lACOBI BRVCKERI REG. SOC. SCIENT. BEROLIN. MEMBRI HISTORIAE CRITICAE PHILOSOPHIAE appendix ACCESSIONES, OBSERVATIONES EMENDATIONES, ILL VSTR ATIONES ATClVE SVPPLEMENTA OPERIS INTEGRI VOLVMEN SEXTVM L 1 P S I A E IMPENSIS HAERED. WEIDEMANNI ET REICHll MDCCLXVIL ■i ' . '- \* f? ■ 1 J^* f i i X n' It ' f } ii' '.J’ '" --'l.J 0;':iK i /J^ r-y^ A Ah .Difijr:* :i h Tf ii' - r-ir VX ■A 1 «K -V ja i. j -■< ft V / OJ \ A i (I ^1 (T 4 p ■» '^r 1 ^4 . i‘ . ' ;■) 1 'f * ' - - t ;i ;> -' o ,yS c . \ /. « • = f y • r '.i - 0 'J« /. i. /-; t : .' /' i f f ,^5i'f|"i* * ,:*I ' -t-T ;' i-'-' ,; . 0.;';, .?',,■ ; ,f' ^ ^ : " ■ • ■ ,f. * ■ V ^* *‘’‘ C ^ ■;* ■-^*' PRAEFATia judci in praefatione nonae editionis hiftoriae criticae philofophiae promif mus, rationem nos Leftori beneuolo reddituros, cur opus in fe fpifTum et prolixum atque v oluminofum noua tra^latione fupplementisque auxerimus, id eo ma- gis non noftra tantum, fed Ledoris quoque interefle rati cauflas enumerabimus, quae nobis perfuaferunt, vt non fine improbo labore , et ingrauefcentis fene^lutis moleftia nouam editionem cum fupplementis in vulgus prodire iuflerimus. Nempe nouam quidem tam prolixi operis editionem nunquam valde fperaueramus, prae- cipue quod pofl: editas inditutiones fideliores iuuentutis ftudiis dicatas, et auftiores excufas, nihil quod valde po- ftulari porro pofTet, defiderari videbamus: annotauimus ^ 2 tamen. PRAEFATia/ ■ tamen, quae inter legendum nobis occurrebant, et cla- riori luce perfundi pofle indicabamus , et vel minus rcftd fcripta, vel obfcura et non fatis euida, aut monita et re-» prehenfa a viris doftis erant, et vellimam vel auftarium* pofcebant Quae tamen inter tot labores aHos, quibus cingimur, neglefta et abiefta in fcriniis noRris iacebant, cum edendi confilium nunquam concepi (Ternus, ct me- moriae iuuandae cauda tantum in literas-retulifTemus. Vbi vero praeter fpem et expe6lationem di(lra£la Operis H/C. P. editione prima nouam a nobis bibliopolae pofce- rent, 'amicorum confilia autem et voces eam vehemen- ter vrgerent, et vltimam limam flagitarent, fchedas no- ftras et bbferuationesrefumfimus : cumque plurima edent, quae vel emendari vel illuftrari ct explicari clarius, multa quae in vfum Lenioris augeri pofTe videbamus, animum ad recognofeendam, quam bibliopola meditabatur, edi- tionem adiecimus, eo potiffimum fine atque feopo, vt emendatius et perfeftius prodiret opus, cuius* primam editionem non fine afTenfuet beneuolentia exceperat tot- que publicis teftimoniis paflim comprobauerat orbis lite- rarius. Probe enim experientia dofti eramus, diem do- cere diem, idque fi vlla in re, certe in hiftoria philofo- phica euenire, cuius ftudium tot difficultatibus cin6fum emergere PRAEFATIO. emergere atque perfici non poteft, nifi ftrenuus accedat labor, multorum annorum kftio 5 caftigataque medita- tio quotidie priores labores lambat quafi et perficiat. Cui fini obtinendo cum ex obferuatiombus noflris haud pauca, nouae editioni vtilia et proficua accedere pofTe, efTemus perfuafiffimi, manum huius operis augmento ad- mouimus, fperantes fore, vt hiftoria philofophica, non fine eruditionis difpendio et iadura hadenus neglefla valde et deprefla, non inutilem inde acceffionem et in* crementum poflit capere. Quam rem quanquanp improbi laboris patientia non pofle nos exfeqn’ videba- mus, omnem tamen molefliam libenter d‘^c>rauimus, modo iucundiflima et vtiliflima haec lit^aturae veteris atque recentioris pars, humani intell-'<^hjs hiiftoria aug- menta inde acciperet. Hocfcopo-^^obis propofito totum opus, licet vaflum, accurate re^'ginitis et recognouimus, ad omnia attenti, quae vel eKiendationem poftulare, vel redhus definiri atque explieari pcfTe videbantur. Vnde faftum , vt re probe penfitata et ad hiftoriae leges atque fidem iterum exafta quaedam refingenda, multa cer- tius demonftranda, plurimis noua et clariora lumina ac- cendenda, breuiora latius extendenda, obfcura illuftran- da, dubia explicanda, maxime vero fyftematum expli- * 3 cationes praefatio: cotlones (quod imprimis philofophia barbarica pofcebat,) clarioribus rationibus confirmandae, obieftiones virorum do6lorum foluendae et refellendae, nouis autem rationi- bus complura roboranda ; nonnulla, quae in priori edi- tione memoriam noftram eifugerant, vel pofteam nobis innotuerant, addenda et fupplenda viderentur. Quo pafto fpes erat, non inutilem huic operi hiftorico-phi- lofophico farcinam fore colleftionem acceffionum, ob- ^eruationum et emendationum, augmento nobiliffimae litei-aturae partis deftinatarum , qua et noua lumina ac- cendervjitur, et philofophicae hiftoriae latifundia ampli-, ficarentur, et haberet intelleftus humanus, ex quo porro, difcere, et fa^^tates fuas acuere, immo augere quoque fcientiarum pomoeria queat. His tandem omnibus ac- cefTere non iniufta anicorum monita et defideria^, prae- fertim, qui extra GernAniam degunt eiusque linguam non callent, quibus fubinde nos flagitabant, vt paulo prolixius et diftinftius plufciiA explicaremus, quae iq Germanicis fcriptis noflris tantum hominibus obuia-, ad quae paflim prouocauimus, a peregrinis legi et in libris noftrae literaturae ab ipfis quaeri non pofTunt. Quibus fe iunxerunt alii expoflulantes quafi cum noflra diligen- tia, quod faepenumero ex rariflimis, quibus vel