica, quam vult emendatione 16 constare, rectori mandat, non prius residuas conpleat aat vitiosas leges correctas velit f enim mores pemiciosos et diseipLinas corrumpeutes commoda civitatis ad meliora converterit. a quibus si consilio et suadela depravata multitudo deflecti non poterit, abdueenda est tamen ab M incepto vi et ingratLs. in actuosa vero civitate describit, quemadmodum simul omnis hominum multitudo bonitate 2 Plat. de legg. V 739 B— 711 E 6 cf. Plat. de legg. XH seS A 13 cf. Plat. de rep. VI 501 A 1 ntcmnqne B J; ntrnmqne MV 1 — 2 nec ita — civi- latiB stc B, nisi quod i saper e in sexns ss. m. 1, vt vid., et o super u tn tiis nt. m. post. uec ita eexua eBse// oneBtuB cen- auerint incivitatis H nec ita sesus esae censuerint incivitatia V nec ita aeKug cBBe, Btratoa eenBuerint civitatia F locum cor- rvptisiimum frustra temptarunt vv. dd. 3 privataH ex pri- nataa corr. m. post. B 5 iubet V: inbeto cett. 12 latio- nem ed. himt. II: uationem ta | alia B 14 morea et: forl. moFea, sed | re add. m. post. F: aaper re publica Ottd. [ emes- datiorem pro emendatione Sohde 16 velit mores enim F quin vel quam pro enim Oud. ni Hild. 18 depravata 8: defraudata a 19 abducendaeBitamen B 21 quaeadmodum B I post moltitudo verba flecti (pro deflecti) non poterit — bominom multitndo repet. a Ised hic abducenda est recte scrip- \ DB PLATONE LIBER H 1 et iustitia conducta habeatur. lii tales conplectentur proximos, honores castodient, intemperaatiam arcebunt, iniuriam refrenabimt pudicitiae ornamentisque ceteris vitae honores maMnios deferentes. nec temero multitudo f con- Vellet ad eiusmodi rerum puhlicarum status, nisi qui opti- mis legibus et egregiis institutis fuerint educati, moderati erga ceteros, inter se congruentes. quattuor culpahilium XXVI civiura genera esse: unuiu eorum, qui sunt honore prae- 263 cipui, altenim pauconun, penes quos reruia est potestas, tertium omnimn, ultimum dominationis tyrannicae. primum quidem confit, cum prudentiores viri per mi stratus seditiosos civitate pelluntur deferturque ad illos potestas, qui sint manu tantummodo strenui, ne blandiore conailio agere res possint, adipiseuntur imperii facultatem, sed qai torhidi violentdque sunt. paucorum i yero status obtinetur, cum inopes criminosi mnlti simul paucorum divitum inpotentiae subiaceutes dederint se atque perimserint omnemque regendi potestatem non mores boni sed opulentia fuerit consecuta. popularis factio roboratur, com inopg multitudo virihus ahtinuerit adversns divitum ■ facultates lesque iussu populi fuerit promulgata, aeqno liceat omnihus honores capessere. ad haec tyrannis illa, siugnlare doniinationis caput, tunc oritur, cum is, qui leges contumacia saa ruperit, simili legum coniura- S63 11 Plat. de rep. VIII 541 A— 669 C I eonducta, ex cunducta corr. B 2 cuBtodiant 3 pudicitiaa B 4 bonorei ex honoriB eorr. m. post. B | convellet B5 convalet MV conTalescet Goldb. 7 cnlpa- bilinm {c kc r corr. m. I) B 8 civitatum pro civiam SroU 11 cooflt Vulc: confnt (con induct.\ i add. m. post.} B tunc fit MV configit PL 'confmiditQr P IS ii vulg.i hii B ' "' P hi cett. 21 lexqae iusBU populi ed. Som.: lex quae e au (sn indvct.) populi B lexque eias sub populi cett. | indicio post promulgata add. ex mterpol. F 38 ia Vuk.: hiisl B hia cett. 24 illegum pro legum Lips. \ coiiTerBione pro con- iuratione Sinko, probabSiter 134 APULEI DE PLATONE LIBER II idone adoptatos imperium invaserit constitaens deinceps, uti omnis civimn multitudo desideriis eios et cupiditatibus parens obsequium suum tali fine moderetur. 1 inimperiuin (u ex corr,) B DI APVLBI MADAVIRENSIS DE HABITVNE PLATONIS LIBER n EXPLICiT | INCIPiT LiBER Vl PELiC(C ex L corr.) ITER mmc rubro nunc atro colore B APULEI MADAU- RENSIS DE HABITUDINE PLATONIS LIBER PKIMUS EXPLICIT. mCIPIT LIBER SECUNDUS MV Consideraiiti miM et diligentius intuenti et saepe alias, 286 Faustine fili , virtutis indagatris espultrixque vitiorum, diTinarum particeps rerum philosopbia videbatur et nunc _ maxime, cum naturae iuterpretationem et remotarum ab ^M oculis rerum invastigafcionem sibi vindicet, nam cuni ceteri s^| magnitudine rei ternti eiusaiodi laborem arduum et pro- ^l fuadum existimarent, Eola philosophia sunm non despexit ingenium nec indignam se esistimavjt, cui divinamm et 386 kumanarum rerum disceptatio deferatur, sed 'f cumducere ac dicere tam bonas artes et eiusmodi operam cum in- i Paeudo&rietot. Tttgl xdcfiov c. 1 p. 391 al — T Bkk. Aogust. de civ, dei IV 2; quae uno loco ApnleiuB breviter Btriagit in eo libeUo, quem de mimdo scripBit, 2 Cic. Tuac. disp. V 3, 5; o yitae pbiloaopbia dnx, o Tirtntis indagatrix eipnltrixque vitiorum. — cf. Lactant. inst. III IS et Priac. Vm I, i. Eet de mnndo iti marg. super. m. rec. B Lucii Apnleii Ma- danreuHia platonici de Cosniographia Sive de mimdo Liher In- eipit in infer. marg. m. rte. M L. APPDLEI DE MUNDO LIBER INCIPIT in spat. vac. rel m. 3 F 1 aepeliaB a S flli scripsi (cf. de Plat. II i) : mihi a del. Novuk \ indagatris (corr. m. post.) B | expoltriique e Cie. (cf. Laet. et Prisc.) edd.: excnltisqne (sed eienltriique corr. m. 1) B eicultriiqne MVF (eipoltrixqne m. 2 F) eicnlptris- que PL, quod recepit Goldb. 8 indignam F: indigna cett. 9 dieceptatio ed. Mom.-. di8crepta//tio (a ex corr. m. 1; fuit io) B diBcrepatio cett. \ cnm dncere a [sed coadncere ex cnmducere corr. m. fort. 1 B) condncere S 10 ao dieere B accidere cett. lociis vexatiseimus ttecdum sanatus; fort. aed condiscere (c/. Novdk, p. il) tam bonaB artes (= Pseudoarist. t^v {-Ktlvmv yA^etv) et einamodi operam cnm ingennitate profesrionia Bnae credidit <^oo ' ' 136 APULEI tST geunitate professionis suae credidit vt congruere isUusmodi curam talibus studiis et moribus. nam cum muudum | homines eiusqne penetralia corpore adire non posseut, ut torreno domicilio illas regiones inspicerent, philo- sophiam ducem nancti eiusque inveEtis iuhuti aniiao pere- grinari ausi sunt per caeli plagas his itineribus, quae exploratione acumiiiis sui pervia sapientiae solis cogita- tionihus viderant, ut, cum ipsius intervalli condicione a muudi vicinia natura nos secretos esse voluisset, inmen- sitati tamen eius volucrique curriculo cogitationnm nostra- rum nos pernicitas intimaret; facillimeque ea, de quihus origo eius est, anima divinis snis oculis aspexit, agnovit, aliis etiam eius scieutiam tradidit, veluti prophetae qoidam deorum maiestate conpleti efl'antur ceteria, quae divino heneficio soU. vident. quare et eos, qui unius loci ingeuia nohis qualitatesque describuut, aut moenia urbis aut ali- ouias amnis fluenta aut amoeuitates et luagnitudines montium, alia multa descripta ab aUis, plerique studiose legunt: Nysae iuga et penetralia Coryci et Olympi sacra et Ossae ardua, alia huiuscemodi sola dumtaxat et sin- gula eitoUunt. quorum me miseret, cum tauto opere nec magnis et oppido paucis inexplebili admiratione capiuntur. hoc illis eveuire adeo non est mirabile, cum nihil maiuB suspexerint neque ad aliquid intenderint, quod maiore diligeutaa contemplandum esset. ceterum si terrarum orbem omnemque mundum contemplari pariter aliquando potu- issent, minus eiiguas eius et singulas partea dignas lau- dibus credidissent, quihus esset universitas conprehensa. FBeudoariatot. nspl jcoaiiov c. 1 p. S91aT — b6 Bkk, i teticto add. Koziol 8 ipBiuN 8: impiuB B impiis MV » nitima B 12 — 13 aguoTital(i)iB {cott. m. 1} B 14 ceterie quae ed. Jtom.: ceteri»qne to (cete- ris om. que F) 17 magnitudineg ex magDitudiniB eorr. m. posl. B 19 Coryci td. Iimt. II: corni oj 30 eioBeeaiodi B aSparnBjaro paucifl KroU 24 maiore B; maiora MVF (-e «w. ro. y F) maiori PL I LIBER DE MUNDO 137 quare nos Aristotelen pnidentisaimuin et doctiasimum philosophoriim et Theopkrastum auctorem aecuti, quantum poBsumuG cogitatione contingere, dicemus de omni hac caelesti r&tione naturasque et of&cia canplexi et cur et quemadmodum raoveantur, explicahimus. MunduB omnis societate caeli et terrae constat et eorum natura, quae utnusqoe suut; rel aic: mundus est omata ordinatio dei muDere, deoram recta cuatodia. cuius car- dinem — sic enim dixerim xevvQov — robustiun ot in- mobilem genetrix atque altrix animantium omninm habet teUus supemis omnibus, ut videri potest, aeris liquiditate ad modum tegiuinis saeptis et opertis. ultra deoram domus est, quod caelum vocamus, quod quidem divinis corporihus onustum videmua, pulcherrimis ignihua et per- lucidis solis et lunae reliquommque sidernm, eum quibus fertur per orbem dierum noctiumque curriculis agens et Bteliarnm choros intermiuo lapau finem Bnlla aevi defec- tione factura. sed cum omne caelum ita revolvatur ut sphaera, eam tamen radicihus oportet teneri, quaa divina raachinatio verticibus adfixit, ut in tomando artifei solet forcipe materiam conprehensam reciproco volumine rotun- dare: eos poloa dicimus, a quihua veluti a cardinibus directio quaedam profecta asis eat dictus, divisor et disterminator raundi, orbera terrae in raedietate consti- tuens. vemm hi vertices , quos inmobiles dixiraus , Ita sunt, ut supra caput alter adpareat ex parte horeae, qui septemtrionalis vocatur; alter antarcticus humo tegitur, umidus et austrinis vaporibua mollis. sed caelum ipsura 1 Peeudoarietot. xsgl xoofnm c. 2 p. 391b9 — a92a5 Bkk. 1 Aristotalen B ; Aristotelem cett. \ et doctiflfliniam om. o: 3 haec 6 i aatnrasque et officia Oitd.: naturaEque (vel quae) off a (naturaa et off. F) 9 nivteov edd.: centron a 10 inobUem B nobUem MV 11 aeres B hae res MV 18—17 et ante Btellarum om. S 21 mater//iam (t eras.) B 25 hii B I fort. ita ■(siti^ Bunt 27 antarcticus edd.: athanti- cna B antharticuH MV athatttarticM.B H 138 APULEI atellaeque caeligenae omnisque aiderea eonpago aetherfa] vocatizr aon, ut quidam putaii.t, quod ignitus sit et in' census, sed quod cursibus rapidis aemper rotetur, elemen- tum non unum es quattuor, qiiae nota sunt cimctis, sed' B longe aliud, numero quintuai, prinium ordine, genero divinum et inviolabile. I lam astrorum innmnerabilia multitudo partim labitui;' cum orbis iiierranti regione, quam cireulus ambit sigcifer- S92 obliqua couplexione circumdatua et signis XII iulaiaina- tus, partim errantibus steUis, quae neque priorum motuB habent neque sane inter se similea et aequales fizae diycrsis globis inordinakmi, ut sic dixerim, ordineia serrant; aliaeque ultra suat, atiae citra. atelli propter naturam eiusinodi nullis creduntur erroribus vagae, s et inflnitos numero greges ducunt et simplex aetherij! dorsum alma et sacrata amoenitate lucia coronant. septc vero deorum nominibua inlustres totidem orbibus adfix Bunt et gradatim sibimet superlatae, ut superior inferiorS' sit maior, ac vicissim mutuis adhaesionibua nex&e conplein D ilLius orbis, qui inerrabilia dicitur, contineutur. hic Phae- noais giobus, quem appeilamua Saturnum; post quom< 288 Phaethontia secundus est, quem lovem dicimus; et loco tertio Pjrois, quam multi Herculis, plures Martia stellam vocant. hanc sequitur Stilbon, cui quidam Apollinis, ii[ eeteri Mercuri nomen dederunt. quintua Phoaphorus, PHendoaristot. «Bpi Koofiov c. S p. 39285 — 27 Bkk. 1 caeligenae lAps.; caeligerae {vel -re) oi | aether milg,; aethera m aetlier a <;nobia) Goldb. malim a ^GraeciB^ 5 -V- F; quinqne cett. 8 inerrantia Wmv.: inerranti t mortalis ac iara paene ter- rena, cuius primae sant partes tenuiores et vaporatae, quippe enm finitiniiB aetheris adtingatur ardoribus, quan- lo tum maximis parra et qaantum rapidis possDut pigriora coutiiigi. sed ex ea parte, quae curriculis finitimi inuritur Solis, se iaculari atque eroicare et scintillare iiammae quaedam ostensao ocnlis noatris videntur, quas Graeci cometas et cida3 et bothyuos appell&ut quasque labi et is fiuere frequenter videmas, lucere <;facile> faciliusque restin- 296 gul exin iuferioris aeris qnalitas turbidior iufunditur, cni permiitus est glacialis rigor; sed superioris vicinia claritatis et propisqui caloris adflatu nitescit ac sinceriore interdum luce vestitur. buius saepe mutabilis convertitur » species, cum sit natura vitiabilj: et in nubea cogitur et reciprocis flabris aperitur et nimbis veheiiientibus rumpi- tur, nivibus etiam et glacie inhorreseit et praeeipiti gran- dine desuper verberatur ; tuxbinum flatibus typhonumque FseudoaTistot. xegl Koatiov c. 2 p. S9SaST — bll Bkk. 2 aetberia// (e eras.; i in e eorr. m. post.) B 3 quae (b ex corr. m. pust) B 6 poat eam BF (poRtea B): poatea cett. 7 cuiua m. p. digtincta sunt KroU fort. cuius mensa pensaque distincte eat 8 in- mutabilis, re^o eat Sokde-. inmutabUia regio et [d 9 sunt om. a fort. primae partes ten. 10 adtingantnr KtoII: adtingatar m \ ardoribaa ez arboribuB corr. m. 1 B 13 ae eiacalari JSlm. [ae] iaculari Novdk 14 quaa (b ea; r corr. »n fine ver».) B 15 docidaa ed. Som.: cidaa a cydaa F aliaPh 16 facile add. Lip». 18 Buperioria {ex euperiori conr.) F et ed. Ald.: superiori a> 23 glacie// (i er telis fulminum et misai' liora caeleatium iaculis igneacit. , Aeri teira coaiungitur eaque iu se suscipit maria. haec frequentator animantibus, haec silvarum viriditata b vestitur, haec fontium pereunitate recreatur, haec flumi- nnm frigidos lapsus nunc erroribus terrenis vehit, modo profimdo in mari confuadit; eadem intmitis coloribus floret, altitadine montium, camporDm aequore, nemorum opacl- tate variatur, sinuosiB infiexa litoribus, distineta insulia, villulis urbibusque coQlucens, quas sapiens genns, homo, conmmnibus uaibus fabricatur. nec 3um nescius plerosqus huius operis auctores terrarum orbem ita divisisse: partem eiuB insulas esse, partem vero continentem voca^ve^re, nescii omnem hanc t-errenam inmensitatem Atlautici mariB E amhitu coerceri insulamque hanc unam esse cnm insulis suis omnihus. nam similes hoie alias et alias minorea 897 circnmfuudit Oeeanus, quae tamen merito videntur ignotas, cum ne hanc quidem, cuius cnltores aumus, omnem peragrare possimus. nam sicut bae inaulae interfluuntnr, quae snnt in nostro mari, ita illae iu universo salo fretis latiorihus amhiuntur. Elementorum inter se mutui nexus artis adfinitatibaB inplicantur et quinque couiuges copulae his ordiuatae vici- bus adtinentur, ut adhaereant et *** gravioribus leviora; PaeudoariBtot. sepl ndafioti c. S et 3 p. S9Qbll — SSSaSBkk. 1 confieotu {corr. m. fort. X) B | procelloa {in fm. vers.) 3 | et add. Oud. 9 BunuoBia {corr. m. post.) B | ritoribua B 13 vocavere aeripsi; rocare to vocant Bild. vocari ettlg. 