<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.tei-c.org/release/xml/tei/custom/schema/relaxng/tei_all.rng" type="application/xml" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:id="sa_azvaghoSa-buddhacarita">
  <teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
  <titleStmt>
	<title>Buddhacarita</title>
	<author>Aśvaghoṣa</author>
	<respStmt>
	 <resp>data entry</resp>
	 <name>Peter Schreiner</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>contribution to GRETIL</resp>
	 <name>Peter Schreiner</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
	 <name>Reinhold Grünendahl</name>
	</respStmt>
	<respStmt>
	 <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
	 <name>Maximilian Mehner</name>
	</respStmt>
  </titleStmt>

  <publicationStmt>
	<publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
	<availability>
	 <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management at <email>gretil(at)sub(dot)uni-goettingen(dot)de</email>.
	 The file will be immediately removed pending resolution of the claim.</p>

	 <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Distributed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.</licence>
	</availability>
	<date when-iso="2020-07-31"/>
  </publicationStmt>

  <notesStmt>
	<note>This file has been created by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus from <ref target="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/gretil/1_sanskr/5_poetry/2_kavya/asvbc_3u.htm">asvbc_3u.htm</ref>. Due to the heterogeneity of the sources the header markup might be suboptimal. For the sake of transparency the header of the legacy file is documented in the <gi>note</gi> element below:</note>
	<note type="legacyheader">
	 ASVAGHOSA: BUDDHACARITA
<lb/>
<lb/>	 Input by Peter Schreiner
<lb/>
<lb/>
<lb/>	 Text analysis adapted to BHELA conventions:
<lb/>
<lb/>	 Sandhi markers:
<lb/>	 (. =short vowel, - =long vowel)
<lb/>
<lb/>	 in word-sandhi:
<lb/>	 1: . . e.g.: veda+anta = vedā1nta
<lb/>	 2: - .
<lb/>	 3: . -
<lb/>	 4: - -
<lb/>
<lb/>	 in sentence-sandhi:
<lb/>	 7: . . e.g.: ca+api = cā7pi
<lb/>	 8: . -
<lb/>	 9: - .
<lb/>	 0: - -
<lb/>
<lb/>	 Pada markers:
<lb/>	 1: $
<lb/>	 2: &amp;
<lb/>	 3: %
<lb/>	 4: // n.n //
<lb/>
<lb/>	 ****************************************************************
<lb/>
<lb/>	 {author} [A/svagho.sa]
<lb/>	 {editor} Johnston, E. H.
<lb/>	 {title} The Buddhacarita: Or, Acts of the Buddha. Part I -- Sanskrit Text
<lb/>	 {imprint}
<lb/>	 {publ.city} Calcutta
<lb/>	 {publisher} Baptist Mission Press
<lb/>	 {publ.date} 1935
<lb/>	 {citn.detail} 21, 165 pp.
<lb/>	 {series} Panjab University Oriental Publications No. 31
<lb/>	 {\imprint}
<lb/> {\source.description}
<lb/>
<lb/> {source.description}
<lb/>	 {author} [A/svagho.sa]
<lb/>	 {editor} Cowell, Edward B.
<lb/>	 {title} The Buddha--Karita or Live of Buddha by Asvaghosha,
<lb/>	 Indian poet of the early second century after Christ. Sanskrit
<lb/>	 text, edited from a Devanagari and two Nepalese manuscripts with
<lb/>	 variant readings, a preface, notes and in index of names.
<lb/>	 {imprint}
<lb/>	 {publ.city} Amsterdam (orig. Oxford)
<lb/>	 {publisher} Oriental Press NV (orig. Oxford University Press)
<lb/>	 {publ.date} 1970 (orig. 1893)
<lb/>	 {citn.detail} 16, 175 pp.
<lb/>	 {series} Anecdota Oxoniensia, Aryan Series,Part VII
<lb/>
<lb/>
<lb/>	 {editorial.notes}
<lb/>	 Annotations, remarks etc. by the editor of the transliteration
<lb/>	 are enclosed in square brackets.
<lb/>
<lb/>	 Annotations by the editor(s) of the edition which served as
<lb/>	 source of the transliteration (e..g. conjectures, markers for
<lb/>	 lacunae etc.) which are part of the printed edition are enclosed
<lb/>	 in pointed parentheses.
<lb/>	 {\editorial.notes}
<lb/>
<lb/>	 {colophons}
<lb/>	 Colophons which are part of the printed edition are enclosed by
<lb/>	 double square brackets.
<lb/>	 {\colophons}
<lb/>
<lb/>	 {variae.lectiones}
<lb/>	 {variants}
<lb/>	 The beginning of the passage for which a variant exists is marked
<lb/>	 by opening parenthesis. In deciding about the extension of the
<lb/>	 text thus marked, the changes generated for the text format had
<lb/>	 to be taken into consideration. This meant that occasionally
<lb/>	 words which are identical in the base text and in the variant are
<lb/>	 included in the parentheses, since in the text format (sa.mhita)
<lb/>	 the beginning of a variant could not be printed if that word is
<lb/>	 joined to the preceding word in vowel sandhi. Thus we write "...
<lb/>	 (mah-a+-atm-a Xmah-a+puru.sa.h) ...", even though the "mah-a+" is
<lb/>	 identical in both versions.
<lb/>
<lb/>	 The beginning of the variant is marked by a siglum, viz. by a
<lb/>	 single capital letter (capital letters are used exclusively for
<lb/>	 that purpose in the transliteration). Several sigla are separated
<lb/>	 by a comma (no blank) -- which does not occur in this file of
<lb/>	 course. There is no blank between the siglum and the variant.
<lb/>
<lb/>	 If there are several variants for the same passage of the base
<lb/>	 text, they are listed sequentially. The variant (or the last
<lb/>	 variant if there is more than one) is closed by the closing
<lb/>	 parenthesis. The blank before the next word is considered to
<lb/>	 belong to the variant and is put inside the parentheses. The
<lb/>	 continuation of the base text follows without intermediate blank.
<lb/>
<lb/>	 Schematic pattern:
<lb/>	 (... A... )...
<lb/>	 (... A,B... )...
<lb/>	 (... A... B... )...
<lb/>	 {\variants}
<lb/>
<lb/>	 {interpolations}
<lb/>	 Interpolations are treated as "variants without base text", i..e.
<lb/>	 siglum follows immediately upon the opening parenthesis. The
<lb/>	 siglum is repeated before the closing parenthesis which marks the
<lb/>	 end of the interpolation. This allows for the input of variants
<lb/>	 within interpolations which are attested in more than one source.
<lb/>
<lb/>	 Long interpolations may be entered as a sequence of separate
<lb/>	 interpolations (e..g. verse by verse). Interpolated lines are
<lb/>	 (may be) marked by "X" at the beginning of the line (which is
<lb/>	 meant to mark "star"--passages as e..g. in the criticial edition
<lb/>	 of the MBh).
<lb/>	 {\interpolations}
<lb/>
<lb/>	 {omissions}
<lb/>	 Passages from the base text which are omitted in any of the
<lb/>	 variant texts are marked by double parentheses plus siglum
<lb/>	 enclosing the omitted passage (which may also be individual
<lb/>	 words).
<lb/>
<lb/>	 Schematic patterns:
<lb/>	 ((S... S))
<lb/>	 ... ((S... S))...
<lb/>	 {\omissions}
<lb/>	 {\variae.lectiones}
<lb/>	 {\analysis}
<lb/>
<lb/>	 {reference.system}
<lb/>	 The full reference (chapter and verse) is given at the end of the
<lb/>	 verse to which it refers. (While transliterating the full
<lb/>	 reference needs to be typed only for the first verse of each
<lb/>	 chapter.) The reference consists of two figures separated by a
<lb/>	 (single) dot. The first number refers to the chapter, the second
<lb/>	 number refers to the verse--number within the chapter.
<lb/>
<lb/>	 The beginning of references is marked by double exclamation mark
<lb/>	 (i..e. da.n.da) and the end is marked by a single exclamation
<lb/>	 mark. Always after a reference a new line begins.
<lb/>
<lb/>
<lb/>	 {revision.history}
<lb/>	 {who} Peter Schreiner
<lb/>	 {\who}
<lb/>	 {date} October 1989 to February 1990
<lb/>	 {\date}
<lb/>	 {what} transliteration, entry of variants; cursory proof--reading
<lb/>	 {\what}
<lb/>	 {\revision.history}
<lb/>
<lb/>
<lb/>	 {\TEI.header}
<lb/>
<lb/>	 {text}
<lb/>	 {\text}
<lb/>
<lb/>	 {\TEI.1}
	</note>
  </notesStmt>

  <sourceDesc>
	<bibl></bibl>
  </sourceDesc>
  </fileDesc>

  <encodingDesc>
  <projectDesc>
	<p>The Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL) is a resource platform providing standardized machine-readable texts in Indian languages that have been contributed by various individuals and institutions.</p>
  </projectDesc>

  <editorialDecl>
	<correction>
	 <p>Apparent errors have been silently corrected.</p>
	</correction>

	<normalization>
	 <p>GRETIL normalizes all texts contributed consistently for each language.
	 Sanskrit texts are normalized in accordance with the scheme of the International Alphabet of Sanskrit Transliteration (IAST) in order to facilitate word search across its corpus without additional transformations.</p>

	 <p>All characters that were fully equivalent to an IAST-conformant character in the text file contributed have been made to conform to the character list below.
	 Non-conformant characters with additional information including accents, capitalization, and whitespace have been preserved as <gi>orig</gi> elements inside <gi>choice</gi> elements with their IAST-conformant equivalent in <gi>reg</gi> elements for the creation of a plain text.
	 These additional informations will be available only in those transformations of this file that display the original information.</p>

	 <p><table>
	 <head>Characters Used for the Transliteration of Sanskrit according to IAST</head>
	 <row role="label">
	 <cell>Character</cell>
	 <cell>Character Name</cell>
	 <cell>Unicode Code Point</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>a</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A</cell>
	 <cell>U+0061</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ā</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER A WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+0101</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>i</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I</cell>
	 <cell>U+0069</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ī</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER I WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+012B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>u</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U</cell>
	 <cell>U+0075</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ū</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER U WITH MACRON</cell>
	 <cell>U+016B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṛ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E5B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṝ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E5D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḷ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E37</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḹ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L WITH DOT BELOW AND MACRON</cell>
	 <cell>U+1E39</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>e</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER E</cell>
	 <cell>U+0065</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>o</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER O</cell>
	 <cell>U+006F</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṃ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E43</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḥ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E25</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>'</cell>
	 <cell>APOSTROPHE</cell>
	 <cell>U+0027</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>k</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER K</cell>
	 <cell>U+006B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>g</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER G</cell>
	 <cell>U+0067</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṅ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT ABOVE</cell>
	 <cell>U+1E45</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>c</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER C</cell>
	 <cell>U+0063</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>j</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER J</cell>
	 <cell>U+006A</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ñ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH TILDE</cell>
	 <cell>U+00F1</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṭ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER T WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E6D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ḍ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER D WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E0D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṇ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER N WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E47</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>p</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER P</cell>
	 <cell>U+0070</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>b</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER B</cell>
	 <cell>U+0062</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>m</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER M</cell>
	 <cell>U+006D</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>y</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER Y</cell>
	 <cell>U+0079</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>r</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER R</cell>
	 <cell>U+0072</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>l</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER L</cell>
	 <cell>U+006C</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>v</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER V</cell>
	 <cell>U+0076</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ś</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH ACUTE</cell>
	 <cell>U+x015B</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>ṣ</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S WITH DOT BELOW</cell>
	 <cell>U+1E63</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>s</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER S</cell>
	 <cell>U+0073</cell>
	 </row>
	 <row>
	 <cell>h</cell>
	 <cell>LATIN SMALL LETTER H</cell>
	 <cell>U+0068</cell>
	 </row>
	 </table>
	</p>
  </normalization>

  <quotation marks="some">
	<p>If indicated unambiguously in the text file contributed quotation marks have been replaced with the <gi>q</gi> element and, in case a reference was provided, have been nested inside a <gi>cit</gi> with the respective reference provided in a <gi>ref</gi> element after the quote.</p>
  </quotation>

  <segmentation>
	<p>Unnumbered <gi>div</gi> elements are used to structure the text, using the <att>type</att> and <att>n</att> attributes in accordance with the <gi>refsDecl</gi>.</p>
  </segmentation>

  <interpretation>
	<p>Interpretive markup which is visible only in analytic transformations of this file consists of:
	<list>
	 <item>Highlighting in <gi>hi</gi> elements,</item>
	 <item>Corruptions in <gi>sic</gi> elements,</item>
	 <item>Remarks in <gi>note</gi> elements with the @resp attribute identifying the agency.</item>
	</list></p>
  </interpretation>
  </editorialDecl>

  <refsDecl>
  <p>A reference is given in the <att>xml:id</att> attributes consisting of
  <list>
	<item>a pragmatic abbreviation of the <label>title</label>: Buddhacarita = BC,</item>
	<item>the number of the <label></label> in arabic numerals,</item>
	<item>the number of the <label>verse</label> in arabic numerals.</item>
  </list>
  </p>
  </refsDecl>
  </encodingDesc>

  <profileDesc>
  <langUsage>
  <language ident="en">English</language>
  <language ident="sa-Latn">Sanskrit</language>
  </langUsage>

  <textClass>
  <keywords scheme="http://gretil.sub.uni-goettingen.de/">
	<term>Sanskrit -- Poetry -- Kāvya</term>
  </keywords>
  </textClass>
  </profileDesc>

  <revisionDesc>
  <listChange>
  <change when-iso="2020-07-31" who="Maximilian Mehner">TEI encoding by mass conversion of GRETIL's Sanskrit corpus</change>
  </listChange>
  </revisionDesc>

</teiHeader>

<text xml:lang="sa-Latn" xml:id="BC">
  <body>
<div type="sarga" n="1">
<lg xml:id="BC_1.1">
<l><seg type="pāda" n="a">X(C śriyaṃ parārdhyāṃ vidadhad vidhātṛjit</seg> <seg type="pāda" n="b">tamo nirasyann abhibhūtabhānubhṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xnudan nidāghaṃ jitacārucandramāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa vandyate 'rhann iha yasya nopamā C)</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">X(C śriyaṃ para-ardhyāṃ vidadhad vidhātṛ-jit</seg> <seg type="pāda" n="b">tamo nirasyann abhibhūta-bhānu-bhṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xnudan nidāghaṃ jita-cāru-candra-māḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa vandyate 'rhann iha yasya na upamā C)</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.2">
<l><seg type="pāda" n="a">X(Cāsīd viśālonnatasānulakṣmyā</seg> <seg type="pāda" n="b">payodapaṅktyeva parītapārśvaṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xudagradhiṣṇyāṃ gagane 'vagāḍhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">puraṃ mahar2ṣeḥ kapilasya vastu C)</seg> //</l>
</lg>

<note type="analysis" corresp="#BC_1.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">X(Cāsīd viśāla-unnata-sānu-lakṣmyā</seg> <seg type="pāda" n="b">payo-da-paṅktya īva parīta-pārśvaṃ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xud-agra-dhiṣṇyāṃ gagane 'vagāḍhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">puraṃ mahar2ṣeḥ kapilasya vastu C)</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.3">
<l><seg type="pāda" n="a">X(Csitonnateneva nayena hṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">kailāsaśailasya yad abhraśobhām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xbhramād upetān vahadambuvāhān</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃbhāvanāṃ vā saphalīcakāra C)</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">X(Csita-unnatena iva nayena hṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">kailāsa-śailasya yad abhra-śobhām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xbhramād upetān vahad-ambu-vāhān</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃbhāvanāṃ vā sa-phalī-cakāra C)</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.4">
<l><seg type="pāda" n="a">X(Cratnaprabhodbhāsini yatra lebhe</seg> <seg type="pāda" n="b">tamo na dāridryam ivāvakāśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xparārdhyapauraiḥ sahavāsatoṣāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtasmitevātirarāja lakṣmīḥ C)</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">X(Cratna-prabhā-udbhāsini yatra lebhe</seg> <seg type="pāda" n="b">tamo na dāridryam iva avakāśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xpara-ardhya-pauraiḥ saha-vāsa-toṣāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛta-smita īva atirarāja lakṣmīḥ C)</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.8">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmin vane śrīmati rājapatnī</seg> <seg type="pāda" n="b">prasūtikālaṃ samavekṣamāṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śayyāṃ vitānopahitāṃ prapede</seg> <seg type="pāda" n="d">nārīsahasrair abhinandyamānā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmin vane śrīmati rāja-patnī</seg> <seg type="pāda" n="b">prasūti-kālaṃ samavekṣamāṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śayyāṃ vitāna-upahitāṃ prapede</seg> <seg type="pāda" n="d">nārī-sahasrair abhinandyamānā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.9">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prasannaś ca babhūva puṣyas</seg> <seg type="pāda" n="b">tasyāś ca devyā vratasaṃskṛtāyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pārśvāt suto lokahitāya jajñe</seg> <seg type="pāda" n="d">nirvedanaṃ caiva nirāmayaṃ ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prasannaś ca babhūva puṣyas</seg> <seg type="pāda" n="b">tasyāś ca devyā vrata-saṃskṛtāyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pārśvāt suto loka-hitāya jajñe</seg> <seg type="pāda" n="d">nir-vedanaṃ ca eva nir-āmayaṃ ca</seg> //</l>
</lg>
</note>
<note>[Verse 1.9 corresponds to 1.25 in ed. Cowell.]</note>

<lg xml:id="BC_1.10">
<l><seg type="pāda" n="a">ūror yathaurvasya pṛthoś ca hastān</seg> <seg type="pāda" n="b">māndhātur indrapratimasya mūrdhnaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kakṣīvataś caiva bhujāṃsadeśāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāvidhaṃ tasya babhūva janma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ūror yathā aurvasya pṛthoś ca hastān</seg> <seg type="pāda" n="b">māndhātur indra-pratimasya mūrdhnaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kakṣīvataś ca eva bhuja-aṃsa-deśāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā-vidhaṃ tasya babhūva janma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.26">
<l><seg type="pāda" n="a">X(Cprātaḥ payodād iva tigmabhānuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samudbhavan so 'pi ca matṛkukṣeḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xsphuran mayūkhair vihatāndhakāraiś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakāra lokaṃ kanakāvadātam C)</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">X(Cprātaḥ payo-dād iva tigma-bhānuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samudbhavan so 'pi ca ma-tṛ-kukṣeḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xsphuran mayūkhair vihata-andha-kāraiś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakāra lokaṃ kanaka-avadātam C)</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.27">
<l><seg type="pāda" n="a">X(Ctaṃ jātamātram atha kāñcanayūpagauraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prītaḥ sahasranayaṇaḥ śanakair gṛhṇāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xmandārapuṣpanikaraiḥ saha tasya mūrdhni</seg> <seg type="pāda" n="d">khān nirmale ca vinipetatur ambudhāre C)</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">X(Ctaṃ jāta-mātram atha kāñcana-yūpa-gauraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prītaḥ sahasra-nayaṇaḥ śanakair gṛhṇāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xmandāra-puṣpa-nikaraiḥ saha tasya mūrdhni</seg> <seg type="pāda" n="d">khān nir-male ca vinipetatur ambu-dhāre C)</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.28">
<l><seg type="pāda" n="a">X(Csurapradhānaiḥ paridhāryamāṇo</seg> <seg type="pāda" n="b">dehāṃśujālair anurañjayaṃs tān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xsaṃdhyābhrajāloparisaṃniviṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">navoḍurājaṃ vijigāya lakṣmyā C)</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">X(Csura-pradhānaiḥ paridhāryamāṇo</seg> <seg type="pāda" n="b">deha-aṃśu-jālair anurañjayaṃs tān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xsaṃdhyā-abhra-jāla-upari-saṃniviṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nava-uḍu-rājaṃ vijigāya lakṣmyā C)</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.11">
<l><seg type="pāda" n="a">krameṇa garbhād abhiniḥsṛtaḥ san</seg> <seg type="pāda" n="b">babhau (cyutaḥ Cgataḥ )khād iva yonyajātaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalpeṣv an(ekeṣu ca Cekeṣv iva )bhāvitātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">yaḥ saṃprajānan suṣuve na mūḍhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">krameṇa garbhād abhiniḥsṛtaḥ san</seg> <seg type="pāda" n="b">babhau (cyutaḥ Cgataḥ )khād iva yony-a-jātaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalpeṣv an-(ekeṣu ca Cekeṣv iva )bhāvita-ātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">yaḥ saṃprajānan suṣuve na mūḍhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.12">
<l><seg type="pāda" n="a">dīptyā ca dhairyeṇa (ca yo Cśriyā )rarāja</seg> <seg type="pāda" n="b">bālo ravir bhūmim ivāvatīrṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathātidīpto 'pi nirīkṣyamāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">jahāra cakṣūṃṣi yathā śaśāṅkaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dīptyā ca dhairyeṇa (ca yo Cśriyā )rarāja</seg> <seg type="pāda" n="b">bālo ravir bhūmim iva avatīrṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatha āti-dīpto 'pi nirīkṣyamāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">jahāra cakṣūṃṣi yathā śaśa-aṅkaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.13">
<l><seg type="pāda" n="a">sa hi svagātraprabhayojjvalantyā</seg> <seg type="pāda" n="b">dīpaprabhāṃ bhāskaravan mumoṣa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahārhajāmbūnadacāruvarṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">vidyotayām āsa diśaś ca sarvāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa hi sva-gātra-prabhaya ūjjvalantyā</seg> <seg type="pāda" n="b">dīpa-prabhāṃ bhās-karavan mumoṣa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahā-arha-jāmbūnada-cāru-varṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">vidyotayām āsa diśaś ca sarvāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.14">
<l><seg type="pāda" n="a">(anākulānyubjaCanākulāny abja)samudgatāni</seg> <seg type="pāda" n="b">(niṣpeṣavadvyāyataCniṣpeṣavanty āyata)vikramāṇi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathaiva dhīrāṇi padāni sapta</seg> <seg type="pāda" n="d">saptar1ṣitārāsadṛśo jagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(an-ākula-a-nyubja-Can-ākulāny ab-ja-)samudgatāni</seg> <seg type="pāda" n="b">(niṣpeṣavad-vyāyata-Cniṣpeṣavanty āyata-)vikramāṇi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatha aiva dhīrāṇi padāni sapta</seg> <seg type="pāda" n="d">saptar1ṣi-tārā-sa-dṛśo jagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.15">
<l><seg type="pāda" n="a">bodhāya jāto 'smi jagaddhitārtham</seg> <seg type="pāda" n="b">antyā (bhavotpattir Ctathotpattir )iyaṃ mameti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturdiśaṃ siṃhagatir vilokya</seg> <seg type="pāda" n="d">vāṇīṃ ca bhavyārthakarīm uvāca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bodhāya jāto 'smi jagad-dhita-artham</seg> <seg type="pāda" n="b">antyā (bhava-utpattir Ctatha ūtpattir )iyaṃ mama iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">catur-diśaṃ siṃha-gatir vilokya</seg> <seg type="pāda" n="d">vāṇīṃ ca bhavya-artha-karīm uvāca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.16">
<l><seg type="pāda" n="a">khāt prasrute candramarīciśubhre</seg> <seg type="pāda" n="b">dve vāridhāre śiśiroṣṇavīrye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(śarīrasaṃsparśasukhāntarāya Cśarīrasaukhyārtham anuttarasya</seg> <seg type="pāda" n="d">nipetatur mūrdhani tasya saumye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">khāt prasrute candra-marīci-śubhre</seg> <seg type="pāda" n="b">dve vāri-dhāre śiśira-uṣṇa-vīrye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(śarīra-saṃsparśa-sukha-antarāya Cśarīra-saukhya-artham an-uttarasya</seg> <seg type="pāda" n="d">nipetatur mūrdhani tasya saumye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.17">
<l><seg type="pāda" n="a">śrīmadvitāne kanakojjvalāṅge</seg> <seg type="pāda" n="b">vaiḍūryapāde śayane śayānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadgauravāt kāñcanapadmahastā</seg> <seg type="pāda" n="d">yakṣādhipāḥ saṃparivārya tasthuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrīmad-vitāne kanaka-ujjvala-aṅge</seg> <seg type="pāda" n="b">vaiḍūrya-pāde śayane śayānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad-gauravāt kāñcana-padma-hastā</seg> <seg type="pāda" n="d">yakṣa-adhipāḥ saṃparivārya tasthuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.18">
<l><seg type="pāda" n="a">(ca Cmāyātanūjasya )divaukasaḥ khe</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya prabhāvāt praṇataiḥ śirobhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ādhārayan pāṇdaram ātapatraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bodhāya jepuḥ paramāśiṣaś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(ca Cmāyā-tanū-jasya )diva-okasaḥ khe</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya prabhāvāt praṇataiḥ śirobhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ādhārayan pāṇdaram ātapa-traṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bodhāya jepuḥ parama-āśiṣaś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.19">
<l><seg type="pāda" n="a">mahoragā dharmaviśeṣatarṣād</seg> <seg type="pāda" n="b">buddheṣv atīteṣu kṛtādhikārāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yam avyajan bhaktiviśiṣṭanetrā</seg> <seg type="pāda" n="d">mandārapuṣpaiḥ samavākiraṃś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mahā-ura-gā dharma-viśeṣa-tarṣād</seg> <seg type="pāda" n="b">buddheṣv atīteṣu kṛta-adhikārāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yam avyajan bhakti-viśiṣṭa-netrā</seg> <seg type="pāda" n="d">mandāra-puṣpaiḥ samavākiraṃś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.20">
<l><seg type="pāda" n="a">tathāgatotpādaguṇena tuṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddhādhivāsāś ca viśuddhasattvāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">devā nanandur vigate 'pi rāge</seg> <seg type="pāda" n="d">magnasya duḥkhe jagato hitāya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tathā-gata-utpāda-guṇena tuṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddha-adhivāsāś ca viśuddha-sattvāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">devā nanandur vigate 'pi rāge</seg> <seg type="pāda" n="d">magnasya duḥkhe jagato hitāya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.21">
<l><seg type="pāda" n="a">(yasya prasūtau Cyasmin prasūte )girirājakīlā</seg> <seg type="pāda" n="b">vātāhatā naur iva bhūś cacāla</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sacandanā cotpalapadmagarbhā</seg> <seg type="pāda" n="d">papāta vṛṣṭir (gaganād Cgagaṇād )anabhrāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(yasya prasūtau Cyasmin prasūte )giri-rāja-kīlā</seg> <seg type="pāda" n="b">vāta-āhatā naur iva bhūś cacāla</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-candanā ca utpala-padma-garbhā</seg> <seg type="pāda" n="d">papāta vṛṣṭir (gaganād Cgagaṇād )an-abhrāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.22">
<l><seg type="pāda" n="a">vātā vavuḥ sparśasukhā manojñā</seg> <seg type="pāda" n="b">divyāni vāsāṃsy avapātayantaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūryaḥ sa evābhyadhikaṃ cakāśe</seg> <seg type="pāda" n="d">jajvāla saumyārcir anīrito 'gniḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vātā vavuḥ sparśa-sukhā mano-jñā</seg> <seg type="pāda" n="b">divyāni vāsāṃsy avapātayantaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sūryaḥ sa eva abhy-adhikaṃ cakāśe</seg> <seg type="pāda" n="d">jajvāla saumya-arcir an-īrito 'gniḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.23">
<l><seg type="pāda" n="a">prāguttare cāvasathapradeśe</seg> <seg type="pāda" n="b">kūpaḥ svayaṃ prādur abhūt sitāmbuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antaḥpurāṇy āgatavismayāni</seg> <seg type="pāda" n="d">yasmin kriyās tīrthae iva pracakruḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prāg-uttare ca avasatha-pradeśe</seg> <seg type="pāda" n="b">kūpaḥ svayaṃ prādur abhūt sita-ambuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">antaḥ-purāṇy āgata-vismayāni</seg> <seg type="pāda" n="d">yasmin kriyās tīrthae iva pracakruḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.24">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmārthibhir bhūtagaṇaiś ca divyais</seg> <seg type="pāda" n="b">taddarśanārthaṃ (vanam āpupūre Cbalam āpa pūraḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kautūhalenaiva ca pāda(pebhyaḥ Cpaiś ca )</seg> <seg type="pāda" n="d">(puṣpāṇy akāle 'pi <gi>xxxxx</gi> Cprapūjayām āsa sagandhapuṣ.paiḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dharma-arthibhir bhūta-gaṇaiś ca divyais</seg> <seg type="pāda" n="b">tad-darśana-arthaṃ (vanam āpupūre Cbalam āpa pūraḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kautūhalena eva ca pāda-(pebhyaḥ Cpaiś ca )</seg> <seg type="pāda" n="d">(puṣpāṇy a-kāle 'pi <gi>xxxxx</gi> Cprapūjayām āsa sa-gandha-puṣ.paiḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.40">
<l><gi>xxxx</gi> </l>
<l>nidarśanāny atra ca no nibodha //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.40">
<lg>
<l><gi>xxxx</gi> </l>
<l>nidarśanāny atra ca no nibodha //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.41">
<l><seg type="pāda" n="a">yad rājaśāstraṃ bhṛgur aṅgirā vā</seg> <seg type="pāda" n="b">na cakratur vaṃśakarāv ṛṣī tau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tayoḥ sutau saumya sasarjatus tat</seg> <seg type="pāda" n="d">kālena śukraś ca bṛhaspatiś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad rāja-śāstraṃ bhṛgur aṅgirā vā</seg> <seg type="pāda" n="b">na cakratur vaṃśa-karāv ṛṣī tau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tayoḥ sutau saumya sasarjatus tat</seg> <seg type="pāda" n="d">kālena śukraś ca bṛhas-patiś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.42">
<l><seg type="pāda" n="a">sārasvataś cāpi jagāda naṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedaṃ punar yaṃ dadṛśur na pūrve</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyāsas tathainaṃ bahudhā cakāra</seg> <seg type="pāda" n="d">na yaṃ vasiṣṭhaḥ kṛtavān aśaktiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sārasvataś ca api jagāda naṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vedaṃ punar yaṃ dadṛśur na pūrve</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyāsas tatha ainaṃ bahudhā cakāra</seg> <seg type="pāda" n="d">na yaṃ vasiṣṭhaḥ kṛtavān a-śaktiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.43">
<l><seg type="pāda" n="a">vālmīkir ādau ca sasarja padyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagrantha yan na cyavano mahar2ṣiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cikitsitaṃ yac ca cakāra nātriḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paścāt tad ātreya ṛṣir jagāda</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vālmīkir ādau ca sasarja padyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagrantha yan na cyavano mahar2ṣiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cikitsitaṃ yac ca cakāra na atriḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paścāt tad ātreya ṛṣir jagāda</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.44">
<l><seg type="pāda" n="a">yac ca dvijatvaṃ kuśiko na lebhe</seg> <seg type="pāda" n="b">tad gādhinaḥ sūnur avāpa rājan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">velāṃ samudre sagaraś ca dadhre</seg> <seg type="pāda" n="d">nekṣvākavo yāṃ prathamaṃ babandhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yac ca dvi-jatvaṃ kuśiko na lebhe</seg> <seg type="pāda" n="b">tad gādhinaḥ sūnur avāpa rājan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">velāṃ samudre sagaraś ca dadhre</seg> <seg type="pāda" n="d">na ikṣvākavo yāṃ prathamaṃ babandhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.45">
<l><seg type="pāda" n="a">ācāryakaṃ yogavidhau dvijānām</seg> <seg type="pāda" n="b">aprāptam anyair janako jagāma</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khyātāni karmāṇi ca yāni śaureḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śūrādayas teṣv abalā babhūvuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ācāryakaṃ yoga-vidhau dvi-jānām</seg> <seg type="pāda" n="b">a-prāptam anyair janako jagāma</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khyātāni karmāṇi ca yāni śaureḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śūra-ādayas teṣv a-balā babhūvuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.46">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt pramāṇaṃ na vayo na (vaṃśaḥ Ckālaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaścit kvacic chraiṣṭhyam upaiti loke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājñām ṛṣīṇāṃ ca (hi tāni Chitāni )tāni</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtāni putrair akṛtāni pūrvaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt pramāṇaṃ na vayo na (vaṃśaḥ Ckālaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaś-cit kva-cic chraiṣṭhyam upaiti loke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājñām ṛṣīṇāṃ ca (hi tāni Chitāni )tāni</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtāni putrair a-kṛtāni pūrvaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.47">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ nṛpaḥ pratyayitair dvijais tair</seg> <seg type="pāda" n="b">āśvāsitaś cāpy abhinanditaś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaṅkām aniṣṭāṃ vijahau manastaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">praharṣam evādhikam āruroha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ nṛ-paḥ pratyayitair dvi-jais tair</seg> <seg type="pāda" n="b">āśvāsitaś ca apy abhinanditaś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaṅkām an-iṣṭāṃ vijahau manastaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">praharṣam eva adhikam āruroha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.48">
<l><seg type="pāda" n="a">prītaś ca tebhyo dvijasattamebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">satkārapūrvaṃ pradadau dhanāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūyād ayaṃ bhūmipatir yathokto</seg> <seg type="pāda" n="d">yāyāj jarām etya vanāni ceti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prītaś ca tebhyo dvi-ja-sattamebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sat-kāra-pūrvaṃ pradadau dhanāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūyād ayaṃ bhūmi-patir yathā-ukto</seg> <seg type="pāda" n="d">yāyāj jarām etya vanāni ca iti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.49">
<l><seg type="pāda" n="a">atho nimittaiś ca tapobalāc ca</seg> <seg type="pāda" n="b">taj janma janmāntakarasya buddhvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śākyeśvarasyālayam ājagāma</seg> <seg type="pāda" n="d">saddharmatarṣād asito mahar2ṣiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha u nimittaiś ca tapo-balāc ca</seg> <seg type="pāda" n="b">taj janma janma-anta-karasya buddhvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śākya-īśvarasyā alayam ājagāma</seg> <seg type="pāda" n="d">sad-dharma-tarṣād asito mahar2ṣiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.50">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ brahmavidbrahma(vidaṃ Cvidāṃ )jvalantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmyā śriyā caiva tapaḥśriyā ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājño gurur gauravasatkriyābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praveśayām āsa narendrasadma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ brahma-vid-brahma-(vidaṃ Cvidāṃ )jvalantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">brāhmyā śriyā ca eva tapaḥ-śriyā ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājño gurur gaurava-sat-kriyābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praveśayām āsa nara-indra-sadma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.51">
<l><seg type="pāda" n="a">sa pārthivāntaḥpurasaṃnikarṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kumārajanmāgataharṣa(vegaḥ Cvegaṃ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viveśa dhīro (vanasaṃjñayeva Cbalasaṃjñayaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">tapaḥprakarṣāc ca jarāśrayāc ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa pārthiva-antaḥ-pura-saṃnikarṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kumāra-janma-āgata-harṣa-(vegaḥ Cvegaṃ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viveśa dhīro (vana-saṃjñaya īva Cbala-saṃjñaya aiva</seg> <seg type="pāda" n="d">tapaḥ-prakarṣāc ca jarā-āśrayāc ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.52">
<l><seg type="pāda" n="a">tato nṛpas taṃ munim āsanasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pādyārghyapūrvaṃ pratipūjya samyak</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nimantrayām āsa yathopacāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">purā vasiṣṭhaṃ sa ivāntidevaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato nṛ-pas taṃ munim āsana-sthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pādya-arghya-pūrvaṃ pratipūjya samyak</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nimantrayām āsa yathā-upacāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">purā vasiṣṭhaṃ sa iva anti-devaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.53">
<l><seg type="pāda" n="a">dhanyo 'smy anugrāhyam idaṃ kulaṃ me</seg> <seg type="pāda" n="b">yan māṃ didṛkṣur bhagavān upetaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ājñāpyatāṃ kiṃ karavāṇi saumya</seg> <seg type="pāda" n="d">śiṣyo 'smi viśrambhitum arhasīti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhanyo 'smy anugrāhyam idaṃ kulaṃ me</seg> <seg type="pāda" n="b">yan māṃ didṛkṣur bhagavān upetaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ājñāpyatāṃ kiṃ karavāṇi saumya</seg> <seg type="pāda" n="d">śiṣyo 'smi viśrambhitum arhasi iti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.54">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ nṛpeṇopamantritaḥ san</seg> <seg type="pāda" n="b">sarveṇa bhāvena munir yathāvat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(sa vismayotphullaCsavismayotphulla)viśāladṛṣṭir</seg> <seg type="pāda" n="d">gambhīradhīrāṇi vacāṃsy uvāca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ nṛ-peṇa upamantritaḥ san</seg> <seg type="pāda" n="b">sarveṇa bhāvena munir yathāvat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(sa vismaya-utphulla-Csa-vismaya-utphulla-)viśāla-dṛṣṭir</seg> <seg type="pāda" n="d">gambhīra-dhīrāṇi vacāṃsy uvāca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.55">
<l><seg type="pāda" n="a">mahātmani tvayy upapannam etat</seg> <seg type="pāda" n="b">priyātithau tyāgini dharmakāme</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sattvānvayajñānavayoanurūpā</seg> <seg type="pāda" n="d">snigdhā yad evaṃ mayi te matiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mahā-ātmani tvayy upapannam etat</seg> <seg type="pāda" n="b">priya-atithau tyāgini dharma-kāme</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sattva-anvaya-jñāna-vayo-anu-rūpā</seg> <seg type="pāda" n="d">snigdhā yad evaṃ mayi te matiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.56">
<l><seg type="pāda" n="a">etac ca tad yena nṛpar1ṣayas te</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmeṇa (sūkṣmeṇa dhanāny avāpya Csūkṣmāṇi dhanāny apāsya )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nityaṃ tyajanto vidhivad babhūvus</seg> <seg type="pāda" n="d">tapobhir āḍhyā vibhavair daridrāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">etac ca tad yena nṛ-par1ṣayas te</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmeṇa (sūkṣmeṇa dhanāny avāpya Csūkṣmāṇi dhanāny apāsya )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nityaṃ tyajanto vidhivad babhūvus</seg> <seg type="pāda" n="d">tapobhir āḍhyā vibhavair daridrāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.57">
<l><seg type="pāda" n="a">prayojanaṃ yat tu mamopayāne</seg> <seg type="pāda" n="b">tan me śṛṇu prītim upehi ca tvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">divyā (mayādityaCmayādivya)pathe śrutā vāg</seg> <seg type="pāda" n="d">bodhāya jātas tanayas taveti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prayojanaṃ yat tu mama upayāne</seg> <seg type="pāda" n="b">tan me śṛṇu prītim upehi ca tvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">divyā (mayā āditya-Cmayādivya-)pathe śrutā vāg</seg> <seg type="pāda" n="d">bodhāya jātas tanayas tava iti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.58">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvā vacas tac ca manaś ca yuktvā</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātvā nimittaiś ca tato 'smy upetaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">didṛkṣayā śākyakuladhvajasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śakradhvajasyeva samucchritasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvā vacas tac ca manaś ca yuktvā</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātvā nimittaiś ca tato 'smy upetaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">didṛkṣayā śākya-kula-dhvajasya</seg> <seg type="pāda" n="d">śakra-dhvajasya iva samucchritasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.59">
<l><seg type="pāda" n="a">ity etad evaṃ vacanaṃ niśamya</seg> <seg type="pāda" n="b">praharṣasaṃbhrāntagatir narendraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ādāya dhātryaṅkagataṃ kumāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃdarśayām āsa tapodhanāya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity etad evaṃ vacanaṃ niśamya</seg> <seg type="pāda" n="b">praharṣa-saṃbhrānta-gatir nara-indraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ādāya dhātry--aṅka-gataṃ kumāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃdarśayām āsa tapo-dhanāya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.60">
<l><seg type="pāda" n="a">cakrāṅkapādaṃ sa (tato Ctathā )mahar2ṣir</seg> <seg type="pāda" n="b">jālāvanaddhāṅgulipāṇipādam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sorṇabhruvaṃ vāraṇavastikośaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">savismayaṃ rājasutaṃ dadarśa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cakra-aṅka-pādaṃ sa (tato Ctathā )mahar2ṣir</seg> <seg type="pāda" n="b">jāla-avanaddha-aṅguli-pāṇi-pādam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-ūrṇa-bhruvaṃ vāraṇa-vasti-kośaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa-vismayaṃ rāja-sutaṃ dadarśa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.61">
<l><seg type="pāda" n="a">dhātryaṅkasaṃviṣṭam avekṣya cainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">devyaṅkasaṃviṣṭam ivāgnisūnum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhūva (pakṣmāntavicañcitāśrur Cpakṣmāntar iva añcitāśrur</seg> <seg type="pāda" n="d">niśvasya caiva tridivonmukho 'bhūt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhātry--aṅka-saṃviṣṭam avekṣya ca enaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">devy--aṅka-saṃviṣṭam iva agni-sūnum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhūva (pakṣma-anta-vicañcita-aśrur Cpakṣma-antar iva añcita-aśrur</seg> <seg type="pāda" n="d">niśvasya ca eva tri-diva-un-mukho 'bhūt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.62">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvāsitaṃ tv aśrupariplutākṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">snehāt (tanūjasya Ctu putrasya )nṛpaś cakampe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sagadgadaṃ bāṣpakaṣāyakaṇṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">papraccha (sa Cca )prāñjalir ānatāṅgaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭva āsitaṃ tv aśru-paripluta-akṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">snehāt (tanū-jasya Ctu putrasya )nṛ-paś cakampe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-gadgadaṃ bāṣpa-kaṣāya-kaṇṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">papraccha (sa Cca )pra-añjalir ānata-aṅgaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.63">
<l><seg type="pāda" n="a">alpāntaraṃ yasya vapuḥ (surebhyo Cmuneḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">bahvadbhutaṃ yasya ca janma dīptam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasyottamaṃ bhāvinam āttha cārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ prekṣya kasmāt tava dhīra bāṣpaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">alpa-antaraṃ yasya vapuḥ (surebhyo Cmuneḥ syād</seg> <seg type="pāda" n="b">bahv-adbhutaṃ yasya ca janma dīptam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasya uttamaṃ bhāvinam āttha ca arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ prekṣya kasmāt tava dhīra bāṣpaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.64">
<l><seg type="pāda" n="a">api sthirāyur bhagavan kumāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaccin na śokāya mama prasūtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(labdhā Clabdhaḥ )kathaṃcit salilāñjalir me</seg> <seg type="pāda" n="d">na khalv imaṃ pātum upaiti kālaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">api sthira-āyur bhagavan kumāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kac-cin na śokāya mama prasūtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(labdhā Clabdhaḥ )kathaṃ-cit salila-añjalir me</seg> <seg type="pāda" n="d">na khalv imaṃ pātum upaiti kālaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.65">
<l><seg type="pāda" n="a">apy akṣayaṃ me yaśaso nidhānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaccid dhruvo me kulahastasāraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">api prayāsyāmi sukhaṃ paratra</seg> <seg type="pāda" n="d">(supto 'pi Csupte 'pi )putre 'nimiṣaikacakṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">apy a-kṣayaṃ me yaśaso nidhānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kac-cid dhruvo me kula-hasta-sāraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">api prayāsyāmi sukhaṃ paratra</seg> <seg type="pāda" n="d">(supto 'pi Csupte 'pi )putre 'nimiṣa-eka-cakṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.66">
<l><seg type="pāda" n="a">kaccin na me jātam aphullam eva</seg> <seg type="pāda" n="b">kula(pravālaṃ Cprabālaṃ )pariśoṣabhāgi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣipraṃ vibho brūhi na me 'sti śāntiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">snehaṃ sute vetsi hi bāndhavānām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kac-cin na me jātam a-phullam eva</seg> <seg type="pāda" n="b">kula-(pravālaṃ Cprabālaṃ )pariśoṣa-bhāgi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣipraṃ vibho brūhi na me 'sti śāntiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">snehaṃ sute vetsi hi bāndhavānām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.67">
<l><seg type="pāda" n="a">ity āgatāvegam aniṣṭabuddhyā</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhvā narendraṃ sa munir babhāṣe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mā bhūn matis te nṛpa kācid</seg> <seg type="pāda" n="d">anyā niḥsaṃśayaṃ tad yad avocam asmi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity āgata-āvegam an-iṣṭa-buddhyā</seg> <seg type="pāda" n="b">buddhvā nara-indraṃ sa munir babhāṣe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mā bhūn matis te nṛ-pa kā-cid</seg> <seg type="pāda" n="d">anyā niḥ-saṃśayaṃ tad yad avocam asmi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.68">
<l><seg type="pāda" n="a">nāsyānyathātvaṃ prati vikriyā me</seg> <seg type="pāda" n="b">svāṃ vañcanāṃ tu prati viklavo 'smi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālo hi me yātum ayaṃ ca jāto</seg> <seg type="pāda" n="d">jātikṣayasyāsulabhasya boddhā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na asya anyathātvaṃ prati vikriyā me</seg> <seg type="pāda" n="b">svāṃ vañcanāṃ tu prati viklavo 'smi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālo hi me yātum ayaṃ ca jāto</seg> <seg type="pāda" n="d">jāti-kṣayasya a-su-labhasya boddhā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.69">
<l><seg type="pāda" n="a">vihāya rājyaṃ viṣayeṣv anāsthas</seg> <seg type="pāda" n="b">tīvraiḥ prayatnair adhigamya tattvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagaty ayaṃ mohatamo nihantuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jvaliṣyati jñānamayo hi sūryaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.69">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vihāya rājyaṃ viṣayeṣv an-āsthas</seg> <seg type="pāda" n="b">tīvraiḥ prayatnair adhigamya tattvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagaty ayaṃ moha-tamo nihantuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jvaliṣyati jñānamayo hi sūryaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.70">
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkhārṇavād vyādhivikīrṇaphenāj</seg> <seg type="pāda" n="b">jarātaraṅgān maraṇogravegāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttārayiṣyaty ayam uhyamānam</seg> <seg type="pāda" n="d">(ārtaṃ Cārttaṃ )jagaj jñānamahāplavena</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.70">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkha-arṇavād vyādhi-vikīrṇa-phenāj</seg> <seg type="pāda" n="b">jarā-taraṅgān maraṇa-ugra-vegāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttārayiṣyaty ayam uhyamānam</seg> <seg type="pāda" n="d">(ārtaṃ Cārttaṃ )jagaj jñāna-mahā-plavena</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.71">
<l><seg type="pāda" n="a">prajñāmbuvegāṃ sthiraśīlavaprāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samādhiśītāṃ vratacakravākām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asyottamāṃ dharmanadīṃ pravṛttāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tṛṣṇārditaḥ pāsyati jīvalokaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.71">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prajñā-ambu-vegāṃ sthira-śīla-vaprāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samādhi-śītāṃ vrata-cakra-vākām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asya uttamāṃ dharma-nadīṃ pravṛttāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tṛṣṇā-ārditaḥ pāsyati jīva-lokaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.72">
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkhārditebhyo viṣayāvṛtebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsārakāntārapathasthitebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākhyāsyati hy eṣa vimokṣamārgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mārgapranaṣṭebhya ivādhvagebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.72">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkha-ārditebhyo viṣaya-āvṛtebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃsāra-kāntāra-patha-sthitebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākhyāsyati hy eṣa vimokṣa-mārgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mārga-pranaṣṭebhya iva adhva-gebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.73">
<l><seg type="pāda" n="a">vidahyamānāya janāya loke</seg> <seg type="pāda" n="b">rāgāgnināyaṃ viṣayendhanena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prahlādam ādhāsyati dharmavṛṣṭyā</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛṣṭyā mahāmegha ivātapānte</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.73">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vidahyamānāya janāya loke</seg> <seg type="pāda" n="b">rāga-agnina āyaṃ viṣaya-indhanena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prahlādam ādhāsyati dharma-vṛṣṭyā</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛṣṭyā mahā-megha ivā atapa-ante</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.74">
<l><seg type="pāda" n="a">tṛṣṇārgalaṃ mohatamaḥkapāṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dvāraṃ prajānām apayānahetoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vipāṭayiṣyaty ayam uttamena</seg> <seg type="pāda" n="d">saddharmatāḍena durāsadena</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.74">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tṛṣṇā-argalaṃ moha-tamaḥ-kapāṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dvāraṃ- prajānām apayāna-hetoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vipāṭayiṣyaty ayam uttamena</seg> <seg type="pāda" n="d">sad-dharma-tāḍena dur-āsadena</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.75">
<l><seg type="pāda" n="a">svair mohapāśaiḥ pariveṣṭitasya</seg> <seg type="pāda" n="b">duḥkhābhibhūtasya nirāśrayasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lokasya saṃbudhya ca dharmarājaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kariṣyate bandhanamokṣam eṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.75">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svair moha-pāśaiḥ pariveṣṭitasya</seg> <seg type="pāda" n="b">duḥkha-abhibhūtasya nir-āśrayasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lokasya saṃbudhya ca dharma-rājaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kariṣyate bandhana-mokṣam eṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.76">
<l><seg type="pāda" n="a">tan mā kṛthāḥ śokam imaṃ prati tvam</seg> <seg type="pāda" n="b">(asmin sa śocyo 'sti Ctat saumya śocye hi )manuṣyaloke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mohena vā kāmasukhair madād vā</seg> <seg type="pāda" n="d">yo naiṣṭhikaṃ śroṣyati nāsya dharmam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.76">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tan mā kṛthāḥ śokam imaṃ prati tvam</seg> <seg type="pāda" n="b">(asmin sa śocyo 'sti Ctat saumya śocye hi )manuṣya-loke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mohena vā kāma-sukhair madād vā</seg> <seg type="pāda" n="d">yo naiṣṭhikaṃ śroṣyati na asya dharmam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.77">
<l><seg type="pāda" n="a">bhraṣṭasya tasmāc ca guṇād ato me</seg> <seg type="pāda" n="b">dhyānāni labdhvāpy akṛtārthataiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmasya tasyā śravaṇād ahaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">manye vipattiṃ tridive 'pi vāsam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.77">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhraṣṭasya tasmāc ca guṇād ato me</seg> <seg type="pāda" n="b">dhyānāni labdhva āpy a-kṛta-arthata aiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmasya tasyā a śravaṇād ahaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="d">manye vipattiṃ tri-dive 'pi vāsam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.78">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutārthaḥ sasuhṛt sadāras</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktvā viṣādaṃ mumude narendraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃvidho 'yaṃ tanayo mameti</seg> <seg type="pāda" n="d">mene sa hi svām api (sāravattām Csāramattām )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.78">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti śruta-arthaḥ sa-su-hṛt sa-dāras</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktvā viṣādaṃ mumude nara-indraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ-vidho 'yaṃ tanayo mama iti</seg> <seg type="pāda" n="d">mene sa hi svām api (sāravattām Csāramattām )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.79">
<l><seg type="pāda" n="a">(ārṣeṇa Cāryeṇa )mārgeṇa tu yāsyatīti</seg> <seg type="pāda" n="b">cintāvidheyaṃ hṛdayaṃ cakāra</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na khalv asau na priyadharmapakṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtānanāśāt tu bhayaṃ dadarśa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.79">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(ārṣeṇa Cāryeṇa )mārgeṇa tu yāsyati iti</seg> <seg type="pāda" n="b">cintā-vidheyaṃ hṛdayaṃ cakāra</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na khalv asau na priya-dharma-pakṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtāna-nāśāt tu bhayaṃ dadarśa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.80">
<l><seg type="pāda" n="a">atha munir asito nivedya tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sutaniyataṃ sutaviklavāya rājñe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sabahumatam udīkṣyamāṇarūpaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pavanapathena yathāgataṃ jagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.80">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha munir asito nivedya tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">suta-niyataṃ suta-viklavāya rājñe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-bahu-matam udīkṣyamāṇa-rūpaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pavana-pathena yathā-āgataṃ jagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.81">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛta(mitir Cmatir )anujāsutaṃ ca dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">munivacanaśravaṇe ca tanmatau ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahuvidham anukampayā sa sādhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">priyasutavad viniyojayāṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.81">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛta-(mitir Cmatir )anujā-sutaṃ ca dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">muni-vacana-śravaṇe ca tan-matau ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahu-vidham anukampayā sa sādhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">priya-sutavad viniyojayāṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.82">
<l><seg type="pāda" n="a">narapatir api putrajanmatuṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣaya(gatāni Cmatāni )vimucya bandhanāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kulasadṛśam acīkarad yathāvat</seg> <seg type="pāda" n="d">priya(tanayas Ctanayaṃ )tanayasya jātakarma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.82">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nara-patir api putra-janma-tuṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣaya-(gatāni Cmatāni )vimucya bandhanāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kula-sa-dṛśam acīkarad yathāvat</seg> <seg type="pāda" n="d">priya-(tanayas Ctanayaṃ )tanayasya jāta-karma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.83">
<l><seg type="pāda" n="a">daśasu pariṇateṣv ahaḥsu (caiva Ccaivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayatamanāḥ parayā mudā parītaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akuruta japahomamaṅgalādyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(paramabhavāya Cparamatamāḥ sa )sutasya devatejyāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.83">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">daśasu pariṇateṣv ahaḥsu (ca eva Cca evaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayata-manāḥ parayā mudā parītaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akuruta japa-homa-maṅgala-ādyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(parama-bhavāya Cparamatamāḥ sa )sutasya devatā-ijyāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.84">
<l><seg type="pāda" n="a">api ca śatasahasrapūṛnasaṃkhyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sthirabalavattanayāḥ sahemaśṛṅgīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anupagatajarāḥ payasvinīr gāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam adadāt sutavṛddhaye dvijebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.84">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">api ca śata-sahasra-pūṛna-saṃkhyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sthira-balavat-tanayāḥ sa-hema-śṛṅgīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-upagata-jarāḥ payasvinīr gāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam adadāt suta-vṛddhaye dvi-jebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.85">
<l><seg type="pāda" n="a">bahuvidhaviṣayās tato yatātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">svahṛdayatoṣakarīḥ kriyā vidhāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇavati (niyate Cdivase )śive muhūrte</seg> <seg type="pāda" n="d">matim akaron muditaḥ purapraveśe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.85">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bahu-vidha-viṣayās tato yata-ātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">sva-hṛdaya-toṣa-karīḥ kriyā vidhāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇavati (niyate Cdivase )śive muhūrte</seg> <seg type="pāda" n="d">matim akaron muditaḥ pura-praveśe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.86">
<l><seg type="pāda" n="a">dviradaradamayīm atho mahārhāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sitasitapuṣpabhṛtāṃ maṇipradīpām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhajata śivikāṃ śivāya devī</seg> <seg type="pāda" n="d">tanayavatī praṇipatya devatābhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.86">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dvi-rada-radamayīm atha u mahā-arhāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sita-sita-puṣpa-bhṛtāṃ maṇi-pradīpām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhajata śivikāṃ śivāya devī</seg> <seg type="pāda" n="d">tanayavatī praṇipatya devatābhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.87">
<l><seg type="pāda" n="a">puram atha purataḥ praveśya patnīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sthavirajanānugatām apatyanāthām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nṛpatir api jagāma paurasaṃghair</seg> <seg type="pāda" n="d">divam amarair maghavān ivārcyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.87">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">puram atha purataḥ praveśya patnīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sthavira-jana-anugatām apatya-nāthām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nṛ-patir api jagāma paura-saṃghair</seg> <seg type="pāda" n="d">divam a-marair maghavān iva arcyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.88">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavanam atha vigāhya śākyarājo</seg> <seg type="pāda" n="b">bhava iva ṣaṇmukhajanmanā pratītaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idam idam iti harṣapūrṇavaktro</seg> <seg type="pāda" n="d">bahuvidhapuṣṭiyaśaskaraṃ vyadhatta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.88">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhavanam atha vigāhya śākya-rājo</seg> <seg type="pāda" n="b">bhava iva ṣaṇ-mukha-janmanā pratītaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idam idam iti harṣa-pūrṇa-vaktro</seg> <seg type="pāda" n="d">bahu-vidha-puṣṭi-yaśas-karaṃ vyadhatta</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_1.89">
<l><seg type="pāda" n="a">iti narapatiputrajanmavṛddhyā</seg> <seg type="pāda" n="b">sajanapadaṃ kapilāhvayaṃ puraṃ tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhanadapuram ivāpsaraso 'vakīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">muditam abhūn nala(kūbaraCkūvara)prasūtau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_1.89">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti nara-pati-putra-janma-vṛddhyā</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-jana-padaṃ kapila-āhvayaṃ puraṃ tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhana-da-puram iva apsaraso 'vakīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">muditam abhūn nala-(kūbara-Ckūvara-)prasūtau</seg> //</l>
</lg>
</note>

<trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye bhagavat-prasūtir nāma prathamaḥ sargaḥ -- 1 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="2">
<lg xml:id="BC_2.1">
<l><seg type="pāda" n="a">ā janmano janma(jarāntagasya Cjarāntakasya</seg> <seg type="pāda" n="b">tasyātmajasyātmajitaḥ sa rājā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahany ahany arthagajāśvamitrair</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛddhiṃ yayau sindhur ivāmbuvegaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ā janmano janma-(jarā-anta-gasya Cjarā-antakasya</seg> <seg type="pāda" n="b">tasya atma-jasyā atma-jitaḥ sa rājā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahany ahany artha-gaja-aśva-mitrair</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛddhiṃ yayau sindhur iva ambu-vegaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.2">
<l><seg type="pāda" n="a">dhanasya ratnasya ca tasya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtākṛtasyaiva ca kāñcanasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā hi (naikān sa nidhīn avāpa Cnaikātmanidhīn avāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">manorathasyāpy atibhārabhūtān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhanasya ratnasya ca tasya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛta-a-kṛtasya eva ca kāñcanasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā hi (na ekān sa nidhīn avāpa Cna eka-ātma-nidhīn avāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">mano-rathasya apy ati-bhāra-bhūtān</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.3">
<l><seg type="pāda" n="a">ye padmakalpair api ca dvipendrair</seg> <seg type="pāda" n="b">na maṇḍalaṃ śakyam ihābhinetum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madotkaṭā haimavatā gajās te</seg> <seg type="pāda" n="d">vināpi yatnād upatasthur enam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ye padma-kalpair api ca dvi-pa-indrair</seg> <seg type="pāda" n="b">na maṇḍalaṃ śakyam iha abhinetum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mada-utkaṭā haimavatā gajās te</seg> <seg type="pāda" n="d">vina āpi yatnād upatasthur enam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.4">
<l><seg type="pāda" n="a">nānāṅkacihnair navahemabhāṇḍair</seg> <seg type="pāda" n="b">(vibhūṣitair Cabhūṣitair )lambasaṭais tathānyaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃcukṣubhe cāsya puraṃ turaṃgair</seg> <seg type="pāda" n="d">balena maitryā ca dhanena cāptaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nānā-aṅka-cihnair nava-hema-bhāṇḍair</seg> <seg type="pāda" n="b">(vibhūṣitair Ca-bhūṣitair )lamba-saṭais tatha ānyaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃcukṣubhe ca asya puraṃ turaṃ-gair</seg> <seg type="pāda" n="d">balena maitryā ca dhanena cā aptaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.5">
<l><seg type="pāda" n="a">puṣṭāś ca tuṣṭāś ca (tathāsya Ctadāsya )rājye</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhvyo 'rajaskā guṇavatpayaskāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udagravatsaiḥ sahitā babhūvur</seg> <seg type="pāda" n="d">bahvyo bahukṣīraduhaś ca gāvaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">puṣṭāś ca tuṣṭāś ca (tatha āsya Ctada āsya )rājye</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhvyo 'rajaskā guṇavat-payaskāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ud-agra-vatsaiḥ sahitā babhūvur</seg> <seg type="pāda" n="d">bahvyo bahu-kṣīra-duhaś ca gāvaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.6">
<l><seg type="pāda" n="a">madhyasthatāṃ tasya ripur jagāma</seg> <seg type="pāda" n="b">madhya(sthaCsva)bhāvaḥ prayayau suhṛttvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣato dārḍhyam iyāya mitraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dvāv asya pakṣāv aparas tu (nāsa Cnāśam )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">madhya-sthatāṃ tasya ripur jagāma</seg> <seg type="pāda" n="b">madhya-(stha-Csva-)bhāvaḥ prayayau su-hṛttvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣato dārḍhyam iyāya mitraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dvāv asya pakṣāv a-paras tu (nā asa Cnāśam )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.7">
  <l><seg type="pāda" n="a">tathāsya mandānilameghaśabdaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saudāminīkuṇḍala(maṇḍitābhraḥ Cmaṇḍitāṅgaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vināśmavarṣāśanipātadoṣaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāle ca deśe pravavarṣa devaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.7">
<lg>
  <l><seg type="pāda" n="a">tatha āsya manda-anila-megha-śabdaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saudāminī-kuṇḍala-(maṇḍita-abhraḥ Cmaṇḍita-aṅgaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vina āśma-varṣa-aśani-pāta-doṣaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāle ca deśe pravavarṣa devaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.8">
<l><seg type="pāda" n="a">ruroha (sasyaṃ Csaṃyak )phalavad yathar2tu</seg> <seg type="pāda" n="b">tadākṛtenāpi kṛṣiśrameṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tā eva (cāsyauṣadhayo Ccaivauṣadhayo )rasena</seg> <seg type="pāda" n="d">sāreṇa caivābhyadhikā babhūvuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ruroha (sasyaṃ Csaṃyak )phalavad yathar2tu</seg> <seg type="pāda" n="b">tada ā-kṛtena api kṛṣi-śrameṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tā eva (ca asya oṣadhayo Cca eva oṣadhayo )rasena</seg> <seg type="pāda" n="d">sāreṇa ca eva abhy-adhikā babhūvuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.9">
<l><seg type="pāda" n="a">śarīrasaṃdehakare 'pi kāle</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃgrāmasaṃmardae iva pravṛtte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svasthāḥ sukhaṃ caiva nirāmayaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">prajajñire (kālavaśena Cgarbhadharāś ca )nāryaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śarīra-saṃdeha-kare 'pi kāle</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃgrāma-saṃmardae iva pravṛtte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva-sthāḥ sukhaṃ ca eva nir-āmayaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">prajajñire (kāla-vaśena Cgarbha-dharāś ca )nāryaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.10">
<l><seg type="pāda" n="a">(pṛthag vratibhyo Cyac ca pratibhvo )vibhave 'pi (garhye Cśakye</seg> <seg type="pāda" n="b">na prārthayanti sma narāḥ parebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhyarthitaḥ sūkṣmadhano 'pi (cāryas Ccāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadā na kaścid vimukho babhūva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(pṛthag vratibhyo Cyac ca pratibhvo )vibhave 'pi (garhye Cśakye</seg> <seg type="pāda" n="b">na prārthayanti sma narāḥ parebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhyarthitaḥ sūkṣma-dhano 'pi (cā aryas Cca ayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadā na kaś-cid vi-mukho babhūva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.11">
<l><seg type="pāda" n="a">(nāgauravo Cnāśa vadho )bandhuṣu nāpy adātā</seg> <seg type="pāda" n="b">naivāvrato nānṛtiko na hiṃsraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsīt tadā kaścana tasya rājye</seg> <seg type="pāda" n="d">rājño yayāter iva nāhus.asya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(na a-gauravo Cnāśa vadho )bandhuṣu na apy a-dātā</seg> <seg type="pāda" n="b">na eva a-vrato na an-ṛtiko na hiṃsraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsīt tadā kaś-cana tasya rājye</seg> <seg type="pāda" n="d">rājño yayāter iva nāhus.asya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.12">
<l><seg type="pāda" n="a">udyānadevāyatanāśramāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kūpaprapāpuṣkariṇīvanānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakruḥ kriyās tatra ca dharmakāmāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyakṣataḥ svargam ivopalabhya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">udyāna-deva-āyatana-āśramāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kūpa-prapā-puṣkariṇī-vanānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakruḥ kriyās tatra ca dharma-kāmāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">praty-akṣataḥ svargam iva upalabhya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.13">
<l><seg type="pāda" n="a">muktaś ca durbhikṣabhayāmayebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛṣṭo janaḥ (svargae Csvargam )ivābhireme</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patnīṃ patir vā mahiṣī patiṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">parasparaṃ na vyabhiceratuś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">muktaś ca dur-bhikṣa-bhaya-āmayebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛṣṭo janaḥ (svargae Csvargam )iva abhireme</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patnīṃ patir vā mahiṣī patiṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">paras-paraṃ na vyabhiceratuś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.14">
<l><seg type="pāda" n="a">kaścit siṣeve rataye na kāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmārtham arthaṃ na jugopa kaścit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaścid dhanārthaṃ na cacāra dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmāya kaścin na cakāra hiṃsām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kaś-cit siṣeve rataye na kāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāma-artham arthaṃ na jugopa kaś-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaś-cid dhana-arthaṃ na cacāra dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmāya kaś-cin na cakāra hiṃsām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.15">
<l><seg type="pāda" n="a">steyādibhiś cāpy (aribhiś Cabhitaś )ca naṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svasthaṃ svacakraṃ paracakramuktam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣemaṃ subhikṣaṃ ca babhūva tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">(purānaraṇyasya Cpurāṇy araṇyāni )yathaiva rāṣṭre</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">steya-ādibhiś ca apy (aribhiś Cabhitaś )ca naṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sva-sthaṃ sva-cakraṃ para-cakra-muktam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣemaṃ su-bhikṣaṃ ca babhūva tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">(pura ān-araṇyasya Cpurāṇy araṇyāni )yatha aiva rāṣṭre</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.16">
<l><seg type="pāda" n="a">tadā hi tajjanmani tasya rājño</seg> <seg type="pāda" n="b">manor ivādityasutasya rājye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cacāra harṣaḥ praṇanāśa pāpmā</seg> <seg type="pāda" n="d">jajvāla dharmaḥ kaluṣaḥ śaśāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tadā hi taj-janmani tasya rājño</seg> <seg type="pāda" n="b">manor ivā aditya-sutasya rājye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cacāra harṣaḥ praṇanāśa pāpmā</seg> <seg type="pāda" n="d">jajvāla dharmaḥ kaluṣaḥ śaśāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.17">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃvidhā rāja(kulasya saṃpat Csutasya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvārthasiddhiś ca yato babhūva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato nṛpas tasya sutasya nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvārthasiddho 'yam iti pracakre</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ-vidhā rāja-(kulasya saṃpat Csutasya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-artha-siddhiś ca yato babhūva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato nṛ-pas tasya sutasya nāma</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-artha-siddho 'yam iti pracakre</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.18">
<l><seg type="pāda" n="a">devī tu māyā vibudhar1ṣikalpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā viśālaṃ tanayaprabhāvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātaṃ praharṣaṃ na śaśāka soḍhuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tato (nivāsāya Cavināśāya )divaṃ jagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">devī tu māyā vibudhar1ṣi-kalpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā viśālaṃ tanaya-prabhāvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātaṃ praharṣaṃ na śaśāka soḍhuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tato (nivāsāya Ca-vināśāya )divaṃ jagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.19">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kumāraṃ suragarbhakalpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">snehena bhāvena ca nirviśeṣam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mātṛṣvasā mātṛsamaprabhāvā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃvardhayām ātmajavad babhūva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kumāraṃ sura-garbha-kalpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">snehena bhāvena ca nir-viśeṣam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mātṛ-ṣvasā mātṛ-sama-prabhāvā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃvardhayām ātma-javad babhūva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.20">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa bālārka ivodayasthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samīrito vahnir ivānilena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krameṇa samyag vavṛdhe kumāras</seg> <seg type="pāda" n="d">tārādhipaḥ pakṣae ivātamaske</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa bāla-arka iva udaya-sthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samīrito vahnir iva anilena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krameṇa samyag vavṛdhe kumāras</seg> <seg type="pāda" n="d">tāra-adhipaḥ pakṣae iva a-tamaske</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.21">
<l><seg type="pāda" n="a">tato mahārhāṇi ca candanāni</seg> <seg type="pāda" n="b">ratnāvalīś cauṣadhibhiḥ sagarbhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛgaprayuktān rathakāṃś ca haimān</seg> <seg type="pāda" n="d">ācakrire 'smai suhṛdālayebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato mahā-arhāṇi ca candanāni</seg> <seg type="pāda" n="b">ratna-āvalīś ca oṣadhibhiḥ sa-garbhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛga-prayuktān rathakāṃś ca haimān</seg> <seg type="pāda" n="d">ācakrire 'smai su-hṛd-ālayebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.22">
<l><seg type="pāda" n="a">vayoanurūpāṇi ca bhūṣaṇāni</seg> <seg type="pāda" n="b">(hiraṇmayān Chiraṇmayā )hasti(mṛgāśvakāṃś Cmṛgāśvakāś )ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(rathāṃś Crathāś )ca (goputrakasaṃprayuktān Cgāvo vasanaprayuktā</seg> <seg type="pāda" n="d">(putrīś Cgantrīś )ca cāmīkararūpyacitrāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vayo-anu-rūpāṇi ca bhūṣaṇāni</seg> <seg type="pāda" n="b">(hiraṇmayān Chiraṇmayā )hasti-(mṛga-aśvakāṃś Cmṛga-aśvakāś )ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(rathāṃś Crathāś )ca (go-putraka-saṃprayuktān Cgāvo vasana-prayuktā</seg> <seg type="pāda" n="d">(putrīś Cgantrīś )ca cāmīkara-rūpya-citrāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.23">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ sa tais tair viṣayopacārair</seg> <seg type="pāda" n="b">vayoanurūpair upacaryamāṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bālo 'py abālapratimo babhūva</seg> <seg type="pāda" n="d">dhṛtyā ca śaucena dhiyā śriyā ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ sa tais tair viṣaya-upacārair</seg> <seg type="pāda" n="b">vayo-anu-rūpair upacaryamāṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bālo 'py a-bāla-pratimo babhūva</seg> <seg type="pāda" n="d">dhṛtyā ca śaucena dhiyā śriyā ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.24">
<l><seg type="pāda" n="a">vayaś ca kaumāram atītya (samyak Cmadhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃprāpya (kāle pratipattikarma Cbālaḥ sa hi rājasūnuḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alpair ahobhir bahuvarṣagamyā</seg> <seg type="pāda" n="d">jagrāha vidyāḥ svakulānurūpāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vayaś ca kaumāram atītya (samyak Cmadhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃprāpya (kāle pratipatti-karma Cbālaḥ sa hi rāja-sūnuḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alpair ahobhir bahu-varṣa-gamyā</seg> <seg type="pāda" n="d">jagrāha vidyāḥ sva-kula-anu-rūpāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.25">
<l><seg type="pāda" n="a">naiḥśreyasaṃ tasya tu bhavyam arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā purastād asitān mahar2ṣeḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmeṣu saṅgaṃ janayāṃ babhūva</seg> <seg type="pāda" n="d">(vanāni yāyād iti śākyarājaḥ Cvṛddhir bhavacchākyakulasya rājñaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">naiḥśreyasaṃ tasya tu bhavyam arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā purastād asitān mahar2ṣeḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmeṣu saṅgaṃ janayāṃ babhūva</seg> <seg type="pāda" n="d">(vanāni yāyād iti śākya-rājaḥ Cvṛddhir bhavac-chākya-kulasya rājñaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.26">
<l><seg type="pāda" n="a">kulāt tato 'smai sthiraśīla(yuktāt Csaṃyutāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhvīṃ vapurhrīvinayopapannām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaśodharāṃ nāma yaśoviśālāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(vāmābhidhānaṃ Ctulyābhidhānaṃ )śriyam ājuhāva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kulāt tato 'smai sthira-śīla-(yuktāt Csaṃyutāt</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhvīṃ vapur-hrī-vinaya-upapannām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaśo-dharāṃ nāma yaśo-viśālāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(vāma-abhidhānaṃ Ctulya-abhidhānaṃ )śriyam ājuhāva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.27">
<l><seg type="pāda" n="a">(vidyotamāno vapuṣā pareṇa Cathāparaṃ bhūmipateḥ priyo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sanatkumārapratimaḥ kumāraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sārdhaṃ tayā śākyanarendravadhvā</seg> <seg type="pāda" n="d">śacyā sahasrākṣa ivābhireme</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(vidyotamāno vapuṣā pareṇa Catha a-paraṃ bhūmi-pateḥ priyo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sanat-kumāra-pratimaḥ kumāraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-ardhaṃ tayā śākya-nara-indra-vadhvā</seg> <seg type="pāda" n="d">śacyā sahasra-akṣa iva abhireme</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.28">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃcin manaḥkṣobhakaraṃ pratīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(kathaṃ na Ckathaṃca )paśyed iti so 'nucintya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāsaṃ nṛpo (vyādiśati Chy ādiśati )sma tasmai</seg> <seg type="pāda" n="d">harmyodareṣv eva na bhūpracāram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ-cin manaḥ-kṣobha-karaṃ pratīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(kathaṃ na Ckathaṃ-ca )paśyed iti so 'nucintya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāsaṃ nṛ-po (vyādiśati Chy ādiśati )sma tasmai</seg> <seg type="pāda" n="d">harmya-udareṣv eva na bhū-pracāram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.29">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śarattoyadapāṇḍareṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmau vimāneṣv iva rāñjiteṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">harmyeṣu sarvar1tusukhāśrayeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">strīṇām udārair vijahāra tūryaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śarat-toya-da-pāṇḍareṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmau vimāneṣv iva rāñjiteṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">harmyeṣu sarvar1tu-sukha-āśrayeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">strīṇām udārair vijahāra tūryaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.30">
<l><seg type="pāda" n="a">kalair hi cāmīkarabaddhakakṣair</seg> <seg type="pāda" n="b">nārīkarāgrābhihatair mṛdaṅgaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varāpsaronṛtyasamaiś ca nṛtyaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kailāsavat tad bhavanaṃ rarāja</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kalair hi cāmīkara-baddha-kakṣair</seg> <seg type="pāda" n="b">nārī-kara-agra-abhihatair mṛd-aṅgaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vara-apsaro-nṛtya-samaiś ca nṛtyaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kailāsavat tad bhavanaṃ rarāja</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.31">
<l><seg type="pāda" n="a">vāgbhiḥ kalābhir lalitaiś ca (hāvair Chārair</seg> <seg type="pāda" n="b">madaiḥ sakhelair madhuraiś ca hāsaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ tatra nāryo ramayāṃ babhūvur</seg> <seg type="pāda" n="d">bhrūvañcitair ardhanirīkṣitaiś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāgbhiḥ kalābhir lalitaiś ca (hāvair Chārair</seg> <seg type="pāda" n="b">madaiḥ sa-khelair madhuraiś ca hāsaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ tatra nāryo ramayāṃ babhūvur</seg> <seg type="pāda" n="d">bhrū-vañcitair ardha-nirīkṣitaiś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.32">
<l><seg type="pāda" n="a">(tataḥ sa Ctataś ca )kāmāśrayapaṇḍitābhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">strībhir gṛhīto ratikarkaśābhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vimānapṛṣṭhān na mahīṃ jagāma</seg> <seg type="pāda" n="d">vimānapṛṣthād iva puṇyakarmā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(tataḥ sa Ctataś ca )kāma-āśraya-paṇḍitābhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">strībhir gṛhīto rati-karkaśābhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vimāna-pṛṣṭhān na mahīṃ jagāma</seg> <seg type="pāda" n="d">vimāna-pṛṣthād iva puṇya-karmā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.33">
<l><seg type="pāda" n="a">nṛpas tu tasyaiva vivṛddhihetos</seg> <seg type="pāda" n="b">tadbhāvinārthena ca codyamānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śame 'bhireme virarāma pāpād</seg> <seg type="pāda" n="d">bheje damaṃ saṃvibabhāja sādhūn</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nṛ-pas tu tasya eva vivṛddhi-hetos</seg> <seg type="pāda" n="b">tad-bhāvina ārthena ca codyamānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śame 'bhireme virarāma pāpād</seg> <seg type="pāda" n="d">bheje damaṃ saṃvibabhāja sādhūn</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.34">
<l><seg type="pāda" n="a">nādhīravat kāmasukhe sasañje</seg> <seg type="pāda" n="b">na saṃrarañje viṣamaṃ jananyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhṛtyendriyāśvāṃś capalān vijigye</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhūṃś ca paurāṃś ca guṇair jigāya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na a-dhīravat kāma-sukhe sasañje</seg> <seg type="pāda" n="b">na saṃrarañje vi-ṣamaṃ jananyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhṛtya īndriya-aśvāṃś capalān vijigye</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhūṃś ca paurāṃś ca guṇair jigāya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.35">
<l><seg type="pāda" n="a">nādhyaiṣṭa duḥkhāya parasya vidyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jñānaṃ śivaṃ yat tu tad adhyagīṣṭa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svābhyaḥ prajābhyo hi yathā tathaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaprajābhyaḥ śivam āśaśaṃse</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na adhyaiṣṭa duḥkhāya parasya vidyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jñānaṃ śivaṃ yat tu tad adhyagīṣṭa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svābhyaḥ prajābhyo hi yathā tatha aiva</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-prajābhyaḥ śivam āśaśaṃse</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.36">
<l><seg type="pāda" n="a">(bhaṃ Ctaṃ )bhāsuraṃ cāṅgirasādhidevaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāvad ānarca tadāyuṣe saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">juhāva havyāny akṛśe kṛśānau</seg> <seg type="pāda" n="d">dadau dvijebhyaḥ kṛśanaṃ ca gāś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(bhaṃ Ctaṃ )bhāsuraṃ ca aṅgirasa-adhi-devaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathāvad ānarca tad-āyuṣe saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">juhāva havyāny a-kṛśe kṛśānau</seg> <seg type="pāda" n="d">dadau dvi-jebhyaḥ kṛśanaṃ ca gāś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.37">
<l><seg type="pāda" n="a">sasnau śarīraṃ pavituṃ manaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tīrthāmbubhiś caiva guṇāmbubhiś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vedopadiṣṭaṃ samam ātmajaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">somaṃ papau śāntisukhaṃ ca hārdam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sasnau śarīraṃ pavituṃ manaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tīrtha-ambubhiś ca eva guṇa-ambubhiś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">veda-upadiṣṭaṃ samam ātma-jaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">somaṃ papau śānti-sukhaṃ ca hārdam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.38">
<l><seg type="pāda" n="a">sāntvaṃ babhāṣe na ca nārthavad yaj</seg> <seg type="pāda" n="b">jajalpa tattvaṃ na ca vipriyaṃ yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāntvaṃ hy atattvaṃ paruṣaṃ ca tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hriyāśakan nātmana eva vaktum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sāntvaṃ babhāṣe na ca na arthavad yaj</seg> <seg type="pāda" n="b">jajalpa tattvaṃ na ca vi-priyaṃ yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sāntvaṃ hy a-tattvaṃ paruṣaṃ ca tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hriya āśakan nā atmana eva vaktum</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.39">
<l><seg type="pāda" n="a">iṣṭeṣv aniṣṭeṣu ca kāryavatsu</seg> <seg type="pāda" n="b">na rāgadoṣāśrayatāṃ prapede</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śivaṃ siṣeve (vyavahāraśuddhaṃ Cavyavahāralabdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yajñaṃ hi mene na tathā (yathā tat Cyathāvat )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iṣṭeṣv an-iṣṭeṣu ca kāryavatsu</seg> <seg type="pāda" n="b">na rāga-doṣa-āśrayatāṃ prapede</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śivaṃ siṣeve (vyavahāra-śuddhaṃ Ca-vyavahāra-labdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yajñaṃ hi mene na tathā (yathā tat Cyathāvat )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.40">
<l><seg type="pāda" n="a">āśāvate cābhigatāya sadyo</seg> <seg type="pāda" n="b">deyāmbubhis tarṣam (acechidiṣṭa Cacecchidiṣṭa )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuddhād ṛte vṛttaparaśvadhena</seg> <seg type="pāda" n="d">dviḍdarpam udvṛttam abebhidiṣṭa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āśāvate ca abhigatāya sadyo</seg> <seg type="pāda" n="b">deya-ambubhis tarṣam (acechidiṣṭa Cacecchidiṣṭa )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuddhād ṛte vṛtta-paraśvadhena</seg> <seg type="pāda" n="d">dviḍ-darpam udvṛttam abebhidiṣṭa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.41">
<l><seg type="pāda" n="a">ekaṃ vininye sa jugopa sapta</seg> <seg type="pāda" n="b">saptaiva tatyāja rarakṣa pañca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāpa trivargaṃ bubudhe trivargaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jajñe dvivargaṃ prajahau dvivargam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ekaṃ vininye sa jugopa sapta</seg> <seg type="pāda" n="b">sapta eva tatyāja rarakṣa pañca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāpa tri-vargaṃ bubudhe tri-vargaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jajñe dvi-vargaṃ prajahau dvi-vargam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.42">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtāgaso 'pi pratipādya vadhyān</seg> <seg type="pāda" n="b">nājīghanan nāpi ruṣā dadarśa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babandha sāntvena phalena caitāṃs</seg> <seg type="pāda" n="d">tyāgo 'pi teṣāṃ hy (anayāya dṛṣṭaḥ Canapāyadṛṣṭaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛta-agaso 'pi pratipādya vadhyān</seg> <seg type="pāda" n="b">na ajīghanan na api ruṣā dadarśa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babandha sāntvena phalena ca etāṃs</seg> <seg type="pāda" n="d">tyāgo 'pi teṣāṃ hy (a-nayāya dṛṣṭaḥ Can-apāya-dṛṣṭaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.43">
<l><seg type="pāda" n="a">ārṣāṇy acārīt paramavratāni</seg> <seg type="pāda" n="b">vairāṇy ahāsīc cirasaṃbhṛtāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaśāṃsi cāpadguṇagandhavanti</seg> <seg type="pāda" n="d">rajāṃsy (ahārṣīn Cahāsīn )malinīkarāṇi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ārṣāṇy acārīt parama-vratāni</seg> <seg type="pāda" n="b">vairāṇy ahāsīc cira-saṃbhṛtāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaśāṃsi cā apad-guṇa-gandhavanti</seg> <seg type="pāda" n="d">rajāṃsy (ahārṣīn Cahāsīn )malinī-karāṇi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.44">
<l><seg type="pāda" n="a">na cājihīrṣīd balim apravṛttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na cācikīrṣīt paravastvabhidhyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cāvivakṣīd dviṣatām adharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na (cāvivakṣīd Ccādidhakṣīd )dhṛdayena manyum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na ca ajihīrṣīd balim a-pravṛttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na ca acikīrṣīt para-vastv-abhidhyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca avivakṣīd dviṣatām a-dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na (ca avivakṣīd Cca adidhakṣīd )dhṛdayena manyum</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.45">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmiṃs tathā bhūmipatau pravṛtte</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛtyāś ca paurāś ca tathaiva ceruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śamātmake cetasi viprasanne</seg> <seg type="pāda" n="d">prayuktayogasya yathendriyāṇi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmiṃs tathā bhūmi-patau pravṛtte</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛtyāś ca paurāś ca tatha aiva ceruḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śama-ātmake cetasi viprasanne</seg> <seg type="pāda" n="d">prayukta-yogasya yathā-indriyāṇi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.46">
<l><seg type="pāda" n="a">kāle tataś cārupayodharāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaśodharāyāṃ (svaCsu)yaśodharāyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śauddhodane rāhusapatnavaktro</seg> <seg type="pāda" n="d">jajñe suto rāhula eva nāmnā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāle tataś cāru-payo-dharāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaśo-dharāyāṃ (sva-Csu-)yaśo-dharāyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śauddhodane rāhu-sapatna-vaktro</seg> <seg type="pāda" n="d">jajñe suto rāhula eva nāmnā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.47">
<l><seg type="pāda" n="a">atheṣṭaputraḥ paramapratītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kulasya vṛddhiṃ prati bhūmipālaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathaiva putraprasave nananda</seg> <seg type="pāda" n="d">tathaiva pautraprasave nananda</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha iṣṭa-putraḥ parama-pratītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kulasya vṛddhiṃ prati bhūmi-pālaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yatha aiva putra-prasave nananda</seg> <seg type="pāda" n="d">tatha aiva pautra-prasave nananda</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.48">
<l><seg type="pāda" n="a">(putrasya Cpautrasya )me putragato (mameva Cmamaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">snehaḥ kathaṃ syād iti jātaharṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāle sa taṃ taṃ vidhim ālalambe</seg> <seg type="pāda" n="d">putrapriyaḥ svargam ivārurukṣan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(putrasya Cpautrasya )me putra-gato (mama iva Cmama eva</seg> <seg type="pāda" n="b">snehaḥ kathaṃ syād iti jāta-harṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāle sa taṃ taṃ vidhim ālalambe</seg> <seg type="pāda" n="d">putra-priyaḥ svargam ivā arurukṣan</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.49">
<l><seg type="pāda" n="a">sthitvā pathi prāthamakalpikānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rājar1ṣabhāṇāṃ yaśasānvitānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuklāny amuktvāpi tapāṃsy atapta</seg> <seg type="pāda" n="d">(yajñaiś Cyajñe )ca hiṃsārahitair ayaṣṭa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sthitvā pathi prāthamakalpikānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rājar1ṣabhāṇāṃ yaśasa ānvitānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuklāny a-muktva āpi tapāṃsy atapta</seg> <seg type="pāda" n="d">(yajñaiś Cyajñe )ca hiṃsā-rahitair ayaṣṭa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.50">
<l><seg type="pāda" n="a">ajājvaliṣṭātha sa puṇyakarmā</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛpaśriyā caiva tapaḥśriyā ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kulena vṛttena dhiyā ca dīptas</seg> <seg type="pāda" n="d">tejaḥ sahasrāṃśur ivotsisṛkṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ajājvaliṣṭa atha sa puṇya-karmā</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛ-pa-śriyā ca eva tapaḥ-śriyā ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kulena vṛttena dhiyā ca dīptas</seg> <seg type="pāda" n="d">tejaḥ sahasra-aṃśur iva utsisṛkṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.51">
<l><seg type="pāda" n="a">svāyaṃbhuvaṃ cārcikam arcayitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">jajāpa putrasthitaye sthitaśrīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakāra karmāṇi ca duṣkarāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">prajāḥ sisṛkṣuḥ ka ivādikāle</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svāyaṃbhuvaṃ cā arcikam arcayitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">jajāpa putra-sthitaye sthita-śrīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakāra karmāṇi ca duṣ-karāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">prajāḥ sisṛkṣuḥ ka ivā adi-kāle</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.52">
<l><seg type="pāda" n="a">tatjyāja śastraṃ vimamarśa śāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śamaṃ siṣeve niyamaṃ viṣehe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaśīva kaṃcid viṣayaṃ na bheje</seg> <seg type="pāda" n="d">piteva sarvān viṣayān dadarśa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatjyāja śastraṃ vimamarśa śāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śamaṃ siṣeve niyamaṃ viṣehe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vaśi īva kaṃ-cid viṣayaṃ na bheje</seg> <seg type="pāda" n="d">pita īva sarvān viṣayān dadarśa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.53">
<l><seg type="pāda" n="a">babhāra rājyaṃ sa hi putrahetoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">putraṃ kulārthaṃ yaśase kulaṃ tu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svargāya śabdaṃ divam ātmahetor</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmārtham ātmasthitim ācakāṅkṣa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">babhāra rājyaṃ sa hi putra-hetoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">putraṃ kula-arthaṃ yaśase kulaṃ tu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svargāya śabdaṃ divam ātma-hetor</seg> <seg type="pāda" n="d">dharma-artham ātma-sthitim ācakāṅkṣa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.54">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ sa dharmaṃ vividhaṃ cakāra</seg> <seg type="pāda" n="b">sadbhir nipātaṃ śrutitaś ca siddham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā kathaṃ putramukhaṃ suto me</seg> <seg type="pāda" n="d">vanaṃ na yāyād iti nāthamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ sa dharmaṃ vi-vidhaṃ cakāra</seg> <seg type="pāda" n="b">sadbhir nipātaṃ śrutitaś ca siddham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā kathaṃ putra-mukhaṃ suto me</seg> <seg type="pāda" n="d">vanaṃ na yāyād iti nāthamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.55">
<l><seg type="pāda" n="a">rirakṣiṣantaḥ śriyam ātma(saṃsthāṃ Csaṃsthā</seg> <seg type="pāda" n="b">rakṣanti putrān bhuvi bhūmipālāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">putraṃ narendraḥ sa tu dharmakāmo</seg> <seg type="pāda" n="d">rarakṣa dharmād (viṣayeṣu muñcan Cviṣayeṣv amuñcat )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">rirakṣiṣantaḥ śriyam ātma-(saṃsthāṃ Csaṃsthā</seg> <seg type="pāda" n="b">rakṣanti putrān bhuvi bhūmi-pālāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">putraṃ nara-indraḥ sa tu dharma-kāmo</seg> <seg type="pāda" n="d">rarakṣa dharmād (viṣayeṣu muñcan Cviṣayeṣv amuñcat )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_2.56">
<l><seg type="pāda" n="a">vanam anupamasattvā bodhisattvās tu sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayasukharasajñā jagmur utpannaputrāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ata upacitakarmā rūḍhamūle 'pi hetau</seg> <seg type="pāda" n="d">sa ratim upasiṣeve bodhim (āpan na yāvat Cāpannayāvat )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_2.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vanam an-upama-sattvā bodhi-sattvās tu sarve</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣaya-sukha-rasa-jñā jagmur utpanna-putrāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ata upacita-karmā rūḍha-mūle 'pi hetau</seg> <seg type="pāda" n="d">sa ratim upasiṣeve bodhim (āpan na yāvat Cāpanna-yāvat )</seg> //</l>
</lg>
</note>

