This is a reproduction of a library book that was digitized by Google as part of an ongoing effort to preserve the information in books and make it universally accessible. Google" books http://books.google.com £' £jc£ibris L Petri a4damoli% V Reifia Consiliis, a portubus* \ffontibus. transitibus que U urbis -Tu i/ diuiensis ac 1 A iav steris Provimia.StunmA Digitized by Google IACOBI BRVCKERI REG. SOC. SCIENT. BEROL. MEMBRI HISTORIA CRITIC .* r~ PHILOSOPHIAE^- ET . ABT. lugd.. TEMPORE RESVSCITATARV: IN OCCIDENTE LITER ARVM NOSTRA TEMPORA LIPSUE APVD BERNH. CHRI^TOBHi BREITKOPF. MDCCXXXXIIL Digitized by Google VILLE DE iaa:, UUioth-duPalais it ' PRAEFATIO. «T pandem denfas, quas dumeta, feculorum barbarorum oculis obiecerunt, tenebras, et impeditas aeui medii fyluas elu&ati,in patentiores Te, campos et iucundiorem lucem, Le£lor beneuoie, deducimus, hiftoriam pan- dentes philofophiae, quae poft refurgentem literarum honorem e puluere et fqualore protra&a priftinum de- cus recuperare coepit Ea cum vel fe&aria fuerit, vel ede&ica, periodus haec philofophicae hiftoriae tertia in duas partes diuidenda fuit, quarum priorem hoc volumine comprehendimus, et quicquid fe£aria me- thodo philofophatum eft, Le&ori confpiciendum de- * 2 dimus. Digitized by LjOOQle PRAEFATIO. dimus. Omnes . autem , quae renouatfce Tunt fedas ita < * , ' defcripfimus, vt philofophorum confilia, rationesque quibus permoti ad hanc anchoram confugerunt, pate- fcererit. Ipfam quoque celeber r imorUm virorum, qfci de philofophia meruerunt, hiftoriam eodem, quem ini- tioMngrefli fupius^ j^mitq decuncentes euarrauimtis, vt potiffimum Ledori conftaret, quo pado philofo- phiam adiuuerint, quid in ea praeftiterint, quae cir- cumftantiae in placita eorum hypothefesque deamatas influxum habuerint, quaeque fuerint rationes arcanae, quibus fyftemata deleda confirmarentur. Idem de & lis annotatum a nobis eff , qui dum fedariae viae in- eptias effugere voluerunt, in deuia inciderunt, a philo- sophiae verae regia, quam pandit via, prorfus feducen- tia, qualia funt fcepticifmus, et philofophia illa fanatica, •quae fe theofophicam et diuinam iadare folet. hi vero innumerae obferuationes enatae funt, quae alibi fruftra quaeruntur, ad formandum autem intelledns iu- dicium, eiicienda praeiudicia veritati inimica, et de- trahendam pfeudo-philofophiae laruam quam maxime conducunt. Cum autem recentior quoque hiftoria philofophica cum titeraria arde cohaereat, nihil prae- -termifimus, quod lucem accendere Ledori poflet, re- liqua,' - tized by ^.ooole PRAEFATIO. liqua, quae vel exercitato fem nota funr, vel vbiqiie inueniri poliunt, ideo omifimus, ne in infinitum ex* crefceret prolixa tra&atio. Et fontes quidem, vnde omnia haufimus, eadem, qua ha&enus vfi fumus, fide indicauimus, abftinuimus tamen a cumulandis fcripto- ribus ,- qui cateruatim recentiorem eruditorum hifio* riam perfequuntur, 'iis praecipue , qui In omnium ma- nibus funt, nihil autem noui afferunt, quos tum de- mum adduximus, vbi lingulare quid exhibent, aliis non obferuatum. - Qui vero copiofiora cupit, is fa- cile iis fitim reftinguet, quae in Germanico opere, iu- uentuti confulturi coaCeruauimt». . Eorum vero, quo- rum fontes rarijjime occurrunt, quojquot nobis con- fulere licuit, (qua quidem felicitate frequenter fumus gauifi) accuratam dare notitiam ftuduimus, quo pafto ir, * ex rarifllnis operibus virorum celeberrimorum fatis amplas recenfipnes dedimus, quia ex mille lectoribus vix vni vel occafio vel tempus fuppetit illa confulendi. Illud vero veritatis ftudium et fjdei hiftoricae cando- rem eum attulimus, quem legis inftar in toto opere nobis conftituimus fequendum. Quare a priftina fen- tentia toties recedere non erubuimus, quoties veritas pofcebat, et noua lux, quae nobis orta eft, iubebat. . i *3 Melio- Digitized by ^.ooole FRAEFATIQ, Meliora enim edo&os (ententiam mutare nos eo mi- nus pudet, quo minus haec facra aliter non condant^ et nos humanae (ortis ex aequo fumus memores. Plura de hac tra£htione dicere, le&oremque morari opus haud ed, cum in limine dicendorum iwtxnrwfta exhibuerimus. Si quid in his re&i dilhim ed, fouo- rem petimus, (i quid finidri errorisque admiierit hu- mana fragilitas, veniam expellamus. Scrib. Kauf- byrae Calend. Septemb. A. S. R. clolocc XLIII. IACO- Google IACOBI BRVCKERI HISTORIA CRITICA PHILOSOPHIAE K RESTAVRATIONE LITERARVM AD NOSTRA TEMPORA. > TOMVS IV. Digitized by LjOOQle TlTCTm? TAI? CRITICAE PHILOSOPHIAE PERIODVS TERTIA, A RESTAVRATIONE LITERARVM AD NOSTRA TEMPORA. — PARS PRIMA, DE STVDIO PHILOSOPHIAE EMENDANDAE SECTARIO. LIBER PRIMVS. DEPRIMIS CONATIBVS RESTITVENDAE PHILOSOPHIAE. CAPVT PRIMVM, DE VIRIS DOCTIS, QVI DE EXTERNO PHILOSO, PHIAE HABITV EMENDANDO RESTITVEN-* POQVE SOLLICITI FVERVNT, $. L tram tandem, quae Ingenia philofophantfe per omne fere aeuam medium prefierat , noftem euafimus, fuperatisque non fine taedio et moleftia dumetis labyrinthisque, quos philofo- phifcholalhciftruxerant, in paterniores tandem campos pe- netrauimus, iucundiorem lam porro philofophiae hiftoriam enarraturi, et pulchriorem eius faciem nitoremque elegantiorem oftenfuri. Nempe quamuis omnis fere orbis philofophicus fqualore barbariei, quae vbique • A 4 regna- VILLE DE LYOIi XXblioth. do Paiais des Arti Ord* tn&d. tinnis. Digitized by ^.ooole Smmmm cima. taumfcc.XlV et XV, de re- fiitUeuda fUJeJefbia. 4 PERIOD. HI. PARS L LIB. I. CAP. I. regnabat, iaceret obrutus, ita vt fpes emergendi effet tantum non prorfus nulla ; miferta tamen humani generis diuina prouidentia, de reftituendo hoc, quod hominibus philofophia offert, beneficio maximo cogitare coe- pit, idque egit, vt priftinus honos refurgere, et lumen veritatis, quod tanta hadenus caligo prefferat, radios iterum fuos fpargere inciperet. Id quod tamen non firnul vnoque emendationis adu fadum ell, fed , vt ori- ttitem folem praenuncia lucis aurora folet praecedere, ita peaetentun[ quoddam prius elegantiorum literarum exortum eft diluculum, cdeperunf- que humaniores literae, deterfo fqualore priftinum nitorem refumere, fio- que viam parare, qua ad penitiorem philofophiae cognitionem et referan- da eius adyta, tot hadenus barbariei fpinetis obfitaet occlufa aditus para- retur,. comerenturque ingenia atque excitarentur, vt contemto fqualido philofophiae fcholaiticae habitu pulchrius philofophari auderent. Et exortus quidem feculo XIII nouus quidam in orbe ptulofophico heros eff, fama illuftri ad noftra vsque tempora celebratus, qui proltrajam phi- lofophiam humo tollere, nouamque veritatis inueniendae artem inuenif- fe coelitus edodus videri voluit; nempe Raymundus Lullius, nouaarte fba diu celeberrimus. Verum multum eum mouendo parum promoulffe^ nihUque attuliffe, quo philofophia adiuuari poffet, in fequentibus ex in- ftituto dicemus. Aliter itaque rem aggrediendam effe rati viri dodiflimi, ' quos Lulliana barbaries non minus offenderat, quam fcholaftica, de pur-' gando fermone, reftituendaque humanitatis, Graecae imprimis Latinae- que linguae literatura folliciti effe coeperunt, fperantes fore, vt hoc pado claues philofophantium manibus traderentur, quibus ornatiori habitu ma- gisque praeparato ingenio philofophiae veteris penetralia adire ipfostnie Gtaecos vetcrUm L&tfnosque fontes confulere poffent. Hosquidem pfti- lofophos fuiffe, dici non poteft, neque tamen in hifforia reftau ratae phi- iofophiae omitti indidi poffiunt, quia fme eorum opera philofophia fitu obduda et in fqualore puluereque abieda manfiffet. Quamuis id viro- rum nunquam fatis laudandorum confilium quoque fuerit, elegantiam Kteraturae Graecae Latinaeque ad philofophiam transferre, in quo tamen voluntate magis quam euentu felices fuiffe praedicandi funt $. IL Fauftum nada' res ea eft aufpicium feculo XIII, curam in eo ponentibus Dante Aligerio eiusque difcipulo, Francifco Petrarcha, vt nugari orbis literatus atque defipere defifteret , priftinumque literarum honorem, quaefitis veteris Graeciae et Latii decoribus refumeret,ita vero praeparata ad philofophiam ingenia felicius tantam re% aggrederentur. Quo in conatu alacri animo et iundis eos paffibus fecuti funt innumeri viri eruditi, qui ex horum difciplina prodierunt. Quae tamen omnia, cum momentum in hiftoria philofophiae reformatae nonnullum habeant, S oftea prolixius exponemus, poftquam generalem prius philofophicae hi- ;oriae, adfeculum XVI decurrentis enarrationem, dederimus, labores- * . - ' que Digitized by Google DE RESTIT. PHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. $ oue virorum praeRantiffimorum de reuocando hoc humani generis Palla-, dio delineauerimus. Multum vero ad iuuanda haec do&orum virorum conii lia attulit MANVELIS CHRYSOLORAE aduentus ex Manue/ctrj. Graecia in Italiam, quem hoc loco eo minus negligere nobis licet, quo f oiQr * s - magis ei potiffimum acceptum referendum eR, quod Graecae linguae co- gnitio, quae ha&enus tantum non omnis interciderat, refurrexerit , et eo docente iuuanteque ingenia optima didicerint cum Graecis philofophis loqui , eorumque fcripta confulere. Is gente Romanus, patria Byzanti- nus 4 , cum domi optimis artibus enutritus eiTet, premente Orientem Ba- iazethi Turearum imperatoris metu a Ioanne Palaeologo Andronici iunio- ris lilio ad totius Europae principes Chrilhanos anno cIoCCCLX XXVII auxilii contra Tureas implorandi caufla miiTus eft. Graecia vero prae- fenti metu Uberata, quod Baiazethum viuum cepiffet Tamerlanes Tarta- rorum imperator, in Italia pedem fixit, et Venetiis primum* mox Flo- rendae atque Romae, tandemque, parario Galeatio principe, Ticini Graecarum literarum Rudium *, feptingends plusquam annis hadenus in Occidente negle&um felidflimo fidere lufcitauit , difcipulos nadus magni ingenii et infolitae poRea dodrinae Frandfcum Barberinum, Franctfcum Phiielphum, Poggium Florentinum, Leonardum Aretinum, Strozzium Francifci, Guarinum Veronenfem, Petrum Paulum Venerium, Alber- tum Rubeum, Philippum Vgolinum , Leonardum IuRinianum, Andream Dominicum Florentinum, Ambrofium Camalduenfem, Antonium Corbi- nellum, Iannotium Mannetum aliosque. A quo ingeniorum optimorum agmine, per Italiam Graeca Uteratura refufeitata eR Ubrique Graecorum philofophoriBn ex puluere iterum protradi ledique funt. Tandem anno cIoCCCCXlV Cormantiam vifendi concilii caufia aduolans* fequente an- no viuis ibi ereptus eR,vbi quoque eius epitaphium legitur'. Hic quam- uis philofophum egifie non legatur, minime tamen dubitandum eR, quin- more gentis fuae, apud quam vsque ad captam ConRantinopolin philofo- phiam regnauiffe fuo loco Tomo Jvperiore., probauimus, Graecanicae philofophiae quoque praecepta difcipulis tradiderit, Italisque, eius dudu- Graecam 1 iteraturam noffe cupientibus Graecos quoque philofophos, ma-, xime Platonem et AriRotelem, quorum fumma inter Graecos tum erat A 3 exifti- Plura de Manuele Chryfolora dabunt Pavi.. toyivi Elog. c. 23. B v l 1 a a t. Acad fdenr. T. I. p.a6j. L a m at c j v i Bibi. Vindob. L. VI. p. 276. et qui fcripta eiut enar- rarunt Wharton ad Caue p. 53. Ovdijj. de S E. T. III. p. 1232 fq. b} Ideo memoriam Chryfolorae.tjuod a. 1390. Graeca (ludia in Occidente fufcitauiflet primua Helmft. 1718. 8. recoluit CL Hiamamm. von dia Haadt. c) Conf. Idim Prolegr ad concil. Conflant. p.10. Likpant Hift. Condi. Conflant L. II. p-ia». d) Citati, FAitictya Bibi. Graac. Val. X. p. 392. Cum Ioanne et Demetrio Cbryfolorts confundendus non eft, quod accidit Iac Pon- t amo not. ad Phranxam p. 842. qui obfeniat- quoque, fuifle Manuelem focerum Francifci Phi- lelphi. Sed nec Ioannes Palteologut Mtnuelif filius, qui ab anno 1419, ad 1414. imperium ob- tinuit, cum feniore Ioanne Palaeologo, 'qui an- no 1JJ7 . folium occupauit, defunihi* anno 1384. mifcendus elt Non enim ille, fed hic noflrum in Occidentem ablegautt. conf. Pitav. Rationir, temp. t. IX. c. 7. p. 6?a. Offendit ad hunc lapi- dem Votat vs deHift.Graec. L.IV. c. 19.P493. qui Chryfoloram anno 1440, vixi fla perparaov tradit. Digitized by v^,ooQLe 1 3 fERIOD. IIL PARS I. L1B. I. CAP, I. Graeci ex O- t i ente in Ita- Ham capta CP profugi. Medictafa - milia pbilofo- pbiam et lite, raspnmouet. exiftimatio commendauerit. Certe difcipulos eius non hos modo Grae- cos philofophos , fed omnem quoque philofophiam Graecanicam confu- luiffe, vel vnius Ambrolii Camalduenfis ‘ exemplo difeimus , qui Dioge- nis Lafirtii librum de vitis pbilofopborum ha&enus plerisque ignotum Latinum fecit ficque Graecanicae philofophiae hiftoriam Occidentis eruditis aperuit, meliorem quoque philofophandi viam, apertis philofo- phicae hiftoriae fontibus , monftrauit. Chryfolorae veftigia prefferunt Graeci alii, quos Conftantinopoli a Tureis anno cto CCCC LlII capta fu- ror hortis patria eiecerat et in Italiam disiecerat. Ita enim dum cum Mu- lis fuis fedes alio fub fole calentes quaerebant in Occidentis regionibus, praecipue vero in Italia locum exilii tutum inuenerunt j cumque honos iam tum elegantioribus literis haberi coepiffet, inacademiis confederunt, et cum reliqua literatura philofophiam quoque, domi cultam docuerunt p . In quibus recipiendis parandoque meliori literaturae iplique philofophiae paulo laetiori vultu emergenti afylo diligentem atque valde laudabilem operam pofuerunt principes Italiae , de promouenda eruditione inter fe honeftiflima aemulatione contendentes. Inter quos tamen nulla gens laudem confecuta eft maiorem, et de philofophiae incrementis augendis illu- ftrius meruit, quam Mediceorum familia, et Nicolaus V, P. M. Et vtri- usque quidem hiftoriam ex inftituto tradere ab hoc loco alienum eft, vi- dendique, qui Florentinam hiftoriam enarrauerunt , Machia vellvs, Varchivs Segnivs compluresque alii, itemque hiftoriae pontificiae feriptores, qui Nicolai V. et Leonis X. ex Mediceorum gente res expo- fuerunt, vt hiftoriae literariae inter Italos feriptores taceamus. Non tamen nlentio praeterire inftitutum noftrum permittit, qua ratione et illuftriflima illa domus , et Nicolaus V. philofophiae culturam elegantiori ftudio fuffultam promouerint. Laurentius Medices enim adeo eruditio- nis omnis, et cuiuscunque generis literarum patronus effe, maximis, quibus valebat, opibus connilus eft, vt communi docftorum fuffragio eru- ditionis pater dici meruerit *. Graecos enim patria extorres , et non- nifi ingenii opes fecum afferentes beneuole excepit, fortunarum fedes iis comparauit, re et confilio eos adiuuit , reliquisque Italiae principibus com- mendauit, huneque optimarum literarum amorem ad filios et nepotes propagauit. Quivt, quantum poffet, renafeentibus literis et imprimis refurgenti philofophiae manus opitulatrices porrigeret , Ioannem Lafca- rim in Graeciam mifit, vt optimos vetuftiflimosque feriptores Graecos magno aere redimeret : qui egregiam quoque huius generis fupelleffi- lem in Italiam adportauit , hodie quoque fummo ornamento Florentiae fuperbientem. His fubhdiis paratis excitauit magnus literarum flator viros t) Videndus de eo F A i * i C I v i Bibi. Ltt. toea. T.I.p. eig. et quos Inudor. f) Videndus de huius verfionis hi (toris F*« «ticivs Bibi. Gnec. Vol. III. p. 6oj fqq. t) Hos non melius node dtbicur quem ex virorum do&onim illius setstis epifto- lis, psffim editis, quae laudabili confilio iam iusfiim in Italia eduntur. h) Conf. Nic. HivsNiavs ia iconibus li* teris claror, viror. F.6. Digitized by Google DE RESTIT. PHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. 