14 iElantici (at m. m. post.) B 15—18 inau!ia(fl)nia (eorr. m. post.) B IB et ftlias miaoreB KroU 17 quB&amen {corr. m. post.) B 18 omnem Sciopp. et Waw.: omnes o> 19 poaaimua ez poaBumuB corr. per ras. B 30 noatro (□ /tn. ex corr.) B 24 attitentur B abtinentur M abtiteutiiT ¥ i maioribua minora et ante graviuribna exeidisu jii/io (ef. PBeudoariit. : ^iQi.sia^ivrfi iai xr\^ iXa.txo\is t^ fu/fovi) ef an^e gi-avioribas del KroU 1 LIBEE DE MUNDO 141 ' aquam Id se habet tetlus aut aqua, ut alii putant, vehit terram; aer ei oqua gignitur, ignis aeria densitate con- flatur; aether vicissim ignesque illi inmortalia dei vivaci- tate flammantur. huius divini ignis origine incensi per totins mundi convesa inluatrihus facihus ignescunt. supema i quapropter dii superi sedes habent, infima ceterorum ani- mantium terrena possident genera, per quae serpunt et erumpunt et scatent flumina, fontes et maria, quae meatns 399 et lacanas et originea habent in gremio terrarum. ipsanim vero insularum, quae suiit in aostro mari, digna memo- lo ratu Trinacria est, Euboea, Cypros atque Sardinia, Creta, Peloponnesos, Lesbos; minores autem aliae ut naevuli quidam per apertas ponti aunt sparsae regiones, aliae Cyclades dictae, quae frequentiorihus molihus adluuntur. Maria maiora sunt Oceanua et Atlanticum, quibns i6 orbia nostri terminantar anfraetus, sed occiduarum par- tium mare per angustias oris artatum in artissimos sinus fiinditnr et rursiis a eoluranis Herculis refusum in inmen- aam latitudinem panditur saepiusque coSuntlbus terris Teluti quibusdam fretorum cervicihus premitur et idem ao mraus cedentibua est [terris] inmensum. primum igitur 300 a columnis uavigantibus f deatros latus duobua suiihus maximis cingitur, quorum primas duas Syrtes habet, alter inparibus quidem sinnatur figuris, sed in maxima divisus est maria, quorum unum Gallicum dicitur, alterum Afri- s; FBendoariBtot. xigl Koaiiov c. 3 p. 393a2 — 27 Bkk. 1 teUus om. a 1 aat Goldb. : et a Bi^dera^ per t. m. c. 6 supemi e 8 (B)catent {corr. m. post ) B { qnae meatus S -. qnBeatoB (a ss. t jiost.) B qneatus MV (Ktd que meatus corr. m. 3 V) 11 Trinacria et Enboea Lips. 12 pelopenneBos a \ aut pro antem B | naevali quidam Lips.: nebuli quidem m 20 fretamm B 21 terriB | aeelusi 22 a colnmnie V*, quod recepit Goldb. a e ooInmnM Colv. \ deitroa (corr. m. post.) B et item V dextrnm ' vulg. deitroranm. Eild. deitrorBum ^ot laevorsninV Brakmait 8S BjrtiB B k 142 APULEr ■ Ciim, quod quidem Aristoteles Sardiniense maluit dicere, tertium Hadriaticnm pelagus. his iuagitur Sicolum et post Creticnm, eo indiscretis fiuibus Pamphylium, Assyrium, Aegyptium. sed a latere Aegaea et Myrtoa sunt maria. 5 his sane Ticiuus est Poutus, sinus amplissimus m&ris nostri, cuius extremus recessus in Maeotim seneacit; ei Heliesponti fonte concipitur Testibulumque eius Propontia 301 vocatur. ab ortu solis Oceaaus est Indieura et Persicum mare conferens; hinc patescunt finitima Rubri maris, quae 10 per angustas longinquasque faucis in Hyrcaninm et Cas- pium flectuntur sians, ultraque profundae vastitatis esse maria creduntur; deinde paulatim Scytliicum et "f" Hiberum freta et mrsum mare, per quod Gallicum '(sinum^ atque Gaditanas columnas circumvectus Oeeanus orbis nostri iG metas iucludit. Vn Sed in altera parte orbis iacent insularum aggeres maximarum, Britanniae duae, et Albion et Hibemia, -(iia^ 802 quas supra dixjmus [esse], maiores. vemm hae in Oel- tarum finibus sitae snnt. minores vero ultra Indos Tapro- ' FBeudoariBtot. nepl xifafMni c. 3 p. 393a27— blS Bkk 2 poB(t) (eotT. m. poet.) B 3 ei pro ec KtoU, sed daHvi formae Uto, illo, ipeo apitd Apul. occwrrunt; cf. eo Asclep. imt. \ PamphjliurQ ed. lunt. II: pampylum vel pamphy- luin codd. i sed a latere Aegaea et Mjrtoa seripsi (cf. Florua, Yerg. orat. an poeta, p. 107, 16 Sahn); Bedanteregeamyrtoa 8 eed ante lege timyrtoa MY sed ante regea mirtoa PL eed aute rcgift myrtea (corr -oa?) F aed ante Aegaeo et Myrtoa Flor. J PropontiB ed. Ald.: propiatuB B propinquius MV propon- ttuB S 8 perBiccum B H Biaus seripsi: Binu ex ainitl (1 eiut.) corr. m posf. B aimul cett. fliniim Kroll \ ultraque BM: □traque eett. 13 Hiberum; hibemam edd. rionn. Iberium Seal. Hjpcrboieum Cluver. Hibeinium Goldh. 13 ainam add. Scal, 17 duae et: et om. edd. vett. \ Albion ed. Ald.: labeon la \ Hi- i bemia Scal. (hybemia P): hibemi {vel ibemi) ra tema ed. Ald. \ J iis add Vule. 18 supra ea B { eBse seclut. Goldb. \ Celtamm 1 ed. Ald.: celtomm m (sed s. ex o corr. m. 3 V et L) 19 J minorea Fulc. <[non> minorea Wow. 'parlicula mgaliva omiSMM est eHam in Pseudoaristotelis codd. OPQR (Bkk.)' Galdb. | ia- 1 droe S I Taprobane Oud.: bromanae («ei -e) u I I LIBER DE MUNDO bane atque Loxe. multaeque aliae orbis b^ modum spai sae hanc nostra.m msulam, id est huno terrarum orbera, quam maximam diximus, ornamentis siiis piugunt et contiiiuatiane ut quibusdam sertis coronant. at euim buius terrae, quam nos colimus, latitudo SL, prolixitaB LSX <[milia>3tadiorum tenet. sed in diviaione terranim orbiaAsiam et Europam et cum bis vel, sicut plurea, praeterea Africam accepimus. Enropa ab Herculis columna usqne Ponticum et Hyrcanum mare ae flutoea Tanain fines habet, Asia ab isdem an^stiis Pontici maris usque ad alias angustias, lo quae inter Arabicum sinum et interioris ambitum pelagi aoi iacei^n>t, cocstringiturque Ocaani cingulo et societata nostri maris. sed alii alio modo, ut quidam ab eiordio Tanais ad ora Nili Asiae terminos metiuntur. Africam vero ab istbmo Rubri maris vel ab ipsis fontibus Nili oriri putan- 15 dum eiusque in Gaditanis locis fiaes esse. sed ipsam Aegyptum plerique Asiae, plures Africae adiungunt, ut insularum situg sunt qui cum finitimis locis conpreben- a05 dunt et sunt qai in alia divisione eag babendas putant. de mari satis dictum. so Terreni vero casus ita se babent. exbalationes duas YHI pbysici esse dicunt: tenues et &equentea visque visibilis PflendoftriBtot. neel KiSenov c. .>( et 4 p. 393 b 16 — B94al0 Bkk. que maiimam (corr. i». post.) B 7 europam (o «x corr. m. post.) B ] et////cum (3 liiL, fort. ae, eMae) B | iia (eorr. m. post.) B I prateiea B 8 ab Herculis columnie vulg (cf. p. 141, 18 et 35); ad herc. oolnmnaB a (ab herc. colmnna F) 10 iifldflm B II qoe pro qaae B | ainnm ed. Ald.: finem 0) (e in ra B) 12 iacent Wow.-. iacet m 14 aside B | africam F; afric celt. 14—15 ab iathmo Rubri fd. Ald.: abiBmouibri (h s m. post., ut sit ab hiB) B ab iamo (vel aismo) rubri eett. 18 qui cum Vulc.: que eam E quae eam MV qui eam 3 19 putent BPL 21 exhalationes V et vulg.: et halationes a (h exp. B) et elationeB S 23 phyBioi ed. Iwi.t. II-. 'i»e,«wafc'^jwN.-*\ cou-« similis, quae terrenis eruetationibus surgit, altera umida etl g egelida; hanc ex fluentis superioris vaporis natura ad se« trafait. et ei hac quidem oebulae, rores, pruinae, nabila ' et imbres, nix atque grando generantur; de illa superiora, quajn diximus siccam , venti atque flamina et fulmiaa atqne aliae ignitorum telorum gignuntur plurimae species. 10 nohula constat ant es ortu nuheeulae aut ex eius reliquiia; est antem exhalatio vaporata et umore viduata, afire crassior, nuhe subtilior, cui serenitas obolitionem infert. nec aliad est Eerenitas quam aer purgatus caligine et perspicue sincerus. ros vero noctumus mnor est, quem U tenuiter serenitas spargit. glaciem dicimus umorem serono rigore concretum. huic est pruina eonsimilis, si mollitia roris matutinis frigoribus incannit. ergo aer actus in nubem Dubilom denset et ea crassitudo aquarum fetu gravidatur. iraber eiprimitur, eum iuter se urguentur 10 nubium densitates ; totque diversitatibus pluviae caduat, quot modis aer nubili condieionibus cogitur. raritas enim S08 nubiura stillicidia dispergit, quae eoucretae vebementioa FseadoariBtot. lagl «ifefiov c. i p, S94al0 — 31 Bkk. 19 cf. Lucret. I 253; VI 517 sq. gremio m \ Debulamm 3 halita 6 alitn i^e^. [ aniDinm (h ss. m. post.) B S fumo add. Vulc. 4 eructationihnfl Colv.: reluotfttionibna lo 5 //gelida (e erag.) B gelida M 6—7 nnbila et imbrea PL: n.nhiiae|imbreB {i ea; u corr. per ras.) B nnhilo et imbrea MV nuhila imhrefl F 8 venti L: verti cett. \ atque flamina iScriiJ,: aquae {vel -e) flammae (vel -e) a> 9 alia// (e eras.) B 10 nubnlB in nnbila corr. per ra». B | reUqni(i)8 Omtt. m. post) B 12 aholitionem F 18 nehnlnm B 81 quod BM I nabilia F nuhium ed, Mom. | cogitnr 3: cogi- tatur a (cogitatnr: a ss. m. antiq. B) 22 congretae (ga add. 1 LIBBR DB MUNBO 145 eflimdunt Hg miti n, largiora. et eiis aquas, qnas imbres vo- camus, a quibioa hoc differunt nimbi, quod ^imber]> pluvia iugis est, nimbus autem quanto repeutinus est, tanto vehementior, et quanto inprovisior praecipitatio eius est, tant-o breviore casu restringitur. nivem autem colligi iactatione densarum nubium constat; naoi piiusquam in aquam deiluant, fractae ac discissae epumas agitationibuE Buis faciunt et mox gelatus umor rigore frigoris inhorrescit. haec <;euDi> victis nubibus crebrior ad terram venii, eam 30 noa tempestatem ningorem vocamus. grandinare vero tum la dicitnr, cum aqua nubem lapidoso pondere et festinante perroiiipit eademqne vi et ad pemicitatem incitat<;a> et cedente aeris molli
  • quore pvaecipitata^ra] indignatioae vehementi humum verberat. Haec sat erit de iis, quae udis elementis aquosisque ur contiiigunt. veium aliae sunt passiones, cum inpulsu &igidiot'is aeris venti generantur. nec enim aliud est, nisi multum et vahemens in unum coacti aSris flumen. hunc spiritum dicimus, licet spiritus ille etiam uomiuetur, qui animalia extrinsecus omuia [vitalia] tractus sui vitali so PBeudoarietot. jiieJ weiiov c. 4 p. S94a31 — bll Bkk. 2 hoc Bff: eo MV [ imber add. Vulc. | plurii f) B S qnanto ex quamto corr. p. ras. B 4 eat eins evnt traieet. mgn. B 5 niTem scripBi: nivCB oi 7 (leplnan(t) (eon: m. poat.) B | diBciBBae (fllter. i m ras.; fuif fnrt. u) P 6 gelatuB nmor rigore fidgoria inhoireacit F: gelata aiimi rigore frigoriB// (s eras.) iahorreacit {verha gelatu usque ad in- goria in ras, add. m. post. XJI. s. ; galatn (sic) i» marg. adscr. eadem, u( vid., man.) B gelatae sumiao rigore {om. frigoris) inborrescuat cett. 9 cum addidi | crebior B 11 dicitur I icripsi (cf. p. 150,_ 13): dicis m dicimns Scriv. 12 incitata j lAps. : incitat oi incita Soascha 13 moUi liqnore scripsi Ifif. | p.137,11: aSriH liquiditate) : molli curae {vel -e) a (moUi cnts F) j alia alii temptarttnt (moUitnra, molli natara, mollitia, mollitie, ] molli anra, molli cnte, molii corpore, moUi aeqnora) | prae- i oipitatft iifis.; praecipitatam m 14 ververat B 16 lacunam | poH erit signif. Qoldb., verbum velati dinHHe excidisse ratus , haec Bat emnt F | de iis ed. Ald. de hiB d> | odia {corr. m. post) B 16 in inpnlBu B | inpulBn (I ex b corr.) B 20 Tiba.Ua. w«J.iv«. J 1 146 APULEI et fecQDda, ope vegetat. Eiccos et superioris mutidi flatus I veutos cominaaiiis, auras vero umidos spiritus. sed vea- 1 torom binae sunt species. qui f facti e telluris halitu. fl constant, terrigenae nuiicupantur; at illi, qui eseutiuntur I l e sinibus, eyKoXntai. Graece suut nominati. consimiles his f liaberi oportet eos, qui de fluminibus, lacubus et atagnis fl vel ruptis nubibus per aperta caeli manare adsolent i sumque in craasam nubium speciem conglobantur, vel.l cum imber effusus conciet flabra, quae ii^vd^lcii AtticorumJ n Ijngua vocitautnr. niinc nomina exsequemor regionesque 1 ventorum. euros oriens, boreas septemtrio, occidens ze[ ros, austros medius dies mittit. bos quattuor ventos aliil plures interflant. uam quamvia eunis sit ventus orientis, idem 1 tameu caecias accipitfur] nomen, eum eum orieus aestivnBl *\^ efi^undit; apeliotes autem vocatur, cum aequidiania exorti-1 bus procreatur; eurus est, quando hiemalis ortoa portia ■ emittituT. zepbjms vero, quem Bomana lingua favoniuin | '814 novit, hic cum de aestivis occiduis partibus surgit, lapy- gis nomine cieri solet; at ille, qui propior est aequi- 80 noctiali piagae *** [notus] et aquilo, qui VII Btellarum PBeudoarUtot. tccqI xofffion c. i p, 394 b 11— 29 Bkk. 1 snperioris Lips. et Salm. ■■ BUperioreB m S binae m ras. add. m. post. XII. s. B | pro facti e vel madefactae vel umefactae (Pseudoarist.: vtvoTie^vris) legendum eenseo 1 ter- risiuae B 5 iyMl^aiai GoUh.: tNHTeAe ta (eNeTeDe F) encolpiae ed. lartt. II 7 adBolent (e ke 1 eorr.) B 9 imber effuBua; inverof 1 fusna (of ex bo eorr.) B | i^viiiLai, GoW}.: exopia m eihydriae ed. lunt. II 12 mittet (corr. m. fort. 1) B 13 inter- flant Vulc. : interfluant o. (n del. m. 2 V; interflunnt F) 14 cae- cina Vulc.: aparcias BL aBpartiaa M apartiaa YPF | accipit Oud.: accipitur m | aestiTua cd. Ald.: aeativo m cf. Alfr. Kirck- hnff, p. 46 15 effandit; apeliotea Oitd.: eSiiada ata; elionteB B effundat aelionteg cett. (ef|fluat [ex efldat corr.]' eljontee T) apeiiotee iam. ed. Ald. | aequidianis exortibuB Scal,: meridianiB montibus a neridiania es montibuB 6 mediauiB exortibnB Salm. 17 romana 3: romani a 19 propior Lips.: prior m . Siff /aciittam cum Salmasio signif. Goldb. et notuB seclusit LIBER DE MUNDO 147 regionB generatur, et hoic vieinos eat aparctiaa; hic [pro- pior est] * * * ad diem mediutn. ihrascias et argestea sunt in.didem flantes. austrornm in nominibua illa eat obaervata diveraitas; namque cum de abscondito polo fla- 316 tuB adveniuut, notus eat, euronotus Dle, qui inter notum s atque eurum medius eSriugit, ex alio latere libouotus es duobua uaum facit. excuraorea venti habentur, qoi XII directo spiritu pro; flabria reciprocis caecias patatur esse. et quidam biemates habentur, ut notj; etesiae fre- quentiorea aunt aeatate animia aeptemtrionia ac zephyri f^^ temperatis. veris ornithiae venti appella<]n^tur, aquilonum genus ei aere prosati, minore niao nec iugi peraeverantia spiritus perferentea. at enim prooellosus flatus catagis dicitur, quem praefractum posaumus dicere, ventua qui 817 de superiore caeli parte submissus inferiora repentinis ib inpolsibus quatiat. torbo autem dicitar, qui repentima flabriB prosilit atque oniversa perturbat. vertes iUe est PBeQdoariatot, «bqI xoo^ti c. i p. 394b29— S»5aT Bkk. 11 — 13 Ariatot. Meteorol. II 6 p. 362 Bkk. 1 apaictiaa ed. Ald.