  <trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye 'ntaḥ-pura-vihāro nāma dvitīyaḥ sargaḥ -- 2 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="3">
<lg xml:id="BC_3.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kadācin mṛduśādvalāni</seg> <seg type="pāda" n="b">puṃskokilonnāditapādapāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuśrāva padmākaramaṇḍitāni</seg> <seg type="pāda" n="d">(gītair Cśīte )nibaddhāni sa kānanāni</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kadā-cin mṛdu-śādvalāni</seg> <seg type="pāda" n="b">puṃs-kokila-unnādita-pāda-pāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuśrāva padma-ākara-maṇḍitāni</seg> <seg type="pāda" n="d">(gītair Cśīte )nibaddhāni sa kānanāni</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.2">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvā tataḥ strījanavallabhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manojñabhāvaṃ purakānanānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahiḥprayāṇāya cakāra buddhim</seg> <seg type="pāda" n="d">antargṛhe nāga ivāvaruddhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvā tataḥ strī-jana-vallabhānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mano-jña-bhāvaṃ pura-kānanānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahiḥ-prayāṇāya cakāra buddhim</seg> <seg type="pāda" n="d">antar-gṛhe nāga iva avaruddhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.3">
<l><seg type="pāda" n="a">tato nṛpas tasya niśamya bhāvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">putrābhidhānasya manorathasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snehasya lakṣmyā vayasaś ca yogyām</seg> <seg type="pāda" n="d">ājñāpayām āsa vihārayātrām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato nṛ-pas tasya niśamya bhāvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">putra-abhidhānasya mano-rathasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snehasya lakṣmyā vayasaś ca yogyām</seg> <seg type="pāda" n="d">ājñāpayām āsa vihāra-yātrām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.4">
<l><seg type="pāda" n="a">nivartayām āsa ca rājamārge</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃpātam ārtasya pṛthagjanasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mā bhūt kumāraḥ sukumāracittaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃvignacetā (iti Civa )manyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nivartayām āsa ca rāja-mārge</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃpātam ārtasya pṛthag-janasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mā bhūt kumāraḥ su-kumāra-cittaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃvigna-cetā (iti Civa )manyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.5">
<l><seg type="pāda" n="a">pratyaṅgahīnān vikalendriyāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">jīrṇāturādīn kṛpaṇāṃś ca (dikṣu Cbhikṣūn )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ samutsārya pareṇa sāmnā</seg> <seg type="pāda" n="d">śobhāṃ (parāṃ Cparā )rājapathasya cakruḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">praty-aṅga-hīnān vikala-indriyāṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">jīrṇa-ātura-ādīn kṛpaṇāṃś ca (dikṣu Cbhikṣūn )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ samutsārya pareṇa sāmnā</seg> <seg type="pāda" n="d">śobhāṃ (parāṃ Cparā )rāja-pathasya cakruḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.6">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kṛte śrīmati rājamārge</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīmān vinītānucaraḥ kumāraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāsādapṛṣṭhād avatīrya kāle</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtābhyanujño nṛpam abhyagacchat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kṛte śrīmati rāja-mārge</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīmān vinīta-anucaraḥ kumāraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāsāda-pṛṣṭhād avatīrya kāle</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛta-abhyanujño nṛ-pam abhyagacchat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.7">
<l><seg type="pāda" n="a">atho narendraḥ sutam āgatāśruḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śirasy upāghrāya ciraṃ nirīkṣya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gaccheti cājñāpayati sma vācā</seg> <seg type="pāda" n="d">snehān na cainaṃ manasā mumoca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha u nara-indraḥ sutam āgata-aśruḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śirasy upāghrāya ciraṃ nirīkṣya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gaccha iti cā ajñāpayati sma vācā</seg> <seg type="pāda" n="d">snehān na ca enaṃ manasā mumoca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.8">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa jāmbūnadabhāṇḍabhṛdbhir</seg> <seg type="pāda" n="b">yuktaṃ caturbhir nibhṛtais turaṃgaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aklība(vidvacCvidyuc)chuciraśmidhāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hiraṇmayaṃ syandanam āruroha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa jāmbūnada-bhāṇḍa-bhṛdbhir</seg> <seg type="pāda" n="b">yuktaṃ caturbhir nibhṛtais turaṃ-gaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-klība-(vidvac-Cvidyuc-)chuci-raśmi-dhāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hiraṇmayaṃ syandanam āruroha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.9">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prakīrṇojjvalapuṣpajālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣaktamālyaṃ pracalatpatākam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārgaṃ prapede sadṛśānuyātraś</seg> <seg type="pāda" n="d">candraḥ sanakṣatra ivāntarīkṣam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ prakīrṇa-ujjvala-puṣpa-jālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣakta-mālyaṃ pracalat-patākam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārgaṃ prapede sa-dṛśa-anuyātraś</seg> <seg type="pāda" n="d">candraḥ sa-nakṣatra iva antarīkṣam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.10">
<l><seg type="pāda" n="a">kautūhalāt sphītataraiś ca netrair</seg> <seg type="pāda" n="b">(nīlotpalārdhair Cnīlotpalābhair )iva (kīryamāṇam Ckīryamāṇaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śanaiḥ śanai rājapathaṃ jagāhe</seg> <seg type="pāda" n="d">pauraiḥ samantād abhivīkṣyamāṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kautūhalāt sphītataraiś ca netrair</seg> <seg type="pāda" n="b">(nīla-utpala-ardhair Cnīla-utpala-ābhair )iva (kīryamāṇam Ckīryamāṇaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śanaiḥ śanai rāja-pathaṃ jagāhe</seg> <seg type="pāda" n="d">pauraiḥ sam-antād abhivīkṣyamāṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.11">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ tuṣṭuvuḥ saumyaguṇena kecid</seg> <seg type="pāda" n="b">vavandire dīptatayā tathānye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saumukhyatas tu śriyam asya kecid</seg> <seg type="pāda" n="d">vaipulyam āśaṃsiṣur āyuṣaś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ tuṣṭuvuḥ saumya-guṇena ke-cid</seg> <seg type="pāda" n="b">vavandire dīptatayā tatha ānye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saumukhyatas tu śriyam asya ke-cid</seg> <seg type="pāda" n="d">vaipulyam āśaṃsiṣur āyuṣaś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.12">
<l><seg type="pāda" n="a">niḥsṛtya kubjāś ca mahākulebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vyūhāś ca kairātakavāmanānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāryaḥ kṛśebhyaś ca niveśanebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">devānuyānadhvajavat praṇemuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">niḥsṛtya kubjāś ca mahā-kulebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vyūhāś ca kairātaka-vāmanānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāryaḥ kṛśebhyaś ca niveśanebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">deva-anuyāna-dhvajavat praṇemuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.13">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kumāraḥ khalu gacchatīti</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā striyaḥ preṣyajanāt pravṛttim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">didṛkṣayā harmyatalāni jagmur</seg> <seg type="pāda" n="d">janena mānyena kṛtābhyanujñāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kumāraḥ khalu gacchati iti</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā striyaḥ preṣya-janāt pravṛttim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">didṛkṣayā harmya-talāni jagmur</seg> <seg type="pāda" n="d">janena mānyena kṛta-abhyanujñāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.14">
<l><seg type="pāda" n="a">tāḥ srastakāñcīguṇavighnitāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">suptaprabuddhākulalocanāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vṛttāntavinyastavibhūṣaṇāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">(kautūhalenānibhṛtāḥ Ckautūhalenāpi bhṛtāḥ )parīyuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tāḥ srasta-kāñcī-guṇa-vighnitāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">supta-prabuddha-ākula-locanāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vṛtta-anta-vinyasta-vibhūṣaṇāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">(kautūhalena a-nibhṛtāḥ Ckautūhalena api bhṛtāḥ )parīyuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.15">
<l><seg type="pāda" n="a">prāsādasopānatalapraṇādaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāñcīravair nūpuranisvanaiś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vitrāsayantyo Cvibhrāmayantyo )gṛhapakṣisaṃghān</seg> <seg type="pāda" n="d">anyoanyavegāṃś ca samākṣipantyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prāsāda-sopāna-tala-praṇādaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāñcī-ravair nūpura-nisvanaiś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vitrāsayantyo Cvibhrāmayantyo )gṛha-pakṣi-saṃghān</seg> <seg type="pāda" n="d">anyo-anya-vegāṃś ca samākṣipantyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.16">
<l><seg type="pāda" n="a">kāsāṃcid āsāṃ tu varāṅganānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jātatvarāṇām api sotsukānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gatiṃ gurutvāj jagṛhur viśālāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śroṇīrathāḥ pīnapayodharāś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāsāṃ-cid āsāṃ tu vara-aṅganānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jāta-tvarāṇām api sa-utsukānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gatiṃ gurutvāj jagṛhur viśālāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śroṇī-rathāḥ pīna-payo-dharāś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.17">
<l><seg type="pāda" n="a">śīghraṃ samarthāpi tu gantum anyā</seg> <seg type="pāda" n="b">gatiṃ nijagrāha yayau na tūrṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(hriyāpragalbhā vinigūhamānā Chriyā pragalbhāni nigūhamānā</seg> <seg type="pāda" n="d">(rahaḥprayuktāni Crahaḥ prayuktāni )vibhūṣaṇāni</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śīghraṃ sam-artha āpi tu gantum anyā</seg> <seg type="pāda" n="b">gatiṃ nijagrāha yayau na tūrṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(hriya ā-pragalbhā vinigūhamānā Chriyā pragalbhāni nigūhamānā</seg> <seg type="pāda" n="d">(rahaḥ-prayuktāni Crahaḥ prayuktāni )vibhūṣaṇāni</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.18">
<l><seg type="pāda" n="a">parasparotpīḍanapiṇḍitānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃmarda(saṃkṣobhitaCsaṃśobhita)kuṇḍalānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāsāṃ tadā sasvanabhūṣaṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vātāyaneṣv apraśamo babhūva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paras-para-utpīḍana-piṇḍitānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃmarda-(saṃkṣobhita-Csaṃśobhita-)kuṇḍalānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāsāṃ tadā sa-svana-bhūṣaṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vāta-ayaneṣv a-praśamo babhūva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.19">
<l><seg type="pāda" n="a">vātāyanebhyas tu viniḥsṛtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">paras(parāyāsitaCparopāsita)kuṇḍalāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">strīṇāṃ virejur mukhapaṅkajāni</seg> <seg type="pāda" n="d">saktāni harmyeṣv iva paṅkajāni</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāta-ayanebhyas tu viniḥsṛtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">paras-(para-āyāsita-Cpara-upāsita-)kuṇḍalāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">strīṇāṃ virejur mukha-paṅka-jāni</seg> <seg type="pāda" n="d">saktāni harmyeṣv iva paṅka-jāni</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.20">
<l><seg type="pāda" n="a">tato vimānair yuvatī(karālaiḥ Ckalāpaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kautūhalodghāṭitavātayānaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrīmat samantān nagaraṃ babhāse</seg> <seg type="pāda" n="d">viyadvimānair iva sāpsarobhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato vimānair yuvatī-(karālaiḥ Ckalāpaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kautūhala-udghāṭita-vāta-yānaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrīmat sam-antān nagaraṃ babhāse</seg> <seg type="pāda" n="d">viyad-vimānair iva sa-apsarobhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.21">
<l><seg type="pāda" n="a">vātāyanānām aviśālabhāvād</seg> <seg type="pāda" n="b">anyoanyagaṇḍārpitakuṇḍalānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mukhāni rejuḥ pramadottamānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">baddhāḥ kalāpā iva paṅkajānām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāta-ayanānām a-viśāla-bhāvād</seg> <seg type="pāda" n="b">anyo-anya-gaṇḍa-arpita-kuṇḍalānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mukhāni rejuḥ pramada-uttamānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">baddhāḥ kalāpā iva paṅka-jānām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.22">
<l><seg type="pāda" n="a">(taṃ tāḥ Ctasmin )kumāraṃ pathi vīkṣamāṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">striyo babhur gām iva gantukāmāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ūrdhvonmukhāś cainam udīkṣamāṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">narā babhur dyām iva gantukāmāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(taṃ tāḥ Ctasmin )kumāraṃ pathi vīkṣamāṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">striyo babhur gām iva gantu-kāmāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ūrdhva-un-mukhāś ca enam udīkṣamāṇā</seg> <seg type="pāda" n="d">narā babhur dyām iva gantu-kāmāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.23">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā ca taṃ rājasutaṃ striyas tā</seg> <seg type="pāda" n="b">jājvalyamānaṃ vapuṣā śriyā ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhanyāsya bhāryeti śanair avocañ</seg> <seg type="pāda" n="d">śuddhair manobhiḥ khalu nānyabhāvāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā ca taṃ rāja-sutaṃ striyas tā</seg> <seg type="pāda" n="b">jājvalyamānaṃ vapuṣā śriyā ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhanya āsya bhārya īti śanair avocañ</seg> <seg type="pāda" n="d">śuddhair manobhiḥ khalu na anya-bhāvāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.24">
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ kila vyāyatapīnabāhū</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpeṇa sākṣād iva puṣpaketuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyaktvā śriyaṃ dharmam upaiṣyatīti</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmin (hi tā Chitā )gauravam eva cakruḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ kila vyāyata-pīna-bāhū</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpeṇa sa-akṣād iva puṣpa-ketuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyaktvā śriyaṃ dharmam upaiṣyati iti</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmin (hi tā Chitā )gauravam eva cakruḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.25">
<l><seg type="pāda" n="a">kīrṇaṃ tathā rājapathaṃ kumāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paurair vinītaiḥ śucidhīraveṣaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat pūrvam ālokya jaharṣa kiṃcin</seg> <seg type="pāda" n="d">mene punarbhāvam ivātmanaś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kīrṇaṃ tathā rāja-pathaṃ kumāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paurair vinītaiḥ śuci-dhīra-veṣaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat pūrvam ālokya jaharṣa kiṃ-cin</seg> <seg type="pāda" n="d">mene punar-bhāvam ivā atmanaś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.26">
<l><seg type="pāda" n="a">puraṃ tu tat svargam iva prahṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddhādhivāsāḥ samavekṣya devāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīrṇaṃ naraṃ nirmamire prayātuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃcodanārthaṃ kṣitipātmajasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">puraṃ tu tat svargam iva prahṛṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddha-adhivāsāḥ samavekṣya devāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīrṇaṃ naraṃ nirmamire prayātuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃcodana-arthaṃ kṣiti-pa-ātma-jasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.27">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kumāro jarayābhibhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā narebhyaḥ pṛthagākṛtiṃ tam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uvāca saṃgrāhakam āgatāsthas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatraiva niṣkampaniviṣṭadṛṣṭiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kumāro jaraya ābhibhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā narebhyaḥ pṛthag-ākṛtiṃ tam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uvāca saṃgrāhakam āgata-āsthas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra eva niṣkampa-niviṣṭa-dṛṣṭiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.28">
<l><seg type="pāda" n="a">ka eṣa bhoḥ sūta naro 'bhyupetaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">keśaiḥ sitair yaṣṭiviṣaktahastaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhrūsaṃvṛtākṣaḥ śithilānatāṅgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ vikriyaiṣā prakṛtir yadṛcchā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ka eṣa bhoḥ sūta naro 'bhyupetaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">keśaiḥ sitair yaṣṭi-viṣakta-hastaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhrū-saṃvṛta-akṣaḥ śithila-ānata-aṅgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ vikriya aiṣā prakṛtir yad-ṛcchā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.29">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam uktaḥ sa rathapraṇetā</seg> <seg type="pāda" n="b">nivedayām āsa nṛpātmajāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃrakṣyam apy artham adoṣadarśī</seg> <seg type="pāda" n="d">tair eva devaiḥ kṛtabuddhimohaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam uktaḥ sa ratha-praṇetā</seg> <seg type="pāda" n="b">nivedayām āsa nṛ-pa-ātma-jāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃrakṣyam apy artham a-doṣa-darśī</seg> <seg type="pāda" n="d">tair eva devaiḥ kṛta-buddhi-mohaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.30">
<l><seg type="pāda" n="a">rūpasya (hantrī Chartrī )vyasanaṃ balasya</seg> <seg type="pāda" n="b">śokasya yonir nidhanaṃ ratīnām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāśaḥ smṛtīnāṃ ripur indriyāṇām</seg> <seg type="pāda" n="d">eṣā jarā nāma yayaiṣa bhagnaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">rūpasya (hantrī Chartrī )vyasanaṃ balasya</seg> <seg type="pāda" n="b">śokasya yonir nidhanaṃ ratīnām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāśaḥ smṛtīnāṃ ripur indriyāṇām</seg> <seg type="pāda" n="d">eṣā jarā nāma yaya aiṣa bhagnaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.31">
<l><seg type="pāda" n="a">pītaṃ hy anenāpi payaḥ śiśutve</seg> <seg type="pāda" n="b">kālena bhūyaḥ (parisṛptam Cparimṛṣṭam )urvyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krameṇa bhūtvā ca yuvā vapuṣmān</seg> <seg type="pāda" n="d">krameṇa tenaiva jarām upetaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pītaṃ hy anena api payaḥ śiśutve</seg> <seg type="pāda" n="b">kālena bhūyaḥ (parisṛptam Cparimṛṣṭam )urvyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krameṇa bhūtvā ca yuvā vapuṣmān</seg> <seg type="pāda" n="d">krameṇa tena eva jarām upetaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.32">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam ukte calitaḥ sa kiṃcid</seg> <seg type="pāda" n="b">rājātmajaḥ sūtam idaṃ babhāṣe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kim eṣa doṣo bhavitā mamāpīty</seg> <seg type="pāda" n="d">asmai tataḥ sārathir abhyuvāca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam ukte calitaḥ sa kiṃ-cid</seg> <seg type="pāda" n="b">rāja-ātma-jaḥ sūtam idaṃ babhāṣe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kim eṣa doṣo bhavitā mama api ity</seg> <seg type="pāda" n="d">asmai tataḥ sārathir abhyuvāca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.33">
<l><seg type="pāda" n="a">āyuṣmato 'py eṣa vayaḥ(prakarṣo Cprakarṣān</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥsaṃśayaṃ kālavaśena bhāvī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ jarāṃ rūpavināśayitrīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jānāti caivecchati (caiva Ccaiṣa )lokaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āyuṣmato 'py eṣa vayaḥ-(prakarṣo Cprakarṣān</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥ-saṃśayaṃ kāla-vaśena bhāvī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ jarāṃ rūpa-vināśayitrīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jānāti ca eva icchati (ca eva Cca eṣa )lokaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.34">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa pūrvāśayaśuddhabuddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vistīrṇakalpācitapuṇyakarmā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā jarāṃ saṃvivije mahātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāśaner ghoṣam ivāntike gauḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa pūrva-āśaya-śuddha-buddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vistīrṇa-kalpa-ācita-puṇya-karmā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā jarāṃ saṃvivije mahā-ātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-aśaner ghoṣam iva antike gauḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.35">
<l><seg type="pāda" n="a">niḥśvasya dīrghaṃ (svaśiraḥ Csa śiraḥ )prakampya</seg> <seg type="pāda" n="b">tamiṃś ca jīrṇe viniveśya cakṣuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāṃ caiva dṛṣṭvā janatāṃ saharṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vākyaṃ sa (saṃvigna Csaṃvignam )idaṃ jagāda</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">niḥśvasya dīrghaṃ (sva-śiraḥ Csa śiraḥ )prakampya</seg> <seg type="pāda" n="b">tamiṃś ca jīrṇe viniveśya cakṣuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāṃ ca eva dṛṣṭvā janatāṃ sa-harṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vākyaṃ sa (saṃvigna Csaṃvignam )idaṃ jagāda</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.36">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ jarā hanti ca nirviśeṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">smṛtiṃ ca rūpaṃ ca parākramaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na caiva saṃvegam upaiti lokaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyakṣato 'pīdṛśam īkṣamāṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ jarā hanti ca nir-viśeṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">smṛtiṃ ca rūpaṃ ca parākramaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca eva saṃvegam upaiti lokaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">praty-akṣato 'pī i-dṛśam īkṣamāṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.37">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ gate sūta nivartayāśvān</seg> <seg type="pāda" n="b">śīghraṃ gṛhāṇy eva bhavān prayātu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udyānabhūmau hi kuto ratir me</seg> <seg type="pāda" n="d">jarā(bhaye Cbhave )cetasi vartamāne</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ gate sūta nivartaya aśvān</seg> <seg type="pāda" n="b">śīghraṃ gṛhāṇy eva bhavān prayātu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udyāna-bhūmau hi kuto ratir me</seg> <seg type="pāda" n="d">jarā-(bhaye Cbhave )cetasi vartamāne</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.38">
<l><seg type="pāda" n="a">athājñayā bhartṛsutasya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nivartayām āsa rathaṃ niyantā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ kumāro bhavanaṃ tad eva</seg> <seg type="pāda" n="d">cintāvaśaḥ śūnyam iva prapede</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">athā ajñayā bhartṛ-sutasya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nivartayām āsa rathaṃ niyantā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ kumāro bhavanaṃ tad eva</seg> <seg type="pāda" n="d">cintā-vaśaḥ śūnyam iva prapede</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.39">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā tu tatraiva na śarma lebhe</seg> <seg type="pāda" n="b">jarā jareti praparīkṣamāṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato narendrānumataḥ sa bhūyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">krameṇa tenaiva bahir jagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadā tu tatra eva na śarma lebhe</seg> <seg type="pāda" n="b">jarā jara īti praparīkṣamāṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato nara-indra-anumataḥ sa bhūyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">krameṇa tena eva bahir jagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.40">
<l><seg type="pāda" n="a">athāparaṃ vyādhiparītadehaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tae eva devāḥ sasṛjur manuṣyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā ca taṃ sārathim ābabhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">śauddhodanis tadgatadṛṣṭir eva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha a-paraṃ vyādhi-parīta-dehaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tae eva devāḥ sasṛjur manuṣyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā ca taṃ sārathim ābabhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">śauddhodanis tad-gata-dṛṣṭir eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.41">
<l><seg type="pāda" n="a">sthūlodaraḥ śvāsacalaccharīraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">srastāṃsabāhuḥ kṛśapāṇdugātraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ambeti vācaṃ karuṇaṃ bruvāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paraṃ (samāśritya Csamāśliṣya )naraḥ ka eṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sthūla-udaraḥ śvāsa-calac-charīraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">srasta-aṃsa-bāhuḥ kṛśa-pāṇdu-gātraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">amba īti vācaṃ karuṇaṃ bruvāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paraṃ (samāśritya Csamāśliṣya )naraḥ ka eṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.42">
<l><seg type="pāda" n="a">tato 'bravīt sārathir asya saumya</seg> <seg type="pāda" n="b">dhātuprakopaprabhavaḥ pravṛddhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rogābhidhānaḥ sumahān anarthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(śakto Cśakro )api yenaiṣa kṛto 'svatantraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato 'bravīt sārathir asya saumya</seg> <seg type="pāda" n="b">dhātu-prakopa-prabhavaḥ pravṛddhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">roga-abhidhānaḥ su-mahān an-arthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(śakto Cśakro )api yena eṣa kṛto 'sva-tantraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.43">
<l><seg type="pāda" n="a">ity ūcivān rājasutaḥ sa bhūyas</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ sānukampo naram īkṣamāṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asyaiva (jāto Cjātaḥ [sic; wrong sandhi in EHJ])pṛthag eṣa doṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāmānyato rogabhayaṃ prajānām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity ūcivān rāja-sutaḥ sa bhūyas</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ sa-anukampo naram īkṣamāṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asya eva (jāto Cjātaḥ [sic; wrong sandhi in EHJ])pṛthag eṣa doṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sāmānyato roga-bhayaṃ prajānām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.44">
<l><seg type="pāda" n="a">tato babhāṣe sa rathapraṇetā</seg> <seg type="pāda" n="b">kumāra sādhāraṇa eṣa doṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ hi rogaih paripīḍyamāno</seg> <seg type="pāda" n="d">rujāturo harṣam upaiti lokaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato babhāṣe sa ratha-praṇetā</seg> <seg type="pāda" n="b">kumāra sādhāraṇa eṣa doṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ hi rogaih paripīḍyamāno</seg> <seg type="pāda" n="d">rujā-āturo harṣam upaiti lokaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.45">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutārthaḥ sa viṣaṇṇacetāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāvepatāmbūrmigataḥ śaśīva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ ca vākyaṃ karuṇāyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">provāca kiṃcinmṛdunā svareṇa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti śruta-arthaḥ sa viṣaṇṇa-cetāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāvepata-ambu-ūrmi-gataḥ śaśi īva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ ca vākyaṃ karuṇāyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">provāca kiṃ-cin-mṛdunā svareṇa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.46">
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ ca rogavyasanaṃ prajānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyaṃś ca viśrambham upaiti lokaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vistīrṇam ajñānam Cvistīrṇavijñānam )aho narāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hasanti ye rogabhayair amuktāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ ca roga-vyasanaṃ prajānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyaṃś ca viśrambham upaiti lokaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vistīrṇam a-jñānam Cvistīrṇa-vijñānam )aho narāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">hasanti ye roga-bhayair a-muktāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.47">
<l><seg type="pāda" n="a">nivartyatāṃ sūta (bahiḥCvahiḥ)prayāṇān</seg> <seg type="pāda" n="b">narendrasadmaiva rathaḥ prayātu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā ca me rogabhayaṃ ratibhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyāhataṃ saṃkucatīva cetaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nivartyatāṃ sūta (bahiḥ-Cvahiḥ-)prayāṇān</seg> <seg type="pāda" n="b">nara-indra-sadma eva rathaḥ prayātu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā ca me roga-bhayaṃ ratibhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyāhataṃ saṃkucati iva cetaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.48">
<l><seg type="pāda" n="a">tato nivṛttaḥ sa nivṛttaharṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pradhyānayuktaḥ praviveśa (veśma Csadma )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ dvis tathā prekṣya ca saṃnivṛttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(paryeṣaṇaṃ Cpury āgamaṃ )bhūmipatiś cakāra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato nivṛttaḥ sa nivṛtta-harṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pradhyāna-yuktaḥ praviveśa (veśma Csadma )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ dvis tathā prekṣya ca saṃnivṛttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(paryeṣaṇaṃ Cpury āgamaṃ )bhūmi-patiś cakāra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.49">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvā nimittaṃ tu nivartanasya</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃtyaktam ātmānam anena mene</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārgasya śaucādhikṛtāya caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">cukrośa ruṣṭo 'pi ca nogradaṇḍaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvā nimittaṃ tu nivartanasya</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃtyaktam ātmānam anena mene</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārgasya śauca-adhikṛtāya ca eva</seg> <seg type="pāda" n="d">cukrośa ruṣṭo 'pi ca na ugra-daṇḍaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.50">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūyaś ca tasmai vidadhe sutāya</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣayuktaṃ viṣaya(pracāram Cprakāram )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">calendriyatvād api (nāma sakto Cnāpi śakto</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsmān vijahyād iti nāthamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhūyaś ca tasmai vidadhe sutāya</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣa-yuktaṃ viṣaya-(pracāram Cprakāram )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cala-indriyatvād api (nāma sakto Cna api śakto</seg> <seg type="pāda" n="d">na asmān vijahyād iti nāthamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.51">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā ca śabdādibhir indriyārthair</seg> <seg type="pāda" n="b">antaḥpure naiva suto 'sya reme</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato (bahir Cvahir )vyādiśati sma yātrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rasāntaraṃ syād iti manyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadā ca śabda-ādibhir indriya-arthair</seg> <seg type="pāda" n="b">antaḥ-pure na eva suto 'sya reme</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato (bahir Cvahir )vyādiśati sma yātrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">rasa-antaraṃ syād iti manyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.52">
<l><seg type="pāda" n="a">snehāc ca bhāvaṃ tanayasya buddhvā</seg> <seg type="pāda" n="b">(sa rāgaCsaṃvega)doṣān avicintya kāṃścit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yogyāḥ samājñāpayati sma tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">kalāsv abhijñā iti vāramukhyāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">snehāc ca bhāvaṃ tanayasya buddhvā</seg> <seg type="pāda" n="b">(sa rāga-Csaṃvega-)doṣān a-vicintya kāṃś-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yogyāḥ samājñāpayati sma tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">kalāsv abhijñā iti vāra-mukhyāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.53">
<l><seg type="pāda" n="a">tato viśeṣeṇa narendramārge</seg> <seg type="pāda" n="b">svalaṃkṛte caiva parīkṣite ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vyatyasya Cvyatyāsya )sūtaṃ ca rathaṃ ca rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">prasthāpayām āsa bahiḥ kumāram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato viśeṣeṇa nara-indra-mārge</seg> <seg type="pāda" n="b">sv-alaṃkṛte ca eva parīkṣite ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vyatyasya Cvyatyāsya )sūtaṃ ca rathaṃ ca rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">prasthāpayām āsa bahiḥ kumāram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.54">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tathā gacchati rājaputre</seg> <seg type="pāda" n="b">tair eva devair vihito gatāsuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ caiva mārge mṛtam uhyamānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sūtaḥ kumāraś ca dadarśa nānyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tathā gacchati rāja-putre</seg> <seg type="pāda" n="b">tair eva devair vihito gata-asuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ ca eva mārge mṛtam uhyamānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sūtaḥ kumāraś ca dadarśa na anyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.55">
<l><seg type="pāda" n="a">athābravīd rājasutaḥ sa sūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">naraiś caturbhir hriyate ka eṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dīnair manuṣyair anugamyamāno</seg> <seg type="pāda" n="d">(<gi>x</gi> bhūṣitaś cāpy Cyo bhūṣito 'śvāsy )avarudyate ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha abravīd rāja-sutaḥ sa sūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">naraiś caturbhir hriyate ka eṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dīnair manuṣyair anugamyamāno</seg> <seg type="pāda" n="d">(<gi>x</gi> bhūṣitaś ca apy Cyo bhūṣito 'śvāsy- )avarudyate ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.56">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa śuddhātmabhir eva devaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddhādhivāsair abhibhūtacetāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avācyam apy artham imaṃ niyantā</seg> <seg type="pāda" n="d">(pravyājahārārthavadīśvarāya Cpravyājahārārthavid īśvarāya )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa śuddha-ātmabhir eva devaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuddha-adhivāsair abhibhūta-cetāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-vācyam apy artham imaṃ niyantā</seg> <seg type="pāda" n="d">(pravyājahāra arthavad-īśvarāya Cpravyājahāra artha-vid īśvarāya )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.57">
<l><seg type="pāda" n="a">buddhīndriyaprāṇaguṇair viyuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">supto visaṃjñas tṛṇakāṣṭhabhūtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(saṃvardhya Csaṃbadhya )saṃrakṣya ca yatnavadbhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(priyapriyais Cpriyāpriyais )tyajyatae eṣa ko 'pi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">buddhi-indriya-prāṇa-guṇair viyuktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">supto vi-saṃjñas tṛṇa-kāṣṭha-bhūtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(saṃvardhya Csaṃbadhya )saṃrakṣya ca yatnavadbhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(priya-priyais Cpriya-a-priyais )tyajyatae eṣa ko 'pi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.58">
<l><seg type="pāda" n="a">iti praṇetuḥ sa niśamya vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃcukṣubhe kiṃcid uvāca cainam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ (kevalo 'syaiva Ckevalasyaiva )janasya dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvaprajānām ayam īdṛśo 'ntaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti praṇetuḥ sa niśamya vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃcukṣubhe kiṃ-cid uvāca ca enam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ (kevalo 'sya eva Ckevalasya eva )janasya dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-prajānām ayam ī-dṛśo 'ntaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.59">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ praṇetā vadati sma tasmai</seg> <seg type="pāda" n="b">sarvaprajānām (idam Cayam )anta(karma Ckarmā )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hīnasya madhyasya mahātmano vā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasya loke niyato vināśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ praṇetā vadati sma tasmai</seg> <seg type="pāda" n="b">sarva-prajānām (idam Cayam )anta-(karma Ckarmā )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hīnasya madhyasya mahā-ātmano vā</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvasya loke niyato vināśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.60">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa dhīro 'pi narendrasūnuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvaiva mṛtyuṃ viṣasāda sadyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṃsena saṃśliṣya ca kūbarāgraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">provāca nihrādavatā svareṇa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa dhīro 'pi nara-indra-sūnuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutva aiva mṛtyuṃ viṣasāda sadyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṃsena saṃśliṣya ca kūbara-agraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">provāca nihrādavatā svareṇa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.61">
<l><seg type="pāda" n="a">iyaṃ ca niṣṭhā (niyatā Cniyataṃ )prajānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pramādyati tyaktabhayaś ca lokaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manāṃsi śaṅke kaṭhināni nṝṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svasthās tathā hy adhvani vartamānāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iyaṃ ca niṣṭhā (niyatā Cniyataṃ )prajānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pramādyati tyakta-bhayaś ca lokaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manāṃsi śaṅke kaṭhināni nṝṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sva-sthās tathā hy adhvani vartamānāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.62">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād (rathaḥ Crathaṃ )sūta nivartyatāṃ no</seg> <seg type="pāda" n="b">vihāra(bhūmer Cbhūmau )na hi deśakālaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jānan vināśaṃ katham (ārtiCārtti)kāle</seg> <seg type="pāda" n="d">sacetanaḥ syād iha hi pramattaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād (rathaḥ Crathaṃ )sūta nivartyatāṃ no</seg> <seg type="pāda" n="b">vihāra-(bhūmer Cbhūmau )na hi deśa-kālaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jānan vināśaṃ katham (ārti-Cārtti-)kāle</seg> <seg type="pāda" n="d">sa-cetanaḥ syād iha hi pramattaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.63">
<l><seg type="pāda" n="a">iti bruvāṇe 'pi narādhipātmaje</seg> <seg type="pāda" n="b">nivartayām āsa sa naiva taṃ ratham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣayuktaṃ tu narendraśāsanāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sa padmaṣaṇḍaṃ vanam eva niryayau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti bruvāṇe 'pi nara-adhipa-ātma-je</seg> <seg type="pāda" n="b">nivartayām āsa sa na eva taṃ ratham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśeṣa-yuktaṃ tu nara-indra-śāsanāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sa padma-ṣaṇḍaṃ vanam eva niryayau</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.64">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śivaṃ kusumitabālapādapaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paribhramatpramuditamattakokilam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vimānavat (sa kamalaCsakamala)cārudīrghikaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dadarśa tad vanam iva nandanaṃ vanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śivaṃ kusumita-bāla-pāda-paṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paribhramat-pramudita-matta-kokilam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vimānavat (sa kamala-Csa-kamala-)cāru-dīrghikaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dadarśa tad vanam iva nandanaṃ vanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_3.65">
<l><seg type="pāda" n="a">varāṅganāgaṇakalilaṃ nṛpātmajas</seg> <seg type="pāda" n="b">tato balād vanam (atinīyate Cabhinīyate )sma tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varāpsaro(vṛtam Cnṛtyam )alakādhipālayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">navavrato munir iva vighnakātaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_3.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vara-aṅganā-gaṇa-kalilaṃ nṛ-pa-ātma-jas</seg> <seg type="pāda" n="b">tato balād vanam (atinīyate Cabhinīyate )sma tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vara-apsaro-(vṛtam Cnṛtyam )alakā-adhipa-ālayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nava-vrato munir iva vighna-kātaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye saṃvego1tpattir nāma tṛtīyaḥ sargaḥ -- 3 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="4">
<lg xml:id="BC_4.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tasmāt purodyānāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kautūhalacalekṣaṇāḥ $</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyujjagmur nṛpasutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptaṃ varam iva striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tasmāt pura-udyānāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kautūhala-cala-īkṣaṇāḥ $</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyujjagmur nṛ-pa-sutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāptaṃ varam iva striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.2">
<l><seg type="pāda" n="a">abhigamya ca tās tasmai</seg> <seg type="pāda" n="b">vismayotphullalocanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakrire samudācāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">padmakośanibhaiḥ karaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">abhigamya ca tās tasmai</seg> <seg type="pāda" n="b">vismaya-utphulla-locanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakrire samudācāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">padma-kośa-nibhaiḥ karaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.3">
<l><seg type="pāda" n="a">tasthuś ca parivāryainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manmathākṣiptacetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niścalaiḥ pritivikacaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pibantya iva locanaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasthuś ca parivārya enaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manmatha-ākṣipta-cetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niś-calaiḥ priti-vikacaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pibantya iva locanaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.4">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ hi tā menire nāryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmo vigrahavān iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śobhitaṃ lakṣaṇair dīptaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sahajair bhūṣaṇair iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ hi tā menire nāryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmo vigrahavān iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śobhitaṃ lakṣaṇair dīptaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saha-jair bhūṣaṇair iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.5">
<l><seg type="pāda" n="a">saumyatvāc caiva dhairyāc ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kāścid enaṃ prajajñire</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avatīrṇo mahīṃ sākṣād</seg> <seg type="pāda" n="d">(gūḍhāṃśuś Csudhāṃśuś )candramā (iti Civa )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saumyatvāc ca eva dhairyāc ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kāś-cid enaṃ prajajñire</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avatīrṇo mahīṃ sa-akṣād</seg> <seg type="pāda" n="d">(gūḍha-aṃśuś Csudhā-aṃśuś )candra-mā (iti Civa )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.6">
<l><seg type="pāda" n="a">tasya tā vapuṣākṣiptā</seg> <seg type="pāda" n="b">(nigṛhītaṃ Cnirgrahītuṃ )jajṛmbhire</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyoanyaṃ dṛṣṭibhir (hatvā Cgatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">śanaiś ca viniśaśvasuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasya tā vapuṣā ākṣiptā</seg> <seg type="pāda" n="b">(nigṛhītaṃ Cnirgrahītuṃ )jajṛmbhire</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyo-anyaṃ dṛṣṭibhir (hatvā Cgatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">śanaiś ca viniśaśvasuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.7">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ tā dṛṣṭimātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">nāryo dadṛśur eva tam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na vyājahrur na jahasuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhāveṇāsya yantritāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ tā dṛṣṭi-mātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">nāryo dadṛśur eva tam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na vyājahrur na jahasuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prabhāveṇa asya yantritāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.8">
<l><seg type="pāda" n="a">tās tathā tu nirārambhā</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā praṇayaviklavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">purohitasuto dhīmān</seg> <seg type="pāda" n="d">udāyī vākyam abravīt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tās tathā tu nir-ārambhā</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā praṇaya-viklavāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puro-hita-suto dhīmān</seg> <seg type="pāda" n="d">udāyī vākyam abravīt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.9">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvāḥ sarvakalājñāḥ stha</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvagrahaṇapaṇḍitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpacāturyasaṃpannāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svaguṇair mukhyatāṃ gatāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sarvāḥ sarva-kalā-jñāḥ stha</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāva-grahaṇa-paṇḍitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpa-cāturya-saṃpannāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sva-guṇair mukhyatāṃ gatāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.10">
<l><seg type="pāda" n="a">(śobhayeta Cśobhayeta )guṇair ebhir</seg> <seg type="pāda" n="b">api tān uttarān kurūn</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuverasyāpi (cākrīḍaṃ Cca krīḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāg eva vasudhām imām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(śobhayeta Cśobhayeta )guṇair ebhir</seg> <seg type="pāda" n="b">api tān uttarān kurūn</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuverasya api (cā akrīḍaṃ Cca krīḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāg eva vasu-dhām imām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.11">
<l><seg type="pāda" n="a">śaktāś cālayituṃ yūyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vītarāgān ṛṣīn api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apsarobhiś ca kalitān</seg> <seg type="pāda" n="d">grahītuṃ vibudhān api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śaktāś cālayituṃ yūyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vīta-rāgān ṛṣīn api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apsarobhiś ca kalitān</seg> <seg type="pāda" n="d">grahītuṃ vibudhān api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.12">
<l><seg type="pāda" n="a">bhāvajñānena hāvena</seg> <seg type="pāda" n="b">(rūpacāturyaCcāturyā rūpa)saṃpadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">strīṇām eva ca śaktāḥ stha</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃrāge kiṃ punar nṛṇām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhāva-jñānena hāvena</seg> <seg type="pāda" n="b">(rūpa-cāturya-Ccāturyā rūpa-)saṃpadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">strīṇām eva ca śaktāḥ stha</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃrāge kiṃ punar nṛṇām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.13">
<l><seg type="pāda" n="a">tāsām evaṃvidhānāṃ vo</seg> <seg type="pāda" n="b">(viyuktānāṃ Cniyuktānāṃ )svagocare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iyam evaṃvidhā ceṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">na tuṣṭo 'smy ārjavena vaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tāsām evaṃ-vidhānāṃ vo</seg> <seg type="pāda" n="b">(viyuktānāṃ Cniyuktānāṃ )sva-go-care</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iyam evaṃ-vidhā ceṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">na tuṣṭo 'smy ārjavena vaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.14">
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ navavadhūnāṃ vo</seg> <seg type="pāda" n="b">hrīnikuñcitacakṣuṣām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadṛśaṃ ceṣṭitaṃ hi syād</seg> <seg type="pāda" n="d">api vā gopayoṣitām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ nava-vadhūnāṃ vo</seg> <seg type="pāda" n="b">hrī-nikuñcita-cakṣuṣām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-dṛśaṃ ceṣṭitaṃ hi syād</seg> <seg type="pāda" n="d">api vā go-pa-yoṣitām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.15">
<l><seg type="pāda" n="a">(yad Cyady )api syād ayaṃ (dhīraḥ Cvīraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīprabhāvān mahān iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">strīṇām api mahat teja</seg> <seg type="pāda" n="d">itaḥ kāryo 'tra niścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(yad Cyady )api syād ayaṃ (dhīraḥ Cvīraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrī-prabhāvān mahān iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">strīṇām api mahat teja</seg> <seg type="pāda" n="d">itaḥ kāryo 'tra niścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.16">
<l><seg type="pāda" n="a">purā hi kāśisundaryā</seg> <seg type="pāda" n="b">veśavadhvā mahān ṛṣiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāḍito 'bhūt (padā vyāso Cpadanyāsād</seg> <seg type="pāda" n="d">durdharṣo (devatair Cdaivatair )api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">purā hi kāśi-sundaryā</seg> <seg type="pāda" n="b">veśa-vadhvā mahān ṛṣiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāḍito 'bhūt (padā vyāso Cpada-nyāsād</seg> <seg type="pāda" n="d">dur-dharṣo (devatair Cdaivatair )api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.17">
<l><seg type="pāda" n="a">manthālagautamo bhikṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">jaṅghayā (vāraCbāla)mukhyayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">piprīṣuś ca tadarthārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vyasūn niraharat purā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">manthāla-gautamo bhikṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">jaṅghayā (vāra-Cbāla-)mukhyayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">piprīṣuś ca tad-artha-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vy-asūn niraharat purā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.18">
<l><seg type="pāda" n="a">gautamaṃ dīrghatapasaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahar2ṣiṃ dīrghajīvinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yoṣit saṃtoṣayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">varṇasthānāvarā satī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gautamaṃ dīrgha-tapasaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahar2ṣiṃ dīrgha-jīvinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yoṣit saṃtoṣayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">varṇa-sthāna-avarā satī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.19">
<l><seg type="pāda" n="a">ṛṣyaśṛṅgaṃ munisutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tathaiva strīṣv apaṇḍitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upāyair vividhaiḥ śāntā</seg> <seg type="pāda" n="d">jagrāha ca jahāra ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ṛṣyaśṛṅgaṃ muni-sutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tatha aiva strīṣv a-paṇḍitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upāyair vi-vidhaiḥ śāntā</seg> <seg type="pāda" n="d">jagrāha ca jahāra ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.20">
<l><seg type="pāda" n="a">viśvāmitro mahar2ṣiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">vigāḍho 'pi (mahat tapaḥ Cmahattapāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(daśa varṣāṇy ahar mene Cdaśavarṣāṇy araṇyastho</seg> <seg type="pāda" n="d">ghṛtācyāpsarasā hṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viśvā-mitro mahar2ṣiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">vigāḍho 'pi (mahat tapaḥ Cmahat-tapāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(daśa varṣāṇy ahar mene Cdaśa-varṣāṇy araṇya-stho</seg> <seg type="pāda" n="d">ghṛtācya āpsarasā hṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.21">
<l><seg type="pāda" n="a">evamādīn ṛṣīṃs tāṃs tān</seg> <seg type="pāda" n="b">anayan vikriyāṃ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lalitaṃ pūrvavayasaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ punar nṛpateḥ sutam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evam-ādīn ṛṣīṃs tāṃs tān</seg> <seg type="pāda" n="b">anayan vikriyāṃ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lalitaṃ pūrva-vayasaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ punar nṛ-pateḥ sutam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.22">
<l><seg type="pāda" n="a">tad evaṃ sati viśrabdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayatadhvaṃ tathā yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iyaṃ nṛpasya vaṃśaśrīr</seg> <seg type="pāda" n="d">ito na syāt parāṅmukhī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad evaṃ sati viśrabdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">prayatadhvaṃ tathā yathā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iyaṃ nṛ-pasya vaṃśa-śrīr</seg> <seg type="pāda" n="d">ito na syāt parāṅ-mukhī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.23">
<l><seg type="pāda" n="a">yā hi kāścid yuvatayo</seg> <seg type="pāda" n="b">haranti sadṛśaṃ janam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nikṛṣṭotkṛṣṭayor bhāvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yā gṛhṇanti (tā tu [Wrong sandhi in EHJ??] Ctu tāḥ )striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yā hi kāś-cid yuvatayo</seg> <seg type="pāda" n="b">haranti sa-dṛśaṃ janam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nikṛṣṭa-utkṛṣṭayor bhāvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yā gṛhṇanti (tā tu [Wrong sandhi in EHJ??] Ctu tāḥ )striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.24">
<l><seg type="pāda" n="a">ity udāyivacaḥ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">tā viddhā iva yoṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samāruruhur ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kumāragrahaṇaṃ prati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity udāyi-vacaḥ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">tā viddhā iva yoṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samāruruhur ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kumāra-grahaṇaṃ prati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.25">
<l><seg type="pāda" n="a">tā bhrūbhiḥ prekṣitair (hāvair Cbhāvair</seg> <seg type="pāda" n="b">hasitair (laḍitair Clalitair )gataiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakrur ākṣepikāś ceṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhītabhītā ivāṅganāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tā bhrūbhiḥ prekṣitair (hāvair Cbhāvair</seg> <seg type="pāda" n="b">hasitair (laḍitair Clalitair )gataiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakrur ākṣepikāś ceṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhīta-bhītā iva aṅganāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.26">
<l><seg type="pāda" n="a">rājñas tu viniyogena</seg> <seg type="pāda" n="b">kumārasya ca mārdavāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(jahuḥ Cjahruḥ )kṣipram aviśrambhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">madena madanena ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">rājñas tu viniyogena</seg> <seg type="pāda" n="b">kumārasya ca mārdavāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(jahuḥ Cjahruḥ )kṣipram a-viśrambhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">madena madanena ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.27">
<l><seg type="pāda" n="a">atha nārījanavṛtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kumāro vyacarad vanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāsitāyūthasahitah</seg> <seg type="pāda" n="d">karīva himavad vanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha nārī-jana-vṛtaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kumāro vyacarad vanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāsitā-yūtha-sahitah</seg> <seg type="pāda" n="d">kari īva himavad vanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.28">
<l><seg type="pāda" n="a">sa tasmin kānane ramye</seg> <seg type="pāda" n="b">jajvāla strīpuraḥsaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākrīḍae iva (vibhrāje Cbabhrāje</seg> <seg type="pāda" n="d">vivasvān apsarovṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa tasmin kānane ramye</seg> <seg type="pāda" n="b">jajvāla strī-puraḥ-saraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākrīḍae iva (vibhrāje Cbabhrāje</seg> <seg type="pāda" n="d">vivasvān apsaro-vṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.29">
<l><seg type="pāda" n="a">madenāvarjitā nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ kāścit tatra yoṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṭhinaiḥ paspṛśuḥ pīnaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(saṃhatair Csaṃghaṭṭair )valgubhiḥ stanaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">madena a-varjitā nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ kāś-cit tatra yoṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kaṭhinaiḥ paspṛśuḥ pīnaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(saṃhatair Csaṃghaṭṭair )valgubhiḥ stanaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.30">
<l><seg type="pāda" n="a">srastāṃsakomalālamba</seg><seg type="pāda" n="b">mṛdubāhulatābalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anṛtaṃ skhalitaṃ kācit</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvainaṃ sasvaje balāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">srasta-aṃsa-komala-ālamba</seg><seg type="pāda" n="b">mṛdu-bāhu-lata ā-balā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-ṛtaṃ skhalitaṃ kā-cit</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtva ainaṃ sasvaje balāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.31">
<l><seg type="pāda" n="a">kācit tāmrādharauṣṭhena</seg> <seg type="pāda" n="b">mukhenāsavagandhinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viniśaśvāsa karṇe 'sya</seg> <seg type="pāda" n="d">rahasyaṃ śrūyatām iti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kā-cit tāmra-adhara-oṣṭhena</seg> <seg type="pāda" n="b">mukhenā asava-gandhinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viniśaśvāsa karṇe 'sya</seg> <seg type="pāda" n="d">rahasyaṃ śrūyatām iti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.32">
<l><seg type="pāda" n="a">kācid ājñāpayantīva</seg> <seg type="pāda" n="b">provācārdrānulepanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iha bhaktiṃ kuruṣveti</seg> <seg type="pāda" n="d">(hastasaṃśleṣalipsayā Chastaṃ saṃśliṣya lipsayā )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kā-cid ājñāpayanti īva</seg> <seg type="pāda" n="b">provācā ardra-anulepanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iha bhaktiṃ kuruṣva iti</seg> <seg type="pāda" n="d">(hasta-saṃśleṣa-lipsayā Chastaṃ saṃśliṣya lipsayā )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.33">
<l><seg type="pāda" n="a">muhur muhur madavyāja</seg><seg type="pāda" n="b">srastanīlāṃśukāparā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ālakṣyaraśanā reje</seg> <seg type="pāda" n="d">sphuradvidyud iva kṣapā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">muhur muhur mada-vyāja</seg><seg type="pāda" n="b">srasta-nīla-aṃśuka ā-parā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ālakṣya-raśanā reje</seg> <seg type="pāda" n="d">sphurad-vidyud iva kṣapā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.34">
<l><seg type="pāda" n="a">kāścit kanakakāñcībhir</seg> <seg type="pāda" n="b">mukharābhir itas tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhramur darśayantyo 'sya</seg> <seg type="pāda" n="d">śroṇīs tanvaṃśukāvṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāś-cit kanaka-kāñcībhir</seg> <seg type="pāda" n="b">mukharābhir itas tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhramur darśayantyo 'sya</seg> <seg type="pāda" n="d">śroṇīs tanv-aṃśuka-āvṛtāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.35">
<l><seg type="pāda" n="a">cūtaśākhāṃ kusumitāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pragṛhyānyā lalambire</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">suvarṇakalaśaprakhyān</seg> <seg type="pāda" n="d">darśayantyaḥ payodharān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cūta-śākhāṃ kusumitāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pragṛhya anyā lalambire</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">su-varṇa-kalaśa-prakhyān</seg> <seg type="pāda" n="d">darśayantyaḥ payo-dharān</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.36">
<l><seg type="pāda" n="a">kācit padmavanād etya</seg> <seg type="pāda" n="b">sapadmā padmalocanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">padmavaktrasya pārśve 'sya</seg> <seg type="pāda" n="d">padmaśrīr iva tasthuṣī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kā-cit padma-vanād etya</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-padmā padma-locanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">padma-vaktrasya pārśve 'sya</seg> <seg type="pāda" n="d">padma-śrīr iva tasthuṣī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.37">
<l><seg type="pāda" n="a">madhuraṃ gītam anvarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kācit sābhinayaṃ jagau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ svasthaṃ codayantīva</seg> <seg type="pāda" n="d">vañcito 'sīty avekṣitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">madhuraṃ gītam anv-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kā-cit sa-abhinayaṃ jagau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ sva-sthaṃ codayanti īva</seg> <seg type="pāda" n="d">vañcito 'si ity avekṣitaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.38">
<l><seg type="pāda" n="a">śubhena vadanenānyā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhrūkārmukavikarṣiṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāvṛtyānucakārāsya</seg> <seg type="pāda" n="d">ceṣṭitaṃ (dhīraCvīra)līlayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śubhena vadanena anyā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhrū-kārmuka-vikarṣiṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāvṛtya anucakāra asya</seg> <seg type="pāda" n="d">ceṣṭitaṃ (dhīra-Cvīra-)līlayā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.39">
<l><seg type="pāda" n="a">pīnavalgustanī kācid</seg> <seg type="pāda" n="b">(dhāsāghūrṇitaCvātāghūrṇita)kuṇḍalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uccair avajahāsainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">samāpnotu bhavān iti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pīna-valgu-stanī kā-cid</seg> <seg type="pāda" n="b">(dhāsa-āghūrṇita-Cvāta-āghūrṇita-)kuṇḍalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uccair avajahāsa enaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">samāpnotu bhavān iti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.40">
<l><seg type="pāda" n="a">apayāntaṃ tathaivānyā</seg> <seg type="pāda" n="b">babandhur mālyadāmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāścit sākṣepamadhurair</seg> <seg type="pāda" n="d">jagṛhur vacanāṅkuśaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">apayāntaṃ tatha aiva anyā</seg> <seg type="pāda" n="b">babandhur mālya-dāmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāś-cit sa-ākṣepa-madhurair</seg> <seg type="pāda" n="d">jagṛhur vacana-aṅkuśaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.41">
<l><seg type="pāda" n="a">pratiyogārthinī kācid</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhītvā cūtavallarīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ puṣpaṃ tu kasyeti</seg> <seg type="pāda" n="d">papraccha madaviklavā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pratiyoga-arthinī kā-cid</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhītvā cūta-vallarīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ puṣpaṃ tu kasya iti</seg> <seg type="pāda" n="d">papraccha mada-viklavā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.42">
<l><seg type="pāda" n="a">kācit puruṣavat kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">gatiṃ saṃsthānam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uvācainaṃ jitaḥ strībhir</seg> <seg type="pāda" n="d">jaya bho pṛthivīm imām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kā-cit puruṣavat kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">gatiṃ saṃsthānam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uvāca enaṃ jitaḥ strībhir</seg> <seg type="pāda" n="d">jaya bho pṛthivīm imām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.43">
<l><seg type="pāda" n="a">atha loleksaṇā kācij</seg> <seg type="pāda" n="b">jighrantī nīlam utpalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃcinmadakalair vākyair</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛpātmajam abhāṣata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha lola-īksaṇā kā-cij</seg> <seg type="pāda" n="b">jighrantī nīlam utpalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ-cin-mada-kalair vākyair</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛ-pa-ātma-jam abhāṣata</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.44">
<l><seg type="pāda" n="a">paśya bhartaś citaṃ cūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kusumair madhugandhibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hemapañjararuddho vā</seg> <seg type="pāda" n="d">kokilo yatra kūjati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paśya bhartaś citaṃ cūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kusumair madhu-gandhibhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hema-pañjara-ruddho vā</seg> <seg type="pāda" n="d">kokilo yatra kūjati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.45">
<l><seg type="pāda" n="a">aśoko dṛśyatām eṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmiśokavivardhanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ruvanti bhramarā yatra</seg> <seg type="pāda" n="d">dahyamānā ivāgninā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-śoko dṛśyatām eṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmi-śoka-vivardhanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ruvanti bhramarā yatra</seg> <seg type="pāda" n="d">dahyamānā iva agninā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.46">
<l><seg type="pāda" n="a">cūtayaṣṭyā samāśliṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛśyatāṃ tilakadrumaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śuklavāsā iva naraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">striyā pītāṅgarāgayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cūta-yaṣṭyā samāśliṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛśyatāṃ tilaka-drumaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śukla-vāsā iva naraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">striyā pīta-aṅga-rāgayā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.47">
<l><seg type="pāda" n="a">phullaṃ (kurubakaṃ Ckuruvakaṃ )paśya</seg> <seg type="pāda" n="b">(nirbhuktālaktakaCnirmuktālaktaka)prabham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yo nakhaprabhayā strīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirbhartsita ivānataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">phullaṃ (kurubakaṃ Ckuruvakaṃ )paśya</seg> <seg type="pāda" n="b">(nirbhukta-alaktaka-Cnirmukta-alaktaka-)prabham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yo nakha-prabhayā strīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirbhartsita ivā anataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.48">
<l><seg type="pāda" n="a">bālāśokaś ca nicito</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛśyatām eṣa pallavaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yo 'smākaṃ hastaśobhābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">lajjamāna iva sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bāla-a-śokaś ca nicito</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛśyatām eṣa pallavaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yo 'smākaṃ hasta-śobhābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">lajjamāna iva sthitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.49">
<l><seg type="pāda" n="a">dīrghikāṃ prāvṛtāṃ paśya</seg> <seg type="pāda" n="b">tīrajaiḥ sinduvārakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāṇḍurāṃśukasaṃvītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śayānāṃ pramadām iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dīrghikāṃ prāvṛtāṃ paśya</seg> <seg type="pāda" n="b">tīra-jaiḥ sindu-vārakaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāṇḍura-aṃśuka-saṃvītāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śayānāṃ pramadām iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.50">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛśyatāṃ strīṣu māhātmyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cakravāko hy asau jale</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pṛṣṭhataḥ preṣyavad bhāryām</seg> <seg type="pāda" n="d">anuvarty anugacchati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dṛśyatāṃ strīṣu māhātmyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cakravāko hy asau jale</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pṛṣṭhataḥ preṣyavad bhāryām</seg> <seg type="pāda" n="d">anuvarty- anugacchati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.51">
<l><seg type="pāda" n="a">mattasya parapuṣṭasya</seg> <seg type="pāda" n="b">ruvataḥ śrūyatāṃ dhvaniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aparaḥ kokilo (anvakṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratiśrutkeva Canutkaḥ pratiśrutyeva )kūjati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mattasya para-puṣṭasya</seg> <seg type="pāda" n="b">ruvataḥ śrūyatāṃ dhvaniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-paraḥ kokilo (anv-akṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratiśrutka īva Can-utkaḥ pratiśrutya iva )kūjati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.52">
<l><seg type="pāda" n="a">api nāma vihaṃgānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(vasantenāhṛto Cvasantenāhito )madaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tu (cintayato 'cintyaṃ Ccintayataś cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">janasya prājñamāninaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">api nāma vihaṃ-gānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(vasantenā ahṛto Cvasantenā ahito )madaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na tu (cintayato 'cintyaṃ Ccintayataś cittaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">janasya prājña-māninaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.53">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evaṃ tā yuvatayo</seg> <seg type="pāda" n="b">manmathoddāmacetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumāraṃ vividhais tais tair</seg> <seg type="pāda" n="d">upacakramire nayaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity evaṃ tā yuvatayo</seg> <seg type="pāda" n="b">manmatha-uddāma-cetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumāraṃ vi-vidhais tais tair</seg> <seg type="pāda" n="d">upacakramire nayaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.54">
<l><seg type="pāda" n="a">evam ākṣipyamāṇo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">sa tu dhairyāvṛtendriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">martavyam iti sodvego</seg> <seg type="pāda" n="d">na jaharṣa na (vivyathe Csismiye )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evam ākṣipyamāṇo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">sa tu dhairya-āvṛta-indriyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">martavyam iti sa-udvego</seg> <seg type="pāda" n="d">na jaharṣa na (vivyathe Csismiye )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.55">
<l><seg type="pāda" n="a">tāsāṃ (tattve 'navasthānaṃ Ctattvena vasthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā sa puruṣottamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(samaṃ vignena Csasaṃvignena )dhīreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">cintayām āsa cetasā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tāsāṃ (tattve 'n-avasthānaṃ Ctattvena vasthānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā sa puruṣa-uttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(samaṃ vignena Csa-saṃvignena )dhīreṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">cintayām āsa cetasā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.56">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ (v imā Cvinā )nāvagacchanti</seg> <seg type="pāda" n="b">capalaṃ yauvanaṃ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yato rūpeṇa (saṃmattaṃ jarā yan Csaṃpannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jareyaṃ )nāśayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ (v imā Cvinā )na avagacchanti</seg> <seg type="pāda" n="b">capalaṃ yauvanaṃ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yato rūpeṇa (saṃmattaṃ jarā yan Csaṃpannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jara īyaṃ )nāśayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.57">
<l><seg type="pāda" n="a">nūnam etā na paśyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">kasyacid rogasaṃplavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā hṛṣṭā bhayaṃ tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">jagati vyādhidharmiṇi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nūnam etā na paśyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">kasya-cid roga-saṃplavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā hṛṣṭā bhayaṃ tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">jagati vyādhi-dharmiṇi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.58">
<l><seg type="pāda" n="a">anabhijñāś ca suvyaktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyoḥ sarvāpahāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(tataḥ Ctathā )svasthā nir(udvignāḥ Cudvegāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">krīḍanti ca hasanti ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">an-abhijñāś ca su-vyaktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyoḥ sarva-apahāriṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(tataḥ Ctathā )sva-sthā nir-(udvignāḥ Cudvegāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">krīḍanti ca hasanti ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.59">
<l><seg type="pāda" n="a">jarāṃ (vyādhiṃ ca mṛtyuṃ Cmṛtyuṃ ca vyādhiṃ )ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ko hi jānan sacetanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svasthas tiṣṭhen niṣīded vā</seg> <seg type="pāda" n="d">(śayed Csuped )vā kiṃ punar haset</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jarāṃ (vyādhiṃ ca mṛtyuṃ Cmṛtyuṃ ca vyādhiṃ )ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ko hi jānan sa-cetanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva-sthas tiṣṭhen niṣīded vā</seg> <seg type="pāda" n="d">(śayed Csuped )vā kiṃ punar haset</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.60">
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu dṛṣṭvā paraṃ jīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vyādhitaṃ mṛtam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svastho bhavati nodvigno</seg> <seg type="pāda" n="d">yathācetās tathaiva saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu dṛṣṭvā paraṃ jīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vyādhitaṃ mṛtam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva-stho bhavati na udvigno</seg> <seg type="pāda" n="d">yatha ā-cetās tatha aiva saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.61">
<l><seg type="pāda" n="a">viyujyamāne (hi Capi )tarau</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣpair api phalair api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patati cchidyamāne vā</seg> <seg type="pāda" n="d">tarur anyo na śocate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viyujyamāne (hi Capi )tarau</seg> <seg type="pāda" n="b">puṣpair api phalair api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patati cchidyamāne vā</seg> <seg type="pāda" n="d">tarur anyo na śocate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.62">
<l><seg type="pāda" n="a">iti dhyānaparaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayebhyo gataspṛham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udāyī nītiśāstrajñas</seg> <seg type="pāda" n="d">tam uvāca suhṛttayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti dhyāna-paraṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayebhyo gata-spṛham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udāyī nīti-śāstra-jñas</seg> <seg type="pāda" n="d">tam uvāca su-hṛttayā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.63">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ nṛpatinā dattaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sakhā tubhyaṃ kṣamaḥ kila</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasmāt tvayi vivakṣā me</seg> <seg type="pāda" n="d">tayā praṇayavattayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ nṛ-patinā dattaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sakhā tubhyaṃ kṣamaḥ kila</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yasmāt tvayi vivakṣā me</seg> <seg type="pāda" n="d">tayā praṇayavattayā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.64">
<l><seg type="pāda" n="a">ahitāt pratiṣedhaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">hite cānupravartanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyasane cāparityāgas</seg> <seg type="pāda" n="d">trividhaṃ mitralakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-hitāt pratiṣedhaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">hite ca anupravartanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyasane ca a-parityāgas</seg> <seg type="pāda" n="d">tri-vidhaṃ mitra-lakṣaṇam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.65">
<l><seg type="pāda" n="a">so 'haṃ maitrīṃ pratijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣārthāt parāṅ(mukhaḥ Cmukham )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi (tvā samupekṣeya Ctvāṃ samupekṣeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na bhaven mitratā mayi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">so 'haṃ maitrīṃ pratijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣa-arthāt parāṅ-(mukhaḥ Cmukham )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi (tvā samupekṣeya Ctvāṃ samupekṣeyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na bhaven mitratā mayi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.66">
<l><seg type="pāda" n="a">tad bravīmi suhṛd bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">taruṇasya vapuṣmataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ na pratirūpaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="d">strīṣv adākṣiṇyam īdṛśam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad bravīmi su-hṛd bhūtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">taruṇasya vapuṣmataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ na prati-rūpaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="d">strīṣv a-dākṣiṇyam ī-dṛśam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.67">
<l><seg type="pāda" n="a">anṛtenāpi nārīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yuktaṃ samanuvartanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvrīḍāparihārārtham</seg> <seg type="pāda" n="d">ātmaratyartham eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">an-ṛtena api nārīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yuktaṃ samanuvartanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad-vrīḍā-parihāra-artham</seg> <seg type="pāda" n="d">ātma-raty-artham eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.68">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃnatis cānuvṛttiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">strīṇāṃ hṛdayabandhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snehasya hi guṇā yonir</seg> <seg type="pāda" n="d">mānakāmāś ca yoṣitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saṃnatis ca anuvṛttiś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">strīṇāṃ hṛdaya-bandhanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snehasya hi guṇā yonir</seg> <seg type="pāda" n="d">māna-kāmāś ca yoṣitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.69">
<l><seg type="pāda" n="a">tad arhasi viśālākṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛdaye 'pi parāṅmukhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpasyāsyānurūpeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">dākṣiṇyenānuvartitum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.69">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad arhasi viśāla-akṣa</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛdaye 'pi parāṅ-mukhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpasya asya anu-rūpeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">dākṣiṇyena anuvartitum</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.70">
<l><seg type="pāda" n="a">dākṣiṇyam auṣadhaṃ strīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dākṣiṇyaṃ bhūṣaṇaṃ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dākṣiṇyarahitaṃ rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣpuṣpam iva kānanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.70">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dākṣiṇyam auṣadhaṃ strīṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dākṣiṇyaṃ bhūṣaṇaṃ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dākṣiṇya-rahitaṃ rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣ-puṣpam iva kānanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.71">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ vā dākṣiṇyamātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvenāstu parigrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣayān durlabhāṃl labdhvā</seg> <seg type="pāda" n="d">na hy avajñātum arhasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.71">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ vā dākṣiṇya-mātreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvena astu parigrahaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣayān dur-labhāṃl labdhvā</seg> <seg type="pāda" n="d">na hy avajñātum arhasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.72">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmaṃ param iti jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="b">devo 'pi hi puraṃdaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gautamasya muneḥ patnīm</seg> <seg type="pāda" n="d">ahalyāṃ cakame purā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.72">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāmaṃ param iti jñātvā</seg> <seg type="pāda" n="b">devo 'pi hi puraṃ-daraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gautamasya muneḥ patnīm</seg> <seg type="pāda" n="d">ahalyāṃ cakame purā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.73">
<l><seg type="pāda" n="a">agastyaḥ prārthayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="b">somabhāryāṃ ca rohiṇīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt tatsa(dṛśīṃ Cdṛśaṃ )lebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">lopāmudrām iti śrutiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.73">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">agastyaḥ prārthayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="b">soma-bhāryāṃ ca rohiṇīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt tat-sa-(dṛśīṃ Cdṛśaṃ )lebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">lopā-mudrām iti śrutiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.74">
<l><seg type="pāda" n="a">(utathyasya Cautathyasya )ca bhāryāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mamatāyāṃ mahā(tapaḥ Ctapāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārutyāṃ janayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">bharadvājaṃ (bṛhasCvṛhas)patiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.74">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(utathyasya Cautathyasya )ca bhāryāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mamatāyāṃ mahā-(tapaḥ Ctapāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mārutyāṃ janayām āsa</seg> <seg type="pāda" n="d">bharad-vājaṃ (bṛhas-Cvṛhas-)patiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.75">
<l><seg type="pāda" n="a">(bṛhasCvṛhas)pater mahiṣyāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">juhvatyāṃ juhvatāṃ varaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">budhaṃ vibudha(karmāṇaṃ Cdharmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">janayām āsa candramāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.75">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(bṛhas-Cvṛhas-)pater mahiṣyāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">juhvatyāṃ juhvatāṃ varaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">budhaṃ vibudha-(karmāṇaṃ Cdharmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">janayām āsa candra-māḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.76">
<l><seg type="pāda" n="a">kālīm caiva purā kanyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jalaprabhavasaṃbhavām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagāma yamunātīre</seg> <seg type="pāda" n="d">jātarāgaḥ parāśaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.76">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kālīm ca eva purā kanyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jala-prabhava-saṃbhavām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagāma yamunā-tīre</seg> <seg type="pāda" n="d">jāta-rāgaḥ parāśaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.77">
<l><seg type="pāda" n="a">mātaṅgyām akṣamālāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">garhitāyāṃ riraṃsayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kapiñjalādaṃ tanay.am</seg> <seg type="pāda" n="d">vasiṣṭho 'janayan muniḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.77">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mātaṅgyām akṣa-mālāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">garhitāyāṃ riraṃsayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kapiñjala-adaṃ tanay.am</seg> <seg type="pāda" n="d">vasiṣṭho 'janayan muniḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.78">
<l><seg type="pāda" n="a">yayātiś caiva rājar1ṣir</seg> <seg type="pāda" n="b">vayasy api vinirgate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśvācyāpsarasā sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">reme caitrarathe vane</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.78">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yayātiś ca eva rājar1ṣir</seg> <seg type="pāda" n="b">vayasy api vinirgate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśvācya āpsarasā sa-ardhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">reme caitrarathe vane</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.79">
<l><seg type="pāda" n="a">strīsaṃsargaṃ vināśāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāṇḍur jñātvāpi kauravaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mādrīrūpaguṇākṣiptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">siṣeve kāmajam sukham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.79">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">strī-saṃsargaṃ vināśa-antaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāṇḍur jñātva āpi kauravaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mādrī-rūpa-guṇa-ākṣiptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">siṣeve kāma-jam sukham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.80">
<l><seg type="pāda" n="a">karālajanakaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛtvā brāhmaṇakanyakām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avāpa bhraṃśam apy (evaṃ Ceva</seg> <seg type="pāda" n="d">na tu (seje na Ctyajec ca )manmatham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.80">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">karāla-janakaś ca eva</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛtvā brāhmaṇa-kanyakām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avāpa bhraṃśam apy (evaṃ Ceva</seg> <seg type="pāda" n="d">na tu (seje na Ctyajec ca )manmatham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.81">
<l><seg type="pāda" n="a">evamādyā mahātmāno</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayān garhitān api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ratihetor bubhujire</seg> <seg type="pāda" n="d">prāg eva guṇasaṃhitān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.81">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evam-ādyā mahā-ātmāno</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayān garhitān api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rati-hetor bubhujire</seg> <seg type="pāda" n="d">prāg eva guṇa-saṃhitān</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.82">
<l><seg type="pāda" n="a">tvaṃ punar nyāyataḥ prāptān</seg> <seg type="pāda" n="b">balavān rūpavān yuvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣayān avajānāsi</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra saktam idaṃ jagat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.82">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tvaṃ punar nyāyataḥ prāptān</seg> <seg type="pāda" n="b">balavān rūpavān yuvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣayān avajānāsi</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra saktam idaṃ jagat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.83">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutvā vacas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">ślakṣṇam āgamasaṃhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">meghastanitanirghoṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kumāraḥ pratyabhāṣata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.83">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti śrutvā vacas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">ślakṣṇam āgama-saṃhitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">megha-stanita-nirghoṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kumāraḥ pratyabhāṣata</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.84">
<l><seg type="pāda" n="a">upapannam idaṃ vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sauhārdavyañjakaṃ tvayi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atra ca tvānuneṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra mā duṣṭhu manyase</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.84">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">upapannam idaṃ vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sauhārda-vyañjakaṃ tvayi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atra ca tva ānuneṣyāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">yatra mā duṣṭhu manyase</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.85">
<l><seg type="pāda" n="a">nāvajānāmi (viṣayān Cviṣayāñ</seg> <seg type="pāda" n="b">jāne lokaṃ tadātmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anityaṃ tu jagan matvā</seg> <seg type="pāda" n="d">nātra me ramate manaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.85">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na avajānāmi (viṣayān Cviṣayāñ</seg> <seg type="pāda" n="b">jāne lokaṃ tad-ātmakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-nityaṃ tu jagan matvā</seg> <seg type="pāda" n="d">na atra me ramate manaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.86">
<l><seg type="pāda" n="a">jarā vyādhiś ca mṛtyuś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi na syād idaṃ trayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mamāpi hi manojñeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">viṣayeṣu ratir bhavet</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.86">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jarā vyādhiś ca mṛtyuś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi na syād idaṃ trayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mama api hi mano-jñeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">viṣayeṣu ratir bhavet</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.87">
<l><seg type="pāda" n="a">nityaṃ yady api hi strīṇām</seg> <seg type="pāda" n="b">etad eva vapur bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(doṣavatsv api Csasaṃvitkasya )kāmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">(kāmaṃ rajyeta me manaḥ Ctathāpi na ratiḥ kṣamā )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.87">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nityaṃ yady api hi strīṇām</seg> <seg type="pāda" n="b">etad eva vapur bhavet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(doṣavatsv api Csa-saṃvitkasya )kāmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">(kāmaṃ rajyeta me manaḥ Ctatha āpi na ratiḥ kṣamā )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.88">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā tu (jarayāpītaṃ Cjarayā pītaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpam āsāṃ bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmano 'py anabhipretaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mohāt tatra ratir bhavet</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.88">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadā tu (jarayā āpītaṃ Cjarayā pītaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpam āsāṃ bhaviṣyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmano 'py an-abhipretaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mohāt tatra ratir bhavet</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.89">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛtyuvyādhijarā(dharmā Cdharmo</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyuvyādhijarātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ramamāṇo (hy Capy )asaṃvignaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samāno mṛgapakṣibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.89">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mṛtyu-vyādhi-jarā-(dharmā Cdharmo</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛtyu-vyādhi-jarā-ātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ramamāṇo (hy Capy )a-saṃvignaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samāno mṛga-pakṣibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.90">
<l><seg type="pāda" n="a">yad apy āttha mahātmānas</seg> <seg type="pāda" n="b">te 'pi kāmātmakā iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃvego (atraiva Catra na )kartavyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yadā teṣām api kṣayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.90">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad apy āttha mahā-ātmānas</seg> <seg type="pāda" n="b">te 'pi kāma-ātmakā iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃvego (atra eva Catra na )kartavyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yadā teṣām api kṣayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.91">
<l><seg type="pāda" n="a">māhātmyaṃ na ca tan manye</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra sāmānyataḥ kṣayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣayeṣu prasaktir vā</seg> <seg type="pāda" n="d">yuktir vā nātmavattayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.91">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">māhātmyaṃ na ca tan manye</seg> <seg type="pāda" n="b">yatra sāmānyataḥ kṣayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣayeṣu prasaktir vā</seg> <seg type="pāda" n="d">yuktir vā nā atmavattayā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.92">
<l><seg type="pāda" n="a">yad apy ātthānṛtenāpi</seg> <seg type="pāda" n="b">strījane vartyatām iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anṛtaṃ nāvagacchāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">dākṣiṇyenāpi kiṃcana</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.92">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad apy āttha an-ṛtena api</seg> <seg type="pāda" n="b">strī-jane vartyatām iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-ṛtaṃ na avagacchāmi</seg> <seg type="pāda" n="d">dākṣiṇyena api kiṃ-cana</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.93">
<l><seg type="pāda" n="a">na cānuvartanaṃ tan me</seg> <seg type="pāda" n="b">rucitaṃ yatra nārjavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvabhāvena saṃparko</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi nāsti dhig astu tat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.93">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na ca anuvartanaṃ tan me</seg> <seg type="pāda" n="b">rucitaṃ yatra nā arjavam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarva-bhāvena saṃparko</seg> <seg type="pāda" n="d">yadi na asti dhig astu tat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.94">
<l><seg type="pāda" n="a">(adhrṭeḥ Canṛte )śraddadhānasya</seg> <seg type="pāda" n="b">saktasyādoṣadarśinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ hi vañcayitavyaṃ syāj</seg> <seg type="pāda" n="d">jātarāgasya cetasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.94">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(a-dhrṭeḥ Can-ṛte )śraddadhānasya</seg> <seg type="pāda" n="b">saktasya a-doṣa-darśinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ hi vañcayitavyaṃ syāj</seg> <seg type="pāda" n="d">jāta-rāgasya cetasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.95">
<l><seg type="pāda" n="a">vañcayanti ca yady (evaṃ Ceva</seg> <seg type="pāda" n="b">jātarāgāḥ parasparam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nanu naiva kṣamaṃ draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">narāḥ strīṇāṃ nṛṇām striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.95">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vañcayanti ca yady (evaṃ Ceva</seg> <seg type="pāda" n="b">jāta-rāgāḥ paras-param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nanu na eva kṣamaṃ draṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">narāḥ strīṇāṃ nṛṇām striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.96">
<l><seg type="pāda" n="a">tad evaṃ sati duḥkhārtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jarāmaraṇa(bhāginam Cbhoginam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na māṃ kāmeṣv anāryeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">pratārayitum arhasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.96">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad evaṃ sati duḥkha-ārtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jarā-maraṇa-(bhāginam Cbhoginam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na māṃ kāmeṣv an-āryeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">pratārayitum arhasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.97">
<l><seg type="pāda" n="a">aho 'tidhīraṃ balavac ca te manaś</seg> <seg type="pāda" n="b">caleṣu kāmeṣu ca sāradarśinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhaye (atitīvre Capi tīvre )viṣayeṣu sajjase</seg> <seg type="pāda" n="d">nirīkṣamāṇo maraṇādhvani prajāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.97">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho 'ti-dhīraṃ balavac ca te manaś</seg> <seg type="pāda" n="b">caleṣu kāmeṣu ca sāra-darśinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhaye (ati-tīvre Capi tīvre )viṣayeṣu sajjase</seg> <seg type="pāda" n="d">nirīkṣamāṇo maraṇa-adhvani prajāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.98">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ punar bhīrur atīvaviklavo</seg> <seg type="pāda" n="b">jarāvipadvyādhibhayaṃ vicintayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">labhe na śāntiṃ na dhṛtiṃ kuto ratiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niśāmayan dīptam ivāgninā jagat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.98">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ punar bhīrur ati-iva-viklavo</seg> <seg type="pāda" n="b">jarā-vipad-vyādhi-bhayaṃ vicintayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">labhe na śāntiṃ na dhṛtiṃ kuto ratiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">niśāmayan dīptam iva agninā jagat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.99">
<l><seg type="pāda" n="a">asaṃśayaṃ mṛtyur iti prajānato</seg> <seg type="pāda" n="b">narasya rāgo hṛdi yasya jāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayomayīṃ tasya paraimi cetanāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mahābhaye (rajyati Crakṣati )yo na roditi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.99">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-saṃśayaṃ mṛtyur iti prajānato</seg> <seg type="pāda" n="b">narasya rāgo hṛdi yasya jāyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayomayīṃ tasya paraimi cetanāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-bhaye (rajyati Crakṣati )yo na roditi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.100">
<l><seg type="pāda" n="a">atho kumāraś ca viniścayātmikāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cakāra kāmāśrayaghātinīṃ kathām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">janasya cakṣurgamanīyamaṇḍalo</seg> <seg type="pāda" n="d">mahīdharaṃ cāstam iyāya bhāskaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.100">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha u kumāraś ca viniścaya-ātmikāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">cakāra kāma-āśraya-ghātinīṃ kathām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">janasya cakṣur-gamanīya-maṇḍalo</seg> <seg type="pāda" n="d">mahī-dharaṃ ca astam iyāya bhās-karaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.101">
<l><seg type="pāda" n="a">tato vṛthādhāritabhūṣaṇasrajaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalāguṇaiś ca praṇayaiś ca niṣphalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svae eva bhāve vinigṛhya manmathaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">puraṃ yayur bhagnamanorathāḥ striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.101">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato vṛthā-dhārita-bhūṣaṇa-srajaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalā-guṇaiś ca praṇayaiś ca niṣ-phalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svae eva bhāve vinigṛhya manmathaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">puraṃ yayur bhagna-mano-rathāḥ striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.102">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ purodyānagatāṃ janaśriyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nirīkṣya sāyaṃ pratisaṃhṛtāṃ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anityatāṃ sarvagatāṃ vicintayan</seg> <seg type="pāda" n="d">viveśa dhiṣṇyaṃ kṣitipālakātmajaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.102">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ pura-udyāna-gatāṃ jana-śriyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nirīkṣya sāyaṃ pratisaṃhṛtāṃ punaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-nityatāṃ sarva-gatāṃ vicintayan</seg> <seg type="pāda" n="d">viveśa dhiṣṇyaṃ kṣiti-pālaka-ātma-jaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_4.103">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śrutvā rājā viṣayavimukhaṃ tasya tu mano</seg> <seg type="pāda" n="b">na śiśye tāṃ rātriṃ hṛdayagataśalyo gaja iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha śrānto mantre bahuvividhamārge sasacivo</seg> <seg type="pāda" n="d">na so 'nyat kāmebhyo niyamanam apaśyat sutamateḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_4.103">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śrutvā rājā viṣaya-vi-mukhaṃ tasya tu mano</seg> <seg type="pāda" n="b">na śiśye tāṃ rātriṃ hṛdaya-gata-śalyo gaja iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha śrānto mantre bahu-vi-vidha-mārge sa-sacivo</seg> <seg type="pāda" n="d">na so 'nyat kāmebhyo niyamanam apaśyat suta-mateḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye strī-vighātano nāma caturthaḥ sargaḥ -- 4 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="5">
<lg xml:id="BC_5.1">
<l><seg type="pāda" n="a">sa tathā viṣayair vilobhyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">(paramārhair Cparamohair )api śākyarājasūnuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na jagāma (dhṛtiṃ Cratiṃ )na śarma lebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛdaye siṃha ivātidigdhaviddhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa tathā viṣayair vilobhyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">(parama-arhair Cpara-mohair )api śākya-rāja-sūnuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na jagāma (dhṛtiṃ Cratiṃ )na śarma lebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛdaye siṃha iva ati-digdha-viddhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.2">
<l><seg type="pāda" n="a">atha mantrisutaiḥ kṣamaiḥ kadācit</seg> <seg type="pāda" n="b">sakhibhiś citrakathaiḥ kṛtānuyātraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanabhūmididṛkṣayā śamepsur</seg> <seg type="pāda" n="d">naradevānumato (bahiḥ Cvahiḥ )pratasthe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha mantri-sutaiḥ kṣamaiḥ kadā-cit</seg> <seg type="pāda" n="b">sakhibhiś citra-kathaiḥ kṛta-anuyātraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vana-bhūmi-didṛkṣayā śama-īpsur</seg> <seg type="pāda" n="d">nara-deva-anumato (bahiḥ Cvahiḥ )pratasthe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.3">
<l><seg type="pāda" n="a">navarukmakhalīnakiṅkiṇīkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pracalaccāmaracāruhemabhāṇḍam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhiruhya sa (kanthakaṃ Ckaṇṭhakaṃ )sadaśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prayayau ketum iva drumābjaketuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nava-rukma-khalīna-kiṅkiṇīkaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pracalac-cāmara-cāru-hema-bhāṇḍam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhiruhya sa (kanthakaṃ Ckaṇṭhakaṃ )sad-aśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prayayau ketum iva druma-ab-ja-ketuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.4">
<l><seg type="pāda" n="a">sa (vikṛṣṭatarāṃ Cnikṛṣṭatarāṃ )vanāntabhūmiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vanalobhāc ca yayau mahī(guṇāc ca Cguṇecchuḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">salilourmivikārasīramārgāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vasudhāṃ caiva dadarśa kṛṣyamāṇām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa (vikṛṣṭatarāṃ Cnikṛṣṭatarāṃ )vana-anta-bhūmiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vana-lobhāc ca yayau mahī-(guṇāc ca Cguṇa-icchuḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">salilo-urmi-vikāra-sīra-mārgāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vasu-dhāṃ ca eva dadarśa kṛṣyamāṇām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.5">
<l><seg type="pāda" n="a">halabhinnavikīrṇaśaṣpadarbhāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hatasūkṣmakrimi(kīṭaCkāṇḍa)jantukīrṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samavekṣya rasāṃ tathāvidhāṃ tāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svajanasyeva (vadhe Cbadhe )bhṛśaṃ śuśoca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hala-bhinna-vikīrṇa-śaṣpa-darbhāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hata-sūkṣma-krimi-(kīṭa-Ckāṇḍa-)jantu-kīrṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samavekṣya rasāṃ tathā-vidhāṃ tāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sva-janasya iva (vadhe Cbadhe )bhṛśaṃ śuśoca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.6">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣataḥ puruṣāṃś ca vīkṣamāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pavanārkāṃśurajovibhinnavarṇān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vahanaklamaviklavāṃś ca dhuryān</seg> <seg type="pāda" n="d">paramāryaḥ paramāṃ kṛpāṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣataḥ puruṣāṃś ca vīkṣamāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pavana-arka-aṃśu-rajo-vibhinna-varṇān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vahana-klama-viklavāṃś ca dhuryān</seg> <seg type="pāda" n="d">parama-āryaḥ paramāṃ kṛpāṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.7">
<l><seg type="pāda" n="a">avatīrya tatas turaṃgapṛṣṭhāc</seg> <seg type="pāda" n="b">chanakair gāṃ (vyacarac chucā Cvyacarat śucā )parītaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagato jananavyayaṃ vicinvan</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛpaṇaṃ khalv idam ity uvāca (cārtaḥ Ccārttaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">avatīrya tatas turaṃ-ga-pṛṣṭhāc</seg> <seg type="pāda" n="b">chanakair gāṃ (vyacarac chucā Cvyacarat śucā )parītaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagato janana-vyayaṃ vicinvan</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛpaṇaṃ khalv idam ity uvāca (cā artaḥ Ccā arttaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.8">
<l><seg type="pāda" n="a">manasā ca viviktatām abhīpsuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">suhṛdas tān anuyāyino nivārya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(abhitaś calaCabhitārala)cāruparṇavatyā</seg> <seg type="pāda" n="d">vijane mūlam upeyivān sa jambvāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">manasā ca viviktatām abhīpsuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">su-hṛdas tān anuyāyino nivārya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(abhitaś cala-Cabhitārala-)cāru-parṇavatyā</seg> <seg type="pāda" n="d">vi-jane mūlam upeyivān sa jambvāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.9">
<l><seg type="pāda" n="a">niṣasāda (sa yatra śaucavatyāṃ Cca patrakhoravatyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuvi (vaiḍūryaCvaidūrya)nikāśaśādvalāyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagataḥ prabhavavyayau (vicinvan Cvicintya</seg> <seg type="pāda" n="d">manasaś ca sthitimārgam ālalambe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">niṣasāda (sa yatra śaucavatyāṃ Cca patra-khoravatyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuvi (vaiḍūrya-Cvaidūrya-)nikāśa-śādvalāyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagataḥ prabhava-vyayau (vicinvan Cvicintya</seg> <seg type="pāda" n="d">manasaś ca sthiti-mārgam ālalambe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.10">
<l><seg type="pāda" n="a">samavāptamanaḥsthitiś ca sadyo</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayecchādibhir ādhibhiś ca muktaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">savitarkavicāram āpa śāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prathamaṃ dhyānam an(āsravaCāśrava)prakāram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">samavāpta-manaḥ-sthitiś ca sadyo</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣaya-icchā-ādibhir ādhibhiś ca muktaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-vitarka-vicāram āpa śāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prathamaṃ dhyānam an-(āsrava-Cāśrava-)prakāram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.11">
<l><seg type="pāda" n="a">adhigamya tato vivekajaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">paramaprītisukhaṃ ((CmanaḥC))samādhim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idam eva tataḥ paraṃ pradadhyau</seg> <seg type="pāda" n="d">manasā lokagatiṃ (niśāmya Cniśamya )samyak</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">adhigamya tato viveka-jaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">parama-prīti-sukhaṃ ((Cmanaḥ-C))samādhim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idam eva tataḥ paraṃ pradadhyau</seg> <seg type="pāda" n="d">manasā loka-gatiṃ (niśāmya Cniśamya )samyak</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.12">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛpaṇaṃ (bata Cvata )yaj janaḥ svayaṃ sann</seg> <seg type="pāda" n="b">a(vaśo Craso )vyādhijarāvināśa(dharmā Cdharmaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jarayārditam āturaṃ mṛtaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">param ajño vijugupsate madāndhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛpaṇaṃ (bata Cvata )yaj janaḥ svayaṃ sann</seg> <seg type="pāda" n="b">a-(vaśo Craso )vyādhi-jarā-vināśa-(dharmā Cdharmaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jarayā ārditam āturaṃ mṛtaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">param a-jño vijugupsate mada-andhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.13">
<l><seg type="pāda" n="a">iha ced aham īdṛśaḥ svayaṃ san</seg> <seg type="pāda" n="b">vijugupseya paraṃ tathāsvabhāvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na bhavet sadṛśaṃ hi tat kṣamaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">paramaṃ dharmam imaṃ vijānato me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iha ced aham ī-dṛśaḥ svayaṃ san</seg> <seg type="pāda" n="b">vijugupseya paraṃ tathā-sva-bhāvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na bhavet sa-dṛśaṃ hi tat kṣamaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="d">paramaṃ dharmam imaṃ vijānato me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.14">
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya vipaśyato yathāvaj</seg> <seg type="pāda" n="b">jagato vyādhijarāvipattidoṣān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">balayauvanajīvita(pravṛtto Cpravṛttau</seg> <seg type="pāda" n="d">vijagāmātmagato madaḥ kṣaṇena</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya vipaśyato yathāvaj</seg> <seg type="pāda" n="b">jagato vyādhi-jarā-vipatti-doṣān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bala-yauvana-jīvita-(pravṛtto Cpravṛttau</seg> <seg type="pāda" n="d">vijagāmā atma-gato madaḥ kṣaṇena</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.15">
<l><seg type="pāda" n="a">na jaharṣa na cāpi cānutepe</seg> <seg type="pāda" n="b">vicikitsāṃ na yayau na tandrinidre</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca kāmaguṇeṣu saṃrarañje</seg> <seg type="pāda" n="d">na (vididveṣa Cca didveṣa )paraṃ na cāvamene</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na jaharṣa na ca api ca anutepe</seg> <seg type="pāda" n="b">vicikitsāṃ na yayau na tandri-nidre</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca kāma-guṇeṣu saṃrarañje</seg> <seg type="pāda" n="d">na (vididveṣa Cca didveṣa )paraṃ na ca avamene</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.16">
<l><seg type="pāda" n="a">iti buddhir iyaṃ ca nīrajaskā</seg> <seg type="pāda" n="b">vavṛdhe tasya mahātmano viśuddhā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puruṣair aparair adṛśyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣaś copasasarpa bhikṣu(veṣaḥ Cveśaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti buddhir iyaṃ ca nīrajaskā</seg> <seg type="pāda" n="b">vavṛdhe tasya mahā-ātmano viśuddhā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puruṣair a-parair a-dṛśyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣaś ca upasasarpa bhikṣu-(veṣaḥ Cveśaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.17">
<l><seg type="pāda" n="a">naradevasutas tam abhyapṛcchad</seg> <seg type="pāda" n="b">vada ko 'sīti śaśaṃsa so 'tha tasmai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(narapuṃCsa ca puṃ)gava janmamṛtyubhītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śramaṇaḥ pravrajito 'smi mokṣahetoḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nara-deva-sutas tam abhyapṛcchad</seg> <seg type="pāda" n="b">vada ko 'si iti śaśaṃsa so 'tha tasmai</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(nara-puṃ-Csa ca puṃ-)gava janma-mṛtyu-bhītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śramaṇaḥ pravrajito 'smi mokṣa-hetoḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.18">
<l><seg type="pāda" n="a">jagati kṣayadharmake mumukṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛgaye 'haṃ śivam akṣayaṃ padaṃ tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva(jane 'nyajane ca tulyaCjano 'nyajanair atulya)buddhir</seg> <seg type="pāda" n="d">viṣayebhyo vini.vrttarāgadoṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jagati kṣaya-dharmake mumukṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛgaye 'haṃ śivam a-kṣayaṃ padaṃ tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva-(jane 'nya-jane ca tulya-Cjano 'nya-janair a-tulya-)buddhir</seg> <seg type="pāda" n="d">viṣayebhyo vini.vrtta-rāga-doṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.19">
<l><seg type="pāda" n="a">nivasan kvacid eva vṛkṣamūle</seg> <seg type="pāda" n="b">vijane vāyatane girau vane vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vicarāmy aparigraho nirāśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">paramārthāya yathopapanna(bhaikṣaḥ Cbhikṣuḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nivasan kva-cid eva vṛkṣa-mūle</seg> <seg type="pāda" n="b">vi-jane vā āyatane girau vane vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vicarāmy a-parigraho nir-āśaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">parama-arthāya yathā-upapanna-(bhaikṣaḥ Cbhikṣuḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.20">
<l><seg type="pāda" n="a">iti paśyata eva rājasūnor</seg> <seg type="pāda" n="b">idam uktvā sa nabhaḥ samutpapāta</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa hi tadvapur anya(buddhaCbuddhi)darśī</seg> <seg type="pāda" n="d">smṛtaye tasya sameyivān divaukāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti paśyata eva rāja-sūnor</seg> <seg type="pāda" n="b">idam uktvā sa nabhaḥ samutpapāta</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa hi tad-vapur anya-(buddha-Cbuddhi-)darśī</seg> <seg type="pāda" n="d">smṛtaye tasya sameyivān diva-okāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.21">
<l><seg type="pāda" n="a">gaganaṃ khagavad gate ca tasmin</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛvaraḥ saṃjahṛṣe visismiye ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upalabhya tataś ca dharmasaṃjñām</seg> <seg type="pāda" n="d">abhiniryāṇavidhau matiṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gaganaṃ kha-gavad gate ca tasmin</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛ-varaḥ saṃjahṛṣe visismiye ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upalabhya tataś ca dharma-saṃjñām</seg> <seg type="pāda" n="d">abhiniryāṇa-vidhau matiṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.22">
<l><seg type="pāda" n="a">tata indrasamo (jitendriyāśvaḥ Cjitendriyaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pravivikṣuḥ (puram aśvam Cparamāśvam )āruroha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(parivārajanaṃ Cparivartya janaṃ )tv avekṣamāṇas</seg> <seg type="pāda" n="d">tata evābhimataṃ vanaṃ na bheje</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tata indra-samo (jita-indriya-aśvaḥ Cjita-indriyaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">pravivikṣuḥ (puram aśvam Cparama-aśvam )āruroha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(parivāra-janaṃ Cparivartya janaṃ )tv avekṣamāṇas</seg> <seg type="pāda" n="d">tata eva abhimataṃ vanaṃ na bheje</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.23">
<l><seg type="pāda" n="a">sa jarāmaraṇakṣayaṃ cikīrṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">vanavāsāya matiṃ smṛtau nidhāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">praviveśa punaḥ puraṃ na kāmād</seg> <seg type="pāda" n="d">vanabhūmer iva maṇḍalaṃ dvipendraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa jarā-maraṇa-kṣayaṃ cikīrṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">vana-vāsāya matiṃ smṛtau nidhāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">praviveśa punaḥ puraṃ na kāmād</seg> <seg type="pāda" n="d">vana-bhūmer iva maṇḍalaṃ dvi-pa-indraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.24">
<l><seg type="pāda" n="a">sukhitā (bata Cvata )nirvṛtā ca sā strī</seg> <seg type="pāda" n="b">patir ī(dṛkṣa ihāyatākṣa Cdṛk tvam ivāyatākṣa )yasyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti taṃ samudīkṣya rājakanyā</seg> <seg type="pāda" n="d">praviśantaṃ pathi sāñjalir jagāda</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sukhitā (bata Cvata )nirvṛtā ca sā strī</seg> <seg type="pāda" n="b">patir ī-(dṛkṣa ihā ayata-akṣa Cdṛk tvam ivā ayata-akṣa )yasyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti taṃ samudīkṣya rāja-kanyā</seg> <seg type="pāda" n="d">praviśantaṃ pathi sa-añjalir jagāda</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.25">
<l><seg type="pāda" n="a">atha ghoṣam imaṃ mahābhraghoṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pariśuśrāva śamaṃ paraṃ ca lebhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(śrutavān sa Cśrutavāṃś ca )hi nirvṛteti śabdaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">parinirvāṇavidhau matiṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha ghoṣam imaṃ mahā-abhra-ghoṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pariśuśrāva śamaṃ paraṃ ca lebhe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(śrutavān sa Cśrutavāṃś ca )hi nirvṛta īti śabdaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">parinirvāṇa-vidhau matiṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.26">
<l><seg type="pāda" n="a">atha kāñcanaśailaśṛṅgavarṣmā</seg> <seg type="pāda" n="b">gajameghar1ṣabhabāhunisvanākṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣayam akṣayadharmajātarāgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaśisiṃhānanavikramaḥ prapede</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha kāñcana-śaila-śṛṅga-varṣmā</seg> <seg type="pāda" n="b">gaja-meghar1ṣabha-bāhu-nisvana-akṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣayam a-kṣaya-dharma-jāta-rāgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaśi-siṃha-ānana-vikramaḥ prapede</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.27">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛgarājagatis tato 'bhyagacchan</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛpatiṃ mantrigaṇair upāsyamānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samitau marutām iva jvalantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">maghavantaṃ tridive sanatkumāraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mṛga-rāja-gatis tato 'bhyagacchan</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛ-patiṃ mantri-gaṇair upāsyamānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samitau marutām iva jvalantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">maghavantaṃ tri-dive sanat-kumāraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.28">
<l><seg type="pāda" n="a">praṇipatya ca sāñjalir babhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">diśa mahyaṃ naradeva sādhv anujñām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parivivrajiṣāmi mokṣahetor</seg> <seg type="pāda" n="d">niyato hy asya janasya viprayogaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">praṇipatya ca sa-añjalir babhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">diśa mahyaṃ nara-deva sādhv anujñām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parivivrajiṣāmi mokṣa-hetor</seg> <seg type="pāda" n="d">niyato hy asya janasya viprayogaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.29">
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya vaco niśamya rājā</seg> <seg type="pāda" n="b">kariṇevābhihato drumaś cacāla</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kamalapratime 'ñjalau gṛhītvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vacanaṃ cedam uvāca (bāṣpaCvāṣpa)kaṇṭhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya vaco niśamya rājā</seg> <seg type="pāda" n="b">kariṇa īva abhihato drumaś cacāla</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kamala-pratime 'ñjalau gṛhītvā</seg> <seg type="pāda" n="d">vacanaṃ ca idam uvāca (bāṣpa-Cvāṣpa-)kaṇṭhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.30">
<l><seg type="pāda" n="a">pratisaṃhara tāta buddhim etāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na hi kālas tava dharmasaṃśrayasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vayasi prathame matau calāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bahudoṣāṃ hi vadanti dharmacaryām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pratisaṃhara tāta buddhim etāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na hi kālas tava dharma-saṃśrayasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vayasi prathame matau calāyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bahu-doṣāṃ hi vadanti dharma-caryām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.31">
<l><seg type="pāda" n="a">viṣayeṣu kutūhalendriyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vratakhedeṣv asamarthaniścayasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taruṇasya manaś calaty araṇyād</seg> <seg type="pāda" n="d">anabhijñasya viśeṣato (viveke Cavivekam )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viṣayeṣu kutūhala-indriyasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vrata-khedeṣv a-sam-artha-niścayasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taruṇasya manaś calaty araṇyād</seg> <seg type="pāda" n="d">an-abhijñasya viśeṣato (viveke Ca-vivekam )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.32">
<l><seg type="pāda" n="a">mama tu priyadharma dharmakālas</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayi lakṣmīm avasṛjya (lakṣmaClakṣya)bhūte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthiravikrama vikrameṇa dharmas</seg> <seg type="pāda" n="d">tava hitvā tu guruṃ bhaved adharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mama tu priya-dharma dharma-kālas</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayi lakṣmīm avasṛjya (lakṣma-Clakṣya-)bhūte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthira-vikrama vikrameṇa dharmas</seg> <seg type="pāda" n="d">tava hitvā tu guruṃ bhaved a-dharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.33">
<l><seg type="pāda" n="a">tad imaṃ vyavasāyam utsṛja</seg> <seg type="pāda" n="b">tvaṃ bhava tāvan nirato gṛhasthadharme</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puruṣasya vayaḥsukhāni bhuktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">ramaṇīyo hi tapovanapraveśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad imaṃ vyavasāyam utsṛja</seg> <seg type="pāda" n="b">tvaṃ bhava tāvan nirato gṛha-stha-dharme</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puruṣasya vayaḥ-sukhāni bhuktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">ramaṇīyo hi tapo-vana-praveśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.34">
<l><seg type="pāda" n="a">iti vākyam idaṃ niśamya rājñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalaviṅkasvara uttaraṃ babhāṣe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi me pratibhūś caturṣu rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavasi tvaṃ na tapovanaṃ śrayiṣye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti vākyam idaṃ niśamya rājñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalaviṅka-svara uttaraṃ babhāṣe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi me pratibhūś caturṣu rājan</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavasi tvaṃ na tapo-vanaṃ śrayiṣye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.35">
<l><seg type="pāda" n="a">na bhaven maraṇāya jīvitaṃ me</seg> <seg type="pāda" n="b">viharet svāsthyam idam ca me na rogaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca yauvanam ākṣipej jarā me</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca saṃpattim (imāṃ hared Capāhared )vipattiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na bhaven maraṇāya jīvitaṃ me</seg> <seg type="pāda" n="b">viharet svāsthyam idam ca me na rogaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca yauvanam ākṣipej jarā me</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca saṃpattim (imāṃ hared Capāhared )vipattiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.36">
<l><seg type="pāda" n="a">iti durlabham artham ūcivāṃsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tanay.am vākyam uvāca śākyarājaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyaja buddhim (imām atiCimāṃ gati)pravṛttām</seg> <seg type="pāda" n="d">avahāsyo 'timano(ratho 'Cratha)kramaś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti dur-labham artham ūcivāṃsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tanay.am vākyam uvāca śākya-rājaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyaja buddhim (imām ati-Cimāṃ gati-)pravṛttām</seg> <seg type="pāda" n="d">avahāsyo 'ti-mano-(ratho 'Cratha-)kramaś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.37">
<l><seg type="pāda" n="a">atha merugurur guruṃ babhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi nāsti krama eṣa (nāsmi Cnāsti )vāryaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaraṇāj jvalanena dahyamānān</seg> <seg type="pāda" n="d">na hi (niścikramiṣuḥ Cniścikramiṣuṃ )kṣamaṃ grahītum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha meru-gurur guruṃ babhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">yadi na asti krama eṣa (na asmi Cna asti )vāryaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaraṇāj jvalanena dahyamānān</seg> <seg type="pāda" n="d">na hi (niścikramiṣuḥ Cniścikramiṣuṃ )kṣamaṃ grahītum</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.38">
<l><seg type="pāda" n="a">jagataś ca (yadā Cyathā )dhruvo viyogo</seg> <seg type="pāda" n="b">(nanu Cna tu )dharmāya varaṃ (svayaṃviyogaḥ Ctv ayaṃ viyogaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avaśaṃ nanu viprayojayen mām</seg> <seg type="pāda" n="d">akṛtasvārtham atṛptam eva mṛtyuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jagataś ca (yadā Cyathā )dhruvo viyogo</seg> <seg type="pāda" n="b">(nanu Cna tu )dharmāya varaṃ (svayaṃ-viyogaḥ Ctv ayaṃ viyogaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-vaśaṃ nanu viprayojayen mām</seg> <seg type="pāda" n="d">a-kṛta-sva-artham a-tṛptam eva mṛtyuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.39">
<l><seg type="pāda" n="a">iti bhūmipatir niśamya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavasāyaṃ tanayasya nirmumukṣoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhidhāya na yāsyatīti bhūyo</seg> <seg type="pāda" n="d">vidadhe rakṣaṇam uttamāṃś ca kāmān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti bhūmi-patir niśamya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavasāyaṃ tanayasya nirmumukṣoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhidhāya na yāsyati iti bhūyo</seg> <seg type="pāda" n="d">vidadhe rakṣaṇam uttamāṃś ca kāmān</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.40">
<l><seg type="pāda" n="a">sacivais tu nidarśito yathāvad</seg> <seg type="pāda" n="b">bahumānāt praṇayāc ca śāstrapūrvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guruṇā ca nivārito 'śrupātaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">praviveśāvasathaṃ tataḥ sa śocan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sacivais tu nidarśito yathāvad</seg> <seg type="pāda" n="b">bahu-mānāt praṇayāc ca śāstra-pūrvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guruṇā ca nivārito 'śru-pātaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">praviveśa avasathaṃ tataḥ sa śocan</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.41">
<l><seg type="pāda" n="a">calakuṇdalacumbitānanābhir</seg> <seg type="pāda" n="b">ghananiśvāsavikampitastanībhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanitābhir adhīralocanābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛgaśāvābhir ivābhyudīkṣyamāṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cala-kuṇdala-cumbita-ānanābhir</seg> <seg type="pāda" n="b">ghana-niśvāsa-vikampita-stanībhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanitābhir a-dhīra-locanābhir</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛga-śāvābhir iva abhyudīkṣyamāṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.42">
<l><seg type="pāda" n="a">sa hi kāñcanaparvatāvadāto</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛdayonmādakaro varāṅganānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śravanāṅgavilocanātmabhāvān</seg> <seg type="pāda" n="d">vacanasparśavapurguṇair jahāra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa hi kāñcana-parvata-avadāto</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛdaya-unmāda-karo vara-aṅganānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śravana-aṅga-vilocana-ātma-bhāvān</seg> <seg type="pāda" n="d">vacana-sparśa-vapur-guṇair jahāra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.43">
<l><seg type="pāda" n="a">vigate divase tato vimānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vapuṣā sūrya iva pradīpyamānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">timiraṃ vijighāṃsur ātmabhāsā</seg> <seg type="pāda" n="d">ravir udyann iva merum āruroha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vigate divase tato vimānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vapuṣā sūrya iva pradīpyamānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">timiraṃ vijighāṃsur ātma-bhāsā</seg> <seg type="pāda" n="d">ravir udyann iva merum āruroha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.44">
<l><seg type="pāda" n="a">kanakojjvaladīptadīpavṛkṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">varakālāgurudhūpapūrṇagarbham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhiruhya sa vajrabhakticitraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravaraṃ kāñcanam āsanaṃ siṣeve</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kanaka-ujjvala-dīpta-dīpa-vṛkṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vara-kāla-aguru-dhūpa-pūrṇa-garbham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhiruhya sa vajra-bhakti-citraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravaraṃ kāñcanam āsanaṃ siṣeve</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.45">
<l><seg type="pāda" n="a">tata uttamam (uttamāṅganās taṃ Cuttamāś ca nāryo</seg> <seg type="pāda" n="b">niśi tūryair upatasthur indrakalpam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">himavacchirasīva candragaure</seg> <seg type="pāda" n="d">draviṇendrātmajam apsarogaṇaughāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tata uttamam (uttama-aṅganās taṃ Cuttamāś ca nāryo</seg> <seg type="pāda" n="b">niśi tūryair upatasthur indra-kalpam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">himavac-chirasi iva candra-gaure</seg> <seg type="pāda" n="d">draviṇa-indra-ātma-jam apsaro-gaṇa-oghāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.46">
<l><seg type="pāda" n="a">paramair api divyatūryakalpaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa tu tair naiva ratiṃ yayau na harṣam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paramārthasukhāya tasya sādhor</seg> <seg type="pāda" n="d">abhiniścikramiṣā yato na reme</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paramair api divya-tūrya-kalpaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa tu tair na eva ratiṃ yayau na harṣam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parama-artha-sukhāya tasya sādhor</seg> <seg type="pāda" n="d">abhiniścikramiṣā yato na reme</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.47">
<l><seg type="pāda" n="a">atha tatra surais tapovariṣṭhair</seg> <seg type="pāda" n="b">akaniṣṭhair vyavasāyam asya buddhvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yugapat pramadājanasya nidrā</seg> <seg type="pāda" n="d">vihitāsīd vikṛtāś ca gātraceṣṭāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha tatra surais tapo-variṣṭhair</seg> <seg type="pāda" n="b">a-kaniṣṭhair vyavasāyam asya buddhvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yugapat pramadā-janasya nidrā</seg> <seg type="pāda" n="d">vihitā āsīd vikṛtāś ca gātra-ceṣṭāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.48">
<l><seg type="pāda" n="a">abhavac chayitā hi tatra kācid</seg> <seg type="pāda" n="b">viniveśya pracale kare kapolam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dayitām api rukmapattracitrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kupitevāṅkagatāṃ vihāya vīṇām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">abhavac chayitā hi tatra kā-cid</seg> <seg type="pāda" n="b">viniveśya pracale kare kapolam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dayitām api rukma-pattra-citrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kupita īva aṅka-gatāṃ vihāya vīṇām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.49">
<l><seg type="pāda" n="a">vibabhau karalagnaveṇur anyā</seg> <seg type="pāda" n="b">stanavisrastasitāṃśukā śayānā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛjuṣaṭpadapaṅktijuṣṭapadmā</seg> <seg type="pāda" n="d">jalaphenaprahasattaṭā nadīva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vibabhau kara-lagna-veṇur anyā</seg> <seg type="pāda" n="b">stana-visrasta-sita-aṃśukā śayānā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛju-ṣaṭ-pada-paṅkti-juṣṭa-padmā</seg> <seg type="pāda" n="d">jala-phena-prahasat-taṭā nadi īva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.50">
<l><seg type="pāda" n="a">navapuṣkaragarbhakomalābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapanīyojjvalasaṃgatāṅgadābhyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svapiti sma (tathāparā Ctathā purā )bhujābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">parirabhya priyavan mṛdaṅgam eva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nava-puṣkara-garbha-komalābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapanīya-ujjvala-saṃgata-aṅga-dābhyām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svapiti sma (tatha ā-parā Ctathā purā )bhujābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">parirabhya priyavan mṛd-aṅgam eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.51">
<l><seg type="pāda" n="a">navahāṭakabhūṣaṇās tathānyā</seg> <seg type="pāda" n="b">vasanaṃ pītam anuttamaṃ vasānāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avaśā (ghananidrayā Cvata nidrayā )nipetur</seg> <seg type="pāda" n="d">gajabhagnā iva karṇikāraśākhāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nava-hāṭaka-bhūṣaṇās tatha ānyā</seg> <seg type="pāda" n="b">vasanaṃ pītam an-uttamaṃ vasānāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-vaśā (ghana-nidrayā Cvata nidrayā )nipetur</seg> <seg type="pāda" n="d">gaja-bhagnā iva karṇikāra-śākhāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.52">
<l><seg type="pāda" n="a">avalambya gavākṣapārśvam anyā</seg> <seg type="pāda" n="b">śayitā cāpavibhugnagātrayaṣṭiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">virarāja vilambicāruhārā</seg> <seg type="pāda" n="d">racitā toraṇaśālabhañjikeva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">avalambya gava-akṣa-pārśvam anyā</seg> <seg type="pāda" n="b">śayitā cāpa-vibhugna-gātra-yaṣṭiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">virarāja vilambi-cāru-hārā</seg> <seg type="pāda" n="d">racitā toraṇa-śāla-bhañjika īva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.53">
<l><seg type="pāda" n="a">maṇikuṇḍaladaṣṭapattralekhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mukhapadmaṃ vinataṃ tathāparasyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śatapattram ivārdha(vakraCcakra)nāḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthitakāraṇḍavaghaṭṭitaṃ cakāśe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">maṇi-kuṇḍala-daṣṭa-pattra-lekhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mukha-padmaṃ vinataṃ tatha ā-parasyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śata-pattram iva ardha-(vakra-Ccakra-)nāḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthita-kāraṇḍava-ghaṭṭitaṃ cakāśe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.54">
<l><seg type="pāda" n="a">aparāḥ śayitā yathopaviṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">stanabhārair avanamyamānagātrāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upaguhya parasparaṃ virejur</seg> <seg type="pāda" n="d">bhujapāśais tapanīyapārihāryaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-parāḥ śayitā yathā-upaviṣṭāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">stana-bhārair avanamyamāna-gātrāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upaguhya paras-paraṃ virejur</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuja-pāśais tapanīya-pārihāryaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.55">
<l><seg type="pāda" n="a">mahatīṃ parivādinīṃ ca kācid</seg> <seg type="pāda" n="b">vanitāliṅgya sakhīm iva prasuptā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijughūrṇa calatsuvarṇa(sūtrā Csūtrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vadanenākula(yoktrakeṇa Ckarṇikojjvalena )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mahatīṃ parivādinīṃ ca kā-cid</seg> <seg type="pāda" n="b">vanitā āliṅgya sakhīm iva prasuptā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijughūrṇa calat-su-varṇa-(sūtrā Csūtrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vadanenā akula-(yoktrakeṇa Ckarṇika-ujjvalena )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.56">
<l><seg type="pāda" n="a">paṇavaṃ yuvatir bhujāṃsadeśād</seg> <seg type="pāda" n="b">avavisraṃsitacārupāśam anyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">savilāsaratāntatāntam ūrvor</seg> <seg type="pāda" n="d">vivare kāntam ivābhinīya śiśye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paṇavaṃ yuvatir bhuja-aṃsa-deśād</seg> <seg type="pāda" n="b">avavisraṃsita-cāru-pāśam anyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-vilāsa-rata-anta-tāntam ūrvor</seg> <seg type="pāda" n="d">vivare kāntam iva abhinīya śiśye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.57">
<l><seg type="pāda" n="a">aparā babhur nimīlitākṣyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vipulākṣyo 'pi śubhabhruvo 'pi satyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratisaṃkucitāravindakośāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">savitary astam ite yathā nalinyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-parā babhur nimīlita-akṣyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vipula-akṣyo 'pi śubha-bhruvo 'pi satyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratisaṃkucita-aravinda-kośāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">savitary astam ite yathā nalinyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.58">
<l><seg type="pāda" n="a">śithilākulamūrdhajā tathānyā</seg> <seg type="pāda" n="b">jaghanasrastavibhūṣaṇāṃśukāntā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aśayiṣṭa vikīrṇakaṇṭhasūtrā</seg> <seg type="pāda" n="d">gajabhagnā (pratiyātanāṅganeva Cpratipātitāṅganeva )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śithila-ākula-mūrdha-jā tatha ānyā</seg> <seg type="pāda" n="b">jaghana-srasta-vibhūṣaṇa-aṃśuka-antā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aśayiṣṭa vikīrṇa-kaṇṭha-sūtrā</seg> <seg type="pāda" n="d">gaja-bhagnā (pratiyātana-aṅgana īva Cpratipātita-aṅgana īva )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.59">
<l><seg type="pāda" n="a">aparās tv avaśā hriyā viyuktā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhṛtimatyo 'pi vapurguṇair upetāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viniśaśvasur (ulbaṇaṃ Culvaṇaṃ )śayānā</seg> <seg type="pāda" n="d">(vikṛtāḥ kṣiptaCvikṛtākṣipta)bhujā jajṛmbhire ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-parās tv a-vaśā hriyā viyuktā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhṛtimatyo 'pi vapur-guṇair upetāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viniśaśvasur (ulbaṇaṃ Culvaṇaṃ )śayānā</seg> <seg type="pāda" n="d">(vikṛtāḥ kṣipta-Cvikṛta-ākṣipta-)bhujā jajṛmbhire ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.60">
<l><seg type="pāda" n="a">vyapaviddhavibhūṣaṇasrajo 'nyā</seg> <seg type="pāda" n="b">(visṛtāgranthanaCvisṛtāgranthana)vāsaso visaṃjñāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">animīlitaśuklaniścalākṣyo</seg> <seg type="pāda" n="d">na virejuḥ śayitā gatāsukalpāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vyapaviddha-vibhūṣaṇa-srajo 'nyā</seg> <seg type="pāda" n="b">(visṛta-āgranthana-Cvisṛta-a-granthana-)vāsaso vi-saṃjñāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-nimīlita-śukla-niś-cala-akṣyo</seg> <seg type="pāda" n="d">na virejuḥ śayitā gata-asu-kalpāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.61">
<l><seg type="pāda" n="a">vivṛtāsyapuṭā vivṛddha(gātrī Cgātrā</seg> <seg type="pāda" n="b">prapatadvaktrajalā prakāśaguhyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aparā madaghūrṇiteva śiśye</seg> <seg type="pāda" n="d">na (babhāse Cbabhāṣe )vikṛtaṃ vapuḥ pupoṣa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vivṛta-āsya-puṭā vivṛddha-(gātrī Cgātrā</seg> <seg type="pāda" n="b">prapatad-vaktra-jalā prakāśa-guhyā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-parā mada-ghūrṇita īva śiśye</seg> <seg type="pāda" n="d">na (babhāse Cbabhāṣe )vikṛtaṃ vapuḥ pupoṣa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.62">
<l><seg type="pāda" n="a">iti sattva(kulānvayānurūpaṃ Ckulānurūparūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vividhaṃ sa pramadājanaḥ śayānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarasaḥ sadṛśaṃ babhāra rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pavanāvarjita(rugnaCrugṇa)puṣkarasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti sattva-(kula-anvaya-anu-rūpaṃ Ckula-anu-rūpa-rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vi-vidhaṃ sa pramadā-janaḥ śayānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarasaḥ sa-dṛśaṃ babhāra rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pavana-āvarjita-(rugna-Crugṇa-)puṣkarasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.63">
<l><seg type="pāda" n="a">samavekṣya (tathā tathā Ctataś ca tāḥ )śayānā</seg> <seg type="pāda" n="b">vikṛtās tā yuvatīr adhīraceṣṭāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇavadvapuṣo 'pi valgu(bhāṣā Cbhāso</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛpasūnuḥ sa vigarhayāṃ babhūva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">samavekṣya (tathā tathā Ctataś ca tāḥ )śayānā</seg> <seg type="pāda" n="b">vikṛtās tā yuvatīr a-dhīra-ceṣṭāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇavad-vapuṣo 'pi valgu-(bhāṣā Cbhāso</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛ-pa-sūnuḥ sa vigarhayāṃ babhūva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.64">
<l><seg type="pāda" n="a">aśucir vikṛtaś ca jīvaloke</seg> <seg type="pāda" n="b">vanitānām ayam īdṛśaḥ svabhāvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vasanābharaṇais tu vañcyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣaḥ strīviṣayeṣu rāgam eti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-śucir vikṛtaś ca jīva-loke</seg> <seg type="pāda" n="b">vanitānām ayam ī-dṛśaḥ sva-bhāvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vasana-ābharaṇais tu vañcyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">puruṣaḥ strī-viṣayeṣu rāgam eti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.65">
<l><seg type="pāda" n="a">vimṛśed yadi yoṣitāṃ manuṣyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prakṛtiṃ svapnavikāram īdṛśaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhruvam atra na vardhayet pramādaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇasaṃkalpahatas tu rāgam eti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vimṛśed yadi yoṣitāṃ manuṣyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prakṛtiṃ svapna-vikāram ī-dṛśaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhruvam atra na vardhayet pramādaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">guṇa-saṃkalpa-hatas tu rāgam eti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.66">
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya tadantaraṃ viditvā</seg> <seg type="pāda" n="b">niśi niścikramiṣā samudbabhūva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avagamya manas tato 'sya devair</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavanadvāram apāvṛtaṃ babhūva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya tad-antaraṃ viditvā</seg> <seg type="pāda" n="b">niśi niścikramiṣā samudbabhūva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avagamya manas tato 'sya devair</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavana-dvāram apāvṛtaṃ babhūva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.67">
<l><seg type="pāda" n="a">atha so 'vatatāra harmyapṛṣṭhād</seg> <seg type="pāda" n="b">yuvatīs tāḥ śayitā vigarhamāṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avatīrya tataś ca nirviśaṅko</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhakakṣyāṃ (prathamāṃ Cprathamaṃ )vinirjagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha so 'vatatāra harmya-pṛṣṭhād</seg> <seg type="pāda" n="b">yuvatīs tāḥ śayitā vigarhamāṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avatīrya tataś ca nir-viśaṅko</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛha-kakṣyāṃ (prathamāṃ Cprathamaṃ )vinirjagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.68">
<l><seg type="pāda" n="a">turagāvacaraṃ sa bodhayitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">javinaṃ chandakam ittham ity uvāca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hayam ānaya kanthakaṃ tvarāvān</seg> <seg type="pāda" n="d">amṛtaṃ prāptum ito 'dya ma yiyāsā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tura-ga-avacaraṃ sa bodhayitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">javinaṃ chandakam ittham ity uvāca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hayam ānaya kanthakaṃ tvarāvān</seg> <seg type="pāda" n="d">a-mṛtaṃ- prāptum ito 'dya ma yiyāsā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.69">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛdi yā mama tuṣṭir adya jātā</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavasāyaś ca yathā (matau Cdhṛtau )niviṣṭaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijane 'pi ca nāthavān ivāsmi</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvam artho 'bhimukhaḥ (sameta Csa me ya )iṣṭaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.69">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hṛdi yā mama tuṣṭir adya jātā</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavasāyaś ca yathā (matau Cdhṛtau )niviṣṭaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vi-jane 'pi ca nāthavān iva asmi</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvam artho 'bhi-mukhaḥ (sameta Csa me ya )iṣṭaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.70">
<l><seg type="pāda" n="a">hriyam eva ca saṃnatiṃ ca hitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">śayitā matpramukhe yathā yuvatyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vivṛte ca yathā svayaṃ kapāṭe</seg> <seg type="pāda" n="d">niyataṃ yātum (ato mamādya Canāmayāya )kālaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.70">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hriyam eva ca saṃnatiṃ ca hitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">śayitā mat-pra-mukhe yathā yuvatyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vivṛte ca yathā svayaṃ kapāṭe</seg> <seg type="pāda" n="d">niyataṃ yātum (ato mama adya Can-āmayāya )kālaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.71">
<l><seg type="pāda" n="a">pratigṛhya tataḥ sa bhartur ājñāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viditārtho 'pi narendraśāsanasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manasīva pareṇa codyamānas</seg> <seg type="pāda" n="d">turagasyānayane matiṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.71">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pratigṛhya tataḥ sa bhartur ājñāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vidita-artho 'pi nara-indra-śāsanasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manasi iva pareṇa codyamānas</seg> <seg type="pāda" n="d">tura-gasyā anayane matiṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.72">
<l><seg type="pāda" n="a">atha hemakhalīnapūrṇavaktraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">laghuśayyāstaraṇopagūḍhapṛṣṭham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">balasattva(javānvayopapannaṃ Cjavatvaropapannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa varāśvaṃ tam upānināya bhartre</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.72">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha hema-khalīna-pūrṇa-vaktraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">laghu-śayya-āstaraṇa-upagūḍha-pṛṣṭham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bala-sattva-(java-anvaya-upapannaṃ Cjava-tvarā-upapannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa vara-aśvaṃ tam upānināya bhartre</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.73">
<l><seg type="pāda" n="a">pratatatrikapucchamūlapārṣṇiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(nibhṛtahrasvaCnibhṛtaṃ hrasva)tanūja(pucchaCpṛṣṭha)karṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vinatonnatapṛṣṭhakukṣipārśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vipulaprothalalāṭakaṭhyuraskam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.73">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pratata-trika-puccha-mūla-pārṣṇiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(nibhṛta-hrasva-Cnibhṛtaṃ hrasva-)tanū-ja-(puccha-Cpṛṣṭha-)karṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vinata-unnata-pṛṣṭha-kukṣi-pārśvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vipula-protha-lalāṭa-kaṭhy-uraskam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.74">
<l><seg type="pāda" n="a">upaguhya sa taṃ viśālavakṣāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kamalābhena ca sāntvayan kareṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madhurākṣarayā girā śaśāsa</seg> <seg type="pāda" n="d">dhvajinīmadhyam iva praveṣṭukāmaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.74">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">upaguhya sa taṃ viśāla-vakṣāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kamala-ābhena ca sāntvayan kareṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madhura-a-kṣarayā girā śaśāsa</seg> <seg type="pāda" n="d">dhvajinī-madhyam iva praveṣṭu-kāmaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.75">
<l><seg type="pāda" n="a">bahuśaḥ (kila śatravo Ckaliśatravo )nirastāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samare tvām adhiruhya pārthivena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aham apy amṛtaṃ (padaṃ Cparaṃ )yathāvat</seg> <seg type="pāda" n="d">turagaśreṣṭha labheya tat kuruṣva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.75">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bahuśaḥ (kila śatravo Ckali-śatravo )nirastāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samare tvām adhiruhya pārthivena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aham apy a-mṛtaṃ (padaṃ Cparaṃ )yathāvat</seg> <seg type="pāda" n="d">tura-ga-śreṣṭha labheya tat kuruṣva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.76">
<l><seg type="pāda" n="a">sulabhāḥ khalu saṃyuge sahāyā</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayāvāptasukhe dhanārjane vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puruṣasya tu durlabhāḥ sahāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">patitasyāpadi dharmasaṃśraye vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.76">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">su-labhāḥ khalu saṃ-yuge sahāyā</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣaya-avāpta-sukhe dhana-arjane vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puruṣasya tu dur-labhāḥ sahāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">patitasyā apadi dharma-saṃśraye vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.77">
<l><seg type="pāda" n="a">iha caiva bhavanti ye sahāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaluṣe (karmaṇi Cdharmaṇi )dharmasaṃśraye vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avagacchati me yathāntarātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">niyataṃ te 'pi janās tadaṃśabhājaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.77">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iha ca eva bhavanti ye sahāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaluṣe (karmaṇi Cdharmaṇi )dharma-saṃśraye vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avagacchati me yatha āntar-ātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">niyataṃ te 'pi janās tad-aṃśa-bhājaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.78">
<l><seg type="pāda" n="a">tad idaṃ parigamya dharmayuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mama niryāṇam (ito Cato )jagaddhitāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">turagottama vegavikramābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prayatasvātmahite jagaddhite ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.78">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad idaṃ parigamya dharma-yuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mama niryāṇam (ito Cato )jagad-dhitāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tura-ga-uttama vega-vikramābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prayatasvā atma-hite jagad-dhite ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.79">
<l><seg type="pāda" n="a">iti suhṛdam ivānuśiṣya kṛtye</seg> <seg type="pāda" n="b">turagavaraṃ nṛvaro vanaṃ yiyāsuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sitam asitagatidyutir vapuṣmān</seg> <seg type="pāda" n="d">ravir iva śāradam abhram āruroha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.79">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti su-hṛdam iva anuśiṣya kṛtye</seg> <seg type="pāda" n="b">tura-ga-varaṃ nṛ-varo vanaṃ yiyāsuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sitam asita-gati-dyutir vapuṣmān</seg> <seg type="pāda" n="d">ravir iva śāradam abhram āruroha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.80">
<l><seg type="pāda" n="a">atha sa pariharan niśīthacaṇḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parijanabodhakaraṃ dhvaniṃ sadaśvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vigatahanuravaḥ praśāntaheṣaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakitavimuktapada(kramo Ckramā )jagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.80">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha sa pariharan niśītha-caṇḍaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parijana-bodha-karaṃ dhvaniṃ sad-aśvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vigata-hanu-ravaḥ praśānta-heṣaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakita-vimukta-pada-(kramo Ckramā )jagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.81">
<l><seg type="pāda" n="a">kanakavalayabhūṣitaprakoṣṭhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kamalanibhaiḥ (kamalān iva Ckamalāni ca )pravidhya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avanatatanavas tato 'sya yakṣāś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakita(gatair Cgater )dadhire khurān karāgraiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.81">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kanaka-valaya-bhūṣita-prakoṣṭhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kamala-nibhaiḥ (kamalān iva Ckamalāni ca )pravidhya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avanata-tanavas tato 'sya yakṣāś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakita-(gatair Cgater )dadhire khurān kara-agraiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.82">
<l><seg type="pāda" n="a">guruparighakapāṭasaṃvṛtā yā</seg> <seg type="pāda" n="b">na sukham api dviradair apāvriyante</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vrajati nṛpasute gatasvanās tāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam abhavan vivṛtāḥ puraḥ pratolyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.82">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">guru-parigha-kapāṭa-saṃvṛtā yā</seg> <seg type="pāda" n="b">na sukham api dvi-radair apāvriyante</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vrajati nṛ-pa-sute gata-svanās tāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayam abhavan vivṛtāḥ puraḥ pratolyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.83">
<l><seg type="pāda" n="a">pitaram abhimukhaṃ sutaṃ ca bālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">janam anuraktam anuttamāṃ ca lakṣmīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtamatir apahāya nirvyapekṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitṛnagarāt sa tato vinirjagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.83">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pitaram abhi-mukhaṃ sutaṃ ca bālaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">janam anuraktam an-uttamāṃ ca lakṣmīm</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛta-matir apahāya nir-vyapekṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitṛ-nagarāt sa tato vinirjagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.84">
<l><seg type="pāda" n="a">atha sa (vimalaCvikaca)paṅkajāyatākṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puram avalokya nanāda siṃhanādam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jananamaraṇayor adṛṣṭapāro</seg> <seg type="pāda" n="d">na (puram Cpunar )ahaṃ kapilāhvayaṃ (praveṣṭā Cpraviṣṭā )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.84">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha sa (vi-mala-Cvikaca-)paṅka-ja-āyata-akṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puram avalokya nanāda siṃha-nādam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">janana-maraṇayor a-dṛṣṭa-pāro</seg> <seg type="pāda" n="d">na (puram Cpunar )ahaṃ kapila-āhvayaṃ (praveṣṭā Cpraviṣṭā )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.85">
<l><seg type="pāda" n="a">iti vacanam idaṃ niśamya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">draviṇapateḥ pariṣadgaṇā nananduḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pramuditamanasaś ca devasaṅghā</seg> <seg type="pāda" n="d">vyavasitapāraṇam āśaśaṃsire 'smai</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.85">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti vacanam idaṃ niśamya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">draviṇa-pateḥ pariṣad-gaṇā nananduḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pramudita-manasaś ca deva-saṅghā</seg> <seg type="pāda" n="d">vyavasita-pāraṇam āśaśaṃsire 'smai</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.86">
<l><seg type="pāda" n="a">hutavahavapuṣo divaukaso 'nye</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavasitam asya (suduṣCca duṣ)karaṃ viditvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(akṛṣata Cakuruta )tuhine pathi prakāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ghanavivarapraṣrtā ivendupādāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.86">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">huta-vaha-vapuṣo diva-okaso 'nye</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavasitam asya (su-duṣ-Cca duṣ-)karaṃ viditvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(akṛṣata Cakuruta )tuhine pathi prakāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">ghana-vivara-praṣrtā iva indu-pādāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_5.87">
<l><seg type="pāda" n="a">aruṇaparuṣa(tāram antarikṣaṃ Cbhāram antarīkṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(sa ca subahūni Csarasabahūni )jagāma yojanāni</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_5.87">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aruṇa-paruṣa-(tāram antarikṣaṃ Cbhāram antarīkṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(sa ca su-bahūni Csarasa-bahūni )jagāma yojanāni</seg> //</l>
</lg>
</note>