noflram fupelle- PRAEFATIO. fupelleftilem librariam non fine fingulari felicitate augere licuit, vel ab amicis fuppeditata erant, monumentis ra- rioribus, fingulares obferuationes afferentes, nimis parci interdum fuerimus, ea tantum nominando et ad fontes breuitatis caufia ablegando, quae legere cupie- bant, illis tamen deftituti ob raritatem, interdum ma:?d- mam confulere non poterant. Quorum aequiffimis defi- deriis cum fatisfacere ftatuifiemus, ea loca haud raro in hac appendice vel ipfis auftorum verbis vel ex verfione fideli adduximus, fine quibus de propofito argumento iudicare non licet, Vbi tamen, vt fcnbendi modus cer- tique fines eflent, ea, quae prolixiora erant, quam vt pagina caperet, libri autem, quamuis magni et volumi- nofi vbique occurrerent infpiciquepofient, velafcopo noftro longius diftarent, ad fontes fuos remifimus, qucfd imprimis in hiftoria philofophiae exoticae nobis obfer- uandiim erat, quae vt pauca tantum fragmenta et exilia philofophiae veftigia oftendit, quae magna farragine nugarum fuperftitiofarum et ad barbaros ritus pertinen- tium obruta non fine inutili et taediofa prolixitate enarrari pofTunt. Nihil autem eorum , quantum doftrinae et le- • ftionis noftrae modulus fuppeditabat, negleximus, quae ex hiftoria quoque Uteiaria recentiori lucem afferre po- tuerunt. P R A E F A T I O. tuerunt. Et his quidem (ludiis hac contentione praefeas nouum hiftoriae criticae volumen enatum eft , cui fi ea- dem orbis literarii beneuolentia , iifdemque virorum do- ftiffimorum fufFragiis , quae publicis teftimoniis et innu- meris fere epidolis ad nos datis de hoc opere confirmafa funt, frui licuerit, laeti, integrum, quod neminem anfc nos praedandum fufcepifie. inter memorabilia feculi no- (Iri referebat o ttupu hev mannvs,. hiftoriae philofo- phicae campum feculo noftro aperuifTe , calamum tandem aliquando in his (ludiis per L. annos exercitatum et defa- tigatum ponimus valeque his literarum (ludiis quafi dici- mus: horasque fene£lutis increfcentis facris et diuinis la- boribus, quantum licet, deftinabimus. Gratias autem quantas pofumus maximas et immortales diuino Numi- ni referimus, quod longam hanc viam et ingredi, et poft tam longam annorum periodum feliciter abfoluere tan- dem nos clementer adiuuerit, vitam viresque conferua- uerit, et opus hoc non inutile ede ciuitati eruditae iude- rit* Cuius gratiae, et Leftcris beneuolentiae canos no- ftros et labores (aeros atque literarios fumma- qua par eft deuotione et humanitate commendamus. Scrib. Au- guftae Vindelicorum Idib. Sext. A.S. R. cIoIocclxvii. lACO- lACOBI BRVCKERI HISTORIAE CRITICAE PHILOSOPHIAE APPENDIX ACCESSIONES, OBSERVATIONES, EMENDATIONES, ILLVSTRATIONES, AT(i.VE SVPPLEMENTA EXHIBENS. Ap^end. Hifl, pfiiL A ACCESSIONES ET OBSERVATIONES AD HISTORIAM CRITICAM PHILOSOPHIAE. T O M. I. AD DISSERTATIONEM PRAELI MINAREM. 1. pag. 4. lin. 2. imum fui temporis eucyctopaediam defgnauit. Non hoc ita in- telligendum, quod in encyclopaediae circulo ipfam fapien- tiam concluferit, quicquid vetufto tempOre paulo fobrie magis rerum pondera aeAimabaf, et quod artes quoque me- chanicas fapientiae titulo cohoneftandas efle ftatuerit: feci totius intelle- (^lus humani operationum chorum quafi quendam inflituentes , quicquid ad ornandam mentem, etaugendam atque perficiendam ingenii pulchritu- dinem facere cognouerant, omne illud vno circulo fapientiae comprehen- fum gradibus fuis veteres diffinxerunt, et liberarum artium atque difcipli- narum cultura perficiendo, atque praeparando, gradus illos offenderunt, quibus ad philofophiam , et per hanc ad ipfam fapientiam animus pofTet afcendere, Vno itaque fapientiae titulo, non tam organa illa mechanica, quibus teneri quafi infantum artus coercentur, Tr^oTrxJevpocroc fcilicet pri- mamque literaturam , et poft hanc liberales artes , fuperbire pofTe, innue- runt, nec perducere eos animum ad virtutem, fcd expedire tantum, faten- te Senbca “ ftatuerunt; et r« t^ccBev //.ot^ri^urx praeparare animum et ad philofophiam mentes attollere rati, adiutrices has manus fapientiae titulo A % ' non m) Ep. 88- conf. ep, TOM. I. AD DISSERTATIONEM non proprio fed commodato cchoneftarunt. Enata inde , vbi paulo cu- ratius diftinguendum erat, diftindio inter Tr^oiton^lav roov , Introd. in phil. vber. F. 1. p. 33feqq. a") Fufius ea de re in hiltoria lireraria vniuer- fali agendum eft , confuIeiicTaeque traftationes 1 o. S c H M 1 D 1 1 et G V I L. S c H V z 1 1 de com- buftionc librorum varii generis,. A k B k. W e s t- THAL. de Jibris publica aiuSoritate combultis, et impiunis TtoXvfAa^craTa ScMelhoRnii dilTertationes duae de libris combultis quae in Amoenit, liter. T. Vll. pag. 75 feqq, et T. IX. p. 752 fe^. extanc. ») Michaelcm Noandrum, loannem Lomaie- nnti, Thomam Bartholinum, Andream Weltpha- Jum hoc nomine laudat cel. SchelhornivS' 1. c. T. VII. p. 79. quibus Stkwivs, Moa- H O F i-v s aliique , qui hifloriam bibiiotliecari.inii traiflarunt, pofTunt addi. b') Libios Ariltoteles fuos Theophralto tradi- derat, et is Neleo Scepfio, qui Ptolemaeo Phi- ladelpho vendidit. Ita Athenaevs dipnof- L. 1. p. 3- Confulc qiiaefo Senecam de tranquilL o.