-. aparcias B apartiaH eett. \ proprior B 1 — 2 piopior eet &ed'usi loeum corruptum sic emendandum censeo: bic ^flat a polo^ ad diem mediitm {Psendoarist ; u^agx- tlug 3i 6 iifi^^s «^^i JOv ^olov xoto: to fuuTifiPeithv jivimv) 2 tbiaBciaH et argeatea ed. Jwnt. II: traciuH et ergasteB ari[s] solent. lii cum maiore vi torti sunt,,! B fit procella terrestris; a Graeeis prester nomen aceepitl sed cum tormentum illud ire pergit densaGque et [t]umidasfl nobes prae se agit coactasque callidit, fit sonitus et i tonat caelum non secus, ac si commotum ventia maTol ^^ cum ingenti fragore undas litoribus inpingat. I jp At Favorinua, non ignobUis sapiens, baee de ventaB-l refert: quattuor mundi plagas inparem numenim babere I ventorum eo, quod ortus et oecasus muteDtur terna viceB cum solis accessu, meridies et arctos isdem semper regio>a 819 uibus sint notatae. ortus quippe accepimus aequinoctialemj G et solstitialem brumalem, quibus oecasus reddunturl eadem intervallorum ratione coDversa. eurua igitur aequi^fl noctialis orientis est Yentus nec invenuste "f nominis eiuitl fictus est, quasi ktio t^g ewag §iav. idem agjrihazrig al 1 — 9 PflendoarJBtot. Mpl ndff/iDit c. 4 p. 395a7 — 14 Bkfc. 10 C. Xlil et XIT eicerpta aunt e Gell. noct, Att. 1. II c. 22 1 pineaed. KoQi.: pineaa u imiaanBoleatscripsi^ef.p. 144,1 1)\ maria eolent 01 evadere post Bolent interpol. F meare BolenC Salni. iactari boL Hitd. glomerari flol. Goidb , parum felieiter | bio cum B 5 pre//ter (b eras.) B | accipit B 6 tonnen-| tum B: tormento cett. \ umidas Goldb. {in not.): tumidas i ue _ 7 prae ae VF: praeBfle B presse PL 8 sicommotum (corr.J m. post.; mo ex mu corr.) B 9 flogore (corr. m. post.) B |; inpingat Vulc: iupiugit la 10 at ex ad corr. m. pok. Y Favorinus edd.: fabriniB B faborinus ce«. (faboriniB V) | fen bilJB ex ignoviliB corr m. post. B II quattuor S: Ilt .. 13 cum om. a 1 artOB B | semper regionibua B: per regionibua. VP Bemper per regionibufl PL 14 Bunt pro sint F | accipi^J mua cc I aequin//tialem (a eras.; corr. m. post.) B 15 aolisti-fl tialem B | et add. Goldb. alii et ante Bolei del. IC con-f verba Vtde.: converafte {vel -e) 01 17 nominis sensui ffoid&.l 18 quasi Oud.: quis a \ AIIOTHCeujaCpeuiN recte B errant cett. |', i/^tlXiiBTrje edd.: a^BAelujTHC a meniose S LIBER DE MTJNDO 149 Graecis, subsolanuE a nostris solet dici. sed qui ab aestiva et solstitiali orientis meta venit, ^oqiag Graece, Latina aquUo nominatur; hunc al9^ijyeviTtjv, quod sit alias serenus, Homerus ait, ^o^eav vero &nb i^j ^oijs, quod non sine olaraore soleat intonare. tertiom ventum, qui ab oriente hibemo venit, Graeci svqovotov vocant. item occidui sunt tres: canrus, qui Graece lipyEiJrjjs vocatur, ia est adversus aquiloni; item favonius, ^iipvQog, euro contrarius; tertius Africus, ll^', Vulturno refiat. meri- dies vero quoniam eadem semper regjone signatur, uno anstro, [id est] fdiw, flatur **• et is septemtrio habet cognomentum , qui tamen Graeca lingua KitorpxT/Kg dictus est. homm nomina plerique commutant de loco vel simi- litudiiie aliqua, ut Galli circium appellant a turbine eius et vertice, Apuli lapyga [eum] ex lapygiae sinu, id est ei ipso Gargano, venientem. hunc cauram esse manifestnm, nam et ex occiduo venit et Vergilius eius sic meminit: i la.a 'e noBtris om. B S aeetivae & B | Bolstitiali ex Oelh Fliir : sol//atitia!eB {i eros,; -is ex -es cott. m. fort. T) B aol- Btitialia cett. | metabenit B | ^oeiat edd -. boreaa oi 3 al^pTj- ycvitijv ex Gell. ed. Ald -. aetgeneten a aete ergeneten (wei -m) S (aetergeneten F) 4 bonores pro Homerua B herenea T | fioeiav Oud.: borean a boream 6 | ojio trjg ^ofls ed. Ald.: «nOTHCbOHlC B aito THC bOIC V mendostus ceU. 6 Vol- turaam Latini post venit add. Eokde \ iiifi^iraxov ed. Ald.: euro- notum B enconotbum eett. 1 aQy^erije ed. Ald.: ergastaB a ergastes Y'6 6 aquilonitem u | favoniua F; favomuTti eett.\ iifpoQos ed. Ald.: BefyruB vel simil. codd 9 lli/i ed. Itmt. II: lybB a (lybs ex corr. m. 1 B lipsi V) 11 id est om. a L vhxia edd. : noto (jw. o ea: a corr. m I) B noto vel notho cett | pern.atur pro flatur Goldb. | laounam tiffnif. Goldb. 12 q«- aeitiat ed. limf. II: allaPKeiae B alTapKdaC Y alia cUii 13 bumor pro honim a {sigluoty post humor add. m. post. B) 15 vertigine pro vertice ex Gell. Kroll | lapyga ex a (iapyga enm) recepi et enm seelusi: iapiageum FL lapygenm F lapygem edd. vett. tapygem ventnm Koiiol \ Binnideat (t ex parte delet.) B 1« Qarg&mo (u si. m. post.) B 17 et ocoidno (ei add. m. fort. 1) B ag. V S21 aunt eteaiae et prodromi spirantes ex omni parte eo tempor^l aestatis, quo Oania oritur. Cato autem in libris originanl uOQ circium sed cercium dicit, ia veutus cercius, cum 1 loquare, buccam inplet, armatum bominem, plauatruml - oneratum percelUt. I ^T Nunc de nabium praestigiis referam. quando illa per- I fracta nubecula patefecerit caelum, ignescunt penetrabiloB 1 spirituE emicatque lus clara; hoc dicitur coruscare. etj ordine quidem tonare prius oportet, postea coruseare,! is quippe ubi uubes adflictrix ut ignilera sasa ad— I 8S2 trita inter * * * sed obtutus Telociua inlustriora con- 1 tingit, auditus dum ad aures venit, aeriore sensu con- J cipitur; ita prius coruscare caeium creditur et mox tonarej.J tum quod ignes pernicitate sni claricantes dicto citiual 1 Verg. Aen. VHI 709 sq. 5 Aristot. Meteorol. 11 ol (p.Seibia Bkk.) ll cf. Luoret.VI leOeq. 11— p.lBS.ul PBeudoariBtot. xtgl xofffiov c. 4 p. 395all— blT Bkk. 1 1 versus Vergilianos, quos om. eodd., add. ed. Iwit. Zn 8 est ex Gell. add. vulg. | ca«ciaB ed. Iwit. II: caeliaB vwM celiaH eodd. 5 ?i.%av—ri 18 alysis B: alypsia cett. 19—20 hanceturida B | <'inter> hanc et irida illnd (^iuter]) est ed. lunt. II bane et irida illud intereat non- ftuRi g hane inter et irida illud eat Sild. {in not) inter hano et irida illnd eat Goldh. SO aemicircuto {o ex i ffi. I) B Sn prooulque a Salm.: procul qua oi | catena : (c £c e cofT.) B :vi] 152 APULEI pleraque iaculari credas, alia labi, atare alia. iaculatio igitur tunc fieri putatur, "f" cineris meatu atque inpulsu. generatus ignis celeritate sui * * * cursumqne rapidae festiuationis ostendit. stativa lox est, quam steriginou B Uli TOcaut, sine cnrsu iugis et proliia lus stellaeque fiuor et ignitus liquor, qui cum latius quatitur, cometes voca- tuj. aed plerumque lucea istae repentino ortae statim occidunt; f et item, ut se ostenderint, aliquantisper 886 manent. et sunt multa einsmodi imaginum genera, quas Graeci faces et doeidaa et pithos et bothynos ad eorum similitudiiies, unde dicta sunt, nominant. et quaedam Teapertina *** sunt notiora; ■[■ paria de septemtrione vel meridie videas; niliil horum quippe loci vel temporis in nascendo ^f^idem potuit obtin[g]ere. De ^ae^re tantum habuimus, quod diceremus. sed non aquarum modo tellus ia se fontis habet, veruoi spiritu et igni fecunda est. nam quibusdaro sub ter^Cris^ occulti sunt spiritus et Sant incendia indidem ^et> suspi- PBBudoariBtot. xegl x6eii,ov c. 4 p. S96bl8— SO Bkk. 1 alia stare F, quod prob. Alfr. Kirchhoff, p. 46 3 cineria meatn ci (cum cineris meatn F) cnm meatu aKris edd. vett. cutn agrismeatu Oud. cameiti BSris meatu Bild. \ inpnJsaF; inpulsM (vel -e) cett. 3 post eni lacunam aignif. Goldb. \ ouraum (onL que) F 5 iugis et Lips.: iugi sed gi | flnor& (corr. m.post.)S 7 lucea: H oUm induct. supra vers, restituit m.post. B 8 inter- dnm ut se osteuderuat pro et item nt Be OBteiiderint Kaziol B mauent. et Bunt multa eiusmodi Goldb.: maueuet aiiie ull» eiuemodi B manent et sine ulla eiuamodi ceft. (aiue ullo, o tn ras., P) manent. Bnnt et alia einamodi Colv. mauent et Bunt noimulla eiuBmodi Kosiol 10 pithoB edd. : pithua , pjthus vel simil. eodd. 12 lacunam post veapertina ex Rdhd. setiiwrfia ^onifica/ei \ raro pro paria Elm. perraio Hild. perraia GoWb^ Ij fidem potuit obtinere Erolh idem potnit obtingere la | gptingere {eorr. m. poet.) B 15 de afere ed. lunt. IJ: de re «» 17 qnibuBdam (bns lin. infer, notat.) B | sub terris Oiid : Bubter a 'fuisse etiam potest quibuadam ('Iocib^ aubter' Nov(ik 19 et aiid. &oldb. J flanteB incendia ind. suap. vulg. \ auapiraut m fpirajit eorr. m. antiq, B LIBBR DE MUNDO 153 rant, ut Liparae, ut Aetaa, ut Vesuvius etiam noster solet, illi etiam ignes, qui terrae seeretariis continentur, praetereuntes aqiias vaporant et produnt longinquitatem flammae, cum tepidiores quas reddunt, viciuiam, ferventiores opposito incendio aquae uruntur ut Phlege- thontis amnis, quem poetae [s]ciu]it in fabulis inferoruin. at enim illos quis non admirandos spiritus arbitretur, cum es his animadyertat accidere, ut eomm religione lym- phantes alii sine cibo potuque sint, pars vero praesagiis effantes futura? quod ia oraculis Delphicis est ceterisque. Tidi et ipse apud Hierapolim Phrygiae non adeo ardoi montis vicinum latus nativi oris hiatu reseratum et tenuis neque editae marginis ambitu eircumdatum. sive illa, iit SS8 poBtae volunt, Ditis spiracula dicenda sunt, seu mortiferos anhelitus eos credi prior ratio est, prosima quaeque 16 auimalia et in alvtun prona atque proiecta venenati spiritus contagione corripiunt et vertice circumacta[s] interimunt. antistites deniqne ipsos semiviros esse, qui audeact propius accederc &i aupema semper sua ora tol- Paeudoaristot. nepi Kofffiou c. 4 p. 3961)21-30 Bk1i. 6 Verg^Aen.Vl26G 11 cf. Strab. SIJI 1, 14 (629--6B0C); Plin. Nat. HiBt II 93 (96); CaBsias Dio LSVIII 27; Amm. Marc. XSm 6, 18; PhotiuB Bibliotti. 314 sqq. Bkk.; Lydua de ostent. 63. — Lucret. VI 756 Bq., 818 sq. 13 Verg, Aen, VII 5SB 1 ut Liparae, ut Aetna, ut Vesuvius scripsi: ut liparaeuut- aetnautnaeaubius B nt liparae uita et nautae snbinB (-na neBnbioB corr. m. .3) V ut lypara enuta hetna nt ueeubiuH ¥ ut Liparae cunctae. ut Aetna, ut VeBUvinB Oud. S continetur 11 i—& verba aquaa usque ad ferventiores om a { aquaB ed. Bom.: quftB 0) I cum add, ed. Iunt. II 6 oppoaito 8: o(p)poBitioga (p ss. fit. post.; 6b, qwid alia manu additwa videlur, elutum in fine oers.) B oppOBitio V de toUm loci scriptara valde dubito I uruntnr nt P: uruntur et cett. forl. urunt, nt et 6 petae pro poetae B | ciunt (i. e. invoetmt; cf. Verg. Aen. VI 264 — 265) gcripsi: sciunt oj 8 IjmfanteB ex lympantes corr. m. I B 12 biatu rcBeratum S: hiatur esae ratom B hiatus eaae raptum V 14 — 15 mortifero | //anbelitu// (b bis eras.) B 17 contagine B | circumacta ed.Iwtt. II: circumactaB o 18 f riroB Colv. et Valc.: BemiuiuOB la 19 ■a.MiiM&. ^ V^^^vis^-i 1 S27 d I lentes; adeo illis "f cDgmtu est vis mali ad inferiora aaris Kvfil nosii erassitat« densa inferiores quoque facilius adire at- I que pereeliere. saepe accidit, ut uativi spiritus per ter- I rae coucavas partes errantes concatereut solida terrarum, 1 880 saepius, nt spiritus creacenf* violentia et ioainuantes se telluris angustiia nec invenientes exitum terram moverent. hDrum motuum tam varia nomina quam diversi * * * aam- que obEquis lateribua proxima quaeque iactantes et acutis augulis mobiles epiclintae Graece appellantur; sed qui 10 subsiliunt excutientes onera et recuperantes directia an- gulis, brastae voeitaiitur; illi, qui abstrudere videntur, 881 ehasmatiae dieti[s]; quoram inpulsu dissllit tellus, rhectao aunt nominati. his paasionibus contingit, ut quaedai terrae expirent <^h>alitua, aliae vomant saxa, nonnulli 6 caenum; sunt quae fontes pariont iusolentibus locis pi grinorum fluminum sulcantes vias. ostae sunt mo1 quibus solum quatitur; palmatiae vero appellantur, qu( Paeudoariatot. jie^l «6aitov c. i p. 39Bb30— 39tialO Bfck. 154 I cognitns pro cognitu P L ut inferiora pro ad h feriora F locum eotrupOiin fTustra emendare eonati stmt v dd. Ovd. haec protnlit: adeo illiB oognita eat vih mali, ad ij ferioia aSris noxii craaBita.te densati, inferiorea quoque e. q. i ut cognita est via . . . adire atqne percellere fiellenitmuB t 3 accedit (corr. m. poet.) B 7 motum B ] post diverri cunam signilicavi (fuitne effectuB?) 7 — 8 namque obliquu Vule.: iamquB albiquie «p 9 epicliutae Colv.: aepidete I epidete VF epedite PL | aed om. a, aed v. 10 haec eahibet Bs, et recuperantes (ex Tecupirantes corr. m. post.) directia angulia; mobi(li)f {corr. m. post.) epiclete graece appeUantnr sed qui BubBiliQnt (pr. e tn ras.) excutientea onera et recnperaDtei directis angulia braBtae 11 vocitantur B: vooantur cett. IS chaamatiae dicti Scal.t extimatiaedictia B eriatimati ae dictia V extimati edictis 3 ch. dicti B Salm., qaoi re- cepit Hild., sed Eunt sine causa prdbabili interponi iudieat Alfr. Kirchkofl', p. 41, n. 1 \ rhectae ed. lunt. II: recte vel rectae codd. 14 h^tuB ed. Som.: ahtuB lo 16 oatae recte B: isti cett. 17 poat Bolum excidisse videtur Vulcaiiio, quod Ptettdo- arist. dicit xuiA fLiav Tii}6taeiv, ut nna propnlsione fort. qni- bus ^eemeiy eolum quatitur | palmatiae r«cle B; pabnitiae crffc 1 LIBEB DE MTINDO 155 pavitatione illa, quae trepidant, sine inclinationis peri- culo nutabunt, enm direeti tamea rigoris statum retinent; mjcetias vocatur taetri rudoris inquietudo terrena. audi- untur mugitns interioribuB gemitibns expressi^s], cnm apiri- 332 tns iuvalidus ad terram moyeudam per aperta telluris ^ inventia itineribus * * * his talibua marina sunt paria, XIX cum fluctnum currentium mole nunc progressibus litora, nunc recursibus sinus eaesi quatiuntur. sentitur etiam caeli marisque coguatio, cum meustruis cursibus lanae detrimenta et acceasus &etorum atque aestuum depreben- : dautur. Verum enimvero ut, quatenus possum, de uniTeraitate, quod sentio, breviter abaolvam, elementorum inter tanta concordia est, aeris, maris atque terrae, ut admi- 1 rari minos deceat, si iUis eadem incommoda soleant at secunda contingere, particulatim quidem rebus ortus atqnc obitas adferentes, universitatem vero a flse atque initio vindieantes. sed quibusdam rairum videri solet, quod, cum ex diversis atque inter se pugnantibas elementia mundi natura conflata ait, aridis atque fluxis, glacialibus : et ignitia, tanto rerum divortio nondum sit eius jaorta- litas dissoluta. qui<^bus)' illud simile satisfaciet, cum in urbe ei: diversis et eontrariis corporata rerum inaequalium multitudo concordat; sunt enim parit«r dites et egentes, adolescens aetas permista senioribua, ignavi eum fortibus, hJ peasimi optimis congregati. aut profecto, qaod rea est, PeendoBristot. Tttei «offfttni c 4 et 5 p, 396alO— b4 Bkk, 3 rudoria WoiB. el Scal.: odoriB (qnid, sed d del, P) 88 remm fort. generum (_Pseudoarist. : i&v&v) 94 muJtitudo e tndo corr. B 2B at pro aut Goldb. c mnnti- 156 APULEI fateantur, hane esse civilis rationis admirandam tempe- rantiam, cum quidem de pluribua una sit facta et simitis sui tota, cum diaaimilia membra sint [cum] receptriique ait naturarum ad diyersa tendentium fortanammque psr fi varias fines exitasqne pergentium. et, ut rea est, contra- 834 riorum per ae uatura flectitur et ex dissonis fit unus SX idemqae oonceatus. sic inare et femineum secus iimgiti ac diversua utriusqne seius ex diasimilibus simile animal facit; artesque ipsae naturam imitantes es inparibus paria, 10 faciunt: pictura ex discordibus pigmentorum coloribus, atrisque (ety albis, luteis et puniceis, confusione modica tempcratia imaginea iia, quae imitatur, simile<^3^ facit; ipsa etiajn musica, quae de longis et brevibus, acutis et gra- vioribos sonis constat, tam diverais ot dissonia vocibua 15 harmoniam conaonam reddit; grammaticonmi artes vide, quaeso, ut ei diversis eollectae sint litteris, ox quibnB S35 aliae suut iusonae, semiaonantea aliae, pars aonantes: hae tamen mutuis ae auxiliis adiuvantes syllabas pariunt et de ayllabis voees. hoc Heraclitus aententiarum auarum ao f mobilis ad hunc modum est ***: SvvaTliisg iilu kuI PBeodoariatot. ne{ii Koeiiov o, 5 p. 896b 4 21 Bkt. 20 Diela, Die Fragmente der VorBokratiker, 1', p. 64 (Herakl. Pr. 10) Berlin 1906. 