  <trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye 'bhiniṣkramaṇo nāma pañcamaḥ sargaḥ -- 5 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="6">
<lg xml:id="BC_6.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tato (muhūrtābhyudite Cmuhūrte 'bhyudite</seg> <seg type="pāda" n="b">jagaccakṣuṣi bhāskare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhārgavasyāśramapadaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa dadarśa nṛṇāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato (muhūrta-abhyudite Cmuhūrte 'bhyudite</seg> <seg type="pāda" n="b">jagac-cakṣuṣi bhās-kare</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhārgavasyā aśrama-padaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa dadarśa nṛṇāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.2">
<l><seg type="pāda" n="a">suptaviśvastahariṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svasthasthitavihaṃgamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśrānta iva yad (dṛṣṭvā Cdṛṣṭā [sic]</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtārtha iva cābhavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">supta-viśvasta-hariṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sva-stha-sthita-vihaṃ-gamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśrānta iva yad (dṛṣṭvā Cdṛṣṭā [sic]</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛta-artha iva ca abhavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.3">
<l><seg type="pāda" n="a">sa vismayanivṛttyarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapaḥpūjārtham eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svāṃ cānuvartitāṃ rakṣaṇn</seg> <seg type="pāda" n="d">aśvapṛṣṭhād avātarat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa vismaya-nivṛtty-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapaḥ-pūjā-artham eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svāṃ ca anuvartitāṃ rakṣaṇn</seg> <seg type="pāda" n="d">aśva-pṛṣṭhād avātarat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.4">
<l><seg type="pāda" n="a">avatīrya ca pasparśa</seg> <seg type="pāda" n="b">nistīrṇam iti vājinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">chandakaṃ cābravīt prītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">snāpayann iva cakṣuṣā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">avatīrya ca pasparśa</seg> <seg type="pāda" n="b">nistīrṇam iti vājinam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">chandakaṃ ca abravīt prītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">snāpayann iva cakṣuṣā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.5">
<l><seg type="pāda" n="a">imaṃ tārkṣyopamajavaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">turaṃgam anugacchatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darśitā saumya madbhaktir</seg> <seg type="pāda" n="d">vikramaś cāyam ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">imaṃ tārkṣya-upama-javaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">turaṃ-gam anugacchatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darśitā saumya mad-bhaktir</seg> <seg type="pāda" n="d">vikramaś ca ayam ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.6">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvathāsmy anyakāryo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhīto bhavatā hṛdi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhartṛsnehaś ca yasyāyam</seg> <seg type="pāda" n="d">īdṛśaḥ (śaktir Cśakta )eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sarvatha āsmy anya-kāryo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhīto bhavatā hṛdi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhartṛ-snehaś ca yasya ayam</seg> <seg type="pāda" n="d">ī-dṛśaḥ (śaktir Cśakta )eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.7">
<l><seg type="pāda" n="a">asnigdho 'pi samartho 'sti</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥsāmarthyo 'pi bhaktimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhaktimāṃs caiva śaktaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">durlabhas tvadvidho bhuvi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-snigdho 'pi sam-artho 'sti</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥ-sāmarthyo 'pi bhaktimān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhaktimāṃs ca eva śaktaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">dur-labhas tvad-vidho bhuvi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.8">
<l><seg type="pāda" n="a">tat prīto 'smi tavānena</seg> <seg type="pāda" n="b">mahābhāgena karmaṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(yasya te Cdṛśyate )mayi bhāvo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">phalebhyo 'pi parāṅ(mukhaḥ Cmukhe )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tat prīto 'smi tava anena</seg> <seg type="pāda" n="b">mahā-bhāgena karmaṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(yasya te Cdṛśyate )mayi bhāvo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">phalebhyo 'pi parāṅ-(mukhaḥ Cmukhe )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.9">
<l><seg type="pāda" n="a">ko janasya phalasthasya</seg> <seg type="pāda" n="b">na syād abhimukho janaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">janībhavati bhūyiṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">svajano 'pi viparyaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ko janasya phala-sthasya</seg> <seg type="pāda" n="b">na syād abhi-mukho janaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">janī-bhavati bhūyiṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sva-jano 'pi viparyaye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.10">
<l><seg type="pāda" n="a">kulārthaṃ dhāryate putraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">poṣārthaṃ sevyate pitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(āśayāc chliṣyati Cāśayāśliṣyati )jagan</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsti niṣ(kāraṇā svatā Ckāraṇāsvatā )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kula-arthaṃ dhāryate putraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">poṣa-arthaṃ sevyate pitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(āśayāc chliṣyati Cāśayā āśliṣyati )jagan</seg> <seg type="pāda" n="d">na asti niṣ-(kāraṇā svatā Ckāraṇa-a-svatā )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.11">
<l><seg type="pāda" n="a">kim uktvā bahu saṃkṣepāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtaṃ me sumahat priyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivartasvāśvam ādāya</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃprāpto 'smīpsitaṃ (padam Cvanam )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kim uktvā bahu saṃkṣepāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtaṃ me su-mahat priyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivartasva aśvam ādāya</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃprāpto 'smī ipsitaṃ (padam Cvanam )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.12">
<l><seg type="pāda" n="a">ity uktvā sa mahābāhur</seg> <seg type="pāda" n="b">anuśaṃsacikīrṣayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūṣaṇāny avamucyāsmai</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtaptamanase dadau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity uktvā sa mahā-bāhur</seg> <seg type="pāda" n="b">anuśaṃsa-cikīrṣayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūṣaṇāny avamucya asmai</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtapta-manase dadau</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.13">
<l><seg type="pāda" n="a">(mukuṭād dīpaCmukuṭoddīpta)karmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">maṇim ādāya bhāsvaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bruvan vākyam idaṃ tasthau</seg> <seg type="pāda" n="d">sāditya iva mandaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(mukuṭād dīpa-Cmukuṭa-uddīpta-)karmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">maṇim ādāya bhāsvaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bruvan vākyam idaṃ tasthau</seg> <seg type="pāda" n="d">sa-āditya iva mandaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.14">
<l><seg type="pāda" n="a">anena maṇinā chanda</seg> <seg type="pāda" n="b">praṇamya bahuśo nṛpaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñāpyo 'muktaviśrambhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtāpavinivṛttaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">anena maṇinā chanda</seg> <seg type="pāda" n="b">praṇamya bahuśo nṛ-paḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñāpyo 'mukta-viśrambhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtāpa-vinivṛttaye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.15">
<l><seg type="pāda" n="a">(janmaCjarā)maraṇanāśārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">praviṣṭo 'smi tapovanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na khalu svargatarṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsnehena na manyunā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(janma-Cjarā-)maraṇa-nāśa-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">praviṣṭo 'smi tapo-vanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na khalu svarga-tarṣeṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">na a-snehena na manyunā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.16">
<l><seg type="pāda" n="a">tad evam abhiniṣkrāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na māṃ śocitum arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūtvāpi hi ciraṃ śleṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kālena na bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad evam abhiniṣkrāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na māṃ śocitum arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūtva āpi hi ciraṃ śleṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kālena na bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.17">
<l><seg type="pāda" n="a">dhruvo yasmāc ca viśleṣas</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmān mokṣāya me matiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viprayogaḥ kathaṃ na syād</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūyo 'pi sva(janād iti Cjanādibhiḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhruvo yasmāc ca viśleṣas</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmān mokṣāya me matiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viprayogaḥ kathaṃ na syād</seg> <seg type="pāda" n="d">bhūyo 'pi sva-(janād iti Cjana-ādibhiḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.18">
<l><seg type="pāda" n="a">śokatyāgāya niṣkrāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na māṃ śocitum arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śokahetuṣu kāmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">saktāḥ śocyās tu rāgiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śoka-tyāgāya niṣkrāntaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na māṃ śocitum arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śoka-hetuṣu kāmeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">saktāḥ śocyās tu rāgiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.19">
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ ca kila pūrveṣām</seg> <seg type="pāda" n="b">asmākaṃ niścayaḥ sthiraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti (dāyādyaCdāyāda)bhūtena</seg> <seg type="pāda" n="d">na śocyo 'smi pathā vrajan</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ayaṃ ca kila pūrveṣām</seg> <seg type="pāda" n="b">asmākaṃ niścayaḥ sthiraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti (dāyādya-Cdāya-āda-)bhūtena</seg> <seg type="pāda" n="d">na śocyo 'smi pathā vrajan</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.20">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavanti hy arthadāyādāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣasya viparyaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pṛthivyāṃ dharmadāyādāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">durlabhās tu na santi vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhavanti hy artha-dāya-ādāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puruṣasya viparyaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pṛthivyāṃ dharma-dāya-ādāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">dur-labhās tu na santi vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.21">
<l><seg type="pāda" n="a">yad api syād asamaye</seg> <seg type="pāda" n="b">yāto vanam asāv iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akālo nāsti dharmasya</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvite cañcale sati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad api syād a-samaye</seg> <seg type="pāda" n="b">yāto vanam asāv iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-kālo na asti dharmasya</seg> <seg type="pāda" n="d">jīvite cañcale sati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.22">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād adyaiva me śreyaś</seg> <seg type="pāda" n="b">cetavyam iti niścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvite ko hi viśrambho</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyau pratyarthini sthite</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād adya eva me śreyaś</seg> <seg type="pāda" n="b">cetavyam iti niścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīvite ko hi viśrambho</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛtyau praty-arthini sthite</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.23">
<l><seg type="pāda" n="a">evamādi tvayā saumya</seg> <seg type="pāda" n="b">vijñāpyo vasudhādhipaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayatethās tathā caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā māṃ na smared api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evam-ādi tvayā saumya</seg> <seg type="pāda" n="b">vijñāpyo vasu-dhā-adhipaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayatethās tathā ca eva</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā māṃ na smared api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.24">
<l><seg type="pāda" n="a">api nairguṇyam asmākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vācyaṃ narapatau tvayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nairguṇyāt tyajyate snehaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">snehatyāgān na śocyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">api nairguṇyam asmākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vācyaṃ nara-patau tvayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nairguṇyāt tyajyate snehaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sneha-tyāgān na śocyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.25">
<l><seg type="pāda" n="a">iti vākyam idaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">chandaḥ saṃtāpaviklavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(bāṣpaCvāṣpa)grathitayā vācā</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyuvāca kṛtāñjaliḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti vākyam idaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">chandaḥ saṃtāpa-viklavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(bāṣpa-Cvāṣpa-)grathitayā vācā</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyuvāca kṛta-añjaliḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.26">
<l><seg type="pāda" n="a">anena tava bhāvena</seg> <seg type="pāda" n="b">bāndhavāyāsadāyinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhartaḥ sīdati me ceto</seg> <seg type="pāda" n="d">nadīpaṅkae iva dvipaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">anena tava bhāvena</seg> <seg type="pāda" n="b">bāndhava-āyāsa-dāyinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhartaḥ sīdati me ceto</seg> <seg type="pāda" n="d">nadī-paṅkae iva dvi-paḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.27">
<l><seg type="pāda" n="a">kasya notpādayed (bāṣpaṃ Cvāṣpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niścayas te 'yam īdṛśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayomaye 'pi hṛdaye</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ punaḥ snehaviklave</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kasya na utpādayed (bāṣpaṃ Cvāṣpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niścayas te 'yam ī-dṛśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayomaye 'pi hṛdaye</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ punaḥ sneha-viklave</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.28">
<l><seg type="pāda" n="a">vimānaśayanārhaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">saukumāryam idaṃ kva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kharadarbhāṅkuravatī</seg> <seg type="pāda" n="d">tapovanamahī kva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vimāna-śayana-arhaṃ hi</seg> <seg type="pāda" n="b">saukumāryam idaṃ kva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khara-darbha-aṅkuravatī</seg> <seg type="pāda" n="d">tapo-vana-mahī kva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.29">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvā tu vyavasāyaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="b">yad aśvo 'yaṃ (mayāhṛtaḥ Cmayā hṛtaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">balātkāreṇa tan nātha</seg> <seg type="pāda" n="d">daivenaivāsmi kāritaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrutvā tu vyavasāyaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="b">yad aśvo 'yaṃ (mayā āhṛtaḥ Cmayā hṛtaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">balāt-kāreṇa tan nātha</seg> <seg type="pāda" n="d">daivena eva asmi kāritaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.30">
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ hy ātmavaśo jānan</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavasāyam imaṃ tava</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upānayeyaṃ turagaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śokaṃ kapila(vāstunaḥ Cvastunaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ hy ātma-vaśo jānan</seg> <seg type="pāda" n="b">vyavasāyam imaṃ tava</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upānayeyaṃ tura-gaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śokaṃ kapila-(vāstunaḥ Cvastunaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.31">
<l><seg type="pāda" n="a">tan nārhasi mahābāho</seg> <seg type="pāda" n="b">vihātuṃ putralālasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snigdhaṃ vṛddhaṃ ca rājānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saddharmam iva nāstikaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tan na arhasi mahā-bāho</seg> <seg type="pāda" n="b">vihātuṃ putra-lālasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snigdhaṃ vṛddhaṃ ca rājānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sad-dharmam iva nāstikaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.32">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃvardhanapariśrāntāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dvitīyāṃ tāṃ ca mātaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(devīṃ Cdeva )nārhasi vismartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtaghna iva satkriyām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saṃvardhana-pariśrāntāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dvitīyāṃ tāṃ ca mātaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(devīṃ Cdeva )na arhasi vismartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛta-ghna iva sat-kriyām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.33">
<l><seg type="pāda" n="a">bālaputrāṃ guṇavatīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kulaślāghyāṃ pativratām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">devīm arhasi na tyaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(klībaḥ Cklīvaḥ )prāptām iva śriyam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bāla-putrāṃ guṇavatīṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kula-ślāghyāṃ pati-vratām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">devīm arhasi na tyaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(klībaḥ Cklīvaḥ )prāptām iva śriyam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.34">
<l><seg type="pāda" n="a">putraṃ yāśodharaṃ ślāghyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaśodharmabhṛtāṃ (varam Cvaraḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bālam arhasi na tyaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vyasanīvottamaṃ yaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">putraṃ yāśodharaṃ ślāghyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaśo-dharma-bhṛtāṃ (varam Cvaraḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bālam arhasi na tyaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vyasani īva uttamaṃ yaśaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.35">
<l><seg type="pāda" n="a">atha bandhuṃ ca rājyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktum eva kṛtā matiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māṃ nārhasi vibho tyaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tvatpādau hi gatir mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha bandhuṃ ca rājyaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktum eva kṛtā matiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māṃ na arhasi vibho tyaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tvat-pādau hi gatir mama</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.36">
<l><seg type="pāda" n="a">nāsmi yātuṃ puraṃ śakto</seg> <seg type="pāda" n="b">dahyamānena cetasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvām araṇye parityajya</seg> <seg type="pāda" n="d">su(mantra Cmitra )iva rāghavam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na asmi yātuṃ puraṃ śakto</seg> <seg type="pāda" n="b">dahyamānena cetasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvām araṇye parityajya</seg> <seg type="pāda" n="d">su-(mantra Cmitra )iva rāghavam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.37">
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ hi vakṣyati (māṃ rājā Crājā māṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tvadṛte nagaraṃ gatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vakṣyāmy ucitadarśitvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ tavāntaḥpurāṇi vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kiṃ hi vakṣyati (māṃ rājā Crājā māṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tvad-ṛte nagaraṃ gatam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vakṣyāmy ucita-darśitvāt</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ tava antaḥ-purāṇi vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.38">
<l><seg type="pāda" n="a">yad apy ātthāpi nairguṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vācyaṃ narapatāv iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ tad vakṣyāmy abhūtaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="d">nirdoṣasya muner iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad apy āttha api nairguṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vācyaṃ nara-patāv iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ tad vakṣyāmy a-bhūtaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="d">nir-doṣasya muner iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.39">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛdayena salajjena</seg> <seg type="pāda" n="b">jihvayā sajjamānayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahaṃ yadyapi vā brūyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kas tac chraddhātum arhati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hṛdayena sa-lajjena</seg> <seg type="pāda" n="b">jihvayā sajjamānayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahaṃ yady-api vā brūyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kas tac chraddhātum arhati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.40">
<l><seg type="pāda" n="a">yo hi candramasas (taikṣṇyaṃ Ctaikṣṇya [sic]</seg> <seg type="pāda" n="b">kathayec chraddadhīta vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa doṣāṃs tava doṣajña</seg> <seg type="pāda" n="d">kathayec chraddadhīta vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yo hi candra-masas (taikṣṇyaṃ Ctaikṣṇya [sic]</seg> <seg type="pāda" n="b">kathayec chraddadhīta vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa doṣāṃs tava doṣa-jña</seg> <seg type="pāda" n="d">kathayec chraddadhīta vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.41">
<l><seg type="pāda" n="a">sānukrośasya satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nityaṃ karuṇavedinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snigdhatyāgo na sadṛśo</seg> <seg type="pāda" n="d">nivartasva prasīda me</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa-anukrośasya satataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nityaṃ karuṇa-vedinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snigdha-tyāgo na sa-dṛśo</seg> <seg type="pāda" n="d">nivartasva prasīda me</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.42">
<l><seg type="pāda" n="a">iti śokābhibhūtasya</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā chandasya bhāṣitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svasthaḥ paramayā dhṛtyā</seg> <seg type="pāda" n="d">jagāda vadatāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti śoka-abhibhūtasya</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā chandasya bhāṣitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva-sthaḥ paramayā dhṛtyā</seg> <seg type="pāda" n="d">jagāda vadatāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.43">
<l><seg type="pāda" n="a">madviyogaṃ prati cchanda</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃtāpas tyajyatām ayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nānābhāvo hi niyataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛthagjātiṣu dehiṣu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mad-viyogaṃ prati cchanda</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃtāpas tyajyatām ayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nānā-bhāvo hi niyataṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pṛthag-jātiṣu dehiṣu</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.44">
<l><seg type="pāda" n="a">svajanaṃ yadyapi snehān</seg> <seg type="pāda" n="b">na (tyajeyam ahaṃ svayam Ctyajeyaṃ mumukṣayā )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛtyur anyoanyam avaśān</seg> <seg type="pāda" n="d">asmān saṃtyājayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sva-janaṃ yady-api snehān</seg> <seg type="pāda" n="b">na (tyajeyam ahaṃ svayam Ctyajeyaṃ mumukṣayā )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛtyur anyo-anyam a-vaśān</seg> <seg type="pāda" n="d">asmān saṃtyājayiṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.45">
<l><seg type="pāda" n="a">mahatyā tṛṣṇayā duḥkhair</seg> <seg type="pāda" n="b">garbheṇāsmi yayā dhṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyā niṣphalayatnāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kvāhaṃ mātuḥ kva sā mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mahatyā tṛṣṇayā duḥkhair</seg> <seg type="pāda" n="b">garbheṇa asmi yayā dhṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasyā niṣ-phala-yatnāyāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kva ahaṃ mātuḥ kva sā mama</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.46">
<l><seg type="pāda" n="a">vāsavṛkṣe samāgamya</seg> <seg type="pāda" n="b">vigacchanti yathāṇḍajāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niyataṃ viprayogāntas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā bhūtasamāgamaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāsa-vṛkṣe samāgamya</seg> <seg type="pāda" n="b">vigacchanti yatha āṇḍa-jāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niyataṃ viprayoga-antas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā bhūta-samāgamaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.47">
<l><seg type="pāda" n="a">sametya ca yathā bhūyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vyapayānti (balāhakāḥ Cvalāhakāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃyogo viprayogaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā me prāṇināṃ mataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sametya ca yathā bhūyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vyapayānti (balāhakāḥ Cvalāhakāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃyogo viprayogaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā me prāṇināṃ mataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.48">
<l><seg type="pāda" n="a">yasmād yāti ca loko 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vipralabhya paraṃparam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mamatvaṃ na kṣamaṃ tasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">svapnabhūte samāgame</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yasmād yāti ca loko 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vipralabhya paraṃ-param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mamatvaṃ na kṣamaṃ tasmāt</seg> <seg type="pāda" n="d">svapna-bhūte samāgame</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.49">
<l><seg type="pāda" n="a">sahajena viyujyante</seg> <seg type="pāda" n="b">parṇarāgeṇa pādapāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyenānyasya viśleṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ punar na bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saha-jena viyujyante</seg> <seg type="pāda" n="b">parṇa-rāgeṇa pāda-pāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyena anyasya viśleṣaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ punar na bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.50">
<l><seg type="pāda" n="a">tad evaṃ sati saṃtāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mā kārṣīḥ saumya gamyatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lambate yadi tu sneho</seg> <seg type="pāda" n="d">gatvāpi punar āvraja</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad evaṃ sati saṃtāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mā kārṣīḥ saumya gamyatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lambate yadi tu sneho</seg> <seg type="pāda" n="d">gatva āpi punar āvraja</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.51">
<l><seg type="pāda" n="a">brūyāś (cāsmatkṛtāpekṣaṃ Ccāsmāsv anākṣepaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">janaṃ kapila(vāstuni Cvastuni )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyajyatāṃ tadgataḥ snehaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrūyatāṃ cāsya niścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">brūyāś (ca asmat-kṛta-apekṣaṃ Cca asmāsv an-ākṣepaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">janaṃ kapila-(vāstuni Cvastuni )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tyajyatāṃ tad-gataḥ snehaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrūyatāṃ ca asya niścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.52">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣipram eṣyati vā kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">janmamṛtyukṣayaṃ kila</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akṛtārtho nir(ārambho Cālambo</seg> <seg type="pāda" n="d">nidhanaṃ yāsyatīti vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṣipram eṣyati vā kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">janma-mṛtyu-kṣayaṃ kila</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-kṛta-artho nir-(ārambho Cālambo</seg> <seg type="pāda" n="d">nidhanaṃ yāsyati iti vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.53">
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya vacaḥ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">kanthakas turagottamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jihvayā lilihe pādau</seg> <seg type="pāda" n="d">(bāṣpam Cvāṣpam )uṣṇaṃ mumoca ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya vacaḥ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">kanthakas tura-ga-uttamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jihvayā lilihe pādau</seg> <seg type="pāda" n="d">(bāṣpam Cvāṣpam )uṣṇaṃ mumoca ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.54">
<l><seg type="pāda" n="a">jālinā svastikāṅkena</seg> <seg type="pāda" n="b">(cakraCvakra)madhyena pāṇinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āmamarśa kumāras taṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">babhāṣe ca vayasyavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jālinā svastika-aṅkena</seg> <seg type="pāda" n="b">(cakra-Cvakra-)madhyena pāṇinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āmamarśa kumāras taṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">babhāṣe ca vayasyavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.55">
<l><seg type="pāda" n="a">muñca kanthaka mā (bāṣpaṃ Cvāṣpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">darśiteyaṃ sadaśvatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛṣyatāṃ saphalaḥ śīghraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śramas te 'yaṃ bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">muñca kanthaka mā (bāṣpaṃ Cvāṣpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">darśita īyaṃ sad-aśvatā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛṣyatāṃ sa-phalaḥ śīghraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śramas te 'yaṃ bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.56">
<l><seg type="pāda" n="a">maṇitsaruṃ chandakahastasaṃsthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tataḥ sa dhīro niśitaṃ gṛhītvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kośād asiṃ kāñcanabhakticitraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(bilād Cvilād )ivāśīviṣam udbabarha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">maṇit-saruṃ chandaka-hasta-saṃsthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tataḥ sa dhīro niśitaṃ gṛhītvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kośād asiṃ kāñcana-bhakti-citraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(bilād Cvilād )ivā aśī-viṣam udbabarha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.57">
<l><seg type="pāda" n="a">niṣkāsya taṃ cadutpalapattranīlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ciccheda citraṃ mukuṭaṃ sakeśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikīryamāṇāṃśukam antarīkṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">cikṣepa cainaṃ sarasīva haṃsam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">niṣkāsya taṃ cadutpala-pattra-nīlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ciccheda citraṃ mukuṭaṃ sa-keśam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vikīryamāṇa-aṃśukam antarīkṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">cikṣepa ca enaṃ sarasi iva haṃsam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.58">
<l><seg type="pāda" n="a">pūjābhilāṣeṇa ca bāhumānyād</seg> <seg type="pāda" n="b">divaukasas taṃ jagṛhuḥ praviddham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathāvad enaṃ divi devasaṅghā</seg> <seg type="pāda" n="d">divyair viśeṣair mahayāṃ ca cakruḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pūjā-abhilāṣeṇa ca bāhumānyād</seg> <seg type="pāda" n="b">diva-okasas taṃ jagṛhuḥ praviddham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathāvad enaṃ divi deva-saṅghā</seg> <seg type="pāda" n="d">divyair viśeṣair mahayāṃ ca cakruḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.59">
<l><seg type="pāda" n="a">muktvā tv alaṃkārakalatravattāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrīvipravāsaṃ śirasaś ca kṛtvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvāṃśukaṃ kāñcanahaṃsa(cihnaṃ Ccitram</seg> <seg type="pāda" n="d">vanyaṃ sa dhīro 'bhicakāṅkṣa vāsaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">muktvā tv alaṃkāra-kalatravattāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrī-vipravāsaṃ śirasaś ca kṛtvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭva āṃśukaṃ kāñcana-haṃsa-(cihnaṃ Ccitram</seg> <seg type="pāda" n="d">vanyaṃ sa dhīro 'bhicakāṅkṣa vāsaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.60">
<l><seg type="pāda" n="a">tato mṛgavyādhavapur divaukā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvaṃ viditvāsya viśuddhabhāvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāṣāyavastro 'bhiyayau samīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ śākyarājaprabhavo 'bhyuvāca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato mṛga-vyādha-vapur diva-okā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhāvaṃ viditva āsya viśuddha-bhāvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāṣāya-vastro 'bhiyayau samīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ śākya-rāja-prabhavo 'bhyuvāca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.61">
<l><seg type="pāda" n="a">śivaṃ ca kāṣāyam ṛṣidhvajas te</seg> <seg type="pāda" n="b">na yujyate hiṃsram idaṃ dhanuś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat saumya yady asti na saktir atra</seg> <seg type="pāda" n="d">mahyaṃ prayacchedam idaṃ gṛhāṇa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śivaṃ ca kāṣāyam ṛṣi-dhvajas te</seg> <seg type="pāda" n="b">na yujyate hiṃsram idaṃ dhanuś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat saumya yady asti na saktir atra</seg> <seg type="pāda" n="d">mahyaṃ prayaccha idam idaṃ gṛhāṇa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.62">
<l><seg type="pāda" n="a">vyādho 'bravīt kāmada kāmam ārād</seg> <seg type="pāda" n="b">anena viśvāsya mṛgān (nihanmi Cnihatya )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arthas tu śakropama yady anena hanta</seg> <seg type="pāda" n="d">pratīcchānaya śuklam etat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vyādho 'bravīt kāma-da kāmam ārād</seg> <seg type="pāda" n="b">anena viśvāsya mṛgān (nihanmi Cnihatya )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arthas tu śakra-upama yady anena hanta</seg> <seg type="pāda" n="d">pratīcchā anaya śuklam etat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.63">
<l><seg type="pāda" n="a">pareṇa harṣeṇa tataḥ sa vanyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagrāha vāso 'ṃśukam utsasarja</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyādhas tu divyaṃ vapur eva bibhrat</seg> <seg type="pāda" n="d">tac chuklam ādāya divaṃ jagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pareṇa harṣeṇa tataḥ sa vanyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagrāha vāso 'ṃśukam utsasarja</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyādhas tu divyaṃ vapur eva bibhrat</seg> <seg type="pāda" n="d">tac chuklam ādāya divaṃ jagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.64">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kumāraś ca sa cāśvagopas</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmiṃs tathā yāti visismiyāte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āraṇyake vāsasi caiva bhūyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasminn akārṣṭāṃ bahumānam āśu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kumāraś ca sa ca aśva-go-pas</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmiṃs tathā yāti visismiyāte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āraṇyake vāsasi ca eva bhūyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasminn akārṣṭāṃ bahu-mānam āśu</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.65">
<l><seg type="pāda" n="a">chandaṃ tataḥ sāśrumukhaṃ visṛjya</seg> <seg type="pāda" n="b">kāṣāya(saṃbhṛd dhṛtiCsaṃvid vṛta)kīrtibhṛt saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenāśramas tena yayau mahātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃdhyābhrasaṃvīta (ivoḍuCivādri)rājaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">chandaṃ tataḥ sa-aśru-mukhaṃ visṛjya</seg> <seg type="pāda" n="b">kāṣāya-(saṃbhṛd dhṛti-Csaṃvid vṛta-)kīrti-bhṛt saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yenā aśramas tena yayau mahā-ātmā</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃdhyā-abhra-saṃvīta (iva uḍu-Civa adri-)rājaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.66">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tathā bhartari rājyaniḥspṛhe</seg> <seg type="pāda" n="b">tapovanaṃ yāti vivarṇavāsasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhujau samutkṣipya tataḥ sa vājibhṛd</seg> <seg type="pāda" n="d">bhṛśaṃ vicukrośa papāta ca kṣitau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tathā bhartari rājya-niḥ-spṛhe</seg> <seg type="pāda" n="b">tapo-vanaṃ yāti vi-varṇa-vāsasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhujau samutkṣipya tataḥ sa vāji-bhṛd</seg> <seg type="pāda" n="d">bhṛśaṃ vicukrośa papāta ca kṣitau</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.67">
<l><seg type="pāda" n="a">vilokya bhūyaś ca ruroda sasvaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hayaṃ bhujābhyām upaguhya kanthakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato nirāśo vilapan muhur muhur</seg> <seg type="pāda" n="d">yayau śarīreṇa puraṃ na cetasā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vilokya bhūyaś ca ruroda sa-svaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hayaṃ bhujābhyām upaguhya kanthakam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato nir-āśo vilapan muhur muhur</seg> <seg type="pāda" n="d">yayau śarīreṇa puraṃ na cetasā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_6.68">
<l><seg type="pāda" n="a">kvacit pradadhyau vilalāpa ca kvacit</seg> <seg type="pāda" n="b">kvacit pracaskhāla papāta ca kvacit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato vrajan bhaktivaśena duḥkhitaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cacāra bahvīr (avasaḥ Cavaśaḥ )pathi kriyāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_6.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kva-cit pradadhyau vilalāpa ca kva-cit</seg> <seg type="pāda" n="b">kva-cit pracaskhāla papāta ca kva-cit</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato vrajan bhakti-vaśena duḥkhitaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cacāra bahvīr (avasaḥ Ca-vaśaḥ )pathi kriyāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