-y. Vt intelligjis , q;.iamum oftentationis reges Aegy- s TOM. 1. AD DISSERTATIONEM maxime philofophi, inter quos Demetrius quoque Phalereus, eminuit ''j qui his regibus literariae rei, quae apud Graecos florebat, et imprimas philofophiae Graecanicae Audio valde accenfis optimorum codicum Graecorum et imprimis philofophorum uvToy^(x*, fuc- celToribus aliis ab eo exemplo non defcifcentibus, fatales tamen flammas effugere non potuere deftinatae pofteritati diuitiae literariae. Nam et il- lam bibliothecam louianus, concubinis inftigantibus totam cremauit ^ Et Bafilifco tyrannidem exercente , ingens Conftantinopolitanam vrbem depauit incendium , quod in foro aerario exortum , cum vicinia omni, ipfam quoque bafilicam vna cum bibliotheca abfumfit, in quo incendio centum viginti millia librorum perierunt ^ Sidus tamen aliquod literis amicum cum exoriretur, ex cineribus refurgere coepere literae, refu- fcitataque bafilica, et addito virorum dodorum duodecim collegio, qui fub dodoris cuiusdam , quem oecumenicum appellabant, aufpiciis per- euntes et fugientes literas retraherent, et thefauros literarios iterum colli- gerent. Reftitit tamen et priftino malo inuoluit fati malignitas. Cum enim viri ifti dodli Leonis Ifauri fententiae de tollendis imaginibus fub- fcribere recufarent, ipfas aedes cum bibliotheca, et dodis iftis viris no- ^u comburi iuflit imperatoris crudelitas ^ Tandem vt ipfum veteris literaturae iugulum peteretur, et euerteretur, quicquid reliquiarum do- cfjieiois tantum diftindum afferuifiTe, ita vero omnia, quae fana videri queant principia mifere corrupifTe , ab ineptiente ifia in- terpretatione philofophiae veteris abfiinuifient. Vtrum autem in de- praedicanda et cum fuo fyftemate concilianda Confuciana fapientia , no- ftra aetate non ad eundem lapidem offenfun\lit, ledori examinandum relinquimus. Verum quis non ad lapidem in medio pofitum incautus inter- e> In explicatione tabulae Cabbalifticae do^rinam Sephirothicam exhibeatis, in qua quadrata totuadis mi&cii ftupuimus. PRAELIMINAREM. 13 interdum’ offendat, maxime fi rerum fuarum interfit, in hac via in- ceffiffe ? pag. 19. not. f. Epijl. Leibniz- T. IL p. 121. Et hunc tamen heroem inter philofophorum choros incomparabilem , ad hunc lapidem haud fe- mel impegiffe omnino fatendum efi, et vel vna hrsKex^ois explicatio luculenter probat , quam clara luce inftruendo caecutienti Arifioteli vi- fum, quem non habuit, dedit. Hic enim, quid fibi iffa voce velit , non intellexit. Annon idem acciderit facundo et veteris philofophiae peritif- limo fcriptori , cl. Gerdilio, Pythagoreae et Ionicae fcholae placi- ta, longe acutius, quam prifcum illud aeuum folebat, rimanti et expli- canti infra inquirendi commoda magis dabitur occafio. pag. 23. lin. 6. 7. Si erroris fontes et propaginem diJiriJfent. Laudan- dus ideo candor et eruditio clarillimi Io. Casperii, qui licet in media luuauienfi, quae vnius Romanae ecclefiae decreta fe fequi ambitiofe ia- dfat, academia fcriberet, attamen anno cbbccxLi. fub fido Adeifidaemo- nis Philoromaei nomine Vindicias aduerfns f jcophantas luuauienfes edidit, et ex penitioribus hiftoriae facrae fcaturiginibus demonllratum dedit fan- dorum in coelo ciuium in genere et imprimis S. Matris Virginis , qui in ea ecclefia vel ex lege ecclefiaftica, vel ex necellitate tamen morali obtru- ditur vTie^^HKeiots et cultum non facras literas nec puriorem anti- quitatem, fed has putidas fcaturigines produxiffe, immanemque et im- primis aD. Avgvstino '' reprobatum errorem Platonicorum Alexan- drinorum, de variis bonorum geniorum et daemonum claflibus, quibus velut mediatoribus ad Deum vtendum fit, progenuiffe: quod imprimis a Pfeudo-Dionyfio ad D. Thomam et ab hoc ad reliquos fcholae dodores tradudum effe eleganter demonftrat. pag. 28- lin. 4. Saepius aninmdnertet Mirandum virum cetera do- difflmum, verum ad fcribendam hilloriam philofophiae criticam, nec animi, qua par elt finceritate, nec dodrinae, quam illa requirit auxiliis fatis paratum maluilTe in alios, quorum labore et veritatis fludio innu- meros errores fuos potuifiet detegere et fic ledori fuo atque famae etiaiji et exilfimationi parcere , indignis modis debacchari et elegantiarum Gal- licarum in ciuilitatis humanae iludio non fine fuo pudore obliuifci, quam ad vnum veritatis propagandae ffudium eunda reuocare. Qiiod tamen cur aliter euenerit, illis judicandum relinquimus, qui huius viri, in anna- libus literariis non ignoti rationes viuendi et ftatuendi norunt, et vel vnicam illepidam de arte ridendi et iocandi in ipfo mortis articulo difierta- tiunculam legerunt. Qiiibus generis hominibus nihil pelfilentius accidere poteft hilforiae philofophicae. p. 27. §. XI. lin. 4. Prolixius explicata alibi quaerenda funt. Laudanda hac in parte eft virorum celeberrimorum ex getite Britannorum diligen- B 3 tia, * /■) In eleganti fntrodit£lione ad ftiidium rcli- g) C. 7. p. 42 feqq. gienis, lingua Italica Taurini 1756. edita. Dc C. D. L. IX. c, 16. L. X. fere tot©- ,4 TOM. I. AD DISSERTATIONEM tia, ex quorum commentariis in fcripturam facram catena iila exegefeot biblicae quam optimo confilio nunc quoque in vernacu- lam fuam translatam legunt Galli Germanique noltri. Illorum nempe haud leuis in eo verfata ell induftria , vt fi quid textui facro lucis ex dodrinarum veterum hiftoria accendi pofTet , ex penu fuo abundanti liberali id manu conferrent. Quod imprimis in annotationibus cl. Whithbii