2 fort, quod qoidem S onm secius. edd. vett.; ri Goldb., qni cum Kosiol. laeimam significavit \ receptrii , . , que) F 4 fortananimqDe F: que o'n. cett. et fortunarum id. Rom. 6 — 6 contrariomni — flectitui insulmm , sed non mutandvm: xUveiqi pru yXixczai legisse videtur Apui. 7 concentoB Wow.: oonBensuB oi | mnre adj. neutr. retitmi cum Sild. maB praetulit Oud. \ femineu ex fenjineuB coi femineua {»uper u virgula erasa nidetur) P | secua B: e cett. 9 artes denique pro arteaqne F 10 faciunt F: face- rent ceit. 'nonne faoere videntur vel facere adparent? Pseudo- arist.: loi*e mielv' Goldb. \ namqueposf pictara add. F 11 et add. Oud. I albia vulg.: 8b(li)ia {corr. m.post.) BL ab hiE VPP IS temper&ntia B | iia, quaeOwiI.: iiaq; (cofT. m. post.) B ueque eett. biB, quae ed. Rom. | simileB ed, Rom : eimile d> 16 et ex pru at ez B 18 hae tamen B: et tameu eett. 80 mo- Z/jA^s.- nabilis ^or. DoduJia KroU moduUa Sca!. et al., fort. reeU LIBER DB MT7ND0 157 oi)^ oka, avfKpeQOftevov Stutpe^oiievov , avvaSov dtarfov' xal ijt ndvtiov 'iv xal l£ evbg navta. sic totius mundi "[■ XXI suo iji9ta,ntia initiorum int«r se inpares conTentua pari 336 nec diseordante eonsensa natura veluti nmsicam tempera- Tit: namque avidis ajida et gla,eialibus flammida, velocibus s pigra, directis obliqua coiifu[n]dit unumque ex omni- bus et es uno omnia iusta Heraclitum constituit; terram- que et mare et eaelum solis orbe et lunae globo ceteris- qae orientium et conditorum siderum facibus ornavit una illa j" parte mixta, quam quidem cunctis eonstat inpU- lo cataM, dum f confusam, dum libera elementonim sub- stantia , ignis , aqaae , aeris , terrae , e:^ quibus boius spbaerae convesa et dispatibus qualitatibus naturae cod- flata, adacta est fateri eoncordiam, et eu ea salutem operi machinata. principiorum igitur consensus sibi concordiam le peperit, perseverantiam vero amicitiae inter se elementis dedit speeierum ipsarum aequa partitio et dum in nullo 337 alia ab alia vincitur modo vel potestate; aequalis quippe omnium diversitas , gravissimomm , levissimorum , ferven- PBeudoaristot. «e^I Ku'afiDu c. 5 p. S96b31— 39Ta2 Bkk. {cf. A. Gtll. XIV 4 i» lemm.) \ adhuc [Uneolam add. m. posl.) B j lactmam mgnif. Goldb. eat ^proHecntaB^ ed. lunt. II fort. est <^elocotus^ I SeractiH verba (£uv£ii(tief— ^avTc) Testituit Siclg (Zwei Fragm. Heraklits) : CTNAAHIflAICOAAEAIOTXOAAWIN *IpMeNONAIA*dpeM:«NONCYNAAONAIAA.ONAIKerANrujN eNKAIeZeNOCdrANTAt B CTNATmaIC0AaEaI0T50aa'P IN^IpMeNONalBlelpeMeNONCYNiAONAIaAONAJKefaNrCON" «NEjlIfZcNOCeiraNrnV V 3 subfltantiam pro auo inatantia Saim. locus graviter adfectus i concentn jwo conBensu Mlm. (cf. p. 156, 7) 5 namque oni. S ' uridiB scripsi: nbidia B huinidii cett. I et om. F (> confudit edd. vett. : coufundit ei 7 omni a 8 et mare Y' et uniM s (et sic Salm.): emere BV PL humote F mare ed. Itint. II | ^cujn^ hoIjb orbe Goldb. Pseadoaristotelem secatas 10 pro parte exspectes potegtaB {Pseudoarist.: fiia ■ij 3ia TtdvToiv ^iTjxovea dvvajitg) 11 dum confuBam a dum confasa 3 dum inconfusB. Flor. 12 — 13 huiusphaerae B 14 concordiam F: concordia cett. 15 ■oiwJciTia^s.-aj. ■? I F 158 APULEI I tium, frigidonim, docente ratione naturae diversis licet re- I bus aequalitatem deferre concordiam, <^concordiam> omni[a]- I parentis rQundi amoenitatem aetemitatemque rcpperisae. I XXII quid enim mundo praestantius? iauda, quam putas, spe- I 5 ciem: portio a te laudabitur mundi; admii-are, quam voles, I temperantiam , ordinationem, flguram: hic et per hanc I illud, quodcumque est, invenietur eese laudandum. nam I quid, oro te, omatum atque ordinatum videri potest, J quod non ab ipsius eiemplo imitat[ur]a sit ratio? unde J ^^^ xoBiiog Graece comen accepit. eantibus sole atque Iuna-I eeteraque luce siderea per easdem vias custoditis' tem- 1 porum vicibus nec ullius erroris interiectione confusiaj digeruntur tempora et rursas incipiunt ^^at^que pulchrae et'1 fecoDdae ^h)orae procreantur nunc aestivos vaporea revol- ■ 16 ventes, Btmc proinas biemis cireum referentes; diemm^B etiam noctiumque curriculis ordiuntux menses, '(mensoB^J texunt annos , anni seriem conficiunt saeculoram. et hi<>1 qnidem mundus magnitudine inmensus, corsibas rapidusyfl splendore perluciduB, valenti babitadine, pubertate iuvenali'1 20 -f causa. hic animalium nantium atque terrestrium pinni-B gerarumque cunctaram distinsit genera, species separavitj S89 fixit(]ue leges vivendi atque moriendi. ex hoc animantiafl vitaUs apiritus ducunt. i^hiuc) illi statis curaibus temporaittB Peeodoariatat. Ttegl xoaiiov c. 6 p. a97a2 — 20 Bkk. ^ 3 coDCDrdiam add. Vttle. \ omniparentis Yutc. et lAps. : omnia parentifl . tepores frigus glaciale mitiflcant et brumalis austeritas terrestrium vis- Wi cerum venas remittit. et pars gignentium, alia adoles- centiuni, catera oocidentium vices sustiuent sorsque nas- pBendoaristot. OTpl x6e(u>v c. 6 p. 897ft20 — b3 Bkk. 4 cf. Lucret. I 9 et 11 16 cf. Lucret. I 192—193 1 8 ciuntuc d: sciuntur a 8 bibemaeque confligant 8: hiberne// (q eras.) \ que conf(l)igunt (corr. m. poat.) B hibemae qnae configunt V 4 mioaDt ignea, imbrCB nunpuntur Vulc. (ef. Weymann, Stud z. Apul., p. 33S): micont imbres, igneB nimpuntur ta 7 coucientem, quod per incientem inter- pretantttr, vix sanam; concipientem {distinctione mutata) ci, KroU {cf. ThesauT. l. Lat., 3. v.) 8 nec caBibna scripsi (Pseudoaritt.: itd9ri): nec occaaibua m 10 faecibuB unus s et ed. Eom.: fetihns vd faetiboB eodd, 11 mensam B 11 bsec seripai: et a | cum movetur ed, Mom.: commoTetur a com- mOTentui vei cum moventur S 15 movebatur ed. Rom.: moTebsntni a> 17 opimatur ed. Som. : opinatur to IS fa- briB B 19 purgantur ed. Rom.: pargwA (u tsDs^^^ji^^ J 160 APDLBI i^entium obitomm loco pullulat et occideutium numerus nascentibas locum pandit. XSIV Reatat, quod caput eat aermonis huius, ut super muncli rectoi-e verba faciamus. indigens quippe orationis i huius videbatur ratio, nisi de mundo reputantes, etsi S42 nna curiose, at quoquo modo possemus, *** diceremua. rectore quippe onmium non, ut ait ille, ailere melius est^ sed vel parum ilicere. Totus opinio est atque cogitationeg omnium hominum penitus insedit deum esse originis [hi 10 heri] auetorem deumque ipsum salutem esse et peraeverai tiam earom, qnas effecerit, rerum. neque nlla res ei tam praestantihus virihus, quae ^eius^ viduata auiilid B13 sui natura contenta sit. hanc opinionem vates secati proEteri ausi sunt omuia love plena esse, cuius praesen' iB tiaui noa iam cogitatiu sola sed oculi et aures et senai- biiis suhstantia conprehendit. at haec conposita est potO' stati. * * * dei conveniens oratio. sospitator quiJem ilio genitor est omnium, quae ad coaplendum mundum. nata factaqae sunt, non tamen ut corporei laboris officio sa orbem istum manibus suis instruserit, sed qui quadam infatigahili providentia et procul posita cuncta continglt XXV et maiimis intervallis disiuneta conplectitur. neo amhigi- Pseudoaristot jtael x^enov c. 6 et 6 p, 397 b 3— 24 ffltk. 7 Salllajf. 19, 2 18 Verg. Buc. 8, 60; cf. Arat. Phaeu. 2 sqq. 1 pullalat {eorr. m. post.) B 4 rectorem B 6 — 7 poat pOBBemaB lacunam signilicavi <^de eo^ diceremoH Ottd. (a^ip^ ^nXasl) posaemua, diceremne de rectore. <^de rectore]) quippe omniam IlHd. contra cla.vsulain haberi sedtig. Gvldb. 12 eina addidi (Pseudoarist.: rfls in rovror oroi/feiae) yiduata ^dei^ auxilio ed. Rom. IS contenta L: coatempta cett. 1 hinc a IS at PL: ad «F 16 — 17 exeidisse videtur guoa Pseudoarist. dicit oi ^v t^ y' oiel^ ; guare non autem esBentiae post dei add. Voasius, lacunam poft conv^L^niens sfatuit Bohde. Quid, si legas potestati, <^uoa autem maieatati]> dei? 18 et add. Lips. 18 — 19 quae — nata faetaqDe annt Lips,; qui — uati factiqne Buut ai 19 corporei F: corpore cett. 30 qa&- daia a 21 contingit PL: contigit a contjngat F 22 dis- ianctani B j conplectatur F LIBER DE MUNDO 161 tar eum praestantem ac sublimem sedem tenere et poe- tarum laudibus nomen eius eonsulum ac regum nuncupa- tionibus praedicari et in arduis arcibus habere soliiun Gonaecratum, denique propiores quosque de potestate eius amplius trabere: corpora illa caelestia quanto finitima sunt 6 ei, tanto amplius de deo carpere; multo minus, qaae ab illia sunt secunda, et ad haec usque terreua pro inter- valloram raodo indulgentiarum dei ad nos usque beneficia pervenire. sed cum credamus deum per omnia permeare 344 et ad nos et [ad] ultra potestatem sui numijiis tendere, lo quantun) abest vel inminet, tantum oiistimandnm est eum ampiius rainusve rebus utilitatis dare. qua[mjre[mj rectius est atque bonestius sic arbitrari: siunmam illam potestatcm, sacratam caeli penetralibus, et illis, qui longissime separ rentor, et proximis una et eadem ratione et per se et ib per alios opem salatis adferre nec penetrantem atque adeuntem specialiter singula. nec indecore adtrectantem commiuus cuncta. talis quippe bumiiitas deiecti et minus 345 sablimis offieii ne cum bomine quidem convenit, qai sit ■f ei paululum consoientiae celsioris. militiae prinoipes »o et curiae procerea et urbium ac domorum rectores dioo nomqaam conmiissuros esse, at id suis iuanibas factum velint, i[Uod sit curae levioris fascioris<^que> quo per vices sortium austinebant, erant inter eos et divisa officia: in comitatu regio a ger quidam, at estrinHccus singuli custodes locorum erant et ianitores et atrienses. sed inter eos aures regiae et imperatoris oculi quidam bomines voeabantur. per quae officiomm genera rex ille deus esse ab omnibus credeba- tur, cum omnia, quae ubique gererentur, i indecoruui est per semetipsum pro- curare omuia, quae 'f profice, multo magis deo incon- Teniens erit. quare sic putandum est ei maiestatemque retinere, si ipse in solio eas autem potestatea per omnes partes mundi orbisque dispendat, quae si&t penes solem ac lunam cuiictumque 351 caelum ; horum enim cura salutem teiTeuorum omnium gubernari. nec multis opus est nec partitis homiiium m conversationem , quibua propter ignaviam adpositnra est plaribus indigere. an uon eiusmodi conpendio macbina- FseadooriEtot nsfl xdfffiov c. 6 p. 398a2e— bll Bkk. 1 Bt obHervatioiii F, qund probat Kroll | adpositi ed. Mom.: oppoBiti a 1 — 2 omne Aeiaticam Lips.: omues atticum B onuie Btticum S \ regDum (n tx eorr.) B | helleBpou|situs 1) 6 Bpecularum Colv.-. Bpeculatoram to 9 ecito B 10 ita F: itaque B om. PL 11 summam (sed esBuperantieBimns) B IS regi ed. Som: rei m 14 proflce B proficere PL proficiunt F perfioere ed. Boi>i.(q)tae legit onmia et) proficere Qoldb. I deo ed. Rom : de eo oj (deeo F) 15 pos( maxime lacu- nam aigni/icavit Goldb. diguitatem swpplevit Vtdc, gravitatem ETokman Ifi maieBtatem {om. qne) F | Bolio Vulx.: alto m loco edd. eett. 18 cuttctnmque F; cunctique eett. (-quae B) SO gnbernari (ri in ras. fuit m) B | partitia BF: paratiB L pwtitia an paratis? P 'tneus eorruptior esf, quam guem a ISma mss. destituto emendari po^e spernri lieeat' Hild ; tgo nescio an ipse Apul. erraverit 21 appoBeitiim B '^ «& edA. ti». •.■^<^ I 164 APULEI torea fabricanim astutia umus conversionis multa et va pariter aclminiatrant ? en ! etiam illi , qui ia. ligneolia hominum figuris gestua mOTent, quando filum membri, quod agitari volent, traxerint, torquebitur cervii, nutabit fi caput, oeuli vibrabiint, manus ad [omae] miuisterium praesto erunt nec invenuste totus videbitur vivere. h&ud secus etiam caelestis potestas cum initiom sciente et saluti- 452 fera opera moverit, ab imo ad secundum et deinceps ad proiimum et usque ad supremum adtactu contiauo vira 10 suae maiestatis insinuat, aliud alio commovetur motusque unius alteri raovendi se originem tradit. mundo equidBm consentiunt non una sed diversa via et plerumquB con- VlII traria. sed prima remissione ad motum data simplicique iuchoato prineipio iapulsibus mutuia, ut supra dictum est, is moventur quidem omnia, sed ita, ut si quis sphaeram et quadratum et cylindrum et alias figuras per proelive aimul iaciat, deferentur quidem omnia, sed non eodem genere movebuntur. nec illud dissiraile eieraplum videri oportet, ai quis pariter patefacto gremio animalia simoi abire "^^ patiatur, volucrum, natatilium atque t^rrestrium [gregea]: enimvero ad suum quaeque duce natui-a properabunt: pars aquam repetent, illa inter cicures atque agrestes legibua et institutia suis adgregabuntur, ibunt per aeria viaa PsBudoariBtot. nee> "oajiov c, 6 p, 398bl5 — 34 Bkt. 2 adminiHtranten {corr. m. post.) B en om. F 4 agitare F | Tolent Lips. -. BDlent oi volimt Bentleius (bctionm agitare recepit, ut et Lips.) \ nntauit B 5 iiibrabrabrunt B | ad njiiiiateriam vulg.: atqne (atq^ B) ministerinm a l,sed atqua omne miniBterium ¥, jinde ad omne miniBterium Etm.) U uideuitur B | aut B 8 a primo pro ab imo GoW>., qaoA damnat Rohde 9 pronimum VvJc.: proprium la \ ad- | tactu [lineol. add. m. post.) B 11 unini F: unus eett. \ mundefl Goldb., sed verba shv xodfim maXe inteUexit Apvi. IS ad ino- ■ dum BL 14 incoacto B ' 18 oportet//// (4 vel 5 litt. eras. tn 1 /ine vers.) B 20 natatiliam ed. Eom.: nantilium ^ug F, ets inlerpol., ut suspicatur Hild. 31 quaeqne 1 i-nao ,» ^iaK^ B 22 repetent Oud.