  <trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye chandaka-(nivartano Cnivartanaṃ )nāma ṣaṣṭhaḥ sargaḥ -- 6 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="7">
<lg xml:id="BC_7.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tato visṛjyāśrumukhaṃ rudantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">chandaṃ vanacchandatayā nirāsthaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvārthasiddho vapuṣābhibhūya</seg> <seg type="pāda" n="d">tam āśramaṃ (siddha Csiddham )iva prapede</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato visṛjya aśru-mukhaṃ rudantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">chandaṃ vana-cchandatayā nir-āsthaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarva-artha-siddho vapuṣa ābhibhūya</seg> <seg type="pāda" n="d">tam āśramaṃ (siddha Csiddham )iva prapede</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.2">
<l><seg type="pāda" n="a">sa rājasūnur mṛgarājagāmī</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛgājiraṃ tan mṛgavat praviṣṭaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣmīviyukto 'pi śarīralakṣmyā</seg> <seg type="pāda" n="d">cakṣūṃṣi sarvāśramiṇāṃ jahāra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa rāja-sūnur mṛga-rāja-gāmī</seg> <seg type="pāda" n="b">mṛga-ajiraṃ tan mṛgavat praviṣṭaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣmī-viyukto 'pi śarīra-lakṣmyā</seg> <seg type="pāda" n="d">cakṣūṃṣi sarva-āśramiṇāṃ jahāra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.3">
<l><seg type="pāda" n="a">sthitā hi hastasthayugās tathaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">kautūhalāc cakradharāḥ sadārāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam indrakalpaṃ dadṛśur na jagmur</seg> <seg type="pāda" n="d">dhuryā ivārdhāvanataiḥ śirobhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sthitā hi hasta-stha-yugās tatha aiva</seg> <seg type="pāda" n="b">kautūhalāc cakra-dharāḥ sa-dārāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam indra-kalpaṃ dadṛśur na jagmur</seg> <seg type="pāda" n="d">dhuryā iva ardha-avanataiḥ śirobhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.4">
<l><seg type="pāda" n="a">viprāś ca gatvā bahir idhmahetoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptāḥ samitpuṣpapavitrahastāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapaḥpradhānāḥ kṛtabuddhayo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ draṣṭum īyur na maṭhān abhīyuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viprāś ca gatvā bahir idhma-hetoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptāḥ samit-puṣpa-pavitra-hastāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapaḥ-pradhānāḥ kṛta-buddhayo 'pi</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ draṣṭum īyur na maṭhān abhīyuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.5">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛṣṭāś ca kekā mumucur mayūrā</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvāmbudaṃ nīlam (ivonnamantaḥ Civonnamantaṃ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaṣpāṇi hitvābhimukhāś ca tasthur</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛgāś calākṣā mṛgacāriṇaś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hṛṣṭāś ca kekā mumucur mayūrā</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭva āmbu-daṃ nīlam (iva unnamantaḥ Civa unnamantaṃ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaṣpāṇi hitva ābhi-mukhāś ca tasthur</seg> <seg type="pāda" n="d">mṛgāś cala-akṣā mṛga-cāriṇaś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.6">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā tam ikṣvākukulapradīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jvalantam udyantam ivāṃśumantam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛte 'pi dohe janitapramodāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasusruvur homaduhaś ca gāvaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā tam ikṣvāku-kula-pradīpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jvalantam udyantam iva aṃśumantam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛte 'pi dohe janita-pramodāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasusruvur homa-duhaś ca gāvaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.7">
<l><seg type="pāda" n="a">kaścid vasūnām ayam aṣṭamaḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="b">syād aśvinor anyataraś cyuto (vā Catra )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uccerur uccair iti tatra vācas</seg> <seg type="pāda" n="d">taddarśanād vismayajā munīnām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kaś-cid vasūnām ayam aṣṭamaḥ syāt</seg> <seg type="pāda" n="b">syād aśvinor anyataraś cyuto (vā Catra )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uccerur uccair iti tatra vācas</seg> <seg type="pāda" n="d">tad-darśanād vismaya-jā munīnām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.8">
<l><seg type="pāda" n="a">lekhar1ṣabhasyeva vapur dvitīyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhāmeva lokasya carācarasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa dyotayām āsa vanaṃ hi kṛtsnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yadṛcchayā sūrya ivāvatīrṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">lekhar1ṣabhasya iva vapur dvitīyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dhāma īva lokasya cara-a-carasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa dyotayām āsa vanaṃ hi kṛtsnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yad-ṛcchayā sūrya iva avatīrṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.9">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa tair āśramibhir yathāvad</seg> <seg type="pāda" n="b">abhyarcitaś copanimantritaś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyarcayāṃ dharmabhṛto babhūva</seg> <seg type="pāda" n="d">svareṇa (sāmbhoambuCbhādrāmbu)dharopamena</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa tair āśramibhir yathāvad</seg> <seg type="pāda" n="b">abhyarcitaś ca upanimantritaś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyarcayāṃ dharma-bhṛto babhūva</seg> <seg type="pāda" n="d">svareṇa (sa-ambho-ambu-Cbhādra-ambu-)dhara-upamena</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.10">
<l><seg type="pāda" n="a">kīrṇaṃ (tathā Ctataḥ )puṇyakṛtā janena</seg> <seg type="pāda" n="b">svargābhikāmena vimokṣakāmaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam āśramaṃ so 'nucacāra dhīras</seg> <seg type="pāda" n="d">tapāṃsi citrāṇi nirīkṣamāṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kīrṇaṃ (tathā Ctataḥ )puṇya-kṛtā janena</seg> <seg type="pāda" n="b">svarga-abhikāmena vimokṣa-kāmaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam āśramaṃ so 'nucacāra dhīras</seg> <seg type="pāda" n="d">tapāṃsi citrāṇi nirīkṣamāṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.11">
<l><seg type="pāda" n="a">tapovikārāṃś ca nirīkṣya saumyas</seg> <seg type="pāda" n="b">tapovane tatra tapodhanānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasvinaṃ kaṃcid anuvrajantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tattvaṃ vijijñāsur idaṃ babhāṣe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tapo-vikārāṃś ca nirīkṣya saumyas</seg> <seg type="pāda" n="b">tapo-vane tatra tapo-dhanānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapasvinaṃ kaṃ-cid anuvrajantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tattvaṃ vijijñāsur idaṃ babhāṣe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.12">
<l><seg type="pāda" n="a">tatpūrvam adyāśramadarśanaṃ me</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmād imaṃ dharmavidhiṃ na jāne</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād bhavān arhati bhāṣituṃ me</seg> <seg type="pāda" n="d">yo niścayo (yat Cyaṃ )prati vaḥ pravṛttaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tat-pūrvam adyā aśrama-darśanaṃ me</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmād imaṃ dharma-vidhiṃ na jāne</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād bhavān arhati bhāṣituṃ me</seg> <seg type="pāda" n="d">yo niścayo (yat Cyaṃ )prati vaḥ pravṛttaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.13">
<l><seg type="pāda" n="a">tato dvijātiḥ sa tapovihāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śākyar1ṣabhāyar7ṣabhavikramāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kram.ena tasmai kathayāṃ cakāra</seg> <seg type="pāda" n="d">tapo(viśeṣāṃs Cviśeṣaṃ )tapasaḥ phalaṃ ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato dvi-jātiḥ sa tapo-vihāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śākyar1ṣabhāyar7ṣabha-vikramāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kram.ena tasmai kathayāṃ cakāra</seg> <seg type="pāda" n="d">tapo-(viśeṣāṃs Cviśeṣaṃ )tapasaḥ phalaṃ ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.14">
<l><seg type="pāda" n="a">agrāmyam annaṃ salile prarūḍhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parṇāni toyaṃ phalamūlam eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathāgamaṃ vṛttir iyaṃ munīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhinnās tu te te tapasāṃ vikalpāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-grāmyam annaṃ salile prarūḍhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parṇāni toyaṃ phala-mūlam eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā-āgamaṃ vṛttir iyaṃ munīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhinnās tu te te tapasāṃ vikalpāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.15">
<l><seg type="pāda" n="a">uñchena jīvanti khagā ivānye</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛṇāni kecin mṛgavac caranti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kecid bhujaṃgaiḥ saha vartayanti</seg> <seg type="pāda" n="d">valmīkabhūtā (vanamārutena Civa mārutena )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">uñchena jīvanti kha-gā iva anye</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛṇāni ke-cin mṛgavac caranti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ke-cid bhujaṃ-gaiḥ saha vartayanti</seg> <seg type="pāda" n="d">valmīka-bhūtā (vana-mārutena Civa mārutena )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.16">
<l><seg type="pāda" n="a">aśmaprayatnārjitavṛttayo 'nye</seg> <seg type="pāda" n="b">kecit svadantāpahatānnabhakṣāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtvā parārthaṃ śrapaṇaṃ tathānye</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvanti kāryaṃ yadi śeṣam asti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aśma-prayatna-arjita-vṛttayo 'nye</seg> <seg type="pāda" n="b">ke-cit sva-danta-apahata-anna-bhakṣāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtvā para-arthaṃ śrapaṇaṃ tatha ānye</seg> <seg type="pāda" n="d">kurvanti kāryaṃ yadi śeṣam asti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.17">
<l><seg type="pāda" n="a">kecij jalaklinnajaṭākalāpā</seg> <seg type="pāda" n="b">dviḥ pāvakaṃ juhvati mantrapūrvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mīnaiḥ samaṃ kecid apo vigāhya</seg> <seg type="pāda" n="d">vasanti kūrmollikhitaiḥ śarīraiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ke-cij jala-klinna-jaṭā-kalāpā</seg> <seg type="pāda" n="b">dviḥ pāvakaṃ juhvati mantra-pūrvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mīnaiḥ samaṃ ke-cid apo vigāhya</seg> <seg type="pāda" n="d">vasanti kūrma-ullikhitaiḥ śarīraiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.18">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃvidhaiḥ kālacitais tapobhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parair divaṃ yānty aparair nṛlokam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duḥkhena mārgeṇa sukhaṃ (hy upaiti Ckṣiyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">(sukhaṃ Cduḥkhaṃ )hi dharmasya vadanti mūlam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ-vidhaiḥ kāla-citais tapobhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parair divaṃ yānty a-parair nṛ-lokam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duḥkhena mārgeṇa sukhaṃ (hy upaiti Ckṣiyanti</seg> <seg type="pāda" n="d">(sukhaṃ Cduḥkhaṃ )hi dharmasya vadanti mūlam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.19">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evamādi dvipendravatsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā vacas tasya tapodhanasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adṛṣṭatattvo 'pi na saṃtutoṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">śanair idaṃ cātmagataṃ (babhāṣe Cjagāda )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam-ādi dvi-pa-indra-vatsaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā vacas tasya tapo-dhanasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-dṛṣṭa-tattvo 'pi na saṃtutoṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">śanair idaṃ cā atma-gataṃ (babhāṣe Cjagāda )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.20">
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkhātmakaṃ naikavidhaṃ tapaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">svargapradhānaṃ tapasaḥ phalaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lokāś ca sarve pariṇāmavantaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svalpe śramaḥ khalv ayam āśramāṇām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkha-ātmakaṃ na eka-vidhaṃ tapaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">svarga-pradhānaṃ tapasaḥ phalaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lokāś ca sarve pariṇāmavantaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sv-alpe śramaḥ khalv ayam āśramāṇām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.21">
<l><seg type="pāda" n="a">(priyāṃś Cśriyaṃ )ca bandhūn viṣayāṃś ca hitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">ye svarga(hetor Chetau )niyamaṃ caranti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te viprayuktāḥ khalu gantukāmā</seg> <seg type="pāda" n="d">mahattaraṃ (bandhanam Csvaṃ vanam )eva bhūyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(priyāṃś Cśriyaṃ )ca bandhūn viṣayāṃś ca hitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">ye svarga-(hetor Chetau )niyamaṃ caranti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te viprayuktāḥ khalu gantu-kāmā</seg> <seg type="pāda" n="d">mahattaraṃ (bandhanam Csvaṃ vanam )eva bhūyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.22">
<l><seg type="pāda" n="a">kāyaklamair yaś ca tapoabhidhānaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttim ākāṅkṣati kāmahetoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsāradoṣān aparīkṣamāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkhena so 'nvicchati duḥkham eva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāya-klamair yaś ca tapo-abhidhānaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravṛttim ākāṅkṣati kāma-hetoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsāra-doṣān a-parīkṣamāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkhena so 'nvicchati duḥkham eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.23">
<l><seg type="pāda" n="a">trāsaś ca nityaṃ maraṇāt prajānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatnena cecchanti (punaḥprasūtim Cpunaḥ prasūtim )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satyāṃ pravṛttau niyataś ca mṛtyus</seg> <seg type="pāda" n="d">tatraiva (magnā Cmagno )yata eva (bhītāḥ Cbhītaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">trāsaś ca nityaṃ maraṇāt prajānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yatnena ca icchanti (punaḥ-prasūtim Cpunaḥ prasūtim )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">satyāṃ pravṛttau niyataś ca mṛtyus</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra eva (magnā Cmagno )yata eva (bhītāḥ Cbhītaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.24">
<l><seg type="pāda" n="a">ihārtham eke praviśanti khedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svargārtham anye śramam āpnuvanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhārtham āśākṛpaṇo 'kṛtārthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pataty anarthe khalu jīvalokaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iha artham eke praviśanti khedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">svarga-artham anye śramam āpnuvanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukha-artham āśā-kṛpaṇo 'kṛta-arthaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pataty an-arthe khalu jīva-lokaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.25">
<l><seg type="pāda" n="a">na khalv ayaṃ garhita eva yatno</seg> <seg type="pāda" n="b">yo hīnam utsṛjya viśeṣagāmī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prājñaiḥ samānena pariśrameṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">kāryaṃ tu tad yatra punar na kāryam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na khalv ayaṃ garhita eva yatno</seg> <seg type="pāda" n="b">yo hīnam utsṛjya viśeṣa-gāmī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prājñaiḥ samānena pariśrameṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">kāryaṃ tu tad yatra punar na kāryam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.26">
<l><seg type="pāda" n="a">śarīrapīḍā tu yadīha dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhaṃ śarīrasya bhavaty adharmaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmeṇa cāpnoti sukhaṃ paratra</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād adharmaṃ phalatīha dharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śarīra-pīḍā tu yadi iha dharmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhaṃ śarīrasya bhavaty a-dharmaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmeṇa cā apnoti sukhaṃ paratra</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād a-dharmaṃ phalati iha dharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.27">
<l><seg type="pāda" n="a">yataḥ śarīraṃ manaso vaśena</seg> <seg type="pāda" n="b">pravartate (cāpi Cvāpi )nivartate (ca Cvā )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yukto damaś cetasa eva tasmāc</seg> <seg type="pāda" n="d">cittād ṛte kāṣṭhasamaṃ śarīram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yataḥ śarīraṃ manaso vaśena</seg> <seg type="pāda" n="b">pravartate (ca api Cva āpi )nivartate (ca Cvā )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yukto damaś cetasa eva tasmāc</seg> <seg type="pāda" n="d">cittād ṛte kāṣṭha-samaṃ śarīram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.28">
<l><seg type="pāda" n="a">āhāraśuddhyā yadi puṇyam iṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmān mṛgāṇām api puṇyam asti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ye cāpi bāhyāḥ puruṣāḥ phalebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāgyāparādhena parāṅ(mukhārthāḥ Cmukhatvāt )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āhāra-śuddhyā yadi puṇyam iṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmān mṛgāṇām api puṇyam asti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ye ca api bāhyāḥ puruṣāḥ phalebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāgya-aparādhena parāṅ-(mukha-arthāḥ Cmukhatvāt )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.29">
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkhe 'bhisaṃdhis tv atha puṇyahetuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhe 'pi kāryo nanu so 'bhisaṃdhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha pramāṇaṃ na sukhe 'bhisaṃdhir</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkhe pramāṇaṃ nanu nābhisaṃdhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkhe 'bhisaṃdhis tv atha puṇya-hetuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhe 'pi kāryo nanu so 'bhisaṃdhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha pramāṇaṃ na sukhe 'bhisaṃdhir</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkhe pramāṇaṃ nanu na abhisaṃdhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.30">
<l><seg type="pāda" n="a">tathaiva ye karmaviśuddhihetoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">spṛśanty apas tīrtham iti pravṛttāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatrāpi toṣo hṛdi kevalo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na pāvayis.yanti hi pāpam āpaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatha aiva ye karma-viśuddhi-hetoḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">spṛśanty apas tīrtham iti pravṛttāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra api toṣo hṛdi kevalo 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na pāvayis.yanti hi pāpam āpaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.31">
<l><seg type="pāda" n="a">spṛṣṭaṃ hi yad yad guṇavadbhir ambhas</seg> <seg type="pāda" n="b">tat tat pṛthivyāṃ yadi tīrtham iṣṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād guṇān eva paraimi tīrtham</seg> <seg type="pāda" n="d">āpas tu niḥsaṃśayam āpa eva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">spṛṣṭaṃ hi yad yad guṇavadbhir ambhas</seg> <seg type="pāda" n="b">tat tat pṛthivyāṃ yadi tīrtham iṣṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād guṇān eva paraimi tīrtham</seg> <seg type="pāda" n="d">āpas tu niḥ-saṃśayam āpa eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.32">
<l><seg type="pāda" n="a">iti sma tat tad bahuyuktiyuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagāda cāstaṃ ca yayau vivasvān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato havirdhūmavivarṇavṛkṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapaḥpraśāntaṃ sa vanaṃ viveśa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti sma tat tad bahu-yukti-yuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jagāda ca astaṃ ca yayau vivasvān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tato havir-dhūma-vi-varṇa-vṛkṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapaḥ-praśāntaṃ sa vanaṃ viveśa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.33">
<l><seg type="pāda" n="a">abhyuddhṛtaprajvalitāgnihotraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtābhiṣekar1ṣijanāvakīrṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāpyasvanākūjitadevakoṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmasya karmāntam iva pravṛttam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">abhyuddhṛta-prajvalita-agni-hotraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛta-abhiṣekar1ṣi-jana-avakīrṇam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jāpya-svana-ākūjita-deva-koṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmasya karma-antam iva pravṛttam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.34">
<l><seg type="pāda" n="a">kāścin niśās tatra niśākarābhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parīkṣamāṇaś ca tapāṃsy uvāsa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvaṃ parikṣepya tapaś ca matvā</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt tapaḥkṣetratalāj jagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāś-cin niśās tatra niśā-kara-ābhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parīkṣamāṇaś ca tapāṃsy uvāsa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvaṃ parikṣepya tapaś ca matvā</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt tapaḥ-kṣetra-talāj jagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.35">
<l><seg type="pāda" n="a">anvavrajann āśramiṇas tatas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tadrūpamāhātmyagatair manobhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">deśād anāryair abhibhūyamānān</seg> <seg type="pāda" n="d">mahar2ṣayo dharmam ivāpayāntam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">anvavrajann āśramiṇas tatas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tad-rūpa-māhātmya-gatair manobhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">deśād an-āryair abhibhūyamānān</seg> <seg type="pāda" n="d">mahar2ṣayo dharmam iva apayāntam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.36">
<l><seg type="pāda" n="a">tato jaṭāvalkalacīrakhelāṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tapodhanāṃś caiva sa tān dadarśa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapāṃsi caiṣām (anurudhyamānas Canubudhyamānas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasthau śive śrīmati (vṛkṣamūle Cmārgavṛkṣe )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato jaṭā-valkala-cīra-khelāṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tapo-dhanāṃś ca eva sa tān dadarśa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapāṃsi ca eṣām (anurudhyamānas Canubudhyamānas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasthau śive śrīmati (vṛkṣa-mūle Cmārga-vṛkṣe )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.37">
<l><seg type="pāda" n="a">athopasṛtyāśramavāsinas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manuṣyavaryaṃ parivārya tasthuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vṛddhaś ca teṣāṃ bahumānapūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalena sāmnā giram ity uvāca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha upasṛtyā aśrama-vāsinas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">manuṣya-varyaṃ parivārya tasthuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vṛddhaś ca teṣāṃ bahu-māna-pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalena sāmnā giram ity uvāca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.38">
<l><seg type="pāda" n="a">tvayy āgate pūrṇa ivāśramo 'bhūt</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃpadyate śūnya iva prayāte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād imaṃ nārhasi tāta hātuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jijīviṣor deham iveṣṭam āyuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tvayy āgate pūrṇa ivā aśramo 'bhūt</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃpadyate śūnya iva prayāte</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād imaṃ na arhasi tāta hātuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jijīviṣor deham iva iṣṭam āyuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.39">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmar1ṣirājar1ṣisurar1ṣijuṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇyaḥ samīpe himavān hi śailaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapāṃsi tāny eva tapodhanānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yatsaṃnikarṣād bahulībhavanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">brahmar1ṣi-rājar1ṣi-surar1ṣi-juṣṭaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">puṇyaḥ samīpe himavān hi śailaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tapāṃsi tāny eva tapo-dhanānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yat-saṃnikarṣād bahulī-bhavanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.40">
<l><seg type="pāda" n="a">tīrthāni puṇyāny abhitas tathaiva</seg> <seg type="pāda" n="b">sopānabhūtāni nabhastalasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">juṣṭāni dharmātmabhir ātmavadbhir</seg> <seg type="pāda" n="d">devar1ṣibhiś caiva mahar2ṣibhiś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tīrthāni puṇyāny abhitas tatha aiva</seg> <seg type="pāda" n="b">sopāna-bhūtāni nabhas-talasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">juṣṭāni dharma-ātmabhir ātmavadbhir</seg> <seg type="pāda" n="d">devar1ṣibhiś ca eva mahar2ṣibhiś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.41">
<l><seg type="pāda" n="a">itaś ca bhūyaḥ kṣamam uttaraiva</seg> <seg type="pāda" n="b">dik sevituṃ dharmaviśeṣahetoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na (tu Chi )kṣamaṃ dakṣiṇato budhena</seg> <seg type="pāda" n="d">padaṃ bhaved ekam api prayātum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">itaś ca bhūyaḥ kṣamam uttara aiva</seg> <seg type="pāda" n="b">dik sevituṃ dharma-viśeṣa-hetoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na (tu Chi )kṣamaṃ dakṣiṇato budhena</seg> <seg type="pāda" n="d">padaṃ bhaved ekam api prayātum</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.42">
<l><seg type="pāda" n="a">tapovane 'sminn atha niṣkriyo vā</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃkīrṇa(dharmāpatito Cdharmā patito )aśucir vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭas tvayā yena na te vivatsā</seg> <seg type="pāda" n="d">tad brūhi yāvad rucito 'stu vāsaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tapo-vane 'sminn atha niṣ-kriyo vā</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃkīrṇa-(dharma-āpatito Cdharmā patito )a-śucir vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭas tvayā yena na te vivatsā</seg> <seg type="pāda" n="d">tad brūhi yāvad rucito 'stu vāsaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.43">
<l><seg type="pāda" n="a">ime hi vāñchanti tapaḥsahāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taponidhānapratimaṃ bhavantam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāsas tvayā hīndrasamena sārdhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bṛhaspater abhyudayāvahaḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ime hi vāñchanti tapaḥ-sahāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tapo-nidhāna-pratimaṃ bhavantam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāsas tvayā hi indra-samena sa-ardhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bṛhas-pater abhyudaya-āvahaḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.44">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam ukte sa tapasvimadhye</seg> <seg type="pāda" n="b">tapasvimukhyena manīṣimukhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhavapraṇāśāya kṛtapratijñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svaṃ bhāvam antargatam ācacakṣe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam ukte sa tapasvi-madhye</seg> <seg type="pāda" n="b">tapasvi-mukhyena manīṣi-mukhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhava-praṇāśāya kṛta-pratijñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svaṃ bhāvam antar-gatam ācacakṣe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.45">
<l><seg type="pāda" n="a">ṛjvātmanāṃ dharmabhṛtāṃ munīnām</seg> <seg type="pāda" n="b">iṣṭātithitvāt svajanopamānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃvidhair māṃ prati bhāvajātaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prītiḥ (parā me Cparātmā )janitaś ca (mānaḥ Cmārgaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ṛjv-ātmanāṃ dharma-bhṛtāṃ munīnām</seg> <seg type="pāda" n="b">iṣṭa-atithitvāt sva-jana-upamānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ-vidhair māṃ prati bhāva-jātaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prītiḥ (parā me Cpara-ātmā )janitaś ca (mānaḥ Cmārgaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.46">
<l><seg type="pāda" n="a">snigdhābhir ābhir hṛdayaṃgamābhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samāsataḥ snāta ivāsmi vāgbhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ratiś ca me dharmanavagrahasya</seg> <seg type="pāda" n="d">vispanditā saṃprati bhūya eva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">snigdhābhir ābhir hṛdayaṃ-gamābhiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samāsataḥ snāta iva asmi vāgbhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ratiś ca me dharma-nava-grahasya</seg> <seg type="pāda" n="d">vispanditā saṃ-prati bhūya eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.47">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ pravṛttān bhavataḥ śaraṇyān</seg> <seg type="pāda" n="b">atīva saṃdarśitapakṣapātān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāsyāmi hitveti mamāpi duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yathaiva bandhūṃs tyajatas tathaiva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ pravṛttān bhavataḥ śaraṇyān</seg> <seg type="pāda" n="b">ati-iva saṃdarśita-pakṣa-pātān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāsyāmi hitva īti mama api duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yatha aiva bandhūṃs tyajatas tatha aiva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.48">
<l><seg type="pāda" n="a">svargāya yuṣmākam ayaṃ tu dharmo</seg> <seg type="pāda" n="b">mamābhilāṣas tv apunarbhavāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asmin vane yena na me vivatsā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhinnaḥ pravṛttyā hi nivṛttidharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">svargāya yuṣmākam ayaṃ tu dharmo</seg> <seg type="pāda" n="b">mama abhilāṣas tv a-punar-bhavāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asmin vane yena na me vivatsā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhinnaḥ pravṛttyā hi nivṛtti-dharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.49">
<l><seg type="pāda" n="a">tan nāratir me na parāpacāro</seg> <seg type="pāda" n="b">vanād ito yena parivrajāmi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharme sthitāḥ pūrvayugānurūpe</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve bhavanto hi mahar2ṣikalpāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tan na a-ratir me na para-apacāro</seg> <seg type="pāda" n="b">vanād ito yena parivrajāmi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharme sthitāḥ pūrva-yuga-anu-rūpe</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve bhavanto hi mahar2ṣi-kalpāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.50">
<l><seg type="pāda" n="a">tato vacaḥ sūnṛtam arthavac ca</seg> <seg type="pāda" n="b">suślakṣṇam ojasvi ca garvitaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā kumārasya tapasvinas te</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣayuktaṃ bahumānam īyuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato vacaḥ sūnṛtam arthavac ca</seg> <seg type="pāda" n="b">su-ślakṣṇam ojasvi ca garvitaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā kumārasya tapasvinas te</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣa-yuktaṃ bahu-mānam īyuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.51">
<l><seg type="pāda" n="a">kaścid dvijas tatra tu bhasmaśāyī</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṃśuḥ śikhī dāravacīravāsāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āpiṅgalākṣas tanudīrghaghoṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(kuṇḍaikaCkuṇḍoda)hasto giram ity uvāca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kaś-cid dvi-jas tatra tu bhasma-śāyī</seg> <seg type="pāda" n="b">pra-aṃśuḥ śikhī dārava-cīra-vāsāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ā-piṅgala-akṣas tanu-dīrgha-ghoṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(kuṇḍa-eka-Ckuṇḍa-uda-)hasto giram ity uvāca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.52">
<l><seg type="pāda" n="a">dhīmann udāraḥ khalu niścayas te</seg> <seg type="pāda" n="b">yas tvaṃ yuvā janmani dṛṣṭadoṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svargāpavargau hi vicārya samyag</seg> <seg type="pāda" n="d">yasyāpavarge matir asti so 'sti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhīmann udāraḥ khalu niścayas te</seg> <seg type="pāda" n="b">yas tvaṃ yuvā janmani dṛṣṭa-doṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svarga-apavargau hi vicārya samyag</seg> <seg type="pāda" n="d">yasya apavarge matir asti so 'sti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.53">
<l><seg type="pāda" n="a">yajñais tapobhir niyamaiś ca tais taiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svargaṃ yiyāsanti hi rāgavantaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāgeṇa sārdhaṃ ripuṇeva yuddhvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣaṃ parīpsanti tu sattvavantaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yajñais tapobhir niyamaiś ca tais taiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">svargaṃ yiyāsanti hi rāgavantaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rāgeṇa sa-ardhaṃ ripuṇa īva yuddhvā</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣaṃ parīpsanti tu sattvavantaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.54">
<l><seg type="pāda" n="a">tadbuddhir eṣā yadi niścitā te</seg> <seg type="pāda" n="b">tūrṇaṃ bhavān gacchatu vindhyākoṣṭham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asau munis tatra vasaty arāḍo</seg> <seg type="pāda" n="d">yo naiṣṭhike śreyasi labdhacakṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad-buddhir eṣā yadi niścitā te</seg> <seg type="pāda" n="b">tūrṇaṃ bhavān gacchatu vindhyā-koṣṭham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asau munis tatra vasaty arāḍo</seg> <seg type="pāda" n="d">yo naiṣṭhike śreyasi labdha-cakṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.55">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād bhavāñ chroṣyati tattvamārgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">satyāṃ rucau saṃpratipatsyate ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā tu paśyāmi matis (tathaiṣā Ctavaiṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">tasyāpi yāsyaty avadhūya buddhim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād bhavāñ chroṣyati tattva-mārgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">satyāṃ rucau saṃpratipatsyate ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā tu paśyāmi matis (tatha aiṣā Ctava eṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya api yāsyaty avadhūya buddhim</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.56">
<l><seg type="pāda" n="a">(spaṣṭoccaCpuṣṭāśva)ghoṇaṃ vipulāyatākṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tāmrādharauṣṭhaṃ sitatīkṣṇadaṃṣṭram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ hi vaktraṃ tanuraktajihvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeyārṇavaṃ pāsyati kṛtsnam eva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(spaṣṭa-ucca-Cpuṣṭa-aśva-)ghoṇaṃ vipula-āyata-akṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tāmra-adhara-oṣṭhaṃ sita-tīkṣṇa-daṃṣṭram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">idaṃ hi vaktraṃ tanu-rakta-jihvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeya-arṇavaṃ pāsyati kṛtsnam eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.57">
<l><seg type="pāda" n="a">gambhīratā yā bhavatas tv agādhā</seg> <seg type="pāda" n="b">yā dīptatā yāni ca lakṣaṇāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ācāryakaṃ prāpsyasi tat prṭhivyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yan nar7ṣibhiḥ pūrvayuge 'py avāptam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gambhīratā yā bhavatas tv a-gādhā</seg> <seg type="pāda" n="b">yā dīptatā yāni ca lakṣaṇāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ācāryakaṃ prāpsyasi tat prṭhivyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yan nar7ṣibhiḥ pūrva-yuge 'py avāptam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_7.58">
<l><seg type="pāda" n="a">paramam iti tato nṛpātmajas</seg> <seg type="pāda" n="b">tam ṛṣijanaṃ pratinandya niryayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhivad anuvidhāya te 'pi taṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praviviśur āśramiṇas tapovanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_7.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paramam iti tato nṛ-pa-ātma-jas</seg> <seg type="pāda" n="b">tam ṛṣi-janaṃ pratinandya niryayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidhivad anuvidhāya te 'pi taṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praviviśur āśramiṇas tapo-vanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye tapo-vana-praveśo nāma saptamaḥ sargaḥ -- 7 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="8">
<lg xml:id="BC_8.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas turaṃgāvacaraḥ sa durmanās</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā vanaṃ bhartari nirmame gate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakāra yatnaṃ pathi śoka(nigrahe Cvigrahe</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāpi caivāśru na tasya (cikṣiye Ccikṣipe )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas turaṃ-ga-avacaraḥ sa dur-manās</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā vanaṃ bhartari nir-mame gate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakāra yatnaṃ pathi śoka-(nigrahe Cvigrahe</seg> <seg type="pāda" n="d">tatha āpi ca eva aśru na tasya (cikṣiye Ccikṣipe )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.2">
<l><seg type="pāda" n="a">yam ekarātreṇa tu bhartur ājñayā</seg> <seg type="pāda" n="b">jagāma mārgaṃ saha tena vājinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iyāya bhartur virahaṃ vicintayaṃs</seg> <seg type="pāda" n="d">tam eva panthānam ahobhir aṣṭabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yam eka-rātreṇa tu bhartur ājñayā</seg> <seg type="pāda" n="b">jagāma mārgaṃ saha tena vājinā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iyāya bhartur virahaṃ vicintayaṃs</seg> <seg type="pāda" n="d">tam eva panthānam ahobhir aṣṭabhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.3">
<l><seg type="pāda" n="a">hayaś ca (saujā vicacāra Csaujasvi cacāra )kanthakas</seg> <seg type="pāda" n="b">tatāma bhāvena babhūva nirmadaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alaṃkṛtaś cāpi tathaiva bhūṣaṇair</seg> <seg type="pāda" n="d">abhūd gataśrīr iva tena varjitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hayaś ca (sa-ojā vicacāra Csa-ojasvi cacāra )kanthakas</seg> <seg type="pāda" n="b">tatāma bhāvena babhūva nir-madaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alaṃkṛtaś ca api tatha aiva bhūṣaṇair</seg> <seg type="pāda" n="d">abhūd gata-śrīr iva tena varjitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.4">
<l><seg type="pāda" n="a">nivṛtya caivābhimukhas tapovanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛśaṃ jiheṣe karuṇaṃ muhur muhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣudhānvito 'py adhvani śaṣpam ambu vā</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā purā nābhinananda nādade</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nivṛtya ca eva abhi-mukhas tapo-vanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhṛśaṃ jiheṣe karuṇaṃ muhur muhuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣudhā-anvito 'py adhvani śaṣpam ambu vā</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā purā na abhinananda nā adade</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.5">
<l><seg type="pāda" n="a">tato vihīnaṃ kapilāhvayaṃ puraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahātmanā tena jagaddhitātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krameṇa tau śūnyam ivopajagmatur</seg> <seg type="pāda" n="d">divākareṇeva vinākṛtaṃ nabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato vihīnaṃ kapila-āhvayaṃ puraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahā-ātmanā tena jagad-dhita-ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">krameṇa tau śūnyam iva upajagmatur</seg> <seg type="pāda" n="d">divā-kareṇa iva vinā-kṛtaṃ nabhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.6">
<l><seg type="pāda" n="a">sapuṇḍarīkair api śobhitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jalair alaṃkṛtaṃ puṣpadharair nagair api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad eva tasyopavanaṃ vanopamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gatapraharṣair na rarāja nāgaraiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa-puṇḍarīkair api śobhitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jalair alaṃkṛtaṃ puṣpa-dharair nagair api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad eva tasya upa-vanaṃ vana-upamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">gata-praharṣair na rarāja nāgaraiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.7">
<l><seg type="pāda" n="a">tato bhramadbhir diśi dīnamānasair</seg> <seg type="pāda" n="b">anujjvalair (bāṣpaCvāṣpa)hatekṣaṇair naraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivāryamāṇāv iva tāv ubhau puraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(śanair apasnātam Cśanai rajaḥsnātam )ivābhijagmatuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato bhramadbhir diśi dīna-mānasair</seg> <seg type="pāda" n="b">an-ujjvalair (bāṣpa-Cvāṣpa-)hata-īkṣaṇair naraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nivāryamāṇāv iva tāv ubhau puraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(śanair apasnātam Cśanai rajaḥ-snātam )iva abhijagmatuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.8">
<l><seg type="pāda" n="a">(niśāmya Cniśamya )ca srastaśarīragāminau</seg> <seg type="pāda" n="b">vināgatau śākyakular1ṣabheṇa tau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mumoca (bāṣpaṃ Cvāṣpaṃ )pathi nāgaro janaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">purā rathe dāśarather ivāgate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(niśāmya Cniśamya )ca srasta-śarīra-gāminau</seg> <seg type="pāda" n="b">vinā āgatau śākya-kular1ṣabheṇa tau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mumoca (bāṣpaṃ Cvāṣpaṃ )pathi nāgaro janaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">purā rathe dāśarather ivā agate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.9">
<l><seg type="pāda" n="a">atha bruvantaḥ samupetamanyavo</seg> <seg type="pāda" n="b">janāḥ pathi cchandakam āgatāśravaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva rājaputraḥ (puraCkula)rāṣṭra(nandano Cvardhano )</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛtas tvayāsāv iti pṛṣṭhato 'nvayuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha bruvantaḥ samupeta-manyavo</seg> <seg type="pāda" n="b">janāḥ pathi cchandakam āgata-aśravaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kva rāja-putraḥ (pura-Ckula-)rāṣṭra-(nandano Cvardhano )</seg> <seg type="pāda" n="d">hṛtas tvaya āsāv iti pṛṣṭhato 'nvayuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.10">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa tān bhaktimato 'bravīj janān</seg> <seg type="pāda" n="b">narendraputraṃ na parityajāmy aham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rudann ahaṃ tena tu nirjane vane</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhasthaveśaś ca visarjitāv iti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa tān bhaktimato 'bravīj janān</seg> <seg type="pāda" n="b">nara-indra-putraṃ na parityajāmy aham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rudann ahaṃ tena tu nir-jane vane</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛha-stha-veśaś ca visarjitāv iti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.11">
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ vacas tasya niśamya te janāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">suduṣkaraṃ khalv iti niścayaṃ yayuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patad (dhi jahruḥ Cvijahruḥ )salilaṃ na netrajaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mano nininduś ca (phalottham Cphalārtham )ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ vacas tasya niśamya te janāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">su-duṣ-karaṃ khalv iti niścayaṃ yayuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">patad (dhi jahruḥ Cvijahruḥ )salilaṃ na netra-jaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mano nininduś ca (phala-uttham Cphala-artham )ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.12">
<l><seg type="pāda" n="a">athocur adyaiva viśāma tad vanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gataḥ sa yatra dviparājavikramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jijīviṣā nāsti hi tena no vinā</seg> <seg type="pāda" n="d">yathendriyāṇāṃ vigame śarīriṇām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">athā ucur adya eva viśāma tad vanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gataḥ sa yatra dvi-pa-rāja-vikramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jijīviṣā na asti hi tena no vinā</seg> <seg type="pāda" n="d">yatha īndriyāṇāṃ vigame śarīriṇām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.13">
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ puraṃ tena vivarjitaṃ vanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vanaṃ ca tat tena samanvitaṃ puram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na śobhate tena hi no vinā puraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">marutvatā vṛtravadhe yathā divam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ puraṃ tena vivarjitaṃ vanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vanaṃ ca tat tena samanvitaṃ puram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na śobhate tena hi no vinā puraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">marutvatā vṛtra-vadhe yathā divam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.14">
<l><seg type="pāda" n="a">punaḥ kumāro vinivṛtta ity atho</seg> <seg type="pāda" n="b">gavākṣamālāḥ pratipedire 'ṅganāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viviktapṛṣṭhaṃ ca (niśāmya Cniśamya )vājinaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">punar gavākṣāṇi pidhāya cukruśuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">punaḥ kumāro vinivṛtta ity atha u</seg> <seg type="pāda" n="b">gava-akṣa-mālāḥ pratipedire 'ṅganāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vivikta-pṛṣṭhaṃ ca (niśāmya Cniśamya )vājinaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">punar gava-akṣāṇi pidhāya cukruśuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.15">
<l><seg type="pāda" n="a">praviṣṭadīkṣas tu sutopalabdhaye</seg> <seg type="pāda" n="b">vratena śokena ca khinnamānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jajāpa devāyatane narādhipaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakāra tās tāś ca (yathāśayāḥ Cyathāśrayāḥ )kriyāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">praviṣṭa-dīkṣas tu suta-upalabdhaye</seg> <seg type="pāda" n="b">vratena śokena ca khinna-mānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jajāpa deva-āyatane nara-adhipaś</seg> <seg type="pāda" n="d">cakāra tās tāś ca (yathā-āśayāḥ Cyathā-āśrayāḥ )kriyāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.16">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa (bāṣpaCvāṣpa)pratipūrṇalocanas</seg> <seg type="pāda" n="b">turaṃgam ādāya turaṃ(gamānugaḥ Cgamānasaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viveśa śokābhihato nṛ(pakṣayaṃ Cpālayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(yudhāpinīte Ckṣayaṃ vinīte )ripuṇeva bhartari</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa (bāṣpa-Cvāṣpa-)pratipūrṇa-locanas</seg> <seg type="pāda" n="b">turaṃ-gam ādāya turaṃ-(gama-anugaḥ Cga-mānasaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viveśa śoka-abhihato nṛ-(pa-kṣayaṃ Cpa-ālayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(yudha āpinīte Ckṣayaṃ vinīte )ripuṇa īva bhartari</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.17">
<l><seg type="pāda" n="a">vigāhamānaś ca narendramandiraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vilokayann aśruvahena cakṣuṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svareṇa puṣṭena rurāva kanthako</seg> <seg type="pāda" n="d">janāya duḥkhaṃ prativedayann iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vigāhamānaś ca nara-indra-mandiraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vilokayann aśru-vahena cakṣuṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svareṇa puṣṭena rurāva kanthako</seg> <seg type="pāda" n="d">janāya duḥkhaṃ prativedayann iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.18">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ khagāś ca kṣayamadhyagocarāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samīpabaddhās turagāś ca satkṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hayasya tasya pratisasvanuḥ svanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">narendrasūnor upayāna(śaṅkinaḥ Cśaṅkitāḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ kha-gāś ca kṣaya-madhya-go-carāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samīpa-baddhās tura-gāś ca sat-kṛtāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hayasya tasya pratisasvanuḥ svanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nara-indra-sūnor upayāna-(śaṅkinaḥ Cśaṅkitāḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.19">
<l><seg type="pāda" n="a">janāś ca harṣātiśayena vañcitā</seg> <seg type="pāda" n="b">janādhipāntaḥpurasaṃnikarṣagāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā hayaḥ kanthaka eṣa heṣate</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvaṃ kumāro viśatīti menire</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">janāś ca harṣa-atiśayena vañcitā</seg> <seg type="pāda" n="b">jana-adhipa-antaḥ-pura-saṃnikarṣa-gāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā hayaḥ kanthaka eṣa heṣate</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvaṃ kumāro viśati iti menire</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.20">
<l><seg type="pāda" n="a">atipraharṣād atha śokamūrchitāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kumārasaṃdarśanalolalocanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gṛhād viniścakramur āśayā striyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaratpayodād iva vidyutaś calāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ati-praharṣād atha śoka-mūrchitāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kumāra-saṃdarśana-lola-locanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gṛhād viniścakramur āśayā striyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarat-payo-dād iva vidyutaś calāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.21">
<l><seg type="pāda" n="a">vilamba(keśyo Cveśyo )malināṃśukāmbarā</seg> <seg type="pāda" n="b">nirañjanair (bāṣpaCvāṣpa)hatekṣaṇair mukhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(striyo na rejur mṛjayā Ckṛṣṇā vivarṇāañjanayā )vinākṛtā</seg> <seg type="pāda" n="d">divīva tārā rajanīkṣayāruṇāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vilamba-(keśyo Cveśyo )malina-aṃśuka-ambarā</seg> <seg type="pāda" n="b">nir-añjanair (bāṣpa-Cvāṣpa-)hata-īkṣaṇair mukhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(striyo na rejur mṛjayā Ckṛṣṇā vi-varṇāañjanayā )vinā-kṛtā</seg> <seg type="pāda" n="d">divi iva tārā rajanī-kṣaya-aruṇāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.22">
<l><seg type="pāda" n="a">araktatāmraiś caraṇair anūpurair</seg> <seg type="pāda" n="b">akuṇḍalair ārjava(kandharair Ckarṇikair )mukhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svabhāvapīnair jaghanair amekhalair</seg> <seg type="pāda" n="d">ahārayoktrair muṣitair iva stanaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-rakta-tāmraiś caraṇair a-nūpurair</seg> <seg type="pāda" n="b">a-kuṇḍalair ārjava-(kandharair Ckarṇikair )mukhaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva-bhāva-pīnair jaghanair a-mekhalair</seg> <seg type="pāda" n="d">a-hāra-yoktrair muṣitair iva stanaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.23">
<l><seg type="pāda" n="a">(nirīkṣya tā bāṣpaCnirīkṣitā vāṣpa)parīta(locanā Clocanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nirāśrayaṃ chandakam aśvam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(viṣaṇṇaCvivarṇa)vaktrā rurudur varāṅganā</seg> <seg type="pāda" n="d">vanāntare gāva ivar7ṣabhojjhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(nirīkṣya tā bāṣpa-Cnirīkṣitā vāṣpa-)parīta-(locanā Clocanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nir-āśrayaṃ chandakam aśvam eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(viṣaṇṇa-Cvi-varṇa-)vaktrā rurudur vara-aṅganā</seg> <seg type="pāda" n="d">vana-antare gāva ivar7ṣabha-ujjhitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.24">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa(bāṣpā Cvāṣpā )mahiṣī mahīpateḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pranaṣṭavatsā mahiṣīva vatsalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pragṛhya bāhū nipapāta gautamī</seg> <seg type="pāda" n="d">vilolaparṇā kadalīva kāñcanī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa-(bāṣpā Cvāṣpā )mahiṣī mahī-pateḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pranaṣṭa-vatsā mahiṣi īva vatsalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pragṛhya bāhū nipapāta gautamī</seg> <seg type="pāda" n="d">vilola-parṇā kadali īva kāñcanī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.25">
<l><seg type="pāda" n="a">hatatviṣo 'nyā (śithilāṃsaCśithilātma)bāhavaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">striyo viṣādena vicetanā iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cukruśur nāśru jahur na śaśvasur</seg> <seg type="pāda" n="d">na (celur āsur likhitā Ccetanā ullikhitā )iva sthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hata-tviṣo 'nyā (śithila-aṃsa-Cśithila-ātma-)bāhavaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">striyo viṣādena vi-cetanā iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cukruśur na aśru jahur na śaśvasur</seg> <seg type="pāda" n="d">na (celur āsur likhitā Ccetanā ullikhitā )iva sthitāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.26">
<l><seg type="pāda" n="a">adhīram anyāḥ patiśokamūrchitā</seg> <seg type="pāda" n="b">vilocanaprasravaṇair mukhaiḥ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">siṣiñcire proṣitacandanān stanān</seg> <seg type="pāda" n="d">dharādharaḥ prasravaṇair ivopalān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-dhīram anyāḥ pati-śoka-mūrchitā</seg> <seg type="pāda" n="b">vilocana-prasravaṇair mukhaiḥ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">siṣiñcire proṣita-candanān stanān</seg> <seg type="pāda" n="d">dharā-dharaḥ prasravaṇair iva upalān</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.27">
<l><seg type="pāda" n="a">mukhaiś ca tāsāṃ nayanāmbu(tāḍitai Ctāḍitaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">rarāja tad rājaniveśanaṃ tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">navāmbukāle 'mbudavṛṣṭitāḍitaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sravajjalais tāmarasair yathā saraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mukhaiś ca tāsāṃ nayana-ambu-(tāḍitai Ctāḍitaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">rarāja tad rāja-niveśanaṃ tadā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nava-ambu-kāle 'mbu-da-vṛṣṭi-tāḍitaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sravaj-jalais tāmarasair yathā saraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.28">
<l><seg type="pāda" n="a">suvṛttapīnāṅgulibhir nirantarair</seg> <seg type="pāda" n="b">abhūṣaṇair gūḍhasirair varāṅganāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">urāṃsi jaghnuḥ kamalopamaiḥ karaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svapallavair vātacalā latā iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">su-vṛtta-pīna-aṅgulibhir nir-antarair</seg> <seg type="pāda" n="b">a-bhūṣaṇair gūḍha-sirair vara-aṅganāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">urāṃsi jaghnuḥ kamala-upamaiḥ karaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sva-pallavair vāta-calā latā iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.29">
<l><seg type="pāda" n="a">karaprahārapracalaiś ca tā (babhus Cbabhur</seg> <seg type="pāda" n="b">(tathāpi Cyathāpi )nāryaḥ sahitonnataiḥ stanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanānilāghūrṇitapadmakampitai</seg> <seg type="pāda" n="d">rathāṅganāmnāṃ mithunair ivāpagāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kara-prahāra-pracalaiś ca tā (babhus Cbabhur</seg> <seg type="pāda" n="b">(tatha āpi Cyatha āpi )nāryaḥ sahita-unnataiḥ stanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vana-anila-āghūrṇita-padma-kampitai</seg> <seg type="pāda" n="d">ratha-aṅga-nāmnāṃ mithunair ivā apagāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.30">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā ca vakṣāṃsi karair apīḍayaṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tathaiva vakṣobhir apīḍayan karān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akārayaṃs tatra parasparaṃ vyathāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">karāgravakṣāṃsy abalā dayālasāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yathā ca vakṣāṃsi karair apīḍayaṃs</seg> <seg type="pāda" n="b">tatha aiva vakṣobhir apīḍayan karān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akārayaṃs tatra paras-paraṃ vyathāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kara-agra-vakṣāṃsy a-balā dayā-a-lasāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.31">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tu roṣapraviraktalocanā</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣāda(saṃbandhiCsaṃbandha)kaṣāyagadgadam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uvāca (niśvāsaCniḥśvāsa)calatpayodharā</seg> <seg type="pāda" n="d">vigāḍhaśokāśrudharā yaśodharā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tu roṣa-pravirakta-locanā</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣāda-(saṃbandhi-Csaṃbandha-)kaṣāya-gadgadam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uvāca (niśvāsa-Cniḥśvāsa-)calat-payo-dharā</seg> <seg type="pāda" n="d">vigāḍha-śoka-aśru-dharā yaśo-dharā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.32">
<l><seg type="pāda" n="a">niśi prasuptām avaśāṃ vihāya māṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gataḥ kva sa cchandaka manmanorathaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upāgate ca tvayi kanthake ca me</seg> <seg type="pāda" n="d">samaṃ gateṣu triṣu kampate manaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">niśi prasuptām a-vaśāṃ vihāya māṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gataḥ kva sa cchandaka man-mano-rathaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upāgate ca tvayi kanthake ca me</seg> <seg type="pāda" n="d">samaṃ gateṣu triṣu kampate manaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.33">
<l><seg type="pāda" n="a">anāryam asnidgham amitrakarma me</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛśaṃsa kṛtvā kim ihādya rodiṣi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niyaccha (bāṣpaṃ Cvāṣpaṃ )bhava tuṣṭamānaso</seg> <seg type="pāda" n="d">na saṃvadaty aśru ca tac ca karma te</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">an-āryam a-snidgham a-mitra-karma me</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛ-śaṃsa kṛtvā kim iha adya rodiṣi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niyaccha (bāṣpaṃ Cvāṣpaṃ )bhava tuṣṭa-mānaso</seg> <seg type="pāda" n="d">na saṃvadaty aśru ca tac ca karma te</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.34">
<l><seg type="pāda" n="a">priyeṇa vaśyena hitena sādhunā</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayā sahāyena yathārthakāriṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gato 'ryaputro hy apunarnivṛttaye</seg> <seg type="pāda" n="d">ramasva diṣṭyā saphalaḥ śramas tava</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">priyeṇa vaśyena hitena sādhunā</seg> <seg type="pāda" n="b">tvayā sahāyena yathā-artha-kāriṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gato 'rya-putro hy a-punar-nivṛttaye</seg> <seg type="pāda" n="d">ramasva diṣṭyā sa-phalaḥ śramas tava</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.35">
<l><seg type="pāda" n="a">varaṃ manuṣyasya vicakṣaṇo ripur</seg> <seg type="pāda" n="b">na mitram aprājñam ayogapeśalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">suhṛdbruveṇa hy avipaścitā tvayā</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtaḥ kulasyāsya mahān upaplavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">varaṃ manuṣyasya vicakṣaṇo ripur</seg> <seg type="pāda" n="b">na mitram a-prājñam a-yoga-peśalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">su-hṛd-bruveṇa hy a-vipaścitā tvayā</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtaḥ kulasya asya mahān upaplavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.36">
<l><seg type="pāda" n="a">imā hi śocyā vyavamuktabhūṣaṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prasakta(bāṣpāvilaCvāṣpāvila)raktalocanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthite 'pi patyau himavanmahīsame</seg> <seg type="pāda" n="d">pranaṣṭaśobhā vidhavā iva striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">imā hi śocyā vyavamukta-bhūṣaṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prasakta-(bāṣpa-āvila-Cvāṣpa-āvila-)rakta-locanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthite 'pi patyau himavan-mahī-same</seg> <seg type="pāda" n="d">pranaṣṭa-śobhā vidhavā iva striyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.37">
<l><seg type="pāda" n="a">imāś ca vikṣiptaviṭaṅkabāhavaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prasaktapārāvatadīrghanisvanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vinākṛtās tena (sahāvarodhanair Csahaiva rodhanair</seg> <seg type="pāda" n="d">bhṛśaṃ rudantīva vimānapaṅktayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">imāś ca vikṣipta-viṭaṅka-bāhavaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prasakta-pārāvata-dīrgha-nisvanāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vinā-kṛtās tena (saha avarodhanair Csaha eva rodhanair</seg> <seg type="pāda" n="d">bhṛśaṃ rudanti iva vimāna-paṅktayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.38">
<l><seg type="pāda" n="a">anarthakāmo 'sya janasya sarvathā</seg> <seg type="pāda" n="b">turaṃgamo 'pi dhruvam eṣa kanthakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jahāra sarvasvam itas tathā hi me</seg> <seg type="pāda" n="d">jane prasupte niśi ratnacauravat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">an-artha-kāmo 'sya janasya sarvathā</seg> <seg type="pāda" n="b">turaṃ-gamo 'pi dhruvam eṣa kanthakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jahāra sarva-svam itas tathā hi me</seg> <seg type="pāda" n="d">jane prasupte niśi ratna-cauravat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.39">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā samarthaḥ khalu soḍhum āgatān</seg> <seg type="pāda" n="b">iṣuprahārān api kiṃ punaḥ kaśāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gataḥ kaśāpātabhayāt kathaṃ (nv Ctv )ayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śriyaṃ gṛhītvā hṛdayaṃ ca me samam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadā sam-arthaḥ khalu soḍhum āgatān</seg> <seg type="pāda" n="b">iṣu-prahārān api kiṃ punaḥ kaśāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gataḥ kaśā-pāta-bhayāt kathaṃ (nv Ctv )ayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śriyaṃ gṛhītvā hṛdayaṃ ca me samam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.40">
<l><seg type="pāda" n="a">anāryakarmā bhṛśam adya heṣate</seg> <seg type="pāda" n="b">narendradhiṣṇyaṃ pratipūrayann iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā tu nirvāhayati sma me priyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadā hi mūkas turagādhamo 'bhavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">an-ārya-karmā bhṛśam adya heṣate</seg> <seg type="pāda" n="b">nara-indra-dhiṣṇyaṃ pratipūrayann iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā tu nirvāhayati sma me priyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadā hi mūkas tura-ga-adhamo 'bhavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.41">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi hy aheṣiṣyata (bodhayan Cbodhayañ )janaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">khuraiḥ kṣitau vāpy akariṣyata dhvanim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hanusvanaṃ vājaniṣyad uttamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na cābhaviṣyan mama duḥkham īdṛśam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadi hy aheṣiṣyata (bodhayan Cbodhayañ )janaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">khuraiḥ kṣitau va āpy akariṣyata dhvanim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hanu-svanaṃ va ājaniṣyad uttamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca abhaviṣyan mama duḥkham ī-dṛśam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.42">
<l><seg type="pāda" n="a">itīha devyāḥ paridevitāśrayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niśamya (bāṣpaCvāṣpa)grathitākṣaraṃ vacaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adhomukhaḥ sāśrukalaḥ kṛtāñjaliḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śanair idaṃ chandaka uttaraṃ jagau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti iha devyāḥ paridevita-āśrayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niśamya (bāṣpa-Cvāṣpa-)grathita-a-kṣaraṃ vacaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adho-mukhaḥ sa-aśru-kalaḥ kṛta-añjaliḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śanair idaṃ chandaka uttaraṃ jagau</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.43">
<l><seg type="pāda" n="a">vigarhituṃ nārhasi devi kanthakaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na cāpi roṣaṃ mayi kartum arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anāgasau svaḥ samavehi sarvaśo</seg> <seg type="pāda" n="d">gato nṛdevaḥ sa hi devi devavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vigarhituṃ na arhasi devi kanthakaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na ca api roṣaṃ mayi kartum arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-āgasau svaḥ samavehi sarvaśo</seg> <seg type="pāda" n="d">gato nṛ-devaḥ sa hi devi devavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.44">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ hi jānann api rājaśāsanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">balāt kṛtaḥ kair api daivatair iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upānayaṃ tūrṇam imaṃ turaṃgamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tathānvagacchaṃ vigataśramo 'dhvani</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ hi jānann api rāja-śāsanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">balāt kṛtaḥ kair api daivatair iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upānayaṃ tūrṇam imaṃ turaṃ-gamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tatha ānvagacchaṃ vigata-śramo 'dhvani</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.45">
<l><seg type="pāda" n="a">vrajann ayaṃ vājivaro 'pi nāspṛśan</seg> <seg type="pāda" n="b">mahīṃ khurāgrair vidhṛtair ivāntarā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathaiva daivād iva saṃyatānano</seg> <seg type="pāda" n="d">hanusvanaṃ nākṛta nāpy aheṣata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vrajann ayaṃ vāji-varo 'pi na aspṛśan</seg> <seg type="pāda" n="b">mahīṃ khura-agrair vidhṛtair iva antarā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatha aiva daivād iva saṃyata-ānano</seg> <seg type="pāda" n="d">hanu-svanaṃ na akṛta na apy aheṣata</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.46">
<l><seg type="pāda" n="a">(yato bahir Cyadā vahir )gacchati pārthivātma(je Cjas</seg> <seg type="pāda" n="b">tadābhavad dvāram apāvṛtaṃ svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamaś ca naiśaṃ raviṇeva pāṭitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'pi daivo vidhir eṣa gṛhyatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(yato bahir Cyadā vahir )gacchati pārthiva-ātma-(je Cjas</seg> <seg type="pāda" n="b">tada ābhavad dvāram apāvṛtaṃ svayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamaś ca naiśaṃ raviṇa īva pāṭitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'pi daivo vidhir eṣa gṛhyatām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.47">
<l><seg type="pāda" n="a">(yad aCyadā)pramatto 'pi narendraśāsanād</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhe pure caiva sahasraśo janaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā sa nābudhyata nidrayā hṛtas</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'pi daivo vidhir eṣa gṛhyatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(yad a-Cyada ā-)pramatto 'pi nara-indra-śāsanād</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhe pure ca eva sahasraśo janaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadā sa na abudhyata nidrayā hṛtas</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'pi daivo vidhir eṣa gṛhyatām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.48">
<l><seg type="pāda" n="a">yataś ca vāso vanavāsasaṃmataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(nisṛṣṭam Cvisṛṣṭam )asmai samaye divaukasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">divi praviddhaṃ mukuṭaṃ ca tad dhṛtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'pi daivo vidhir eṣa gṛhyatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yataś ca vāso vana-vāsa-saṃmataṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(nisṛṣṭam Cvisṛṣṭam )asmai samaye diva-okasā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">divi praviddhaṃ mukuṭaṃ ca tad dhṛtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'pi daivo vidhir eṣa gṛhyatām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.49">
<l><seg type="pāda" n="a">tad evam āvāṃ naradevi doṣato</seg> <seg type="pāda" n="b">na tat prayātaṃ (prati gantum Cpratigantum )arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na kāmakāro mama nāsya vājinaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtānuyātraḥ sa hi daivatair gataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad evam āvāṃ nara-devi doṣato</seg> <seg type="pāda" n="b">na tat prayātaṃ (prati gantum Cpratigantum )arhasi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na kāma-kāro mama na asya vājinaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛta-anuyātraḥ sa hi daivatair gataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.50">
<l><seg type="pāda" n="a">iti prayāṇaṃ (bahudevam Cbahudhaivam )adbhutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niśamya tās tasya mahātmanaḥ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pranaṣṭaśokā iva vismayaṃ yayur</seg> <seg type="pāda" n="d">manojvaraṃ pravrajanāt tu lebhire</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti prayāṇaṃ (bahu-devam Cbahudha aivam )adbhutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">niśamya tās tasya mahā-ātmanaḥ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pranaṣṭa-śokā iva vismayaṃ yayur</seg> <seg type="pāda" n="d">mano-jvaraṃ pravrajanāt tu lebhire</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.51">
<l><seg type="pāda" n="a">viṣādapāriplavalocanā tataḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pranaṣṭapotā kurarīva duḥkhitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vihāya dhairyaṃ virurāva gautamī</seg> <seg type="pāda" n="d">tatāma caivāśrumukhī jagāda ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viṣāda-pāriplava-locanā tataḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pranaṣṭa-potā kurari īva duḥkhitā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vihāya dhairyaṃ virurāva gautamī</seg> <seg type="pāda" n="d">tatāma ca eva aśru-mukhī jagāda ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.52">
<l><seg type="pāda" n="a">mahormimanto mṛdavo 'sitāḥ śubhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛthak(pṛthaṅCpṛthag)mūlaruhāḥ samudgatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(praveritās Cpraceritās )te bhuvi tasya mūrdhajā</seg> <seg type="pāda" n="d">narendramaulīpariveṣṭanakṣamāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mahā-urmimanto mṛdavo 'sitāḥ śubhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pṛthak-(pṛthaṅ-Cpṛthag-)mūla-ruhāḥ samudgatāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(praveritās Cpraceritās )te bhuvi tasya mūrdha-jā</seg> <seg type="pāda" n="d">nara-indra-maulī-pariveṣṭana-kṣamāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.53">
<l><seg type="pāda" n="a">pralambabāhur mṛgarājavikramo</seg> <seg type="pāda" n="b">mahar2ṣabhākṣaḥ kanakojjvaladyutiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśālavakṣā ghanadundubhisvanas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāvidho 'py āśramavāsam arhati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pralamba-bāhur mṛga-rāja-vikramo</seg> <seg type="pāda" n="b">mahar2ṣabha-akṣaḥ kanaka-ujjvala-dyutiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśāla-vakṣā ghana-dundubhi-svanas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā-vidho 'py āśrama-vāsam arhati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.54">
<l><seg type="pāda" n="a">abhāginī nūnam iyaṃ vasuṃdharā</seg> <seg type="pāda" n="b">tam āryakarmāṇam anuttamaṃ (patim Cprati )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gatas tato 'sau guṇavān hi tādṛśo</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛpaḥ prajābhāgyaguṇaiḥ prasūyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-bhāginī nūnam iyaṃ vasuṃ-dharā</seg> <seg type="pāda" n="b">tam ārya-karmāṇam an-uttamaṃ (patim Cprati )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gatas tato 'sau guṇavān hi tā-dṛśo</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛ-paḥ prajā-bhāgya-guṇaiḥ prasūyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.55">
<l><seg type="pāda" n="a">sujātajālāvatatāṅgulī mṛdū</seg> <seg type="pāda" n="b">nigūḍhagulphau (bisaCviṣa)puṣpakomalau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanāntabhūmiṃ kaṭhināṃ kathaṃ nu tau</seg> <seg type="pāda" n="d">sacakramadhyau caraṇau gamiṣyataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">su-jāta-jāla-avatata-aṅgulī mṛdū</seg> <seg type="pāda" n="b">nigūḍha-gulphau (bisa-Cviṣa-)puṣpa-komalau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vana-anta-bhūmiṃ kaṭhināṃ kathaṃ nu tau</seg> <seg type="pāda" n="d">sa-cakra-madhyau caraṇau gamiṣyataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.56">
<l><seg type="pāda" n="a">vimānapṛṣṭhe śayanāsanocitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahārhavastrāgurucandanārcitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ nu śītoṣṇajalāgameṣu tac</seg> <seg type="pāda" n="d">charīram ojasvi vane bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vimāna-pṛṣṭhe śayana-āsana-ucitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mahā-arha-vastra-aguru-candana-arcitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ nu śīta-uṣṇa-jala-āgameṣu tac</seg> <seg type="pāda" n="d">charīram ojasvi vane bhaviṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.57">
<l><seg type="pāda" n="a">kulena sattvena balena varcasā</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutena lakṣmyā vayasā ca garvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pradātum (evābhyucito Cevābhyudito )na yācituṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ sa bhikṣāṃ parataś cariṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kulena sattvena balena varcasā</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutena lakṣmyā vayasā ca garvitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pradātum (eva abhyucito Ceva abhyudito )na yācituṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ sa bhikṣāṃ parataś cariṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.58">
<l><seg type="pāda" n="a">śucau śayitvā śayane hiraṇmaye</seg> <seg type="pāda" n="b">prabodhyamāno niśi tūryanisvanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ (bata Cvata )svapsyati so 'dya me vratī</seg> <seg type="pāda" n="d">paṭaikadeśāntarite mahītale</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śucau śayitvā śayane hiraṇmaye</seg> <seg type="pāda" n="b">prabodhyamāno niśi tūrya-nisvanaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathaṃ (bata Cvata )svapsyati so 'dya me vratī</seg> <seg type="pāda" n="d">paṭa-eka-deśa-antarite mahī-tale</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.59">
<l><seg type="pāda" n="a">imaṃ (pralāpaṃ Cvilāpaṃ )karuṇaṃ niśamya tā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhujaiḥ pariṣvajya parasparaṃ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilocanebhyaḥ salilāni tatyajur</seg> <seg type="pāda" n="d">madhūni puṣpebhya iveritā latāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">imaṃ (pralāpaṃ Cvilāpaṃ )karuṇaṃ niśamya tā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhujaiḥ pariṣvajya paras-paraṃ striyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vilocanebhyaḥ salilāni tatyajur</seg> <seg type="pāda" n="d">madhūni puṣpebhya ivā iritā latāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.60">
<l><seg type="pāda" n="a">tato dharāyām apatad yaśodharā</seg> <seg type="pāda" n="b">vicakravākeva rathāṅgasāhvayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śanaiś ca tat tad vilalāpa viklavā</seg> <seg type="pāda" n="d">muhur muhur gadgadaruddhayā girā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato dharāyām apatad yaśo-dharā</seg> <seg type="pāda" n="b">vi-cakra-vāka īva ratha-aṅga-sa-āhvayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śanaiś ca tat tad vilalāpa viklavā</seg> <seg type="pāda" n="d">muhur muhur gadgada-ruddhayā girā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.61">
<l><seg type="pāda" n="a">sa mām anāthāṃ sahadharmacāriṇīm</seg> <seg type="pāda" n="b">apāsya dharmaṃ yadi kartum icchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuto 'sya dharmaḥ sahadharmacāriṇīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vinā tapo yaḥ paribhoktum icchati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa mām a-nāthāṃ saha-dharma-cāriṇīm</seg> <seg type="pāda" n="b">apāsya dharmaṃ yadi kartum icchati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kuto 'sya dharmaḥ saha-dharma-cāriṇīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vinā tapo yaḥ paribhoktum icchati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.62">
<l><seg type="pāda" n="a">śṛṇoti nūnaṃ sa na pūrvapārthivān</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāsudarśaprabhṛtīn pitāmahān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanāni patnīsahitān upeyuṣas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā (hi Csa )dharmaṃ madṛte cikīrṣati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śṛṇoti nūnaṃ sa na pūrva-pārthivān</seg> <seg type="pāda" n="b">mahā-su-darśa-prabhṛtīn pitā-mahān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vanāni patnī-sahitān upeyuṣas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathā (hi Csa )dharmaṃ mad-ṛte cikīrṣati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.63">
<l><seg type="pāda" n="a">makheṣu vā vedavidhānasatkṛtau</seg> <seg type="pāda" n="b">na daṃpatī paśyati dīkṣitāv ubhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samaṃ bubhukṣū parato 'pi tatphalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'sya jāto mayi dharmamatsaraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">makheṣu vā veda-vidhāna-sat-kṛtau</seg> <seg type="pāda" n="b">na daṃ-patī paśyati dīkṣitāv ubhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samaṃ bubhukṣū parato 'pi tat-phalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tato 'sya jāto mayi dharma-matsaraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.64">
<l><seg type="pāda" n="a">dhruvaṃ sa jānan mama dharmavallabho</seg> <seg type="pāda" n="b">manaḥ (priyerṣyākalahaṃ Cpriye 'py ākalahaṃ )muhur mithaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhaṃ vibhīr mām apahāya rosaṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mahendraloke 'psaraso jighṛkṣati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhruvaṃ sa jānan mama dharma-vallabho</seg> <seg type="pāda" n="b">manaḥ (priya-īrṣyā-kalahaṃ Cpriye 'py ā-kalahaṃ )muhur mithaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhaṃ vi-bhīr mām apahāya rosaṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-indra-loke 'psaraso jighṛkṣati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.65">
<l><seg type="pāda" n="a">iyaṃ tu cintā mama kīdṛśaṃ nu tā</seg> <seg type="pāda" n="b">vapurguṇaṃ bibhrati tatra yoṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vane yadarthaṃ sa tapāṃsi tapyate</seg> <seg type="pāda" n="d">śriyaṃ ca hitvā mama bhaktim eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iyaṃ tu cintā mama kī-dṛśaṃ nu tā</seg> <seg type="pāda" n="b">vapur-guṇaṃ bibhrati tatra yoṣitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vane yad-arthaṃ sa tapāṃsi tapyate</seg> <seg type="pāda" n="d">śriyaṃ ca hitvā mama bhaktim eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.66">
<l><seg type="pāda" n="a">na khalv iyaṃ svargasukhāya me spṛhā</seg> <seg type="pāda" n="b">na taj janasyātmavato 'pi durlabham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa tu priyo mām iha vā paratra vā</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ na jahyād iti me manorathaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na khalv iyaṃ svarga-sukhāya me spṛhā</seg> <seg type="pāda" n="b">na taj janasyā atmavato 'pi dur-labham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa tu priyo mām iha vā paratra vā</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ na jahyād iti me mano-rathaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.67">
<l><seg type="pāda" n="a">abhāginī yady aham āyatekṣaṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śucismitaṃ bhartur udīkṣituṃ mukham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na mandabhāgyo 'rhati rāhulo 'py ayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kadācid aṅke parivartituṃ pituḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-bhāginī yady aham āyata-īkṣaṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śuci-smitaṃ bhartur udīkṣituṃ mukham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na manda-bhāgyo 'rhati rāhulo 'py ayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kadā-cid aṅke parivartituṃ pituḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.68">
<l><seg type="pāda" n="a">aho nṛśaṃsaṃ sukumāravarcasaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sudāruṇaṃ tasya manasvino manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kalapralāpaṃ dviṣato 'pi harṣaṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śiśuṃ sutaṃ yas tyajatīdṛśaṃ (bata Csvataḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aho nṛ-śaṃsaṃ su-kumāra-varcasaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">su-dāruṇaṃ tasya manasvino manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kala-pralāpaṃ dviṣato 'pi harṣaṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śiśuṃ sutaṃ yas tyajatī i-dṛśaṃ (bata Csvataḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.69">
<l><seg type="pāda" n="a">mamāpi kāmaṃ hṛdayaṃ sudāruṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śilāmayaṃ vāpy (ayaso 'pi Cayasāpi )vā kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anāthavac chrīrahite sukhocite</seg> <seg type="pāda" n="d">vanaṃ gate bhartari yan na dīryate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.69">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mama api kāmaṃ hṛdayaṃ su-dāruṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śilāmayaṃ va āpy (ayaso 'pi Cayasa āpi )vā kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-nāthavac chrī-rahite sukha-ucite</seg> <seg type="pāda" n="d">vanaṃ gate bhartari yan na dīryate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.70">
<l><seg type="pāda" n="a">itīha devī patiśokamūrchitā</seg> <seg type="pāda" n="b">ruroda dadhyau vilalāpa cāsakṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svabhāvadhīrāpi hi sā satī śucā</seg> <seg type="pāda" n="d">dhṛtiṃ na sasmāra cakāra no hriyam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.70">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti iha devī pati-śoka-mūrchitā</seg> <seg type="pāda" n="b">ruroda dadhyau vilalāpa ca a-sakṛt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva-bhāva-dhīra āpi hi sā satī śucā</seg> <seg type="pāda" n="d">dhṛtiṃ na sasmāra cakāra na u hriyam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.71">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tathā śokavilāpaviklavāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaśodharāṃ prekṣya vasuṃdharāgatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahāravindair iva vṛṣṭitāḍitair</seg> <seg type="pāda" n="d">mukhaiḥ sa(bāṣpair Cvāṣpair )vanitā vicukruśuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.71">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tathā śoka-vilāpa-viklavāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yaśo-dharāṃ prekṣya vasuṃ-dharā-gatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahā-aravindair iva vṛṣṭi-tāḍitair</seg> <seg type="pāda" n="d">mukhaiḥ sa-(bāṣpair Cvāṣpair )vanitā vicukruśuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.72">
<l><seg type="pāda" n="a">samāptajāpyaḥ kṛtahomamaṅgalo</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛpas tu devāyatanād viniryayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">janasya tenārtaraveṇa cāhataś</seg> <seg type="pāda" n="d">cacāla vajradhvanineva vāraṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.72">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">samāpta-jāpyaḥ kṛta-homa-maṅgalo</seg> <seg type="pāda" n="b">nṛ-pas tu deva-āyatanād viniryayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">janasya tenā arta-raveṇa cā ahataś</seg> <seg type="pāda" n="d">cacāla vajra-dhvanina īva vāraṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.73">
<l><seg type="pāda" n="a">niśāmya ca cchandakakanthakāv ubhau</seg> <seg type="pāda" n="b">sutasya saṃśrutya ca niścayaṃ sthiram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">papāta śokābhihato mahīpatiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śacīpater vṛtta ivotsave dhvajaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.73">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">niśāmya ca cchandaka-kanthakāv ubhau</seg> <seg type="pāda" n="b">sutasya saṃśrutya ca niścayaṃ sthiram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">papāta śoka-abhihato mahī-patiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śacī-pater vṛtta iva utsave dhvajaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.74">
<l><seg type="pāda" n="a">tato muhūrtaṃ sutaśokamohito</seg> <seg type="pāda" n="b">janena tulyābhijanena dhāritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirīkṣya dṛṣṭyā jalapūrṇayā hayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mahītalastho vilalāpa pārthivaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.74">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato muhūrtaṃ suta-śoka-mohito</seg> <seg type="pāda" n="b">janena tulya-abhijanena dhāritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirīkṣya dṛṣṭyā jala-pūrṇayā hayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mahī-tala-stho vilalāpa pārthivaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.75">
<l><seg type="pāda" n="a">bahūni kṛtvā samare priyāṇi me</seg> <seg type="pāda" n="b">mahat tvayā kanthaka vipriyaṃ kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇapriyo yena vane sa me priyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">priyo 'pi sann apriyavat (praveritaḥ Cpraceritaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.75">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bahūni kṛtvā samare priyāṇi me</seg> <seg type="pāda" n="b">mahat tvayā kanthaka vi-priyaṃ kṛtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">guṇa-priyo yena vane sa me priyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">priyo 'pi sann a-priyavat (praveritaḥ Cpraceritaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.76">
<l><seg type="pāda" n="a">tad adya māṃ vā naya tatra yatra sa</seg> <seg type="pāda" n="b">vraja drutaṃ vā punar enam ānaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛte hi tasmān mama nāsti jīvitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vigāḍharogasya sadauṣadhād iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.76">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad adya māṃ vā naya tatra yatra sa</seg> <seg type="pāda" n="b">vraja drutaṃ vā punar enam ānaya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ṛte hi tasmān mama na asti jīvitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vigāḍha-rogasya sad-auṣadhād iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.77">
<l><seg type="pāda" n="a">suvarṇaniṣṭhīvini mṛtyunā hṛte</seg> <seg type="pāda" n="b">suduṣkaraṃ yan na mamāra (saṃjayaḥ Csṛñjayaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahaṃ punar dharmaratau sute gate</seg> <seg type="pāda" n="d">(mumukṣur Camumukṣur )ātmānam anātmavān iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.77">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">su-varṇa-niṣṭhīvini mṛtyunā hṛte</seg> <seg type="pāda" n="b">su-duṣ-karaṃ yan na mamāra (saṃjayaḥ Csṛñjayaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahaṃ punar dharma-ratau sute gate</seg> <seg type="pāda" n="d">(mumukṣur Ca-mumukṣur )ātmānam an-ātmavān iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.78">
<l><seg type="pāda" n="a">vibhor daśakṣatrakṛtaḥ prajāpateḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parāparajñasya vivasvadātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">priyeṇa putreṇa satā vinākṛtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ na muhyed dhi mano manor api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.78">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vibhor daśa-kṣatra-kṛtaḥ prajā-pateḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">para-a-para-jñasya vivasvad-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">priyeṇa putreṇa satā vinā-kṛtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathaṃ na muhyed dhi mano manor api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.79">
<l><seg type="pāda" n="a">ajasya rājñas tanayāya dhīmate</seg> <seg type="pāda" n="b">narādhipāyendrasakhāya me spṛhā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gate vanaṃ yas tanaye divaṃ gato</seg> <seg type="pāda" n="d">na mogha(bāṣpaḥ Cvāṣpaḥ )kṛpaṇaṃ jijīva ha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.79">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-jasya rājñas tanayāya dhīmate</seg> <seg type="pāda" n="b">nara-adhipāya indra-sakhāya me spṛhā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gate vanaṃ yas tanaye divaṃ gato</seg> <seg type="pāda" n="d">na mogha-(bāṣpaḥ Cvāṣpaḥ )kṛpaṇaṃ jijīva ha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.80">
<l><seg type="pāda" n="a">pracakṣva me bhadra tadāśramājiraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛtas tvayā yatra sa me jalāñjaliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ime parīpsanti hi (taṃ Cte )pipāsavo</seg> <seg type="pāda" n="d">mamāsavaḥ pretagatiṃ yiyāsavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.80">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pracakṣva me bhadra tad-āśrama-ajiraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hṛtas tvayā yatra sa me jala-añjaliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ime parīpsanti hi (taṃ Cte )pipāsavo</seg> <seg type="pāda" n="d">mamā asavaḥ preta-gatiṃ yiyāsavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.81">
<l><seg type="pāda" n="a">iti tanayaviyogajāta(duḥkhaḥ Cduḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣitisadṛśaṃ sahajaṃ vihāya dhairyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daśaratha iva rāmaśokavaśyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bahu vilalāpa nṛpo visaṃjñakalpaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.81">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti tanaya-viyoga-jāta-(duḥkhaḥ Cduḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣiti-sa-dṛśaṃ saha-jaṃ vihāya dhairyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">daśa-ratha iva rāma-śoka-vaśyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bahu vilalāpa nṛ-po visaṃjña-kalpaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.82">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutavinayaguṇānvitas tatas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">matisacivaḥ pravayāḥ purohitaś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(samadhṛtam Cavadhṛtam )idam ūcatur yathāvan</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca paritaptamukhau na cāpy aśokau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.82">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śruta-vinaya-guṇa-anvitas tatas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mati-sacivaḥ pra-vayāḥ puro-hitaś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(sama-dhṛtam Cavadhṛtam )idam ūcatur yathāvan</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca paritapta-mukhau na ca apy a-śokau</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.83">
<l><seg type="pāda" n="a">tyaja naravara śokam ehi dhairyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kudhṛtir ivārhasi dhīra nāśru moktum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">srajam iva mṛditām apāsya lakṣmīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuvi bahavo (ChiC) nṛpā vanāny atīyuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.83">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tyaja nara-vara śokam ehi dhairyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">ku-dhṛtir iva arhasi dhīra na aśru moktum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">srajam iva mṛditām apāsya lakṣmīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuvi bahavo (ChiC) nṛ-pā vanāny atīyuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.84">
<l><seg type="pāda" n="a">api ca niyata eṣa tasya bhāvaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">smara vacanaṃ tad ṛṣeḥ purāsitasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hi sa divi na cakravartirājye</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣaṇam api vāsayituṃ sukhena śakyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.84">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">api ca niyata eṣa tasya bhāvaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">smara vacanaṃ tad ṛṣeḥ pura āsitasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hi sa divi na cakra-varti-rājye</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣaṇam api vāsayituṃ sukhena śakyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.85">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi tu nṛvara kārya eva yatnas</seg> <seg type="pāda" n="b">tvaritam udāhara yāvad atra yāvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahuvidham iha yuddham astu tāvat</seg> <seg type="pāda" n="d">tava tanayasya vidheś ca tasya tasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.85">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadi tu nṛ-vara kārya eva yatnas</seg> <seg type="pāda" n="b">tvaritam udāhara yāvad atra yāvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahu-vidham iha yuddham astu tāvat</seg> <seg type="pāda" n="d">tava tanayasya vidheś ca tasya tasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.86">
<l><seg type="pāda" n="a">narapatir atha tau śaśāsa tasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">drutam ita eva yuvām abhiprayātam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hi mama hṛdayaṃ prayāti śāntiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vanaśakuner iva putralālasasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.86">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nara-patir atha tau śaśāsa tasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">drutam ita eva yuvām abhiprayātam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na hi mama hṛdayaṃ prayāti śāntiṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vana-śakuner iva putra-lālasasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_8.87">
<l><seg type="pāda" n="a">paramam iti narendraśāsanāt tau</seg> <seg type="pāda" n="b">yayatur amātyapurohitau vanaṃ tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtam iti savadhūjanaḥ sadāro</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛpatir api pracakāra śeṣakāryam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_8.87">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paramam iti nara-indra-śāsanāt tau</seg> <seg type="pāda" n="b">yayatur amātya-puro-hitau vanaṃ tat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtam iti sa-vadhū-janaḥ sa-dāro</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛ-patir api pracakāra śeṣa-kāryam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye 'ntaḥ-pura-vilāpo nāmā7ṣṭamaḥ sargaḥ -- 8 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="9">
<lg xml:id="BC_9.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tadā mantripurohitau tau</seg> <seg type="pāda" n="b">(bāṣpapratodābhihitau Cvāṣpapratodābhihatau )nṛpeṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viddhau sadaśvāv iva sarvayatnāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sauhārdaśīghraṃ yayatur vanaṃ tat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tadā mantri-puro-hitau tau</seg> <seg type="pāda" n="b">(bāṣpa-pratoda-abhihitau Cvāṣpa-pratoda-abhihatau )nṛ-peṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viddhau sad-aśvāv iva sarva-yatnāt</seg> <seg type="pāda" n="d">sauhārda-śīghraṃ yayatur vanaṃ tat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.2">
<l><seg type="pāda" n="a">tam āśramam jātapariśramau tāv</seg> <seg type="pāda" n="b">upetya kāle sadṛśānuyātrau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājar1ddhim utsṛjya vinītaceṣṭāv</seg> <seg type="pāda" n="d">upeyatur bhārgavadhiṣṇyam eva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tam āśramam jāta-pariśramau tāv</seg> <seg type="pāda" n="b">upetya kāle sa-dṛśa-anu-yātrau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājar1ddhim utsṛjya vinīta-ceṣṭāv</seg> <seg type="pāda" n="d">upeyatur bhārgava-dhiṣṇyam eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.3">
<l><seg type="pāda" n="a">tau nyāyatas taṃ pratipūjya vipraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tenārcitau tāv api cānurūpam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtāsanau bhārgavam āsanasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">chittvā kathām ūcatur ātmakṛtyam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tau nyāyatas taṃ pratipūjya vipraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tena-arcitau tāv api ca anu-rūpam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛta-āsanau bhārgavam āsana-sthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">chittvā kathām ūcatur ātma-kṛtyam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.4">
<l><seg type="pāda" n="a">śuddhaujasaḥ śuddhaviśālakīrter</seg> <seg type="pāda" n="b">ikṣvākuvaṃśaprabhavasya rājñaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">imaṃ janaṃ vettu bhavān (adhītaṃ Cadhīraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrutagrahe mantraparigrahe ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śuddha-ojasaḥ śuddha-viśāla-kīrter</seg> <seg type="pāda" n="b">ikṣvāku-vaṃśa-prabhavasya rājñaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">imaṃ janaṃ vettu bhavān (adhītaṃ Ca-dhīraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śruta-grahe mantra-parigrahe ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.5">
<l><seg type="pāda" n="a">tasyendrakalpasya jayantakalpaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">putro jarāmṛtyubhayaṃ titīrṣuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ihābhyupetaḥ kila tasya hetor</seg> <seg type="pāda" n="d">āvām upetau bhagavān avaitu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasya indra-kalpasya jayanta-kalpaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">putro jarā-mṛtyu-bhayaṃ titīrṣuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iha abhyupetaḥ kila tasya hetor</seg> <seg type="pāda" n="d">āvām upetau bhagavān avaitu</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.6">
<l><seg type="pāda" n="a">tau so 'bravīd asti sa dīrghabāhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptaḥ kumāro na tu nāvabuddhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmo 'yam āvartaka ity avetya</seg> <seg type="pāda" n="d">yātas tv arāḍābhimukho mumukṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tau so 'bravīd asti sa dīrgha-bāhuḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptaḥ kumāro na tu na-avabuddhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmo 'yam āvartaka ity avetya</seg> <seg type="pāda" n="d">yātas tv arāḍa-abhi-mukho mumukṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.7">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt tatas tāv upalabhya tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ vipram (āmantrya Cāmanttya )tadaiva sadyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khinnāv akhinnāv iva rāja(bhaktyā Cputraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasasratus tena yataḥ sa yātaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt tatas tāv upalabhya tattvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ vipram (āmantrya Cāmanttya )tada aiva sadyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">khinnāv a-khinnāv iva rāja-(bhaktyā Cputraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasasratus tena yataḥ sa yātaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.8">
<l><seg type="pāda" n="a">yāntau tatas tau (mṛjayā Csṛjayā )vihīnam</seg> <seg type="pāda" n="b">apaśyatāṃ taṃ (vapuṣojjvalantam Cvapuṣā jvalantam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(upopaviṣṭaṃ Cnṛpopaviṣṭaṃ )pathi vṛkṣamūle</seg> <seg type="pāda" n="d">sūryaṃ ghanābhogam iva praviṣṭam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yāntau tatas tau (mṛjayā Csṛjayā )vihīnam</seg> <seg type="pāda" n="b">apaśyatāṃ taṃ (vapuṣa ūjjvalantam Cvapuṣā jvalantam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(upopaviṣṭaṃ Cnṛ-pa-upaviṣṭaṃ )pathi vṛkṣa-mūle</seg> <seg type="pāda" n="d">sūryaṃ ghana-ābhogam iva praviṣṭam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.9">
<l><seg type="pāda" n="a">yānaṃ vihāyopayayau tatas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">purohito mantradhareṇa sārdham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā vanasthaṃ sahavāmadevo</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmaṃ didṛkṣur munir aurvaśeyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yānaṃ vihāya upayayau tatas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">puro-hito mantra-dhareṇa sa-ardham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā vana-sthaṃ saha-vāma-devo</seg> <seg type="pāda" n="d">rāmaṃ didṛkṣur munir aurvaśeyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.10">
<l><seg type="pāda" n="a">tāv arcayām āsatur arhatas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">divīva śukrāṅgirasau mahendram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyarcayām āsa sa cārhatas tau</seg> <seg type="pāda" n="d">divīva śukrāṅgirasau mahendraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tāv arcayām āsatur arhatas taṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">divi iva śukra-āṅgirasau mahā-indram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratyarcayām āsa sa ca arhatas tau</seg> <seg type="pāda" n="d">divi iva śukra-āṅgirasau mahā-indraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.11">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtābhyanujñāv abhitas tatas tau</seg> <seg type="pāda" n="b">(niṣedatuḥ Cniṣīdatuḥ )śākyakuladhvajasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">virejatus tasya ca saṃnikarṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">punarvasū yogagatāv ivendoḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛta-abhyanujñāv abhitas tatas tau</seg> <seg type="pāda" n="b">(niṣedatuḥ Cniṣīdatuḥ )śākya-kula-dhvajasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">virejatus tasya ca saṃnikarṣe</seg> <seg type="pāda" n="d">punar-vasū yoga-gatāv iva indoḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.12">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ vṛkṣamūlastham abhijvalantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">purohito rājasutaṃ babhāṣe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathopaviṣṭaṃ divi pārijāte</seg> <seg type="pāda" n="d">bṛhaspatiḥ śakrasutaṃ jayantam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ vṛkṣa-mūla-stham abhijvalantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">puro-hito rāja-sutaṃ babhāṣe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā-upaviṣṭaṃ divi pārijāte</seg> <seg type="pāda" n="d">bṛhas-patiḥ śakra-sutaṃ jayantam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.13">
<l><seg type="pāda" n="a">tvacchokaśalye hṛdayāvagāḍhe</seg> <seg type="pāda" n="b">mohaṃ gato bhūmitale muhūrtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumāra rājā nayanāmbuvarṣo</seg> <seg type="pāda" n="d">yat tvām avocat tad idaṃ nibodha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tvac-choka-śalye hṛdaya-avagāḍhe</seg> <seg type="pāda" n="b">mohaṃ gato bhūmi-tale muhūrtam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumāra rājā nayana-ambu-varṣo</seg> <seg type="pāda" n="d">yat tvām avocat tad idaṃ nibodha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.14">
<l><seg type="pāda" n="a">jānāmi dharmaṃ prati niścayaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="b">paraimi te (bhāvinam Cacyāvinam )etam artham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahaṃ tv akāle vanasaṃśrayāt te</seg> <seg type="pāda" n="d">śokāgnināgnipratimena dahye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jānāmi dharmaṃ prati niścayaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="b">paraimi te (bhāvinam Ca-cyāvinam )etam artham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ahaṃ tv a-kāle vana-saṃśrayāt te</seg> <seg type="pāda" n="d">śoka-agnina āgni-pratimena dahye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.15">
<l><seg type="pāda" n="a">tad ehi dharmapriya matpriyārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmārtham eva tyaja buddhim etām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayaṃ hi mā śokarayaḥ pravṛddho</seg> <seg type="pāda" n="d">nadīrayaḥ kūlam ivābhihanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad ehi dharma-priya mat-priya-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">dharma-artham eva tyaja buddhim etām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ayaṃ hi mā śoka-rayaḥ pravṛddho</seg> <seg type="pāda" n="d">nadī-rayaḥ kūlam iva abhihanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.16">
<l><seg type="pāda" n="a">meghāmbukakṣādriṣu yā hi vṛttiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samīraṇārkāgnimahāśanīnām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāṃ vṛttim asmāsu karoti śoko</seg> <seg type="pāda" n="d">vikarṣaṇocchoṣaṇadāhabhedaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">megha-ambu-kakṣa-adriṣu yā hi vṛttiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samīraṇa-arka-agni-mahā-aśanīnām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tāṃ vṛttim asmāsu karoti śoko</seg> <seg type="pāda" n="d">vikarṣaṇa-ucchoṣaṇa-dāha-bhedaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.17">
<l><seg type="pāda" n="a">tad bhuṅkṣva tāvad vasudhādhipatyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāle vanaṃ yāsyasi śāstradṛṣṭe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aniṣṭabandhau kuru (mayy apekṣāṃ Cmāpy upekṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarveṣu bhūteṣu dayā hi dharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad bhuṅkṣva tāvad vasu-dhā-ādhipatyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāle vanaṃ yāsyasi śāstra-dṛṣṭe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-iṣṭa-bandhau kuru (mayy apekṣāṃ Cma āpy upekṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarveṣu bhūteṣu dayā hi dharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.18">
<l><seg type="pāda" n="a">na caiṣa dharmo vanae eva siddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pure 'pi siddhir niyatā yatīnām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">buddhiś ca yatnaś ca nimittam atra</seg> <seg type="pāda" n="d">vanaṃ ca liṅgaṃ ca hi bhīrucihnam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na ca eṣa dharmo vanae eva siddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pure 'pi siddhir niyatā yatīnām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">buddhiś ca yatnaś ca nimittam atra</seg> <seg type="pāda" n="d">vanaṃ ca liṅgaṃ ca hi bhīru-cihnam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.19">
<l><seg type="pāda" n="a">maulīdharair aṃsaviṣaktahāraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">keyūraviṣṭabdha(bhujair Csrajair )narendraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣmyaṅkamadhye parivartamānaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpto gṛhasthair api mokṣadharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">maulī-dharair aṃsa-viṣakta-hāraiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">keyūra-viṣṭabdha-(bhujair Csrajair )nara-indraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lakṣmy--aṅka-madhye parivartamānaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpto gṛha-sthair api mokṣa-dharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.20">
<l><seg type="pāda" n="a">dhruvānujau yau balivajrabāhū</seg> <seg type="pāda" n="b">vaibhrājam āṣāḍham athāntidevam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">videharājaṃ janakaṃ tathaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">(<gi>xx</gi> drumaṃ Cpākadrumaṃ )senajitaś ca rājñaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhruva-anujau yau bali-vajra-bāhū</seg> <seg type="pāda" n="b">vaibhrājam āṣāḍham atha anti-devam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">videha-rājaṃ janakaṃ tatha aiva</seg> <seg type="pāda" n="d">(<gi>xx</gi> drumaṃ Cpāka-drumaṃ )sena-jitaś ca rājñaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.21">
<l><seg type="pāda" n="a">etān gṛhasthān nṛpatīn avehi</seg> <seg type="pāda" n="b">naiḥśreyase dharmavidhau vinītān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(ubhau Cubhe )api tasmād yugapad bhajasva</seg> <seg type="pāda" n="d">(vittādhipatyaṃ Ccittādhipatyaṃ )ca nṛpaśriyaṃ ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">etān gṛha-sthān nṛ-patīn avehi</seg> <seg type="pāda" n="b">naiḥśreyase dharma-vidhau vinītān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(ubhau Cubhe )api tasmād yuga-pad bhajasva</seg> <seg type="pāda" n="d">(vitta-ādhipatyaṃ Ccitta-ādhipatyaṃ )ca nṛ-pa-śriyaṃ ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.22">
<l><seg type="pāda" n="a">icchāmi hi tvām upaguhya gāḍhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtābhiṣekaṃ salilārdram eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(dhṛtātapattraṃ Cdhṛtātapatraṃ. )samudīkṣamāṇas</seg> <seg type="pāda" n="d">tenaiva harṣeṇa vanaṃ praveṣṭum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">icchāmi hi tvām upaguhya gāḍhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛta-abhiṣekaṃ salila-ārdram eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(dhṛta-ātapattraṃ Cdhṛta-ātapatraṃ. )samudīkṣamāṇas</seg> <seg type="pāda" n="d">tena eva harṣeṇa vanaṃ praveṣṭum</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.23">
<l><seg type="pāda" n="a">ity abravīd bhūmipatir bhavantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vākyena (bāṣpaCvāṣpa)grathitākṣareṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā bhavān arhati tatpriyārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">snehena tatsneham anuprayātum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity abravīd bhūmi-patir bhavantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vākyena (bāṣpa-Cvāṣpa-)grathita-a-kṣareṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā bhavān arhati tat-priya-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">snehena tat-sneham anuprayātum</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.24">
<l><seg type="pāda" n="a">śokāmbhasi tvatprabhave hy agādhe</seg> <seg type="pāda" n="b">duḥkhārṇave majjati śākyarājaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt tam uttāraya nāthahīnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirāśrayaṃ magnam ivārṇave (nauḥ Cgām )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śoka-ambhasi tvat-prabhave hy a-gādhe</seg> <seg type="pāda" n="b">duḥkha-arṇave majjati śākya-rājaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt tam uttāraya nātha-hīnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nir-āśrayaṃ magnam iva arṇave (nauḥ Cgām )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.25">
<l><seg type="pāda" n="a">bhīṣmeṇa gaṅgodarasaṃbhavena</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmeṇa rāmeṇa ca bhārgaveṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā kṛtaṃ karma pituḥ priyārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitus tvam apy arhasi kartum iṣṭam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhīṣmeṇa gaṅgā-udara-saṃbhavena</seg> <seg type="pāda" n="b">rāmeṇa rāmeṇa ca bhārgaveṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā kṛtaṃ karma pituḥ priya-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pitus tvam apy arhasi kartum iṣṭam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.26">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃvardhayitrīṃ (samavehi Cca samehi )devīm</seg> <seg type="pāda" n="b">agastyajuṣṭāṃ diśam aprayātām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pranaṣṭavatsām iva vatsalāṃ gām</seg> <seg type="pāda" n="d">ajasram ārtāṃ karuṇaṃ rudantīm</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saṃvardhayitrīṃ (samavehi Cca samehi )devīm</seg> <seg type="pāda" n="b">agastya-juṣṭāṃ diśam a-prayātām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pranaṣṭa-vatsām iva vatsalāṃ gām</seg> <seg type="pāda" n="d">ajasram ārtāṃ karuṇaṃ rudantīm</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.27">
<l><seg type="pāda" n="a">haṃsena haṃsīm iva viprayuktāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktāṃ gajeneva vane kareṇum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(ārtāṃ Cārttāṃ )sanāthām api nāthahīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">trātuṃ vadhūm arhasi darśanena</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">haṃsena haṃsīm iva viprayuktāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyaktāṃ gajena iva vane kareṇum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(ārtāṃ Cārttāṃ )sa-nāthām api nātha-hīnāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">trātuṃ vadhūm arhasi darśanena</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.28">
<l><seg type="pāda" n="a">ekaṃ sutaṃ bālam anarhaduḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(saṃtāpam antargatam udvahantam Csaṃtāpasaṃtapta)</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ rāhulaṃ mokṣaya bandhuśokād</seg> <seg type="pāda" n="d">rāhūpasargād iva pūrṇacandram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ekaṃ sutaṃ bālam an-arha-duḥkhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(saṃtāpam antar-gatam udvahantam Csaṃtāpa-saṃtapta)</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ rāhulaṃ mokṣaya bandhu-śokād</seg> <seg type="pāda" n="d">rāhu-upasargād iva pūrṇa-candram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.29">
<l><seg type="pāda" n="a">śokāgninā tvadvirahendhanena</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥśvāsadhūmena tamaḥśikhena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvad(darśanāmbv icchati dahyamānam Cdarśanāyar7chati dahyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(antaḥCso 'ntaḥ)puraṃ caiva puraṃ ca kṛtsnam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śoka-agninā tvad-viraha-indhanena</seg> <seg type="pāda" n="b">niḥśvāsa-dhūmena tamaḥ-śikhena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvad-(darśana-ambv icchati dahyamānam Cdarśanāyar7chati dahyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(antaḥ-Cso 'ntaḥ)-puraṃ ca eva puraṃ ca kṛtsnam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.30">
<l><seg type="pāda" n="a">sa bodhisattvaḥ paripūrṇasattvaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā vacas tasya purohitasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhyātvā muhūrtaṃ guṇavad guṇajñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyuttaraṃ praśritam ity uvāca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa bodhi-sattvaḥ paripūrṇa-sattvaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śrutvā vacas tasya puro-hitasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dhyātvā muhūrtaṃ guṇavad guṇa-jñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">praty-uttaraṃ praśritam ity uvāca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.31">
<l><seg type="pāda" n="a">avaimi bhāvaṃ (tanaye pitṝṇāṃ Ctanayaprasaktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣato yo mayi bhūmipasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jānann api vyādhijarāvipadbhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bhītas tv agatyā svajanaṃ tyajāmi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">avaimi bhāvaṃ (tanaye pitṝṇāṃ Ctanaya-prasaktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣato yo mayi bhūmi-pasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jānann api vyādhi-jarā-vipadbhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">bhītas tv a-gatyā sva-janaṃ tyajāmi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.32">
<l><seg type="pāda" n="a">draṣṭuṃ priyaṃ kaḥ svajanaṃ hi necchen</seg> <seg type="pāda" n="b">(nānte Cnāsau )yadi syāt priyaviprayogaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā tu bhūtvāpi (ciraṃ Cbhaved )viyogas</seg> <seg type="pāda" n="d">tato guruṃ snigdham api tyajāmi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">draṣṭuṃ priyaṃ kaḥ sva-janaṃ hi na icchen</seg> <seg type="pāda" n="b">(na ante Cna asau )yadi syāt priya-viprayogaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadā tu bhūtva āpi (ciraṃ Cbhaved )viyogas</seg> <seg type="pāda" n="d">tato guruṃ snigdham api tyajāmi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.33">
<l><seg type="pāda" n="a">maddhetukaṃ yat tu narādhipasya</seg> <seg type="pāda" n="b">śokaṃ bhavān (āha na tat Carhati na )priyaṃ me</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yat svapnabhūteṣu samāgameṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtapyate bhāvini (viprayoge Cviprayogaiḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mad-dhetukaṃ yat tu nara-adhipasya</seg> <seg type="pāda" n="b">śokaṃ bhavān (āha na tat Carhati na )priyaṃ me</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yat svapna-bhūteṣu samāgameṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtapyate bhāvini (viprayoge Cviprayogaiḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.34">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ ca te niścayam etu buddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā vicitraṃ (jagataḥ pracāram Cvividhapracāram )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃtāpahetur na suto na bandhur</seg> <seg type="pāda" n="d">ajñānanaimittika eṣa tāpaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ ca te niścayam etu buddhir</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā vicitraṃ (jagataḥ pracāram Cvi-vidha-pracāram )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃtāpa-hetur na suto na bandhur</seg> <seg type="pāda" n="d">a-jñāna-naimittika eṣa tāpaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.35">
<l><seg type="pāda" n="a">(yathādhvaCyadādhva)gānām (iha Civa )saṃgatānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāle viyogo niyataḥ prajānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prājño janaḥ ko nu bhajeta śokaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhu(pratijñātajanair vihīnaḥ Cpriyaḥ sann api bandhuhīnaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(yatha ādhva-Cyada ādhva-)gānām (iha Civa )saṃgatānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāle viyogo niyataḥ prajānām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prājño janaḥ ko nu bhajeta śokaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhu-(pratijñāta-janair vihīnaḥ Cpriyaḥ sann api bandhu-hīnaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.36">
<l><seg type="pāda" n="a">ihaiti hitvā svajanaṃ paratra</seg> <seg type="pāda" n="b">pralabhya cehāpi punaḥ prayāti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gatvāpi tatrāpy aparatra gacchaty</seg> <seg type="pāda" n="d">evaṃ (jane tyāgini Cjano yogini )ko 'nurodhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iha eti hitvā sva-janaṃ paratra</seg> <seg type="pāda" n="b">pralabhya ca iha api punaḥ prayāti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gatva āpi tatra apy a-paratra gacchaty</seg> <seg type="pāda" n="d">evaṃ (jane tyāgini Cjano yogini )ko 'nurodhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.37">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā ca garbhāt prabhṛti (pravṛttaḥ Cprajānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(sarvāsv avasthāsu vadhāya C<gi>xx</gi> nubadhāya )mṛtyuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kasmād akāle vanasaṃśrayaṃ me</seg> <seg type="pāda" n="d">putrapriyas (tatrabhavān Ctatra bhavān )avocat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadā ca garbhāt prabhṛti (pravṛttaḥ Cprajānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(sarvāsv avasthāsu vadhāya C<gi>xx</gi> nubadhāya )mṛtyuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kasmād a-kāle vana-saṃśrayaṃ me</seg> <seg type="pāda" n="d">putra-priyas (tatra-bhavān Ctatra bhavān )avocat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.38">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavaty akālo viṣayābhipattau</seg> <seg type="pāda" n="b">kālas (tathaivārthavidhau Ctathaivābhividhau )pradiṣṭaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālo jagat karṣati sarvakālān</seg> <seg type="pāda" n="d">(nirvāhake Carcārhake )śreyasi (nāsti kālaḥ Csarvakālaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhavaty a-kālo viṣaya-abhipattau</seg> <seg type="pāda" n="b">kālas (tatha aiva artha-vidhau Ctatha aiva abhividhau )pradiṣṭaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kālo jagat karṣati sarva-kālān</seg> <seg type="pāda" n="d">(nirvāhake Carca-arhake )śreyasi (na asti kālaḥ Csarva-kālaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.39">
<l><seg type="pāda" n="a">rājyaṃ mumukṣur mayi yac ca rājā</seg> <seg type="pāda" n="b">tad apy udāraṃ sadṛśaṃ pituś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratigrahītuṃ mama na kṣamaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">lobhād apathyānnam ivāturasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">rājyaṃ mumukṣur mayi yac ca rājā</seg> <seg type="pāda" n="b">tad apy udāraṃ sa-dṛśaṃ pituś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratigrahītuṃ mama na kṣamaṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="d">lobhād a-pathya-annam ivā aturasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.40">
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ nu mohāyatanaṃ nṛpatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣamaṃ prapattuṃ viduṣā nareṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sodvegatā yatra madaḥ śramaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">(parāpacāreṇa Cparopacāreṇa )ca dharmapīḍā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kathaṃ nu moha-āyatanaṃ nṛ-patvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣamaṃ prapattuṃ viduṣā nareṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-udvegatā yatra madaḥ śramaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">(para-apacāreṇa Cpara-upacāreṇa )ca dharma-pīḍā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.41">
<l><seg type="pāda" n="a">jāmbūnadaṃ harmyam iva pradīptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣeṇa saṃyuktam ivottamānnam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">grāhākulaṃ (cāmbv iva sāravindaṃ Cca sthitaṃ <gi>xx</gi></seg> <seg type="pāda" n="d">((Crājyaṃ hi ramyaṃ vyasanāśrayaṃ ca C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jāmbūnadaṃ harmyam iva pradīptaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣeṇa saṃyuktam iva uttama-annam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">grāha-ākulaṃ (ca ambv iva sāra-vindaṃ Cca sthitaṃ <gi>xx</gi></seg> <seg type="pāda" n="d">((Crājyaṃ hi ramyaṃ vyasana-āśrayaṃ ca C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.42">
<l><seg type="pāda" n="a">((Citthaṃ ca rājyaṃ na sukhaṃ na dharmaḥ C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cpūrve yathā jātaghṛṇā narendrāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cvayaḥprakarṣe 'parihāryaduḥkhe C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Crājyāni muktvā vanam eva jagmuḥ C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Citthaṃ ca rājyaṃ na sukhaṃ na dharmaḥ C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cpūrve yathā jāta-ghṛṇā nara-indrāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cvayaḥ-prakarṣe 'parihārya-duḥkhe C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Crājyāni muktvā vanam eva jagmuḥ C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.43">
<l><seg type="pāda" n="a">((Cvaraṃ hi bhuktāni tṛṇāny araṇye C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Ctoṣaṃ paraṃ ratnam ivopaguhya C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Csahoṣitaṃ śrīsulabhair na caiva C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cdoṣair adṛśyair iva kṛṣṇasarpaiḥ C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Cvaraṃ hi bhuktāni tṛṇāny araṇye C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Ctoṣaṃ paraṃ ratnam iva upaguhya C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Csaha-uṣitaṃ śrī-su-labhair na ca eva C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cdoṣair a-dṛśyair iva kṛṣṇa-sarpaiḥ C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.44">
<l><seg type="pāda" n="a">((Cślāghyaṃ hi rājyāni vihāya rājñāṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cdharmābhilāṣeṇa vanaṃ praveṣṭum C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cbhagnapratijñasya na tūpapannaṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cvanaṃ parityajya gṛhaṃ praveṣṭum C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Cślāghyaṃ hi rājyāni vihāya rājñāṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cdharma-abhilāṣeṇa vanaṃ praveṣṭum C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cbhagna-pratijñasya na tu upapannaṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cvanaṃ parityajya gṛhaṃ praveṣṭum C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.45">
<l><seg type="pāda" n="a">((Cjātaḥ kule ko hi naraḥ sasattvo C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cdharmābhilāṣeṇa vanaṃ praviṣṭaḥ C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Ckāṣāyam utsṛjya vimuktalajjaḥ C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cpuraṃdarasyāpi puraṃ śrayeta C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Cjātaḥ kule ko hi naraḥ sa-sattvo C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cdharma-abhilāṣeṇa vanaṃ praviṣṭaḥ C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Ckāṣāyam utsṛjya vimukta-lajjaḥ C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cpuraṃ-darasya api puraṃ śrayeta C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.46">
<l><seg type="pāda" n="a">((Clobhād dhi mohād athavā bhayena C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cyo vāntam annaṃ punar ādadīta C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Clobhāt sa mohād athavā bhayena C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Csaṃtyajya kāmān punar ādadīta C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Clobhād dhi mohād atha-vā bhayena C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cyo vāntam annaṃ punar ādadīta C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Clobhāt sa mohād atha-vā bhayena C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Csaṃtyajya kāmān punar ādadīta C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.47">
<l><seg type="pāda" n="a">((Cyaś ca pradīptāc charaṇāt kathaṃcin C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cniṣkramya bhūyaḥ praviśet tad eva C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cgārhasthyam utsṛjya sa dṛṣṭadoṣo C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cmohena bhūyo 'bhilaṣed grahītum C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Cyaś ca pradīptāc charaṇāt kathaṃ-cin C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cniṣkramya bhūyaḥ praviśet tad eva C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cgārhasthyam utsṛjya sa dṛṣṭa-doṣo C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cmohena bhūyo 'bhilaṣed grahītum C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.48">
<l><seg type="pāda" n="a">((Cyā ca śrutir mokṣam avāptavanto C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cnṛpā gṛhasthā iti naitad asti C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cśamapradhānaḥ kva ca mokṣadharmo C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cdaṇḍapradhānaḥ kva ca rājadharmaḥ C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Cyā ca śrutir mokṣam avāptavanto C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cnṛ-pā gṛha-sthā iti na etad asti C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cśama-pradhānaḥ kva ca mokṣa-dharmo C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cdaṇḍa-pradhānaḥ kva ca rāja-dharmaḥ C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.49">
<l><seg type="pāda" n="a">((Cśame ratiś cec chithilaṃ ca rājyaṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Crājye matiś cec chamaviplavaś ca C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cśamaś ca taikṣṇyaṃ ca hi nopapannaṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cśītoṣṇayor aikyam ivodakāgnyoḥ C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Cśame ratiś cec chithilaṃ ca rājyaṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Crājye matiś cec chama-viplavaś ca C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cśamaś ca taikṣṇyaṃ ca hi na upapannaṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cśīta-uṣṇayor aikyam iva udaka-agnyoḥ C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.50">
<l><seg type="pāda" n="a">((Ctan niścayād vā vasudhādhipās te C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Crājyāni muktvā śamam āptavantaḥ C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Crājyāṅgitā vā nibhṛtendriyatvād C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Canaiṣṭhike mokṣakṛtābhimānāḥ C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Ctan niścayād vā vasu-dhā-adhipās te C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Crājyāni muktvā śamam āptavantaḥ C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Crājya-aṅgitā vā nibhṛta-indriyatvād C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Ca-naiṣṭhike mokṣa-kṛta-abhimānāḥ C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.51">
<l><seg type="pāda" n="a">((Cteṣāṃ ca rājye 'stu śamo yathāvat C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cprāpto vanaṃ nāham aniścayena C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cchittvā hi pāśaṃ gṛhabandhusaṃjñaṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cmuktaḥ punar na pravivikṣur asmi C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Cteṣāṃ ca rājye 'stu śamo yathāvat C)</seg> <seg type="pāda" n="b">((Cprāpto vanaṃ na aham a-niścayena C))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cchittvā hi pāśaṃ gṛha-bandhu-saṃjñaṃ C)</seg> <seg type="pāda" n="d">((Cmuktaḥ punar na pravivikṣur asmi C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.52">
<l><seg type="pāda" n="a">ity ātmavijñānaguṇānurūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">muktaspṛhaṃ hetumad ūrjitaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā narendrātmajam uktavantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyuttaraṃ mantradharo 'py uvāca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity ātma-vijñāna-guṇa-anu-rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mukta-spṛhaṃ hetumad ūrjitaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śrutvā nara-indra-ātma-jam uktavantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praty-uttaraṃ mantra-dharo 'py uvāca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.53">
<l><seg type="pāda" n="a">yo niścayo (dharmavidhau Cmantravaras )tavāyam</seg> <seg type="pāda" n="b">nāyaṃ na yukto na tu kālayuktaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śokāya (dattvā Chitvā )pitaraṃ vayaḥsthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">syād dharmakāmasya hi te na dharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yo niścayo (dharma-vidhau Cmantra-varas )tava ayam</seg> <seg type="pāda" n="b">na ayaṃ na yukto na tu kāla-yuktaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śokāya (dattvā Chitvā )pitaraṃ vayaḥ-sthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">syād dharma-kāmasya hi te na dharmaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.54">
<l><seg type="pāda" n="a">nūnaṃ ca buddhis tava nātisūkṣmā</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmārthakāmeṣv avicakṣaṇā vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hetor adṛṣṭasya phalasya yas tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyakṣam arthaṃ paribhūya yāsi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nūnaṃ ca buddhis tava na ati-sūkṣmā</seg> <seg type="pāda" n="b">dharma-artha-kāmeṣv a-vicakṣaṇā vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hetor a-dṛṣṭasya phalasya yas tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praty-akṣam arthaṃ paribhūya yāsi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.55">
<l><seg type="pāda" n="a">punarbhavo 'stīti ca kecid āhur</seg> <seg type="pāda" n="b">nāstīti kecin niyatapratijñāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ yadā saṃśayito 'yam arthas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt kṣamaṃ bhoktum upasthitā śrīḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">punar-bhavo 'sti iti ca ke-cid āhur</seg> <seg type="pāda" n="b">na asti iti ke-cin niyata-pratijñāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ yadā saṃśayito 'yam arthas</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt kṣamaṃ bhoktum upasthitā śrīḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.56">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūyaḥ pravṛttir yadi kācid asti</seg> <seg type="pāda" n="b">raṃsyāmahe tatra yathopapattau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha pravṛttiḥ parato na kācit</seg> <seg type="pāda" n="d">siddho 'prayatnāj jagato 'sya mokṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhūyaḥ pravṛttir yadi kā-cid asti</seg> <seg type="pāda" n="b">raṃsyāmahe tatra yatha ūpapattau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha pravṛttiḥ parato na kā-cit</seg> <seg type="pāda" n="d">siddho 'prayatnāj jagato 'sya mokṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.57">
<l><seg type="pāda" n="a">astīti kecit paralokam āhur</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣasya yogaṃ na tu varṇayanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agner yathā hy (auṣṇyam Cuṣṇam )apāṃ dravatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvat pravṛttau prakṛtiṃ vadanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">asti iti ke-cit para-lokam āhur</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣasya yogaṃ na tu varṇayanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">agner yathā hy (auṣṇyam Cuṣṇam )apāṃ dravatvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvat pravṛttau prakṛtiṃ vadanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.58">
<l><seg type="pāda" n="a">kecit svabhāvād iti varṇayanti</seg> <seg type="pāda" n="b">śubhāśubhaṃ caiva bhavābhavau ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svābhāvikaṃ sarvam idaṃ ca yasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">ato 'pi mogho bhavati prayatnaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ke-cit sva-bhāvād iti varṇayanti</seg> <seg type="pāda" n="b">śubha-a-śubhaṃ ca eva bhava-a-bhavau ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svābhāvikaṃ sarvam idaṃ ca yasmād</seg> <seg type="pāda" n="d">ato 'pi mogho bhavati prayatnaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.59">
<l><seg type="pāda" n="a">yad indriyāṇāṃ niyataḥ pracāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">priyāpriyatvaṃ viṣayeṣu caiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃyujyate yaj (jarayārtibhiś Cjarayārttibhiś )ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kas tatra yatno nanu sa svabhāvaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad indriyāṇāṃ niyataḥ pracāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">priya-a-priyatvaṃ viṣayeṣu ca eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃyujyate yaj (jarayā ārtibhiś Cjarayā ārttibhiś )ca</seg> <seg type="pāda" n="d">kas tatra yatno nanu sa sva-bhāvaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.60">
<l><seg type="pāda" n="a">adbhir hutāśaḥ śamam abhyupaiti</seg> <seg type="pāda" n="b">tejāṃsi cāpo gamayanti śoṣam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhinnāni bhūtāni śarīrasaṃsthāny</seg> <seg type="pāda" n="d">aikyaṃ ca (gatvā Cdattvā )jagad udvahanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">adbhir huta-āśaḥ śamam abhyupaiti</seg> <seg type="pāda" n="b">tejāṃsi cā apo gamayanti śoṣam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhinnāni bhūtāni śarīra-saṃsthāny</seg> <seg type="pāda" n="d">aikyaṃ ca (gatvā Cdattvā )jagad udvahanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.61">
<l><seg type="pāda" n="a">yat pāṇipādodarapṛṣṭha(mūrdhnāṃ Cmūrdhnā</seg> <seg type="pāda" n="b">nirvartate garbhagatasya bhāvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad ātmanas tasya ca tena yogaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svābhāvikaṃ tat kathayanti tajjñāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yat pāṇi-pāda-udara-pṛṣṭha-(mūrdhnāṃ Cmūrdhnā</seg> <seg type="pāda" n="b">nirvartate garbha-gatasya bhāvaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad ātmanas tasya ca tena yogaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svābhāvikaṃ tat kathayanti taj-jñāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.62">
<l><seg type="pāda" n="a">kaḥ kaṇṭakasya prakaroti taikṣṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vicitrabhāvaṃ mṛgapakṣiṇāṃ vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svabhāvataḥ sarvam idaṃ pravṛttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na kāmakāro 'sti kutaḥ prayatnaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kaḥ kaṇṭakasya prakaroti taikṣṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vicitra-bhāvaṃ mṛga-pakṣiṇāṃ vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva-bhāvataḥ sarvam idaṃ pravṛttaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na kāma-kāro 'sti kutaḥ prayatnaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.63">
<l><seg type="pāda" n="a">sargaṃ vadantīśvaratas tathānye</seg> <seg type="pāda" n="b">tatra prayatne puruṣaṣya ko 'rthaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ya eva hetur jagataḥ pravṛttau</seg> <seg type="pāda" n="d">hetur nivṛttau niyataḥ sa eva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sargaṃ vadantī iśvaratas tatha ānye</seg> <seg type="pāda" n="b">tatra prayatne puruṣaṣya ko 'rthaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ya eva hetur jagataḥ pravṛttau</seg> <seg type="pāda" n="d">hetur nivṛttau niyataḥ sa eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.64">
<l><seg type="pāda" n="a">kecid vadanty ātmanimittam eva</seg> <seg type="pāda" n="b">prādurbhavaṃ caiva bhavakṣayaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prādurbhavaṃ tu pravadanty ayatnād</seg> <seg type="pāda" n="d">yatnena mokṣādhigamaṃ bruvanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ke-cid vadanty ātma-nimittam eva</seg> <seg type="pāda" n="b">prādur-bhavaṃ ca eva bhava-kṣayaṃ ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prādur-bhavaṃ tu pravadanty a-yatnād</seg> <seg type="pāda" n="d">yatnena mokṣa-adhigamaṃ bruvanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.65">
<l><seg type="pāda" n="a">naraḥ pitṝṇām anṛṇaḥ prajābhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vedair ṛṣīṇāṃ kratubhiḥ surāṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utpadyate sārdham ṛṇais tribhis tair</seg> <seg type="pāda" n="d">yasyāsti mokṣaḥ kila tasya mokṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">naraḥ pitṝṇām an-ṛṇaḥ prajābhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vedair ṛṣīṇāṃ kratubhiḥ surāṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">utpadyate sa-ardham ṛṇais tribhis tair</seg> <seg type="pāda" n="d">yasya asti mokṣaḥ kila tasya mokṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.66">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam etena vidhikrameṇa mokṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sayatnasya vadanti tajjñāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayatnavanto 'pi hi vikrameṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">mumukṣavaḥ khedam avāpnuvanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam etena vidhi-krameṇa mokṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-yatnasya vadanti taj-jñāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayatnavanto 'pi hi vi-krameṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">mumukṣavaḥ khedam avāpnuvanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.67">
<l><seg type="pāda" n="a">tat saumya mokṣe yadi bhaktir asti</seg> <seg type="pāda" n="b">nyāyena sevasva vidhiṃ yathoktam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ bhaviṣyaty upapattir asya</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtāpanāśaś ca narādhipasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tat saumya mokṣe yadi bhaktir asti</seg> <seg type="pāda" n="b">nyāyena sevasva vidhiṃ yathā-uktam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">evaṃ bhaviṣyaty upapattir asya</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtāpa-nāśaś ca nara-adhipasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.68">
<l><seg type="pāda" n="a">yā ca pravṛttā (tava doṣaCbhavadoṣa)buddhis</seg> <seg type="pāda" n="b">tapovanebhyo bhavanaṃ praveṣṭum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatrāpi cintā tava tāta mā bhūt</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrve 'pi jagmuḥ sva(gṛhān Cgṛhaṃ )vanebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yā ca pravṛttā (tava doṣa-Cbhava-doṣa-)buddhis</seg> <seg type="pāda" n="b">tapo-vanebhyo bhavanaṃ praveṣṭum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra api cintā tava tāta mā bhūt</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrve 'pi jagmuḥ sva-(gṛhān Cgṛhaṃ )vanebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.69">
<l><seg type="pāda" n="a">tapovanastho 'pi vṛtaḥ prajābhir</seg> <seg type="pāda" n="b">jagāma rājā puram ambarīṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā mahīṃ viprakṛtām anāryais</seg> <seg type="pāda" n="d">tapovanād etya rarakṣa rāmaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.69">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tapo-vana-stho 'pi vṛtaḥ prajābhir</seg> <seg type="pāda" n="b">jagāma rājā puram ambarīṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā mahīṃ viprakṛtām an-āryais</seg> <seg type="pāda" n="d">tapo-vanād etya rarakṣa rāmaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.70">
<l><seg type="pāda" n="a">tathaiva śālvādhipatir (drumākhyo Cdrumākṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">vanāt sasūnur (nagaraṃ viveśa Csvapuraṃ praviśya )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmar1ṣibhūtaś ca muner (vasiṣṭhād Cvaśiṣṭhād</seg> <seg type="pāda" n="d">dadhre śriyaṃ sāṃkṛtir antidevaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.70">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatha aiva śālva-adhi-patir (druma-ākhyo Cdruma-akṣo</seg> <seg type="pāda" n="b">vanāt sa-sūnur (nagaraṃ viveśa Csva-puraṃ praviśya )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmar1ṣi-bhūtaś ca muner (vasiṣṭhād Cvaśiṣṭhād</seg> <seg type="pāda" n="d">dadhre śriyaṃ sāṃkṛtir anti-devaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.71">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃvidhā dharmayaśaḥpradīptā</seg> <seg type="pāda" n="b">vanāni hitvā bhavanāny (atīyuḥ Cabhīyuḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmān na doṣo 'sti gṛhaṃ (prayātuṃ Cpraveṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapovanād dharmanimittam eva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.71">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ-vidhā dharma-yaśaḥ-pradīptā</seg> <seg type="pāda" n="b">vanāni hitvā bhavanāny (atīyuḥ Cabhīyuḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmān na doṣo 'sti gṛhaṃ (prayātuṃ Cpraveṣṭuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tapo-vanād dharma-nimittam eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.72">
<l><seg type="pāda" n="a">tato vacas tasya niśamya mantriṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">priyaṃ hitaṃ caiva nṛpasya cakṣuṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anūnam avyastam asaktam adrutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhṛtau sthito rājasuto 'bravīd vacaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.72">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato vacas tasya niśamya mantriṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">priyaṃ hitaṃ ca eva nṛ-pasya cakṣuṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-ūnam a-vyastam a-saktam a-drutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">dhṛtau sthito rāja-suto 'bravīd vacaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.73">
<l><seg type="pāda" n="a">ihāsti nāstīti ya eṣa saṃśayaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parasya vākyair na mamātra niścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avetya tattvaṃ tapasā śamena (ca Cvā</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ grahīṣyāmi yad atra niścitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.73">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iha asti na asti iti ya eṣa saṃśayaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parasya vākyair na mama atra niścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avetya tattvaṃ tapasā śamena (ca Cvā</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ grahīṣyāmi yad atra niścitam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.74">
<l><seg type="pāda" n="a">na me kṣamaṃ (saṃśayajaṃ Csaṅgaśataṃ )hi darśanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">grahītum avyakta(parasparāhatam Cparaṃ parāhatam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(budhaḥ Cbuddhaḥ )parapratyayato hi ko vrajej</seg> <seg type="pāda" n="d">jano 'ndhakāre 'ndha ivāndha(deśikaḥ Cdeśitaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.74">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na me kṣamaṃ (saṃśaya-jaṃ Csaṅga-śataṃ )hi darśanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">grahītum a-vyakta-(paras-para-āhatam Cparaṃ para-āhatam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(budhaḥ Cbuddhaḥ )para-pratyayato hi ko vrajej</seg> <seg type="pāda" n="d">jano 'ndha-kāre 'ndha iva andha-(deśikaḥ Cdeśitaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.75">
<l><seg type="pāda" n="a">adṛṣṭatattvasya sato 'pi kiṃ tu me</seg> <seg type="pāda" n="b">śubhāśubhe saṃśayite śubhe matiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vṛthāpi khedo (hi Capi )varaṃ śubhātmanaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhaṃ na tattve 'pi vigarhitātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.75">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-dṛṣṭa-tattvasya sato 'pi kiṃ tu me</seg> <seg type="pāda" n="b">śubha-a-śubhe saṃśayite śubhe matiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vṛtha āpi khedo (hi Capi )varaṃ śubha-ātmanaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhaṃ na tattve 'pi vigarhita-ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.76">
<l><seg type="pāda" n="a">imaṃ tu dṛṣṭvāgamam avyavasthitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yad uktam āptais tad avehi sādhv iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prahīṇadoṣatvam avehi cāptatāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prahīṇadoṣo hy anṛtaṃ na vakṣyati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.76">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">imaṃ tu dṛṣṭvā āgamam a-vyavasthitaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yad uktam āptais tad avehi sādhv iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prahīṇa-doṣatvam avehi cā aptatāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prahīṇa-doṣo hy an-ṛtaṃ na vakṣyati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.77">
<l><seg type="pāda" n="a">gṛhapraveśaṃ prati yac ca me bhavān</seg> <seg type="pāda" n="b">uvāca rāmaprabhṛtīn nidarśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na te pramāṇaṃ na hi dharmaniścayeṣv</seg> <seg type="pāda" n="d">alaṃ pramāṇāya parikṣatavratāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.77">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gṛha-praveśaṃ prati yac ca me bhavān</seg> <seg type="pāda" n="b">uvāca rāma-prabhṛtīn nidarśanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na te pramāṇaṃ na hi dharma-niścayeṣv</seg> <seg type="pāda" n="d">alaṃ pramāṇāya parikṣata-vratāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.78">
<l><seg type="pāda" n="a">tad evam apy eva ravir mahīṃ pated</seg> <seg type="pāda" n="b">api sthiratvaṃ himavān giris tyajet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">adṛṣṭatattvo viṣayonmukhendriyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrayeya na tv eva gṛhān pṛthagjanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.78">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad evam apy eva ravir mahīṃ pated</seg> <seg type="pāda" n="b">api sthiratvaṃ himavān giris tyajet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-dṛṣṭa-tattvo viṣaya-un-mukha-indriyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrayeya na tv eva gṛhān pṛthag-janaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.79">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ viśeyaṃ jvalitaṃ hutāśanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na cākṛtārthaḥ praviśeyam ālayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti pratijñāṃ sa cakāra garvito</seg> <seg type="pāda" n="d">yatheṣṭam utthāya ca nirmamo yayau</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.79">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ viśeyaṃ jvalitaṃ huta-aśanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na ca a-kṛta-arthaḥ praviśeyam ālayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti pratijñāṃ sa cakāra garvito</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā-iṣṭam utthāya ca nir-mamo yayau</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.80">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa(bāṣpau Cvāṣpau )sacivadvijāv ubhau</seg> <seg type="pāda" n="b">niśamya tasya sthiram eva niścayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣaṇṇavaktrāv anugamya duḥkhitau</seg> <seg type="pāda" n="d">śanair agatyā puram eva jagmatuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.80">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa-(bāṣpau Cvāṣpau )saciva-dvi-jāv ubhau</seg> <seg type="pāda" n="b">niśamya tasya sthiram eva niścayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣaṇṇa-vaktrāv anugamya duḥkhitau</seg> <seg type="pāda" n="d">śanair a-gatyā puram eva jagmatuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.81">
<l><seg type="pāda" n="a">tatsnehād atha nṛpateś ca bhaktitas tau</seg> <seg type="pāda" n="b">sāpekṣaṃ pratiyayatuś ca tasthatuś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">durdharṣaṃ ravim iva dīptam ātmabhāsā</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ draṣṭuṃ na hi pathi śekatur na moktum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.81">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tat-snehād atha nṛ-pateś ca bhaktitas tau</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-apekṣaṃ pratiyayatuś ca tasthatuś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dur-dharṣaṃ ravim iva dīptam ātma-bhāsā</seg> <seg type="pāda" n="d">taṃ draṣṭuṃ na hi pathi śekatur na moktum</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_9.82">
<l><seg type="pāda" n="a">tau jñātuṃ paramagater gatiṃ tu tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">pracchannāṃś carapuruṣāñ chucīn vidhāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājānaṃ priyasutalālasaṃ nu gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">drakṣyāvaḥ katham iti jagmatuḥ kathaṃcit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_9.82">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tau jñātuṃ parama-gater gatiṃ tu tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">pracchannāṃś cara-puruṣāñ chucīn vidhāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rājānaṃ priya-suta-lālasaṃ nu gatvā</seg> <seg type="pāda" n="d">drakṣyāvaḥ katham iti jagmatuḥ kathaṃ-cit</seg> //</l>
</lg>
</note>

<trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye kumārā1nveṣaṇo nāma navamaḥ sargaḥ -- 9 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="10">
<lg xml:id="BC_10.1">
<l><seg type="pāda" n="a">sa rājavatsaḥ pṛthupīnavakṣās</seg> <seg type="pāda" n="b">tau havyamantrādhikṛtau vihāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttīrya gaṅgāṃ pracalattaraṃgāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrīmadgṛhaṃ rājagṛhaṃ jagāma</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa rāja-vatsaḥ pṛthu-pīna-vakṣās</seg> <seg type="pāda" n="b">tau havya-mantra-adhikṛtau vihāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uttīrya gaṅgāṃ pracalat-taraṃ-gāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrīmad-gṛhaṃ rāja-gṛhaṃ jagāma</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.2">
<l><seg type="pāda" n="a">śailaiḥ suguptaṃ ca vibhūṣitaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dhṛtaṃ ca pūtaṃ ca śivais tapodaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañcācalāṅkaṃ nagaraṃ prapede</seg> <seg type="pāda" n="d">śāntaḥ svayaṃbhūr iva nākapṛṣṭham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śailaiḥ su-guptaṃ ca vibhūṣitaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">dhṛtaṃ ca pūtaṃ ca śivais tapo-daiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañca-a-cala-aṅkaṃ nagaraṃ prapede</seg> <seg type="pāda" n="d">śāntaḥ svayaṃ-bhūr iva nāka-pṛṣṭham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.3">
<l><seg type="pāda" n="a">gāmbhīryam ojaś ca niśāmya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vapuś ca dīptaṃ puruṣān atītya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">visismiye tatra janas tadānīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthānuvratasyeva vṛṣadhvajasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gāmbhīryam ojaś ca niśāmya tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vapuś ca dīptaṃ puruṣān atītya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">visismiye tatra janas tadānīṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthānu-vratasya iva vṛṣa-dhvajasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.4">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ prekṣya yo 'nyena yayau sa tasthau</seg> <seg type="pāda" n="b">(yas tatra Cyaś cātra )tasthau pathi so 'nvagacchat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">drutaṃ yayau (yaḥ sa jagāma dhīraṃ Csadayaṃ sadhīraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yaḥ kaścid āste sma sa cotpapāta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ prekṣya yo 'nyena yayau sa tasthau</seg> <seg type="pāda" n="b">(yas tatra Cyaś ca atra )tasthau pathi so 'nvagacchat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">drutaṃ yayau (yaḥ sa jagāma dhīraṃ Csa-dayaṃ sa-dhīraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yaḥ kaś-cid āste sma sa ca utpapāta</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.5">
<l><seg type="pāda" n="a">kaścit tam ānarca janaḥ karābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">satkṛtya kaścic chirasā vavande</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snigdhena kaścid vacasābhyanandan</seg> <seg type="pāda" n="d">(nainaṃ Cnaivaṃ )jagāmāpratipūjya kaścit</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kaś-cit tam ānarca janaḥ karābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sat-kṛtya kaś-cic chirasā vavande</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">snigdhena kaś-cid vacasa ābhyanandan</seg> <seg type="pāda" n="d">(na enaṃ Cna evaṃ )jagāma a-pratipūjya kaś-cit</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.6">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ jihriyuḥ prekṣya vicitraveṣāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prakīrṇavācaḥ pathi maunam īyuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmasya sākṣād iva (saṃnikarṣe Csaṃnikarṣān</seg> <seg type="pāda" n="d">na kaścid anyāyamatir babhūva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ jihriyuḥ prekṣya vicitra-veṣāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prakīrṇa-vācaḥ pathi maunam īyuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmasya sa-akṣād iva (saṃnikarṣe Csaṃnikarṣān</seg> <seg type="pāda" n="d">na kaś-cid a-nyāya-matir babhūva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.7">
<l><seg type="pāda" n="a">anyakriyāṇām api rājamārge</seg> <seg type="pāda" n="b">strīṇāṃ nṛṇāṃ vā bahumānapūrvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(taṃ devakalpaṃ Ctad eva kalpaṃ )naradeva(sūnuṃ Csūtraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirīkṣamāṇā na (tatarpa Ctu tasya )dṛṣṭiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">anya-kriyāṇām api rāja-mārge</seg> <seg type="pāda" n="b">strīṇāṃ nṛṇāṃ vā bahu-māna-pūrvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(taṃ deva-kalpaṃ Ctad eva kalpaṃ )nara-deva-(sūnuṃ Csūtraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirīkṣamāṇā na (tatarpa Ctu tasya )dṛṣṭiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.8">
<l><seg type="pāda" n="a">bhruvau lalāṭaṃ mukham (īkṣaṇe Cīkṣaṇaṃ )vā</seg> <seg type="pāda" n="b">vapuḥ karau vā caraṇau gatiṃ vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad eva yas tasya dadarśa tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">tad eva (tasyātha babandha Ctasyānubabandha )cakṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhruvau lalāṭaṃ mukham (īkṣaṇe Cīkṣaṇaṃ )vā</seg> <seg type="pāda" n="b">vapuḥ karau vā caraṇau gatiṃ vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yad eva yas tasya dadarśa tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">tad eva (tasya atha babandha Ctasya anubabandha )cakṣuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.9">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā (ca sorṇaCśubhorṇa)bhruvam āyatākṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jvalaccharīraṃ śubhajālahastam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ bhikṣu(veṣaṃ Cveśaṃ )kṣitipālanārhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃcukṣubhe rājagṛhasya lakṣmīḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā (ca sa-ūrṇa-Cśubha-ūrṇa-)bhruvam āyata-akṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jvalac-charīraṃ śubha-jāla-hastam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">taṃ bhikṣu-(veṣaṃ Cveśaṃ )kṣiti-pālana-arhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃcukṣubhe rāja-gṛhasya lakṣmīḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.10">
<l><seg type="pāda" n="a">śreṇyo 'tha bhartā magadhājirasya</seg> <seg type="pāda" n="b">(bāhyād Cvāhyād )vimānād vipulaṃ janaugham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dadarśa papraccha ca tasya hetuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tatas tam asmai puruṣaḥ śaśaṃsa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śreṇyo 'tha bhartā magadha-ajirasya</seg> <seg type="pāda" n="b">(bāhyād Cvāhyād )vimānād vipulaṃ jana-ogham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dadarśa papraccha ca tasya hetuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tatas tam asmai puruṣaḥ śaśaṃsa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.11">
<l><seg type="pāda" n="a">jñānaṃ paraṃ vā pṛthivīśriyaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">viprair ya ukto 'dhigamiṣyatīti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa (eṣa Ceva )śākyādhipates tanūjo</seg> <seg type="pāda" n="d">nirīkṣyate pravrajito janena</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jñānaṃ paraṃ vā pṛthivī-śriyaṃ vā</seg> <seg type="pāda" n="b">viprair ya ukto 'dhigamiṣyati iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa (eṣa Ceva )śākya-adhi-pates tanū-jo</seg> <seg type="pāda" n="d">nirīkṣyate pravrajito janena</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.12">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śrutārtho (manasāgatāstho Cmanasā gatārtho</seg> <seg type="pāda" n="b">rājā babhāṣe puruṣaṃ tam eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñāyatāṃ kva pratigacchatīti</seg> <seg type="pāda" n="d">tathety athainaṃ puruṣo 'nvagacchat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śruta-artho (manasa ā-gata-āstho Cmanasā gata-artho</seg> <seg type="pāda" n="b">rājā babhāṣe puruṣaṃ tam eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñāyatāṃ kva pratigacchati iti</seg> <seg type="pāda" n="d">tatha īty atha enaṃ puruṣo 'nvagacchat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.13">
<l><seg type="pāda" n="a">alolacakṣur yugamātradarśī</seg> <seg type="pāda" n="b">nivṛttavāg yantritamandagāmī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cacāra bhikṣāṃ sa tu bhikṣuvaryo</seg> <seg type="pāda" n="d">nidhāya gātrāṇi calaṃ ca cetaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-lola-cakṣur yuga-mātra-darśī</seg> <seg type="pāda" n="b">nivṛtta-vāg yantrita-manda-gāmī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cacāra bhikṣāṃ sa tu bhikṣu-varyo</seg> <seg type="pāda" n="d">nidhāya gātrāṇi calaṃ ca cetaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.14">
<l><seg type="pāda" n="a">ādāya bhaikṣaṃ ca yathopapannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yayau gireḥ prasravaṇaṃ viviktam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nyāyena tatrābhyavahṛtya cainan</seg> <seg type="pāda" n="d">mahīdharaṃ pāṇḍavam āruroha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ādāya bhaikṣaṃ ca yathā-upapannaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yayau gireḥ prasravaṇaṃ viviktam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nyāyena tatra abhyavahṛtya ca enan</seg> <seg type="pāda" n="d">mahī-dharaṃ pāṇḍavam āruroha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.15">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmin navau lodhravanopagūḍhe</seg> <seg type="pāda" n="b">mayūranādapratipūrṇakuñje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāṣāyavāsāḥ sa babhau nṛsūryo</seg> <seg type="pāda" n="d">yathodayasyopari bālasūryaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmin navau lodhra-vana-upagūḍhe</seg> <seg type="pāda" n="b">mayūra-nāda-pratipūrṇa-kuñje</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāṣāya-vāsāḥ sa babhau nṛ-sūryo</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā-udayasya upari bāla-sūryaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.16">
<l><seg type="pāda" n="a">(tatrainam Ctatraivam )ālokya sa rājabhṛtyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śreṇyāya rājñe kathayāṃ cakāra</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃśrutya rājā sa ca bāhumānyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra pratasthe nibhṛtānuyātraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(tatra enam Ctatra evam )ālokya sa rāja-bhṛtyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śreṇyāya rājñe kathayāṃ cakāra</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃśrutya rājā sa ca bāhumānyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra pratasthe nibhṛta-anu-yātraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.17">
<l><seg type="pāda" n="a">sa pāṇḍavaṃ pāṇḍavatulyavīryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śailottamaṃ śailasamānavarṣmā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maulīdharaḥ siṃhagatir nṛsiṃhaś</seg> <seg type="pāda" n="d">calatsaṭaḥ siṃha ivāruroha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa pāṇḍavaṃ pāṇḍava-tulya-vīryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaila-uttamaṃ śaila-samāna-varṣmā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maulī-dharaḥ siṃha-gatir nṛ-siṃhaś</seg> <seg type="pāda" n="d">calat-saṭaḥ siṃha ivā aruroha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.18">
<l><seg type="pāda" n="a">(tataḥ sma Ccalasya )tasyopari śṛṅgabhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śāntendriyaṃ paśyati bodhisattvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paryaṅkam āsthāya virocamānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaśāṅkam udyantam ivābhra(kuñjāt Ckūṭāt )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(tataḥ sma Ccalasya )tasya upari śṛṅga-bhūtaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śānta-indriyaṃ paśyati bodhi-sattvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pary-aṅkam āsthāya virocamānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaśa-aṅkam udyantam iva abhra-(kuñjāt Ckūṭāt )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.19">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ rūpalakṣmyā ca śamena caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmasya nirmāṇam ivopaviṣṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">savismayaḥ praśrayavān narendraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃbhuvaṃ śakra ivopatasthe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ rūpa-lakṣmyā ca śamena ca eva</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmasya nirmāṇam iva upaviṣṭam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-vismayaḥ praśrayavān nara-indraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">svayaṃ-bhuvaṃ śakra iva upatasthe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.20">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ nyāyato (nyāyavidāṃ variṣṭhaṃ Cnyāyavatāṃ variṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sametya papraccha ca dhātusāmyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa cāpy avocat sadṛśena sāmnā</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛpaṃ manaḥsvāsthyam anāmayaṃ ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ nyāyato (nyāya-vidāṃ variṣṭhaṃ Cnyāyavatāṃ variṣṭhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sametya papraccha ca dhātu-sāmyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa ca apy avocat sa-dṛśena sāmnā</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛ-paṃ manaḥ-svāsthyam an-āmayaṃ ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.21">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śucau vāraṇakarṇanīle</seg> <seg type="pāda" n="b">śilātale (saṃniṣasāda Casau niṣasāda )rājā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(upopaviśyānumataś Cnṛpopaviśyānumataś )ca tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvaṃ vijijñāsur idaṃ babhāṣe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śucau vāraṇa-karṇa-nīle</seg> <seg type="pāda" n="b">śilā-tale (saṃniṣasāda Casau niṣasāda )rājā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(upopaviśya anumataś Cnṛ-pa-upaviśya anumataś )ca tasya</seg> <seg type="pāda" n="d">bhāvaṃ vijijñāsur idaṃ babhāṣe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.22">
<l><seg type="pāda" n="a">prītiḥ parā me bhavataḥ kulena</seg> <seg type="pāda" n="b">kramāgatā caiva parīkṣitā ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātā vivakṣā (svavayo Csuta yā )yato me</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād idaṃ snehavaco nibodha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prītiḥ parā me bhavataḥ kulena</seg> <seg type="pāda" n="b">krama-āgatā ca eva parīkṣitā ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātā vivakṣā (sva-vayo Csuta yā )yato me</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād idaṃ sneha-vaco nibodha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.23">
<l><seg type="pāda" n="a">ādityapūrvaṃ vipulaṃ kulaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="b">navaṃ vayo dīptam idaṃ vapuś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kasmād iyaṃ te matir akrameṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaikṣākae evābhiratā na rājye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āditya-pūrvaṃ vipulaṃ kulaṃ te</seg> <seg type="pāda" n="b">navaṃ vayo dīptam idaṃ vapuś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kasmād iyaṃ te matir a-krameṇa</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaikṣākae eva abhiratā na rājye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.24">
<l><seg type="pāda" n="a">gātraṃ hi te lohitacandanārhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāṣāyasaṃśleṣam anarham etat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hastaḥ prajāpālanayogya eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">bhoktuṃ na cārhaḥ paradattam annam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gātraṃ hi te lohita-candana-arhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāṣāya-saṃśleṣam an-arham etat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hastaḥ prajā-pālana-yogya eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">bhoktuṃ na ca arhaḥ para-dattam annam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.25">
<l><seg type="pāda" n="a">tat saumya rājyaṃ yadi paitṛkaṃ tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">snehāt pitur necchasi vikrameṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca (kramaṃ Ckṣamaṃ )marṣayituṃ matis te</seg> <seg type="pāda" n="d">(bhuṅkṣvārdham Cbhuktvārdham )asmadviṣayasya śīghram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tat saumya rājyaṃ yadi paitṛkaṃ tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">snehāt pitur na icchasi vikrameṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na ca (kramaṃ Ckṣamaṃ )marṣayituṃ matis te</seg> <seg type="pāda" n="d">(bhuṅkṣva ardham Cbhuktva ārdham )asmad-viṣayasya śīghram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.26">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ hi na syāt svajanāvamardaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kālakrameṇāpi śamaśrayā śrīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt kuruṣva praṇayaṃ mayi tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sadbhiḥ sahīyā hi satāṃ samṛddhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ hi na syāt sva-jana-avamardaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāla-krameṇa api śama-śrayā śrīḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt kuruṣva praṇayaṃ mayi tvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sadbhiḥ sahīyā hi satāṃ samṛddhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.27">
<l><seg type="pāda" n="a">atha tv idānīṃ kulagarvitatvād</seg> <seg type="pāda" n="b">asmāsu viśrambhaguṇo na te 'sti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vyūḍhāny anīkāni Cvyūhāny anekāni )vigāhya (bāṇair Cvāṇair</seg> <seg type="pāda" n="d">mayā sahāyena (parān Cparāñ )jigīṣa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha tv idānīṃ kula-garvitatvād</seg> <seg type="pāda" n="b">asmāsu viśrambha-guṇo na te 'sti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vyūḍhāny anīkāni Cvyūhāny an-ekāni )vigāhya (bāṇair Cvāṇair</seg> <seg type="pāda" n="d">mayā sahāyena (parān Cparāñ )jigīṣa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.28">
<l><seg type="pāda" n="a">tad buddhim atrānyatarāṃ vṛṇīṣva</seg> <seg type="pāda" n="b">dharmārthakāmān vidhivad bhajasva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyatyasya (rāgād iha Crāgādi ha )hi trivargaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pretyeha ca (bhraṃśam Cvibhraṃśam )avāpnuvanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad buddhim atra anyatarāṃ vṛṇīṣva</seg> <seg type="pāda" n="b">dharma-artha-kāmān vidhivad bhajasva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vyatyasya (rāgād iha Crāga-ādi ha )hi tri-vargaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pretya iha ca (bhraṃśam Cvibhraṃśam )avāpnuvanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.29">
<l><seg type="pāda" n="a">yo hy arthadharmau paripīḍya kāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">syād dharma(kāmau Ckāmye )paribhūya cārthaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmārthayoś coparameṇa dharmas</seg> <seg type="pāda" n="d">tyājyaḥ sa kṛtsno yadi (kāṅkṣito 'rthaḥ Ckāṅkṣitārthaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yo hy artha-dharmau paripīḍya kāmaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">syād dharma-(kāmau Ckāmye )paribhūya ca arthaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāma-arthayoś ca uparameṇa dharmas</seg> <seg type="pāda" n="d">tyājyaḥ sa kṛtsno yadi (kāṅkṣito 'rthaḥ Ckāṅkṣita-arthaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.30">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt trivargasya niṣevaṇena</seg> <seg type="pāda" n="b">tvaṃ rūpam etat saphalaṃ kuruṣva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmārthakāmādhigamaṃ hy anūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛṇām anūnaṃ puruṣārtham āhuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmāt tri-vargasya niṣevaṇena</seg> <seg type="pāda" n="b">tvaṃ rūpam etat sa-phalaṃ kuruṣva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharma-artha-kāma-adhigamaṃ hy an-ūnaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛṇām an-ūnaṃ puruṣa-artham āhuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.31">
<l><seg type="pāda" n="a">tan niṣphalau nārhasi kartum etau</seg> <seg type="pāda" n="b">pīnau bhujau cāpavikarṣaṇārhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māndhātṛvaj jetum imau hi yogyau</seg> <seg type="pāda" n="d">(lokān api trīn iha Clokāni hi trīṇi hi )kiṃ punar gām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tan niṣ-phalau na arhasi kartum etau</seg> <seg type="pāda" n="b">pīnau bhujau cāpa-vikarṣaṇa-arhau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māndhātṛvaj jetum imau hi yogyau</seg> <seg type="pāda" n="d">(lokān api trīn iha Clokāni hi trīṇi hi )kiṃ punar gām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.32">
<l><seg type="pāda" n="a">snehena khalv etad ahaṃ bravīmi</seg> <seg type="pāda" n="b">naiśvaryarāgeṇa na vismayena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">imaṃ hi dṛṣṭvā tava bhikṣu(veṣaṃ Cveśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jātānukampo 'smy api cāgatāśruḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">snehena khalv etad ahaṃ bravīmi</seg> <seg type="pāda" n="b">nā eśvarya-rāgeṇa na vismayena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">imaṃ hi dṛṣṭvā tava bhikṣu-(veṣaṃ Cveśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">jāta-anukampo 'smy api cā agata-aśruḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.33">
<l><seg type="pāda" n="a">yāvat svavaṃśaprati(rūpa rūpaṃ Crūparūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na te jarābhyety abhibhūya bhūyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad bhuṅkṣva bhikṣāśramakāma kāmān</seg> <seg type="pāda" n="d">kāle 'si kartā priyadharma dharmam [Pādas ab and cd are exchanged in C.]</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yāvat sva-vaṃśa-prati-(rūpa rūpaṃ Crūpa-rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na te jara ābhyety abhibhūya bhūyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad bhuṅkṣva bhikṣā-āśrama-kāma kāmān</seg> <seg type="pāda" n="d">kāle 'si kartā priya-dharma dharmam [Pādas ab and cd are exchanged in C.]</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.34">
<l><seg type="pāda" n="a">śaknoti jīrṇaḥ khalu dharmam āptuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmopabhogeṣv agatir jarāyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ataś ca yūnaḥ kathayanti kāmān</seg> <seg type="pāda" n="d">madhyasya vittaṃ sthavirasya dharmam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śaknoti jīrṇaḥ khalu dharmam āptuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāma-upabhogeṣv a-gatir jarāyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ataś ca yūnaḥ kathayanti kāmān</seg> <seg type="pāda" n="d">madhyasya vittaṃ sthavirasya dharmam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.35">
<l><seg type="pāda" n="a">dharmasya cārthasya ca jīvaloke</seg> <seg type="pāda" n="b">pratyarthibhūtāni hi yauvanāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃrakṣyamānāny api durgrahāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmā yatas tena (pathā Cyathā )haranti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dharmasya ca arthasya ca jīva-loke</seg> <seg type="pāda" n="b">praty-arthi-bhūtāni hi yauvanāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃrakṣyamānāny api dur-grahāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmā yatas tena (pathā Cyathā )haranti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.36">
<l><seg type="pāda" n="a">vayāṃsi jīrṇāni (vimarśavanti Cvimarśayanti</seg> <seg type="pāda" n="b">dhīrāṇy avasthānaparāyaṇāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alpena yatnena śamātmakāni</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavanty a(gatyaiva Cgatyeva )ca lajjayā ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vayāṃsi jīrṇāni (vimarśavanti Cvimarśayanti</seg> <seg type="pāda" n="b">dhīrāṇy avasthāna-para-ayaṇāni</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">alpena yatnena śama-ātmakāni</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavanty a-(gatya aiva Cgatya īva )ca lajjayā ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.37">
<l><seg type="pāda" n="a">ataś ca lolaṃ viṣayapradhānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pramattam akṣāntam adīrghadarśi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahucchalaṃ yauvanam abhyatītya</seg> <seg type="pāda" n="d">nistīrya kāntāram ivāśvasanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ataś ca lolaṃ viṣaya-pradhānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pramattam a-kṣāntam a-dīrgha-darśi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahu-cchalaṃ yauvanam abhyatītya</seg> <seg type="pāda" n="d">nistīrya kāntāram ivā aśvasanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.38">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād adhīraṃ capalapramādi</seg> <seg type="pāda" n="b">navaṃ vayas tāvad idaṃ vyapaitu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmasya pūrvaṃ hi vayaḥ śaravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na śakyate rakṣitum indriyebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād a-dhīraṃ capala-pramādi</seg> <seg type="pāda" n="b">navaṃ vayas tāvad idaṃ vyapaitu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmasya pūrvaṃ hi vayaḥ śaravyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na śakyate rakṣitum indriyebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.39">
<l><seg type="pāda" n="a">atho cikīrṣā tava dharma eva</seg> <seg type="pāda" n="b">yajasva yajñaṃ kuladharma eṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yajñair adhiṣṭhāya hi nākapṛṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yayau marutvān api nākapṛṣṭham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha u cikīrṣā tava dharma eva</seg> <seg type="pāda" n="b">yajasva yajñaṃ kula-dharma eṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yajñair adhiṣṭhāya hi nāka-pṛṣṭhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yayau marutvān api nāka-pṛṣṭham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.40">
<l><seg type="pāda" n="a">suvarṇakeyūravidaṣṭabāhavo</seg> <seg type="pāda" n="b">maṇipradīpojjvalacitramaulayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nṛpar1ṣayas tāṃ hi gatiṃ gatā makhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrameṇa yām eva mahar2ṣayo yayuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">su-varṇa-keyūra-vidaṣṭa-bāhavo</seg> <seg type="pāda" n="b">maṇi-pradīpa-ujjvala-citra-maulayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nṛ-par1ṣayas tāṃ hi gatiṃ gatā makhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śrameṇa yām eva mahar2ṣayo yayuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_10.41">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evaṃ magadhapatir ((Cvaco C))babhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">yaḥ samyag valabhid iva (bruvan babhāse Cdhruvaṃ babhāṣe )</seg> //</l>
<l><seg type="pāda" n="c">tac chrutvā na sa (vicacāla Cvicacāra )rājasūnuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kailāso girir iva naikacitrasānuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_10.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity evaṃ magadha-patir ((Cvaco C))babhāṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">yaḥ samyag vala-bhid iva (bruvan babhāse Cdhruvaṃ babhāṣe )</seg> //</l>
<l><seg type="pāda" n="c">tac chrutvā na sa (vicacāla Cvicacāra )rāja-sūnuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kailāso girir iva na-eka-citra-sānuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