1 Viros do&iffimos, vt manus emendandis fcientiis admouerent, et non gratia tantum et commendatione , fed muneribus quoque et aere iliis ani* tnum addidit. Inter quos Marfilius Ficinus, Angelus Politianus, Deme- trius Chalcondylas , Ioannes Picus aliique, quorum in feqnentibus fiet mentio, eius beneuolentiam prorfus infignem experti funt, eamquein dedicationibus librorum fuorum ad Maecenatem fuum dignis extulerunt praeconiis. Tanti vero Mufagetae, maximique, qui nonnemini ' audit, Ingeniorum liberalium educatoris Rudium atque beneuolentiam non fo- tas humanitatis literas, fed ipfam quoque philofophiam complexam fuifie, nemo certior teftis eft, quam Marfilius Ficinus, qui cum Platonicam phi- lofophiam magna diligentia exornaffet, non modo fummis a Laurentio beneficiis affectus eft, fed tantum quoque in eo philofophiae ardorem ac- cendit, vttefteANG. Politi ano * duobus circiter ante obitum fuum menfibus deftinauerit, reliquam aetatem in philofophiae et literarum ftu- dhs cum Politiano, Ficino et Mirandulano procul ab vrbe et ftrepitu con- fumere. Quem philofophiae, maxime Platonicae, amorem, tota ferme gens Medicea nutriuit, magnoque eius emolumento atque incremento demonftrauit. Id quod magnifica oratione profequitur dignisque extollit laudibus Marsilivs Ficinvs', teftatus, Cojmum , Laurentii auwn % Platonicam lucem religioni valde falutarem a Graecis ad Latinos pro* pagare contendentem , ipfum intra fuos lares educatum huic operi defli* nauijfe : Petrum autem eius filium conatum probauijfe, et po/l eius mor - tem Laurentium et religionis cultorem , et philofophiae patronum ipfum ad inceptum omni auxilio et fauore reuolauijfe. Quae in fequentibus quoque explicat, et Laurentium Platonice tum difcendi , tum bene viuendi cupidum , mirumque in modum ad haec omnia vobuttate M tm, ingenio promtum , ftudio eruditum extollit. Alia ex viro- sorum illa aetate patrocinio Mediceae familiae gaudentium fcriptis facile colligenda praeterimus, haec fufficiant ad intelligen- dum, illuftriffimam gentem ad philofophiae reflorefcentis incrementa plu- rimum contuliffe. Idem de Nicolao V. P. M. qui Romanae fedi ab anne 'clo CCCCXLV1I praefuit, dicendum. Is enim cum et ipfe Graece dodtus fcffet, et Graecam literaturam impenfe amaret, magno autem tauore Ari- ftotelem profequeretur, cum ipfam Ariftotelis ledlionem probauit,tum de noua verlione, meliori illa, quae Aquinatis cura confe&a erat, follickus fuit. Remitaenarrat Bessario Cardinalis * : Ita m Latinum verterunt vete* res Ariftotelem^vt opus fuerit fanQiJfimum ac clementifiimum dominum Nicolaum V, pontificem maximum, qui omntsjctcnnae, omnis dtuinae bu - tnanaeque fapientiae do&ijftmtts in apoftolicam fedem confienitPy quique vt loeo et dignitate , ita philofophia , theologia , et omni optimarum fit* entiarim genere principatum obtinet , viros eligere vtrius que linguae peritos , qui omnes fere Ariftotelis libros in latinam verterent oratio • x . . * nem. i) Id*m foc. rit.. fc) Epift. t. IV. p. IJJ. D«d/c. vtrfiems ftetaphyCcorum Arift*- lj Dedic. verfionis Platonis. telis. Ntcvlafs V. P.M.Arifi». ttlictt pbitom fopbiat p*. trnut. Digitized by LjOOQle 8 PERIOD. ffl; PARS L LIB. L CAP. L nem. Quod dum laudat in fummo pontifice Befiario, perperam ille in- fiitutis decretisque Gregorii P. M. qui corrigendos et emendandos efTe Arifiotelis libros praeceperat , opponitur alo. Lavnoio ", Gregorius enim ad folam Parifienfem fcholam refpexit , et in ipfa Italia iam ante ifta tempora maxima fuit Ariitotelis audtoritas , vt fuo loco probatum. Hoc itaque patrono iubente fauenteque Georgius Trapezuntius, Theodorus Gaza, loannes Argyropulus, Befiario , Laurentius Valla aliique in refti- tuendo vertendoque Ariftotele fuere diligendfiimi Quod exemplum imitati principes alii, eandem in rem fymbolam contulerunt fuam. Sane de Alfonfo Aragoniae rege idem praedicat Bessario f\ Eum non armis folum , et tot tantis que vittoriis , quibus immortalem Jtbi gloriam com- par auer it, contentam ; litteris quoque modo diuinis, modo gentilibus, et bis cum ad fapientiam , tum ad eloquentiam conducentibus, sion in pace folum, verum etiam in medio bellorum feruore incumbere ; et ita incum- bere , vt cum fummus fit in armis, fummumque in re militari locum teneat , dubium fit huius modi rebus {ludentibus , quonam magis excellat, armifne , fcientia , potentia, anfapientia. Eius que rei argumentum ejfe , quod ipfum , vt librum met apby ficorum Arifiotelis fibi Latinum faceret , ejfiagitauerit. Ita vero fa credendum, eius dili- gentia ftudioque laudabili inuitata nobilitas Genuenfis pecunias ipfi obtulit ad iter in terram fandam fufcipiendum neceffarias , de quo tamen vehe- menter dubitamus. Non enim in Palaeftinam, fed Maioricam ad regem, et dehinc Parifios abiit artem fuam iterum praeledurus. Vbi tamen paucos eum difcipulos reperiffe oportet, nam mature in patriam rediit, ibique cum Iudaeis et Saracenis difputauit; in Cypro Infula Neftorianos et Iacobitas oppugnauit , venenumque ab iis propinatum aegre euafit. Artem itaque nouam cum inuidia vbique contemtuque premi cerneret, cupido iterum animum inceffit apud Saracenos in Africa fidem Chriftianam propagandi. Ibi Bungi lapidibus a Saracenis impetitus vix fe eripuit, et in carcerem coniedus fqualidum, non nifi Genuenfium mercatorum precibus liberatus eft. Redux itaque in Europam , amilTa in naufragio fupelledile libraria , ad expeditiones facras occupandamque terram fandam populum cohorta- tus eft, et a matronis quidem Italiae eum in finem magnum nummorum aceruum corralit, a Clemente V, P. M. autem, quem Auenione adierat, rogaueratque , vt bellum facrum ediceret, contemtus eft: nec meliorem fuc- y) Hift. Balear. 1. c. Bokrjchivs Ioc. cit. Digitized by Google t DE KESTIT. I>HIL. CIRCA EXTERN. CVLT. * fucceffum in concilio Viennenfi res ifta habuit, cum et linguarum Orientalium feminaria exftruenda commendaffet, et bellum contra infideles fuafiffet, et vt damnarentur libri Auerrois , qui «uide eo tempore legebantur, rogauiffet. A concilio itaque ad reges Eu* ropae eandem ob caufiam conuerfus, aulas regum Hifpaniae, GaUiae, et Britanniae peruagatus eli Et in aula quidem Angliae regis Eduardi artem chemicam profeitum ingentem vim auri ope artis illius regi ad facram ex- peditionem fufcipiendam obtulifle, nonnulli referunt*, contenduntque, ex hoc auro chemico certum nummorum aureorum genus, quod rofeti nobilis nomen gerit, cufum fuifTe, pilasque huius opera aeneas in aurum conuerias in atrio regis Britanniae fuiffe afTeruatas. * Valde pro huius narrationis ve* ritate pugnat Olavs Borrichivs, * vehementer in Mutum in- furgens , quod illam artem chemicam Lullum exercuifie , rationibus vfus plurimis negauifiet; qui etiam fidem traditioni habet quae Lullium in fine vitae ab Amoldo Villanouano eam transmutandorum metallorum fcienti- am didiciffe perhibet Valde tamen veremur, vt cautis Lenioribus eius lationes faciant fetis, cum et teilamentum Lullii, in quo id artis miracu- lum perpetratum afleritur, fidei fubleftae valde fufpedum fit, et Lullii tem- pora totumque iter Anglicanum cum rationibus cshronologicis non cohae- reant, quoa fufe demonftrauit L v c a s Waddi ngvs 5 c aurea vero moneta illa, quae rofatus nobilis vocari fdet, et ex hoc auro obryzo cula dicitur, pofl Lullii demum tempora edi coeperit : reliquae vero ratio- nes Borrichii folum eorum rumufculum fupponant, quorum intereft , haec vera effe. Vnde non inuiti eorum fubfciibimus fententiae , qui to- tam narratiunculam explodunt, et inter fabulas medii aeui referunt, ipfem quoque eius peritiam artis chemicae negantes, inter quos Waddingus, vt famae Lullii confulat, contendit, totam illam librorum chemicorum far- raginem, quae Raymundo Lullio tribui folet,Raymundo Neophyto debe- ri, Lulliumque adeo illis nugis non defipuifie, vt in fcriptis potius genui- nis falfe Alchemiflarum llultitiam derideat. Quae omnia operofe excute- re, nollri inftituti non ell, et ad fpecialem hiftoriam artis chemicae qua- lem hadenus defideramus, pertinet, infra tamen adhuc quaedam de ea re dicemus. Tandem relida anno clo C C C XIV vxore, tertium Francifca- norum ordinem fufcepit, vehementique martyrii defiderio aeftuans in Africam denuo traiecit , Saracenos ad fidem Chriftianam perdudurus. Quae res pefiime illi cecidit: Tuneti enim, vel quod alii volunt, Bugiae carceri mancipatus et exquifitilfimis cruciatibus affedus ell. Semianimis manibus tortorum a Genuenfibus mercatoribus ereptus et in nauem dela- tus inconfpedu patriae Iniritum reddidit, anno cloCCCXV. Tum cada- uer exanime Maiorica® delatum magnoque propter martyrium cultu hono* B 3 ratum. z) Iiitszialis in Mu Teo Hift. p. 13. Ro». O Whaxtom loc. cit. qui tamen fidem ni Conit antin. NomcncUt. Med.Bo>fticuivs denegat. 1. c. et quo» laudet. b) loc. cit. f) lw.cit. Digitized by LjOOQle T4 PERIOD. IIL PARS i LIB. L CAP. I ratum eft, fan&eque habita eius memoria aMaioricenfibus: quemadmodum etiam eruditionis opinio Academiae Lullianae originem dedit, magnis or- natae priuilegiis regum Hifpaniae, Alphonfi primi, Ferdinandi catholici , Caroli V. Philippi II. Philippi III. et Caroli II. Inexpugnabilem hominis diligentiam peftusque inexhauftum laboribus produnt tum plurima, quae vagabundus fufcepit itinera, tum magna librorum multitudo, quos ex parte, non tamen omnes recenfent Henr. Whartonvs d Ni- co t a v s Antonivs', Lvca s YVaddingvs f, et qui chemici argumenti ei tribuuntur Abr. Mercklinvs *. Quidam CCCC. numero fuifte perhibent *, alii ad quatuormillia extendunt. Non tacendum tamen fufpicari nonnullos ', pleraque fcripta, quae eius nomen prae fe ferunt , ob viri celeberrimi famam a Carolo Bouillo, Iacobo Fabro et Henrico Cornelio Agrippa illi fuifle fuppoflta, certe multa alium paren- tem agnofcere , vix negari pofle videtur. Facile ex hac breui vitae Lul- lianae hifloria intelligi poteft, fuifle hominis huius charadterem prorfus fmgularcm, paradoxum, mixtumque, vnde mirum non eft, in tam con- trarias de eo fententias viros dodtos fuifle delapfos k . Quibusdam enim admirandi ingenii homo vir beatus et tantum non fandus, martyrioque venerabilis audiit, eiusque eruditio et imprimis acumen philofophicum maximorum virorum ingenio praelatum eft. Vnde non fuo tantum tem- pore dodor illuminatiflimus appellatus eft , fed ad noftra vsque tempora inuenti quoque funt , qui Lullium Cartefio aliisque fummis viris praepo- nerent totusque ineoeftLvc. Waddingvs, vt pietatem , zelum, dodrinam eius depraedicet, et in beatorum albo reponat. Alii vero con- traria omnia de eo iudicantes , abiede fatis de Lullio fentiunt, in quibus Bzovxvs m haereticis , nugiuendulis , hiftrionibus , circumforaneis eum aggregat , damnatosque ab ecclefta errores eius fuifle monet * : no- tumque illud potitae®: Qui Lutti lapidem quaerit , quem quaerere nulli Profuit , haud Lullut , fed mihi miUut erit. Nobis, fi quid decernendum, laudandum quidem videtur Lullii ingenium capax, amplum, igneum, nec eruditione fui temporis deftitutum, quam- uis eam fero acquinuiflet, ftc vt eminere inter viros dodos potuiffet, fi judi* d) td Caue. loc. clt. e) Bibi. Hifp. vet. T. II. p. 84. ' f) Loc. c. p. 896. noua edirio e multis iamen- ais promito a V.C. Ioahni Bvchlkfio, vid. Mem. deTrevoux 1733. p. 202;. g) Loc. cit. add. Boekichivs in confpetlu fcriprorum chemicorum f. 23. fqq. h) Waddingvs loc. cit. i) Vid. Lindenivs et Mikcklimvs loc.cit. Rl Iudicia eruditorum de Lullio vid. apud Thom. Pofs-Blovnt. Cenf.cal.AutLp.43a tt Mokhofivm loc. cir. y Id dc comite Ioerger, refert LmwtTtvt Epifl. ad Remundum, Recueil de div. pieces T. U % p. i6j. m) IoAnnal. ad annos citatos. nj Faftum id a Gregorio XI. deferente erro» res eius quingentos Nicolao Eymerico, vidi Qvitif de Seript. Domin. T.I.p.714. Io. Ma- riana L.XV. c.4. Miiaivs Auft. c. 393-p. Ji. Nat. Aiiiaiidsi H. E. T. VII. p. ny, odit. foL o) Lansivs Confult. p. 377. Digitized by CjOOQle DE RESTIT. PHIL CIRCA EXTERN. CVLT. 15 Judicii vis acceffiffet latis magna, fuba&usque dofhina animus modum (latuere imaginationi extra orbitam haud raro vaganti nouiffet. Verum magnam iuaicii inopiam atque paupertatem quandam Lullium prefliffe et tota vitae eius vagae hiftoria teltis eft, et fcripta eius genuina loquun- tur, et inepta martyrii affeftatio prodit $ immo ipfa ars Lulliana tantope- re multis depraedicata fobrie fentientibus demonnrat : quare non impro- bandi t funt, qui ingenium ei phantafticum tribuunt, quod foecundiffi- mae legibusque folutae imaginationis ardore eruditioni eius obfuit, ex quo euenit, vt multa fcriberetet ageret, quae (tuiti potius, quam lapientis effe, videbantur. Ex quo facile iudicari poteft, quem locum inter philofo- phos tueatur, quem ei vindicare videntur et ars chemica, mutandorum metallorum fi fabula vera, perita, et ars illa magna, quae ab eo Lulliana appellari folet, neutra tamen talis eft, vt philolophi magni charadte&m ex ea tueri queat. §.V. Etartisquidemchemicae,velpotiusmetallorumtransmutandorum peritiam phyficam Lullium habuiffe, partim ex inuentione vini adulti, micut * quam ei tribuunt \ partim ex addutfto lupra exemplo parati ingentis acer- ui auri ex viliori metallo , partim ex lapide philofophico, quem poffediffe dicitur, exque medicina vniuerfali, qua aetatem ad CXLV annos proro- gauerit , probare contendunt, qui huic arti ex Lullii exemplo praefidium quaerunt. Quibus quid refponaeri debeat, ex fupra didis iam notum effe poteft. Quaecunque enim ei tribuuntur chemica, incertiffimum eft, an- non ad Raymundum de Terraga pertineant r , vel ab otiolis hominibus Lulliano nomini lint fuppofita? cum reuera eiusmodi notitiam chemicam habuiffe Lullium, rationibus, quae id euincant, idoneis nondum demon- (trauerint, quibus ilta placet opinio. Quibus vero difficultatibus prema- tur traditio ae mutato metallo In Britannia, fupra iam diximus, quae hoc loco repetenda non funt. Nec 'fufficit, quod facit Borxichivs', colorem ex male cohaerentibus quibusdam narratiunculis fabulae quaerere, fedqui ifta probare fatagit,eum teftes fide dignos et coaeuos fraudisque et credulitatis non fufpedos de tam infolita et incredibili re producere oportet, quales non effe Robertum Conftantinum , Zwingerum, Dickinfonum, iple for- te concefferit, qui ad eos prouocat Borrichius. Illud fane omnem ratio- num phalangem euertit, quod ipfe fcripferit ' : Elementatiua habet ve- ras conditiones , vt vna facies fe non transmutet in aliam , et iniflo pajju Alkymiftae dolent , et habent occajionem flendi t et alio loco: or- bis docet aurum thymicum non e fle nifi apparenter aurum. , Vidit Bor- richius vim horum verborum, aa euertendam omnem, quae Lullio tri- buitur, alchemiae peritiam neceflario facientium , quam cum negare non poffet^ p) Mosam. Hiff. Chrift. fec. XIV. P. I. e. j, f-J.p. 777- . * OCokiikc. «pud Poti * Bto v Nf. fac. cir. r) Vid. Nat. Alsxamb» loc.cif, di&u «fi Neophytus, quia , quibus arte ifta no- ua , humanum ingenium ad vniuerfaliflimas notiones earumque combina- tionem , et eius artificio ad inuentionem et amplificationem cuiuscunque generis veritatum omnium perduxifle , et inftrumentum exhibuifle vifus eft, quo compendiaria via ad fummam ei eruditionem exiguo tempore grafla- ri liceat. Qua de re inuidenda prorfus elogia artis huius fautores ei tri- buunt, exemplisque probare contendunt, viros quosdam magnos incre- dibili temporis breuitate eius ope ad fummum dodrinaefaftigiumpertigifle. Vnde non nemo 1 : Tanta eft Lullianae artis vis , tanta efficacia , vt hac vna infinitius reliquas haud difficili labore comparare , hoc efficere queat , vt alios fui in admirationem traducat , et tanquam albae, quod aiunt , n) De mirabilibus orbis, xj Ratio eft, quis elementatiui fecundum Lul- lium principia naturalia fimplicia, comprehen- dunt, quae mutari nequeunt. VM. I.c.p.sj. y) Confulendus hic imprimis Morhof. 1. c. et quos laudat. Inter eos praecipue notandus Io. Hknx. Autfdivs , cui debemus clauem trtis Lullianae et verte Logicae. Arg. 1609.8. z) Qui dedicationem operibus Lvttti ad ar- tem vmuerfalem fpe£lantibus, cum Comm. A- cairr ai et Iordani Srvni Arg. 1598. 