-. repeten» m LIBEB DE MUNDO 165 ' praepetea, quibus hoc natura largita est; atquin una ab ^ humero sinu abeundi facultas CDUcessa oninibus fuerat. sic natura mundi est constituta. nam cum omne caelum j Bimplici circuinactu volvatur nocte diuque distinutum, di- versi^ mensurarum [aejqualitatibus separatum, quamvis una & omnia sphaera concluserit, incrementis tamen glohi sui, ^H decisione Imninis messtrua tempora luna significat et •^| caeli spatium sol annua reversione conlustrat eiusque ^H comites amoenns Lucifer et com[mun]iB CylleDius. stella etenim Pyroia, Mavortiuni sidus, circuli sui biennio eon- lo ficit spatia; lovis clarum fulgensque sezies eadem multi- plicat cursibos suis tempora, quae Satumus sublimior SG6 XXX spatiiB annorum circumerrat. verum inter haec ima mundi cooTersio unusque reversionis est orbis et anus con- centus atque luius stellamm cborus es diversis occasibus ib ortibuBque. hoc ornamentum et <^vel^ut monile ndijfios rectissime Graeca lingua signiflcat, at enim ut in ehoris, cum dux [carmini] hymno praecisit, concinentium vulgus virorum et feminarum raiittis gravibus et acutie clamoribua I unam harmoniam resonant, sic divina mens muudanas ) varietates ad iostar unius concentionis relevat. nam c caelum coafixum vaporatis et radiantibua stellis inen-anti pBeudoaristot. jitgl xdcnou c. e p. 398b34 — 399a20 Bkk. 22 cf. Lucret. V 1205 1 lar^ta//(Her(M.)B I atquins(n|is(; oquin B atquiFL atque P 1 — 2 ab humeroa inu B ab humero sinu PL ut uno (o ex a eorr.) sinn P, gwi una ante ut om. ab nnico aiou Ig.Tassius ab uno vel ab eodem sinn Rohde conisceram ab huinano sinn {et'. p. 34, 18; 151, 9) 2 fnerat B: faorit cett. 4 simplioi circumactu 6; simplicitei cum actu eett. \ dieque P | diverai B a qualitatibuB Vuilc: aequilitatibuB B aeqnalitntibuB cett. \ onam B tt globissui B 9 amoenias B | comis Oolv.: commnniB o) 10 confecit B IS omamentum F: omamento cett. {o ex n corr. B) | et velut scripsi: et ut ai (ut oni. F) et veluti Vulc. velut {om. et) Hild. IS carminis F cannini seclits. Goldb., b}nuno autem Wow. 21 uarietatea (e ex fuit fort. varietatem) B ; revelat edd. vett. religat Hild. dientibna B i 166 APULEI earsu feratur et reciprocis itineribus astra conBurgant, sol quidem omnituena ortu suo diem pandit, oecasu noctem | 166 reducit conditusquo yel relatus per plagas mundi IV temporum viceB mutat. hinc tempestivi imbres et spiritnB oautis secundi, hinc alimenta roris "f esse earum, quae i accidere deus his mujidi mediis partibus voluit. his ad- 867 positi aunt torrentium cursus et tumores undarum emiea- I tionesque silvanim , frugalis maturitas , fetus animalium, - edueationes etiam atque obitus siBgulorum. ** Cum igitur rex omnium et pater, qnom tantiimmodo animae oculis nostrae cogitationes vident, machinam om- nem iogiter per circuitum suis legibus terminatam, clai et sideribus relucentem speciesque innumeras modo pro- palam, saepe cont^otas ab uno, ut supra dixi, pnocipio it agitari iubet, simile istuc esae bellicis rebus hinc liceat \ arbitrari. nam cum tuba bellicum cecinit, milites olangore I incensi alius accingitar gladio, alius clipeum capit, ille ' lorica se induit, hio galea eaput vel crora ocreis involvit 'J58 et equum temporat frenis et iugales ad concordiam copulat; K et protinus unuaquisque coapetena capessit officium; velites escursionem adomant, ordinibus principea curant, equitea , et pa- 380 cata mitigantur quiete? nisi forte tam iniustus rerum aestimator potest esse, qui haec eadem de deo neget, !0 qaem videat esse viribus exsuperantissimis, aagustissima specie, inmortalis aevi, genitorem virtutum ipsamque vir- tntem. ande nihil mirum est, si mortalea oculi non ca- piuut eius adspectum, quando divinorum operum vestigiis vvy sit perspicuus atque manifestus. ceternm ea, quae vel 31 caelo accidere ocnlis advertimus "j* et aSrem fieri ex aqua Fseudomiatot. acfl xo' \ obuiamsi B 7 capiamus F: capinms, cett. 8 flnnt ed. Rom.: mai la 10 nec F: ne cett. 11 rerum F; om. cett. (cf. p. tJ-'; 1!') 13 cnltea B 18 remota addidi (pacem Bomanam' laudat Apal.) 19 iam B 20 pot- est eBBeqni (corr. m. post.) B 32 apeciem B | virtutum tutnm ex Tirtutem corr. B Tirtutem V 26 fieri posf ex aqna om. 8 et terra fieri et aqua Itohde et per aSrem vel in terra fieri et aqna Goldb. alia alii i 1 168 APULEI fieri, dei etiam illa credenda sunt. quidni? [dee] verum 861 eius, cui tutela mundi huius et cura est, de quo Empe- docles prudenter his verbis sensit: Ttav^' oaa t' ^v, oCa t' S6^\ o6a t' iatai dnlaam 6 divdQBa X ipiaavri66 xal AviQsg ridh ywatKsg, ^Qig X oUovol ts xal idaro^Qiiiiiovsg Ixdvg, Phidian illum, quem fictorem probum fuisse tradit memoria, vidi ipse in clipeo Minervae, quae arcibus Atheniensibus praesidet, oris sui similitudinem conligasse 10 ita, ut^ si quis olim artificis voluisset exinde imaginem separare, soluta conpage simulacri totius incolumitas in- teriret. ad hoc instar mundi salutem tuetur deus aptam et revinctam sui numinis potestate. ;^§5 Huius locum quaerimus, neque fimus est 15 terrae contagionibus nec tamen medius in aere turbido, Psendoaristot. tcbqI %66(lov c. 6 p. 399 b 24 — 400 a 5 Bkk. 4 cf. Arist. MeUph. II 4 (p. 1000 a 29 Bkk.) 1 quidni? yeram eius scripsi Sdlmdsium secutus {ef. Metam, II 2 et cUibi): qoin ni (m in corr. m. posf.) dae (ati dee?) nerum eins B quin ni de nerom eius cett. (om. F) dae (de) ex dee («. e. deest) ortum esse opinor et ex marg. in textum irrepsisse; quare hoc verbum non in dei corrigendum, ut voJuit Salmasius, sed plane eiciendum puto 2 cuinB pro cmF | enpendoclea B 4—6 nATHNOCaTH CeiNC aTHCaC0 € ui € ITICCuiAc N APc a Pc B ATHCAlKAIaNePcC CAcTYNAIKHCGINPcCTcIuiNYTcNKAAYAATOePeMMONcClK eO f(una litt. eras.)YC B noTHNOCaTHTemCaTHCaCeeuic ITICCuiAcNaPeaYBATHCalKaloNCPeCCaBrYNAlKHCeiNPcC TduiNnTTcN^KAATOePeMMONeCICeOYC V 7 quem Wow.i qnoniam a> quem olim Bohde \ fictorem ed. lunt. II: fietorom terrae contsg. Oaldd. LIBEB DE MUNDO 169 Temni in mundano fastigio, quem Graeci ovgavav recte voeant, ut qui sit altitudinis finis. etiain idem illa ratione n ^HkvfiTCOvy nominant, quem ab omni fuacitate ac perturbatione vident liberum; neque enim caLiginem nubiam cipit Tsl pruinaa et nives smtinet nec pulsatur ventis i ic imbribus caeditur. baec eoim nec Olympo, qui est celsitudinia summae, contingere poeta bis verbis cecinit: O^lvfiTtovS' o9i ipaal ^iav ¥Sog t eiijievm' o^t aviii,ouJi xtvtiaoetai ovce Toyt Ofi^^c} kanc opinionem communis mos et hominum c secutae adfirmaut, superiora esse deo tradita. namque habitus orantiimi sic est, ut mauibus extensis ^ad]> cae- lum precemur. Romanus etiam poeta sic sensit: i' aspice boc sublime candens, quom iuvocant omnes lovem. iinde illa, quae videntur santque omnibus praestantiora, easdem sublimitates regionum tenent, astra caelestia et ludi lumina., ac merito illis ordioe licet perpetuo frui PaeudoariBtot. aeel xoaiiov c. 6 p. d00a5 — 22 Bkk. 8 Hom. Od.VI 43—45 16 cf. Cic. de nat d. H 2, 4; 26, e5.ni4.10; 10,40; Fest, p, 306 (M); Prob. ad Ver^. Ecl, 6, 31 ■- 11 Keill — Ennii trag. fragm. t, 302 Ribb. 1 mundano cj: mmidana mrr. m. 1 B \ oifavov edd.: inon ci 2 illa susp. fort. H.Iia ; em illa ratione . . . quod {pio quem) ab omni fagc? 3 6'>.vfi,xov add. Vulc.; malim "Olufisto* etiam idem (c/" p. 173, 1—3) 8—11 OATMIT ONOd-I-aCIOeujNAC^AAelCMMAIOTTANEMOTCirelNerAIOT relTOrOMBOujAYtreOYreA {serfA tnX corr.) luiNinANArAa ANaS0PHIIenTaTaIANNe*eA.uiCA*YKHAdCaPMeNanAH B deterioTum codd. leetiones enotare supersedi 14 ad add. Taffin. i« Ctraevii Tkes. Antiq.VlU 531: ia add. ed. Eom. 16 nublime BF; Bnb lumine PL | candeDs fi; cadena S \ invoc&na B vocant FeetuB et Proius 17 piaettantior (in (itt« iieT«.\ % I J 170 APULEI 1 oec diTersia et inaperatis tentporibus obEerTantissimaiii KXIV legem suonun aliquando itinerum me^Jn^tiuiitiir. terrena omnia mutationes et ooDTersiones postremo iBteritus habenL naiuque inmodicis tremoribus terraruni dissiluisse hummn, h et iuterceptas urbes cum populis saepe cogitovimus. dimus etiam abruptis imbribuB prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fucrint continestes, hospitibus atque adTenis fluctibus insulatas, alias desidia maris pe- destri accessu perrias factaa. quid? qui ventis ac '_ 10 cellis civitates eversas esse meminerant? quid? cum inueadia de niibibus emicarunt? cum orientis regiones Phaethontis ruina, ut quidam putant, eonflagratae per- ierunt? in occidentis plagis scaturrigines quaedam S65 proluTiojies easdem strages dederunt? sic ex Aetnoe 15 Terticibus qaondam effusis crateribua divino incendio per declivia torrentis rice flamraarum flumina cucurrenmt. quo periculi Tertice egregium pietatis merituiQ fuiase co- gnovimus. namque eos, qui priacipio fragoris territi sen tamen ciementiae misericardiaeque retinebant et grandaevOB io parentes ereptos volucri clade suis cervicibus sustinebant, iUa flammarum fluenta divino separata discidio quasi duo flumina ex uno fonte manantia locum illum ambire ma- luerunt obsidione innocenti, ubi erant boni baiuli reKgiosis occupati. PfleadoariBtot. jttpl xdonou c. 6 p. 400a33— b6 Bkk. 2 Angnst. de civ. dei IT 2 4 cf Lneret. VI 585 8' 1 et inBperatia Goldb.-. et in apatiis codd. praeter P, et in am. idem temporuiD pro temporibns exhibet 2 men- tinntur Vwlc: metiuntur a> {etimn F), qaod probat Krolli sed refntgnat clausula 4 tiemoribat terramm B 6 andi- muB B : audiTimua S 7 fuerunt F fnerant August. 8 ad- venis F et August.: adneria BP (ia ex corr. B) adveraia L 9 quid? qui ed. Ivrtf. II: qnidqne BL qnid qnae PP 10 ci tate// (a eraa.) enersa eat meminerunt B 13 conflagTate con&aglate corr. m. fort. I B \a grateribue B | incendio A-Higu^.: in odio (u 15 — 16 peredectiuia B 16 torrentiB ^ii^tst: onrreatis a 21 fluent a dtTino (a in ras.) B 28 iii- nocentj, abi eraat Salm.: innocenti inecant c* innocenti lo- I LIBER DE HUNDO 171 PoBtramo quod est in triremi gtibBriiator, in cumi XXSY reetor, praecentor in choris, lei in Tirbe, dux ia esercitu, boc est ia mundo deus, nisi quod ceteris aernmiiosum et maltiplei et curaram innumerabiiium videtur esse hoc ipsum, alicuius officii priucipem fiari, deo vero nec tristis nec onerosa est imperii sui cura. namque iomobilis cir- cumfert et regit cuncta, naturas formasque diversia regio- nibuB commovens, ut est lei civitatis semel promulgata, perpetms observationum rationibus fixa, ipsa quidem 358 inmutabilis, at eius arbitrio parentium meutes agitantur 10 nutuque eiuB et dominatione flectuntur: eK scitis eius magistratus ti-ibiinalia, principia milites frequentabuat, recuperatores iudiciis praeaidebunt, decuriones et quibus ius est dicendae seutentiae ad consessum pubLicum com- meabunt; et alius ad Minuciam fruinentatuni venit et is aliis in iudiciis dies dicitur; reus purgandi se necessitate, 367 inaeetandi studio accusator venit; ille moritunis ad sup- plicii locum ducitur, hic ad coavivii repotia [et] veaper- tinus comisator adventat. sunt et publicaram epularu apparatus et lectistemia deoruai et dies festi, ludi seaeni ludique Circenses; diis saerificatur, geniis ministratnr, obi<^t^is libatione profunditur aliusque alio fungitui p&reDtque omnes iussis legum et communis imperii. videas- 368 Pseudoaristot. wEpi jtdtffiou c. 6 p. 4.00b6 — 24 B CTinK^qne^ illum, (^in quo> inerant Alfr. KiTchhoff, p. 4T, qui in eonstriictione eoa . . , locum illum ambire maluerunt offendit 2 lex Colv.: dnit m « inmobilifl GoMb. (cf. Pseudoarist.: tr &xiv^ai id^vfiivog): nobiE 10 7 cnncta, natoras formas- que div. reg. commovens Kroll: cimctaa natura formaB quas dtv. reit. commoveng nt post commoveni lacunam signif. Vulc. 10 parentnin B F | mentia B | agitantnr (u ex is corr. m. T) B 11 ei aeitis scripsii et acitia m (et nt Bcitis F, widf. et ut ex Bcitie ii7or.) 13 decurioneg ex decurionis co)t. B 14 con- BeeBum Colv.: conBenenm a 17 accoaator Vulc: accQBatnr a 18 baec B | ad GOovivii repotia B: ad convivii ire potia {vel simii:} S I et seclKs. Scal. 20 Indis cinici B 21 lodique " ea conr.per raa.) B 23 obitia Vulc.: obii* c* (obiis cott. post. B) I libatio Vulc. 1 18 I i ■ 172 APULEI ■ P que illam civitatcm parit«r spirastem Fanchaeia odDribas . et graveolentibua caenis, resonantem hymnia et caminibns J et canticis, eandem etiam lanientis et p!oratibas heiulan- 1 UXVI tem, ad huDC modom rcs agi et in mundo aestimemus. M ^\ lex illa vergens ad aequitatis teuorem sit deus nulla I indigens coirectioiie mutabili. quippe sic et mundi univer- 1 sitafi regitur, dum speculatur ad omnia rector eius atqual inmntabiliter incumbit spargiturque vis illa seminibus in- | clusa per natnras omnium apeciesque et genera digesta. | 10 sic faciles vitium lapsns et palmarum ardua, persioorum mbor, laevitas mali gignitur, dulcitas fici; et qtiae infe- . licia propter Infecunditatem vocamus, tameu utilia suut J alio pacto: platani, ut ait poSta, uwbras potantibus J ministrantes et acuta pinus et rasiles buxi, odora lauruB,J i^ copressoTum odoratius lignum; tandem omnium animaltmnl agrestium et cieurum, pinnatanim et pedestrium et aqua- 1 tilium uatura gignitur, nutritur, absomitur parens caelestibusl instittitis: «av yap IpfflEtii/ nXijy^ v^ftjrai, ut Heraclitus ait, 1 11 Et cum sit unus, plurimis nominibas cietur <^propter^ < 20 speeierum multitudinem, quarum diversitate fit multifonnis "i" vis id est ab iuvando luppiter dios, quera Zijva Graeoi, Pseudoariatot, liiel xoafiovc. 6 et 7 p. jD0b2d — 401 al4 Bkk. 1 of, Lncret. II 417 13 Verg. Georg. V/ 146 18 Diek, op. cit. I', p. 6A (fr.ll) 1 flpirantes B 2 oaenia B : cenlB vel coenifl S 3 eadem B 4 adlmc B b vergens Vule.: velgena BF vel genB PL 6 bIc et Kroll: aicut oj Bicnt ^civitaa^ Goldb. 8 apaigitor qui via B 9 degeeta B 10 persicconim B 11 dulcitaB fici in dulci//affiui cwt. ni. post. B 13 po(r)taDti- bnfl (eorr. m. post.) B 14 buxiBodora (a in ras.) B buxi et odoia P 16 tandom ed. Itmt. U: taraen oi IB agreatium om. B I pedeatrium F: pedeBtrom cett. \ et aqoatilium F: et S^«iS^ 1 J LXVin Fa[c]tum auteta Graeci d^aQficvTjv a tractu qaodam I invicem causamm se continentium Tolunt dici; decretum ideiB Kia^ansvijv dicunt, qnod omnia in hoc atatu rerum definita Bist nec ait in hoc mundo aliquid interjninatam; i idem fatum fioigav vocant, quod ex partibus constet; hinc vinKSiv, quod unicuiqae adtributio sua sit adscripta. 