  <trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye 'śva-ghoṣa-kṛte śreṇyā1bhigamano nāma daśamaḥ sargaḥ -- 10 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="11">
<lg xml:id="BC_11.1">
<l><seg type="pāda" n="a">athaivam ukto magadhādhipena</seg> <seg type="pāda" n="b">suhṛnmukhena pratikūlam artham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svastho 'vikāraḥ kulaśaucaśuddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śauddhodanir vākyam idaṃ jagāda</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha evam ukto magadha-adhipena</seg> <seg type="pāda" n="b">su-hṛn-mukhena prati-kūlam artham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sva-stho 'vikāraḥ kula-śauca-śuddhaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śauddhodanir vākyam idaṃ jagāda</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.2">
<l><seg type="pāda" n="a">nāścaryam etad bhavato (vidhānaṃ Cabhidhātuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jātasya haryaṅkakule viśāle</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yan mitrapakṣe tava mitrakāma</seg> <seg type="pāda" n="d">syād vṛttir eṣā pariśuddhavṛtteḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nā aścaryam etad bhavato (vidhānaṃ Cabhidhātuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jātasya hary-aṅka-kule viśāle</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yan mitra-pakṣe tava mitra-kāma</seg> <seg type="pāda" n="d">syād vṛttir eṣā pariśuddha-vṛtteḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.3">
<l><seg type="pāda" n="a">asatsu maitrī sva(kulānuvṛttā Ckulānurūpā</seg> <seg type="pāda" n="b">na tiṣṭhati śrir iva viklaveṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrvaiḥ kṛtāṃ prītiparaṃparābhis</seg> <seg type="pāda" n="d">tām eva santas tu vivardhayanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-satsu maitrī sva-(kula-anuvṛttā Ckula-anu-rūpā</seg> <seg type="pāda" n="b">na tiṣṭhati śrir iva viklaveṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrvaiḥ kṛtāṃ prīti-paraṃ-parābhis</seg> <seg type="pāda" n="d">tām eva santas tu vivardhayanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.4">
<l><seg type="pāda" n="a">ye cārthakṛcchreṣu bhavanti loke</seg> <seg type="pāda" n="b">samānakāryāḥ suhṛdāṃ manuṣyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mitrāṇi tānīti paraimi buddhyā</seg> <seg type="pāda" n="d">svasthasya vṛddhiṣv iha ko hi na syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ye ca artha-kṛcchreṣu bhavanti loke</seg> <seg type="pāda" n="b">samāna-kāryāḥ su-hṛdāṃ manuṣyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mitrāṇi tāni iti paraimi buddhyā</seg> <seg type="pāda" n="d">sva-sthasya vṛddhiṣv iha ko hi na syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.5">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ ca ye dravyam avāpya loke</seg> <seg type="pāda" n="b">mitreṣu dharme ca niyojayanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avāptasārāṇi dhanāni teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhraṣṭāni nānte janayanti tāpam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ ca ye dravyam avāpya loke</seg> <seg type="pāda" n="b">mitreṣu dharme ca niyojayanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avāpta-sārāṇi dhanāni teṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhraṣṭāni na ante janayanti tāpam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.6">
<l><seg type="pāda" n="a">suhṛttayā cāryatayā ca rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">(khalv eṣa yo māṃ prati niścayas Cvibhāvya mām eva viniścayas )te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atrānuneṣyāmi suhṛttayaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">brūyām ahaṃ nottaram anyad atra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">su-hṛttayā cā aryatayā ca rājan</seg> <seg type="pāda" n="b">(khalv eṣa yo māṃ prati niścayas Cvibhāvya mām eva viniścayas )te</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atra anuneṣyāmi su-hṛttaya aiva</seg> <seg type="pāda" n="d">brūyām ahaṃ na uttaram anyad atra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.7">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ jarāmṛtyubhayaṃ viditvā</seg> <seg type="pāda" n="b">mumukṣayā dharmam imaṃ prapannaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bandhūn priyān aśrumukhān vihāya</seg> <seg type="pāda" n="d">prāg eva kāmān aśubhasya hetūn</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ jarā-mṛtyu-bhayaṃ viditvā</seg> <seg type="pāda" n="b">mumukṣayā dharmam imaṃ prapannaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bandhūn priyān aśru-mukhān vihāya</seg> <seg type="pāda" n="d">prāg eva kāmān a-śubhasya hetūn</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.8">
<l><seg type="pāda" n="a">nāśīviṣebhyo (hi Capi )tathā bibhemi</seg> <seg type="pāda" n="b">naivāśanibhyo gaganāc cyutebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na pāvakebhyo 'nilasaṃhitebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā bhayaṃ me viṣayebhya (eva Cebhyaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nā aśī-viṣebhyo (hi Capi )tathā bibhemi</seg> <seg type="pāda" n="b">na eva aśanibhyo gaganāc cyutebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na pāvakebhyo 'nila-saṃhitebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā bhayaṃ me viṣayebhya (eva Cebhyaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.9">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmā hy anityāḥ kuśalārthacaurā</seg> <seg type="pāda" n="b">riktāś ca māyāsadṛśāś ca loke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āśāsyamānā api mohayanti</seg> <seg type="pāda" n="d">cittaṃ nṛṇāṃ kiṃ punar ātmasaṃsthāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāmā hy a-nityāḥ kuśala-artha-caurā</seg> <seg type="pāda" n="b">riktāś ca māyā-sa-dṛśāś ca loke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āśāsyamānā api mohayanti</seg> <seg type="pāda" n="d">cittaṃ nṛṇāṃ kiṃ punar ātma-saṃsthāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.10">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmābhibhūtā hi na yānti śarma</seg> <seg type="pāda" n="b">tripiṣṭape kiṃ (bata Cvata )martyaloke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmaiḥ satṛṣṇasya hi nāsti tṛptir</seg> <seg type="pāda" n="d">yathendhanair vātasakhasya vahneḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāma-abhibhūtā hi na yānti śarma</seg> <seg type="pāda" n="b">tri-piṣṭape kiṃ (bata Cvata )martya-loke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmaiḥ sa-tṛṣṇasya hi na asti tṛptir</seg> <seg type="pāda" n="d">yatha īndhanair vāta-sakhasya vahneḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.11">
<l><seg type="pāda" n="a">jagaty anartho na samo 'sti kāmair</seg> <seg type="pāda" n="b">mohāc ca teṣv eva janaḥ prasaktaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattvaṃ viditvaivam anarthabhīruḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prājñaḥ svayaṃ ko 'bhilaṣed anartham</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jagaty an-artho na samo 'sti kāmair</seg> <seg type="pāda" n="b">mohāc ca teṣv eva janaḥ prasaktaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tattvaṃ viditva aivam an-artha-bhīruḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">prājñaḥ svayaṃ ko 'bhilaṣed an-artham</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.12">
<l><seg type="pāda" n="a">samudravastrām api gām avāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">pāraṃ jigīṣanti mahārṇavasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lokasya kāmair na vitṛptir asti</seg> <seg type="pāda" n="d">patadbhir ambhobhir ivārṇavasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">samudra-vastrām api gām avāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">pāraṃ jigīṣanti mahā-arṇavasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lokasya kāmair na vitṛptir asti</seg> <seg type="pāda" n="d">patadbhir ambhobhir iva arṇavasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.13">
<l><seg type="pāda" n="a">devena vṛṣṭe 'pi hiraṇyavarṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">dvīpān (samagrāṃś Csamudrāṃś )caturo 'pi jitvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śakrasya cārdhāsanam apy avāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">māndhātur āsīd viṣayeṣv atṛptiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">devena vṛṣṭe 'pi hiraṇya-varṣe</seg> <seg type="pāda" n="b">dvīpān (sam-agrāṃś Csamudrāṃś )caturo 'pi jitvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śakrasya ca ardha-āsanam apy avāpya</seg> <seg type="pāda" n="d">māndhātur āsīd viṣayeṣv a-tṛptiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.14">
<l><seg type="pāda" n="a">bhuktvāpi rājyaṃ divi devatānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śatakratau vṛtrabhayāt pranaṣṭe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darpān mahar2ṣīn api vāhayitvā</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣv atṛpto nahuṣaḥ papāta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhuktva āpi rājyaṃ divi devatānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śata-kratau vṛtra-bhayāt pranaṣṭe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">darpān mahar2ṣīn api vāhayitvā</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣv a-tṛpto nahuṣaḥ papāta</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.15">
<l><seg type="pāda" n="a">aiḍaś ca rājā tridivaṃ vigāhya</seg> <seg type="pāda" n="b">nītvāpi devīṃ vaśam urvaśīṃ tām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lobhād ṛṣibhyaḥ kanakaṃ jihīrṣur</seg> <seg type="pāda" n="d">jagāma nāśaṃ viṣayeṣv atṛptaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">aiḍaś ca rājā tri-divaṃ vigāhya</seg> <seg type="pāda" n="b">nītva āpi devīṃ vaśam urvaśīṃ tām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lobhād ṛṣibhyaḥ kanakaṃ jihīrṣur</seg> <seg type="pāda" n="d">jagāma nāśaṃ viṣayeṣv a-tṛptaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.16">
<l><seg type="pāda" n="a">baler mahendraṃ nahuṣaṃ mahendrād</seg> <seg type="pāda" n="b">indraṃ punar ye nahuṣād upeyuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svarge kṣitau vā viṣayeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">ko viśvased bhāgyakulākuleṣu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">baler mahā-indraṃ nahuṣaṃ mahā-indrād</seg> <seg type="pāda" n="b">indraṃ punar ye nahuṣād upeyuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svarge kṣitau vā viṣayeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">ko viśvased bhāgya-kula-ākuleṣu</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.17">
<l><seg type="pāda" n="a">cīrāmbarā mūlaphalāmbubhakṣā</seg> <seg type="pāda" n="b">jaṭā vahanto 'pi bhujaṃgadīrghāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yair (nānyaCanya)kāryā munayo 'pi bhagnāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaḥ kāmasaṃjñān mṛgayeta śatrūn</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cīra-ambarā mūla-phala-ambu-bhakṣā</seg> <seg type="pāda" n="b">jaṭā vahanto 'pi bhujaṃ-ga-dīrghāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yair (na anya-Canya-)kāryā munayo 'pi bhagnāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaḥ kāma-saṃjñān mṛgayeta śatrūn</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.18">
<l><seg type="pāda" n="a">ugrāyudhaś cogradhṛtāyudho 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">yeṣāṃ kṛte mṛtyum avāpa bhīṣmāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cintāpi teṣām aśivā vadhāya</seg> <seg type="pāda" n="d">(sadCtad)vṛttināṃ kiṃ punar avratānām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ugra-āyudhaś ca ugra-dhṛta-āyudho 'pi</seg> <seg type="pāda" n="b">yeṣāṃ kṛte mṛtyum avāpa bhīṣmāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cinta āpi teṣām a-śivā vadhāya</seg> <seg type="pāda" n="d">(sad-Ctad-)vṛttināṃ kiṃ punar a-vratānām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.19">
<l><seg type="pāda" n="a">āsvādam alpaṃ viṣayeṣu matvā</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃyojanotkarṣam atṛptim eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadbhyaś ca garhāṃ niyataṃ ca pāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaḥ kāmasaṃjñaṃ viṣam (ādadīta Cāsasāda )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āsvādam alpaṃ viṣayeṣu matvā</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃyojana-utkarṣam a-tṛptim eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sadbhyaś ca garhāṃ niyataṃ ca pāpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kaḥ kāma-saṃjñaṃ viṣam (ādadīta Cāsasāda )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.20">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣyādibhiḥ (karmabhir arditānāṃ Cdharmabhir anvitānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmātmakānāṃ ca niśamya duḥkham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svāsthyaṃ ca kāmeṣv akutūhalānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmān vihātuṃ kṣamam ātmavadbhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛṣya-ādibhiḥ (karmabhir arditānāṃ Cdharmabhir anvitānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāma-ātmakānāṃ ca niśamya duḥkham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svāsthyaṃ ca kāmeṣv a-kutūhalānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmān vihātuṃ kṣamam ātmavadbhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.21">
<l><seg type="pāda" n="a">jñeyā vipatkāmini kāmasaṃpat</seg> <seg type="pāda" n="b">siddheṣu kāmeṣu madaṃ hy upaiti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madād akāryaṃ kurute na kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yena kṣato durgatim abhyupaiti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jñeyā vipat-kāmini kāma-saṃpat</seg> <seg type="pāda" n="b">siddheṣu kāmeṣu madaṃ hy upaiti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">madād a-kāryaṃ kurute na kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yena kṣato dur-gatim abhyupaiti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.22">
<l><seg type="pāda" n="a">yatnena labdhāḥ parirakṣitāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ye vipralabhya pratiyānti bhūyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣv ātmavān yācitakopam eṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu vidvān iha ko rameta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yatnena labdhāḥ parirakṣitāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">ye vipralabhya pratiyānti bhūyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣv ātmavān yācita-kopam eṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu vidvān iha ko rameta</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.23">
<l><seg type="pāda" n="a">anviṣya cādāya ca jātatarṣā</seg> <seg type="pāda" n="b">yān atyajantaḥ pariyānti duḥkham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">loke tṛṇolkāsadṛśeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">anviṣya cā adāya ca jāta-tarṣā</seg> <seg type="pāda" n="b">yān a-tyajantaḥ pariyānti duḥkham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">loke tṛṇa-ulkā-sa-dṛśeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.24">
<l><seg type="pāda" n="a">anātmavanto hṛdi yair vidaṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">vināśam archanti na yānti śarma</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kruddhograsarpapratimeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">an-ātmavanto hṛdi yair vidaṣṭā</seg> <seg type="pāda" n="b">vināśam archanti na yānti śarma</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kruddha-ugra-sarpa-pratimeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.25">
<l><seg type="pāda" n="a">asthi (kṣudhārtā Ckṣudhārttā )iva sārameyā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuktvāpi yān naiva bhavanti tṛptāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīrṇāsthikaṅkālasameṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">asthi (kṣudhā-ārtā Ckṣudhā-ārttā )iva sārameyā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhuktva āpi yān na eva bhavanti tṛptāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jīrṇa-asthi-kaṅkāla-sameṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.26">
<l><seg type="pāda" n="a">ye rājacaurodakapāvakebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhāraṇatvāj janayanti duḥkham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣu praviddhāmiṣasaṃnibheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ye rāja-caura-udaka-pāvakebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sādhāraṇatvāj janayanti duḥkham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣu praviddha-amiṣa-saṃnibheṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.27">
<l><seg type="pāda" n="a">yatra sthitānām abhito vipattiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śatroḥ sakāśād api bāndhavebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hiṃsreṣu teṣv āyatanopameṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yatra sthitānām abhito vipattiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śatroḥ sakāśād api bāndhavebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hiṃsreṣu teṣv āyatana-upameṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.28">
<l><seg type="pāda" n="a">girau vane cāpsu ca sāgare ca</seg> <seg type="pāda" n="b">(yān Cyad )bhraṃśam (archanti vilaṅghamānāḥ Carchanty abhilaṅghamānāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣu drumaprāgraphalopameṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">girau vane ca apsu ca sāgare ca</seg> <seg type="pāda" n="b">(yān Cyad )bhraṃśam (archanti vilaṅghamānāḥ Carchanty abhilaṅghamānāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">teṣu druma-pra-agra-phala-upameṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.29">
<l><seg type="pāda" n="a">(tīvraiḥ Ctīrthaiḥ )prayatnair vividhair avāptāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣaṇena ye nāśam iha prayānti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svapnopabhogapratimeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt [Verses 11.29 and 11.30 are exchanged in ed. C.]</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(tīvraiḥ Ctīrthaiḥ )prayatnair vi-vidhair avāptāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣaṇena ye nāśam iha prayānti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svapna-upabhoga-pratimeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt [Verses 11.29 and 11.30 are exchanged in ed. C.]</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.30">
<l><seg type="pāda" n="a">yān arcayitvāpi na yānti śarma</seg> <seg type="pāda" n="b">vivardhayitvā paripālayitvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅgāra(karṣūCkarṣa)pratimeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yān arcayitva āpi na yānti śarma</seg> <seg type="pāda" n="b">vivardhayitvā paripālayitvā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅgāra-(karṣū-Ckarṣa-)pratimeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.31">
<l><seg type="pāda" n="a">vināśam īyuḥ kuravo yadarthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛṣṇyandhakā (mekhalaCmaithila)daṇḍakāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(sūnāsiCśūlāsi)kāṣṭhapratimeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vināśam īyuḥ kuravo yad-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛṣṇy-andhakā (mekhala-Cmaithila-)daṇḍakāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(sūnā-asi-Cśūla-asi-)kāṣṭha-pratimeṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.32">
<l><seg type="pāda" n="a">sundopasundāv asurau yadartham</seg> <seg type="pāda" n="b">anyoanyavairaprasṛtau vinaṣṭau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sauhārdaviśleṣakareṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sunda-upasundāv asurau yad-artham</seg> <seg type="pāda" n="b">anyo-anya-vaira-prasṛtau vinaṣṭau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sauhārda-viśleṣa-kareṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.33">
<l><seg type="pāda" n="a">(yeṣāṃ kṛte vāriṇi pāvake Ckāmāndhasaṃjñāḥ kṛpayā va ke [sic] )ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kravyātsu (cātmānam Cnātmānam )ihotsṛjanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sapatnabhūteṣv aśiveṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyātmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(yeṣāṃ kṛte vāriṇi pāvake Ckāma-andha-saṃjñāḥ kṛpayā va ke [sic] )ca</seg> <seg type="pāda" n="b">kravya-atsu (cā atmānam Cnā atmānam )iha utsṛjanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-patna-bhūteṣv a-śiveṣu teṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kasyā atmavato ratiḥ syāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.34">
<l><seg type="pāda" n="a">(kāmārtham ajñaḥ Ckāmāndhasaṃjñaḥ )kṛpaṇaṃ karoti</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpnoti duḥkhaṃ vadhabandhanādi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmārtham āśākṛpaṇas tapasvī</seg> <seg type="pāda" n="d">(mṛtyuṃ śramaṃ cārchati Cmṛtyuśramaṃ cārhati )jīva(lokaḥ Cloke )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(kāma-artham a-jñaḥ Ckāma-andha-saṃjñaḥ )kṛpaṇaṃ karoti</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpnoti duḥkhaṃ vadha-bandhana-ādi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāma-artham āśā-kṛpaṇas tapasvī</seg> <seg type="pāda" n="d">(mṛtyuṃ śramaṃ ca archati Cmṛtyu-śramaṃ ca arhati )jīva-(lokaḥ Cloke )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.35">
<l><seg type="pāda" n="a">gītair hriyante hi mṛgā vadhāya</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpārtham agnau śalabhāḥ patanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">matsyo giraty āyasam āmiṣārthī</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād anarthaṃ viṣayāḥ phalanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gītair hriyante hi mṛgā vadhāya</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpa-artham agnau śalabhāḥ patanti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">matsyo giraty āyasam āmiṣa-arthī</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād an-arthaṃ viṣayāḥ phalanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.36">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmās tu bhogā iti (yan matiḥ Cyan mataṃ )syād</seg> <seg type="pāda" n="b">(bhogā Cbhogyā )na kecit parigaṇyamānāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vastrādayo dravyaguṇā hi loke</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkhapratīkāra iti pradhāryāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāmās tu bhogā iti (yan matiḥ Cyan mataṃ )syād</seg> <seg type="pāda" n="b">(bhogā Cbhogyā )na ke-cit parigaṇyamānāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vastra-ādayo dravya-guṇā hi loke</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkha-pratīkāra iti pradhāryāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.37">
<l><seg type="pāda" n="a">iṣṭaṃ hi tarṣapraśamāya toyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣunnāśahetor aśanaṃ tathaiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vātātapāmbvāvaraṇāya veśma</seg> <seg type="pāda" n="d">kaupīnaśītāvaraṇāya vāsaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iṣṭaṃ hi tarṣa-praśamāya toyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣun-nāśa-hetor aśanaṃ tatha aiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vāta-ātapa-ambv-āvaraṇāya veśma</seg> <seg type="pāda" n="d">kaupīna-śīta-āvaraṇāya vāsaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.38">
<l><seg type="pāda" n="a">nidrāvighātāya tathaiva śayyā</seg> <seg type="pāda" n="b">yānaṃ tathādhvaśramanāśanāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāsanaṃ sthānavinodanāya</seg> <seg type="pāda" n="d">snānaṃ mṛjārogyabalāśrayāya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nidrā-vighātāya tatha aiva śayyā</seg> <seg type="pāda" n="b">yānaṃ tatha ādhva-śrama-nāśanāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā āsanaṃ sthāna-vinodanāya</seg> <seg type="pāda" n="d">snānaṃ mṛjā-ārogya-bala-āśrayāya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.39">
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkhapratīkāranimittabhūtās</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmāt prajānāṃ viṣayā na (bhogāḥ Cbhogyāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aśnāmi bhogān iti ko 'bhyupeyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">prājñaḥ pratīkāravidhau (pravṛttaḥ Cpravṛttān )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">duḥkha-pratīkāra-nimitta-bhūtās</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmāt prajānāṃ viṣayā na (bhogāḥ Cbhogyāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aśnāmi bhogān iti ko 'bhyupeyāt</seg> <seg type="pāda" n="d">prājñaḥ pratīkāra-vidhau (pravṛttaḥ Cpravṛttān )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.40">
<l><seg type="pāda" n="a">yaḥ pittadāhena vidahyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śītakriyāṃ bhoga iti vyavasyet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duḥkhapratīkāravidhau pravṛttaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kuryāt sa hi bhogasaṃjñām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yaḥ pitta-dāhena vidahyamānaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śīta-kriyāṃ bhoga iti vyavasyet</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duḥkha-pratīkāra-vidhau pravṛttaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmeṣu kuryāt sa hi bhoga-saṃjñām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.41">
<l><seg type="pāda" n="a">kāmeṣv anaikāntikatā ca yasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">ato 'pi me teṣu na bhogasaṃjñā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yae eva bhāvā hi sukhaṃ diśanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tae eva duḥkhaṃ punar āvahanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāmeṣv an-aikāntikatā ca yasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">ato 'pi me teṣu na bhoga-saṃjñā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yae eva bhāvā hi sukhaṃ diśanti</seg> <seg type="pāda" n="d">tae eva duḥkhaṃ punar āvahanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.42">
<l><seg type="pāda" n="a">gurūṇi vāsāṃsy agurūṇi caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhāya (śīte Cgīte )hy asukhāya (gharme Cdharme )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">candrāṃśavaś candanam eva coṣṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhāya dukhāya bhavanti śīte</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gurūṇi vāsāṃsy agurūṇi ca eva</seg> <seg type="pāda" n="b">sukhāya (śīte Cgīte )hy a-sukhāya (gharme Cdharme )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">candra-aṃśavaś candanam eva ca uṣṇe</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhāya dukhāya bhavanti śīte</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.43">
<l><seg type="pāda" n="a">dvaṃdvāni sarvasya yataḥ prasaktāny</seg> <seg type="pāda" n="b">alābhalābhaprabhṛtīni loke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato 'pi naikāntasukho 'sti kaścin</seg> <seg type="pāda" n="d">naikāntaduḥkhaḥ puruṣaḥ prṭhivyām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dvaṃdvāni sarvasya yataḥ prasaktāny</seg> <seg type="pāda" n="b">a-lābha-lābha-prabhṛtīni loke</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ato 'pi na eka-anta-sukho 'sti kaś-cin</seg> <seg type="pāda" n="d">na eka-anta-duḥkhaḥ puruṣaḥ prṭhivyām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.44">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā (vimiśrāṃ C ca miśrāṃ )sukhaduḥkatāṃ me</seg> <seg type="pāda" n="b">rājyaṃ ca dāsyaṃ ca mataṃ samānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nityaṃ hasaty eva hi naiva rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">na cāpi saṃtapyatae eva dāsaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā (vimiśrāṃ C ca miśrāṃ )sukha-duḥkatāṃ me</seg> <seg type="pāda" n="b">rājyaṃ ca dāsyaṃ ca mataṃ samānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nityaṃ hasaty eva hi na eva rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">na ca api saṃtapyatae eva dāsaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.45">
<l><seg type="pāda" n="a">ājñā nṛpatve 'bhyadhiketi (yat syān Cyasmāt</seg> <seg type="pāda" n="b">mahānti duḥkhāny ata eva rājñaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsaṅgakāṣṭhapratimo hi rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">lokasya hetoḥ parikhedam eti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ājñā nṛ-patve 'bhy-adhika īti (yat syān Cyasmāt</seg> <seg type="pāda" n="b">mahānti duḥkhāny ata eva rājñaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsaṅga-kāṣṭha-pratimo hi rājā</seg> <seg type="pāda" n="d">lokasya hetoḥ parikhedam eti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.46">
<l><seg type="pāda" n="a">rājye nṛpas tyāgini (bahvaCvaṅka)mitre</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvāsam āgacchati ced vipannaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">athāpi viśrambham upaiti neha</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ nāma saukhyaṃ cakitasya rājñaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">rājye nṛ-pas tyāgini (bahv-a-Cvaṅka-)mitre</seg> <seg type="pāda" n="b">viśvāsam āgacchati ced vipannaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atha api viśrambham upaiti na iha</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ nāma saukhyaṃ cakitasya rājñaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.47">
<l><seg type="pāda" n="a">yadā ca jitvāpi mahīṃ samagrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vāsāya dṛṣṭaṃ puram ekam eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatrāpi caikaṃ bhavanaṃ niṣevyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śramaḥ parārthe nanu rājabhāvaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadā ca jitva āpi mahīṃ sam-agrāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vāsāya dṛṣṭaṃ puram ekam eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra api ca ekaṃ bhavanaṃ niṣevyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śramaḥ para-arthe nanu rāja-bhāvaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.48">
<l><seg type="pāda" n="a">rājño 'pi (vāsoyugam Cvāse yugam )ekam eva</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣutsaṃnirodhāya tathānnamātrā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śayyā tathaikāsanam ekam eva</seg> <seg type="pāda" n="d">śeṣā viśeṣā nṛpater madāya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">rājño 'pi (vāso-yugam Cvāse yugam )ekam eva</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣut-saṃnirodhāya tatha ānna-mātrā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śayyā tatha aikā āsanam ekam eva</seg> <seg type="pāda" n="d">śeṣā viśeṣā nṛ-pater madāya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.49">
<l><seg type="pāda" n="a">tuṣṭyartham etac ca phalaṃ yadīṣṭam</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛte 'pi rājyān mama tuṣṭir asti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tuṣṭau ca satyāṃ puruṣasya loke</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve viśeṣā nanu nirviśeṣāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tuṣṭy-artham etac ca phalaṃ yadi iṣṭam</seg> <seg type="pāda" n="b">ṛte 'pi rājyān mama tuṣṭir asti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tuṣṭau ca satyāṃ puruṣasya loke</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve viśeṣā nanu nir-viśeṣāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.50">
<l><seg type="pāda" n="a">tan nāsmi kāmān prati saṃpratāryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">(kṣemaṃ Ckṣeme )śivaṃ mārgam anuprapannaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">smṛtvā suhṛttvaṃ tu punaḥ punar māṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brūhi pratijñāṃ khalu (pālayeti Cpālayanti )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tan na asmi kāmān prati saṃpratāryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">(kṣemaṃ Ckṣeme )śivaṃ mārgam anuprapannaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">smṛtvā su-hṛttvaṃ tu punaḥ punar māṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">brūhi pratijñāṃ khalu (pālaya iti Cpālayanti )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.51">
<l><seg type="pāda" n="a">na hy asmy amarṣeṇa vanaṃ praviṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">na śatrubāṇair avadhūtamauliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtaspṛho nāpi phalādhikebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhṇāmi naitad vacanaṃ yatas te</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na hy asmy amarṣeṇa vanaṃ praviṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">na śatru-bāṇair avadhūta-mauliḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛta-spṛho na api phala-adhikebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">gṛhṇāmi na etad vacanaṃ yatas te</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.52">
<l><seg type="pāda" n="a">yo dandaśūkaṃ kupitaṃ bhujaṃgaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">muktvā vyavasyed dhi punar grahītum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dāhātmikāṃ vā jvalitāṃ tṛṇolkāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtyajya kāmān sa punar bhajeta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yo danda-śūkaṃ kupitaṃ bhujaṃ-gaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">muktvā vyavasyed dhi punar grahītum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dāha-ātmikāṃ vā jvalitāṃ tṛṇa-ulkāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtyajya kāmān sa punar bhajeta</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.53">
<l><seg type="pāda" n="a">andhāya yaś ca spṛhayed anandho</seg> <seg type="pāda" n="b">baddhāya mukto vidhanāya (cāḍhyaḥ Cvāḍhyaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">unmattacittāya ca kalyacittaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">spṛhāṃ sa kuryād viṣayātmakāya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">andhāya yaś ca spṛhayed an-andho</seg> <seg type="pāda" n="b">baddhāya mukto vidhanāya (cā aḍhyaḥ Cvā āḍhyaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">unmatta-cittāya ca kalya-cittaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">spṛhāṃ sa kuryād viṣaya-ātmakāya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.54">
<l><seg type="pāda" n="a">(bhaikṣopabhogīti ca Cbhikṣopabhogī vara )nānukampyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtī jarāmṛtyubhayaṃ titīrṣuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ihottamaṃ śāntisukhaṃ ca yasya</seg> <seg type="pāda" n="d">paratra duḥkhāni ca saṃvṛtāni</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(bhaikṣa-upabhogi īti ca Cbhikṣā-upabhogī vara )na anukampyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtī jarā-mṛtyu-bhayaṃ titīrṣuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iha uttamaṃ śānti-sukhaṃ ca yasya</seg> <seg type="pāda" n="d">paratra duḥkhāni ca saṃvṛtāni</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.55">
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣmyāṃ mahatyām api vartamānas</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛṣṇābhibhūtas tv anukampitavyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāpnoti yaḥ śāntisukhaṃ na ceha</seg> <seg type="pāda" n="d">paratra (duḥkhaiḥ Cduḥkhaṃ )pratigṛhyate ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">lakṣmyāṃ mahatyām api vartamānas</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛṣṇā-abhibhūtas tv anukampitavyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāpnoti yaḥ śānti-sukhaṃ na ca iha</seg> <seg type="pāda" n="d">paratra (duḥkhaiḥ Cduḥkhaṃ )pratigṛhyate ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.56">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ tu vaktuṃ bhavato 'nurūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sattvasya vṛttasya kulasya caiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mamāpi voḍhuṃ sadṛśaṃ pratijñāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sattvasya vṛttasya kulasya caiva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ tu vaktuṃ bhavato 'nu-rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">sattvasya vṛttasya kulasya ca eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mama api voḍhuṃ sa-dṛśaṃ pratijñāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sattvasya vṛttasya kulasya ca eva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.57">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ hi saṃsāra(śareṇa Crasena )viddho</seg> <seg type="pāda" n="b">viniḥsṛtaḥ (śāntim Cśāntam )avāptukāmaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">neccheyam āptuṃ tridive 'pi rājyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirāmayaṃ kiṃ (bata Cvata )mānuṣeṣu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ hi saṃsāra-(śareṇa Crasena )viddho</seg> <seg type="pāda" n="b">viniḥsṛtaḥ (śāntim Cśāntam )avāptu-kāmaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na iccheyam āptuṃ tri-dive 'pi rājyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nir-āmayaṃ kiṃ (bata Cvata )mānuṣeṣu</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.58">
<l><seg type="pāda" n="a">trivargasevāṃ nṛpa yat tu kṛtsnataḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paro manuṣyārtha iti tvam āttha mām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anartha ity (eva mamātra darśanaṃ Cāttha mamārthadarśanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣayī trivargo hi na cāpi tarpakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tri-varga-sevāṃ nṛpa yat tu kṛtsnataḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paro manuṣya-artha iti tvam āttha mām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-artha ity (eva mama atra darśanaṃ Cāttha mama artha-darśanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣayī tri-vargo hi na ca api tarpakaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.59">
<l><seg type="pāda" n="a">pade tu yasmin na jarā na (bhīr na ruṅ Cbhīrutā</seg> <seg type="pāda" n="b">na janma naivoparamo na (cādhayaḥ Cvādhayaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam eva manye puruṣārtham uttamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidyate yatra punaḥ punaḥ kriyā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pade tu yasmin na jarā na (bhīr na ruṅ Cbhīrutā</seg> <seg type="pāda" n="b">na janma na eva uparamo na (cā adhayaḥ Cvā ādhayaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam eva manye puruṣa-artham uttamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na vidyate yatra punaḥ punaḥ kriyā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.60">
<l><seg type="pāda" n="a">yad apy avocaḥ paripālyatāṃ jarā</seg> <seg type="pāda" n="b">navaṃ vayo gacchati vikriyām iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aniścayo 'yaṃ capalaṃ hi dṛśyate</seg> <seg type="pāda" n="d">jarāpy adhīrā dhṛtimac ca yauvanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad apy avocaḥ paripālyatāṃ jarā</seg> <seg type="pāda" n="b">navaṃ vayo gacchati vikriyām iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-niścayo 'yaṃ capalaṃ hi dṛśyate</seg> <seg type="pāda" n="d">jara āpy a-dhīrā dhṛtimac ca yauvanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.61">
<l><seg type="pāda" n="a">svakarmadakṣaś ca (yadāntako Cyadā tu ko )jagad</seg> <seg type="pāda" n="b">vayaḥsu (sarveṣv avaśaṃ vikarṣati Csarveṣu ca saṃvikarṣati )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vināśakāle katham avyavasthite</seg> <seg type="pāda" n="d">jarā pratīkṣyā viduṣā śamepsunā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sva-karma-dakṣaś ca (yada āntako Cyadā tu ko )jagad</seg> <seg type="pāda" n="b">vayaḥsu (sarveṣv a-vaśaṃ vikarṣati Csarveṣu ca saṃvikarṣati )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vināśa-kāle katham a-vyavasthite</seg> <seg type="pāda" n="d">jarā pratīkṣyā viduṣā śama-īpsunā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.62">
<l><seg type="pāda" n="a">jarāyudho vyādhivikīrṇasāyako</seg> <seg type="pāda" n="b">yadāntako vyādha (ivāśivaḥ Civāśritaḥ )sthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prajāmṛgān bhāgyavanāśritāṃs tudan</seg> <seg type="pāda" n="d">vayaḥprakarṣaṃ prati ko manorathaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jarā-āyudho vyādhi-vikīrṇa-sāyako</seg> <seg type="pāda" n="b">yada āntako vyādha (iva a-śivaḥ Civā aśritaḥ )sthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prajā-mṛgān bhāgya-vana-āśritāṃs tudan</seg> <seg type="pāda" n="d">vayaḥ-prakarṣaṃ prati ko mano-rathaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.63">
<l><seg type="pāda" n="a">(ato Csuto )yuvā vā sthaviro 'thavā śiśus</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā tvarāvān iha kartum arhati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā bhaved dharmavataḥ (kṛtātmanaḥ Ckṛpātmanaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛttir iṣṭā vinivṛttir eva vā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(ato Csuto )yuvā vā sthaviro 'tha-vā śiśus</seg> <seg type="pāda" n="b">tathā tvarāvān iha kartum arhati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā bhaved dharmavataḥ (kṛta-ātmanaḥ Ckṛpā-ātmanaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛttir iṣṭā vinivṛttir eva vā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.64">
<l><seg type="pāda" n="a">yad āttha (cāpīṣṭaCvā dīpta)phalāṃ kulocitāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kuruṣva dharmāya makhakriyām iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">namo makhebhyo na hi kāmaye sukhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">parasya duḥkha(kriyayā yad iṣyate Ckriyayāpadiśyate )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yad āttha (ca api iṣṭa-Cvā dīpta-)phalāṃ kula-ucitāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kuruṣva dharmāya makha-kriyām iti</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">namo makhebhyo na hi kāmaye sukhaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">parasya duḥkha-(kriyayā yad iṣyate Ckriyayā āpadiśyate )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.65">
<l><seg type="pāda" n="a">paraṃ hi hantuṃ vivaśaṃ phalepsayā</seg> <seg type="pāda" n="b">na yuktarūpaṃ karuṇātmanaḥ sataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kratoḥ phalaṃ yady api śāśvataṃ bhavet</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāpi kṛtvā kim (u yat kṣayātmakam Cupakṣayātmakam )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paraṃ hi hantuṃ vi-vaśaṃ phala-īpsayā</seg> <seg type="pāda" n="b">na yukta-rūpaṃ karuṇā-ātmanaḥ sataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kratoḥ phalaṃ yady api śāśvataṃ bhavet</seg> <seg type="pāda" n="d">tatha āpi kṛtvā kim (u yat kṣaya-ātmakam Cupakṣaya-ātmakam )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.66">
<l><seg type="pāda" n="a">bhavec ca dharmo yadi nāparo vidhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vratena śīlena manaḥśamena vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathāpi naivārhati sevituṃ kratuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśasya yasmin param ucyate phalam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhavec ca dharmo yadi na a-paro vidhir</seg> <seg type="pāda" n="b">vratena śīlena manaḥ-śamena vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatha āpi na eva arhati sevituṃ kratuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">viśasya yasmin param ucyate phalam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.67">
<l><seg type="pāda" n="a">ihāpi tāvat puruṣasya tiṣṭhataḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravartate yat parahiṃsayā sukham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad apy aniṣṭaṃ saghṛṇasya dhīmato</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavāntare kiṃ (bata Cvata )yan na dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iha api tāvat puruṣasya tiṣṭhataḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pravartate yat para-hiṃsayā sukham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad apy an-iṣṭaṃ sa-ghṛṇasya dhīmato</seg> <seg type="pāda" n="d">bhava-antare kiṃ (bata Cvata )yan na dṛśyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.68">
<l><seg type="pāda" n="a">na ca pratāryo 'smi phalapravṛttaye</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaveṣu rājan ramate na me manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">latā ivāmbhodharavṛṣṭitāḍitāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛttayaḥ sarvagatā hi cañcalāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na ca pratāryo 'smi phala-pravṛttaye</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaveṣu rājan ramate na me manaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">latā iva ambho-dhara-vṛṣṭi-tāḍitāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pravṛttayaḥ sarva-gatā hi cañcalāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.69">
<l><seg type="pāda" n="a">ihāgataś cāham ito didṛkṣayā</seg> <seg type="pāda" n="b">muner arāḍasya vimokṣavādinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayāmi cādyaiva nṛpāstu te śivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vacaḥ (kṣamethā mama tattvaCkṣamethāḥ śamatattva)niṣṭhuram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.69">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ihā agataś ca aham ito didṛkṣayā</seg> <seg type="pāda" n="b">muner arāḍasya vimokṣa-vādinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prayāmi ca adya eva nṛ-pa astu te śivaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vacaḥ (kṣamethā mama tattva-Ckṣamethāḥ śama-tattva-)niṣṭhuram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.70">
<l><seg type="pāda" n="a">(avendravad Cathendravad )divy ava śaśvad arkavad</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇair ava śreya ihāva gām ava</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avāyur āryair ava satsutān ava</seg> <seg type="pāda" n="d">śriyaś ca rājann ava dharmam ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.70">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(ava indravad Catha indravad )divy ava śaśvad arkavad</seg> <seg type="pāda" n="b">guṇair ava śreya iha ava gām ava</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avā ayur āryair ava sat-sutān ava</seg> <seg type="pāda" n="d">śriyaś ca rājann ava dharmam ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.71">
<l><seg type="pāda" n="a">himāriketūdbhava(saṃbhavāntare Csaṃplavāntare</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā dvijo yāti vimokṣayaṃs tanum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">himāri(śatrukṣayaCśatruṃ kṣaya)śatru(ghātane Cghātinas</seg> <seg type="pāda" n="d">tathāntare yāhi (vimokṣayan Cvimocayan )manaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.71">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hima-ari-ketu-udbhava-(saṃbhava-antare Csaṃplava antare</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā dvi-jo yāti vimokṣayaṃs tanum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hima-ari-(śatru-kṣaya-Cśatruṃ kṣaya-)śatru-(ghātane Cghātinas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatha āntare yāhi (vimokṣayan Cvimocayan )manaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.72">
<l><seg type="pāda" n="a">nṛpo 'bravīt sāñjalir āgataspṛho</seg> <seg type="pāda" n="b">yatheṣṭam (āpnotu Cāpnoti )bhavān avighnataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avāpya kāle kṛtakṛtyatām imāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mamāpi kāryo bhavatā tv anugrahaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.72">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nṛ-po 'bravīt sa-añjalir āgata-spṛho</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā-iṣṭam (āpnotu Cāpnoti )bhavān a-vighnataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">avāpya kāle kṛta-kṛtyatām imāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mama api kāryo bhavatā tv anugrahaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_11.73">
<l><seg type="pāda" n="a">sthiraṃ pratijñāya tatheti pārthive</seg> <seg type="pāda" n="b">tataḥ sa vaiśvaṃtaram āśramaṃ yayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parivrajantaṃ (tam udīkṣya Csamudīkṣya )vismito</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛpo 'pi (vavrāja puriṃ girivrajam Cca prāpur imaṃ giriṃ vrajan )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_11.73">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sthiraṃ pratijñāya tatha īti pārthive</seg> <seg type="pāda" n="b">tataḥ sa vaiśvaṃtaram āśramaṃ yayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parivrajantaṃ (tam udīkṣya Csamudīkṣya )vismito</seg> <seg type="pāda" n="d">nṛ-po 'pi (vavrāja puriṃ giri-vrajam Cca prāpur imaṃ giriṃ vrajan )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye (Caśva-ghoṣa-kṛte C)kāma-vigarhaṇo nāmai7kā-daśaḥ sargaḥ -- 11 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="12">
<lg xml:id="BC_12.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śamavihārasya</seg> <seg type="pāda" n="b">muner ikṣvākucandramāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arāḍasyāśramaṃ bheje</seg> <seg type="pāda" n="d">vapuṣā pūrayann iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ śama-vihārasya</seg> <seg type="pāda" n="b">muner ikṣvāku-candra-māḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arāḍasyā aśramaṃ bheje</seg> <seg type="pāda" n="d">vapuṣā pūrayann iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.2">
<l><seg type="pāda" n="a">sa kālāmasagotreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">tenālokyaiva dūrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uccaiḥ svāgatam ity uktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samīpam upajagmivān</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa kālāma-sa-gotreṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">tenā alokya eva dūrataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">uccaiḥ sv-āgatam ity uktaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samīpam upajagmivān</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.3">
<l><seg type="pāda" n="a">tāv ubhau nyāyataḥ pṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhātusāmyaṃ parasparam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dāravyor medhyayor vṛṣyoḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śucau deśe (niṣedatuḥ Cniṣīdatuḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tāv ubhau nyāyataḥ pṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhātu-sāmyaṃ paras-param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dāravyor medhyayor vṛṣyoḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śucau deśe (niṣedatuḥ Cniṣīdatuḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.4">
<l><seg type="pāda" n="a">tam āsīnaṃ nṛpasutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">so 'bravīn munisattamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahumānaviśālābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">darśanābhyāṃ pibann iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tam āsīnaṃ nṛ-pa-sutaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">so 'bravīn muni-sattamaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bahu-māna-viśālābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">darśanābhyāṃ pibann iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.5">
<l><seg type="pāda" n="a">viditaṃ me yathā saumya</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣkrānto bhavanād asi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">chittvā snehamayaṃ pāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāśaṃ dṛpta iva dvipaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viditaṃ me yathā saumya</seg> <seg type="pāda" n="b">niṣkrānto bhavanād asi</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">chittvā snehamayaṃ pāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">pāśaṃ dṛpta iva dvi-paḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.6">
<l><seg type="pāda" n="a">sarvathā dhṛtimac caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">prājñaṃ caiva manas tava</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yas tvaṃ prāptaḥ śriyaṃ tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">latāṃ viṣaphalām iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sarvathā dhṛtimac ca eva</seg> <seg type="pāda" n="b">prājñaṃ ca eva manas tava</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yas tvaṃ prāptaḥ śriyaṃ tyaktvā</seg> <seg type="pāda" n="d">latāṃ viṣa-phalām iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.7">
<l><seg type="pāda" n="a">nāścaryaṃ jīrṇavayaso</seg> <seg type="pāda" n="b">yaj jagmuḥ pārthivā vanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apatyebhyaḥ śriyaṃ dattvā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhuktocchiṣṭām iva srajam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nā aścaryaṃ jīrṇa-vayaso</seg> <seg type="pāda" n="b">yaj jagmuḥ pārthivā vanam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apatyebhyaḥ śriyaṃ dattvā</seg> <seg type="pāda" n="d">bhukta-ucchiṣṭām iva srajam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.8">
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ me matam āścaryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nave vayasi yad bhavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhuktvaiva śriyaṃ prāptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthito viṣayagocare</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">idaṃ me matam āścaryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">nave vayasi yad bhavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-bhuktva aiva śriyaṃ prāptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthito viṣaya-go-care</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.9">
<l><seg type="pāda" n="a">tad vijñātum imaṃ dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paramaṃ bhājanaṃ bhavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñāna(plavam Cpūrvam )adhiṣṭhāya</seg> <seg type="pāda" n="d">śīghraṃ duḥkhārṇavaṃ tara</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad vijñātum imaṃ dharmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">paramaṃ bhājanaṃ bhavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñāna-(plavam Cpūrvam )adhiṣṭhāya</seg> <seg type="pāda" n="d">śīghraṃ duḥkha-arṇavaṃ tara</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.10">
<l><seg type="pāda" n="a">śiṣye yady api vijñāte</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstraṃ kālena (varṇyate Cvartate )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gāmbhīryād vyavasāyāc ca</seg> <seg type="pāda" n="d">(na parīkṣyo Csuparīkṣyo )bhavān mama</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śiṣye yady api vijñāte</seg> <seg type="pāda" n="b">śāstraṃ kālena (varṇyate Cvartate )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">gāmbhīryād vyavasāyāc ca</seg> <seg type="pāda" n="d">(na parīkṣyo Csu-parīkṣyo )bhavān mama</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.11">
<l><seg type="pāda" n="a">iti vākyam arāḍasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vijñāya sa (narar1ṣabhaḥ Cnarādhipaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhūva paramaprītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">provācottaram eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti vākyam arāḍasya</seg> <seg type="pāda" n="b">vijñāya sa (narar1ṣabhaḥ Cnara-adhipaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhūva parama-prītaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">provāca uttaram eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.12">
<l><seg type="pāda" n="a">viraktasyāpi yad idaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saumukhyaṃ bhavataḥ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akṛtārtho 'py anenāsmi</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtārtha iva saṃprati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viraktasya api yad idaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saumukhyaṃ bhavataḥ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-kṛta-artho 'py anena asmi</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛta-artha iva saṃ-prati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.13">
<l><seg type="pāda" n="a">didṛkṣur iva hi jyotir</seg> <seg type="pāda" n="b">yiyāsur iva daiśikam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvad(darśanam Cdarśanād )ahaṃ manye</seg> <seg type="pāda" n="d">titīrṣur iva ca plavam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">didṛkṣur iva hi jyotir</seg> <seg type="pāda" n="b">yiyāsur iva daiśikam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tvad-(darśanam Cdarśanād )ahaṃ manye</seg> <seg type="pāda" n="d">titīrṣur iva ca plavam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.14">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād arhasi tad vaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vaktavyaṃ yadi manyase</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jarāmaraṇarogebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāyaṃ parimucyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād arhasi tad vaktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vaktavyaṃ yadi manyase</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jarā-maraṇa-rogebhyo</seg> <seg type="pāda" n="d">yatha āyaṃ parimucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.15">
<l><seg type="pāda" n="a">ity arāḍaḥ kumārasya</seg> <seg type="pāda" n="b">māhātmyād eva coditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃkṣiptaṃ kathayāṃ cakre</seg> <seg type="pāda" n="d">svasya śāstrasya niścayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity arāḍaḥ kumārasya</seg> <seg type="pāda" n="b">māhātmyād eva coditaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃkṣiptaṃ kathayāṃ cakre</seg> <seg type="pāda" n="d">svasya śāstrasya niścayam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.16">
<l><seg type="pāda" n="a">śrūyatām ayam asmākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">siddhāntaḥ śṛṇvatāṃ vara</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā bhavati saṃsāro</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā (caiva nivartate Cvai parivartate )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrūyatām ayam asmākaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">siddha-antaḥ śṛṇvatāṃ vara</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā bhavati saṃsāro</seg> <seg type="pāda" n="d">yathā (ca eva nivartate Cvai parivartate )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.17">
<l><seg type="pāda" n="a">prakṛtiś ca vikāraś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">janma mṛtyur jaraiva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat tāvat sattvam ity uktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthirasattva parehi (tat Cnaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prakṛtiś ca vikāraś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">janma mṛtyur jara aiva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tat tāvat sattvam ity uktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sthira-sattva parehi (tat Cnaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.18">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra tu (prakṛtiṃ Cprakṛtir )nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">viddhi prakṛtikovida</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañca bhūtāny ahaṃkāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhim avyaktam eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatra tu (prakṛtiṃ Cprakṛtir )nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">viddhi prakṛti-kovida</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pañca bhūtāny ahaṃ-kāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhim a-vyaktam eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.19">
<l><seg type="pāda" n="a">vikāra iti (budhyasva Cbuddhiṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayān indriyāṇi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāṇipādaṃ ca vādaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pāyūpasthaṃ tathā manaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vikāra iti (budhyasva Cbuddhiṃ tu</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣayān indriyāṇi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pāṇi-pādaṃ ca vādaṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">pāyu-upasthaṃ tathā manaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.20">
<l><seg type="pāda" n="a">asya kṣetrasya vijñānāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetrajña iti saṃjñi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣetrajña iti cātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathayanty ātmacintakāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">asya kṣetrasya vijñānāt</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetra-jña iti saṃjñi ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣetra-jña iti cā atmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathayanty ātma-cintakāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.21">
<l><seg type="pāda" n="a">saśiṣyaḥ kapilaś ceha</seg> <seg type="pāda" n="b">(pratibuddhir Cpratibuddha )iti smṛtiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa(putro 'pratibuddhas tu Cputraḥ pratibuddhaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">prajāpatir ihocyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sa-śiṣyaḥ kapilaś ca iha</seg> <seg type="pāda" n="b">(pratibuddhir Cpratibuddha )iti smṛtiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-(putro 'pratibuddhas tu Cputraḥ pratibuddhaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">prajā-patir iha ucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.22">
<l><seg type="pāda" n="a">jāyate jīryate caiva</seg> <seg type="pāda" n="b">(bādhyate Cbudhyate )mriyate ca yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad vyaktam iti vijñeyam</seg> <seg type="pāda" n="d">avyaktaṃ tu viparyayāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jāyate jīryate ca eva</seg> <seg type="pāda" n="b">(bādhyate Cbudhyate )mriyate ca yat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad vyaktam iti vijñeyam</seg> <seg type="pāda" n="d">a-vyaktaṃ tu viparyayāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.23">
<l><seg type="pāda" n="a">ajñānaṃ karma tṛṣṇā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">jñeyāḥ saṃsārahetavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthito 'smiṃs tritaye (jantus Cyas tu</seg> <seg type="pāda" n="d">tat sattvaṃ (nātivartate Cnābhivartate )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-jñānaṃ karma tṛṣṇā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">jñeyāḥ saṃsāra-hetavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthito 'smiṃs tritaye (jantus Cyas tu</seg> <seg type="pāda" n="d">tat sattvaṃ (na ativartate Cna abhivartate )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.24">
<l><seg type="pāda" n="a">vipratyayād ahaṃkārāt</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃdehād abhisaṃplavāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aviśeṣānupāyābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṅgād abhyavapātataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vi-pratyayād ahaṃ-kārāt</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃdehād abhisaṃplavāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-viśeṣa-an-upāyābhyāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṅgād abhyavapātataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.25">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra vipratyayo nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">viparītaṃ pravartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyathā kurute kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mantavyaṃ manyate 'nyathā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatra vi-pratyayo nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">viparītaṃ pravartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anyathā kurute kāryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">mantavyaṃ manyate 'nyathā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.26">
<l><seg type="pāda" n="a">bravīmy aham ahaṃ vedmi</seg> <seg type="pāda" n="b">gacchāmy aham ahaṃ sthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">itīhaivam ahaṃkāras tv</seg> <seg type="pāda" n="d">anahaṃkāra vartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bravīmy aham ahaṃ vedmi</seg> <seg type="pāda" n="b">gacchāmy aham ahaṃ sthitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti iha evam ahaṃ-kāras tv</seg> <seg type="pāda" n="d">an-ahaṃ-kāra vartate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.27">
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu (bhāvān asaṃdigdhān Cbhāvena saṃdigdhān</seg> <seg type="pāda" n="b">ekībhāvena paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛtpiṇḍavad asaṃdeha</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃdehaḥ sa ihocyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu (bhāvān a-saṃdigdhān Cbhāvena saṃdigdhān</seg> <seg type="pāda" n="b">ekī-bhāvena paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mṛt-piṇḍa-vad a-saṃdeha</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃdehaḥ sa iha ucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.28">
<l><seg type="pāda" n="a">ya evāhaṃ sa evedaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mano buddhiś ca karma ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaś (caivaiṣa Ccaivaṃ sa )gaṇaḥ so 'ham</seg> <seg type="pāda" n="d">iti yaḥ so 'bhisaṃplavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ya eva ahaṃ sa eva idaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mano buddhiś ca karma ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaś (ca eva eṣa Cca evaṃ sa )gaṇaḥ so 'ham</seg> <seg type="pāda" n="d">iti yaḥ so 'bhisaṃplavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.29">
<l><seg type="pāda" n="a">aviśeṣaṃ viśeṣajña</seg> <seg type="pāda" n="b">pratibuddhāprabuddhayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakṛtīnāṃ ca yo veda</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'viśeṣa iti smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-viśeṣaṃ viśeṣa-jña</seg> <seg type="pāda" n="b">pratibuddha-a-prabuddhayoḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prakṛtīnāṃ ca yo veda</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'viśeṣa iti smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.30">
<l><seg type="pāda" n="a">namaskāravaṣaṭkārau</seg> <seg type="pāda" n="b">prokṣaṇābhyukṣaṇādayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anupāya iti prājñair</seg> <seg type="pāda" n="d">upāyajña praveditaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">namas-kāra-vaṣaṭ-kārau</seg> <seg type="pāda" n="b">prokṣaṇa-abhyukṣaṇa-ādayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-upāya iti prājñair</seg> <seg type="pāda" n="d">upāya-jña praveditaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.31">
<l><seg type="pāda" n="a">sajjate yena durmedhā</seg> <seg type="pāda" n="b">mano(vāgbuddhikarmabhiḥ Cvākkarmabuddhibhiḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣayeṣv anabhiṣvaṅga</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'bhiṣvaṅga iti smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sajjate yena dur-medhā</seg> <seg type="pāda" n="b">mano-(vāg-buddhi-karmabhiḥ Cvāk-karma-buddhibhiḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣayeṣv an-abhiṣvaṅga</seg> <seg type="pāda" n="d">so 'bhiṣvaṅga iti smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.32">
<l><seg type="pāda" n="a">mamedam aham asyeti</seg> <seg type="pāda" n="b">yad duḥkham abhimanyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñeyo 'bhyavapātaḥ sa</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsāre yena pātyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mama idam aham asya iti</seg> <seg type="pāda" n="b">yad duḥkham abhimanyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vijñeyo 'bhyavapātaḥ sa</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsāre yena pātyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.33">
<l><seg type="pāda" n="a">ity a(vidyāṃ Cvidyā )hi (vidvān sa Cvidvāṃsaḥ [??]</seg> <seg type="pāda" n="b">pañca(parvāṃ Cparvā )samīhate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamo mohaṃ mahāmohaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmisradvayam eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity a-(vidyāṃ Cvidyā )hi (vidvān sa Cvidvāṃsaḥ [??]</seg> <seg type="pāda" n="b">pañca-(parvāṃ Cparvā )samīhate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamo mohaṃ mahā-mohaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tāmisra-dvayam eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.34">
<l><seg type="pāda" n="a">tatrālasyaṃ tamo viddhi</seg> <seg type="pāda" n="b">mohaṃ mṛtyuṃ ca janma ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahāmohas tv asaṃmoha</seg> <seg type="pāda" n="d">kāma ity (eva gamyatām Cavagamyatām )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatrā alasyaṃ tamo viddhi</seg> <seg type="pāda" n="b">mohaṃ mṛtyuṃ ca janma ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahā-mohas tv a-saṃmoha</seg> <seg type="pāda" n="d">kāma ity (eva gamyatām Cavagamyatām )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.35">
<l><seg type="pāda" n="a">yasmād atra ca bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">pramuhyanti mahānty api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād eṣa mahābāho</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāmoha iti smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yasmād atra ca bhūtāni</seg> <seg type="pāda" n="b">pramuhyanti mahānty api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād eṣa mahā-bāho</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-moha iti smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.36">
<l><seg type="pāda" n="a">tāmisram iti cākrodha</seg> <seg type="pāda" n="b">krodham evādhikurvate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣādaṃ cāndhatāmisram</seg> <seg type="pāda" n="d">aviṣāda pracakṣate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tāmisram iti ca a-krodha</seg> <seg type="pāda" n="b">krodham eva adhikurvate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣādaṃ ca andha-tāmisram</seg> <seg type="pāda" n="d">a-viṣāda pracakṣate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.37">
<l><seg type="pāda" n="a">anayāvidyayā bālaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃyuktaḥ pañcaparvayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsāre duḥkhabhūyiṣṭhe</seg> <seg type="pāda" n="d">janmasv abhiniṣicyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">anaya ā-vidyayā bālaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃyuktaḥ pañca-parvayā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsāre duḥkha-bhūyiṣṭhe</seg> <seg type="pāda" n="d">janmasv abhiniṣicyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.38">
<l><seg type="pāda" n="a">draṣṭā śrotā ca mantā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">(kāryakaraṇam Ckāryaṃ karaṇam )eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aham ity evam āgamya</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsāre parivartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">draṣṭā śrotā ca mantā ca</seg> <seg type="pāda" n="b">(kārya-karaṇam Ckāryaṃ karaṇam )eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aham ity evam āgamya</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsāre parivartate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.39">
<l><seg type="pāda" n="a">(ihaibhir City ebhir )hetubhir dhīman</seg> <seg type="pāda" n="b">(janmaCtamaḥ)srotaḥ pravartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hetva(bhāvāt Cbhāve )phalābhāva</seg> <seg type="pāda" n="d">iti vijñātum arhasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(iha ebhir City ebhir )hetubhir dhīman</seg> <seg type="pāda" n="b">(janma-Ctamaḥ-)srotaḥ pravartate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hetv-a-(bhāvāt Cbhāve )phala-a-bhāva</seg> <seg type="pāda" n="d">iti vijñātum arhasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.40">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra (samyaṅCsamyag)matir vidyān</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣakāma catuṣṭayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratibuddhāprabuddhau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vyaktam avyaktam eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatra (samyaṅ-Csamyag-)matir vidyān</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣa-kāma catuṣṭayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pratibuddha-a-prabuddhau ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vyaktam a-vyaktam eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.41">
<l><seg type="pāda" n="a">yathāvad etad vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetrajño hi catuṣṭayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(ājavaṃjavatāṃ Cārjavaṃ javatāṃ )hitvā</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpnoti padam akṣaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yathāvad etad vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetra-jño hi catuṣṭayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(ājavaṃjavatāṃ Cārjavaṃ javatāṃ )hitvā</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpnoti padam a-kṣaram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.42">
<l><seg type="pāda" n="a">ityarthaṃ brāhmaṇā loke</seg> <seg type="pāda" n="b">paramabrahmavādinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmacaryaṃ carantīha</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇān vāsayanti ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity-arthaṃ brāhmaṇā loke</seg> <seg type="pāda" n="b">parama-brahma-vādinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahma-caryaṃ caranti iha</seg> <seg type="pāda" n="d">brāhmaṇān vāsayanti ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.43">
<l><seg type="pāda" n="a">iti vākyam idaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">munes tasya nṛpātmajaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhyupāyaṃ ca papraccha</seg> <seg type="pāda" n="d">padam eva ca naiṣṭhikam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti vākyam idaṃ śrutvā</seg> <seg type="pāda" n="b">munes tasya nṛ-pa-ātma-jaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">abhyupāyaṃ ca papraccha</seg> <seg type="pāda" n="d">padam eva ca naiṣṭhikam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.44">
<l><seg type="pāda" n="a">brahmacaryam idaṃ caryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā yāvac ca yatra ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmasyāsya ca paryantaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavān vyākhyātum arhati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">brahma-caryam idaṃ caryaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā yāvac ca yatra ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmasya asya ca pary-antaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">bhavān vyākhyātum arhati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.45">
<l><seg type="pāda" n="a">ity arāḍo yathāśāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vispaṣṭārthaṃ samāsataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam evānyena kalpena</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmam asmai vyabhāṣata</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity arāḍo yathā-śāstraṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vispaṣṭa-arthaṃ samāsataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tam eva anyena kalpena</seg> <seg type="pāda" n="d">dharmam asmai vyabhāṣata</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.46">
<l><seg type="pāda" n="a">ayam ādau gṛhān muktvā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaikṣākaṃ liṅgam āśritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samudācāravistīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śīlam ādāya vartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ayam ādau gṛhān muktvā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhaikṣākaṃ liṅgam āśritaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samudācāra-vistīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">śīlam ādāya vartate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.47">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃtoṣaṃ param āsthāya</seg> <seg type="pāda" n="b">yena tena yatas tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viviktaṃ sevate vāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirdvaṃdvaḥ śāstravitkṛtī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saṃtoṣaṃ param āsthāya</seg> <seg type="pāda" n="b">yena tena yatas tataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viviktaṃ sevate vāsaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nir-dvaṃdvaḥ śāstra-vit-kṛtī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.48">
<l><seg type="pāda" n="a">tato rāgād bhayaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vairāgyāc ca paraṃ śivam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nigṛhṇann indriyagrāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yatate manasaḥ (śame Cśrame )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato rāgād bhayaṃ dṛṣṭvā</seg> <seg type="pāda" n="b">vairāgyāc ca paraṃ śivam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nigṛhṇann indriya-grāmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">yatate manasaḥ (śame Cśrame )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.49">
<l><seg type="pāda" n="a">atho viviktaṃ kāmebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāpādādibhya eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vivekajam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrvadhyānaṃ vitarkavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha u viviktaṃ kāmebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāpāda-ādibhya eva ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viveka-jam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrva-dhyānaṃ vitarkavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.50">
<l><seg type="pāda" n="a">tac ca (dhyānasukhaṃ Cdhyānaṃ sukhaṃ )prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">tat tad eva vitarkayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apūrvasukhalābhena</seg> <seg type="pāda" n="d">hriyate bāliśo janaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tac ca (dhyāna-sukhaṃ Cdhyānaṃ sukhaṃ )prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">tat tad eva vitarkayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-pūrva-sukha-lābhena</seg> <seg type="pāda" n="d">hriyate bāliśo janaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.51">
<l><seg type="pāda" n="a">śamenaivaṃvidhenāyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāmadveṣavigarhiṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahmalokam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">paritoṣeṇa vañcitaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śamena evaṃ-vidhena ayaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kāma-dveṣa-vigarhiṇā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">brahma-lokam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">paritoṣeṇa vañcitaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.52">
<l><seg type="pāda" n="a">jñātvā vidvān vitarkāṃs tu</seg> <seg type="pāda" n="b">manaḥsaṃkṣobhakārakān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadviyuktam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyānaṃ prītisukhānvitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jñātvā vidvān vitarkāṃs tu</seg> <seg type="pāda" n="b">manaḥ-saṃkṣobha-kārakān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad-viyuktam avāpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyānaṃ prīti-sukha-anvitam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.53">
<l><seg type="pāda" n="a">hriyamāṇas tayā prītyā</seg> <seg type="pāda" n="b">yo viśeṣaṃ na paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthānaṃ bhāsvaram āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">deveṣv (ābhāsvareṣu saḥ Cābhāsureṣv api )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hriyamāṇas tayā prītyā</seg> <seg type="pāda" n="b">yo viśeṣaṃ na paśyati</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthānaṃ bhāsvaram āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">deveṣv (ābhāsvareṣu saḥ Cābhā-sureṣv api )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.54">
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu prītisukhāt tasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">vivecayati mānasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛtīyaṃ labhate dhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhaṃ prītivivarjitam [Ed. C reads 12.57 after 12.54.]</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu prīti-sukhāt tasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">vivecayati mānasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tṛtīyaṃ labhate dhyānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhaṃ prīti-vivarjitam [Ed. C reads 12.57 after 12.54.]</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.55">
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu tasmin sukhe magno</seg> <seg type="pāda" n="b">na viśeṣāya yatnavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śubhakṛtsnaiḥ sa sāmānyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhaṃ prāpnoti daivataiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yas tu tasmin sukhe magno</seg> <seg type="pāda" n="b">na viśeṣāya yatnavān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śubha-kṛtsnaiḥ sa sāmānyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhaṃ prāpnoti daivataiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.56">
<l><seg type="pāda" n="a">tādṛśaṃ sukham āsādya</seg> <seg type="pāda" n="b">yo na (rajyaty upekṣakaḥ Crajyann upekṣate )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturthaṃ dhyānam āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">sukhaduḥkhavivarjitam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tā-dṛśaṃ sukham āsādya</seg> <seg type="pāda" n="b">yo na (rajyaty upekṣakaḥ Crajyann upekṣate )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">caturthaṃ dhyānam āpnoti</seg> <seg type="pāda" n="d">sukha-duḥkha-vivarjitam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.57">
<l><seg type="pāda" n="a">tatra kecid vyavasyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣa ity (abhimāninaḥ Capi māninaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukhaduḥkhaparityāgād</seg> <seg type="pāda" n="d">avyāpārāc ca cetasaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatra ke-cid vyavasyanti</seg> <seg type="pāda" n="b">mokṣa ity (abhimāninaḥ Capi māninaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sukha-duḥkha-parityāgād</seg> <seg type="pāda" n="d">a-vyāpārāc ca cetasaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.58">
<l><seg type="pāda" n="a">asya dhyānasya tu phalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samaṃ devair bṛhatphalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathayanti (bṛhatkālaṃ $ bṛhatCvṛhatphalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛhat)prajñāparīkṣakāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">asya dhyānasya tu phalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">samaṃ devair bṛhat-phalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kathayanti (bṛhat-kālaṃ $ bṛhat-Cvṛhat-phalaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛhat-)prajñā-parīkṣakāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.59">
<l><seg type="pāda" n="a">samādher vyutthitas tasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā doṣāṃś charīriṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānam ārohati prājñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīravinivṛttaye</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">samādher vyutthitas tasmād</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā doṣāṃś charīriṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānam ārohati prājñaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīra-vinivṛttaye</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.60">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tad dhyānam utsṛjya</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣe kṛtaniścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmebhya iva (sa prājño Csatprājño</seg> <seg type="pāda" n="d">rūpād api virajyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tad dhyānam utsṛjya</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣe kṛta-niścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmebhya iva (sa prājño Csat-prājño</seg> <seg type="pāda" n="d">rūpād api virajyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.61">
<l><seg type="pāda" n="a">śarīre khāni yāny asmin</seg> <seg type="pāda" n="b">tāny ādau parikalpayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ghaneṣv api tato dravyeṣv</seg> <seg type="pāda" n="d">ākāśam adhimucyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śarīre khāni yāny asmin</seg> <seg type="pāda" n="b">tāny ādau parikalpayan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ghaneṣv api tato dravyeṣv</seg> <seg type="pāda" n="d">ākāśam adhimucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.62">
<l><seg type="pāda" n="a">ākāśa(gatam Csamam )ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃkṣipya tv aparo budhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(tad evānCtadaivān)antataḥ paśyan</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣam adhigacchati</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ākāśa-(gatam Csamam )ātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃkṣipya tv a-paro budhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(tad eva an-Ctada aiva an-)antataḥ paśyan</seg> <seg type="pāda" n="d">viśeṣam adhigacchati</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.63">
<l><seg type="pāda" n="a">adhyātma(kuśalas tv Ckuśaleṣv )anyo</seg> <seg type="pāda" n="b">nivartyātmānam ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃcin nāstīti saṃpaśyann</seg> <seg type="pāda" n="d">ākiṃcanya iti smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">adhy-ātma-(kuśalas tv Ckuśaleṣv )anyo</seg> <seg type="pāda" n="b">nivartyā atmānam ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kiṃ-cin na asti iti saṃpaśyann</seg> <seg type="pāda" n="d">ākiṃcanya iti smṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.64">
<l><seg type="pāda" n="a">tato muñjād iṣīkeva</seg> <seg type="pāda" n="b">śakuniḥ pañjarād iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣetrajño niḥsṛto dehān</seg> <seg type="pāda" n="d">mukta ity abhidhīyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato muñjād iṣīka īva</seg> <seg type="pāda" n="b">śakuniḥ pañjarād iva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣetra-jño niḥsṛto dehān</seg> <seg type="pāda" n="d">mukta ity abhidhīyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.65">
<l><seg type="pāda" n="a">etat tat paramaṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">nirliṅgaṃ dhruvam akṣaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yan mokṣa iti tattvajñāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathayanti manīṣiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">etat tat paramaṃ brahma</seg> <seg type="pāda" n="b">nir-liṅgaṃ dhruvam a-kṣaram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yan mokṣa iti tattva-jñāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kathayanti manīṣiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.66">
<l><seg type="pāda" n="a">ity upāyaś ca mokṣaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">mayā saṃdarśitas tava</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi jñātaṃ yadi (rucir Cruci</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāvat pratipadyatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity upāyaś ca mokṣaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">mayā saṃdarśitas tava</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi jñātaṃ yadi (rucir Cruci</seg> <seg type="pāda" n="d">yathāvat pratipadyatām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.67">
<l><seg type="pāda" n="a">jaigīṣavyo 'tha janako</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛddhaś caiva parāśaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">imaṃ panthānam āsādya</seg> <seg type="pāda" n="d">muktā hy anye ca mokṣiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jaigīṣavyo 'tha janako</seg> <seg type="pāda" n="b">vṛddhaś ca eva parāśaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">imaṃ panthānam āsādya</seg> <seg type="pāda" n="d">muktā hy anye ca mokṣiṇaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.68">
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya sa tad vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhītvā (tu Cna )vicārya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrvahetubalaprāptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratyuttaram uvāca (ha Csaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti tasya sa tad vākyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">gṛhītvā (tu Cna )vicārya ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pūrva-hetu-bala-prāptaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">praty-uttaram uvāca (ha Csaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.69">
<l><seg type="pāda" n="a">śrutaṃ jñānam idaṃ sūkṣmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parataḥ parataḥ śivam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(kṣetrajñasyāCkṣetreṣv asyā)parityāgād</seg> <seg type="pāda" n="d">avaimy etad anaiṣṭhikam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.69">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śrutaṃ jñānam idaṃ sūkṣmaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">parataḥ parataḥ śivam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(kṣetra-jñasya a-Ckṣetreṣv asya a-)parityāgād</seg> <seg type="pāda" n="d">avaimy etad a-naiṣṭhikam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.70">
<l><seg type="pāda" n="a">vikāraprakṛtibhyo hi</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetrajñaṃ muktam apy aham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manye prasavadharmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(bījaCvīja)dharmāṇam eva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.70">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vikāra-prakṛtibhyo hi</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣetra-jñaṃ muktam apy aham</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manye prasava-dharmāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">(bīja-Cvīja-)dharmāṇam eva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.71">
<l><seg type="pāda" n="a">viśuddho yady api hy ātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">nirmukta iti kalpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cbhūyaḥ pratyayasadbhāvād</seg> <seg type="pāda" n="d">amuktaḥ sa bhaviṣyati C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.71">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viśuddho yady api hy ātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">nirmukta iti kalpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Cbhūyaḥ pratyaya-sad-bhāvād</seg> <seg type="pāda" n="d">a-muktaḥ sa bhaviṣyati C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.72">
<l><seg type="pāda" n="a">((Cṛtubhūmyambuvirahād</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā bījaṃ na rohatiC))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Crohati pratyayais tais tais</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvat so 'pi mato mama C))</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.72">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Cṛtu-bhūmy-ambu-virahād</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā bījaṃ na rohatiC))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">((Crohati pratyayais tais tais</seg> <seg type="pāda" n="d">tadvat so 'pi mato mama C))</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.73">
<l><seg type="pāda" n="a">((Cyat karmājñānatṛṣṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyāgān mokṣaś ca kalpyateC))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atyantas tatparityāgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saty ātmani na vidyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.73">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((Cyat karma-a-jñāna-tṛṣṇānāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">tyāgān mokṣaś ca kalpyateC))</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aty-antas tat-parityāgaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saty ātmani na vidyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.74">
<l><seg type="pāda" n="a">hitvā hitvā trayam idaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣas tūpalabhyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmanas tu sthitir yatra</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra sūkṣmam idaṃ trayam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.74">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hitvā hitvā trayam idaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśeṣas tu upalabhyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmanas tu sthitir yatra</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra sūkṣmam idaṃ trayam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.75">
<l><seg type="pāda" n="a">sūkṣmatvāc caiva doṣāṇām</seg> <seg type="pāda" n="b">avyāpārāc ca cetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dīrghatvād āyuṣaś caiva</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣas tu parikalpyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.75">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sūkṣmatvāc ca eva doṣāṇām</seg> <seg type="pāda" n="b">a-vyāpārāc ca cetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dīrghatvād āyuṣaś ca eva</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣas tu parikalpyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.76">
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃkāraparityāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">yaś caiṣa parikalpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saty ātmani parityāgo</seg> <seg type="pāda" n="d">nāhaṃkārasya vidyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.76">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ahaṃ-kāra-parityāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">yaś ca eṣa parikalpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saty ātmani parityāgo</seg> <seg type="pāda" n="d">na ahaṃ-kārasya vidyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.77">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃkhyādibhir amuktaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">nirguṇo na bhavaty ayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād asati nairguṇye</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsya mokṣo 'bhidhīyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.77">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saṃkhyā-ādibhir a-muktaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">nir-guṇo na bhavaty ayam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmād a-sati nairguṇye</seg> <seg type="pāda" n="d">na asya mokṣo 'bhidhīyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.78">
<l><seg type="pāda" n="a">guṇino hi guṇānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">vyatireko na vidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpoṣṇābhyāṃ virahito</seg> <seg type="pāda" n="d">na hy agnir upalabhyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.78">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">guṇino hi guṇānāṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">vyatireko na vidyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rūpa-uṣṇābhyāṃ virahito</seg> <seg type="pāda" n="d">na hy agnir upalabhyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.79">
<l><seg type="pāda" n="a">prāg dehān na bhaved dehī</seg> <seg type="pāda" n="b">prāg guṇebhyas tathā guṇī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(tasmād Ckasmād )ādau vimuktaḥ (san Csañ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīrī badhyate punaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.79">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prāg dehān na bhaved dehī</seg> <seg type="pāda" n="b">prāg guṇebhyas tathā guṇī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(tasmād Ckasmād )ādau vimuktaḥ (san Csañ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarīrī badhyate punaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.80">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣetrajño viśarīraś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">jño vā syād ajña eva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi jño jñeyam asyāsti</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeye sati na mucyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.80">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṣetra-jño vi-śarīraś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">jño vā syād a-jña eva vā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yadi jño jñeyam asya asti</seg> <seg type="pāda" n="d">jñeye sati na mucyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.81">
<l><seg type="pāda" n="a">athājña iti siddho vaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpitena kim ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vināpi hy ātmanājñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasiddhaṃ kāṣṭhakuḍyavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.81">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha a-jña iti siddho vaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kalpitena kim ātmanā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vina āpi hy ātmana ā-jñānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">prasiddhaṃ kāṣṭha-kuḍyavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.82">
<l><seg type="pāda" n="a">parataḥ paratas tyāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmāt tu guṇavān smṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt sarvaparityāgān</seg> <seg type="pāda" n="d">manye kṛtsnāṃ kṛtārthatām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.82">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">parataḥ paratas tyāgo</seg> <seg type="pāda" n="b">yasmāt tu guṇavān smṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmāt sarva-parityāgān</seg> <seg type="pāda" n="d">manye kṛtsnāṃ kṛta-arthatām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.83">
<l><seg type="pāda" n="a">iti dharmam arāḍasya</seg> <seg type="pāda" n="b">viditvā na tutoṣa saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">akṛtsnam iti vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ pratijagāma ha</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.83">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">iti dharmam arāḍasya</seg> <seg type="pāda" n="b">viditvā na tutoṣa saḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-kṛtsnam iti vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="d">tataḥ pratijagāma ha</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.84">
<l><seg type="pāda" n="a">viśeṣam atha śuśrūṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">udrakasyāśramaṃ yayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātmagrāhāc ca tasyāpi</seg> <seg type="pāda" n="d">jagṛhe na sa darśanam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.84">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">viśeṣam atha śuśrūṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">udrakasyā aśramaṃ yayau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ātma-grāhāc ca tasya api</seg> <seg type="pāda" n="d">jagṛhe na sa darśanam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.85">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃjñāsaṃjñitvayor doṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātvā hi munir udrakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākiṃcinyāt paraṃ lebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">(asaṃjñāsaṃjñātmikāṃ Csaṃjñāsaṃjñātmikāṃ )gatim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.85">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saṃjñā-saṃjñitvayor doṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">jñātvā hi munir udrakaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ākiṃcinyāt paraṃ lebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">(a-saṃjñā-a-saṃjñā-ātmikāṃ Csaṃjñā-a-saṃjñā-ātmikāṃ )gatim</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.86">
<l><seg type="pāda" n="a">yasmāc cālambane sūkṣme</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃjñāsaṃjñe tataḥ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nāsaṃjñī naiva saṃjñīti</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt (tatragataCtatra gata)spṛhaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.86">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yasmāc cā alambane sūkṣme</seg> <seg type="pāda" n="b">saṃjñā-a-saṃjñe tataḥ param</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na-a-saṃjñī na eva saṃjñi īti</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmāt (tatra-gata-Ctatra gata-)spṛhaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.87">
<l><seg type="pāda" n="a">yataś ca buddhis tatraiva</seg> <seg type="pāda" n="b">sthitānyatrāpracāriṇī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(sūkṣmāpaṭvī Csūkṣmāpādi )tatas tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">nāsaṃjñitvaṃ na saṃjñitā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.87">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yataś ca buddhis tatra eva</seg> <seg type="pāda" n="b">sthita ānyatra a-pracāriṇī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(sūkṣma ā-paṭvī Csūkṣma āpādi )tatas tatra</seg> <seg type="pāda" n="d">na a-saṃjñitvaṃ na saṃjñitā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.88">
<l><seg type="pāda" n="a">yasmāc ca (tad Ctam )api prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">punar āvartate jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bodhisattvaḥ paraṃ prepsus</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād udrakam atyajat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.88">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yasmāc ca (tad Ctam )api prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">punar āvartate jagat</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bodhi-sattvaḥ paraṃ prepsus</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād udrakam atyajat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.89">
<l><seg type="pāda" n="a">tato hitvāśramaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">śreyoarthī kṛtaniścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bheje gayasya rājar1ṣer</seg> <seg type="pāda" n="d">nagarīsaṃjñam āśramam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.89">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato hitvā āśramaṃ tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">śreyo-arthī kṛta-niścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bheje gayasya rājar1ṣer</seg> <seg type="pāda" n="d">nagarī-saṃjñam āśramam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.90">
<l><seg type="pāda" n="a">atha nairañjanātīre</seg> <seg type="pāda" n="b">śucau śuciparākramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakāra vāsam ekānta</seg><seg type="pāda" n="d">(vihārābhiratir C(vihārābhivratī )muniḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.90">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha nairañjanā-tīre</seg> <seg type="pāda" n="b">śucau śuci-parākramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cakāra vāsam eka-anta</seg><seg type="pāda" n="d">(vihāra-abhiratir C(vihāra-abhivratī )muniḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.91">
<l><seg type="pāda" n="a">((C<gi>xxx</gi> tatpūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañcendriyavaśoddhatānC))</seg> </l>
<l>((Ctapaḥ <gi>xx</gi> vratino bhikṣūn ... pañca niraikṣata C)) //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.91">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">((C<gi>xxx</gi> tat-pūrvaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pañca-indriya-vaśa-uddhatānC))</seg> </l>
<l>((Ctapaḥ <gi>xx</gi> vratino bhikṣūn ... pañca niraikṣata C)) //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.92">
<l><seg type="pāda" n="a">(te copatasthur Cpañcopatasthur )dṛṣṭvātra</seg> <seg type="pāda" n="b">bhikṣavas taṃ mumukṣavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puṇyārjitadhanārogyam</seg> <seg type="pāda" n="d">indriyārthā iveśvaram</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.92">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(te ca upatasthur Cpañca upatasthur )dṛṣṭva ātra</seg> <seg type="pāda" n="b">bhikṣavas taṃ mumukṣavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">puṇya-arjita-dhana-ārogyam</seg> <seg type="pāda" n="d">indriya-arthā ivā iśvaram</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.93">
<l><seg type="pāda" n="a">saṃpūjyamānas taiḥ prahvair</seg> <seg type="pāda" n="b">(vinayād anuvartibhiḥ Cvinayānatamūrtibhiḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tadvaśasthāyibhiḥ śiṣyair</seg> <seg type="pāda" n="d">lolair mana ivendriyaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.93">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">saṃpūjyamānas taiḥ prahvair</seg> <seg type="pāda" n="b">(vinayād anuvartibhiḥ Cvinaya-ānata-mūrtibhiḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tad-vaśa-sthāyibhiḥ śiṣyair</seg> <seg type="pāda" n="d">lolair mana iva indriyaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.94">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛtyujanmāntakaraṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">syād upāyo 'yam ity atha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duṣkarāṇi samārebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">tapāṃsy anaśanena saḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.94">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mṛtyu-janma-anta-karaṇe</seg> <seg type="pāda" n="b">syād upāyo 'yam ity atha</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duṣ-karāṇi samārebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">tapāṃsy an-aśanena saḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.95">
<l><seg type="pāda" n="a">upavāsavidhīn naikān</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvan naradurācarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṣāṇi ṣaṭ (śamaCkarma)prepsur</seg> <seg type="pāda" n="d">akarot kārśyam ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.95">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">upavāsa-vidhīn na-ekān</seg> <seg type="pāda" n="b">kurvan nara-dur-ācarān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">varṣāṇi ṣaṭ (śama-Ckarma-)prepsur</seg> <seg type="pāda" n="d">akarot kārśyam ātmanaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.96">
<l><seg type="pāda" n="a">annakāleṣu caikaikaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">(sa kolaCsakola)tilataṇḍulaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">apārapārasaṃsāra</seg><seg type="pāda" n="d">pāraṃ prepsur apārayat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.96">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">anna-kāleṣu ca eka-ekaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">(sa kola-Csa-kola-)tila-taṇḍulaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-pāra-pāra-saṃsāra</seg><seg type="pāda" n="d">pāraṃ prepsur apārayat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.97">
<l><seg type="pāda" n="a">dehād apacayas tena</seg> <seg type="pāda" n="b">tapasā tasya yaḥ kṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa evopacayo bhūyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tejasāsya kṛto 'bhavat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.97">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dehād apacayas tena</seg> <seg type="pāda" n="b">tapasā tasya yaḥ kṛtaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa eva upacayo bhūyas</seg> <seg type="pāda" n="d">tejasa āsya kṛto 'bhavat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.98">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛśo 'py akṛśakīrtiśrīr</seg> <seg type="pāda" n="b">hlādaṃ cakre 'nya(cakṣuṣām Ccakṣuṣam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumudānām iva śarac</seg><seg type="pāda" n="d">chuklapakṣādicandramāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.98">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛśo 'py a-kṛśa-kīrti-śrīr</seg> <seg type="pāda" n="b">hlādaṃ cakre 'nya-(cakṣuṣām Ccakṣuṣam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kumudānām iva śarac</seg><seg type="pāda" n="d">chukla-pakṣa-ādi-candra-māḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.99">
<l><seg type="pāda" n="a">tvagasthiśeṣo niḥśeṣair</seg> <seg type="pāda" n="b">medaḥpiśitaśoṇitaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣīṇo 'py akṣīṇagāmbhīryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samudra iva sa vyabhāt</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.99">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tvag-asthi-śeṣo niḥ-śeṣair</seg> <seg type="pāda" n="b">medaḥ-piśita-śoṇitaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣīṇo 'py a-kṣīṇa-gāmbhīryaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">samudra iva sa vyabhāt</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.100">
<l><seg type="pāda" n="a">atha kaṣṭatapaḥspaṣṭa</seg><seg type="pāda" n="b">vyarthakliṣṭatanur muniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhavabhīrur imāṃ cakre</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhim buddhatvakāṅkṣayā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.100">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha kaṣṭa-tapaḥ-spaṣṭa</seg><seg type="pāda" n="b">vy-artha-kliṣṭa-tanur muniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhava-bhīrur imāṃ cakre</seg> <seg type="pāda" n="d">buddhim buddhatva-kāṅkṣayā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.101">
<l><seg type="pāda" n="a">nāyaṃ dharmo virāgāya</seg> <seg type="pāda" n="b">na bodhāya na muktaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jambumūle mayā prāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">yas tadā sa vidhir dhruvaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.101">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na ayaṃ dharmo virāgāya</seg> <seg type="pāda" n="b">na bodhāya na muktaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jambu-mūle mayā prāpto</seg> <seg type="pāda" n="d">yas tadā sa vidhir dhruvaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.102">
<l><seg type="pāda" n="a">na cāsau durbalenāptuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śakyam ity āgatādaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śarīrabalavṛddhyartham</seg> <seg type="pāda" n="d">idaṃ bhūyo 'nvacintayat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.102">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">na ca asau dur-balenā aptuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">śakyam ity āgata-ādaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śarīra-bala-vṛddhy-artham</seg> <seg type="pāda" n="d">idaṃ bhūyo 'nvacintayat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.103">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣutpipāsāśramaklāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śramād asvasthamānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāpnuyān manasāvāpyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">phalaṃ katham anirvṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.103">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṣut-pipāsā-śrama-klāntaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śramād a-sva-stha-mānasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prāpnuyān manasa āvāpyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">phalaṃ katham a-nirvṛtaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.104">
<l><seg type="pāda" n="a">nirvṛtiḥ prāpyate samyak</seg> <seg type="pāda" n="b">satatendriyatarpaṇāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃtarpitendriyatayā</seg> <seg type="pāda" n="d">manaḥsvāsthyam avāpyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.104">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nirvṛtiḥ prāpyate samyak</seg> <seg type="pāda" n="b">satata-indriya-tarpaṇāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃtarpita-indriyatayā</seg> <seg type="pāda" n="d">manaḥ-svāsthyam avāpyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.105">
<l><seg type="pāda" n="a">svasthaprasannamanasaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samādhir upapadyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samādhiyuktacittasya</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyānayogaḥ pravartate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.105">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sva-stha-prasanna-manasaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">samādhir upapadyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">samādhi-yukta-cittasya</seg> <seg type="pāda" n="d">dhyāna-yogaḥ pravartate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.106">
<l><seg type="pāda" n="a">dhyānapravartanād dharmāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpyante yair avāpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">durlabhaṃ śāntam ajaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paraṃ tad amṛtaṃ padam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.106">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dhyāna-pravartanād dharmāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpyante yair avāpyate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dur-labhaṃ śāntam a-jaraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paraṃ tad a-mṛtaṃ padam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.107">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād āhāramūlo 'yam</seg> <seg type="pāda" n="b">upāya itiniścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(āhāraCasūri)karaṇe dhīraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtvāmitamatir matim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.107">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād āhāra-mūlo 'yam</seg> <seg type="pāda" n="b">upāya iti-niścayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(āhāra-Casūri-)karaṇe dhīraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtva ā-mita-matir matim</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.108">
<l><seg type="pāda" n="a">snāto nairañjanātīrād</seg> <seg type="pāda" n="b">uttatāra śanaiḥ kṛśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhaktyāvanataśākhāgrair</seg> <seg type="pāda" n="d">dattahastas taṭadrumaiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.108">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">snāto nairañjanā-tīrād</seg> <seg type="pāda" n="b">uttatāra śanaiḥ kṛśaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhaktya āvanata-śākha-agrair</seg> <seg type="pāda" n="d">datta-hastas taṭa-drumaiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.109">
<l><seg type="pāda" n="a">atha gopādhipasutā</seg> <seg type="pāda" n="b">daivatair abhicoditā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udbhūtahṛdayānandā</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra nandabalāgamat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.109">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha go-pa-adhipa-sutā</seg> <seg type="pāda" n="b">daivatair abhicoditā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">udbhūta-hṛdaya-ānandā</seg> <seg type="pāda" n="d">tatra nanda-balā āgamat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.110">
<l><seg type="pāda" n="a">sitaśaṅkhojjvalabhujā</seg> <seg type="pāda" n="b">nīlakambalavāsinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saphenamālānīlāmbur</seg> <seg type="pāda" n="d">yamuneva saridvarā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.110">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sita-śaṅkha-ujjvala-bhujā</seg> <seg type="pāda" n="b">nīla-kambala-vāsinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa-phena-mālā-nīla-ambur</seg> <seg type="pāda" n="d">yamuna īva sarid-varā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.111">
<l><seg type="pāda" n="a">sā (śrāddhāvardhitaCśraddhāvardhita)prītir</seg> <seg type="pāda" n="b">vikasallocanotpalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śirasā praṇipatyainaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">grāhayām āsa pāyasam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.111">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sā (śrāddha-āvardhita-Cśraddhā-vardhita-)prītir</seg> <seg type="pāda" n="b">vikasal-locana-utpalā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śirasā praṇipatya enaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">grāhayām āsa pāyasam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.112">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtvā tadupabhogena</seg> <seg type="pāda" n="b">prāptajanmaphalāṃ sa tām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bodhiprāptau samartho 'bhūt</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtarpitaṣaḍindriyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.112">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtvā tad-upabhogena</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpta-janma-phalāṃ sa tām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bodhi-prāptau sam-artho 'bhūt</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtarpita-ṣaḍ-indriyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.113">
<l><seg type="pāda" n="a">paryāptāpyāna(mūrtiś Cmūrtaś )ca</seg> <seg type="pāda" n="b">(sārthaṃ svaCsārdhaṃ su)yaśasā muniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kānti(dhairye babhāraikaḥ $ śaśāṅkārṇavayor dvayoḥ Cdhairyaikabhāraikaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaśāṅkārṇavaval babhau )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.113">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">paryāpta-āpyāna-(mūrtiś Cmūrtaś )ca</seg> <seg type="pāda" n="b">(sa-arthaṃ sva-Csa-ardhaṃ su-)yaśasā muniḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kānti-(dhairye babhāra ekaḥ $ śaśa-aṅka-arṇavayor dvayoḥ Cdhairya-eka-bhāra-ekaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śaśa-aṅka-arṇavaval babhau )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.114">
<l><seg type="pāda" n="a">āvṛtta iti vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ jahuḥ (pañca bhikṣavaḥ Cpañcabhikṣavaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manīṣiṇam ivātmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirmuktaṃ (pañca dhātavaḥ Cpañcadhātavaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.114">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āvṛtta iti vijñāya</seg> <seg type="pāda" n="b">taṃ jahuḥ (pañca bhikṣavaḥ Cpañca-bhikṣavaḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">manīṣiṇam ivā atmānaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nirmuktaṃ (pañca dhātavaḥ Cpañca-dhātavaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.115">
<l><seg type="pāda" n="a">vyavasāyadvitīyo 'tha</seg> <seg type="pāda" n="b">śādvalās tīrṇabhūtalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'śvatthamūlaṃ prayayau</seg> <seg type="pāda" n="d">bodhāya kṛtaniścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.115">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vyavasāya-dvitīyo 'tha</seg> <seg type="pāda" n="b">śādvalās tīrṇa-bhū-talam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'śvattha-mūlaṃ prayayau</seg> <seg type="pāda" n="d">bodhāya kṛta-niścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.116">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tadānīṃ gajarājavikramaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">padasvanenānupamena bodhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahāmuner āgatabodhiniścayo</seg> <seg type="pāda" n="d">jagāda kālo bhujagottamaḥ stutim</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.116">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tadānīṃ gaja-rāja-vikramaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pada-svanena an-upamena bodhitaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahā-muner āgata-bodhi-niścayo</seg> <seg type="pāda" n="d">jagāda kālo bhuja-ga-uttamaḥ stutim</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.117">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā mune tvaccaraṇāvapīḍitā</seg> <seg type="pāda" n="b">muhur muhur niṣṭanatīva medinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā ca te rājati sūryavat prabhā</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvaṃ tvam iṣṭaṃ phalam adya bhokṣyase</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.117">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yathā mune tvac-caraṇa-avapīḍitā</seg> <seg type="pāda" n="b">muhur muhur niṣṭanati iva medinī</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā ca te rājati sūryavat prabhā</seg> <seg type="pāda" n="d">dhruvaṃ tvam iṣṭaṃ phalam adya bhokṣyase</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.118">
<l><seg type="pāda" n="a">yathā bhramantyo divi (cāṣaCvāya)paṅktayaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pradakṣiṇaṃ tvāṃ kamalākṣa kurvate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā ca saumyā divi vānti vāyavas</seg> <seg type="pāda" n="d">tvam adya buddho niyataṃ bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.118">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yathā bhramantyo divi (cāṣa-Cvāya-)paṅktayaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">pra-dakṣiṇaṃ tvāṃ kamala-akṣa kurvate</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yathā ca saumyā divi vānti vāyavas</seg> <seg type="pāda" n="d">tvam adya buddho niyataṃ bhaviṣyasi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.119">
<l><seg type="pāda" n="a">tato bhujaṃgapravareṇa saṃstutas</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛṇāny upādāya śucīni lāvakāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛtapratijño niṣasāda bodhaye</seg> <seg type="pāda" n="d">mahātaror mūlam upāśritaḥ śuceḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.119">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato bhujaṃ-ga-pravareṇa saṃstutas</seg> <seg type="pāda" n="b">tṛṇāny upādāya śucīni lāvakāt</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṛta-pratijño niṣasāda bodhaye</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-taror mūlam upāśritaḥ śuceḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.120">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa paryaṅkam akampyam uttamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">babandha suptoragabhogapiṇḍitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhinadmi tāvad bhuvi naitad āsanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na yāmi yāvat kṛtakṛtyatām iti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.120">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa pary-aṅkam a-kampyam uttamaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">babandha supta-ura-ga-bhoga-piṇḍitam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhinadmi tāvad bhuvi na etad āsanaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">na yāmi yāvat kṛta-kṛtyatām iti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_12.121">
<l><seg type="pāda" n="a">tato yayur mudam atulāṃ divaukaso</seg> <seg type="pāda" n="b">(vavāśire Cvavāsire )na mṛga(gaṇāḥ Cgaṇā [Wrong sandhi in ed. EJH.])na pakṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na sasvanur vanataravo 'nilāhatāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛtāsane bhagavati (niścitātmani Cniścalātmani )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_12.121">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato yayur mudam a-tulāṃ diva-okaso</seg> <seg type="pāda" n="b">(vavāśire Cvavāsire )na mṛga-(gaṇāḥ Cgaṇā [Wrong sandhi in ed. EJH.])na pakṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na sasvanur vana-taravo 'nila-āhatāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛta-āsane bhagavati (niścita-ātmani Cniś-cala-ātmani )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye (Caśva-ghoṣa-kṛte C)arāḍa-darśano nāma dvā-daśaḥ sargaḥ -- 12 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="13">
<lg xml:id="BC_13.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmin vimokṣāya kṛtapratijñe</seg> <seg type="pāda" n="b">rājar1ṣivaṃśaprabhave mahar2ṣau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatropaviṣṭe prajaharṣa lokas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatrāsa saddharmaripus tu māraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmin vimokṣāya kṛta-pratijñe</seg> <seg type="pāda" n="b">rājar1ṣi-vaṃśa-prabhave mahar2ṣau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra upaviṣṭe prajaharṣa lokas</seg> <seg type="pāda" n="d">tatrāsa sad-dharma-ripus tu māraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.2">
<l><seg type="pāda" n="a">yaṃ kāmadevaṃ pravadanti loke</seg> <seg type="pāda" n="b">citrāyudhaṃ puṣpaśaraṃ tathaiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāmapracārādhipatiṃ tam eva</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣadviṣaṃ māram udāharanti</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yaṃ kāma-devaṃ pravadanti loke</seg> <seg type="pāda" n="b">citra-āyudhaṃ puṣpa-śaraṃ tatha aiva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kāma-pracāra-adhi-patiṃ tam eva</seg> <seg type="pāda" n="d">mokṣa-dviṣaṃ māram udāharanti</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.3">
<l><seg type="pāda" n="a">tasyātmajā vibhramaharṣadarpās</seg> <seg type="pāda" n="b">tisro (aratiCrati)prītitṛṣaś ca kanyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">papracchur enaṃ manaso vikāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa tāṃś ca tāś caiva vaco (abhyuvāca Cbabhāṣe )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasya-ātma-jā vibhrama-harṣa-darpās</seg> <seg type="pāda" n="b">tisro (a-rati-Crati-)prīti-tṛṣaś ca kanyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">papracchur enaṃ manaso vikāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa tāṃś ca tāś ca eva vaco (abhyuvāca Cbabhāṣe )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.4">
<l><seg type="pāda" n="a">asau munir niścayavarma bibhrat</seg> <seg type="pāda" n="b">sattvāyudhaṃ buddhiśaraṃ vikṛṣya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jigīṣur āste viṣayān madīyān</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād ayaṃ me manaso viṣādaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">asau munir niścaya-varma bibhrat</seg> <seg type="pāda" n="b">sattva-āyudhaṃ buddhi-śaraṃ vikṛṣya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jigīṣur āste viṣayān madīyān</seg> <seg type="pāda" n="d">tasmād ayaṃ me manaso viṣādaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.5">
<l><seg type="pāda" n="a">yadi hy asau mām abhibhūya yāti</seg> <seg type="pāda" n="b">lokāya cākhyāty apavargamārgam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūnyas tato 'yaṃ viṣayo mamādya</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛttāc cyutasyeva videhabhartuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yadi hy asau mām abhibhūya yāti</seg> <seg type="pāda" n="b">lokāya cā akhyāty apavarga-mārgam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śūnyas tato 'yaṃ viṣayo mama adya</seg> <seg type="pāda" n="d">vṛttāc cyutasya iva videha-bhartuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.6">
<l><seg type="pāda" n="a">tad yāvad evaiṣa na labdhacakṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">madgocare tiṣṭhati yāvad eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāsyāmi tāvad vratam asya bhettuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">setuṃ nadīvega (ivātivṛddhaḥ Civābhivṛddhaḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad yāvad eva eṣa na labdha-cakṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">mad-go-care tiṣṭhati yāvad eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yāsyāmi tāvad vratam asya bhettuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">setuṃ nadī-vega (iva ati-vṛddhaḥ Civa abhivṛddhaḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.7">
<l><seg type="pāda" n="a">tato dhanuḥ puṣpamayaṃ gṛhītvā</seg> <seg type="pāda" n="b">(śarān jaganmohaCśarāṃs tathā moha)karāṃś ca pañca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'śvatthamūlaṃ sasuto 'bhyagacchad</seg> <seg type="pāda" n="d">asvāsthyakārī manasaḥ prajānām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato dhanuḥ puṣpamayaṃ gṛhītvā</seg> <seg type="pāda" n="b">(śarān jagan-moha-Cśarāṃs tathā moha-)karāṃś ca pañca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'śva-ttha-mūlaṃ sa-suto 'bhyagacchad</seg> <seg type="pāda" n="d">a-svāsthya-kārī manasaḥ prajānām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.8">
<l><seg type="pāda" n="a">atha praśāntaṃ munim āsanasthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāraṃ titīrṣuṃ bhavasāgarasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣajya savyaṃ karam āyudhāgre</seg> <seg type="pāda" n="d">(krīḍan Ckrīḍañ )śareṇedam uvāca māraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha praśāntaṃ munim āsana-sthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">pāraṃ titīrṣuṃ bhava-sāgarasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viṣajya savyaṃ karam āyudha-agre</seg> <seg type="pāda" n="d">(krīḍan Ckrīḍañ )śareṇa idam uvāca māraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.9">
<l><seg type="pāda" n="a">uttiṣṭha bhoḥ kṣatriya mṛtyubhīta</seg> <seg type="pāda" n="b">(cara svadharmaṃ Cvarasva dharmaṃ )tyaja mokṣadharmam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(bāṇaiś Cvāṇaiś )ca (yajñaiś ca C<gi>xxx</gi> )vinīya (lokaṃ Clokān</seg> <seg type="pāda" n="d">(lokāt padaṃ Clokān parān )prāpnuhi vāsavasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">uttiṣṭha bhoḥ kṣatriya mṛtyu-bhīta</seg> <seg type="pāda" n="b">(cara sva-dharmaṃ Cvarasva dharmaṃ )tyaja mokṣa-dharmam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(bāṇaiś Cvāṇaiś )ca (yajñaiś ca C<gi>xxx</gi> )vinīya (lokaṃ Clokān</seg> <seg type="pāda" n="d">(lokāt padaṃ Clokān parān )prāpnuhi vāsavasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.10">
<l><seg type="pāda" n="a">panthā hi niryātum ayaṃ yaśasyo</seg> <seg type="pāda" n="b">yo vāhitaḥ pūrvatamair narendraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātasya rājar1ṣikule viśāle</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaikṣākam aślāghyam idaṃ prapattum</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">panthā hi niryātum ayaṃ yaśasyo</seg> <seg type="pāda" n="b">yo vāhitaḥ pūrvatamair nara-indraiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jātasya rājar1ṣi-kule viśāle</seg> <seg type="pāda" n="d">bhaikṣākam a-ślāghyam idaṃ prapattum</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.11">
<l><seg type="pāda" n="a">athādya nottiṣṭhasi (niścitātman Cniścitātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhava sthiro mā vimucaḥ pratijñām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mayodyato hy eṣa śaraḥ sa eva</seg> <seg type="pāda" n="d">yaḥ (śūrpake Csūryake )mīnaripau vimuktaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha adya na uttiṣṭhasi (niścita-ātman Cniścita-ātmā</seg> <seg type="pāda" n="b">bhava sthiro mā vimucaḥ pratijñām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maya ūdyato hy eṣa śaraḥ sa eva</seg> <seg type="pāda" n="d">yaḥ (śūrpake Csūryake )mīna-ripau vimuktaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.12">
<l><seg type="pāda" n="a">(spṛṣṭaḥ Cpṛṣṭaḥ )sa cānena kathaṃcid aiḍaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">somasya naptāpy abhavad vicittaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa cābhavac (chaṃtanur Cchāṃtanur )asvatantraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīṇe yuge kiṃ (bata Cvata )durbalo 'nyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(spṛṣṭaḥ Cpṛṣṭaḥ )sa ca anena kathaṃ-cid aiḍaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">somasya napta āpy abhavad vi-cittaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa ca abhavac (chaṃ-tanur Cchāṃtanur )a-sva-tantraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kṣīṇe yuge kiṃ (bata Cvata )dur-balo 'nyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.13">
<l><seg type="pāda" n="a">tat kṣipram uttiṣṭha labhasva saṃjñāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(bāṇo Cvāṇo )hy ayaṃ tiṣṭhati lelihānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">priyāvidheyeṣu ratipriyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">yaṃ cakravākeṣv (iva Capi )notsṛjāmi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tat kṣipram uttiṣṭha labhasva saṃjñāṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(bāṇo Cvāṇo )hy ayaṃ tiṣṭhati lelihānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">priyā-vidheyeṣu rati-priyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">yaṃ cakra-vākeṣv (iva Capi )na utsṛjāmi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.14">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam ukto 'pi yadā nirāstho</seg> <seg type="pāda" n="b">naivāsanaṃ śākyamunir bibheda</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaraṃ tato 'smai visasarja māraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kanyāś ca kṛtvā purataḥ sutāṃś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity evam ukto 'pi yadā nir-āstho</seg> <seg type="pāda" n="b">na evā asanaṃ śākya-munir bibheda</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">śaraṃ tato 'smai visasarja māraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kanyāś ca kṛtvā purataḥ sutāṃś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.15">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmiṃs tu (bāṇe Cvāṇe )api sa vipramukte</seg> <seg type="pāda" n="b">cakāra nāsthāṃ na dhṛteś cacāla</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā tathainaṃ viṣasāda māraś</seg> <seg type="pāda" n="d">cintāparītaś ca śanair jagāda</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmiṃs tu (bāṇe Cvāṇe )api sa vipramukte</seg> <seg type="pāda" n="b">cakāra nā asthāṃ na dhṛteś cacāla</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvā tatha ainaṃ viṣasāda māraś</seg> <seg type="pāda" n="d">cintā-parītaś ca śanair jagāda</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.16">
<l><seg type="pāda" n="a">śailendraputrīṃ prati yena viddho</seg> <seg type="pāda" n="b">devo 'pi śaṃbhuś calito babhūva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cintayaty eṣa tam eva (bāṇaṃ Cvāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ syād acitto na śaraḥ sa eṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śaila-indra-putrīṃ prati yena viddho</seg> <seg type="pāda" n="b">devo 'pi śaṃ-bhuś calito babhūva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cintayaty eṣa tam eva (bāṇaṃ Cvāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kiṃ syād a-citto na śaraḥ sa eṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.17">
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād ayaṃ nārhati puṣpa(bāṇaṃ Cvāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na harṣaṇaṃ nāpi rater niyogam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arhaty ayaṃ bhūtagaṇair a(saumyaiḥ Cśeṣaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtrāsanātarjanatāḍanāni</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tasmād ayaṃ na arhati puṣpa-(bāṇaṃ Cvāṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">na harṣaṇaṃ na api rater niyogam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">arhaty ayaṃ bhūta-gaṇair a-(saumyaiḥ Cśeṣaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtrāsana-ātarjana-tāḍanāni</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sasmāra māraś ca tataḥ svasainyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(vighnaṃ śame Cvidhvaṃsanaṃ )śākyamuneś cikīrṣan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nānāśrayāś cānucarāḥ parīyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(śalaCśara)drumaprāsagadāsihastāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sasmāra māraś ca tataḥ sva-sainyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">(vighnaṃ śame Cvidhvaṃsanaṃ )śākya-muneś cikīrṣan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nānā-āśrayāś ca anucarāḥ parīyuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(śala-Cśara-)druma-prāsa-gadā-asi-hastāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.19">
<l><seg type="pāda" n="a">varāhamīnāśvakharoṣṭravaktrā</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāghrar1kṣasiṃhadviradānanāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ekekṣaṇā naikamukhās triśīrṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">lambodarāś caiva pṛṣodarāś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">varāha-mīna-aśva-khara-uṣṭra-vaktrā</seg> <seg type="pāda" n="b">vyāghrar1kṣa-siṃha-dvi-rada-ānanāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">eka-īkṣaṇā na-eka-mukhās tri-śīrṣā</seg> <seg type="pāda" n="d">lamba-udarāś ca eva pṛṣa-udarāś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.20">
<l><seg type="pāda" n="a">(ajānusakthā Cajāsu saktā )ghaṭajānavaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">daṃṣṭrāyudhāś caiva nakhāyudhāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(karaṅkavaktrā Ckabandhuhastā )bahumūrtayaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhagnārdhavaktrāś ca mahāmukhāś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(a-jānu-sakthā Cajāsu saktā )ghaṭa-jānavaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">daṃṣṭra-āyudhāś ca eva nakha-āyudhāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(karaṅka-vaktrā Ckabandhu-hastā )bahu-mūrtayaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhagna-ardha-vaktrāś ca mahā-mukhāś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.21">
<l><seg type="pāda" n="a">(bhasmāruṇā Ctāmrāruṇā )lohita(binduCvindu)citrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">khaṭvāṅgahastā haridhūmrakeśāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lambasrajo vāraṇalambakarṇāś</seg> <seg type="pāda" n="d">carmāmbarāś caiva nirambarāś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(bhasma-aruṇā Ctāmra-aruṇā )lohita-(bindu-Cvindu-)citrāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">khaṭvā-aṅga-hastā hari-dhūmra-keśāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">lamba-srajo vāraṇa-lamba-karṇāś</seg> <seg type="pāda" n="d">carma-ambarāś ca eva nir-ambarāś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.22">
<l><seg type="pāda" n="a">śvetārdhavaktrā haritārdhakāyās</seg> <seg type="pāda" n="b">tāmrāś ca dhūmrā harayo 'sitāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vyālottarāsaṅgaCvyāḍottarāsaṅga)bhujās tathaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">praghuṣṭaghaṇṭākulamekhalāś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śveta-ardha-vaktrā harita-ardha-kāyās</seg> <seg type="pāda" n="b">tāmrāś ca dhūmrā harayo 'sitāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">(vyāla-uttara-āsaṅga-Cvyāḍa-uttara-āsaṅga-)bhujās tatha aiva</seg> <seg type="pāda" n="d">praghuṣṭa-ghaṇṭa-ākula-mekhalāś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.23">
<l><seg type="pāda" n="a">tālapramāṇāś ca gṛhītaśūlā</seg> <seg type="pāda" n="b">daṃṣṭrākarālāś ca śiśupramāṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">urabhravaktrāś ca vihaṃ(gamākṣā Cgamāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mārjāravaktrāś ca manuṣyakāyāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tāla-pramāṇāś ca gṛhīta-śūlā</seg> <seg type="pāda" n="b">daṃṣṭra-ākarālāś ca śiśu-pramāṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">urabhra-vaktrāś ca vihaṃ-(gama-ākṣā Cgamāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">mārjāra-vaktrāś ca manuṣya-kāyāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.24">
<l><seg type="pāda" n="a">prakīrṇakeśāḥ śikhino 'rdhamuṇḍā</seg> <seg type="pāda" n="b">(raktāmbarā Crajjvambarā )vyākulaveṣṭanāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prahṛṣṭavaktrā bhṛkuṭīmukhāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tejoharāś caiva manoharāś ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">prakīrṇa-keśāḥ śikhino 'rdha-muṇḍā</seg> <seg type="pāda" n="b">(rakta-ambarā Crajjv-ambarā )vyākula-veṣṭanāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">prahṛṣṭa-vaktrā bhṛ-kuṭī-mukhāś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">tejo-harāś ca eva mano-harāś ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.25">
<l><seg type="pāda" n="a">kecid vrajanto bhṛśam āvavalgur</seg> <seg type="pāda" n="b">anyoanyam āpupluvire tathānye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cikrīḍur ākāśagatāś ca kecit</seg> <seg type="pāda" n="d">kecic ca cerus tarumastakeṣu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ke-cid vrajanto bhṛśam āvavalgur</seg> <seg type="pāda" n="b">anyo-anyam āpupluvire tatha ānye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cikrīḍur ākāśa-gatāś ca ke-cit</seg> <seg type="pāda" n="d">ke-cic ca cerus taru-mastakeṣu</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.26">
<l><seg type="pāda" n="a">nanarta kaścid bhramayaṃs triśūlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaś(cid vipusphūrja Ccid dha pusphūrja )gadāṃ vikarṣan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">harṣeṇa kaścid vṛṣavan (nanarda Cnanarta</seg> <seg type="pāda" n="d">kaścit prajajvāla tanūruhebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">nanarta kaś-cid bhramayaṃs tri-śūlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaś-(cid vipusphūrja Ccid dha pusphūrja )gadāṃ vikarṣan</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">harṣeṇa kaś-cid vṛṣavan (nanarda Cnanarta</seg> <seg type="pāda" n="d">kaś-cit prajajvāla tanū-ruhebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.27">
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃvidhā bhūtagaṇāḥ samantāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tad bodhimūlaṃ parivārya tasthuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jighṛkṣavaś caiva jighāṃsavaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhartur niyogaṃ paripālayantaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">evaṃ-vidhā bhūta-gaṇāḥ sam-antāt</seg> <seg type="pāda" n="b">tad bodhi-mūlaṃ parivārya tasthuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jighṛkṣavaś ca eva jighāṃsavaś ca</seg> <seg type="pāda" n="d">bhartur niyogaṃ paripālayantaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.28">
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ prekṣya mārasya ca pūrvarātre</seg> <seg type="pāda" n="b">śākyar1ṣabhasyaiva ca yuddhakālam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na dyauś cakāśe pṛthivī cakampe</seg> <seg type="pāda" n="d">prajajvaluś caiva diśaḥ saśabdāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">taṃ prekṣya mārasya ca pūrva-rātre</seg> <seg type="pāda" n="b">śākyar1ṣabhasya eva ca yuddha-kālam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na dyauś cakāśe pṛthivī cakampe</seg> <seg type="pāda" n="d">prajajvaluś ca eva diśaḥ sa-śabdāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.29">
<l><seg type="pāda" n="a">(viṣvag Cviśvag )vavau vāyur udīrṇavegas</seg> <seg type="pāda" n="b">tārā na rejur na babhau śaśāṅkaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamaś ca bhūyo (vitatāna rātriḥ Cvitatāra rātreḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve ca saṃcukṣubhire samudrāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(viṣvag Cviśvag )vavau vāyur udīrṇa-vegas</seg> <seg type="pāda" n="b">tārā na rejur na babhau śaśa-aṅkaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tamaś ca bhūyo (vitatāna rātriḥ Cvitatāra rātreḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sarve ca saṃcukṣubhire samudrāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.30">
<l><seg type="pāda" n="a">mahībhṛto dharmaparāś ca nāgā</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāmuner vighnam amṛṣyamāṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māraṃ prati krodhavivṛttanetrā</seg> <seg type="pāda" n="d">niḥśaśvasuś caiva jajṛmbhire ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mahī-bhṛto dharma-parāś ca nāgā</seg> <seg type="pāda" n="b">mahā-muner vighnam a-mṛṣyamāṇāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māraṃ prati krodha-vivṛtta-netrā</seg> <seg type="pāda" n="d">niḥśaśvasuś ca eva jajṛmbhire ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.31">
<l><seg type="pāda" n="a">śuddhādhivāsā vibudhar1ṣayas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">saddharmasiddhyartham (abhipravṛttāḥ Civa pravṛttāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māre 'nukampāṃ manasā pracakrur</seg> <seg type="pāda" n="d">virāgabhāvāt tu na roṣam īyuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śuddha-adhivāsā vibudhar1ṣayas tu</seg> <seg type="pāda" n="b">sad-dharma-siddhy-artham (abhipravṛttāḥ Civa pravṛttāḥ )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">māre 'nukampāṃ manasā pracakrur</seg> <seg type="pāda" n="d">vi-rāga-bhāvāt tu na roṣam īyuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.32">
<l><seg type="pāda" n="a">tad bodhimūlaṃ samavekṣya kīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hiṃsātmanā mārabalena tena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharmātmabhir lokavimokṣakāmair</seg> <seg type="pāda" n="d">babhūva hāhākṛtam (antarīkṣe Cantarīkṣam )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.32">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad bodhi-mūlaṃ samavekṣya kīrṇaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hiṃsā-ātmanā māra-balena tena</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dharma-ātmabhir loka-vimokṣa-kāmair</seg> <seg type="pāda" n="d">babhūva hāhā-kṛtam (antarīkṣe Cantarīkṣam )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.33">
<l><seg type="pāda" n="a">(upaplavaṃ Cupaplutaṃ )dharma(vidhes Cvidas )tu tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā sthitaṃ mārabalaṃ mahar2ṣiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cukṣubhe nāpi yayau vikāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">madhye gavāṃ siṃha ivopaviṣṭaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.33">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">(upaplavaṃ Cupaplutaṃ )dharma-(vidhes Cvidas )tu tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">dṛṣṭvā sthitaṃ māra-balaṃ mahar2ṣiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na cukṣubhe na api yayau vikāraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">madhye gavāṃ siṃha iva upaviṣṭaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.34">
<l><seg type="pāda" n="a">māras tato bhūtacamūm udīrṇām</seg> <seg type="pāda" n="b">ājñāpayām āsa bhayāya tasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svaiḥ svaiḥ prabhāvair atha sāsya senā</seg> <seg type="pāda" n="d">taddhairyabhedāya matiṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.34">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">māras tato bhūta-camūm udīrṇām</seg> <seg type="pāda" n="b">ājñāpayām āsa bhayāya tasya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">svaiḥ svaiḥ prabhāvair atha sa āsya senā</seg> <seg type="pāda" n="d">tad-dhairya-bhedāya matiṃ cakāra</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.35">
<l><seg type="pāda" n="a">kecic calan naikavilambijihvās</seg> <seg type="pāda" n="b">(tīkṣṇāgraCtīkṣṇogra)daṃṣṭrā harimaṇḍalākṣāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidāritāsyāḥ sthiraśaṅkukarṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtrāsayantaḥ kila nāma tasthuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.35">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ke-cic calan na-eka-vilambi-jihvās</seg> <seg type="pāda" n="b">(tīkṣṇa-agra-Ctīkṣṇa-ugra-)daṃṣṭrā hari-maṇḍala-akṣāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vidārita-āsyāḥ sthira-śaṅku-karṇāḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃtrāsayantaḥ kila nāma tasthuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.36">
<l><seg type="pāda" n="a">tebhyaḥ sthitebhyaḥ sa tathāvidhebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpeṇa bhāvena ca dāruṇebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na vivyathe nodvivije mahar2ṣiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(krīḍatsuCkrīḍan su)bālebhya ivoddhatebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.36">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tebhyaḥ sthitebhyaḥ sa tathā-vidhebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">rūpeṇa bhāvena ca dāruṇebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na vivyathe na udvivije mahar2ṣiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(krīḍat-su-Ckrīḍan su-)bālebhya iva uddhatebhyaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.37">
<l><seg type="pāda" n="a">kaścit tato (roṣaCraudra)vivṛttadṛṣṭis</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmai gadām udyamayāṃ cakāra</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tastambha bāhuḥ sagadas tato 'sya</seg> <seg type="pāda" n="d">puraṃdarasyeva purā savajraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.37">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kaś-cit tato (roṣa-Craudra-)vivṛtta-dṛṣṭis</seg> <seg type="pāda" n="b">tasmai gadām udyamayāṃ cakāra</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tastambha bāhuḥ sa-gadas tato 'sya</seg> <seg type="pāda" n="d">puraṃ-darasya iva purā sa-vajraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.38">
<l><seg type="pāda" n="a">kecit samudyamya śilās tarūṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣehire naiva munau vimoktum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">petuḥ savṛkṣāḥ saśilās tathaiva</seg> <seg type="pāda" n="d">vajrāvabhagnā iva vindhyapādāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.38">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ke-cit samudyamya śilās tarūṃś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">viṣehire na eva munau vimoktum</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">petuḥ sa-vṛkṣāḥ sa-śilās tatha aiva</seg> <seg type="pāda" n="d">vajra-avabhagnā iva vindhya-pādāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.39">
<l><seg type="pāda" n="a">kaiścit samutpatya nabho vimuktāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śilāś ca vṛkṣāś ca paraśvadhāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasthur nabhasy eva na cāvapetuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃdhyābhrapādā iva naikavarṇāḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.39">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kaiś-cit samutpatya nabho vimuktāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śilāś ca vṛkṣāś ca paraśvadhāś ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasthur nabhasy eva na ca avapetuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃdhyā-abhra-pādā iva na-eka-varṇāḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.40">
<l><seg type="pāda" n="a">cikṣepa tasyopari dīptam anyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaḍaṅgaraṃ parvataśṛṅgamātram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yan muktamātraṃ gaganastham eva</seg> <seg type="pāda" n="d">tasyānubhāvāc chatadhā (paphāla Cbabhūva )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.40">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cikṣepa tasya upari dīptam anyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kaḍaṅgaraṃ parvata-śṛṅga-mātram</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yan mukta-mātraṃ gagana-stham eva</seg> <seg type="pāda" n="d">tasya anubhāvāc chatadhā (paphāla Cbabhūva )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.41">
<l><seg type="pāda" n="a">kaścij jalann arka ivoditaḥ khād</seg> <seg type="pāda" n="b">aṅgāravarṣaṃ mahad utsasarja</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cūṛnāni cāmīkarakandarāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalpātyaye merur iva pradīptaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.41">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kaś-cij jalann arka iva uditaḥ khād</seg> <seg type="pāda" n="b">aṅgāra-varṣaṃ mahad utsasarja</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">cūṛnāni cāmīkara-kandarāṇāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kalpa-atyaye merur iva pradīptaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.42">
<l><seg type="pāda" n="a">tad bodhimūle pravikīryamāṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">aṅgāravarṣaṃ tu savisphuliṅgam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maitrīvihārād ṛṣisattamasya</seg> <seg type="pāda" n="d">babhūva raktotpala(pattraCpatra)varṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.42">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tad bodhi-mūle pravikīryamāṇam</seg> <seg type="pāda" n="b">aṅgāra-varṣaṃ tu sa-visphuliṅgam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">maitrī-vihārād ṛṣi-sattamasya</seg> <seg type="pāda" n="d">babhūva rakta-utpala-(pattra-Cpatra-)varṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.43">
<l><seg type="pāda" n="a">śarīracittavyasanātapais tair</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃvidhais taiś ca nipātyamānaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naivāsanāc chaākyamuniś cacāla</seg> <seg type="pāda" n="d">(svaniścayaṃ Csvaṃ niścayaṃ )bandhum ivopaguhya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.43">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">śarīra-citta-vyasana-ātapais tair</seg> <seg type="pāda" n="b">evaṃ-vidhais taiś ca nipātyamānaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na evā asanāc chaākya-muniś cacāla</seg> <seg type="pāda" n="d">(sva-niścayaṃ Csvaṃ niścayaṃ )bandhum iva upaguhya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.44">
<l><seg type="pāda" n="a">athāpare (nirjigilur Cnirjagalur )mukhebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarpān vijīrṇebhya iva drumebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te mantrabaddhā iva tatsamīpe</seg> <seg type="pāda" n="d">na śaśvasur (notsasṛpur Cnalutsasṛjur )na celuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.44">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">atha a-pare (nirjigilur Cnirjagalur )mukhebhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarpān vijīrṇebhya iva drumebhyaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">te mantra-baddhā iva tat-samīpe</seg> <seg type="pāda" n="d">na śaśvasur (na utsasṛpur Cnalutsasṛjur )na celuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.45">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūtvāpare vāridharā (bṛhantaḥ Cvṛhantaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">savidyutaḥ sāśanicaṇḍaghoṣāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmin drume tatyajur aśmavarṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tat puṣ.pavarṣaṃ ruciraṃ babhūva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.45">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhūtva ā-pare vāri-dharā (bṛhantaḥ Cvṛhantaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sa-vidyutaḥ sa-aśani-caṇḍa-ghoṣāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmin drume tatyajur aśma-varṣaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">tat puṣ.pa-varṣaṃ ruciraṃ babhūva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.46">
<l><seg type="pāda" n="a">cāpe 'tha (bāṇo Cvāṇo )nihito 'pareṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">jajvāla tatraiva na niṣpapāta</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anīśvarasyātmani (dhūyamāno Cdhūryamāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">durmarṣaṇasyeva narasya manyuḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.46">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">cāpe 'tha (bāṇo Cvāṇo )nihito 'pareṇa</seg> <seg type="pāda" n="b">jajvāla tatra eva na niṣpapāta</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-īśvarasyā atmani (dhūyamāno Cdhūryamāṇo</seg> <seg type="pāda" n="d">dur-marṣaṇasya iva narasya manyuḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.47">
<l><seg type="pāda" n="a">pañceṣavo 'nyena tu vipramuktās</seg> <seg type="pāda" n="b">tasthur (nabhasy Cnayaty )eva munau na petuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsārabhīror viṣayapravṛttau</seg> <seg type="pāda" n="d">pañcendriyāṇīva parīkṣakasya</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.47">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pañca iṣavo 'nyena tu vipramuktās</seg> <seg type="pāda" n="b">tasthur (nabhasy Cnayaty )eva munau na petuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">saṃsāra-bhīror viṣaya-pravṛttau</seg> <seg type="pāda" n="d">pañca indriyāṇi iva parīkṣakasya</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.48">
<l><seg type="pāda" n="a">jighāṃsayānyaḥ prasasāra ruṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">gadāṃ gṛhītvābhimukho mahar2ṣeḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'prāpta(kāmo Ckālo )vivaśaḥ papāta</seg> <seg type="pāda" n="d">doṣeṣv ivānarthakareṣu lokaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.48">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">jighāṃsaya ānyaḥ prasasāra ruṣṭo</seg> <seg type="pāda" n="b">gadāṃ gṛhītva ābhi-mukho mahar2ṣeḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">so 'prāpta-(kāmo Ckālo )vi-vaśaḥ papāta</seg> <seg type="pāda" n="d">doṣeṣv iva an-artha-kareṣu lokaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.49">
<l><seg type="pāda" n="a">strī meghakālī tu kapālahastā</seg> <seg type="pāda" n="b">kartuṃ mahar2ṣeḥ kila (cittamoham Cmohacittam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhrāma tatrāniyataṃ na tasthau</seg> <seg type="pāda" n="d">calātmano buddhir ivāgameṣu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.49">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">strī megha-kālī tu kapāla-hastā</seg> <seg type="pāda" n="b">kartuṃ mahar2ṣeḥ kila (citta-moham Cmoha-cittam )</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">babhrāma tatra a-niyataṃ na tasthau</seg> <seg type="pāda" n="d">cala-ātmano buddhir ivā agameṣu</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.50">
<l><seg type="pāda" n="a">kaścit pradīptaṃ praṇidhāya cakṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">netrāgnināśīviṣavad didhakṣuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatraiva (nāsīnam Cnāsīt taṃ )ṛṣiṃ dadarśa</seg> <seg type="pāda" n="d">kāmātmakaḥ śreya ivopadiṣṭam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.50">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kaś-cit pradīptaṃ praṇidhāya cakṣur</seg> <seg type="pāda" n="b">netra-agninā āśī-viṣavad didhakṣuḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tatra eva (nā asīnam Cna asīt taṃ )ṛṣiṃ dadarśa</seg> <seg type="pāda" n="d">kāma-ātmakaḥ śreya iva upadiṣṭam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.51">
<l><seg type="pāda" n="a">gurvīṃ śilām udyamayaṃs tathānyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaśrāma moghaṃ vihataprayatnaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niḥśreyasaṃ jñānasamādhigamyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāyaklamair dharmam ivāptukāmaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.51">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gurvīṃ śilām udyamayaṃs tatha ānyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śaśrāma moghaṃ vihata-prayatnaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">niḥ-śreyasaṃ jñāna-samādhi-gamyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">kāya-klamair dharmam ivā aptu-kāmaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.52">
<l><seg type="pāda" n="a">tarakṣusiṃhākṛtayas tathānye</seg> <seg type="pāda" n="b">praṇedur uccair mahataḥ praṇādān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sattvāni yaiḥ saṃcukucuḥ samantād</seg> <seg type="pāda" n="d">vajrāhatā dyauḥ phalatīti matvā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.52">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tarakṣu-siṃha-ākṛtayas tatha ānye</seg> <seg type="pāda" n="b">praṇedur uccair mahataḥ praṇādān</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sattvāni yaiḥ saṃcukucuḥ sam-antād</seg> <seg type="pāda" n="d">vajra-āhatā dyauḥ phalati iti matvā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.53">
<l><seg type="pāda" n="a">mṛgā gajāś (cārtaCcārtta)ravān sṛjanto</seg> <seg type="pāda" n="b">vidudruvuś caiva nililyire ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rātrau ca tasyām ahanīva digbhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">khagā ruvantaḥ paripetur (ārtāḥ Cārttāḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.53">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">mṛgā gajāś (cā arta-Ccā artta-)ravān sṛjanto</seg> <seg type="pāda" n="b">vidudruvuś ca eva nililyire ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">rātrau ca tasyām ahani iva digbhyaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">kha-gā ruvantaḥ paripetur (ārtāḥ Cārttāḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.54">
<l><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ praṇādais tu tathāvidhais taiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarveṣu bhūteṣv api kampiteṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">munir na tatrāsa na saṃcukoca</seg> <seg type="pāda" n="d">ravair garutmān iva vāyasānām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.54">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">teṣāṃ praṇādais tu tathā-vidhais taiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sarveṣu bhūteṣv api kampiteṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">munir na tatrāsa na saṃcukoca</seg> <seg type="pāda" n="d">ravair garutmān iva vāyasānām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.55">
<l><seg type="pāda" n="a">bhayāvahebhyaḥ pariṣadgaṇebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā yathā naiva munir bibhāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā tathā dharmabhṛtāṃ sapatnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śokāc ca roṣāc ca (sasāda Csasāra )māraḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.55">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhaya-āvahebhyaḥ pariṣad-gaṇebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">yathā yathā na eva munir bibhāya</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tathā tathā dharma-bhṛtāṃ sa-patnaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śokāc ca roṣāc ca (sasāda Csasāra )māraḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.56">
<l><seg type="pāda" n="a">bhūtaṃ tataḥ kiṃcid adṛśyarūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśiṣṭa(bhūtaṃ Crūpaṃ )gaganastham eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvar9ṣaye drugdham avairaruṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">māraṃ babhāṣe mahatā svareṇa</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.56">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bhūtaṃ tataḥ kiṃ-cid a-dṛśya-rūpaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">viśiṣṭa-(bhūtaṃ Crūpaṃ )gagana-stham eva</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dṛṣṭvar9ṣaye drugdham a-vaira-ruṣṭaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">māraṃ babhāṣe mahatā svareṇa</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.57">
<l><seg type="pāda" n="a">moghaṃ śramaṃ nārhasi māra kartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hiṃsrātmatām utsṛja gaccha śarma</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">naiṣa tvayā kampayituṃ hi śakyo</seg> <seg type="pāda" n="d">mahāgirir merur ivānilena</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.57">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">moghaṃ śramaṃ na arhasi māra kartuṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">hiṃsrā-ātmatām utsṛja gaccha śarma</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">na eṣa tvayā kampayituṃ hi śakyo</seg> <seg type="pāda" n="d">mahā-girir merur iva anilena</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.58">
<l><seg type="pāda" n="a">apy uṣṇabhāvaṃ jvalanaḥ prajahyād</seg> <seg type="pāda" n="b">āpo dravatvaṃ pṛthivī sthiratvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">anekakalpācitapuṇyakarmā</seg> <seg type="pāda" n="d">na tv eva jahyād vyavasāyam eṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.58">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">apy uṣṇa-bhāvaṃ jvalanaḥ prajahyād</seg> <seg type="pāda" n="b">āpo dravatvaṃ pṛthivī sthiratvam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">an-eka-kalpa-ācita-puṇya-karmā</seg> <seg type="pāda" n="d">na tv eva jahyād vyavasāyam eṣaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.59">
<l><seg type="pāda" n="a">yo niścayo hy asya parākramaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tejaś ca yad yā ca dayā prajāsu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aprāpya notthāsyati tattvam eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">tamāṃsy ahatveva sahasraraśmiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.59">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yo niścayo hy asya parākramaś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tejaś ca yad yā ca dayā prajāsu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-prāpya na utthāsyati tattvam eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">tamāṃsy a-hatva īva sahasra-raśmiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.60">
<l><seg type="pāda" n="a">kāṣṭhaṃ hi mathnan labhate hutāśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmiṃ khanan vindati cāpi toyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirbandhinaḥ kiṃ(cana nāsty asādhyaṃ Cca na nāsya sādhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nyāyena yuktaṃ ca kṛtaṃ ca sarvam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.60">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kāṣṭhaṃ hi mathnan labhate huta-āśaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">bhūmiṃ khanan vindati ca api toyam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">nirbandhinaḥ kiṃ-(cana na asty a-sādhyaṃ Cca na na asya sādhyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">nyāyena yuktaṃ ca kṛtaṃ ca sarvam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.61">
<l><seg type="pāda" n="a">tal lokam (ārtaṃ Cārttaṃ )karuṇāyamāno</seg> <seg type="pāda" n="b">rogeṣu rāgādiṣu vartamānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahā(bhiṣaṅ Cbhiṣag )nārhati vighnam eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">jñānauṣadhārthaṃ parikhidyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.61">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tal lokam (ārtaṃ Cārttaṃ )karuṇāyamāno</seg> <seg type="pāda" n="b">rogeṣu rāga-ādiṣu vartamānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">mahā-(bhiṣaṅ Cbhiṣag )na arhati vighnam eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">jñāna-auṣadha-arthaṃ parikhidyamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.62">
<l><seg type="pāda" n="a">hṛte ca loke bahubhiḥ kumārgaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">sanmārgam anvicchati yaḥ śrameṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa daiśikaḥ kṣobhayituṃ na yuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">sudeśikaḥ sārthae iva pranaṣṭe</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.62">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hṛte ca loke bahubhiḥ ku-mārgaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">san-mārgam anvicchati yaḥ śrameṇa</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sa daiśikaḥ kṣobhayituṃ na yuktaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">su-deśikaḥ sārthae iva pranaṣṭe</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.63">
<l><seg type="pāda" n="a">sattveṣu naṣṭeṣu mahāndha(kāre Ckārair</seg> <seg type="pāda" n="b">jñānapradīpaḥ kriyamāṇa eṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āryasya nirvāpayituṃ na sādhu</seg> <seg type="pāda" n="d">prajvālyamānas tamasīva dīpaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.63">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sattveṣu naṣṭeṣu mahā-andha-(kāre Ckārair</seg> <seg type="pāda" n="b">jñāna-pradīpaḥ kriyamāṇa eṣaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āryasya nirvāpayituṃ na sādhu</seg> <seg type="pāda" n="d">prajvālyamānas tamasi iva dīpaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.64">
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā ca saṃsāramaye mahaughe</seg> <seg type="pāda" n="b">magnaṃ jagat pāram avindamānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaś cedam uttārayituṃ pravṛttaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(kaś cintayet Ckaścin nayet )tasya tu pāpam āryaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.64">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dṛṣṭvā ca saṃsāramaye mahā-oghe</seg> <seg type="pāda" n="b">magnaṃ jagat pāram a-vindamānam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yaś ca idam uttārayituṃ pravṛttaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">(kaś cintayet Ckaś-cin nayet )tasya tu pāpam āryaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.65">
<l><seg type="pāda" n="a">kṣamāśipho dhairyavigāḍhamūlaś</seg> <seg type="pāda" n="b">cāritrapuṣpaḥ smṛtibuddhiśākhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñānadrumo dharmaphalapradātā</seg> <seg type="pāda" n="d">notpāṭanaṃ hy arhati vardhamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.65">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṣamā-śipho dhairya-vigāḍha-mūlaś</seg> <seg type="pāda" n="b">cāritra-puṣpaḥ smṛti-buddhi-śākhaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jñāna-drumo dharma-phala-pradātā</seg> <seg type="pāda" n="d">na utpāṭanaṃ hy arhati vardhamānaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.66">
<l><seg type="pāda" n="a">baddhāṃ dṛḍhaiś cetasi mohapāśair</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya prajāṃ mokṣayituṃ manīṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmin jighāṃsā tava nopapannā</seg> <seg type="pāda" n="d">śrānte jagadbandhanamokṣahetoḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.66">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">baddhāṃ dṛḍhaiś cetasi moha-pāśair</seg> <seg type="pāda" n="b">yasya prajāṃ mokṣayituṃ manīṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tasmin jighāṃsā tava na upapannā</seg> <seg type="pāda" n="d">śrānte jagad-bandhana-mokṣa-hetoḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.67">
<l><seg type="pāda" n="a">bodhāya karmāṇi hi yāny anena</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtāni teṣāṃ niyato 'dya kālaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthāne tathāsminn upaviṣṭa eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">yathaiva pūrve munayas tathaiva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.67">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">bodhāya karmāṇi hi yāny anena</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtāni teṣāṃ niyato 'dya kālaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthāne tatha āsminn upaviṣṭa eṣa</seg> <seg type="pāda" n="d">yatha aiva pūrve munayas tatha aiva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.68">
<l><seg type="pāda" n="a">eṣā hi nābhir vasudhātalasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtsnena yuktā parameṇa dhāmnā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūmer ato 'nyo 'sti hi na pradeśo</seg> <seg type="pāda" n="d">(vegaṃ Cveśaṃ )samādher (viṣaheta yo 'sya Cviṣayo hitasya )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.68">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">eṣā hi nābhir vasu-dhā-talasya</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtsnena yuktā parameṇa dhāmnā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">bhūmer ato 'nyo 'sti hi na pradeśo</seg> <seg type="pāda" n="d">(vegaṃ Cveśaṃ )samādher (viṣaheta yo 'sya Cviṣayo hitasya )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.69">
<l><seg type="pāda" n="a">tan mā kṛthāḥ śokam upehi śāntiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mā bhūn mahimnā tava māra mānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśrambhituṃ na kṣamam adhruvā śrīś</seg> <seg type="pāda" n="d">cale pade (vismayam Ckiṃ padam )abhyupaiṣi</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.69">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tan mā kṛthāḥ śokam upehi śāntiṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">mā bhūn mahimnā tava māra mānaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">viśrambhituṃ na kṣamam a-dhruvā śrīś</seg> <seg type="pāda" n="d">cale pade (vismayam Ckiṃ padam )abhyupaiṣi</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.70">
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa saṃśrutya ca tasya tad vaco</seg> <seg type="pāda" n="b">mahāmuneḥ prekṣya ca niṣprakampatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagāma māro vi(mano Cmanā )hatodyamaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarair jagaccetasi yair (vihanyate Cvihanyase )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.70">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tataḥ sa saṃśrutya ca tasya tad vaco</seg> <seg type="pāda" n="b">mahā-muneḥ prekṣya ca niṣ-prakampatām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">jagāma māro vi-(mano Cmanā )hata-udyamaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">śarair jagac-cetasi yair (vihanyate Cvihanyase )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.71">
<l><seg type="pāda" n="a">gatapraharṣā viphalīkṛtaśramā</seg> <seg type="pāda" n="b">praviddhapāṣāṇakaḍaṅgaradrumā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">diśaḥ pradudrāva tato 'sya sā camūr</seg> <seg type="pāda" n="d">hatāśrayeva dviṣatā dviṣaccamūḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.71">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">gata-praharṣā vi-phalī-kṛta-śramā</seg> <seg type="pāda" n="b">praviddha-pāṣāṇa-kaḍaṅgara-drumā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">diśaḥ pradudrāva tato 'sya sā camūr</seg> <seg type="pāda" n="d">hata-āśraya īva dviṣatā dviṣac-camūḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.72">
<l><seg type="pāda" n="a">dravati sa(paripakṣe Cparapakṣe )nirjite puṣpaketau</seg> <seg type="pāda" n="b">jayati jitatamaske nīrajaske mahar2ṣau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuvatir iva sahāsā dyauś cakāśe sacandrā</seg> <seg type="pāda" n="d">surabhi ca jalagarbhaṃ puṣpavarṣaṃ papāta</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.72">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dravati sa-(paripakṣe Cpara-pakṣe )nirjite puṣpa-ketau</seg> <seg type="pāda" n="b">jayati jita-tamaske nīrajaske mahar2ṣau</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">yuvatir iva sa-hāsā dyauś cakāśe sa-candrā</seg> <seg type="pāda" n="d">su-rabhi ca jala-garbhaṃ puṣpa-varṣaṃ papāta</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_13.73">
<l><seg type="pāda" n="a">X(Ctathāpi pāpīyasi nirjite gate</seg> <seg type="pāda" n="b">diśaḥ praseduḥ prababhau niśākaraḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xdivo nipetur bhuvi puṣpavṛṣṭayo</seg> <seg type="pāda" n="d">rarāja yoṣeva vikalmaṣā niśāC)</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_13.73">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">X(Ctatha āpi pāpīyasi nirjite gate</seg> <seg type="pāda" n="b">diśaḥ praseduḥ prababhau niśā-karaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xdivo nipetur bhuvi puṣpa-vṛṣṭayo</seg> <seg type="pāda" n="d">rarāja yoṣa īva vi-kalmaṣā niśāC)</seg> //</l>
</lg>
</note>