8‘ editis praefixit. Digitized by LjOOQle DE RESTIT. PHIL.: CIRCA EXTERN. CVLT. 17 \ aiunt , gallinae filius in omnium ore vertitur. Teflanturboc tituli cum - primis literarii a regibus potijffimum obbanc ipfiam Kaymnndo Lullio ex- hibiti: tantae emmfluofiuifife aeuo auSoritatis at ente exiftimationis le- gitur, vt iujiijfiimi Arnagenum reges eum in privilegiis eidem concejjis , magnum mpbilofiopbia magiflrum et, mirandarum artium, et fidentia- rum auEtorem nominarim. Planum id ipfium faciunt variis in nationi- bus varii : in Italia Petrus Daguinus,Mediatus et lacobus Ianuarius i in Hijpania Fer di nandus Corduba, Petrus lacobus Faber Stapulenfis, et Caro - lus BouiUus in Gallia 5 in Germania Andreas fi etrus, lacobus, fratres ger- mani, natione Frifiones,iognmineCanterii^alibi otii •: qui omnes vel exi- guo temporis /patio , etiam in conflanti aut decrepita conflituti aetate a li- teris alias alieni prorfius, vel etiam in pueritia et iuuenilibus annis huic arti Lullianaevnice cum incumberent, in fluporem quafi, non dicam admi- rationem altos deduxerunt. Addi his poteft apud Maioricenfes et Barcino- nenfesauftoritate regia loco Ariftotelis Luilianafn artem introdudtam, egre- gia regum Hifpaniae priuilegia meruiffe, vt fupra iam di&um*. Tantaque Artis huius multos cepit admiratio, vt magni quoque viri eam vehementer commendarent, fuisque illuflrarent commentariis, inter quos Henri- CVM CoB.NEI.IVM AGRIPPAM c et IORDANVM BrVNVM Nolanvm* ideo nominamus , quod ingenii 7 rafet 8 t£is celebritate com- mentis his famam conciliauerint: alios de hac arte meritos enumerat D. G. Morhofi vs ', quem exferibere hoc loco non licet. Neque tamen eruditos omnes Artis fubobfcurae et magno hiatu nihil dignum praedantis fplendorita occaecauit, vt magnificum crederent, quod inteHigi difficulter poteft; fed perfpexerunt probe magna et acuta ingenia, plus oftentationis in- effe arti huic, quam do&rinae. Re<£teque,nifi fallimur, carpunt, quod mera aenigmata offerat, node quafi atracinaa, tenebrisque obruta, quae fi difpel- lantur , pro thefauris inueniantur carbones. Non negat hoc Morho- fi v s /, licet pretium ifti arti ftatuerit haud exiguum, Mus, tantis ne- bulis omnem illam Artem., quatenus ex Lullio deducitur , inuoluere erus magiflros, vt nec Oedipus ipfie conieftando ajfequi poflit. Id quod diffi- teri non potuit, quem alterum ingenio Lullium re poeta nulli fua aetate inferior , ingenio fublimis et clarus eloquio , di- r /putator omnium acutijftmus. Cuius eruditionis philofophicae fpecimina- haud vulgaria laudato dramati inferuit, quam triplicem comoediam Pla- tonicae eruditionis lumine peri lluft rem ejfe, iudicauit Pavlvs Io»; vi vs s . Audor quoque eft Boccativs quem fequuntur Pap*-; , rivs Massonvs ", Is. Bvllartivs* et Gabr. NavdaevsV ciuium inuidia exulem ad Parifienfes abiiffe, ibique phyficis et theologi cis ftudiis deditum acerrime cum aliis conflixiiTe. Ita vero Boccatius:- Fuit inter ciues fuos egregia nobilitate verendus , et quantumcunque', tenues ejfent illi Jubflantiae , et a cuna familiari, et poftremo a longo i exilio angeretur , femper tamen phyficis et theologicis imbutus vacauit ftudiis , et adhuc lulia fatetur Parifius , in eadem facpijfune aduerfks ; quofcunque dimicauijfe. Id quod ad iuueniles quidem annos magis, quam ad exilii tempus pertinere facile concedi poteft P. Bayle % qui de iis hoc Dantis annis inteliigit, quibus fub Bruneto Latino 4 phyficam et mathefin Paridis didicit} verba ( enim Boccatii aliud non euincunt: illud autem ex iis verbis manifeftum eft, Dantem in myfteriis philofcphiaej fuiffe verfatiflimum , tempusque iis in exilio quoque triuiffe. Ille autem cum nouum emendandi fenfus literarii exemplum fuis effet,ciuesque pri*, mus quafi ex fqualore barbariei, quae tum longe lateque regnabat, ad humanitatis ftudia reuocaffet, mucendo iisphilofophiam, non illam in- eptam et ftrigofam , quae tum in fcholis pertonabat, fed amoenam et ni- tidiori habitu fe commendantem, re&e inter reformatores philofophiae refertur, quamuis pauca in ipfa philofophia praeftitiiTet. Valuiffe tamen aliquid in argumento philofophico ferioque Quaeftio eius de natura duo-\ rum elementorum aquae et terrae * fatis prodit. Francifcus §. VIII. Ex Dantis fchola illuftre Italiae fidus, FRANCISCVS? pttrjrcb *. PETR ARCH A prodiit, cuius potiflimum eruditionis radii tenebras fe-i culi XIV difpulerunt, et diem literis atque elegantiori philofophandi rati- oni reddiderunt. Eum inter philofophos huius aetatis referendum effe,- velvnius Trithemii * teftimonium euincit, cui Petrarcha audit pbi - lofopbus , rhetor et poeta celeberrimus s qui humaniores difciplinas pofl longa filentia mortuas ab inferis reuocauit ad fuperos , non minus fanSa conuerfatione, quam /cientia clarus emicuit. Cui iudiciD longe veriflimo i tJ.Cm. S.E. c. 546. p. ljf. ») Elog. c. 4. p. 19. conferenda erudita prae- fatio nonae dramatis hnius editioni • Cei. Io. Ant. Vol»i 1780 curatae praemifla. t) De Ganealog. Deor. L.XV. c.6. u) ioc. cir. x) lec. cit. y) Addic, ad Hiftor. Ludou. XI. p. 17 J. 176. z) Ioc. cit. aoc. K. p. 246. a) De hoc Dantis et Guid. Caualcantis prae- ceptore qui in patria Florentiae obiit 1291. libro- que de Vitiis et virtutibus , et Compendio ethi-, ces Ariftotelis inclaruit vid. Ivl. Nieax de Script. Florent, p. 112. Mich. Pocci antivs de Script. Flor. p. 33. 44. B a y ls lec. cit. p. 246. b; Vid. FAiRic.Bibl.Lar.Med.T.II.p.39., c^ De S. E. c. 623. p. L47feqq. , Digitized by Google DE RESTIT. PHIL» CIRCA EXTERN. CVLT. 23 fuccinit quicquid Uterarum elegandam nouit et amat , vt ex cenfuris cele- berrimorum virorum a Thoma Pope-Blovktio 4 et Mas. tiNO Hanckio ' colledtis, difci poteft, quibus, fi kl ageretur, ingens ■addi poffet acernus. Quanquam feuerumPetrarchae cenforem nuper egit dormiimus Nicbronivs /, cuius tamen acerbitate non mouebitur, quisquis cogirauerit, eos quoque heroCs eiTe, qui glaciem frangere, aude- reque aliquid magni fuftinent, quamuis omne pun&um non ferant. De vita viri nunmi prolixam heic loci commentationem annedere, effet ex- tra oleas vagari; foletea ab iis commemorari, qui humaniorum difcipli- narum hiftoriam exponunt, qui adeundi nominati a praeftantiffimo F a- bricio *, aut videndi, qui ex inftituto vitam celeberrimi Uterarum re- ftauratoris defcripferunt , HiEronymvs S^varzafichvs*, Andreas Schroedern, aliique. Ipfe de fe ftudiisque fuis paflim in epiftolis ' quaedam memorauit, addidere multa interpretes Italicorum eius poematum *, hiftoriaeque literariae fcriptores , qui cum in omnium manibus fint, facile confuli poffunt ' ; fuccinaam quoque de eius vita hfc floriam nos alibi * exhibuimus. Nobis hoc loco nota/ie fufficit, exortum efle bonis literis hoc fidus Aretii parentibus Florentinis annocIoCCCI V, inque adolefcentia humanitatis logicaeque praeceptis imbutum Dantem Aligerium tandem praeceptorem fuiffe nadum, quo duce fterquilinium fcholaflicae eruditionis contemnere, et elegantiorem literaturam diligere didicit rconuerfum deinde ad legum ftudium,cum barbaries, quae illam quo- que fcientiam eo tempore obfidebat, infenfum illud elegantiflimo ingenio red- aidifTet, inuito licet parente ad eloquentiae, poCfeos ethiiloriae culturam fe- •ficiflimis conatibus animum applicuifie. In itinere porro Gallico et Italico hanc praeftantiffimarum fcientiarum curam non depofuifTe, poeticae im- primis facultatis praeftantia adeoinfignem,vt in Capitolio Romanos guber- natoribus vrbis hedera, myrto , et laurea poetica folennitate publica et illuflri condecorari meruerit. Poli varias vero fortunae et commoratio- nis viciflitudines et fecelTum praecipue Gallicum in valle amoena, quam Ciaufam vocant, poftquam beneuolentiam fummorum principum expertus fuiflet anno clo C C C L X X I V rebus humanis ereptum elle, reMa fummae eruditionis et cordatae quoquepietatis fama apua pofteros. Huic potifllmum reftitutam ciuitatem debet lermo Latinus hunc parentem ge- nuinum agnofcit poefis Italica: hunc hiiloria habuit promumcondum feli- cifllmum, hunc mores feculi corrupti viderunt cenforem imperterritum, quale omnia, vt illi immortalem pepererunt gloriam, ita fuis quaeque lo- cis a) Cenf. Celebr. AuQor. p. 43J. i) Epift. Sen. L. XVJU. L.XV.Ep.f. XVI. ?. ej DeRoman. rer. fcript0nbu9P.il. C.42.P.194. R.I. Epiftol. Carm. fcnpt. f) Mtrooires T XXVlII.p. 366 feqq. k) Io. Mar. Criscimbinvs Hift. pocf. g) Bibi. Lat. Mediae T. V. p. 675 feqq. Ital. T. IX. p. 133 T. XV. p. 274 feq. hj Saepius praefixam Petrarchae operibus fepa- H lovivs Elog. p 13. N. C. Pasadopoh rarim vulgauit Io. &mnm. Acxiavs Rudol* Hi(t Gymnaf. Patau. T. I.p. sgo. Radii 17U. V In Gerjn. H. Ph. Op. T. V. p. 1368. Digitized by LjOOQle 24 PERIOD. III. PARS L LIB. L CAP. L cis a viris dodis enarrata quaeri debent m . Nobis in philofophiae refur- gentis hiftoria virum fummum negligere non licet Quamuis enim ftri- gofam et barbaram Scholafticorum fui temporis philofopliiam perofus , in ' quisquiliis logicis , et metaphylicis tempus non perdidiffet vir maioribus et pulchrioribus ingenii monumentis condendis natus ; moralem tamen phi- lofophiae partem, iundis philofophiae et eloquentiae viribus expofuit, et praeftantiftima morum praecepta, dulciffima verborum elegantia animis inculcauit. Teftes eius rei damus libros eius morales, de remediis vtri us- que fortunae, de vera fapientia , de contemtu mundi , de republica optime adminiftranda et de virtutibus et officio imperatoris, de obedi enti a et fide vxoria , de auaritia vitanda, et qui primo loco ponendus eft, de fua ipfius et aliorum ignorantia. Non hic arida ineptarum, et ad animum emendandum minime proficuarum difputationum deferta inueniuntur , fed horti floren- tiflimi , elegantiflimarum obferuationum ex omni literatura decerptarum floribus referti. Immo cum plurima quoque hiftorica et poetica pepererit foecundum Petrarchae ingenium, in illis quoque philofophiam non negle- xit, et ab eius fe praefidiis imparatum pedus non habuifte, oftendit, vt vel ex uno rerum memorandarum opere ad imitationem Valerii Maximi fcripto intelligitur. Rede id intellexerunt difcipuli eius, inter quos Io- annes Boccacivs” itadeeo: Homo eft coelefti ingenio praeditus et perenni memoria ac etiam facundia admirabili, cui familiari ffimae quarumcunque gentium biff oriae funt , fenfus fabularum notiffimi , et breuiter , quicquid pbilofopbiae f aero tacet in gremio , manifeflum eft. Dignum vero obferuatione hoc loco eft, Petrarcham, cuius exemplum alii innumeri fecuti funt, qui de reftituendis literis meruerunt, hifto- riae quoque veteris philofophiae fuifte peritiflimum , eaque in reuocanda difciplina elegantiore pariter atque feueriore feliciflime fuifte vfum. Difcipuli Pe- §. IX. Ex Petrarchae officina , fauente diuina prouidentia nlauden- trtrebat. tibusque literis ingeniis aperta prodiit , quicquid fere inter reftaurato- res elegantioris literaturae feculo XIV et XV referri folet. Tum enim barbariei bellum indici coeptum , tum poftliminio receptae, quae hadenus in exilio oberrauerant Mufae Atticae, tum Latino fermoni honor habitus, tum reftituta eloquentia et potfis , et quod maximum beneficium meri- to reputari debet , tum ineptae philofophiae nuditas detegi coepta, et in ruborem dari. Intelliget ex his ledor , non philofophos quidem nos hoc loco enarrare, fed literaturae elegantioris profeftores; adeoque eorum hi- ftoriam alium locum aliosque commentarios pofcere. Non tamen ficco praetereundi pede funt in hac noftra tradatione, eo quod non modo illis acceptum referri debet, quod tandem nugari , in philofophia quoque, in- telledus humanuf defierit : fed et fuerunt inter eos, qui philofophiam fo- bria magis ratione tetigerunt. Inter hos , qui Petrarcham ipfum audiuit, ■et m) Por* Blovnt. p- 432. Vossiv* de Hift. Rerum. Scrlpt. P. I, c. 42.P.194 feqq. Lac. l,Utc. i.p.524. Mait. Hancs. deRoo. n) ia prtef. operis de Geneaiog. Deor. Digitized by LjOOQle DE RESTIT. PHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. »5 et ad meliorem difciptinam formatus eft, referendus eft IO ANNES BOC- /«smmBte. CAC1VS Certaldi in Tufcia anno M CCCXIII natus, denatusque anno c * ius - MCCCLXXV, genere humilis, ingenio nobiliffimus, liberalis aodrinae atque eloquentiae, quas a Petrarcha didicerat vindex ftrenuus, elegan- tiae Etrufci fermonis aflertor fummus *. Is Graecam linguam a Leontio Pylato Thefialonicenfi , qui in gymnafio poftea Florentino eam docuit, I^atinam a Petrarcha didicit, cuius tamen in fcribendo elegantiam Lati- nam non affecutus eft De quibus eius eruditionis fpeciminibus virorum dodorum iudidapoft Thomam Pope-Blovnt * collegit Petrvs ■Baylb * qui videndus, cum ad noftram ea rem non pertineant. Cum autem philofophiam non neglexerit, merito eius hoc loco facienda eft me- moria. Tefte enim Trjthemio r fuit vir in fecularibus literis omnium fui temporis facile doSiflmus, et diuinarum fcripturarum non ignarus, poeta , pbilofopbus et aftronomus * celeberrimus , ingenio fub~ tilis et eloquio difertus. Specimen philofophicae cognitionis et hiftoriae quoque veteris philofophiae dedit in libro de Genealogia Deorum, m quo tabularem Graecorum philofophiam referare conatus eft. Quamuisenim in Interpretandis fabulis faepe nimium frigidumque efle, forte non praeter rem, ei obiecerit Lvdov. Vives ', rede tamen is ipfe addit, felicius eum tti ifio labore fuijfe verfatum, quam illo erat feculo fperandum. Neque tamen fuo omnia haec aruaarauit vitulo, fed Pavli de Pervsio libro CotteQionum ", vfus eft, ipfo non diffitente, vnde ab intentato plagii cri- mine rede eum abfoluit Petrvs Bayle *. Alias eius lucubratio- nes tum Latinas tum Etrufcas, a vitae eius et hiftoriae literariae enarrato- ribus, quos alibi nominauimus >, et imprimis a diligentiflimo Fabri- cio* enumeratas, hic, vbi alia agimus, praeterimus, nec de centum noueUarum relationum opere, quod Decaemeri infcripfit, quodque eius famam nonnihil coinquinauit, aliquid addimus, ledorem ad P. Bayle * dimittentes, qui iudicia eruditorum de hoc libro collegit. ' Boccacio iungi- mus LEONARDVM BRVNVM, a patria ARETINVM di- u™*** dum, et cum Petro Aretino, mordaciffimo fatyrico, vt a T h o m A Brunm Ar *' Pope-Bloynt * fadum , non confundendum. Is cum Graecam literaturam a Chryfolora didiciflet, in. liberali autem dodrina magnam duce Colucio Salutato induftriam coilocauiffet, apud pontifices maximos fui temporis, taiidemque Florentiae plurimum valuit, magnusque meritis de tlHllt. o) Ekttrs A1TS Pinacoth. m. p. 819. P) P- 417 feqq. o) Dia. T.I.Art. Boccace p. 583 feqq. r) Cat. S.E.C.647.P. ija. a) Melius Geograpnum dixeris, eb librum da montibus, fyiuii , fontibus, lacubns, fluminibus, fiagnis, paludibus et metibus, y De Trad.diTciplinisL.nl. p.m.896. sj Tiithbmivs Lc.c.6jq.p.i4g. »nf. H0.pbihf.Tm. IV. laicivs Bibi. Lat.Med.T.V.p. 64«. ' x) Lc.nor.K. conf. Vossivs H. L. L. III. c. 1. p- jy. j) In Hift. PbiL Germanice edita T. V.p.tJ7$, zj Bibi. Lar. Med. T. I. p. 68* feqq. a] 1 . c. nor.L. Inde libri de tribus impotiori- bus au&or nonnullis perperam babitus, vid. Mommotb T.IV.Mcnag. p. 406- 414. b) p. 4 J 3 > D . Digitized by Google Anytus Pt- Httanus. ttirmhuu Barbarus, 26 ' PERIOD. m. PARS 1 LIB. L CAP. I. de Graecis et Latinis literis anno cIoCCCCXLIV obiit, inter prae- ftantiflimos referendus, qui poft foedam barbariei nodem lucem accen- derunt melioribus literis. De quibus tamen eius meritis in rem humani- tatis literariam illi adeundi funt,qui res eius et fcripta enarrarunt f . Locum vero ideo in hac virorum dodorum, quos enarramus, ferie expofcit, quia teftibus Trithemio rf , Florido Sabino % et Iac. Phi- lippo Bergomate /, in philofophia quoque non infeliciter verfa- tus fuit. Quo praefidio ornatus et inftrudus ad vertenda Xenophontis, Platonis et Ariftotelis fcripta animum applicuit. Laudat praecipue id I o- vivs *, quod eius incomparabili beneficio, morales Arijlotelis libros optima Jide tr adultos legimus ; quemadmodum commentarium quoque in libros Ariftotelis oeconomicos , et Introductionem in eius moralia , Venetiis editam *, reliquit. §. X. Medio feculo XV, anno cIoCCCCLIV, editus eft AN- GELVS CINVS, a patria Hetruriae oppido POLITIANVS di- dus, vel hoc nomine nobis non tacendus, quod cum Pico et Ficino prae- fidio Mediceae domus nixis plurimum ad promouendam philofophiam ve- terem eruendosque priftinos eius fenfus contulit. Vitae eius enarratio- nem poft alios dedit Wernervs Iacobvs Clavsivs ', qui cum Thoma Crenio * aliisque multis fufe a nobis alio loco 1 addudis eft videndus. Memoriam autem in hiftoria philofophica commendauit fuam, quod Pico atque Ficino in reuocanda philofophia Platonica audoritate domus Mediceae opitulatricem manum porrexit, et ad explananda felicius Ariftotelis placita, Alexandri Aphrodifaei folutionem fuper nonnullis du- bitationibus pbyjicis ex Graeco traduxit, et vt Stoicae ethicae myfteria Latinis hadenus tantum non prorfus ignota vulgaret, Epideti Enc hir i di- um Latinum fecit : quam quoque operam praeftitit Platonis Cbarmidi de temperantia m . Ex quibus eius lucubrationibus luculento exemplo pa- tet , dodifllmorum virorum ea aetate induftriam in eo potiftimum fuifie verfatam, vt veterem philofophiam poftliminio reducerent, fcripta phi- lofophorum Graecorum fuis notiori lingua legenda darent, ficque huma- nitatis ftudia cum philofophia iucundo vtilique labore iungerent: id quod veros nobis charaderes virorum fummorum refert, qui in hoc refurgen- tis literaturae diluculo de philofophia mereri coeperunt. Eadem aetas tulit HERMOLAVM BARBARVM,Francifci filium, in hoc quo- c) Via. quos nominmiimus I.c. p. 1377. add. Ivl. Niger. de Script. Florent.p.119. GiornaK der liter. d’Ital. X. IX. p. aoi. Fabric. 1 . c.T.L p. 797 feqq. dJ De S. E. c. 784. p. 173. ‘e) Aduerfus calumniatores Lib.L. f) In Chron.Supptem.adA. C. 14)6. g) Elog.c.9. hj ijjo. Vitam Ariftotelis nondum editam fcripfifte refert Cas. Ovdinvs de S. 1 . T.III. p. 8386. i ) Mlgdeburg. 1718- 8- k) Fraef. ad Angeli Caninii Heilenirmum p. 19. Animadu. Philolog.P. III.c.8.p.8t. l ) Loccir. T. V. p. 1379. inter S uos imprimi* Baylx Di£lT. III. art. Politien. p. 768. et Cei. Hivr. BnsVtCM anm. Hift. Pandeft. Florent. p.306. Bloges de Thou et TeiflierT. I. p'. i6s< videndi. m) Vid. Fabeic. Bibl.Lat. Med. T.I.p.