'ASQaariia deuique ineffugibilis necessitas ultionis. B73 aed *** tria Fata sunt, numerus cum ratione temporia faciens, si potestatem eanim ad eiusdem aimititudinem 10 temporis referas. nam quod in fuao perfectum cst, prae- teriti temporia habet speciem, et c[uod torquetnr in digi- tis, momenti praesentia indicat apatia, et quod nondnm 6x colo tractum est subactumque cura digitonim, id futuri et conaequentis aaeculi posteriora videtur ostendere haeo lE illia condicio; et nominum eiuadem proprietate contingit, B71 ut ait Atropos praeteriti temporis fatum, quod ne deua quidem faciet iflfectum; fntmi temporia Lachesis a fine cognominata, qnod etiam illis, quae futura suut, finem suum deus dederit, Clotho praeaentis temporis habet curam, ut ipsis actionibus suadeat, ne cura sollers rebna omnibus desit. deum vero ire per omnes Psendoaristot. w»?! xdofiop c.'7 p. 401b8 — 23 Bkk. 21 Verg. Georg. IV 221 eq. OCalTaNTujNaPnKfFaYMOCnaNIaCraPKPYVoCaYQICTolN eCnOAYTHKeC6KKa0aPaCKPaileIaCaNHNsKaTOM«PMAPaI TeZujN B dett. eodd lectiortea enotare stipersedi 1 fatum ed. Eom.: factTun m (factam F) { cliiatip,ivTtv edd.: imarmeuen i» 2 canBBrom invicem F 8 id eit pro idem Goldb. \ nmpia- fiiv^v edd.: pepromenen B praepomenen 3 5 fiorpav edd.: moecan m 6 viii.£etv ex Pseudoarist. ed. Ald. ; ennomon B> Ivvofiov edd, civoiiog Goldb. 7 'Aiedersia denique ^est^ aeripsi: adracti eadem quae a (eademqne &) Adrastea eademqae Vulc. 'Ai^dereta tria fata sunt Ooldb., quod Ubenter receperiiti {omisso sdlieet ut), quia conxirvctio xotb Svveetv (earam infra v. 9) ifarser asse ^deiur 13 traetus eflt B 15 posi eondicio i^ter- ^>3^n' / eiusdem (se. condicioms) fort. eisdem 17 laccaiB B LIBER DE MUNDO 175 terrasque nou frustra arbitiuhitur, qui aucliet Platouis haec verba: 'deus namque, sicut vetus', inquit, ^coatiuet ratio, prin- cipia et tiDes et media rerum omuium penetrat, quae inluBtrans eurru volucri superfertur; eundem deum [sem- s per] oltris Necessitas semper et ubique comitatur eorum, qui a sacra lege discesserint, vindex futura, quam faciet illa mitificam, qui statim a t«nero et ipsis incunabuliB intellexit, extimuit eique se totum dedit atque permisit'. FgeudoariBtot. nepl xoa/iau c. 7 p. lOlbSS — 29 Bkk. a Plat. de legg. IV p. TISE; cf. Phaedr. p. 246 E 1 tractuaque — profQndum add. Goldb, t. q. m. c. q. p. ss. m, 1, ut vid. B 2 qni om. B 4—5 penetrat, quae in- InBtrans cnrrn scripgi: penetrat qn&e inluHtranHda (#tc) curru B penetrata atque iUuBtrata cnrru {vel fert aic) PL penetntit atque mluBtrat et curra F penetrat atqne inluBb^t ac cnrm Gdldb., sed cf. Novdk, p.41—42 6 semper poat deum om. F, egn seclusi 7 a o»i. B T — 8 qnain iUa faciet ille B IIEPI EPMHirEIAS. gg Stadinm Bapientiae, quod philosophisim vocamus, plerii que videtur tres specieB seu partes habere: naturalem moralem et de qua nuac dicere proposui rationalem, continetur ars dissereadi. sed cum disBeramuB oration^ E ctiiuB variae species aunt, ut imperandi mandandi sendi optaadi vovendi irascendi odiendi invidendi favendi miserandi admirandi oontemnendi obiurgandi paonitendj deplorandi tum voluptatem afferendi tum metum incutiendi in quibns oratoris eicellentis est lata anguste, anguf 10 Tulgata decenter, nova usitate, usitata nove ***, eitenuai magna, maxtma o miniinis posse efficere aliaque id genoi plurima: eBt una inter has ad propositum potissima, quB( pronuntiabiiis appellatur, absolutam sententiam prehendens, sola ex omnibus veritati aut falsitati obnoxiaJ u quam vocat Sergius effatum, Varro proloquium, CicerOl enuntiatum, Graeci Tt^oiaatv tum «l^iafto!, ego verbuiB ( Caesiod. de art. ac disc. lib. litt. m 569 (p. 1173 A e Mi^e]: 'Hbb fomiTilas categoriconim HyUogiHmoram qni plei noaae desiderat., libram legat, qui inscribitni aei/l ijifiijvcZi] Apulei.' — cf. 583 (p, 1203A) et laidor. orig. U, 28, 22 {p. liSA^ ed. Migne) 15 cf A. Gell N. A.XYI 8 mCIProNT PEBI BRMENIAE APULEI eodd. plenque (PERY C HERMENIAE G) mcm // nEPlEPMIN // ISIN B, vnde OTpl igiiTiveimv titwlwn esse volwt Meiss. — I quod GC et al.: qoam SL et al. 6 vovendi S: fovendi cett {sed fovendi voveudiE) 7 contemnendi: conteodendiC et al. 8 volaptatem B: volnntatem cett. (vel volnptatem ss. E) 10 vnlgatB decenter: vulgata recenter, lecentia vulgate GoMb., probante Meiseio, qui praeterea nova ueitate , uaitata nove secludendunt censet , proferre axtt simile aliud eaxidisse suspieatns esl Colvius, dicere reponendum censet Meiss 11 de minimiB GC Itt /brt. <]tum> xfiuraiTif ] jiporaaiv et &iliafi,a Meiss: protftgin (portasin S) rt . * eoA^. plerique J LIBER JTEPr EFMHNEIAi: 177 verbo tum protensionem tum rogamentum; familiarius tameu 266 dicetor propositio. Propositionum igitur perinde nt ipsaram conclusionum 11 dnae species auut, altera praedicativa, quae etiam simpiex est, at si dicanius: Qui reguat, beatus est, altera 6 Bubstitativa vel condiciocalis , quae etiam composita est, ut si aias; Qui reguat, si sapit, beatus est; substitnis enim coBdieionem, qua, nisi sapiens est, non sit beatus nos nunc de praedicativa dicemus, qnia nakira prior est ao Telut elementum substitutivae. lo Sunt ot aliae differeutiae, quantitatis ac qualitatia. III quantitatis quidem, quod aliae univeraales sunt, ut: Omue spirans vivit, aliae particulares, ut: Quaedam ani- malia nou spiraut, aUae indefinitae, ut: Animal spirat; uon eaim definit, utrum omue an aliquod, sed tamen pro is particulari semper valet, quia tutius est id ex incerto accipere, quod miuus est. qualitatiB autem, quod aliae dedicativae sunt, quae dedicant aliquid de quopiam, ut: Virtaa bonum est; dedicat enim virtuti inesse bonitatem, aliae abdicativae, quae abdicant aliquid de quopiam, ut: m Yoluptas non est bonum; abdicat enim volaptati inesse bonitatem. at Stoici hanc quoque dedicativam putant, cnm inquiunt: Evenit cuidam voluptati bonum non esse; ergo dedicat, quid evenerit ei, id est, quid sit. idcirco dedicativa, inquiunt, est, quia ei, in quo negavit esse, n dedieat id, qood non videtur esse. solum autem abdieativum 267 vocant, cui negativa particula praeponitur, verum hi quidem cum in aliis tum in hac re vincuntur, si qui ita rogaverit: Quod millam substantiam habet, non est; cogentur enim aecundum quod dicunt confiteri esse, quod W^ non est, quod nuUam substantiam babet. 11—23 Mart. Capella IV 396 1 protentionem GC et al. 11 ac qualitatia ' qaalitatiB ceU. 16 omnem G S5 ei Golv: et a> 28 rerincantur G fart. in bac re o altera ob alt«ram scilicet, sicut indefinita et particnlaris. iteui omnis propositio, si assumat in princjpio negativam particulam, fit alterutra eius aequipoUens, ut cum sit universalis dedicativa: Omnis voluptas bonum, si ei negatio praeponatur, iiet: Nou omnis voluptas bonam, u tantandem valens, quantum valebat alterutra eius: Qaae- dam Toluptas non est bonum. hoc in ceteria tribus propositionibus intellegendnra est. Deinde de conversione. conversibiles propositiones VI dicuntur univeraalis abdicativa et alterutra eius, id est so paiticularis dedicativa, eo quod particulae earum, subiec- tiva et declarativa, possant semper inter se versare vices permanente condicione veritatis ant falsitatia. nam ut vera est haec propositio; KuIIus prudens impius, ita, ai convertas partiam viees, verum erit; Nullus impii prudens. item ut falsum est: Nullus homo anima ita et, si convertas, falsum erit: Nallum animal bom pari ratione et particularis dedicativa convertitur: Qnidam grammaticus homo est, et contra: Qa: ' 19 — p. 188 346—"' " 2 Bubnentra (alteratra se.) C 7 suhneutra a (alteratra M. CGE) alteratra Tccepit Geldb. aabneutra retinet Meiss (Bub- neutra = alterutra) 19 convertibiles (sie et alibi) G veraalis ex nniveraalea corr. C 32 veraare Pramtl: e 34 impins est C I 182 APULEI QUI PERTUB I grammaticua est. quod duae ceterae propositiones sem- per facere non posaunt, quamquam interdnm convertantnr. • nec tamen idcirco conversibiles dicuntar; nam qaod alicubi i fallitur, certo repiidiatur. ergo unaquasque propositio per I !> omnes signiiicationes ^ reperienda est, an etiam conversa congraat, nec universe verae siint iatae, sed quinque solae: aut enim proprietas declaratur alicuius aut genus aut differentla aut finis aut accidens. nec praeter haec unquam (^qoiequam^ inveniri potest im ulla propositione, ut si Q hominem substitnas, quicquid de eo dixeris, aut proprium eius significaveris, ut cachinnabiie, aut genus, ut animal, aut differentiam, ut rationale, aut defiuitionem, ut ani- mal tationale mortale, aut accidens, ut orator. quippe omne declarativum alicuius aut potest eius vicisaim i fieri subiectivum aut non potest. sed si potest, aut signi- ficat, quid sit, et est definitio, aut non significat, et eat proprium. sin autem non potest, aut id est quod in deSnitione poni debeat, atque est genus vel differentia, aut quod non debeat, et est accidens. igitur per haec M agnoacetur particularis abdicativa non esse conversibilis. universalis autem dedicativa et ipsa quidem non est con- versibilia, sed particulariter tamen potest converti, ut cum sit: Omnis homo animal, non potest ita, converti, ut ait: Omne animal bomo, sed particnlariter potest: « Quoddara animal homo. verum hoc in simplici con- versione, quae in conclusionum illationibus reflexio nomi- natur. est euim et altera propositionum conversio, quae non tantum ordinem, sed etiam ipsas particulas in con- r. V 10,66 21 — p. 183, G Mart. CBpeUa 5 reperienda! repetenda Wow. requirenda Goldh. fori. ■ perienda 6 congru» G | univerBe verae Hild. : nniven vere G inmmierae//// (nmerae in ras.; fvAt nBiveraae) prneterta revera ss. C unum versae BL nniverBaliter verae cett (m mara. vel //unum S) innnmerae edd. vett. et Goldb. \ ietae t vci //unum a) innnmerae eaa. vetl. ei iroiao. \ iBiae om. u ^_ ^ gaieqnam add. Oud. aliud mpir potest add. G l nulla G ^H - ISpePbooGC ■ LIBEB HEPI EPMHNELLS 188^ inita fiat, et ^M traTiuin perducit, ut quH,e defiuita est, iudefinita fiat, et | contra quae indefinita est, definita. vicisBim reliquae duae adraittunt, universalia dedicativa et particularis abdicativa, ut: Omnis homo animal; omne noti aninial non homo; item: Quoddam animal t non est rationale; quoddam non rationale animal. id ita esse perpetuo, ut dicimus, per illas quJnque prae- dictas species esplorabis. Coniugatio autera propoaitionum dicatur ipsa coneiio VH earum per aliam communem particulam, qua inter se lo copulantur; ita enim possuut ad unam conclusionem con- sentire. quae particula communis necesse est aut in utraque propoaitioiie suhiecta sit aut in utraquo declarans aut in altera suhiecta, in altera declarans. tres igitur formulae finnt, quarura prima dicatur, cum illa communis particula ib in altera suhiecta, in attera deelarans est. qui ordo non numeri ratione sed conclusionum dignitate coutentus eat. quippe altima formula est tertia, quia nihil in ea nisi particulare eoncluditar. hac soperior est secunda, quae hahet conclusionas universales, aed tamen abdicativas tantum. m et ideo sic prima pollet, quia in orane genua illationura concluditur. dico autem illationem vel illativiim rogamen- tum, quod ex acceptioiiihua eoUigitur et infertur. porro acceptio est propositio, quae conceditur a respondente, ut si quis ita proponat: Estne omne honestum honum? ie propositio est, et si assentiri se dicet, fit acceptio remota 272 interrogatione. quae et ipsa tamen couimuniter appellatur propositio: Omne honestum bonum est. huic iunge 2a — p. 9,7 Mart, I e non rationale non animal CE 7 illae ex illie c 10 aliquam G 15 fiunt vel sunt G Bunt (vel fiuut m.) C | dicitur G dicitur (vel dicatnr ss.) C 18 formula est GCE:,I est formnla ceU. 19 hac; ac G 20 concluBionea M (3 Utt,.i eras.) G | abdicativaH ex ahdioativa corr. G 26 ee dieet (veliB te dioU W.) C 28 hnic (vel hinc se.) O hi//nc Quaa es-\ QJ 184 APDLEI QUI FERTUa alteram acceptionem similiter propositaoi et concessam: Omne bonum utile est. ex hac coniugatiose , ut mos ostendemua, primi modi fit illativum, si direotim, univer- sale: Omne igitur honeatum utile est, si reflexiai, E particulare: Qaoddam igitur utile honestum est, quia particulariter tantum in refleiionibus converti potest universalis dedicativa. directim autem dico inferri, cum eadem particula subiecta est tam in coaiugatioDe quam in ipsa illatione itemque declarans eadem, cum est utro- le biqae; reflexim vero, cum hoe fit versa vice. ceterum tota ratiocinatio ista, quae acceptionibus et Ulatione coastat et collectio vel conclusio nomiiiatur, secundum Aristotelem Gommodissime potest ita definiri: Oratio, in qua con- cessis aliquibus aliud quiddam praeter illa, quae iB con.ceB3a sunt, necessario evenit, sed per illa ipsa concessa. in qua definitione et orationis species non alia quam pronuntiabilis intellegenda est, quae, ut supra disimus, sola aut vera est aut falsa, et concessis ali- q a i b u s pluraliter dictum est , quia ex una acceptione » non fit collectio, licet Antipatro Stoito contra omnium sententiam videatur plena conclusio esae: Videa, vivis igitur, cum sit illo modo plena: Si vides, vivis; atqui vides, vivis igitur. item, quia concludere volumus, non quod conoessam est nobis, sed quod negatum, idcirco iB in definitione dixit aliud quiddam praeter illa, quae eoncessa sunt, neeessario evenire. quapropter super- vacanei sant moduli Stoicorum oon idem difFerenter per- agentes: Aut dies est aut nox; atqui dies est; item idem geminantea: 8i dies est, dies est; dies igitur ■0 est. frustra enim lolligunt, quod sine controversia nltro conceditur. illud potius verisimile est, cum dioo: Si dies 10—13 Mart. CapellalVloe 13—18 AriBtot. Analyt. pr. c. 1 (p. 21b, 18—20 ed. Bkk.) 81— p. 185, 1 Caaaiod. de art. etc. III 6li9 (p, inSA et B); laidor. orig. II 28, 25 (p. 148 B) 35 quiddam ex quidam corr. Q I 1 LIBER JTEPJ EPMHNEIAS 185 est, Incet; atqui dies est, igitur lucet, non f male colligere, praeter quod aecepi. nam quod est in con- clasione lucet, fuerat et in propositione. hoc tamen ita refutabimus, aliter dici in conclusione igitur lucet, ut oatendatur nunc lucere, aliter in propositione acceptum, S in qua non est dictum nunc lucere, sed tantum cod' sequens esse, ut, si dies sit, utique ot luceat. multum antem refert, itaoe nunc affirmes aliquid ease an tantum aolere esse, Gum aliud quiddam pra«cesserit. item illud, quod in eadem definitione necessitas comprehenaa eat, factum ]„ est, ut conclusionis vis a similitudine inductionis diatin- gueretur. nam et in inductione quaedam eonoeduntm-, ut puta: Hoioo inferiorem malam movet, equus in- feriorem movet, item bos et canis. in istis acoep- tionibus in conclusione aliud quid infertur: Ergo et ie omne animal inferiorem malam movet, quod cum sit in crocodilo falsnm, potes superioribus conceasis illa- tionem ipsam non recipere, quam tibi in conclusione non licuisset recusare, quippe cuius illatio i» ipsJs acceptionibus continetur. et ideo in ea additum est necesaario evenire. ao ne ultima quidem pars definitionis vacat, sed oatendit ex eisdem ipsis, quae concesserit, evenire debere illationem, ceterum ratam non fore. ac de bis quidem satis dictum. Nunc tradendum est, quibus modis et coniugationibus VIII fiant i&tra certum numermn praedicativi generis verae th conclusiones. quippe in prima formula novem aoli moduli. 