obferuari potefi. Fatendum tamen , non multa tantum illos praetermififTe, egregiam facris paginis lucem accendere apta, fed et nonnulla vel audacius quam par erat allata , vel incerta fide peiq)eram applicata adhibuifTe, quae emendationem poftulant, exemploque efle polTunt, quam caute hoc in campo verfandum fit. Quapropter cum iftius catenae exegeticae partes illae, quibus noui Teflamenti paginae explicantur, nobis recenfenclae, complendae et examine critico emen- dandae, nouis vero, vbi opus erat, obreruationibus augendae in Germanica editione obtigiffent, ad hos quoque philofophiae hifloriae vfus, diligenter refpeximus , cuius exemplum fuppeditare illa loca pofTunt , vbi diui Apo- ftoli inuenuftam orientalis philofophiae tot tantarumque haerefium foe- ' eundam matrem iugulant, eiusque inter ludaeos fubrepentis decreta euertunt , quod imprimis ab Apoftolo Paulo in epiftolis ad CololTenfes et Timotheum fadtum effe luculentis teftimoniorum exemplis confecimus. pag. 31. lin. 29. ante §. XI. Veri cupido animo feratur fiipereturque. Hunc improbum indagandae hiftoriae philofophicae laborem non imme- rito inter praecipuas cauffas referimus, cur non aeuo tantum medio, quo omnis literaturae honos emarcuit, vixque vnus atque alter, e. g. loannes Sarisberienfis fimilesque pauci eminuerunt , qui vitra vulgus triuii faperent , et veterum fententias rite tenerent : fed cur nollro quo- que tempore, quo ad elegans et iucundum hoc hifloriae genus exempla magnorum virorum ingenia inuitarunt, pauci fint, qui hunc campum ingrediantur, pauciores, qui emetiri cupiant, et in omni veteris difcipli- nae circulo, quo ne minima quidem particula veteris fupelledilis et antiquitatum leuifTimarum negligitur, philofophiae hiltoria poftremo ha- bita loco fit et tantum non abieda : curque in tanto renouatarum litera- rum meliorum et elegandorum lumine tam paucos habeamus hifloriae philofophicae iuftis legibus circumferiptae feriptores , cum tamen aliud nos docuerit tanta veterum diligentia , vt integro tradatu bonae frugis pleno feriptores hiltoriae philofophicae veteres enarrare potuerit I o a n- NES loNsivs. Cum enim non parum fudoris , induflriae , meditatio- nis, et imprimis patientiae requirat philofophiae hifloria, noflri autem temporis nefeio quae curiofitas ad finem et extrema fludiorum praepo- ftero curfu properet, mirum non eft, contemni haberique infuper no- biliffimam eruditionis hifloriae partem, et ob impatientem diuturni labo- ris animum nimiamque feflinationem praetermitti: fic vt felici fato fieri cenfendum fit, fi in lyv.vY.ho7icii^eioc$ circulo, qui hodie obtinet, non PRAEbIMINAREM. 15 plane nulla hifloriae philofophicae ratio habeatur , faepeque inter acade- micos dodores defit, qui viam monftrare queat, quamuis aliarum difci- plinarum, quarum olim nomina vix audita funt, profefTores lautis hodie ftipendiis alantur; et h vnus alterque bonarum literarum ftudiofus repe- riatur, qui fano confilio indubius ad haec facra animum attendat, ita tamen vix femeftre illis fpatium tribuatur, quo facile potefl; intelligi pa- rum, quodfapiat, poffe difci, et ne externos quidem philofophicae hi- (toriae vultus poffe fatis conliderari. Id quod aliter vifum veteribus, quos, audlore Ariftotele non latuit, annis fcientias nafci et hiftoria rerum, quae fcientiis funt fubiedae; illud vero non menfium fed annorum opus effe. Quapropter Chion Platonis auditor ‘ cum a fuis vrgeretur, vt ne longo tempore in difcendis philofophorum placitis et decretis vellet occupari , refpondit , minimum fibi decennio opus effe, priusquam abfoluat. Qiiod non mirabitur, qui ampiilLmum eius cam- pum, qui percurrendus eft, animo paulum curiofo cogitet; quanquam iullis auxiliis adiuto non impoffihile putamus intm biennium tantum di- fciplinae huius difcere, quantum ad phiiofopbjam encyciopaedia conti- nendam pertinet, quo fpatio Proclum hoc Itadium emenfum tradit M A R I N V s : modo iufta praeparatione, ec imprimis literaturae veteris non prorfus ignarus accedat. Ali haec noftro tempore ra.a auis eff, quo ex veteri praeiudicio omnis fapientiae circulus ia quatuor facultates diftrir buitur, et fugacia atque ad TsAsrr,v ffudioruni properantia adolefcentium ingenia non difciplmis propaedeumaticis exercentur atque praeparantur, fed ad fcientias, quas vulgus inepto praeiudicio fuperiores vocat, admit- tuntur, vel trahuntur quoque interdum, mala laepe docflorum publico- rum fide, et quod ad hunc fcopum non facit, pro otiofo labore et in- geniofo habetur otio , eo quod nec honores et titulos , nec opima prae- mia atque munera ita concdiare licet, mentes autem iuueniles inferio- rum fcholarum vitio adeo ignanam ftudiorum operam addifcunt, vt, quo euo'are commodo et fuperficiario conatu non poffunt, eo eniti conten- tiofe et cum cura plerique Ipernant. De qua tamen ingeniorum fcabie ab academiarum llaJiis arcenda merito folliciti debebant effe, quibus cura demandata ell, vt ad rempublicam vtramque rite ornandam omni labore et conatu formetur iuuentus academica. Verum haec quamuis neceffaria, nec a noffris circulis aliena latius hic exquirere non licet, fed virorum cordatorum et de humana focietate bene mereri cupientium meditationi commendanda funt. Cauffa.m tamen hancpotiffiinum fuiffe, cur tot annorum curam in hoc iludium