-ed}. Digitized by Google DE RESTIT. PHILOS. CIRCA EXTERN- CVLT. bf que albo eprum, qui elegantiorem difciplinam colentes de philofophia famul meruerant illuftris. Is enim cum praecoci • ingenio vteretur ”, et o&odecim annos natus, vt ipfe refert, libros fcribere coepiffet, decimo nono aetatis anno Themiftii commentarios Latinos fecit, vigefimo quin- to Ariftotelis rhetoricam, vigefimo odauo Diofcoridem, trigefimo opera Ariftotelis rhetorica. Quae eruditionis eius, maxime Graecae, p radian- tia fuerit , qua artis criticae peritia et audacia claruerit, quibus honorum faftigus elatus, et inuidiae conatibus deie&us fit, quem ecclefiafticae pur- purae honorem ei pontifex maximus deftmauerit % et quae alia funt, qui- bus celebre eius in eruditorum hiftoria nomen eft, hoc loco, vbibreuita- temfe&amur, non tangimus, luenda apud eos, qui res eius literarias tetigerunt Illud autem omnino commemorandum nobis elt, egregie Barbarum meruiffe de philofophia Graeca, maxime Ariftotelis, cuiuS operam verfionem integram diu meditatus eft. Multa tamen eius fcripta vt Themiftii quoque, paraphrafibus illuftrauit De quibus eius lucubra-' tionibus digna funt, quae legantur verba Petri Alcyonii *: Itaque plura /cripfit biennio exui , quam XX Ante annis , cum patria /rueretur, et honoribus illius florenttjjimus ejjet , Recognitionem erratorum Plinia - ni codicis , Explanationem librorum de anima Ariftotelis , cum iam an- te eiusdem phito/ophi libros talis argumenti in Latinum conuertijfet , et XVI libros de ratione differendi (veteres Peripatetici organon eos ap- pellant) et quinque rhetoricos , et vnum poeticum , oftoque Diofcoridis medicos , quos alio etiam opere [inftruxerat, quod Corollarium infcribebat. Adiecerat quoque pulcherrimam expofitionem ad libros analyticos po- fteriores Ariftotelis ante ‘in Latinum translatos. Et haec quidem omnia adhuc diligetuijjime qfferuari vidi a fratribus illius , cum fede- cim abhinc annos Venetiis Bibliothecam illius excuterem : atque incre- dibili fum laetitia elatus, cum cognoui , doSiJJhni , amicijfimique ho- minis elucubrationes non intercidtjfe , quod ne euenijfet , magnopere ve- rebar, cum in fuburbano Oliuierii Carapbae , collegae mei ex peftilen - tia obiiffet , (anno clo CCCXLIII) et domeftici intimique familiares juga faluti fuae cotjfuluiffent , omni a que, 'unquam bona caduca , in medium reliquijjent. Sed eius generis fcripta ab interitu et furto vin- dicata fuijfe narrabant Zenotelis cuiusdam opera , quem ille habebat ad manum. Solebat autem perfaepe mihi recitare , quae ex Ariftotele faciebat Latina , iudiciumque exquirebat meum , quod fic tamen inter- ponebam , vt perfpicere pojfet, pfacere mihi fuam tnduftriam, et Peri- pateticae di/ciplinae intelligentiam , quae pemecejfaria eft homini in tak fcribendi genere verfanti : non Jatis autem probari dicendi ratio- D 2 nem. *) Conf. BAfU.iT. de putris praecocib. ** o) Fa?fus enim eft Tritrxmivs de S. E. c. J7g. p.309. qui Cardinalem fuifle putet, cui pur- puram mado dtftioeuit Alexander VI. vid,Gior- nal. de IraL T. IIL p. ja. XXVIII. p. 119. p) Nic. Comm. Fata Doron Hift. gymnaS Fataii. T. II. p. a8/et quos in Germ. H. P. opere T, V.p.ijgi. nominauimu*. ql De exilio L.Lp.60 feqq. Digitized by LjOOQle I 28 PERIOD. IIL PARS L LIB. L CAP. i nem, qua in fententia Arijlotelica exprimenda vtebatur : fed botiUiut aetatis fuit vitium , vt a puritate Latinae linguae abhorreret. Ad quem locum Alcyonii de philofophicis Barbari laboribus ea confuli cupi- mus, quae notauit L A. Fabrici vs r . Ceterum adeo difficilem in in- terpretando Ariftotele nonnulli (uiffe volunt, vt daemonem de fignifica» tione vocis entelechia interrogauerit. Tradit id Petrvs Crinitvs' his verbis: Et reuera perexilis vocula daemonum et exigua ejl: quod olim nofter quoque Venetus Hermolaus dicebat , vocem fe daemonis per <■ tenuem et paene fubjibilantem audijje , qua ille de Ariftotelis entelechia interrogatus Jibi ipji et Georgio Placentino refponfitauit. Cuius fides /> 4 £/V. fit penes au&orem. Addi his tertius poteft POGGI VS BRACCIO- LIN V S, difcipulus Ioannis Rauennatis, Manuelis Chryfolorae et Collu- tii Salutati, quamuis is lepido magis ingenio , quam philofophiae cogni- tione nomen meruerit, de cuius rebus literariis, praeter eos, quos in ' , Germanico Hiftoriae philofophicae opere ' laudauimus, videndi viri ma- gni nominis, Io. Bapt. Recanat vs *, Iacobvs Lenfantivs*, Alb. Henr. Sallengre w , Io. Alb. Fabricivs*, et Niceroni- vs y. De libris vero eius moralem philofophiam illuftrantibus confulen, di Ivi. Niger* et Io. Fabricivs *. Fr anci f cui §. XI. Eandem viam in coniungendacum philofophia difciplina libe- PbiMpU nIi et «humanitatis literis tenuit FRANCISCVS PHILELPHVS, Ioannis Chryfolorae, qui poft iter ad Graecos, Latinas Graecasque lite- ras Bononiae, Romae, Mediolani, Florentiae, Patauii et Mantuae, vnS cum philofophia morali et eloquentia docuit, et illuftre nomen^ inter re- ftauratores literarum meruit, de cuius rebus praeter ipfum paflim in epi- ftolis, et Iovivm *, Bergomatem * aliosque confulendi funt Io. Henricvs Foppivs d , Niceronivs * et Io. Alb. Fabricivs^ quosque hic porro in partes vocat, qui quoque de ratio- ne eius fcribendi, ae poetica facultate, et (criptis hiiloncis differunt, de duibus praeter iudicia eruditorum a Pope - Blovntio f, colledla con- ferendus Bernardvs Moneta *. Nobis eius hoc loco mentio faci- enda eft ob librum de morali difciplina , quem Ariftotelem fecutus con- fer ipfit: tum ob libros duos Conuiuiorum, quos, qui in eos praefatus eft, Lvdovicvs Vives valde laudat ab hiftoriae et antiquitatum atque phi- - lofophiae cognitione: VndeTRiTHEMio 4 qfioque a philofophiae peritia' impenfe t ) Bibi t«. Med. T. I. p. 6qq. b) Elog. c. 17. s) Dehonefta difdpL L.VII. c.il. c) Com. Chronie. I.XV. t) T. V. p. 383- a • a) Is vitam Philclphi ex eius potidimu® (eri- li) In vita Poggif pfatfhlfla eiu 4 Hift. Florent, ptis colle&am et tceurate confcripttm inferuit et In Qbferuationibus criticis ad PoggieOa. Mifcell. Lipf. T. V. p. 322 fqq. v) Ei debemus Poggiana, Amft. 1720. 8 edita. O Memoir. T. VI.p.71. wj Memeires de lirerature T. II; Art 1 feq. . f) Bibi. Lat. Med. T. V. p. 8 tf. ' x) Bibi Lat. Med. T.V.p. 890. (F) Cenf. Cei. Auft. p. 471 feqq. y) Memoir. T. IX. p. 128 feqq. > g) Mena». T. IV. p. 23 2 feqq. x) Hift. Script. Florent, p. 473 feq, bjuClt. S.E. C, g«.P.20J. »)Hift. Bibi. Fabris. t . III. p. 320. Digitizec .y Google DE RESTIT. PHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. 2$ fcnpenfe commendatur, qui filiunhf quoque eius Marium, qui VenetHs ct Mantuae philofophiam et eloquentiam docuit , ob philofophicam erudi- tionem valde extollit Idem de PETRO PAVLO VERGERIO praedicat Trithemivs*, quem non modo virum in diuinis fcribtu- ris ftudiofum , verum etiam in Jecularibus literis eruditiflimum, pbilo - fopbum et rhetorem celeberrimum vocat, concinente R a p h. Vola- terrano ', aliisque quorum ille Iurisconfultorum fuo tempore elo- quentiilunum et (imul philofophum vocat, hi multi in eius laudibus funt, videndi apud Vossivm ", P. Bayle “ aliosque. Inter eius fcri- pta libellus quoque eft, de ingenuis moribus # , quo haud contemnendum fpecimen exhibuit, quae ei de philofophia infederit fententia. Dum enim iuuentuti morum et honeftarum dtfciplinarum praecepta tradit, ita inftitutionem hanc difcipulo commendat, vt pateat, humani eum animi naturam, mores, inclinationem, vitia, emendationem ita perfpexifie, vt accurata inde philofophiae moralis cognitio iliis, quibus viuebat, tempo- ribus, prorfus infolita et peregrina illi adfuiffe cenferi queat. Maxime vero eommendandus eft libellus vtiliffinius eo quoque nomine, quod difciplina- rum iuueni tradendarum ordinem inftituit optimum, et viam praeparat, vt philofophia non ad oftentationem, fed ad vfum animi muniri queat. Quare non moralis tantum do&rinae culturam vehementer illi inculcat, eamque hiftoriae luce colluftrare iubet, fed et naturalem fcientiam; eo truod intelle&ui humano confona atque conformis fit , per quam natur ar tium rerum animatarum inanimat arumque principia pajfionesque et eorum , quae coelo et mundo continentur motuum ac transmutationum caujfas effeSvsque cognofcamus. Ita vero his praeceptionibus ingenio- rum deledum per varias claftes adaptat, vt iucundiffimum fit videre, quas fibf philofophia magis fobria in ipfa 7 utAtyyevs) Tiithiu. loe.cIt.c- 856. P.S04. k) c- 761. p.178- l ) Anthropol- I. XXI.P.77J. m) DeKift. Lct.L.IlI.c s.p.yjj. n ) Di£l. T. IV. an. Vergcrias p. 430. o) Primam editionem nominat Vcn. tyo*. P. Batli l.c. not.B. eft autem inter recnles no- ftnu «lia prior Yea. 1497. 4 - «» comm. kaa> nis Bonardi presbyteri Veronenfis et Liniaci profeflbris. p) Vossivs de Hiflor. Let. L III. c. 7. p. J81. Vtebatnr vero fauore Nicolai V,P. M. qui valde Peripateticam difciplinam omnemque litera tu- tam eienntiorem commendabat viris doflis, promoueMtquc. Is Ianettun equitis dignitate PttrutPau. tus Vtrtrt. rius. * Immotius Muntttus. NicoUus C*. /mus. Digitized by LjOOQle $3 * PERIOD. IIL PARS I. LIB I. CAP. I. buentem beneuolam expertus eft, vt in omni genere eruditionis , theo- logiae, iurisprudentiae , philofophiae , et'mathefeos maxime excelleret. Cumque et mentis acies , et experientia acceffiffet , quibus animi virtutes iunxit pulcherrimas, ex doftore theologiae epifcopus Brixiae, tandcm- que Cardinalis fadus eft , defundus anno cb CCCCLXIV. Non tange- mus lites eius cum Sigismundo Archiduce Auftriae i , vel quas partes ille in concilio Bafileenli fecutus fuerit, et dereliquerit poftea ; alium enim ifta locum poftulant, et in hiftoria facra et literaria fcriptorum ecclefiafti- corum tradi folent r , fed monemus modo, virum acutiflimum profundam philofophiae fuo feculo melioris et magis fobriae cognitionem prodidilfe. Non prouocabimus ad Trithemii ‘ teftimonium, valde eius eruditio- nem theologicam , philofophicam et mathematicam extollentis , fcd ipfms libros teftes effe volumus, omni exceptione maiores-^, magnisque erudi- torum elogiis , ex parte a Thoma Pope - Blovntio f colledis pro- batos, quamuis in iis perfpicuitas interdum defideretur, quod tamen fub- tiliflimas meditationes profequenti facile condonari potert. In iis id prae- cipue obferuandum eft, virum profundi iudicii, et infolitae in rebus quo- que phy ficis et mathematicis eruditionis , confiderata humani ingenii im- becillitate, et ferociente fuae aetatis fcholafticorum pliiiofophorum de quocunque argumento etiam difficili et obfcuro difputantium fuperbia mo- dum ingeniis pofuifie, editis libris tribus de dotta ignorantia praecijio- nis veritatis inattingibilis , quos quoque Apologia contra Ioannem Ve- necbum defendit. In his vero libris adeo humani intelledus vires depri- mit, vt paene in Academicorum partes tranfeat, vnde de contecturis quoque libros duos edidit , demonftraturus omnem humanam veri pofiti- uam ajjertionem ejfe coniecturam. Sed in aliis quoque feriptis infolitam philofophiae cognitionem prodidit, difficillimas metaphyficae veritates enucleans 5 difputauit enim de fapientia , de mentis natura, de [peculan- da veritate, de pojffibilitate , Jiue materia vniuerfi, de Jpeculo intelle- Efuali, per quod res cognofcimus , de venatione fapientiae, de apice theoriae et fimilibus ; vt taceamus feripta mathematica , magnam ingenii aciem prodentia , de quibus feriptores hiftoriae literariae , et inter eos Whartonvs Fabricivs V ossivs v , videndi. Dtfittus Ac.' tuut/us. §. XIII. Ioanne Argyropulo praeceptore Graecam linguam et huma- niores literas cum philofophia Ariftotelica iungere didicit D O N A T V S ACCIAIOLVS, fiue ACCIEVOLVS, Florentinus, vir magna elo- quentiae rerumque gerendarum peritiae laude inclytus. Illi praeter Vitam Caroli Met Vitarum Plutarchi paraphrafes nonnullas, de quibus Vos- q) Vid. Tiitrik. Annal. Hirfaug. P. II. p. 4I9. GundlingianaXIII.p. s6f. r) Domui hofpitali in patria excitatae dmitera librorum fupelledilem donafle refert Tarrm- ativs c. «04. p. 187. i) Loc. cit. t) Vldma editio prodiit Baf- Ij6j. fol. qum SIVS diligenter recenfet Faiuciv» Ioc. cit. T. I. p. 1259 feqq. if) p. 467. t) Ad Caueum p. toy. ti)' Loc. cir. v) De Hift. Lat. L IU. c. 6. p. j( 5 j. de Scitor.' Math*m.p.6a.«9. - - Digitized by Google J DE RESTIT. PHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. gi r v 9 "*■ videndus, debemus Commentarium in Ariflotelis libros ethico* politicos. In eo tamen , ex le&ionibus praeceptoris Argyropuli profe- fle, nec ipfe negat , a plagio ideo, cuius nonnulli illum accufant, ab- luendus *. Idem feculum produxit IOANNEM IOVIANVM ON TANVM, inter oratores, potitas criticosque feculi XV, virum nttsPmt * nu! - immum. Qui vel ideo notandus eft, quod tefte Balthasark i o n i f a c i o J fuauis poeta, acutus criticus , ethicus, htftoricus , flrologus do&us et di fer tus, nutto praeceptore aut ad carmen componen- dum aut ad philofopbiam edifcendam, aut ad coeli fignificationes tntelti- rendas infii tutus fuerit, fed infra vi animi le Bione que ajfidua fibi haec tmnia comparaverit. Parum tamen, quod momentum lingulare habe- at, in philofophia praeftitit, quamuis eum ifto nomine laudet Baxlle- tvs %cum Ariftotelem more reliquorum interpretandum magis, quam excutiendum libi fumferit. Idem fe&atus iter eft APOLLINARIS AfMngrU OFFREDVS, medio feculo XV clarus, quem et falutaris artis peritia, °$ r,dus - et philofophiae Ariftotelicae cognitio fecit celeberrimum. Is tanta felici- tate Lycei do&rinam perlpexiffe credebatur, vt Ariftotelis anima, et Pe- ripateticorum deliciae appellaretur. Quae cauffa fuit, cur commentarii eius in libros de anima et in Analyticapofleriora magnam ea aetate audo- ritatem obtinuerint *. Praeter nos ingens adhuc aceruus eorum eft, qui ftellarum exorientium inftar difpellere tenebras, quas barbaries per tot fe- cula induxerat, et reuocare lite rarum lucem felicibus aufpieiis conati funt, hineque de ornatiori quoque philofophiae cultu fuere folliciti, inter quos, fi vel folam refpidas Italiam , celeberrimum nomen extulerunt Leonar- ' dus Iuftinianus, Bartholomaeus Facius, Matthaeus Palmerius, Carolus Aretinus, Ioannes Aretinus Tortellius, Andreas Dominicus Floccus, Francifcus Contarenus , Ioannes Antonius Campanus, Petrus Candidus December, Blondus Flauius Foroiulienfis, Antoninus Florentinus, Nico- laus Perottus, Aeneas Syluius, poftea di&us Pius II. P. M. Palladius, Fufcus, Francifcus Dictus, Georgius Merula, Iacobus Piccolominaeus, Auguftinus Patricius , Chriftophorus Perfona, Iacobus Bracciolinus Poggii filius, Bemardus Iuftinianus Leonardi filius, Alexander ab Alexandro, Ioannes BaptiftaFulgofus, Iulius Pomponius Laetus, Iulius Pomponius Sa- binus, Bartholomaeus Scala, Antonius Galateus, Marcus Antonius . Coccius Sabellicus, Ioannes Baptifta Mantuanus, Philippus Beroaldus, Aedus Sincerus fiue Iacobus Sannazarius, Marcus Mufurus^Bartholomae- usFontius, et cetera catqrua, quae feculo XV ad vindicandum literarum honorem furrexit, quos, ferius licet, imitata eft Gallia, Britannia et Ger- mania. Nemo enim horum ita humaniorem .difciplinam tetigit, vt philo- fophi- w) loc. e. L III. c. 8- p. 614. c) Jogement des S»v«ns T. II. P. I. p. 9J. conf. s) Vid.Con «ino. Intr. in Polit. Arfft.p.649. Bio*ht. p. joo. Thsissisa Eleges T. I.p.178. Tao mas. de Plagio- p. 153. Bati. Dift. T.L Xoviws Elog. c. 47. p. 109- Ari. Accitioli not. B. ; «) Ghilini Thestr. vir. erud. Moiuer. Fo- rt lEU. Ludicr.L- XV.C.J. .. lyhift.T.Il. L.Ls. Ji.p.56. v Digitized by LjOOQle Lawtnti us Vitta. 3? PgRIOD. m. PARS I. LIBR, I. CAP. I. fophiam prorfus negligeret , eamque ex ipfis Ariftotelis, et interpretum Graecorum fontibus difcere nollet. Quo labore eo facilius defuncti funt, quo meliorem Graecae linguae , et antiquae hiftoriae , etiam philofophi- cae, ex ledtione veterum auctorum comparatae habebant notitiam, fine qua in explicando Ariftotele fruftra defudatur. Verum de his prolixius agere, nec locus et inftituti ratio, nec ipfum rei argumentum patitur, quod ad vniuerfalem literarum renafcentium , praecipue elegantiorum et humanitatis difciplinarum hiftoriam pertinet. In quem campum egredi prolixius, effet extra oleas vagari, moramque in tam longo, quod fufce- pimus itinere, fine neceflitate, ne&ere. Facile plura difcent, qui haec noffe cupiunt, ex notiffimis, quae hiltoriain literariam huius feculi expli- cant monumentis *. §. XIV. Eximendi tamen ex hoc agmine , quos ficco practerire pe- de licuit, eruditorum, qui de reftaurandis literis meruere, Laurentius Valla et Rudolphus Agricola, eo quod fcholafticomaftigas fe praefliterunt, horumque pKilofophorum barbariem , futilitatem , inanes garritus , et pfeudo-philofophiam omnem fortiter exagitarunt, quamuis in purgando potius Augiae ftabulo , quam inftruendo nouo philofophiae palatio fuerint Felices. LAVRENTIVS VALLA patricius Romanus, theologiae dodlor et canonicus S. Ioannis Lateranenfis fuit, natus anno cIoCCCCXV, denatus quinquagenarius clp C C C C L X V, Cal. Aug. vt eft in epitaphio, quod extat apud Fr. Fabricivm e . Vnde erraffe cenfendus eft Trit- hemivs 4 , qui bunc grammaticorum principem , pbilofopbum , rhe- torem et theologum pracjtantiJJjmum , ingenio Jubtilem, acrem et vehe- mentem, Latinam eloquentiam Graecae praeferentem claruijfe in conci- lio Conflant i enji perfonaliter , fcripfit. Anno enlmcIoCCCCXIV, quo coepit illud concilium, Valla nondum natus fuit. Hunc dum fequi- tur C o n r. Gesnervs ‘ non iniquam incurrit cenfuram P. Bayle /j venia tamen dignus, quod a Trithemlo fedu&us fine dubio verum Vallae patalem ignorauerit. Hunc infelicium Iiteratorum exemplum redte dixe- ris. Cum enim ingenio effet acerrimus , ftilo vero audax et acerbus, magnoque animo in temporum fuorum barbariem infurgeret , eo quod or- . natiorem ipfe titeraturam didiciffet,etfcriptis quoque fpargerecuperet, nulli vel aetati vel conditioni hominum parcens, omnes, quotquot ipft difplicue- rant ,* infedlatus eft, et imprimis maiori, quam ferre poterat illa aetas, libertate, cleri vitia, ignorantiam, barbariem, fcelera fugillauit, adeo vt nec Romanae curiae parceret, auderetque Conftantini M. donationem in dubium vocare. Quo piaculo commiffo, Roma excedere coadhjs eft. Exilii tamen locum et afylum inuenit exoptatiflimum apud Alphonfum V. Aragoniae, Neapolis et Siciliae regem, principem dodtrinae dodtorumque viro- b) Imprimis confulendt Faikicii Sibliotho- In Roma .p. igj. c* mediae Latinitatis, qui plerotque nominat, a) De S E. c. 750. p.174. ex quibus de horum heroum in littris hiftoria e) In Bibliotheca p. 477. iiteraria , plura hauriri pofTunc. f) DiQ. T. IV. vt. Valla, nob A. p. 4U. Digitized by / Google DE RESTIT. PHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. 