24— p. 186, B Mart. Capella IV 410; Caasiod. de arte etc. III 568 (p. iniB) 1 Don male coltigere (s. aliud ss.) G uajn aliud coUegi ex noii male colligere corr. C noii male colligere nam aliDd col- legi E nisi aUud coUigi S noa ^me^ aliud colligere Meiss 6 nunc lucere: nou lucere O 7 autem: enim G 8 au tantum solere egee tn marg m. 3 G 9 item G: ita ceit. IS molam GC {et eic v. 16) 18—18 equuB inferiorBm mo- vet — inferiorem iDalam moYet in tnarg. m. 3 G 15 quid: quod G 17 crocodillo 6 corcodrillo C 21 para om. C et al, (B. particula super ultima add. C) 186 APULEI QUI rEETTTR ses autem coniugatioaes reperiuntur; in secunda quattaoi moduli, tres couiugatioues ; iu tertia sex moduli, quiuqu coniagationes. de quibus hic iajn suo ordine demoustrabi praefatus neque ex particularibus solis neque abdicativi j solis ratam fieri conclusionem, quia saepe possuut et fala couducere, item quamlibet multis dedieativis ai utraTJ abdicatiTa iungatur, dedicativam uon, sed abdicativaB fleri illationem: tantom vel uua mizta ceteris praevald similis etiam particularium vis est; utravis enim mixtj 10 universalibus particulaiem facit illationem. IX Igitur in prima formula modus primus eat, qui con ducit ei universalibus dedicativia dedicativum uuiversal directim, nt: Omne iustum honestum, omne honO' atum bonum; omne igitur iustum bonum est. a 15 si reflexim inferas: Quoddam igitar bonum iustum fit ex eadem coniugatione quintus modus. nam sic tantni reSecti posse universalem dedicativam supra docui. aecuil dua modus est, qui conducit e: universalibus dedicatiTJ et abdicafdva abdicativum universale directim, ut: Omn so iuatum bonestum, nullum honestum turpe; nullm igitur iustum turpe. at si reflexim inferas: Nullui igitur turpe iustnm, aestum modum efieceria. nam, u dictum est, reflectitur in ae oniversalis abdicativa, tantui meminisse debemus aubiectivum ex dedicativa trahendun n ad illationem in secundo modo atque ideo cam priorao aestimandam, licet ante abdicativa enuntietur. simiJiter e in ceteris prior potestate prior intellegatar. in sext autem modo trahitur subiectivum es abdicativa. haM 11— p. 187, 27 Mart, Capella IV 411; CasBiod. de art. etc. in 6fi8 et 669 (p. 1171C — 1172A); Isid. orig. H 28, 8—11 (p. UeC— 147B) 1—2 aex autem coniug^ationea — qnattuor modnli om. (i 6 conducere (i. coHigere ss.) CG 9 particnlaris (vel -rinm m.) C 11 condacit (i. colligit ss.) C 16 si G 18 con- duci G 20 iuBtu// (a eras.) G 27 potestate prior o JiS Babiectivwn Goldh.-. aubiectivuB GC (b. terminuB ss. G) Bub- J iuactiraB al. subieetiva, Flor. LIBER nEPI EPMHNEIAS 187 V i condacit ^M sola differenfia eorum. item tertdas modi ex dedicativis particixlari et universali dedicativum parti- calare directim, ut: Quoddam iustura lionestum, omne honeatum utile; quoddam igitur iustum utile. sed si refleiim irieras: Quoddam igitur utile & iustum, septimum modum feceris. nam, ut dictum est, reflectitur in se particularis dedicativa. quartus modos est, qui conducit es particulari dedicativa et universali abdicativa abdicativura particulare dJrectim, ut: Quoddam iastum honestum, nullum honestum turpe; quod- lo dam igitur iustum non est turpe. es hoc modo eon- trariae vices iaveniuntur prioribos octavus et nonus quippe 275 servant eius illationem non ut illi reflexam. coDiugationein ipsam tantum reflectunt propositionihus aequipollentibus mntatoque ordine, ut prior fiat abdicativa. atque ideo ib conducere dicuutur ambo per coniugationis conversionem. nam et si abdicativam universalem quarti convertas et aubicias ei universalera dedicativam, quam cocverterat particularis eius dedicativa, 8et octaviis modus, qui con- ducit es univeraalihus abdioativa et dedicativa particulare »* abdicatiTum reSexim, velut: Nullum turpe honestum, non est turpe. nonua quoque modus per sirailem con- versionem ex universali abdicativa et particulari dedicativa abdicativura particulare conducit reflesim: Nullum turpe is honesium, quoddam honestum iustum; quoddam igitur iustura non est turpe. cur autem solas quartus modus duos genuerit, ceteri singulos, illa ratio est, quia, primi modi si utramque propoaitioneia convertamus, fiet coniugatio irrita duarum particularium, sin alteram tantum, sd fiet aut aecunda formula aut tertia. item secundi modi i 5 igitur ante ntile ojb. GC ! in bb oi». GC 10 — 11 r;[aodam igitur G IS illi (b. prioreB ss.) GC 16 coniugationeB G 18 quod G qnam ex qnod corr. C { cou- verterit G 19 dedioativa ex dedicativum corr. C | octa- TUB modnfl eat C 20 abdicativa m addioativa cori: m. 1 G 81 itetn ftE ita corr. m. 1 C J 188 APULEI QUI PEBTUR si utramque conrertas, fiet coniugatio noni, quam : ostendimns ex quarto gigni, qnia vmiveraalis dedicativa Becundi modi non nisi partioulariter coaverti poteat, sin alteram tantom, fiet secunda formul^ aut tertia. ex hisce i igitur in prima formula modis novem primi quattuor indemonstraliiles nominantur, non quod demonstrari neque- ant, ut universi maris aestimat <^ia , arit^ quod non demon- strentur, sicut circuli quadratura, sed quod tam sim- pticea tamque manifesti sunt, ut demonstratione noa J egeant, adeo ut ipsi ceteros gignant fidemqne illis t impertiant. 1 Nnnc secundae formulae modos trademus. primasifl modus in secunda formula eat, qui conducit es i salibus dedicativa et abdicativa abdicativum universale^ B directim, velut: Omne iustum honestumj n turpe honestum; nuilum igitur iustnm turpe. hiofl redigitur in secundum indemonstrabilem conversa eiuAV secanda propositione. secandus modus est, qui conduoitT^ ex universalibus abdicativa et dedicativa abdicativuin m 6 I vel dedicativa G 7 ut d luatio, aut qaod ncripai (cf. Querolus p.S8,S5 — 5ff Peip.: BtellniM numeiant, maria aeetitDant) : ut univerBi marie eatimat quod GiOS^fl proprinni nomBn 1 (uuiverei„maris C) ut nuiverBi maria autumat (aestu ss., ut sit aestoniat) aut quod E iit univerBi maris CBtum aut quod P ut nni- verai maris oeBtimet qnod DF ut universis maris est quod L at oniverai mariH aeBtuH, aut quod 6oI(Jfi., utuaiversi maria aeatonm causa, aut quod Meiss, gui et in nniversi maria nomen pro- priwn et tiUnlum libri alicuiwi latere sttspieatw, ita ut aeata- mat vet autumat retinendum sit (et sic iain Floridus, nempe ex C) ut nniveraim Ariato aBstimat, aut quod Oudendorp 7 — 8 non demonBtrentur (ei deraonBtrantur corr.") Bicut C non demonBtiantuT aicut E nondum demonatranB ei ait ut S et al. noudum demoustratum ei Bit ut P non demoniitrabile DOn eit et ut L 9 suut vulg.: aint GC otn. S 12 DE SECUNDA FORMA G DE SECUNDA FOBMULA CS | b. timeposi tmdenms S ei al. j trademufl (vel tractemus m. m. 2) G J JS propositione secunda (aed cum fraiect. stgnw) G i LIBER nBPl EPMHNEIAS 189 nniversale directini, velut: Nallum turpe boi omne iuatum honestum; uullum igitur turpe instum. hic coniugatione non differt a priore, nisi quod sabiectivam particnlam abdicativa trahit ad illationem, quoniam ita variatus est enuntiatianis ordo, quod in prima forraula fieri uon potest. tertius modus est, qui conducit es particulari dedicativa et uuiversali abdicativa abdica- tivum particulare directim, velut: Quoddam iu honestura, nullum turpe honestom; quoddam tur iustum non eat turpe. hnius si eonvertaraus lo nniversalem abdicativam, fit indemonstrabilis quartus, ex quo hic nascitur. quartns modus est, qui condacit ex particuJari abdicativa et universali dedicativa abdicativum particulare directim, ut: Quoddam iustum non est turpe, omne malum turpe; quoddam igitur iustam is non est malum. hic solus modus tantum per impossi- bile approbatur, de qua propositione dicemus espositis modis tertiae formnlae. In tertia formula priraos modus est, qui conducit ex XI dedicativis universalibus dedicativum particalare tam direc- m tim qaam redesim, ut: Omne iustum boneatnm, omne iustum bonum, quoddam igitur houestum bonura, vel sic: Quoddam igitur bonum honestum. quippe uon interest, ei utra[qae] propositione facias pai-ticulam suh- iectivam, quoniam non interest, atram prius enuntieE. ideo n non recte arhitratus est Theophrastua propter hoc non unum modum hunc, sed duos esse. secandus modus est, qui condacit ex dedicativis particolari et universali dedi- cativam particulare directim, ut: Quoddam iustum honeBtum, omne iustnm bonum; quoddam igitnr to 19— p. 190, 16 Mart. C&pella lY 113 ; Gaaaiod. de art. etc. m 569 (p, inaC — 1I7BA); laidor. orig. II 28, 16 — 21 (p. 147 C— 148 A) 4 abdicativam GES ei abdicativo Oudendorp | aA on. 6 13 ett om. GC 18 tertiae om. C8 et al. 10 DE TERTIA FOBMULA C 24 ei ntra Goldb.: ei ntraquB QCSLB (quam ante ex ss. L) n ex atraqne cetC. 190 APULEI QUI FERTDR honestum bonum. tertius modas est, qui conducit e dedicativis univeraali et particulari dedicativum particulare 877 directim, nt: Omne iustum honestum, quoddam iustum bonum; quoddam igitur houestum bonum. B quartus modua flst, qui conducit es universalibus dedica- tiva et abdicativa abdieatiyura particulare directim, ut: Omne iustum honestum, nuUuui iastura malum; quoddara igitur honestum non est malum. quintus 1 modus est, qui conducit es dedicativa particulari et ab- 1 10 dicativa universali abdicativum particulare directim, Quoddam iustum honestum, nullum iustum malumj quoddam igitur honestum aon est raalum. sexttts ' modus est, qui conducit ex dedicativa universali et ab- dicativa particulari abdicatiTum particulare directim, ut: iB Omne iustura honestura, quoddam iustura non malura; quoddam igitur honestura non est mali ex his sea raodis primi tres rediguntur ad tertium inde- monstrabilem conversa priore propositione primi et secundi. i tertius enim secundo eandem coniugationera habet hoc 1 30 uno differens, quod ex universali trahit particulam Bubiec- tivam. propter quod non tantum propositionis vemm 1 etiam illationis conversione redigitnr ad tertiura. iteoiil quartus et quintns nascuutur ex indemonstrabili quarto I conversis prioribus propositionibus eorura. saxtus autem 1 si modus nec utraque nec altera redigi conversa ad indemon- ] strabilem aliquem potest, sed per impossibile tantum ' approbatur, sicuti quartus in secuuda forraula, et i XU uterque novissimi numerantur. ceterorum autem in omnihus formulis ordinatio facta est pro differentia coniugationum M et illationura. uam cura prius sit dedicare quam negare potentiusque [est] universale quara partieularej priores 9 dedicativa ex dedicativis coir. G 19 enim. ab edit. , Goldb. abest \ a aectindo 6CE ii etiam om. post. add. i 1 (?) Q 30 nam cum priuB EPr cmn om. GCS (niii priu», 1 in marg. alr nam S) nam qaia prius mtlg. nam ut prius J (rt>/^. / Bit: St O-C Sl poteatinsque eet a (est om. B) est I . aimiles suat, is praeponitur modus, qui cele- rius ad iudemonstrabilem vedigitur, id est una conversione, quae una probatio est eertos eos ad cludendum inodos Gsso. est et alt«ra probatio communis omaium etiara iudemonstrabiliuiQ , quae dicitor per impossibile appella- turque a Stoiflis prima constitutio vel primum espositum. quod sic definiant: Si ei duobus tertium rjuid colli- gitur, alterum eoruin eum contrario illationis colligit contrarium reliquo. veteres atitem sic defi- nierunt: Omnis conclusionis si sublata sit illatio, assumpta alterutra propositione tolli reliquam. quae res inventa est adversus eos, qui concessis accep- tionibus id, quod ei illis colligitur, impudenter recusant, per hoc eiiim compelluntur ad impossibilia, dum ex eo, quod negant, contrarium aliquid invenietur ei, quod ante concesserant. porro contraria simul esse vera impossibile eat, ergo per impossibile compelluntur ad conclusionem. ueo frustra constituenint dialectici eum modum verum eaae, cuius adversum illationis cum alterutra acceptione lo tollit reliquam. at Stoici quidem tantum ncgativa parti- cula praeposita putant illationem recusari ve! ex propo- sitionibua alteram toUi, ut puta: Omnis, non omnis; quidam, non quidam. veteres vero et per alterutiam, igitm' bifariam, ut puta: Omnis, nos omnis; quidam. ni fiunt igitur adversus unamquamque conclusionem contrariae, quae opponantur, octo, quoniam utraque acceptio bifariam tollitur, fiuntque conclusiones bis quatemae modo negativa particnla praeposita illationi modo alterutra illationis accepta. exemplo sit primaB indemonstrabilis : Onine 1 1 — 2 dedicativa illatio Prantl: dedicatio et illatio a 9 Bi add. Pra«a | ie: et hia GCE (b exp. C) hie (pm. et) cett. 3 id CHt: idem C (e* G, ui vid.) 4 mo(do)H eorr. m. 1 G 6 per L et vulg.: om. cett, 9 cum contrarium C et al. 10 reliquo G; rofinquit CSEL relinquid P reliquit ceK. reliqni Goldb. lelinqni Prantl 18 per om. post. add. m. 1 Q H et ^ om. C 25 ut puta — quidam om. GGE 27 w^fiysTOMtot ^^ i I APULEI QUI FBETDK istu: latu: igitur iustum bouum. qui hanc illa.tioaem negat co cessia propositionibus, uecease est dicat: Quoddam iustum Don est bouum. huic si praepouas prioreiu ex B duobus coDceBBis; Omne iustum honestum, fit illatio secundum sextum modum in tartia formula, ut: Quoddam igitur honestum non est bonum, quod repugnat secundae propoaitioni, quae coQcesserat: Omne honestum bonum haec item omnino opposita conclusio est, si tsdem manentibus aeqaipollentem eius inferas, ut: 'Sod igitur omne honestum bonum. Bimiliter et alterae fient duae concluaionea, ai, ut euqc praeposuimus priorem propositionem, sic aasumamus poateriorem, ut; Quoddam 9 iuatum non est bouum, omne honestum bonam; &i B illatio quarti modi in secunda formula duples: Non igi- tur omne iustum honestum, vel: Quoddam igitur iustum honestum non eat quarum utmvis aeque priori propositioni repugnat, quae concesserat: Omne iustum honeatum. his quattuor conclusionibaa manen- W tibus tantum propositio mutata est, si pro eo, quod erat: Quoddam iustum non est bonum, facias: Nou omne iustum bonum; bifariam fit sublata illatio; erunt alterae qaattuor coaclasiones isdem immutationibus. item si pro eadem faciaa: Nullum iustum bonum, bifariam fit B sublata illatio; eront tertiae quattuor concluaiones dimi- taxat in his, quae habebunt uuiversalem illationem; ea onim poteat sola trifariam tolli. at in ceteria solae ooto. quaa, si quis velit, singillatim sub unoquoqae per omnes ' formulas poterit suggerere adexemplum, quod proposuimns. 