rite expoliendum tandemque fuis CTiion HeracTeenfis cum Leonida Platonis mta idoneos. Reperiuntur Chionis Epiliolae et- difcipukis fuit Ivstin. L. XVI. y. cxtant fub iam in- colleftione Aldina etGeneuenfi 1606. fol. eius nomine epiltolae editae aSTEPHAUoet edita. Conf. Fabrictys Bjbl. Gr. Yoi. 1. C asello in quibus potilPniiuin demondratur, pag. 407. philofophiain non reddeie homines inertes, ve- k) In vita Prodi »c. 2. rum ad negotia publica non minus, (^uara pri i6 TOM. I. AD DISSERTATIONEM fuis limitibus conftituendum adhibuerimus, fateri publice non eru- befcimus. pag. 32. lin. 6. a fin. Alibi prolixiuf dicendi locus erit. Dedimus fcri- ptori de hac eruditionis parte praeclare merito , fine cuius diligentia in innumeris rebus ad eam pertinentibus coecutiremus locum eiusque res, pro icllituti ratione fatis prolixe enarrauimus in hilloria fediae Epicu- reae poft C. N. vigentis '{ : non quod ipfum fuifle Epicuri fequacem pu- temus , quod nullibi prodidit , neque nomen huic fedae fe addixiffe ma- nifellau t, quamuis viri paflim dodi hanc conieduram fequantur, fed quod hominis vere ecledlici, et qui in nullius fedlae caftris militauilTe videtur , propenfa magis erga Epicurum, cuius nobis uvroy^dc^oiv partem conferuauit voluntas fuit, quam erga alios, quibus appendicis loco, cum alibi collocari vix potuerit, hunc locum affignauimus. Ib, lin. penult. Suo loco monebimus. Fadum illud infra Tomo II. in Plutarchi Chiaeronenfis hiltoria pag. 32. lin. 20. Scriptores, qui in hoc fiadio cucurrerunt, enumerabimus. Non tacenda hoc loco ell laudabilis induflria, celeberrimi olim acade- miae lenenfis iCti Bvrcardi GotthelfStrvvii, qui condita, more fuo, bibliotheca philofophica , poft Frifii, Spachii, Bolduani, Lipenii aliorumque labores , fuperficiarios et parum , quod dignum eftet afferen- tes, eos fcriptores cum cura enarrare fategit, tum qui fontes philofo- phiae, per omnes fere fedas difperfos aperuerunt, tum, imprimis capite tertio, fcriptores, qui hiftoriam philofophicam in fpecie expofuerunt: quo padlo enata illi occabo dicendi de fcriptoribus philofophiae barba- ricae, Indorum, Perfarum, Sinenftum, Arabum, Turearum, Ebraeorum, Aegyptiorum, Sueconim, Gallorum, Germanorum, Graecorum, et fpeciatim de fcriptoribus philofophiae Pythagoricae, Socraticae , Plato- nicae , Ariftotelicae et Scholafticae, Stoicae , Epicureae et Scepticae ; quibus iuniores fedae Ramaea, Cartefiana, Wolfiana, et Henoticorum conatus fimul indicati funt. In quibus fyllogis cum non fatis plena effent enarrata omnia multaque noua acceffiffent, nonnulla quoque emenda- tionem pofcerent, laudatiflimo ftudio V. C. Lvdovicvs Martinvs K A H L 1 v s Profeffor Goettingenfis in animum induxit vtiliflimi libri vitra dimidiam partem aucfti nouam nobis editionem dare , vt annales philofophicae hiltoriae literarii ex illis condi poffent Quae editio cum prae- /) Per. II. P. 1. L. I. c. 2. f. 8. 8- p. 622fcqq. hoc labore oportet, isque priuato ftiidio polien- vnde heic di£Ia polTunt fuppleri. diis er perficiendus, donec vir aliquis doilus ex- in) P. 1. I-- H- t. 3. 12. p. 180. fingat ingenii, lediionisque variae atque criticae ii) Prodiit liber vtilis et ineundus cum au- facultatibus fatis inftrudlus, qui criticam biblio- gmentis Kahlianis Goettingae 1740. 8. Qiiain- thecam liiltoriae philofophicae condat. Tale quid quam autem naeuis non caret, poterantque in animo erat r«i wavo H e v M a n n o cum adla quaedam dilucide et copiofe magis dici , omitti hiltoriae philofophicae conderet, qui tamen a quaedam et difeerni, quae huc non pertinent, conatu mature manum retraxit, cum improbum, et critico cundta indicio illultrari , vt nihil elt quem pofeit, laborem fentiret. ab omni parte perfcduin , contentos nos tamen PRAELIMINAREM. «7 praeftantiflima fit, rede facient hiftoriae philofophicae ftudiofi, fi ad eam colligent, quae praetermififa , dida tamen inuenient ab aliis. Qiio pado ex hac ipfa hiftoria critica philofophiae in vfus et laboris fupplementum adhibita largiflima bibliotheca, hiftoriae .philofophicae colleclio polTet inflitui. pag. 33. lin. 7. Lux in hijlora pliilofoplnca oriatur. lungit his hifto- riae philofophicae fcriptoribus veteribus Strvvivs " Eunapium Sar- dianum propter libellum de vita philofophorum et [ophi/lariim. Verum ipfum eum librum noninfpexiffe fufpicamur, alias vidiffet, non occu- patam fuiffe diferti Sophiftae calamum in enarrandis philofophorum ve- terum rebus, fed in laudanda et extollenda fchola Plotini et fequacium, quos ecledicos vocamus, quorum res fufe , aft nec candide, nec plene fatis exponit, de quo fuo loco f ex inftituto dictum elt. Meliori iure huc vocandus cUHesychii illuftris libellus , de hisl qui eruditionis fama claruerunt.