  <trailer>[[iti (Cśrī-C)buddha-carite mahā-kāvye 'śva-ghoṣa-kṛte māra-vijayo nāma trayo-daśaḥ sargaḥ -- 13 --]]</trailer>

</div>
<div type="sarga" n="14">
<lg xml:id="BC_14.1">
<l><seg type="pāda" n="a">tato mārabalaṃ jitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhairyeṇa ca śamena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paramārthaṃ vijijñāsuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa dadhyau dhyānakovidaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.1">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tato māra-balaṃ jitvā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhairyeṇa ca śamena ca</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parama-arthaṃ vijijñāsuḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">sa dadhyau dhyāna-kovidaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.2">
<l><seg type="pāda" n="a">sarveṣu dhyānavidhiṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpya caiśvaryam uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sasmāra prathame yāme</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrvajanmaparaṃparām</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.2">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sarveṣu dhyāna-vidhiṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">prāpya cā eśvaryam uttamam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sasmāra prathame yāme</seg> <seg type="pāda" n="d">pūrva-janma-paraṃparām</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.3">
<l><seg type="pāda" n="a">amutrāham ayaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">cyutas tasmād ihāgataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti janmasahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">sasmārānubhavann iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.3">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">amutra aham ayaṃ nāma</seg> <seg type="pāda" n="b">cyutas tasmād ihā agataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">iti janma-sahasrāṇi</seg> <seg type="pāda" n="d">sasmāra anubhavann iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.4">
<l><seg type="pāda" n="a">smṛtvā janma ca mṛtyuṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tāsu tāsūpapattiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ sattveṣu kāruṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cakāra karuṇātmakaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.4">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">smṛtvā janma ca mṛtyuṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="b">tāsu tāsu upapattiṣu</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tataḥ sattveṣu kāruṇyaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">cakāra karuṇa-ātmakaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.5">
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtveha svajanotsargaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">punar anyatra ca kriyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">atrāṇaḥ khalu loko 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paribhramati cakravat</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.5">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kṛtva īha sva-jana-utsargaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">punar anyatra ca kriyāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">a-trāṇaḥ khalu loko 'yaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">paribhramati cakravat</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.6">
<l><seg type="pāda" n="a">ity evaṃ smaratas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">babhūva niyatātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kadalīgarbhaniḥsāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsāra iti niścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.6">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ity evaṃ smaratas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">babhūva niyata-ātmanaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kadalī-garbha-niḥ-sāraḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">saṃsāra iti niścayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.7">
<l><seg type="pāda" n="a">dvitīye tv āgate yāme</seg> <seg type="pāda" n="b">so 'dvitīyaparākramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">divyaṃ (lebhe Ccakṣuḥ )paraṃ (cakṣuḥ Clebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">sarvacakṣuṣmatāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.7">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">dvitīye tv āgate yāme</seg> <seg type="pāda" n="b">so 'dvitīya-parākramaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">divyaṃ (lebhe Ccakṣuḥ )paraṃ (cakṣuḥ Clebhe</seg> <seg type="pāda" n="d">sarva-cakṣuṣmatāṃ varaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.8">
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tena sa divyena</seg> <seg type="pāda" n="b">pariśuddhena cakṣuṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dadarśa nikhilaṃ lokam</seg> <seg type="pāda" n="d">ādarśae iva nirmale</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.8">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">tatas tena sa divyena</seg> <seg type="pāda" n="b">pariśuddhena cakṣuṣā</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dadarśa nikhilaṃ lokam</seg> <seg type="pāda" n="d">ādarśae iva nir-male</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.9">
<l><seg type="pāda" n="a">sattvānāṃ paśyatas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nikṛṣṭotkṛṣṭakarmaṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pracyutiṃ copapattiṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vavṛdhe karuṇātmatā</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.9">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sattvānāṃ paśyatas tasya</seg> <seg type="pāda" n="b">nikṛṣṭa-utkṛṣṭa-karmaṇām</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pracyutiṃ ca upapattiṃ ca</seg> <seg type="pāda" n="d">vavṛdhe karuṇa-ātmatā</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.10">
<l><seg type="pāda" n="a">ime duṣkṛtakarmāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇino yānti durgatim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ime 'nye śubhakarmāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratiṣṭhante tripiṣṭape</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.10">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ime duṣ-kṛta-karmāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">prāṇino yānti dur-gatim</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ime 'nye śubha-karmāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pratiṣṭhante tri-piṣṭape</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.11">
<l><seg type="pāda" n="a">upapannāḥ pratibhaye</seg> <seg type="pāda" n="b">narake bhṛśadāruṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">amī duḥkhair bahuvidhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pīḍyante kṛpaṇaṃ (bata Cvata )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.11">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">upapannāḥ pratibhaye</seg> <seg type="pāda" n="b">narake bhṛśa-dāruṇe</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">amī duḥkhair bahu-vidhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pīḍyante kṛpaṇaṃ (bata Cvata )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.12">
<l><seg type="pāda" n="a">pāyyante kvathitaṃ kecid</seg> <seg type="pāda" n="b">agnivarṇam ayorasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āropyante ruvanto 'nye</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣṭaptastambham āyasam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.12">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pāyyante kvathitaṃ ke-cid</seg> <seg type="pāda" n="b">agni-varṇam ayo-rasam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āropyante ruvanto 'nye</seg> <seg type="pāda" n="d">niṣṭapta-stambham āyasam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.13">
<l><seg type="pāda" n="a">pacyante piṣṭavat kecid</seg> <seg type="pāda" n="b">ayaskumbhīṣv avāṅmukhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dahyante karuṇaṃ kecid</seg> <seg type="pāda" n="d">dīpteṣv aṅgārarāśiṣu</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.13">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pacyante piṣṭavat ke-cid</seg> <seg type="pāda" n="b">ayas-kumbhīṣv avāṅ-mukhāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">dahyante karuṇaṃ ke-cid</seg> <seg type="pāda" n="d">dīpteṣv aṅgāra-rāśiṣu</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.14">
<l><seg type="pāda" n="a">kecit tīkṣṇair ayodaṃṣṭrair</seg> <seg type="pāda" n="b">bhakṣyante dāruṇaiḥ śvabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kecid dhṛṣṭair ayastuṇḍair</seg> <seg type="pāda" n="d">vāyasair āyasair iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.14">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ke-cit tīkṣṇair ayo-daṃṣṭrair</seg> <seg type="pāda" n="b">bhakṣyante dāruṇaiḥ śvabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">ke-cid dhṛṣṭair ayas-tuṇḍair</seg> <seg type="pāda" n="d">vāyasair āyasair iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.15">
<l><seg type="pāda" n="a">kecid dāhapariśrāntāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śītacchāyābhikāṅkṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asi(pattravanaṃ Cpatraṃ vanaṃ )nīlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">baddhā iva viśanty amī</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.15">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ke-cid dāha-pariśrāntāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">śīta-cchāyā-abhikāṅkṣiṇaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">asi-(pattra-vanaṃ Cpatraṃ vanaṃ )nīlaṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">baddhā iva viśanty amī</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.16">
<l><seg type="pāda" n="a">pāṭyante dāruvat kecit</seg> <seg type="pāda" n="b">kuṭhārair (baddhaCbahu)bāhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duḥkhe 'pi na (vipacyante Cvipadyante</seg> <seg type="pāda" n="d">karmabhir dhāritāsavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.16">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">pāṭyante dāruvat ke-cit</seg> <seg type="pāda" n="b">kuṭhārair (baddha-Cbahu-)bāhavaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">duḥkhe 'pi na (vipacyante Cvipadyante</seg> <seg type="pāda" n="d">karmabhir dhārita-asavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.17">
<l><seg type="pāda" n="a">sukhaṃ syād iti yat karma</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtaṃ duḥkhanivṛttaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">phalaṃ tasyedam avaśair</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkham evopabhujyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.17">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sukhaṃ syād iti yat karma</seg> <seg type="pāda" n="b">kṛtaṃ duḥkha-nivṛttaye</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">phalaṃ tasya idam a-vaśair</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkham eva upabhujyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.18">
<l><seg type="pāda" n="a">sukhārtham aśubhaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yae ete bhṛśaduḥkhitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsvādaḥ sa kim eteṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">karoti sukham aṇv api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.18">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sukha-artham a-śubhaṃ kṛtvā</seg> <seg type="pāda" n="b">yae ete bhṛśa-duḥkhitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">āsvādaḥ sa kim eteṣāṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">karoti sukham aṇv api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.19">
<l><seg type="pāda" n="a">hasadbhir yat kṛtaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">kaluṣaṃ kaluṣātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etat pariṇate kāle</seg> <seg type="pāda" n="d">krośadbhir anubhūyate</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.19">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">hasadbhir yat kṛtaṃ karma</seg> <seg type="pāda" n="b">kaluṣaṃ kaluṣa-ātmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">etat pariṇate kāle</seg> <seg type="pāda" n="d">krośadbhir anubhūyate</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.20">
<l><seg type="pāda" n="a">yady (evaṃ Ceva )pāpakarmāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyeyuḥ karmaṇāṃ phalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vameyur (uṣṇaṃ rudhiraṃ Cuṣṇarudhiraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">marmasv abhihatā iva</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.20">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">yady (evaṃ Ceva )pāpa-karmāṇaḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">paśyeyuḥ karmaṇāṃ phalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">vameyur (uṣṇaṃ rudhiraṃ Cuṣṇa-rudhiraṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">marmasv abhihatā iva</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.x20" n="14.*20">
<l><seg type="pāda" n="a">X(Cśārīrebhyo 'pi duḥkhebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">nārakebhyo manasvinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xanāryaiḥ saha saṃvāso</seg> <seg type="pāda" n="d">mama kṛcchramatamo mataḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#14.x20">
<lg n="14.*20">
<l><seg type="pāda" n="a">X(Cśārīrebhyo 'pi duḥkhebhyo</seg> <seg type="pāda" n="b">nārakebhyo manasvinaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">Xan-āryaiḥ saha saṃvāso</seg> <seg type="pāda" n="d">mama kṛcchramatamo mataḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
  <note>[Printed as spurious verse in a footnote in ed. EHJ.]C)</note>

<lg xml:id="BC_14.21">
<l><seg type="pāda" n="a">ime 'nye karmabhiś citraiś</seg> <seg type="pāda" n="b">cittavispandasaṃbhavaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tiryagyonau vicitrāyām</seg> <seg type="pāda" n="d">upapannās tapasvinaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.21">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ime 'nye karmabhiś citraiś</seg> <seg type="pāda" n="b">citta-vispanda-saṃbhavaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">tiryag-yonau vicitrāyām</seg> <seg type="pāda" n="d">upapannās tapasvinaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.22">
<l><seg type="pāda" n="a">māṃsatvagbāladantārthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vairād api madād api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hanyante (kṛpaṇaṃ Ckṛpaṇā )yatra</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhūnāṃ paśyatām api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.22">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">māṃsa-tvag-bāla-danta-arthaṃ</seg> <seg type="pāda" n="b">vairād api madād api</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">hanyante (kṛpaṇaṃ Ckṛpaṇā )yatra</seg> <seg type="pāda" n="d">bandhūnāṃ paśyatām api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.23">
<l><seg type="pāda" n="a">aśaknuvanto 'py avaśāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣuttarṣaśramapīḍitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">goaśvabhūtāś ca vāhyante</seg> <seg type="pāda" n="d">pratodakṣatamūrtayaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.23">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">a-śaknuvanto 'py a-vaśāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">kṣut-tarṣa-śrama-pīḍitāḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">go-aśva-bhūtāś ca vāhyante</seg> <seg type="pāda" n="d">pratoda-kṣata-mūrtayaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.24">
<l><seg type="pāda" n="a">vāhyante gajabhūtāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">balīyāṃso 'pi durbalaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅkuśakliṣṭamūrdhānas</seg> <seg type="pāda" n="d">tāḍitāḥ pādapārṣṇibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.24">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">vāhyante gaja-bhūtāś ca</seg> <seg type="pāda" n="b">balīyāṃso 'pi dur-balaiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">aṅkuśa-kliṣṭa-mūrdhānas</seg> <seg type="pāda" n="d">tāḍitāḥ pāda-pārṣṇibhiḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.25">
<l><seg type="pāda" n="a">satsv apy anyeṣu duḥkheṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">duḥkhaṃ yatra viśeṣataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">parasparavirodhāc ca</seg> <seg type="pāda" n="d">parādhīnatayaiva ca</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.25">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">satsv apy anyeṣu duḥkheṣu</seg> <seg type="pāda" n="b">duḥkhaṃ yatra viśeṣataḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">paras-para-virodhāc ca</seg> <seg type="pāda" n="d">parādhīnataya aiva ca</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.26">
<l><seg type="pāda" n="a">khasthāḥ khasthair hi bādhyante</seg> <seg type="pāda" n="b">jalasthā jalacāribhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthalasthāḥ sthalasaṃsthaiś (ca $ prāpya caivetaretaraiḥ Ctu</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpyante cetaretaraiḥ )</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.26">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">kha-sthāḥ kha-sthair hi bādhyante</seg> <seg type="pāda" n="b">jala-sthā jala-cāribhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sthala-sthāḥ sthala-saṃsthaiś (ca $ prāpya ca eva itara-itaraiḥ Ctu</seg> <seg type="pāda" n="d">prāpyante ca itara-itaraiḥ )</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.27">
<l><seg type="pāda" n="a">upapannās tathā ceme</seg> <seg type="pāda" n="b">mātsaryākrāntacetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pitṛloke nirāloke</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛpaṇaṃ bhuñjate phalam</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.27">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">upapannās tathā ca ime</seg> <seg type="pāda" n="b">mātsarya-ākrānta-cetasaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">pitṛ-loke nir-āloke</seg> <seg type="pāda" n="d">kṛpaṇaṃ bhuñjate phalam</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.28">
<l><seg type="pāda" n="a">sūcīchidropamamukhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parvatopamakukṣayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣuttarṣajanitair duḥkhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pīḍyante duḥkhabhāginaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.28">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">sūcī-chidra-upama-mukhāḥ</seg> <seg type="pāda" n="b">parvata-upama-kukṣayaḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">kṣut-tarṣa-janitair duḥkhaiḥ</seg> <seg type="pāda" n="d">pīḍyante duḥkha-bhāginaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.29">
<l><seg type="pāda" n="a">āśayā (samatikrāntā Csamabhikrāntā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhāryamāṇāḥ svakarmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">labhante na hy amī bhoktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praviddhāny aśucīny api [This verse is placed after 14.30 in ed. C.]</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.29">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">āśayā (samatikrāntā Csamabhikrāntā</seg> <seg type="pāda" n="b">dhāryamāṇāḥ sva-karmabhiḥ</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">labhante na hy amī bhoktuṃ</seg> <seg type="pāda" n="d">praviddhāny a-śucīny api [This verse is placed after 14.30 in ed. C.]</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.30">
<l><seg type="pāda" n="a">puruṣo yadi jānīta</seg> <seg type="pāda" n="b">mātsaryasyedṛśaṃ phalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvathā (śibivad Cśivivad )dadyāc</seg> <seg type="pāda" n="d">charīrāvayavān api</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.30">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">puruṣo yadi jānīta</seg> <seg type="pāda" n="b">mātsaryasyā i-dṛśaṃ phalam</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">sarvathā (śibivad Cśivivad )dadyāc</seg> <seg type="pāda" n="d">charīra-avayavān api</seg> //</l>
</lg>
</note>

<lg xml:id="BC_14.31">
<l><seg type="pāda" n="a">ime 'nye (narakaprakhye Cnarakaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">garbhasaṃjñe 'śucihrade</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upapannā manuṣyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkham archanti jantavaḥ</seg> //</l>
</lg>
<note type="analysis" corresp="#BC_14.31">
<lg>
<l><seg type="pāda" n="a">ime 'nye (naraka-prakhye Cnarakaṃ prāpya</seg> <seg type="pāda" n="b">garbha-saṃjñe 'śuci-hrade</seg> </l>
<l><seg type="pāda" n="c">upapannā manuṣyeṣu</seg> <seg type="pāda" n="d">duḥkham archanti jantavaḥ</seg> //</l>
</lg>
</note>
</div>

<note>Ed. C continues with chapter 14 till 14.91, and chapters 15--17.</note>
  </body>
</text>
</TEI>