30 * * *, ut etiam Peripateticorum more per litteras ordine propoaitionum et partium commutato sed vi manente 4 propouaa G et al. 12 proposuimua GC et al. 15 for- mola: foima GC 19 conclusionibuB: propoeitionibuH G 28 in mutationibnB C 24 bonum ut tribifariam G bonum bifariam (vel tri is.) C | sit G 26 tertiae (alterae sa.) C 26 nniTersanj G 80 lacunam signif. Qoldh. \ Peripateticomm J^oftff: jpotbeticomm z>el similia codd. LIBER ITEFI EFAfHNEJAS 193 sit prinms indemonatrabilia: A de omni B, et B de omni F; igitur A de omni F. incipiunt a, declarante atque ideo et a secunda propositione. hic adeo modus secundum boa pertextus retro talis est: Omne F B, omne B A; omne igitur F A. Stoici poiro pro litteris numeros b uaurpant, ut: Si primum, secundum; atqni primum, 380 secundum igitur. verura Aristoteles in prima formula qnattoor solos indemonstrabiles prodidit, Theophrastus et ceteri quinque euumerant. nam propositioiiem iungens in- definitam colligensque illationem indeftnitam * * * hoc super- lo vacaneum est tradere, cum indefinita pro particulari aoci- pitar et idem futuri sint modi, qui suEt ex particulari- bus. item iam ostendimus in prima formula quattuor; quos si quis velit geminare indefinitam pro particolari accipiens indefinitamque subiciena illationem, erunt omnes octo et is viginti, Aristo autem Aleiandrinus et nonnulli Peripa- tetici iuniores quinque alios modos praeterea suggenint univeraalis iU&tionis: in prima formnla ti'es, in secunda formnla duos, pro quibus illi particulares infemnt, quod per- qnam ineptam est, cui plus concessnm sit, minus concludere. k Omnes auteiii raodos in tribus eorum formulis certos ^l^ non nisi undeviginti esse, quos aupra ostendimus, com- probatur. qnattnor snnt propositioncs, duae particulares, duae univereales. haram unaqnaeque, ut aitAristo^teles], ut sit subiecta sibi et aliis tribus praeponatur, quateme scilicet S6 coniungitur atque ita senae denae coningatioaes in singulis formolia emnt. harum ses aequaliter in omnibus non valent; duae quidem, cnm ex abdicativis utravia alteram praecedit, quattuor autem, cum ex particularibua utravis aut semet praeoedit aut alteri subditnr. nihil enim con- ^^ e Mart Capella IT 120 2 r Uhlig: F di (*ed C habet G, * mUem B) et iiem infra & Stoiei auteiji porro C 10 coUigenB (om. qne) G | laeunam sigmf. GoMb. 11 iudefiDtta {sed'eroa.) G \ accipiatur Flor.: accipttor a {om. LB) 12 qni B(ant) (ez) particolaribua ex qaaa particularibuB corr. C S9 aiiatoteleB GC et al. 34 AriBto i^rtmtl; aristoteleB oi 45 pro^Mtan G ^op^t^vafe^^ «.<*.. AFOT.Eiva eiTliomai. ^S. 194 APULEI QUI rERTUE LIBER nEPI EPMHNEIAS clndi potest, ubionnque aut duae particulares Bunt ; dnae abdicativae. igitur remaineDt aingulis formalis denae coniugationes. porro ex hia tam in prima quani in secunda formula duae non valent, cum universalis dedicativa par- B ticulari praeponitar. similiter et in prima et tertia formula duae recidantur, quibuB aut aniversalis abdicativa abdi- cativam universalem aut particularis abdicativa universalem dedicativam autecedit. quo fit, ut remaneant primae for- mnlae ses coniugatioues iam in novem modis, reliquis 10 duabus formulis adbuc octonae. ex quibus una in neutra probatur, cum universalis abdicativa praecedit particularem dedicativam, ex his septeuis, quae supersnnt iam propriae, stmt in secunda formula quattuor falsae, cum universalis dedicatlva vel sibimet ipsi vel particulari suae utrovis iB loco iuagitur vel cum praecedit alterutra. item propriae in tertia formula duae non valent, cum utravis abdicativa uuiversali dedicativae praeponitur. reliquas certas esse tres in secnnda, quinque tertiae formulae supra oatendimus, cum eaa ad sex coniugationes primae formulae redigeremus. ao igitur ex quadraginta octo coniugationibus quattuordecim solae probantur. ceterae triginta quattuor, quas enumeravi, merito repudiantur, quia possunt es veris falsa eoncludere; quod cuivis facile est esperiri per illas supradietas quinque significatioues [generis proprietatis]. at ex illis quattnor- K decim, quas probavimus, uon ptures, quam praedictum est, fieri modos docent ipsae illationes, f ut eum directim suHiitur tum refierim, quousque veritas ipsa passa eat. praeterea eorum nou potest numerus augeri. B — 7 utramviB dedicativam pro univeraalem dedicativam G et al. particnlaria abdicativa ntramvia dedicativam (sed ntrajn- via dedicativam deL) univerBalcm dedicativam C 14 Bive pro snae CrC 15 altenitra Prantl: altera vel alter codd. \ pro- prie 6 21 XX quattnor G 24 generis proprietatiB oin. G tgo secbtsi 35 quam praedictnm est om. G 36 fieri mo- doa G: modos fieri eett. ] tum pro cum G 27 Bumator G 28 pi^eterea eoram Goldb.-. praeter earnm di (propterea rerum -£ propteT eamm B) proptere» eorum Vlor. FINIT LIBEB PERl HEEMENIARUM APULEI G; mCmHtoJ ^fu&scnp/io nEFI EPMINEIitN AnOTAS.VlOt ex^^tvtB mK^ INDEX NOMmUM. 1 Academia 83, 3 et lo. 85, u Accturos 8, 3 1 Aociua (m Philocteta) 35, « Argi 83, SO ■ AchiUeB 19, 1! et u. 27, i. (Ho- AristippuB tCjrenaicae Bectae ^ mericus) 30, 16 repertor) 2, ii et 15 ■ AchiTae claBsea 35, s AriBto Alexandrinna 193, i< et M Adimanttia (Platonis frater) 83, IB Ariitocles (prius nominatus eat '^JeoOiBHt 174, 7 Plftto) 82, i Adrittticom i\ Hadriaticum Ariston (Platonia pater) 82, a et _ Aegaenm mare 142, i 4. 83, 7 ■ AegjptiiiB 61, 5. 63, j. 7T, si. AriBton (Platonis magiater in M 78, a, Aegyptia numina 22, s. palaestra) 83, 3o ^ ■ Aegyptiiim mare 112, t AriBtoteles 15, iB. 80, si. 187, i. ■ Aegyptus 24, 15. 60, n. 61, 9, 18, 142, 1. lEO, 3. 184, 18. 19S. 1 ■ !9. 62, 1, 9. 65, tS. 84, 17, 148, 17 ABcaniua 12, 18 e/'. lulns H Asclepiua 86, i et is. 80, iff. ■ AeaopuB 3, it Asclepi (vocat) 36, ii. 37, IB ■ Aetna 86, ib. 163, i. 170, i* et 17. 40, 17. 42, 7 et 34. 43, l. ■ Africa 24, IS. 148, 7, 14, 17 44, is et 15. 46, 11. 48, lO. 80, W AfricuB ventna 149, b. Africnm !5. 55, n. 56, 13 et i5. 69, a fl maie 141, i& et 17. 60, 15 et SO. 62, S. 68, ^ Agamemnon 27, s cf. AtridCB la. 64, 18 et 19. 66, 7 et is. " "Aiiiie 62, 10 et 1* 87, SB. 71. 11. 73, a. 73, 16. 74, Albion ineula 142, 17 u et 2B. 76, 4 et S6- 77, a et Alesandrinnfl «. Ariato BB. 78, B et is. 79, 1. 80, 18 Amor 26, s et 3. 29, s Aaia 143, 6, s, ii, 17 _ Amphiaraua 24. ts Asiaticnm regnum 163, 9 ^M Aaticlia (Ulisi mater) 35, la AsByrium raare 142, a ^U Antipater Bt^iicuB 184, !0 ApelleH 32, a AthenieuBea arces 168, 9 ■ ApoUo 4, 4 et 11. 8, IB. 26, 10. 82, a et n. ApoHinia atella Atropoa 174, is ■ 188, ai Attici S2, 9. 146, 9. AtticM,H Apnleins 178, », 13, 16, IB, Sl legea 82, 6 ■ Apnli 149, 15 AttuB Navins 14, is. 15, * H ArabiciiB Binus 143, u Autia 27, 16 ■ ArchytaB (Platonis pmeceptor) ■ 84, SO Boeotia 24, is M ArciaiuB (Uliii avaa) 35, la Britanniae duae (insulae) 143, 1K^| 1 1 196 INDEX NOMINUM Calchas 27, 21 Gambyses 162, 1 Ganis (stella) 160, 7 GaBpins sinns 142, 10 GaBsandra 28, 7 Cato (in libris originnm) 150, 7 Celtae 142, I8 Ceres 8, u Chaldaei 7, 1 Charybdis 85, 21 Cicero 176, 16 Circe 85, 22 Circenses ludi 171, 21 Clotho 174, 19 Clytins 28, 6 Godms (Atheniensium rez) 82, 5 Gorycus (mons) 136, 19 Creta 141, 11 Creticnm mare 142, s Cupido 87, 11. 67, 2. 88, 8 et 10 Cyclades insulae 141, u Cyclops 35, 18 Cyllenius (stella) 165, 9 Cypros 141, 11 Gyrenae 84, I6 Cyrenaica secta 2, 12. Cyrenai- cus cf. Theodorus Dardaniae gentes 35, 9 Darius 162, 1 Delos 82, 10 Delphica oracula 153, 10 Diana 8, u. 82, 11 Dio Syracusanus 86, 2 Diomedes 27, u Dionysius (Platonis in prima litteratura doctor) 88, 19 Dionysius (tyrannus) 86, 21. 86, 2 Ditis spiracula 168, 14 Ecbatanae 162, 4 Empedoclis versus 168, 2 Ennius 8, 7. 13, 8. eius versus 8, is. 169, 16 Euboea 141, 11 £^aropa 143, 7 et 8 Euryalus 28, 8 Eui^tus (Pythagoreus, Platonis praeceptor) 84, 19 Fata tria (i. e. Parcae) 174, 8 Faustinus 108, 15. 186, 2 Favorinus (philosophus) 148, 10 Flaminius 14, 16. 16, 4 Oaditanae columnae 142, u. . Graditana loca 148, I6 aalli 149, u Gallicum mare 141, 25. Galli- cus sinus 142, is Garganus (mons) 149, I6 Genius 28, 18 et I6. 96, is Glaucus (matemus Platonis avus) 82, 8. Glaucus (Platonis frater) 88, 18 Graeca lingua 149, 12. 166, 17. Graeca numina 22, 9 Graeci 7, 10. 12, 21. 18, 21. 42, 14 et 16. 189, u. 148, 2 et 6. 149, 1 et 6. 151, 28. 152, 10. 169, 1. 172, 21. 174, 1. 176, 16 Graecia 5, 7 Grai 19, 12. Graia sapientia 27, 20 Hadriaticum pelagus 142, 2 Hammon 86, is et 15. 87, s et 8. 60, 26. 72, 2 Hannibal 14, 16. 16, s Helenus (Troianomm augur) 28, 7 Hellespontus 142, 7. 168, 2 HeracHtus (philosophus) 84, 5. eius sententiae 166, 19. 157, 7. 172, 18 Herculis columnae 141, 18. 143, 8. Herculis stella 138, 2S Hermes 37, 10. 77, u Hibernia insula 142, 17 Hiberum (?) fretum 142, 12 Hicetaon 28, 6 Hierapolis (Phrygiae urbs) 158, 11 Homerica Minerva 19, 11. Ho- mericus Achilles 30, 16 INDEX NOMINUM 197 Homenu ^, 18. 36, 16. 149, 4. eins yersns 169, 8 Hjades 8, s HyTcanius siimg 142, lo. Hyr- cannm mare 148, 9 lapjgia 149, i5 lapjx (Yentns) 146, 18. 149, 15. 150,2 Ilissns (amnis) 29, 7 Indi 61, 19. 84, 21. 142, 19. 168,. 8 Indicnm mare 142, 8 lovis (nominatiyas) 8, 15 v, Inp- piter Isis (Osiris nxor) 77, 17 Ismenias (tibicen) 82, i Isthmia certare 83, 21 Italia 84, 19 Ithacensis (i. e. Ulixes) 27, 21 lulns 12, 20 cf. Ascanins Inno 8, 14. 19, 15 Innonia stella 139, 1 luppiter 8, 15. 18, 7 et 12. 64, 6 et 7. 65, 7. 160, 14. 169, 16. 172, 21 cf, Zsvs* Inppiter lapis 13, 9. luppiter Plutonius 66, 7—8. lovis stella 94, 12. 138, 22. 166, 11 lutuma 19, 17 KgSvog 173, 2 cf. Satumus Lachesis 174, 17 LaSrtes (Ulixi pater) 85, 12 LaSrtiades 36, 10 cf. Ulixes Lampo 28, 6 Lar 24, 9. 96, is. Lar familiaris 24, 4. 26, 12 Larvae 24, 8 et 10 Latium 6, 7 Latona 82, 10 Lemures 24, 2 et s Lesbos 141, 12 Libya 77, 9 Libjcus mons 66, 17 Liparae (insulae) 163, 1 Lotopbagi 86, 2S Loze (ab Apuleio per eirorem pro insola habita esee ▼ide- tur) 143, 1 Lucifer 166, 9 Lucilius (poeta) 1, 6 Lucreti versuB 7, 6. 18, 12 Madaurensis 178, 17 cf. Apuleius et Platonicus Maeotis 142, 6 Magi 84, 21 Manem deum nuncupant etc. 24, 10 Mars 8, 14. Martis stella 94, is Mavortium sidus 166, 10 Mercurius 8, 15. Mercuri stella 94, 18. 138, 26 cf Cyllenius Mezentius 13, 1 Minerva 8, u. 19, 11 et u. 80, le. 85, 16. 168, 8 Minucia (porticus) 171, 16 Mopsus 24, 15 Musarum chorus 44, 21 Myrtoum mare 142, 4 Navius V. Attus Necessitas ultrix 176, 6 Neptunus 8, 15. 82, 5 Nilus 143, 14 et 15 cf 62, 2 (sanctissimum flumen) Nysa (mons) 136, 19 Oceanus 140, 17. 141, 15. 142, 8 et 14. 143, 12 Olympus (mons) 16, 9 et I6. 169, 6. 136, 19 Orphei versus 173, 10 sqq. Osiris 24, 16. 77, 17 Ossa (mons) 186, 20 Pamphylium mare 142, s Panchaei odores 172, 1 Parcae (?) 174, 8 cf Fata Parmenides (philosophus) 84, 22 198 INDEX NOMINUM Pelides 27, 6 cf, Achilles PeloponnesoB 141, 12 Perictione (Platonis mater) 82, 8 et 9 Peripatetici 192, so. Peripatetici inniores 193, I6 Persicum mare 142, 8 Phaedras (Socratis amicns) 29, 4 Phaenonis glohns 1S8, 20 Phaethon 170, 12. Phaethontis glohns 138, 22 Phidias (fictor) 168, 7 Philocteta (Acci tragoedia) 35, 4 Phlegethon (amnis) 153, 5 Phosphorus 138, 25 Phrygia 163, 11 Plato 6, 1. 8, 10. 9, 8 et is. 10, 4. 11, 10. 13, 18. (in Symposio) 14, 4. 25, 4 et 18. 29, 2. 32, 6. 82, 1. et 7. 83, 7 et 11. 86, 9 et 18. 104, 1. 107, 19. 111, 8. 117, 8. 118, 6. 121, 1. 122, 9. 127, 22. 130, 16. 176, 2. (in Theaeteto) 178, 1 Platonicus philosophus Madau- rensis (i. e. Apuleius) 178, 17 Plautinus miles 19, 20. Plauti versus 19, 21 Plutonius 'D. luppiter Ponticum mare 143, 8 et 10 Pontus (sinus maris nostri) 142, 5 Porthaon (?) 34, 10 Priscus V. Tarquinius Propontis 142, 7 Pylius orator (i. e. Nestor) 27, 9 et 21 Pyrois 138, 28. 165, 10 Pythagoras 32, 6. 84, 12 Pythagorei 84, 16 et 19. 85, 6 Pythagorici 30, 19 Pythia certare 83, 21 Bomanus poeta (i. e. Ennius) 169,15. Romana lingua 146, 17. Bomano vetustissimo ritu 13, 9. Bomani veteres 95, 12. 173, 9 Buhmm mare 142, 9^ 148, 16 Butuli 12, 22 Sardinia 141, 11 Sardiniense mare 142, 1 Satumus 173, 1 cf. Kq6vo£. Si^ tumi stella 94, 12. 188, 81. 165, 12 Scylla 36, 20^ Scythes 61, 19 Scythicum fretum 142, 12 Sergius 176, I6 Servius Tullius 14, 19. 16, 6 Sibylla 15, 6. Sibyllae 14, 21 Sicilia 85, 17 Siculum mare 142, 2 Sirenes 35, 28 Socrates 2, 13. 23, 4. 26, 2 et ». 28, 8, 12, 14. 29, 17. 30, 10, 15, 18. 31, 1 et 6. 32, 6. 34, 5, 7, 21. 82, 11. 83, 1 et 7. 84, 2, 6, 11. 86, 7 Socratici 84, 6 Sol (deus) 35, 19 Solon (legum Atticarum fundar- tor) 82, 5 Somnus (daemon) 25, 2 et 8 Speusippus 83, 18 Stilbon (stella) 138, 24 Stoici 177, 22. 184, 27. 191, 7 et 21. 193, 6 cf: Antipater Susa 162, 4 Symposium (Platonicum) 14, 4 Syracusani 86, 21 Syrtis 141, 23 Tanais 143, 9 et is Tantalus 33, 8 Taprobane 142, 19 Tarentinus 84, 20 cf. Eurytus Tarquinius Priscus 14, I8. 16, 6 Tat 36, 12. 37, 1. 72, 2. 80, 16 Terentiana meretrix 30, 6. Te- renti versus 30, 6 Theaetetus (Platonicus) 178, 1 INDEX NOMINUM 199 Theodoras (GyrenaicaB geo- metreB) 84, 16 TheophrastuB 137, s. 189, 26. 198, 8 Trinacria 141, ii cf. Sicilia Triones gemini 8, s Trismegistns 36, u. 80, 18. Tris- megiste (vocat.) 37, 15. 42, 5 et 21. 48, 1 et 6. 52, 18. 63, u. 66, 10. 66, u. 69, 19. 60, u. 64, 11 et 18. 66, 15. 66, 5 et 21. 67, 7. 76, 25. 78, 8 et 20 Troiani 12, 21. Troianns exer- cituB 28, 8 Tnllins v, Servius Tusci (i. e. hamBpices) 14, 21 Ulixes 27, 14. 36, 4 et u Varro 176, 15 Yenns 8, u. 67, 2. Yeneris stella 94, 14. 139, 1 YergilianuB Ascanins 12, I8. Yer- gUiana lutnma 19, 17 Yergili versus 6, 11. 8, s. 12, 1». 13, 8. 19, 19. 23, 7. 83, 18. 160, 1. 172, 18. 174, 21—176, 1 Yesta 8, u Yesuvius 168, 1 Yulcanus 8, 15 Yultumus (ventus) 149, 9 Xerxes 162, 1 Zeno (Eleates) 84, 2S Zfivs 172, 21. 173, 12—18 cf. luppiter 878 9 .A651t Db phllosoptila libn. AKE2733 «..^.l.Kf^Eiy!?'*?*^ Ubrarles 3 6105 045 034 597 :ANF0RD UNIVERSrTY UBR ocTtom* '■'«'«■ 1378 ' MAYiOlabj fiPft i me OCt SO,