^ inter cuius editiones Mevrsiana eminet Ille e^iim pluri- morum philofophorum tsIvockoc. exhibiturus, maxime e Diogene Laertio ’’ aliisque corrafit, quae fcopo fuo inferuire poterant, quae tamen pleraque apud alios quoque leguntur. Philoftrati autem vitae Sophiftarum huc non referendae erant Str vv 10 % qui non ad philofophos fed ad rhetores pertinent, in Philoftratorum autem operibus ab eruditiflimo G. O le a- R I o editis nitide illuftratae leguntur. Quanquam philofophi et fophiftae nomen antiquo tempore non adeo differebat, vt non in philofophiae quoque annalibus eorum mentio fieri poffet. Id quod ipfe cenfuit P n i- LOSTRATvs moncns d' : t-jJv d^xcuccv (sc(pi^izYiv ^yirc^r/Sjv ^locKeysrotj yuQ vneQ d)V ol (piXo7o(^SvTes’ u Ss VAelvoi ras e^oi3~ Tnaets vTTOKocBrifjisvoi i{0iq rcc (spiK^oi rp TiqovQnddi^o^rfs tsTToci (puat •ytvooaicefv , roiuTcn 0 TraXocios ks heyei. Prifcam fophiflaruni ar- tem rhetoricam Jlatuere par eji philofophantem; nam de iisdem rebus, quibus philofophi, difputare folet. Qtiae tamen ilii inter rogatiunculas fubornantes, et identidem ei quod interrogando elicuerant aliquantulum adiicientes fe quidem ignorare dicunt, haec antiquus fophifa tanquam certo cognofeens profert. In quibus verbis Philoftratus ad primam aetatem magiffrorum eloquen- tiae refpicit, qui argumenta philofophica libi excutienda felegerunt cum 0) 1. c. c. I. j. p. 7. Optandum autem efTet, q) Lugd. Bat. i6i^. f?. De reliquis editionibus vt libelli illius noua pvodiifTet editio, quam videndus Fabrici v s B;bl. Gr. Vol. VI. p. 242. meditatus erat 1. Alb. Fabricivs, narrante v) Adeo prelTe eum fequitur, vt verba quoque cl. Rei MARO in vita Fabricii p. 209. et non haud raro repetat. Multa tamen habet, de qui- abiecifTet laborem, cuius iam aliquot folia erant bus Laertius nihil. Conf H anck. de Script. imprefla. Similiter etiam dolemus Max. reu. rer. Byzant. P. I. c. 4. p. 142 feq. Abbatis I. B e n e d. C a r p z o v 1 1 laborem in O 'oc- cit. p. 9. eundem feriptorem in fpongiam incubuifie. Dici JJ") In prooem. L. I. p. 430. cdir. Olear, enim non potell, quam vtilitatem in hilt. phil. t") Comparandus cum his locus Philostfati et cccl. Sec. IV. et 1'eqq. libellus afferat. de vit. Apollonii L. 1. c. 17. quanquam et ille p') Per. II. P. I. Lib. I. eap. 2. f, 4. 5. 29. a Socratico more in philofophando atque difpu- p. 803 feqq. tando recedebat, ^ppend. Hijl. phil C ,8 TOM. I. AD DISSERTATIONEM cum Socraticis philofophis ideo perpetuis bellis commifti, qua de re prae- ter ea quae Olearivs ad h. 1. annotauit, ea imprimis legenda funt, quae de indignorum philofophi nomine hominum indole in Socratis hi- ftoria fcripfimus ", quem deduxiffe quoque iuuenes ab inanibus dialedli- caedilTertationibus horum hominum et ad feueram philofophiam reuoca- uiffe alio loco * monuimus. Relinquenda itaque fophillarum hiRoria fuis cancellis nec cum hilloria philofophica mifcenda elt, quanquam ve- teris Graeciae literaturam non intelligent, et in philofophorum quoque geftis non fatis proficient, qui fophiflarum veterum hiftoriam ignorant. Imperatorum autem poft C. N. tempore philofophorum et fophiftarum nomen fiepe coaluifTe, Eunapii hihoria fatis demohftrat-'. pag. 33. lin. 16. Obferuatwnibus illujh-auit. Accurate et ex inftituto de egregio libello egimus in vita Origenis. p. 33, not. o. lin. vlt. Collatio nos docuit. Expeftauimus nonam edi- tionem vtiliffimae collediionis a defideratilTimo viro B. Io. Christo- PHORO WoLFio, qui cum eius nobis indicium feciffet, codicem Au- guhanum ad eum transmifimus, fpe fadla collatum cum aliis quoque mfc. edendi. De quo quid fperari poterat, viri optimi et et , imprimis in veteri literatura verfatifhmi monumenta literaria teftantur. Verum Aiax ille in fpongiam incubuit; et expediat adhuc Stobaei colle- dlio obftetricem manum, quae lacunas fuppleat, loca veterum indicet, medicam atque criticam manum corruptis adhibeat. Dedimus nos quod- dam manufcripti codicis, qui in Bibliotheca Auguflana alTeruatur, fpeci- men quaque ratione Germanica interpretatione, quam inepte fatis au- fus erat Froelichivs, archigrammateus Augullanus , ad huiusmo- di labores prorfus imparatus, ex nollra fententia exemplum exhibuimus, obferuationibus criticis et hiflorico-philofophicis inhgne opus illuftrandi augendique faliuam illis mouere cupientes, qui meliori, quam nos appa- ratu ingenii , et dodtrinae deleclu , otioque literario inflrudli funt. Sed incafTum nos fperaffe euentus hadlenus docuit. pag. 34. lin. 9. In fequenti trnSlntione notabimus. Maxime ideo Sui- das in philofophiae hifloria notandus efl, quod complures feriptores ve- teres hodie deperditos, qui de philofophia eiusque rebus fcripferunt ex- cerpfit, modo id attento magis feciffet oculo, et quod probe notandum, non tam mifere habitus et corruptus fuiffet. Et 'inulta quidem emenda- uit atque reilituit Kvsx eri indullria, reliquit tamen non pauca medi- cam adhuc manum expeddantia. Vnde merito optandum, vt viri dodli et neceflariis ad id auxiliis inflrudli de noua editione cogitent, in qua fupp^eantur, quae reliquit intadla, vel etiam curis fecundis annotata ante mortem Vulcano tradidit Kuflerus, quaeque ex diligenti veterum com- paratio- w) T. I. p. TI. L.II. c. 2. C IO. p. 149.559. Vol. V. p. 349 feqq. Vol. Vf. p.71. In Antilthcnis vita p. 86?. n") Di£tiis alias Laetvs. Prodiit liber r*- y') T. II. P. n. I.. I. e. j. §. 