3J irorum amantem , qui quinquagenarius a Valla Latinam linguam didicit i hac aula cum commode fatis viuere pollet, linguae petulantia et cala» ii acerbitate, contradicendique pruritu nouas libi inimicitias conflauit,. um viuendi differendique prudentia deili tueretur. Cuius exemplum effe oteft , quod negando fymbolum apoftolicum a legatis Chrifti colle&um ffe , idque pertinacius defendendo falfeque communem traditionem ri- .endo, inquilitorum attentionem irasque in fe concitauerit ; quibus fa&um, /t heterodoxiae accufaretur, et inter alia culparetur, quod de praedi- ; ament is aliter ftatueret , quam folet catholica ecclefia. Quamuis autem catholice fe fentirede omnibus, quae ecclefiae Romanae placent, haud femel declararet, exacerbata tamen monachorum ira fedari non potuit, vt non damnaretur, vixque rogum Alphonfi regis patrocinio et Vernandi Cordubenfis, quo amico vtebatur,cura precibusque euafit; ad palinodiam vero adadhis fcopis in monafterio fratrum Iacobitarum, qui ex Domini- ci familia erant, caefus eft. Quamuis, vt ingenue, quid nobis verifi- mile videatur, dicamus, vix credibile fit, in tanta regis gratia, qua is Eruebatur, publicum fupplicium virum ecclefiaflica dignitate fruentem per- tuliffe, nec inepta fit fulpicio, Poggium, qui primus ifta narrauit, ex in- genio, vt Vallae more fuo contumeliam attraheret^iaec confinxifie^. Fie- ri tamen potuit, vt intra priuatos clauftri parietes eiusmodi fufligationem a manibus inquifitorum paflus fit; quae enim horum hominum violentia fuerit, abunde notum exiftimamus. Cautius itaque mercari edodus Val- la, pontificis Romani gratiam aucupari conflituit, eo euentu, vt amico* rum ope reconciliatus Fummo epifcopo fecretarii, quem vocant munere, ftipenmoque augeretur, data fimul poteftate publice legendi Quo in munere tandem deceffit eo anno, quem fupra diximus. . Quanta is felici- tate et accuratione barbariem fermonis pronigauerit, (qua fimul philofo- phiae barbariem pelli poffe refte viri aodl filius aetatis ftatuebant) hoc loco prolixe exponi nec poteft, nec debet, dabuntque affatim, qui hifto- riam criticam Latinae Linguae exhibent, veriudicia audlorum de Valla fuppeditant *. Vnus Erasmvs *, omnium inftar erit, faffus, eum fumma indu/tria, fummo ftudio^fummis fuioribus barbarorum ineptias refeUiJfe y literas pene fepultas ab interitu vindicauijfe , prifco eloquentiae fplendo- ri reddidi fe Italiam, do ff is etiam id praeftitijfe , vtpoftbac tircumfpe - 8ius loqui cogantur . Fatendum tamen, defideraffe interdum viros doctos' in (criptis eius hiftoricis illas elegantias fermonis, quas ipfe integro commen- tario commendauerat. Graecorum quoque librorum verfiones (inter quas Nicemiori Blemmidae Epitomen pkyjicae fulffe , audori fuo furreptam, alibi diximus) parum accurationis cognitionisque linguae Grae- S) Itafufe rem narrat BoxitoiNm Hiftor. i) Pok-Blovnt p. 463 feqq. vniu. p 95). ex quo repetit Bavii 1. c. not. E. n ) Epift. L. VIL 7. quiie&e illum notat, quod teftera non adduxerit. i) Iovtvs Elog.c. 13. Hijl.piilof. Trn. IV. E Digitized by Google 54 PERIOD. III. PARS L LIBR. L CAP. L Graecae prae fe ferunt k . Vt taceamus, mores intolerabiles et acerbi- tatem in quoscunque viros doftos etiam magni nominis, cum veteres, ipfumque eloquentiae Latinae parentem Ciceronem, et in philofophia Arillotelem *, tum reccntiores, Bartholomaeum Facium, Antonium Pa- normitanum , Benedidtum Morandum , Antonium Raudenfem , et prae- cipue Francifcum Poggium , famam et eruditionem eius valde confpurca- uilTe, animique impotentiam, fpiritu contradidorio fe prodentem, often- dilTe, nec alius forte fons fuit , ex quo inuediuas in barbariem Scho- lafticam haulit : quas contra ipfum Chrillum impudenter difperfifTe non- nulli volunt m . Id quod tamen aduerfariorum magis accufatione ", quam rei veritate niti videtur, vt omnis illa, quae de eius atheifmo agitatur quaeifio °. Hinc de illo viuis erepto hocpaflim difleminatum epitaphium Nunc pojlquam manet defunftut Valla petiuit , Non audet Pluto verba Latina loqui. luppiter hunc coeli dignatus parte fuijfet , Ctnforem linguae fed timet ejfe fuae. Quam inimici alicuius (Poggium non nemo * au£torem fufpicatur fuifle) fatyram efle , quilibet videt. Non vero foli linguae Latinae puritati acer- rimum fe Ariftarchum Valla praeftitit, fed quo nomine eum quoque hoc. loco commemorauimus , philofophiae vindex efle voluit Inter feripta enim Vallae a Whartono r , et accuratius , ab Ovdino * recen- fita, funt quoque libri tres de diale&ica , in quibus Scholafticorum diale- dlicam probe depexuit, tritamque dialecticae viam ab Ariftotele inftitutam, relinquere conatus eft. Quod occafionem dedit Iacobo Carpentario ob- iiciendi Petro Ramo, miilta eum ex Valla fuifle mutuatum Ita v. g. re- ieCta praedicamentorum decade, triadem tantum inducit, tertiamque fyllogifmi figuram explodit ", In quo labore felicior fuit in tangendis , quam fanandis Dialeaicorum vlperibus. Vnde Vives Laurentius Valla aggrejjus eft reconcinnationem facere DialeQicaeftn qua dijfentit ab Ariftotele , et Peripateticis veteribus ac nouis. Monet in quibusdam neutiquam praue , etji ea funt perpauca et in plerisque labitur , vt fuit vir ille vehemens , et ad faciendum iudicium praecipitatus. Non folum in re diale&ica falfus eft , fed in philofophia, nam hanc quoque attingit , et quod magis mirere, in praeceptis Latinae linguae. Sed non minus illic improbando aberrauit , quam in elegantiis et iqueffiuis. Praeter diale- k) Hvstivs de cler. interprct.p. air. l) Conf. Io- Iovian. Pontanvs de Serm, t.lV.c.6. *) Vosuvs de Net. et conftit. rhetor, p. 4 $. m) Ibid. .. n) Conf. Ba vtt nof.I. o) Viti. Riimmann. Hift. Ath. S. III. c.j. f. 17 . p. 350. p) Id iam apud Witnphelingium,Trirhemium et Paulum Langiura occurrere obferuat Cl.Htv- M a v n vs A£V. phil. Vol. III. p. 96*. cf) Memoires de (iterature T. II. P. I. p. JO. rj Ad Caueum p. 99. s} De S. E. T. III. p. 2* 40. t) Horkivs Hift.philof. L. VI. c. II. p.JlO? Vt) Tantum fibi tribuifte Vallem, vt palam di-.* cetet nullam efle Logicam praeter Laurenti tnam,. Pontanvs loc.cit refert. *) De cauiT. cosr, art. L. 111. p. ra. 130 . Digitized by CjOOQle DE RESTrT.THIL. CIRCA EXTERti. CVLT. 3$ diale&iCam moralem quoque phHofophiae partem tetigit, editis libris tri- •bus de voluptate et vero bono , in quibus ad Epicuri hortos tranfiit , non •fine magna famae fuae contumelia. Indici enim expurgatorio adfcriptus liber eft opusque habuit, quod Gesnbrvs > fcribit , edita Apologia pro fe et contra calumniatores , defendere fe fuaque /cripta, et praeci- pue quod voluptatem /latuerit fummum bonum , virtutes ancillas ejfc vo- luptatis, prudentiam non a malitia , nihil amari propter aliud, nec f f opter fe, praefcientiam non obfiare arbitrii libertati. Quod poftre*. mum in tra&atu de libero arbitrio Boethio oppofuiffe obferuauit vir furo- mus, G. G. Leibnitivs r . Ex didis autem manifeftum eft , non de- fuiffe quidem Vallae animum a Scholafticorum via recedendi, eamquC damnandi, aufum quoque fuifie, aliam et meliorem dare, viribus tamen imparem fe demonftraffe, et conatui euentum non refpondiffe. Plura de ' ■Valla, quae huc non pertinent, dabunt P. Bayle 4 , Mart. Hanckivs*, Thomas Pope- Blovnt*, aliique. §. XV. Quod tot viri dodi in Italia praeftiterurit, id fufeipien- ttuJeifbus dum fibi in Germania ratus eft RODOLPHVS AGRICOLA, quem A P' ,nU ‘ .primum philofophiae et literarum elegantiorum inter Germanos reforma- torem fuifie , rede dixeris. Natus eft d ex nobili inter Frifios familia in pago Bafflou prope Groningam anno M CCCXLII. In ipfa infan- tia praeclari ingenii fpecimina cum dedifiet, facile in ludo literario com- militones etiam aetate maiores, difcendo praecurrit. Magna alacritate in primo ftudiorum ftadio vfus, cum in rudimentis literarum abunde pro- fecifiet, in bonarum artium emporium, quod Louanii eft, mifius eft. Ibi ex more feculi Ariftotelicam aialedicam , qualem fcholaftica diligen- tia tradebat, didicit, et a praeceptoribus dida non auribus modo perce- pit et animo, fed in aduerfaria quoque retulit, vt firmius inhaererent memoriae. Cum autem purioris termonis Latini nitorem ab Italis refti- tutum meliora ingenia nonnulla inter Belgas quoque deamare coepiflent, fqualorem fui temporis perofus, Cicerone et Quindiliano, dicendi magi- ftris vfus eft, quodque reliquum erat temporis, a philofophicis exercita- tionibus, eloquentiae ftudio tribuit. Vt autem animum in dialedicis exerceret, fcholafticis quoque difputationibus diligenter vacauit, laudatus admodum, quod; et accurate et acriter, et fumma arte, in quaeftionibus n onendis enucleandisque , item fedato animo et ore verecundo fuerit itus. Cumque iam tum multa ipfi de Scholaftica philofophia fubna- fcerentur dubia , eorum labyrinthis exponendis haud raro praeceptoribus * E 2 gra- y) In Biblioth. p 1 . art. Agricola p. io». Yitte profe/Tornm Groe- z) Theodicde p. 605 . ningenfium Binthim. Stat. Socier, et Scholaft. a) Lotcit. Patauorum P. 11. c.^.i.io. p. 187 . Trithimivs b) Oe Rom. Rer. Script. L. IL P. I. C. ti. p.il6. Cat.S. E.c.87® . p.8o6.ethiftoriae liter, fcriptores c) Cenf.Cel. Auft. p. 46}. plerique , Mieasvs Vac.Andreax, Hkvd- d) Videndi de celeberrimo viro Muci, «iichivs, Gaddivs, Wha*tonv*, in libris Adami Vit.philoC p.m. ij. Batve DiGL T. 1 . notiflimis. Digitized by v^,ooQLe 5$ PERIOD. HI. PARS L LIB. I. CAP. I. . grauis fuit, cum fibiifta eximi petiuiffet. Ita philofophiae , qualis eo tempore regnabat , atque humaniorum difciplinarum praelidiis abunde munitus , fummos in philofophia artibusque honores Louanii a praece- ptoribus obtinuit, tanta mox hunc honorem fequente nominis fama, vt munerum conditiones adipifei potuiflet honeftiftimas , nili ad maiora et excelfiora adfpiraftet. Itaque optimarum artium atque fcientiarum cogni- tioni indies magis acquirendae intentus, ^et Gallicam linguam didicit, et mulices , itemque fcribendi, pingendique artificium pernouit, et quae- cunque honefte fciri poflunt, perquirere fategit, vitam fimul iungens ho- neftam et a iuuentutis vitiis, quibus plerumque fcholae publicae pollui fo- lent, fibi cauens fedulo. Ita vero ftudiorum curfu quem Louanii ingreflus erat, abfoluto, ad lautiores eruditionis diuitias fibi acquirendas iter literarium inftituit, et primo quidem in Galliam, deinde in Italiam abiit, quo loco literas Graecorum potiflimum exulum opera hoc tempore refloruifie , et a viris eruditifiimis magnis conatibus reuocatas cultasque fuifle, in ante- cedentibus diximus. Commoratus autem Ferrariae vno atque altero anno, nimirum cIoCCCCLXX VI et fequenti, et ducis Herculis Eftienfis gra- tia, et literatorum , ipfarumque literarum frequentia gauifus eft. Maxi- me vero ibi Theodorum Gazam , Ariftotelis fcripta, alia, quamfolebant Scholaftici via enarrantem audiuit, et in differtationibus atque orationibus habendis adeo excelluit, vt faftidienti Italiae et eruditum fermonis genus, et adtionis venuftas in homine Germano placeret. Strozzae quoque at- que Guarini amicitia vfus , abunde ex eruditione eorum in philofophia profecit. Ita fpoliis Italiae onuftus in patriam rediit, in qua amplum ei mqnus et ftipendium (quod et Nouiomagi fadtum ) parabatur. Sed cum literis in otio viuere mallet, negotiorum publicorum ftrep itum auerfatus «it. Vfa tamen eius confilio patria eft, eum enim ad aulam Maximilianil. ablegauit, maiori apud imperatorem felicitate, quam grato a ciuibus ex- hilaratum animo.. Neque tamen fummorum virorum , quam in aula im- peratoris contraxerat, amicitia compelli potuit, vt in familiam aulicam, iautifiimis conditionibus et ftipendio honeftifiimo inuitatus tranfiret, me- tuens fore, ne in illo aulae tumultu detrimentum Mufae fuae paterentur. Vnde nec Antwerpiae oblatum accepit munus, fcholaeque gubernationem, maluitque fibi viuere fuoque genio. Frequenter enim loca mutabat, gaudebatque itineribus, in quibus tamen tanta illi inerat ftudiorum conten- tio, vt Plinii fenioris hiftoriam, et iunioris epiftolas nunquam e manibus dimitteret, Quintftiliani inftitutiones a, fe defcriptas aflidue manibus ver- faret , Platonisque et Ciceronis excerpta quaedam femper fecum haberet. Hac enim portatili bibliotheca in itineribus vtebatur, reliqua fupelledile libraria apud amicos reliS78. g) Vtd. Navdakvs Addit, id Hift. Ludov. t) Bibi. Graee. Vol. X. p 278- XI. c. 7, Digitized by Google DE RESTAVR. PHIL, PLATONICAE. 4« qofr ♦♦**# + ****♦****#★* .************ are* mo CAPVT II ’* DE RESTA VRATORIBVS PHILOSO- ► PHIAE PLATONICAE. latonlcae philofophiae reftaurationem Graecis in Italia exulan- tibus debemus. GEORGIVS GEMISTVS enim, qui et Gttrgfot Ge. PLETHO dicitur, (quod vtrumque plenitudinem et abun- "iflttPtotK dantiam denotat*) vir Graecae, imprimis Platonicae, philofophiae peri- fiffimus, primus fuit, qui Alexandrinorum Platonifmum, quem nemo fere inter Latinos, praeter loannemScotum Erigenam, pemouerat, in Italia produxit in lucem, et occafionem dedit Platonicam fedam refufcitandl confirmandique. Patria Byzantinus fuit, dies autem natalis incertus eft. Hiud ex Silvestris Sgvropvli teftimonio * conflat, ipfum diiodecim annis ante concilium Florentinum fub Eugenlo IV, anno MCCCCXXXV1H apud Michafilem Palaeologum Graecorum imperato- rem et gratiofom et admifltonis intimae fuiife, ab illo m magni momenti negotiis cbftfultum. Didio autem concilio, cum aliis Graecis, Theodo- ro Gaza, et Beflarione, cuius ille praeceptor fuit, interftrit, Graecorum partibus, qui vnionem cum Latinis auerlabantur addidliffimus, eo quod , horum artes et potentiam noffet, et reformidaret , vt ex monitis eius ad imperatorem Graecum a Sgvropv lo relatis conflat. Vnde errat FiUnciscvs Pagi*, qui neminem ex Graecis in po concilio vnio- fii k oppofuiffe tradit praeter Antonium Heracleenfem, Marcum Ephe- fium, Dofitheum Monembafienfem, Sophronium Anchialenfem, et in fine folum Marcum Ephefium. Poftea tamen patria pulfus cum necefEtas eum coegiffet ad Latinos confugere, eorum partes amplexus eft, easque fctipta contra Manuelem Malaxum libro de procejjtone Spiritus S. defen- dit. In Italiam delatus ob eruditionem prorfus fmgularem , et imprimis philofophiam maximi habitus eft. Audit enim Antimacho apud L. Gy- xaiDVit *, vir, quem non folum Graecia, fed vniuerfus fere terrarum er - m) Getniftns enim • formatur, vnde perperum a quibusdam Gemiltiu» fcribirur, Ple* rho , m rAySa* Cur vero patrium Gemifti nomen cum PJeckonia «ppellatione commutauerit, ob* icurum eft. Plerique Georgiura Charis ndrum aipud L Ali at iv m de claris Georgiis p. 741. ed. Fabr. fecuti , Meo Plethonera diftum fuiMe volunt, qua fi Platonis, eo quod Platoni philofo- phonun principi maxime accederet: id quod etiam ab aduerfsriis velut arrogantiae fpecimen illi obie&um eft. Non tamen fatisfacit haec coniethira Cl. Hev* anno A&.phil. Vol. II. p. 53 9. not. c. nec noa certiorem conie&ursm ha* bemus. bj Hift. Concil. Florent. S. VI. c. flo. cuius lo- cum integrum exhibet Ovdinvs T. III. p.S34g. c) Breuitr. geftor.pontific. Romao. P. IV.p.605. d) Diei. IL de poet. Hift. pbilof. Tm. IV. F Digitized by LjOOQle 49 miOD. tll PARS L LIB. I. CAP. 1L. orbis ob variam atque multiplicem diurnarum bumanarumque rerum fcientiam admiratus ejl, eo quod Platoni pbilofophorum principi at- que Ariftoteli Graecorum et Latinorum omnium confenfu proxime acce- deret. Inde fadtum, vt-cum Platonicam philofophiam reftituere conatus effet, magna eius in illa re effet audloritas , quae in cauffa fuit, cur diffi- cili de praeftantia et vtilitate philofophiae Platonicae, .eiusque praeroga- tiua prae Ariftotelica, controuerfiae