15. p. 437 Teqq. rilTimus Bafil.1551. conf. Fa BRic. Bibi. Graec. *) Vid. Colleiti. ad hili, erit, linguae Genn. Vol. VIII. p. 689. P R A E L I M I N A R E M. iry paratione lucem foenerari textui Suidae fubinde aegro apta fimt , iteratas lludiis Kulderianis adiiciantur. Cuius fplendida editio Cantabrigienlis rara hodie eft, et in tabernis librariis tantum non difparuit Molitos elTe iam anno clobccxxxvi. viros doftosCantabrigienfes eiusmodi no- uam editionem, operam imprimis commodante fuam bibliothecae Trini- tatis praeferigine c. 2. de pliilofophica profefTtone, c. J. de philofophica vefte et indumento, P. IU. Sc£l I. c. 1. de. fucceflione philofophorum in communi, c. 2. de Diogene tt eius vita c. j. de Socrate et vita efus, c. 4. de Platone, c. y. de Arifiotele et eius vita, c. 6. de Pidlagora, Seil. II. c. 1. de feptem fapienribus, et eorum fucceflione c. 2. de Solone et legibus eius ac fhidio. c. j. de Anaxagora et eius virtutibus Sect. II. c. 1 de Antiflene magi- (tro Diogenis, c. 2. de vita D ogenis er eius vir- tutibus, c 3. de refutatione munerum Alexandri, c. 4. quod fuit fimilis diis immortalibus, c. y. de voluntate reuocandi fetuum, c. 6. de patientia eius in iniuriis fuftinendis , et fimilibus virtuti- bus, quas vsque ad c. 14. exponit, in quo, vc infigni anachronifmo ignorantiam rerum vercruin prodat, de eius honore et legatione ad fenatum Romanum agit, Diogenem Cynicum cum Peripa- tetico inifere confundens. Et firaili quidem traiSatione etiam Socratis hiftoriam luftrat, et virtutes eius multis profequitur, tum de fpiritu eius comite, de contemni Deorum pro quopa/Tus eft, de fono ante mortem, de honoribus poft mortem, de punitione accuCttoruin, de eius aetate, tempore natiuitatis et mortis tradat. Sedionem fiue Diflind. IV. dicauit Platoni, vbi de eius educatione, peregrinatione triplici , aduenru in Siciliam, virtutibus, temporeiet aetate, veritate in libris eius contenta, fententiis, amore emendi libros alienos , morte ec honoribus poft eam rhapfodiam miram conftruit. Sed. V. vitae Ari- ftotelis deftinat, eius originem, parentes, dilcipli- nam apud Platonem , honores apud principes, prolem ct difcipulos, ingenium et fludium, virtu- tes , abfconfionem librorum fuorum in morte, aenigmata et dida moralia mortemque fuo more enarrat, hisqiie alios difcipulos Platonis, Apu- leiuni, Xenocratem, Pliaedronem, Gorgiam, Theo- phraltum fubiungit. Sed. VI. de vita Pidagorae tradat , deque eius origine et feda Italica, peregrinatione, audoritate, mufica , dogmatibus,, didis moralibus, profedu difcipuloruin , con- temni Deorum et morte diflerit. Tum. P. IV.. alios philofophos recenfet » Canaydem (Carnea- dem) Demoftenem, Ifocratem, Democritum, Ipo- cratein, Zetonem (Zenonem) Thaufum, Publimii, Fauorinum , Chilonem, Marcum Tullium, Sene- cam , Boethium. In fequenti autem P. VI. de ftdis philofophorum agendo de Peripateticis, de Stoicis, de Academicis , dc Epicureis, eorumque dogmatibus quaedam fpargit magis quam docet.. Et traec nobilis illa Sac> Xlli. hiiloria philofo- PRAELIMINAREM. ai (^amuiJ autem laude pro iftius temporis conditione , quo omnia torpe- bant, non careat, res veterum philofophorum non plane ex hominum memoria excidilTe, fatendum tamen, fcriptorem ab iis , quae ad feriben- das philofophorum vitas requiruntur, hnparatiflimum quique non poma arboris vitae, fed fenticeta quisquiliarum fcholafticarum fuppeditatyattu- liffe plane nihil, quo iuuari philofophica hiftoria poffit, tutoque in fuis latebris obliuioni traditum et cum tineis lucflantem relinqui, ad nofcen- dam tamen feculi XIII. quo vixit eruditionis philofophicae faciem maxi- me commodus liber eft, ex quo luculento exemplo conftat, quam foede et inhumaniter eo tempore tracftatae fint literae , et quid in ifta barba- rie fcholallica de philofophiae hiltoria fuerit relidum ; quare ad ea, quae tomo III. de hac putida barbarie diximus, illuftranda commode potefl adhiberi, et ad examinandos illos in vfus vocari, qui ex vnius alteriufue ftellae nebulofae in hoc coelo philofophico radiis barbariem illorum fe- culorum negant , eamque fiftam effe , obtrudunt ; quod cum contendif- fet Lyservs*, ad eiusmodi fpecimina, qualia attulimus non attendit, folis forte poetis contentus. pag. 34. lin. 15. Tiim deprejfae iacuerint elegantiores Hierae. Adlum de Burlaeo eiusque conatu hilloriam philofophorum fcribendi infra T. III. Per. II. Lib. L c.g.f. 2. Jf. p. conf. quae 1. c. attulit Heumannus. Cum contemtu de hac hilloria ^ilofophlca rede iudrcat cel. Sc hel- HORNivs adeo lutulenta funt omnia: quamuis excufandum putemus Burlaeum, qui more aetatis fuae tantum compilatorem egit '% non ex fontibus fed ex riuulis aeui fere medii, fi Ciceronem, et Senecam exci- pias, et magis ad fententias morales, quam ad narrationem hilloricain refpexit: vnde iniis philofophis copiofe recenfendis totus ell, ex qui- bus moralia didla et praecepta poterat colligere, e. g. c. 119. de Seneca, cum de aliis plerisque vix tribus lineis aliquid dicat vel balbutiat magis, e. c. c.. 36. de Euripide, c. 65. de Polyllrato et Hypoclide Epicureis, c. 90. de Callidio, c. 99. de Plautio oratore, c. loi. de Lucio, c. m. de Apollonio, etc. Quamuis autem Laertium legiffe videatur , quem more C 3 fuo,, yhica eft digna, fi Diis ptacet, quae in biblio- thecarum publicavuin forulis afievuetur , teftis barbariei eius remporis futura. Quanquiun enim pro eruditione eius aetatis multam leftionem prodat, adeo- tamen ignarus Graecae linguae clt, vt ne Pythagorae quidem nomen fcribere potuerit, cun£taque fere non ex fonribiis, fed ri- milis Latinis, Ifidoro, Caffiodoro, M-artiano Ca- pella, Boethio, Augultino, et his inferioribus aliis qui tunc legebantur, hauferir, et miferando rerum chao ira inter fe confundat, vr cum am- phora inftirui coeperit, currente rota vrceus e.xeat. Ccmmircerperfonas, fe£bs, dogmata, tempora, er quadrata rotundis. Digna arbor vitae in deferto fcholaltico, vbi trifte lolium fterilesque domi- nantur auenae. Sed faris de eo, quem raciiifle- ntus, nifi exetema libri rarius nos muitaftet. h") De fiifta medii aeui barbarie, de quo argu.