implicaretur, cuius fummam poftea enarrabimus. In hac lite acerbum fe atque contentiofum praeffitit , quare arrogantia^ et fuperbiae crimen ei ab aduerfariis obiedum eft. Rediiffe Conftantinopolin nonnulli incerta fide tradunt, illud dubio caret, et ex Georgii Trapezvntii * verbis fatis certum eft, in Peloponnefum poft concilium rediiffe, ibique ante captam Conftantinopolin, fere cente- narium obiiffe. Vnde haud improbabilis coniectura eft, Plethonem bre- ui, poft concilium Florentinum, temere obiiffe. Quo vero anno, in- certum, vt recte Whartono t obferuatum, qui enim obitum eius in annum MCCCCXL ponit Ovdinvs^, teftem adduxit nullum, nec AI latius emortualem eius diem notauit. Cum autem magna apud fuos viuus inuidia flagraffet, quam ei tranfitus ad Latinos comparauiffe vide- tur, tantopere in eum furor Graecorum exarfit, vt ne quidem poft fata quiefeere potuerit. Librum enim eius de legibus , in quo imitatus Plato- nem philofophicam rempublicam finxerat, velut impium atque fcandalo plenum, et a Chriftiana religione non fine blafphemia abhorrentem vl- tricibus flammis addixit Georgius Scholarius , vei, quo nomine etiam ve- nire folet, Gennadius patriarcha Conftantinopolitanus. De quibus tamen libri famaeque eius fatis quia infra melior dicendi locus erit , heic alia non cumulamus. Inter eruditiflimos gentis fuae viros , numeratum fuiffe, et omnigenae eruditionis laude inclaruiffe , negari nequit , quanquam alia omnia nobis perfuadet Scholarius eius aauerfarius, et craffam ei ignoran- tiam obiicit. Parum enim ponderis habet Scholarii, vt Manuelis Malaxi, teftimonium, quorum vterque cum aduerfum inimicumque erga Pletho- nem animum fouerit, eius famae atque exiftimationi derogare quouis modo contendit. Aliter Beffario, et qui ipfi eius partibus refragati funt Trapezuntius et Gaza, eruditionis eius praeftantiam libere confefii quam in eius feriptis quoque a partis ftudio alieni lubenter agnouerunt *. Nec certiores eruditionis eius teftes funt, quam libri ipfius cum hiftorici, tum philofophici , accurate ab Allatio a Fabricio' aucto, et ab Ovdin o * recenfiti 5 in quibus late regnat veteris philofophiae Graecae omnis, praecipue Alexandrinae, cognitio, qua in abditiffima eius myfte- ria mire penetrauit; fic.vt vtiliffime eius feripta ad explicandam hanc phi- lofo- *) De eomptnt.Plat.et ArHtot.L. III. c.penult. %) Vid. Aliativs loc. cif. eonf. Auati v* de Georgiis p. 751. Botvitt h) Vid. Ad. Occo « His*. Woirivs »d Memoires de ! itera ture de 1 ’Acadetnit des inferi- hbtllujii de virtutibus» . Cantirvs ad Enem ptions T. II. p. 750. Srobaei p. sto. f) Ad Caueump. 94. i) Bibi. Graeo. Vol. X p. 740 feqq- •') Loc. cit. - k) Loc. cie.* - . ■ ‘ Digitized by Google DE RESTAV& PHILOS. PLATONICAE. 45 lelbphiam adhiberi queant. Neque 'tamen ab aliarum quoque feltarum doctrina vacuum feruauit animum , fed vbique accuratam eruditionem prae fe fert. Leguntur inter feripta eius phllofophica Tra&atio de vir- tutibus, Liber de differentia Platonicae et Ariflotelieac philo fopbiae, Commentarius in oracula magica Zoroaftris Commentarius in Docet Porpbyrii et decem categorias Ariftotelis , Explicatio in anulytica Ari- ftotelis , Demonftrationes naturales de Deo , et libri de legibus fragmen- ta, de quibus confulendi, qui eius libros enarrarunt In libello de vir- tutibus, quem Stobaei eclogis phyfids * adiecit G. Canter v», «t feparatim edkiit Adolphvs Occo IU. cum verfione Latina”, Pla- tonicorum Alexandrinorum veftigia premit, virtutemque , definit, effe habitum, quo boni fumus, id eft, fi iequamur Deum , quantum abho» minibus praeftari poteft : ouatuor autem virtutum clafies conftituit, ‘pru- dentiae, iuftitiae, .fortitudinis et temperantiae, quarum cuilibet tres alias j&ibordinaf, ita vt duodecim exfurgant virtutes, pietas, prudentia natu- ralis, et confilii redi facilitas; fandi tas, prudentia ciuilis , benignitas; animi facilitas, generofitas, manfuetudo; moderatio, liberalitas, morum- que elegantia. In expofuione vero oraculorum magicorum Zoroaftris , qmm fragmentum effe li ri de legibus, eleganter coniicit Fabeicivs*, dnodecim articulos fundamentales religionis Platonicae exhibet, et con- cinnum praecipuorum dogmatum Alexandrinorum compendium enarrat. ‘Cuhisfuminam cum Tomo primo f iam legendam exhibuerimus, ibidi- da hoc loco repetere opus haud eih Ex hoc vero Zoroaftreae, vel Platonicae magis philofophiae compendio, rerum intelligens, facile cognofcit, Plethonem Ammonii Plotinique fcholae tenaciter adhaefifle, nec errores euittuifie, quos illa fouerat. Id quod aduerfariis occafionem dedit, de impietate eius querelas grauiflimas effundendi. De aliis eius fcriptis ad hiftoriam Graecam pertinentibus, hiftoriae eius literariae fcri- ptores videndi. §. DL Moderatius Platoni adhaefit , et ita pro eius philofophia ab Alexandrinis reformata pugnauit, vt tamen nec Ariftotelicam philofo- tihiam contemneret, nec in Chriftianam dodrinam peccaret, BESSA- RIO Graecorum exulum, quifeculo XV in Italia confederunt facile do- ftiflimus, cuius res literarias praeter fcriptorum ecclefiafticorum et hifto- riae cardinalitiae enarratdres *, multi alii tetigerunt, qui hlftoriam eru- ditionis expofuei ! unt r . Panegyrica vero oratione eum laudauit Pt a ti- na. Vt taceamus, qui res ecclefiae feculi XV *, et concilii Florentini hiftoriam recenfuerunt, quos hoc loco nominare omnes, nihil attinet. F 2 Fuit I) Lakiicivs de Biblioth. Vindob. L. V. r) Bvllai t. Actd. Scient. T. I. p. Q. Boj s- et Vit. m) p. 933 feqq- s « id. Imeg. T. I. p. 136. Fakic. Bibi. Graec. - h) "Vid.Naftrehiftone vitee Occoaum. C.HI. V«l. X. p. 401 feqq. o) Loc cit. f) p. 1073 feqq. , *) Trithsmivs c. Jsr. p. 193. Miiaitj J 'qS LvDor. Domivs Dattychi Hift. Cerdi- in Arnft. c. 439 p.«j. Possivin sApp»r.T.I. p, *eLT. II. p. 116. - • • «19, DvriNiv«NQQ.Bibl.Ecc), T. XILp.ua. Bejirio. 44 PERIOD. m. PARS I. UR L CAP. IL Fuit patria Trapezuntinus, difcipulus Georgii Gemifti Plethonis, vt fu- pra dkftum. Iuuenis ordini facro, a Bafilio inftituto nomen addixit, vbi cum doctrinae, ingenii morumque laude valde inclaruilTet, tandem circa annum cIoCCCCXXXVI e monafterio edudtus et ad archiepifcopalem fedem ecclefiae Nicaenae eue Lipf. 1674. v) Maiillon Irerlral.p.37. MONTTA VCOM Diar. tral. p.41. to. Phil. Thom assim. Cat. Bibi. Venet. p. w) loc. cit.add. Whaitomvs cr Gauri ad Caucum p. 93. tT) Vempe cum plerotumque cardinalium (in- tima In Bcflariene eligendo confpirauiflet. qoi- «m eum conuenire cupiente* ea de re, a Nicola» er orto arcebantur, cauflante, quod (ludiis iam- to fuis effiet intentos. Quo offenfi motarique rdinalium collegio perfua ferunt, vt FrOncifcuro Ia Roueres Si xti IV. nomine eligerent. Eoau- • Beffario dixi (Te fertur: O Perotte, Perotfe, eanpeffiua tua fedtilitaa hodie mihi tiaram, tibi erum ademit. Iovivs 1 . *. Ut» ASIANA :l p. 136. x. iv. p. 117. Digitized by ^.ooQle $6 PERIOD. rii PARS I LIB. L CKVZ H. tor em Platonis (nomine enim eum compellare, amicitiae caufla fubter- fugiebat cardinalis) libro. Illum renouatae Platonicae philofophiae com- pendium elegans et eruditum rede dixeris , cum pleraque capita fcholae Platonicae reformatae et ad fenfus Ammonianos etPlotinianos emendatae iucundiflima et dodilfima tradatione enarret, dignus qui recudatur, cum rarior hodie occurrat. Nam licet Trapezuntium, qui vehementer Plato- ni obtredaucrat , fibi refutandum fumfiffet, adeoque eundem differendi ordinem, quem ille inftituerat, tenuiffet, omnem tamen dodrinam Pla- tonicam largiflima luce perfudit , et huius philofophiae notitiam maxime adiuutt. Dedimus alibi* libri rari, editionisque fplendidae,quae prima fuit, reccnfionem , quam hoc loco non repetimus. Operae tamen pretium eft, verbis paucis offendere, quibus potiflimum capitibus Platonicae philofo- phiae hiftoriae lucem accenderit. Nempe, vt calumnias Trapezuntii re- tunderet , initio quidem , magnam , quam inter P P. et in ecclefia obtinu- it, Platonicae philofophiae audoritatem exponit, et ignorantiam Plato- ni obiedam refellendo, de arcana Platonis methodo a Pythagoreis defum- ta, deque horum facro filentio multa egregie cumulat, et quod inter me- thodum interiorem et exteriorem difcrimen apud veteres intercefferit, ex- plicat. Tum quas potiflimum difciplinarum partes Plato tetigerit, offen- dit, et quantae eius vires in eloquentia fuerint luculentis exemplis demon- ftrat, eumcitquc, in eo Audio Platonem Arifloteli praeflare. Idem de dia- tedica manifeflum facit, et quam dextre Plato eius artificio vfusfit, et AriAoteles eum demum fuerit fecutus^ probat. De naturali vero Platonis philofophia difputaturus , in eo potiflimum eft,vt demonflret, nominibus magis quam rei ipfa differre philofophum virumque, rede quoque monet, a nemine eorum phyficas tradationes intelligi poffe, mathefeos imperita hi theologia agnofcit cardinalis Dionyfii cum Platone confenfum , eum vero audorem genuinum fuifle apoAolorum difcipulum communi fuorum praeiudicio fafcinatus Aatuit. Et ita tandem, quam egregie inmathefi va- luerit Plato, explicat , fic vt a pefle liberandae patriae occafionem oflenfa duplicatione cubi , nadus fit. Neque hoc pado pro Platonica philofophia fetis decertatum efie ratus, Platonem quoque contendit aptius pulchrius- que confpirare cum religione ChriAiana et ad huius confirmationem adhi- beri, quam AriAotelem; quamuis nec fe AriAoteli in ecclefia recepto male velle, nec probare Platonis omnia, femel iterumque moneat. Qua ratione confenfum Platonis cum ChriAiana religione docere fatagit, et de diuini- tatis gradibus, demente, de demiurgo, de numero ternario multa dode congerit, licet candide fateatur, nec Platonem nec AriAotelem vbique cym facris dogmatibus conciliari pofle. Hunc vero deterius de Deo fen- fifle, et TroXvBeoTrTt multo magis, quam illum fauifie, haud proletariis argumentis oAendit. Maxime vero AriAotelis cauffam in dogmate de rerum O jjift phi'of. Germanico idiomate fcriptae prodiit aira Conradi Sweynhcim et Arnoldi Ti pritifc.Vnafoemi» typogra- Samunii tjrpojraphotu», fol: phiae fpecimen elegaos Romae fine4p.emicoinpqfitae vulgault. jdat impenfe hanc cardinalis indunriam et dexteritatem in vertendis Grae- " . ci? Digitized by j Google Utiiet* fi- nilis Plsttni- fmi pstrtcsn,- ts. 4» PERIOD. IIL PARS’ l tlR L CAR II cis philofophis Petrvs Danxel Hvetivs >, qui eum principem inter Graecos in Italia liter arum vindices vocat, iudicatque, fi fingula- rem eius in conuertendis Graecis et plane admirabilem induftriam fuif- fet profecuta pojlenor aetas , et pari interpretationum falubritate con- tenta ab intemperanti licentia ftfe abftinuijfet y neque linguae Graecae ignaros homines tam faepe in errorem illecturum fuijje interpretum per- fidiam , neque nobis in eiusmodi libertate coercenda , et apertijfima re argumentis et exemplis dcmonflranda nunc futurum laborandum. Fa- temur autem, parum accurate nobis hoc Huetii iudicium videri, ex ipfis Befiarionis interpretationibus edodti, verborum eum quidem proprieta- tem refpexiffe , attentum autem ad Graeci fermonis fignificationem , de Latinae di&ionis perfpicuitate parum fuiffe follicitum, adeoque inelucta- bili haud raro obfcuritate laborare. Quod ne in tanta viri fummi , quam naftus eft: , audboritate conlidenter nimis dixiffe videamur, in fine paginae luculentum exemplum adducimus*. Delitefcunt etiam inter codices mfc. va- ria fcripta Befiarionis luce haud indigna, et inter ea, Quaeftiones meta- phyficae ex philofophia Platonica , ad Georgium Gemtjlum Plethonem y de quibus aliisque eius opufculis ineditis coniulendus eft, qui diligenter ea recenfet Casimirvs Ovdinvs *. III. Platonica philofophia Plethonis ftudio Florentiae introdutfta maximo Mediceae gentis patrocinio gauifa eft. Cum enim Cofmus, Pe- tri parens, et Laurentii auus valde illius admiratione efiet captus, hunc- que filius atque nepos imitarentur, dici non poteft, quanto in hanc phi- lofophiam ftudio eruditi nonnulli incubuerint. Inde enata noua illa Plato- nicae difciplinae academia eft, quae aufpiciis Mediceis feculo XV laetif- fime floruit. Dignus ea de re eft, qui audiatur Fictnvs **, eo quod renafcentis inter Florentinos Platonifmi originem et progrefium luculen- ter enarret. Is ita de hac re differit : Magnus Cofmus f enatus confulto patriae pater , quo tempore concilium inter Graecos atque Latinos fub Eugenio pontifice Florentiae tranabatur , philofophum Graecum , nomi- ne Gemiftum , cognomine Plethonem , quafi Platonem alterum , de myfte- riis Platonicis di/putantem , frequenter audiuit. E cuius ore f eruenti fic eft afflatus protinus , fic animatus , vt inde Academiam quandam alta mente conceperit , hanc opportuno primum tempore pariturus. Dein- de cum conceptum tantum magnus ille Medices quodammodo parturiret , me eleEtifflmi medici fui Ficini filium adhuc puerum tanto operi deftinauit, ad hoc ipfum educauit indi es; operam praeterea dedit , vt omnes non folum y) De claris interpret p. m. S 9 J. z) Dedimus fuperiori Tomo inconditae verfio- nis Auerrois exemplum ex Mecaphyf. L. I. c. 6. Hunc vero locum ita vertit Bertario : ,,Poft diflas ..phiiofophias difciplina Platonis fuperuenit, in ..plerisque quidem illas iecuta, quaedam autem etiam propria vltraltalicornm habens philolbphi- „am. CumCratylo enim ex recenti coaucrfatus.et ,, Heracliti opinionibus alluctus tanquam omnibus „fenfibilibus femper defluentibus, et de eis non „cxi(lentercientia, haec quidem etiam pottea ita ,, arbitratus eil*‘. Haec an vel Graecum textum ex- hauriant. vel Latine fatis et perfpicue diila fint, Lcftor iudicet. *) Loc. cit. Praef. in rerftonem Piotini . Digitized by Google DEllESTAVR. PHIL. PLATONICAE. 49 filum Platonis fed etiam Plotini libros Graecos haberem. In hac aca- demia complatonicum , vt ait, habuit Picum Miiandulanum et Philippum Valorem, quem alio loco * vehementer Laurentio commendat, eumque a Platonico honore laudari affirmat, dignumque habuit, quem ad Mat- thiam Coruinum, Hungariae regem *, ipfe expetitus e ablegaret. Ipfe tamen MARSILIVS FICINVS primum in hac academia Platonica locum obtinuit, qui cum inter celeberrimos, qui has partes fecuti funt, philofophos numerari meruerit, paulo pleniorem hoc loco vitae hiftoriam poftulat. Qyam cum fcripferit Dominicus Mellinus, dolendum admo- dum eft, quod I vt n Nigri teftimonio d fcimus, nihil eius effe editum. Egregiam itaque praeftantifiimus Io. Gkorgivs Schelhor- nivs , multis elegantdiimae eruditionis fpeciminibus memorabilis, quem honoris et amicitiae caulfa nominamus, operam pofuiffe redte iudicatuk eft, quod tantae famae philofophi vitam plenius enarrauerit. Ad quem bre- uitatis cauffa eo magis prouocare licebit , quo magis in omnium, qui lite- rarum ornamenta amant, manibus funt amoenitates eius liter ari ae '. Natus eft Ficinus Florentiae anno MCCCC XXXIII, XIII Cal. Nou. patre genitus Medico Cofmi Medices vt ex dedicatione Plotini conflat 4 Eo po- tiffimum tempore editus in lucem, quod ipfe libi gratulatur quotan - quam feculo aureo liberales difciplinae ferme tam extinftae , Florentiae quoque in lucem reduxerat. Sufcitauerat tum iiterarum amorem , et in- gentibus praefidiis ornauerat domus Madicea, vt fupra didtum, compa- rata pet Ioannem Lafcarim inftrudliflima bibliotheca , et confilio impri- tnis capto Platonicam philofophiam refufcitandi. Huic itaque fini obti- nendo *, cum Platonis et Platonicorum libros Latinis auribus legendos exhibendos efle Coimus Medices iudicaret, adolefcentem quendam in- dolis eredtae et ingenii haud proletarii ad hunc fcopum educandum fatus, Mariilium puerum , eireideflinauit, eo quodintellexiflet, affatim doti- um ad eam rem neceffariarum Ficinum accepilfe. Tanto itaque patflOrtO curante fauenteque,fumtusque munifice praebente dodtilTimorumVifofum inftitutioni traditus et ab iis potiffimum in veterum fcriptorum , maxime Platonicorum, ledhone exercitatus eft. Inter has curas et inftitutionis induftriam non tam elegandorum Iiterarum pulchritudinem, qua parum Ficinus valuit, quam veteris eruditionis et philofophiae cognitionem fu- pra modum Manilius adolefcens adeptus eft, ledlis, quos Cofmi liberali- tas fuppeditauerat , Platonis, Plotini, Procli, et Platonicorum aliorum libris. His et theologiae, et, quod pater imprimis vrgebat, medicinae jftudium iunxit ', muucam more Pythagoreo et Platonico non neglexit *, tanta n) PraeCVerf. Platonis. bj L.OI. Epift.p. 76 fq. e) L. VIII. p. I S». 4 ) Hift. Scnpt. Florent. P.J 9 S- t) Trl. p.sffeqq. Eum tecutii* eft Nicmom. aicnoircs des hommes illuftres X. V. p, 114 feqq. f) Add.Epift. L. IX. p. 16«. f ) Ibid. L. XI. p. i|6. ') Praef. Plotini. i) Ep. Lib. I. p. >1. k) lbid. p. sq. ffi/f. pbilof. Tm. IV. G Marfiltus Ti- cinus. 5 o PERIOD III. PARS I. LIB. I CAP. IC tanta animi contentione, vt temporis parfimoniam ad ftudia colenda vnice referret Fadtum.inde eft, vt praecoces ingenii excellentiflimi , et indu- ftriae incomparabilis frudus referret et ad difficillimos audores Platon nicos vertendos illuftrandosque animum applicare poffet Cuius fpeci- men e/Te poteft, quod, vt ipfe fcribit ”, Argonautica et hymnos Orphei et Homeri atque Procli, tbeologiamque Hefiodi adhuc adolefcens, libi foH transtulerit, et puer fere in Lucretium commentatus fuerit: quas tamen ingenii primitias aetate maturiore difplicentes igne poflea deleuit. Qua vero ratione iniuuentute Platonicam difciplinam excoluerit, ita narrat": Anno f alutis humanae MCCCCL VI, quo ego quidem annos aetatis age- bam tres atque viginti , primitias J ludiorum meorum aufpicatus fum a libris quatuor inftitutionum Platonicarum, ad quas quidem componen- das adhortatus eft Cbriftopborus Landinus amici funus mihi, vir doSis- fimus. Cum autem ipfe et Cofmus Medices per legi fent eas , probauerunt. quidem, fed vt penes me f eruar em, confuluerunt , quoad Graecis lite-i ris erudirer, Plaronicaque tandem ex fuis fontibus haurirem. Eas enim partim fortuita quadam inuentione , partim Platonicorum quo- rundam Latinorum leEiione adiutus effeceram . Platonem deinde Pla- tonicos que Graecos aggrefus , inftitutiones illas paulatim libris fequen- tibus emendaui. Ita vero factum, vt mature mafculam prae fe eruditio-- nem ferret, et patronis fuis ex Medicea gente maximopere commenda* retur, qui non modo beneficiis eum cumularunt, fed familiaritate quo* que dignati funt. Scribit ipfe % fe cum Cofmo annos plures , quany duodecim feliciter philofophatum ejje , tam acutum eum fuifti in di/putando, quam prudentem et fortem in gubernando. Multum (e equidem Platoni debere, fed Cofmo non minus. Solonem pbilor fophum imitatum, cum per omnem vitam vel in fummis negotiis pbilo- : fophatus effet , illis tamen diebus , quibus ex bac vmbra migrauit ad lu- cem, quam maxime fuijfe philofophatum, deccfiffeque, prae le EI o Pla- tonis libro de vno rerum principio ac fummo bono. Ita in iUuftriffima focietate philofophiae Platonicae operam nauans,cum exemplo, cohor- tationibus et beneficiis calcaria fubaerentur , magnis paffibus ad fummam in hoc eruditionis genere cognitionem cucurrit: fuisque ftudiis intentus, de vitae neceflariis parum fuit follicitus. Cum enim familia praeter nepotes et neptes nulla vrgeretur, facile fuit, ex facerdotii, quod nadus erat reditibus viuere. Quae alia defiderabat , Mediceorum fuppeditabat munificentia. Adeo vero philofophum in his quoque beneficiis parce fruendis fegeffit,vt ad Philippum Valorem fcripferit domefticos fuos,qui ipfi multi Jint, mul- tumque molefti, quoniam neque philofopbici, neque philofopbico viElu fu- pelleElilique contenti frequenter obticere : ceteros Mediceae domus cli- entes atque clientulos paucis annis inde quam plurimum accepife,me vero ' ampli, fime huius familiae familiar i fimumfic vt ita dixerimfltentifttmutn mul- ti Conf. Amoenit. Iit. I. e. f 7. p. j6. n) Tn EpiftoUtd Phil. Valorem L. XI. p. rry. o>; Ep L.XI.p.jgo. ' oJL.I.p.9. p) L.X 1 . p.t86. Digitized by LjOOQle davnfcx et indo, s Piato- jsfpeci- rpheiet ubi foli ; tamen Qua aarrat': f isage- fumi iponen- do 8 u- uerunt. is lite- Eas nquo- e Eia - quen- iditio* en, Je in agro Ca- reeio cum Laurentio Medice deambulantem , multa cum eo myfteria Platonis vitro citroque fuijfe interpretatum. Immo folus cum eflet *, G 2 non q) Amaenlit. loc.cit. f. io. p. 46 feqq. r) L. VI. p. Il6. s) Conf. Schilhoiniv» l.c.p.48.49. f) DiKgentereos enarrato* vide l.c.fij.p.sefqq. u) Epift. CI. Vir. «d Reuchlinum p. m.$. b. Ex eo loco apparet in Graecia eos ipfum Picinum, ia Latinis literis habui fle Chriftophorum Landi- num praeceprorem.praelegentem Horatium et Ci- ceronem. Vfos quoque «os efle Lippi etPoliriani in vtraque lingua praeleOionibus , at Pico in Phi- lofophia. lnnac epiftola Ficinum patrem no- ftrum vocat Straehlarus. De hoc vero viro vid, Schilhoew. Up. yd. Digitized by LjOOQle 5 i PERIOD. 1IL PARS I. LIB I. CAP. H non tam animum remittebat, quam intendebat, ratus folitudinm phikfo- pbantibus non tam remijffionem mentis quam intentionem ejjfe et fofer* et debere. Mirum autem , virum tantilli corpufculi, vt vix iuftae magni* tudihis viri lumbos attingeret 4 , et perpetuo cum aduerfa valetudine coi- lu&antem*, tantae molis faxum , quale trahebat philofophia, quam exeo* lebat, Platonica voluere potuifle: Temperamento vius eft melancholi- co, quam animi complexionem velut rem amarifiimam ipfe accufat, et a conftellatione fua more huius aetatis plurimum altrologiae tribuentis, de- riuat c . Nec male eum eonieciffe, et corporis incommoda, ex hypo- chondriaco affe&u coorta, et animi virtutes atque vitia comprobant* Fuit enim animo leni, moderato, acmanfueto, qui haud facile vel ver- bulo aliquem laceHetet, clamoresque de re vlla tolleret. Vnde aequiffime diflentientes a Platone tulit, quamuis fuperftitiofe plane Platonem cole- ret A . Temperantiae quoque et fobrietati deditiffimus, hoc potifiimum fulcro nutantem valetudinem fuilentauit. Diligentia autem maxima vfu» improbum laborem fumma fuperauit patientia. Pietatem quoque excolu- ifie, et a nimio philofophiae amore ad religionis curam Sauanarolae con- cionibus et eloquentia permotum fuifie nonnulli referunt Eadem vero complexionis animi et temperamenti ratio vitiorum quoque intelle&us at- que voluntatis occafionem ei aperuit patentiflimam. Accurato enim d©- (tituebatur iudicio, quo fi fuifiet inftru&us, facile a fuperftkiofo Platoru- fmi Alexandrini amore, quo nihil in philofophia vnquam fuit -ineptius, , libi cauiffet, et felicius in pudenda fe&ae huius fomnia et inania QiXoao- ingeniorum fecu- u) Errant itaque, qui 1493 annos 71 natura de- caflirTe tradunt. Quae de pa< 3 o apparitionis poft raortem cum Michaele Meranro inite et adimple- to narrari folent,- ea-apud Bakomivk An.T. V. adtn. 411. iegipoflunt, er excuflit ea lo. F*id, Matuvi indifT. praei, de pa&o apparitionis poft mortem. Nos Le&orem monemus, prius d« veritate rei difpiciendum effe. x) De Scient. Math. c. 3f. }. 47. y) Conf. quae affert Io. Mou.a«vt Homony- mofcop.p. 8fj. * Digitized by LjOOQle 56 PERIOD. III. PARS I. LIB. I. CAP. II. feculi fui dici meruerit. Eius vitam, ex fratre nepos Ioannes Francifcus Pi- cus fcripfit, praefixam eius operibus, et inferuit quoque vitis a fe felettis Gvil.Batesivs % excerpfitautemlo.FR.BvDDEvs *. Aliosmagnonu- mero,qui res eius literarias tetigerunt, nominauerunt Hamburgi literati de- cora, nuper eheu! amifia, Io. Alb. Fabrici vs * et Io.Chr. Wolfivs f , qui videndi. Cum illuftriflimas haberet origines, maioribus iamfeculo XII fummis dignitatibus fulgentibus, animi tamen nobilitate magis illuftratus eft. Patre natus eft loanneFrancifco, qui eum anno M CCCCLXIII genuit. Puer admodum excellentiflimam ingenii diuini vim prodidit, quam parens diligenti inftitutione augeri excolique curauit. Quo faftum eft, yt ma- ture et in ipfa adolefcentia eloquentiae atque pofifeos praeftantia eniteret. Quartum et decimum aetatis annum agens Bononiam ad difcendam iuris pontificii difciplinam miflus eft; quod tamen per biennium probe infpe- dum, vehementer ei difplicuit, eo quod id meris traditionibus incertiffi- mis niti perfpexifTet. Edito itaque diligentiae et profedtuum fpecimine ad excolendam philofophiam fe contulit, resque diuinas et humanas omnes explorare cum cauflis fuis contendit. Quem in finem fufeepto per Itali- am atque Galliam itinere literario , praeftantes vbique viros audiuit, in- terrogauit, quaerendoque examinauit quafi probauitque, et omnis, quae tum perfonuit , philofophiae myfteria didicit. Viuis autem praeceptoribus iunxit mortuos , le&isque libris feriptorum Graecorum , Latinorum, Ara- bum et Iudaeorum philofophicis, iuuenis eam libi eruditionis copiam in theologia et philofophia, linguisque Hebraica, Chaldaica, Arabica , Grae- ca et Latina comparauit, vt omnes in admirationem ftuporemque verteret, fuique temporis exemplum vnicum et aetatis illius miraculum haberetur. Ita confumto in his literis et philofophia feptennio , publico quoque fpeci- mine innotefeere orbi literato et philofophico conftituit. Humanae ita- que , quod nepos fatetur, laudis et gloriae cupidus, Romam migrauit, ibi- que nongentas de Dialedlicis, et mathematicis , de naturalibus diuinisque rebus quaeftiones propofuit. Eas non ex Scholafticorum modo gazophy- laciis, fed ex Arabum quoque Graecorumque, et Chaldaeorum atque Cab- baliftarum feriniis fe haufilTe gloriatur, refpiciens potiflimum ad recentio- rum Platonicorum dogmata , Zoroaftris, Mercurii, Orphei, Pythagorae nomen prae fe ferentia. Extant illae conclufiones nongentae, praecipuos theologiae locos, et pleraque, in quibus philofophorum omnis labor et ftudium cernitur, exhibentes inter opera eius d f ex quibus patet, defum- fiffe eas Picum ex Alberto, Thoma, Francifco, Henrico Gandauenfi, Aegidio Romano, AverroS, Auicenna, Alpharabio, Ifaaco Narbonnenfi, Abumaron Babylonio, Mofe Aegyptio , Mahumeth Tolletino, Auem- pace, Theophrafto, Ammonio, Themiftio , Plotino , Adelando Arabe, Porphyrio, Iamblicho, Proclo, Pythagora, Chaldaeis theologis, Mercu- rio *) P- 90. c) Ad Pavli CoLouim Italiam Oritntf «j Introd. inphilof. Hebraeor. p. 90. len p. lofeqq. b) Bibi. Lat. Mcd. T. IV. p. 53 S- 4) p. 44 Digitized by LjOOQLe RESTAVR.' PHILi PLATONICAE, & rio Trismegifto etCabbaliftis. His fubiunxit condufiones fecundum opi- Dionem propriam. Has condufiones in omnibus Academiis Europae ce- lebrioribus affigi publice curauit, eos proupcans, fumtusque itineris prae- ftare promittens, qui de iis difputationem cum ipfo publicam Romae inire vellent. Non refpondit tamen ambitiofi iuuenis defideriis euentus, cum enim pleraeque illae condufiones, eae potifiimum,quas fecundum opinio- nem propriam attexuerat, peregrinum quidfonarent , et inaudita haaenus f irae ie terrent dogmata, obfcurifiimum autem argumentum a nemine intel- igeretur,coepit de dodrina fufpedus effie.Acceffit eruditorum inuidia,quae ferre non poterat, iuuenem viginti quatuor annorum omnem orbem erudi- tum in arenam prouocauiffe. Cumque magiam quoque naturalem ab impia iet fcelefta diftinguere conatus effiet, ceffit ea res illi in opprobrium, au» xitque fufpicionem heterodoxiae; quo fadum eft, vt tredecjm conclufio- nibus haerefeos nota inureretur, ipfeque Picus prohiberetur, quominus gas Romae publica difeeptatione detendere poffiet Ab ea labe feripta apo- logi a * fe defendit, in qua, referente biographo, luce clarius confpi- nifius vacaturus. Tantopere vero circa vitae finem pietate fe nonnulli referunt, vt facultatibus omnibus pauperibus erogatis ' con- O Opp. p 7(5. «m diuinitricsa difputttionum Libri XII. Opp. SJ E«»ntcontr*Aftrologtw,fio« in Aftroloji- T.l. p. «78. Hi fi. Philo/, Tm, ir : H Digitized by LjOOQle '58 tERIOD. IIL PARS I. LIB. I. CAP. IL . conftituerit nudis pedibus per orbem obambulare Chriftum praedicaturus. Sed obftitere vltima eius fata , quae vix XXXII annos natum * huma- nis rebus anno cfoCCCCXCIV, XV. Cal. Dec. eripuerunt. Nadtus erat corpus venuftate decorum et dignitati, quam tuebatur Picus, par, ingenium autem magnum, excellentiffimumque , quod non nifi fumma, quamuis honeftiflima, fpirabat, vnde animum quoque aluit gloriae vehe- menter appetentem, quem vero annis paulo maturior valde demifit, et ad humanitatem , et modeftiam vanitatisque humanae agnitionem pruden- ter pieque compofuit , ex qua laudabili contentione fcripta quoque theo- logica prouenerunt. Laudatiflimo enim conatu philofophiam a fpecula- tione ad animi emendationem traduxit. Talis cum eiTet, mirum non eft, inuidendis cum elogiis profecutos fuifle viros in literis fummos, quorum • loca , cum adduxerint Thomas Pope-Blovnt b et Pavlvs Colomesivs ad eos le. Ex cuius feriptis cum patrui operibus editis 1 liquet, eius illum vefligiis in philofo- phia quoque flrenue inflitiffe; defendit quoque patruum, cum eius de vno et ente librum aggrefli e fient Ioannes Francifcus Antonius comes Fauen- tinus,et Antonius, Fauentinus philofophus. Eius vero libros duos de /lu- dio diuinae et humanae fapientiae feparatim recudi fecit I. F r . Bvd- d e v s m . Minus tamen adloannis patrui gloriam adfpiranti Mineruam * fatis r) Vid. Th. 29. fg 63. 64. 68- Bvbdwvc Obf. ad Btft. pha. c. VI. f. j. p. 37*. %) Biblioth. S. L. IV. f 7. p. 392. t) tn Epift. p. 326. y) Colomxsivs I.e.p.46. N. C. Papado* u) Hinc complatonicum fuurn nominat Fi- poli Hift. Gymnafii Parauini T. II, p.46. fcmvs Lc. x) Bifil. 1573 idot. fbL a) Moxhof. Polyhift. T.II. L. I.c. 7. p jt. ») HaL Sax. 1702.8. Digitized by Google DE PHIL. ARISTOT. GEN. RESTAVRAT. 61 fttfe arrififfe , iudicat P. lovivs*. A philofophiae vero praefidiis ad vitam redam et exilii confolationem adhibitis eum valde laudat Pet k. Alcvonivs % eo quod commentando , fcribendo , docendo amijji principatus dolorem leuauerit , et in pkilofobhia quafi tabernaculo vitae fuae collocato , oflenderit , p/«x a virtute Jtbi datum effe , quam fui f et a fortuna ablatum. Aliorum iudicia de eo videnda apud P a v- l V m Colomesi vm 4 , et eos, quos laudat lo. Chxi- STOPH. WOUIVS ***********************************' CAPVT TERTIVM. DE PHILOSOPHIAE ARISTOTELICAE GENVINAE RESTAVRATORIBVS. §. L A ** riflotelicae philofophiae fata tempore renafcentium Iiterarum cd- rtf*r. pite huius libri primo iam ex parte tetigimus. Nempe refur- gente Graecae linguae vfu et cognitione viri dodi, quos barba- ries Scholaiiica offenderat, quique Latina lingua purius loqui didicerant, «« /***. in id fuete connifi , vt, cum Scholaiiica natio Ariftotelem creparet, in- conditis verfionibus via, ipfi non tam rationem philofophandi commuta- rent , quam externum potius habitum , qui fqualidus hactenus et pannofus fuerat , emendarent et comtiorem redderent. Parum tamen profecilfet Illa induftria , nili raritati operum Ariftotelicorum occurriiTent viri prin- cipes, qui ex Oriente eius Codices magnis fumtibus arceffiuerant, viris- que do&is et Graecae linguae gnaris interpretandos tradiderant. Quo nomine imprimis immortalem gloriam confecutus elt Nicolaus V, P. M. Qui quam ampliifime Mufis philofophicis fauerit, et beneficiis, muneribus, rope n diis viros dodos adiuuerit, maxime vero Peripateticam philofophi- am, curata noua Verfione Ariftotelis a viris dodiffimis fada,promouere fategerit, fupra iam ex parte didum elt, palfimque a viris eruditis anno- tatum *. Hoc principe yoiuMrti cum vbique in interpretando Ariftotele diligentiam atque induftriam viri dodiffimi probarent, fadum elt , vt tex- tus Ariltotelis genuinus accuratius infpici inciperet. Et huc tota illa ca- terua eorum virorum dodorum referenda elt, quam inter reftauratores elegantiorum Iiterarum fupra produximus. Cum autem fumma obfcuri- tate laboraret Ariltoteles, et a plerisque difficulter intelligeretur,ad inter- ii 3 pretes b) In EJofc. « epud Colomm. L c. *) De Exilio p. 4f. d)Loc. cit c; Ad lac. c. Colomefii. ») tegenda eius vita, a Iavnotio Manwi. Tio libris quaruor enarrata, vbi eius nobis, quod pTomifir, copiam fecerit pneiUntiflimos Mvkatokivi. Digitized by LjOOQle 6i . PERIOD. IIL PARS I, LIB. I. CAP. IIL pretes recurrit, quicquid Peripatetice philofophari coeperat. Hadenus autem , quicunque de Ariftotelis mente inter Scholalbcos folliciti fuerant, Auerroem Ariftotelicae philofophiae interpretem fuerant fecuti. Quem cumvelut barbarum elegantiora contemnerent ingenia, illa ad Alexan- drum Aphrodifaeum recurrebant , quem omnium optime et accuratifiime Ariftotelem fuiffe interpretatum , communis in Lyceo femper fuit fenten- tia. Vtcrque Peripateticae philofophiae antefignanus multa quidem eam luce collulf rabat, fed impietatem quoque, quam Ariftotelis phy fiologia fouet, maxime in dogmata de natura animi immortali prodebat. Alexan- der enim mortalem hominis animam effe ftatuebat, AuerroCs immorta- lem quidem, fed vnam tantum, intelledum nempe aliquem vniuerfalem elle afferebat, ex quo omnes numero homines participent. Quam opi- nionem iam Thomae Aquinatis tempore inualuiffe et refutationem ei ex- torfiffe in fuperiori Tomo offendimus. Ab eo tempore autem Auerroi- ftica feda, quam feculoXIII quoque Lullius fcriptis et voce fugillauit, in Italia vehementer inualuit, ficque vtraque fchola, Alexandrea et Auerroi- ftica feculo XV Peripateticam philofophiam magna inuidia cumulauit. Cui malo obuiam eundum ratus Leo X, P. R. et quod ille congregauerat con- cilium Lateranenfe , Auerroifticam doctrinam tanquam impiam et Chri- ftianae religioni inimicam damnauit. Adfcribemus verba bullae integra, cum plurimum ad intelllgendam Peripateticae philofophiae hiftoriam fecu- lo XV faciant. Ea vero haec funt. „Cum diebus noftris zizaniae femi- „nator nonnullos perniciofiffimos errores in agro domini feminare fit au- „fus , de natura praefertim animae rationalis , quod videlicet mortalis fit, „aut vnica in eundis hominibus, et nonnulli temere philofophantes fecun- „dum faltem philofophiam verum effe affeuerent ; contra hoc approbante „facro concilio, damnamus et reprobamus omnes afferentes, animam „intellediuam mortalem effe aut vnicam, in eundis hominibus; aut hoc „in dubium vertentes : cum illa non folum vere per fe et effentialiter hu- „mani corporis forma exiftat, ficut in canone felicis recordationis Cle- „mentis Papae, quin et praedecefforis noftri in generali Viennenfi conci- „lio edito continetur, verum et immortalis , et pro corporum, quibus in- funditur multitudine fingulariter multiplicabilis et multiplicata, et multi- plicanda fit. Cumque verum vero minime contradicat, omnem affer- „tionem veritati illuminatae fidei contrariam omnino fallam effe defini- „mus , et vt aliter dogmatizare non liceat , diftridius iubemus. Omnes- „que huiusmodi erroris adftridionibus inhaerentes velut damnatiffimas „haerefes feminantes per omnia, vt deteftabiles et abominabiles haereti- „cos et infideles , catholicam fidem labefadantes vitandos et puniendos fore decreuimus. Infuper omnibus et fingulis philofophis in vniuerfita- „tibus ftudiorum generalium et alibi publice legentibus diftride praecipi- pndo mandamus , vt cum philofophorum principia aut conclufiones , in „quibus a reda fide deuiare nofcuntur, auditoribus fuis legerint, feu ex- plicaue- Digitized by Google DE PHIL. ARISTOT. < 3 EN. RESTA VRAT. 63 „plicauerint, quale hoc de animae mortalitate aut vnitatejet mundi aeter* „nitate, ac alia huiusmodi teneantur eiusdem veritatem religionis Chri* „Aianae omni conatu manifeftam facere , et perfuadendo pro poffe docere, „ac omni Audio ad philofophorum argumenta pro viribus excludere ac ^refoluere. Ordinamus etiam, ne quis in facris ordinibus conftitutus phi- „lofophiae aut poefeos Audiis vitra quinquennium poA grammaticam et jjDialedlicam , line aliquo Audio theologiae aut iuris pontificii incumbat. ' „Datum Romae in publica feflione in Lateranenfi SS. Bafilica folemniter ,, celebrata, anno M DX11I, XIV Kal. Ian. pontificatus no Ari anno primo. Pertinere hanc pontificis bullam, cui fubfcripfit Petrus Bembus Cardina- lis, non ad initia modo feculi XVI, quibus Achillinus, Pomponatius,Por- tius hisque fi miles in his impiis dogmatibus afferendis Arenui erant, fed ad feculum XV quoque, et vtramque fcholam Alexandri et Auerrois refpe- sdffe, ex Ficini verbis oppido memorabilibus * intelligitur, qui de fuo . tempore ita : fotus ferme terrarum orbis a Peripateticis occupatus in duas plurimum feti as diuifus eft, Alexandrinam et Auerroicam. Illi qui- dem intelleBum noftrum ejfe mortalem exifltmant , hi vero vnicum ejfe contendunt: vtrique religionem omnem funditus aeque tollunt , praejer- tim quia diuinam circa homines prouidentiam negare videntur , et vtro- bique a fuo etiam Ariftotele defecijfe. Et haec cauffa quoque eA, cur Impietas , (urgentibus elegantioribus literis inter Italos vires fumferit, lateque fimbrias dilatauerit fuas. De qua tamen re prolixius disquirere, huius loci non eA, confulique debent, qui ex inflituto atheifmi hiAori- amcauflasqueexpofuerunt Iacob. Thomasivs Iac. Frid.Reim- mannvs d , Io. Fr. Bvddbvs'. Vna phyfiologici fyftematis, quod AriAoteli placuit confideratio, fatis euincit, aliter euenire in Peri- pateticifmo genuino refurgentenon potuiffe. Huic itaque malo vt obuiam .irent viri do „ca Latine, fiue Latina Graece. Cum fua lo- ,,quitur, duo quaedam obftrepuat delicato leAori, n philofopbiie ftudium, in quo totus erat et illud Graeci fermonis , quod Latine loquen- de* fequi folet, ac vix vnquam dedifeitur. ' p) Conf. quae notu raaaicivs 1 -c.not.c. Digitized by Google DE PHIL. ARISTOT. GEN. HESTAVRAT. $$ iri atque Cofmo Medici commendauit, quo au&ore quoque verfiortem li- brorum Ariftotelis eum fufcepifte, ne vero Argyropuli verfioni fua in- terpretatione detraheret , eam deleuifie , fupra memorauimus. Vterque gratum fe ei praeftitit : hic enim beneficiis illum auxit, ille facerdotio in magna Graecia. Ex quibus prouentibus commode viuere potuiflet-homo frugali et philofophica vita contentus, et a voluptatis et luxuriae profufi- one alienus, nifi negle&is rationibus oeconomicis omnes reditus rapaci- -bus Graeculis et Brutiis demandaflet Ita enim neglefl^ re familiari in paupertatem et inopiam reda&us eft. Quam vt leuaret , Hiftoriae ani- malium Ariftotelis verfionem tanto ftudio confedlam et in membranis «ccurate perfcriptam Sixto IV, P. M. infcripfit, et munus ei obtulit r. A quo cum pingue munus et lautiorem fortunam fperaflet, fpe decejptus ‘ ■fua, quinquaginta tantum aureos praemium retulit, cum fe totum inaura- •tum iri a pontifice expedaffet '. Qua de re tantam indignationem con- cepit Gaza, ftudiorum fuorum deplorata fortuna, quod tam parca lucu- brationum Tuarum merces eftet, vt numos in Tiberim proiiceret ', moe- ftus ad Brutios fuos reuertens, vbi quoque fame periilfet, nili Ferrarienfis ducis munificentia paulifper fuiffet fuftentatus , vt narrat Thomas de :Pinedo *. Breui quoque poft, aegritudine et moerore confe&us anno MCCCCLXXV1II, non Romae quidem, vt nonnullis * vifum, fed * in Brutiis > Tenex obiit , relufto nonauaritiae quidem, indignationis ta- 4nen et fortis aduerlae exemplo memorabili. Fuit, confentientibus vi- rorum do&orum iudiciis non folum grammaticus, fed philofophus quoque -celeberrimus, immo Volaterrano z iudice, in eloquentiae, phi- ■lofophiae et medicinae ftudiis huius feculi facile princeps, Peripateticae autem dofriffimus , vt ex iis conflabit , quae infra de Peripateticorum y contra Platonicos litigiis dicemus. §. ni Eandem cum Theodoro Gaza viam ad excolendam Peripate- Gecrgiut ticam philofophiam ingreflus eft GEORGIVS TR APE2 VNTIVS, Jp™** vir eleganter dofrus, de cifius rebus ad literas fpedlantibus, fioft vitam eius a Fernando Alphonso H e r r e r a - fcriptam , videndi jLovivs *, Allativs % Papadopoli d y Niceronivs ', et aufro- «O Iovivs in Elogiis loe. cit. u) Ad Steph. Byzantin. p. 306. t) lufferat hanc verfionem eum conficere Ni- xj Tsithimivs deS E. c.8^8P-aoa. et poli •olaus V, cui. etiam infcripferat. Eo autem de- hunc Palmerius.Boiflardus, alii, fundo cum ad fuccefibrem dilfimilem feconuer- y) Iovivs loc. c. Vocati», t. XXI. p. 77J. "tiffet, fpe falius eft. ■ quos plerique fequuntur. 3) Varie rem narrant viri do&i , vid. Ltov. z) Loc.cit. Cozzamdvs de magift. antiq. phil. L. I. p. 119. a) Praefixa eft libris V. Rhetorie. editis Com- 10. Pis». Valiii anvs de literat. infelicit. L. plut. ijn. fol. Vitam Geotgii quoque eius Dit- 11. p. 259. Tf corH. SMzsl. Literat. felic. p. le&icae praefixit Ioanmis Noviomacvs. S 9 f- Iovivs 1 . c. b) In Elog. c. 2f. t) Dixi fle refert loviVS: ./Effugere hinc libet, c) De claris Georgiis fjo. p. yaied. Ftbr. -„poftquam optimae fegetes ia olfidu, pratpia- c) Hift. Gymnaf.PatauinjT.il. p.ig. ignibus afinis fordefcunt. ej Memoirat des hommea illuftresT.XIV.p.3Ji. Hifi. pMof~Tm.IK I Digitized by <^,ooQLe €6 PERIOD. m. PARS l LIB. L CAP. ffl. et au&ores Ephimeridumliterariarum ab Italis fcriptarum 4 vt alios tace- ' amus, alibi < a nobis addu&os. Fuit is quidem patria Cretenfis, quo ‘ loco anno MCCCXC VI,prid. Non. Apr. natus eft: Trapezuntius au- tem didus eft, quia ad Trapezuntem Cappadociae vrbem paternum genus referebat. Forte, (quod et Andream Eudaemonem Ioannem fecifie, le- gimus * ) ideo Cretenfis dici noluit, quod Cretenfes male audirent, id- que dudum fufpicatus eft Liu vs Gyraldvs Is tempore Eu- genii IV, P. M. quo Florentinum concilium celebratum, et de concordia inter Graecos et Latinos ineunda deliberatum eft, in Italiam venit, et Ve- netias primo, dein Romae pedem figens, rhetoricam et philofophiam docuit; gymnafio praefedum fuifiie tradit G. I. Vossivs *, aliis ta- ' centibus i Poftea a Nicolao V, qui eruditioni Georgii ob peritiam Graecae literaturae et philofophiae Peripateticae mire fauebat, fibi ab epi- ftolis efie iufius eft , id quod ab Eugenio iam fadum efie , perperam tra- dit H. Whartonvs " Anno MCCCCLXV Conftantinopo- Iin venit, paulo poft redux iterum. In quo itinere de martyrio Andreae de Chio , quod hoc anno fubiit , commentandi occafionem na&us eft. Vehementer autem non complexus modo eft Ariftotelem, fed eius quoque partes non minore acerbitate et vehementia eft tuitus , eamque ob rem magna dicacitate et indigna philofopho rabie conterraneos fuos , qui Platonem venerabantur, eiusque philofophiam magno ftudio colere coeperant, aggrefius eft. Quem dentem caninum cum non modo in Platone, fed omnino omnibus , quotquot ei pretium ftatuebant, fige- ret, fummam omnium inuidiam meruit , et perfecutionem quoque poten- tium , quos tunc valde Platoni fauiffe , ex fuperiori capite conflat, fibi contraxit, ipfique Nicolao V, maximi quidem Ariftotelem facienti, verum Platonem quoque colenti, difplicuit, et imprimis Befiario- nis in fe calamum concitauit, qui eum fub calumniatoris Plato- nis nomine fortiter refutauit, vt fupra ditftum Ita vero dum in- uidiam et infidias cultorum Platonis euitare nequit, praefidiis adfuften- tandam vitam illi vbique apud potentiores interclufis mifere vitam agere coadtus eft. Et fuccubuifiet fatorum aduerfitati, nifi, quod ipfe filius Andreas refert, Alphonfus V. rex eum Neapolin aduocauiffet,et exhibito honefto ftipendio, clementer eum habuifiet °. Falfum itaque eft, quod Whartonvs p , narrat, poft Eugenii mortem Alphonfum regem eum Nea- polin accerfiuifle, et lauto admodum ftipendio honeftauifle. In ea tamen, quam regis gratia ipfi parauerat, felicitate, infelici fato vfum efie, funt qui nar- rent. f) T.XVI.p. 414 feqq. . %) In Hiftor. philof. Germanice fcripta T. V. P- 1473- h) Vid. Is.Casavionvs Exerc. Antibar.l. f. 4. i) De poetis Tui temporia L. II. p. 6j. k) De Hift. Lat. L. III. c. j p. 599. l ) Praeter Iacobvm Goaoomivm in opere Chronoiog. apud tovjvai loc. cit. et Io. Novi- omaovm loc. cit. m) Ad Caueump.97. n) Idem fa£him, in libro da nature et ertee#- uerfus Trapezuntium et Plethonem pio Theodo- ro Gaza, vid. Fa »«. Bibi. Graec. Vol. X. p. 733. oj Vid. Vofiivt 1 . c. jp) loc. cit. Digitized by Google DE JPHIL. ARISTOT. GEN. RESTAVRAT. 67 fent tradentes: ingenii monumenta inulto elucubrata labore pontifici Biaximo eum obtuliffe , ratum , lautum aliquod praemium fe relaturum effe, accepta vero centum tantum ducatorum mercede , fpei fruftratae do- lore accenfum et auarittee pontificis indignatione commotum, pecuniam in Tiberim abieciffe, addita exclamatione: Periere labores, pereat et in- grata merces! ita vero aegritudine confumtum fuiffe, vt in gruiffimum morbum incideret; ex quo cum reualefcere coepiffet pueriliter tamen deliraffe. Fatemur autem, valde nobis fufpedam effe hanc narratiuncu- lam, eo quod IoufciSf qui diligenter huius modi circum ftantias enarrare folet, eam taceat, quamuis eum in fenedute repuerafeere coepiffe tradat; et veraimile eft, quod Gazae obtigit, ad Trapezuntium ob fimilem fortu- nam fuiffe relatum r . Illud verum, morbo correptum in exadta feneftu- te amifia memoria miferam traxiffe vitam. Narrat enim R a ph. Vola* tbrr anvs % qui eundem ante amiffam memoriam iam fenem docentemf puer audiuerat, invrbefolum, detrito pallio, pileatum et nodofo fcipio- ne iamiam ruituri corporis membra fuftkientem aberraulffe. Obiit, quod Genebrardus et Gualterus Iovioet Al latio * laudari volunt, anno MCOCCLXXXVI, Fabricivs ' autem diem obiiffe obferuat extrema fene&ute poft ademtam prius omnium rerum propriique nominis me- moriam Romae anno M CCCC LXXXIV, ante XII Aug. Cuiufhanc ra- tionem affert : Eo die Sixtum IV rebus humanis exemtum effe, cui An- dreas, filius GeorgiiTrapezuntii , dicans Almageftum Ptolemaei a patre verfum, negauerit patrem morte praeuentum fecere hoc ipfum per fe' potuiffe. Virum fuiffe do&ifiimum veterisque literaturae Graecae peri- ttffimum inter erudite» conuenit, quorum iudicia de Georgio college- runt Thomas Pope-Blovnt ', et Allativs qui virendi. Et Politianvs * quidem vehementer eum laudat, et Gazae quoque prae- fert, aftorum vero iodicio‘illi multo inferior eft. Valde etiam eum con- temnunt aduerferii, inter quos Nicolaus Perottus indignis modis et con- uiriis infolitis eius famam profeidit, cuius verba apud Allativm 4 legi, quam heic cum taedio le&oris exferibere malumus. Illud autem negari non poteft, in verfionibus veterum au&orum Graeoorum, etiam philo- fophorum ( nam Platonis libros de Legibus Nicolai Viuffu et Ariftotelem de animalibus ex Graeco conuerrit) nec eruditionem, nec diligentiam et at- tentionem, nec fidem fatis dononftrauiffe, et quod imprimis in Eufebio vertendo aufus eft , multa ex ingenio adiedffe, mutaimfe, omififfe, et boni interpretis officium feepemigraoiffe *. Qyae caufla eft, cur mire- I 2 tur q) Vid. citmrl. t) ll.ee. hos plerique fequuntur. r) Addi his poteft, filiam eius Andresra eum ul Bibi. Lar. Med.T. III. p. io 6 . Conf. Giorn» (Sapae Sixto IV Almageftum Ptolemaei • paren- dei lett. d* Italia T. XVI. p. 483. r editum obtuliilet, Tcripfifle idem patrem vo- *) Cenf. CeL Auft. p.460. Ibifle facere. At ii ita ingrata fulflet pontificia’ y) Mifcell. c. 90. ■Uaritia, et eam tantopere Georgiua doluiflet, t ) Vid. Vossivs Inii. Orat. LI. C. }. non iterato confilio vlnmum opus firau illi in- *) Loc. cir. p.734. fcribere conftituiflet. bj Conf. praeter adduSoi Famicivs SibV •)- Antfaropoiog. L. XXL Graec. VoL V 1 .p.|d. Digitized by LjOOQle 68 PERIOD; III. PARS I. LIBR. I. CAF IIL tur Hvetivs r , Georgium Trapezuntium Bejfarionis familiarem^ -dh. ajjeclam , tam illuflri exemplo minime adduBum intemperantifime luxu* riajfe i cum praefertim in pbyjtcis vel theologicis interpretandis fer* verfatus Jit , quales res dicere ornate velle puerile ejl , plane autem ett perjpicue doBi et intelligentis viri. Longe vero deteftabilior fuit ink viro per omnem vitae aetatem in literis et philofophia venato , animus, maledicus , mordax et dicacitate moleftus , qua et amicis et fibi ipfi nocuit* femamque eruditionis fuae vehementer confpurcauit. Quam animi eius malitiam linguaeque atque calami incontinentiam potifiimum expertus eft. Theodorus Gaza. Cum enim vterque Arii fotelis libros, quibus hiftow riam animalium complexus eft i, ex Graecis Latinos feciiTet, quod magni laboris opus erat, ob nomina plurima, quae Latino ore dici recufant* vterque gloriam fuperati difficillimi laboris fibi vindicauit. Scripferai au- tem Gaza in praefatione: Adiutum fe a nullo , nec certare adeo cum ce - teris interpretibus , quos, inquit, vincere nullwn negotium eft. Quae- verba adeo mentem Trapezuntii vulnerarunt , vt et in ipfum Theodorum rabie quadam immenfi furoris , quae verba funt Nic. Perotti^ inuaderet , et veluti draconis epoto calice injanire, ac palam furere inftar rabidi canis coeperit. Neque Gazam aggredi contentus, cum Beflariat quoque Cheodorum Georgio praetuliffet ', hunc auoque,.tot in eum beneficiis illulhrem in Comparatione Arijlotelis et Platonis , tacite pro- fcindere conuiciis non dubitauit. Quae eius maledicentia illam in caput eius tempe flatem concitauit, qua fortunam eius Romae euerfam fuifTe fu-, pra diximus. His animi vitiis acceffit immoderatus Ariflotelis amor*, quo excitatus Stagiritam fe extollere fatis non poife credebat, nili Plato- nem omni maledicentiae genere traduxiffeL Quod cum ferri in tantrf hominis impudentia et temeritate non poffe iudicaret Beffario, caninam eius dicacitatem execratus librum contra calumniatorem Platonis fcripfit, et quam inepte atque pueriliter eum invertendis Platonis libris de Legibus, tum in eo vituperando fuerit verfatus, oflendit, vt fupra prolixe didtuim Mirum itaque non eft, Trapezuntium fuo fibi iumento et infelicitatem et inuidiam accerfiuiffe, et famam fuam turpiter commaculauiffe. Quam reparare, fcripta contra Theodorum Gazam Apologia conatus eflfilius Andreas. Qui parentis verfionem Almagefti Ptolemaei Sixto IV dicauit, parenti inuidiae morbo non melior, fi verum eft, quod Vossivs^ nar- rat : „Exofum fuifTe Trapezuntio Ioannem de Regio Monte *, quia is li- brorum Ptolemaei 7ieq) p&yxhris x^ctyputreiecc translationem ac commen-.^ - „tarios c) De claris interprefibiis p. £92. Apud Aiiativm I.c. tj Vid. liber Bcflarionis not (n.) addu&us, c.J. f) toc. cit. g) Celeberrimi mathematici vitem flridlim re- cenfet Ricciolvs in Almageffo, et e* eo Fa- axictvs Bibi. Lat. Med.T. IV.p.jj#. et intero Commentario Filavi Gassimsvs invita lU' giomontani, edd.Cl. Io. Gah. Doffxlmay- kr de mathemar. et artificibus Norimbergenfi- busp.lfeqq. Romam anno 1573 a Sixto IV. P. M. euocatus ad Kalendarii corregionem, rebus in- feftis pefiilenti febri correptus, vel, vt multi fu- ijpicati, veneno a Trapezuntii filiis extinctus eft act.41. Vir vere magnus, et mathefeos, atque im- primi* aihouomiae «sentiore aetate reftaurator. Digitized by Google