- mento fuo loco in^ hiftoria medii aeui diftum dt,, quantum fatis. i') Amoenir. liter. T. V. §, •}.. p. 14. et tamen, fplendidillimo carmine librum commendauit poe- ta , vbi inter alia : Maxivtui txiguo thefaums ventiitur nerCy Qh» nullniw toto mitius iit oi he fo^hos. k") Faretur id ipfe au£lor in praef. fe di vitir et tmribns philosophorum veterum traflaturum. vml~ t'a qme a¥ antiquis' auileribiis in diuerfis libris de: ipforinn gejiis jpnrfim Jcripta reperit , in vniim collis gere laborajje : plurima quoque eorinn re/ponfa notu- IHia et diitn elegantia huic libro inferuife , quae adi legentium confolationem et viOTum informatitmsnn ttnferre valibunu aa TOM. I. AD DISSERTATIONEM fuo, id eft fupine et negligenter exfcripfit, tantam tamen Graecae lin- guae ignorantiam in ea probauit, vt vix putemus, proprio eum Marte Graecum illum auAorein legilTe. Venia tamen cum Valenfi, eiusdem generis homine dignus efl, quod in illa literarum barbarie voluilTe , fatis magnum fit: vnde iudicii nos de hoc fcriptore 1. c. dati non poenitet. Miramur autem, librum feculi tantum fcholaflici flabulo dignum potuilTe poli redeuntem literarum auroram denuo excudi, quin, tefle Labbeo abANTONioASALA, Monbellenfi lurisconfulto , nullius pudoris pla- gio pro fuo Cafali in Italia apud Bernardum GrolTum impreflbrem duca- lem , tanquam ingenii fui partum publicari, excifis quibusdam in fine, ne plagium prodatur. pag. 34. lin. ig. Excolendae viri doSli. Primi fere poft renatas lite- ras , qui de philofophicae hilloriae cultura puritati et nitori fuo reflituen- da cogitarunt, funt Graeci fugitiui, qui Mufas expulfas ex Oriente in Ita- liam tranftulerunt. Hi cum plerique reformatae Platonicorum fcdlae, quam Alexandrinam diximus, eflent addidifTimi, illa vero fme veteris philofophiae cognitione non pofTet confiUere intra monafteriorum an- gulos"”, vnus quoque atque alter in fplendore aulae Conflantinopolita- nae ” , Graecae philofophiae eiusque hilloriae notitiam conferuare llu- duerunt. Hi expulfi a Turearum feritate patria inuitante potiffimum Mediceae gentis liberalitate in Italia tanquam in tutum nidum recepti funt, ibique cum reliquis difciplinis et philofophia ipfa, eius quoque hi- ftoriam tradiderunt , feriptisque haud leuibus argumenta ex ea varia illullrare funt aggreffi. Exemplum efie polTunt Georgius Gemillus Ple- tho, BelTario cardinalis, Georgius Trapezuntius fimilesque, qui deinde ad difcipulos Picinum, Picum aliosque idem lludium propagarunt.' Ex quo- rum feriptis, fi quis rede illis vti nouerit, haud contemnenda hifloriae philofophicae, maxime quae dogmata veterum enarrat, lux potefl accendi. De quorum ea in parte induftria cum fuo loco " ex inflituto adlum fit, in praefentia plura dicere nihil attinet. Inter Latinos autem , vertente Seculo XV. et circa aufpicia Sec. XVI. faxum hoc voluere conatus eft, vt f) In Biblioth. bibliothecarum, p. 27. vi') Fa£linn id feculo nono atque decimo, im- peratoribus Barda , Conftantinociue Porphyro- genneta , qui philofophiae Graecae, maxime Alexandrinae lucem tantum non extinilam ac- cendere iterum conati funt, Photio aliisque poit eum laudabili induftria fuccenturianribus. Oua de re confulcnda funt, quae T. 111. Per. II. p'!' II. L. II. c. 1 feiiq. p. 536 feqq. ex inftituto enavrauimus, et ad expugnationem vrbis Con- ftancinepplitanae vsque deduximus. ny Supra iam ad p. 13. not. N. ex Zonara ob- feni.ituui. Leonis Ifauri tempore eiusmodi phi- lolophoruui collegium in aula imperatoria flo- ruifie, qui dilperla» veteris philofophiae Lacunas colligerent. Idem poftea ftudium in aula Conftan- tinopolitana emerfit, cum philofophorum collegia publica in ipfius aulae conclauibus erigerentur, iis praeficeretur philofopluis, qui ob dircftionis eminentiam di£lus eft u vndros riv Horum philofophorum omnium ftudium cum in explicanda philofophia Graecanica, maxime fe- cundum difciplinam Alexandrinae fedtae confti- terit, facile intelligi poteft, plurimum eos ad conferuandam veteris philofophiae Graecanicae memoriam attuliffe. lixemplum qui cupit, eum Vitelli et Theodori Metochitae illa in reconfilia et labores conllderare iubemus, vel fi placet comparare cum his, quae T. III. Per. II. IJ. II. L. II. c. I. addiiifta funt. 0) T. IV. Per. III. P. I. L. I. c. 2. p. 41 feqq. PRAELIMINAREM. aj vt memoriam veterum philofophorum pofleritati relinqueret R a p h a e l Maffevs de Maffeis a patria didus Volaterranus fcriptor fuo tem- pore haud indiligens et ob eruditionis varietatem valde celeber f. Ille enim praeter multa alia ingenii documenta, Vrhanorum commentar iorum libros XXXl^llL f ex mille vtriusque linguae audoribus, quod ipfe do- cet, congeffit, diuifoque in tres tomos opere, aliquoties edito infe- cundo anthropologiam (iue viros illuftres, eorumque fata ac fada copio- fe enarrauit, et hoc pado celebriorum philofophorum hidoriam atque dogmata enarrauit. Qui fi eandem iudicii vim , quam ledionis copiam attuliffet, fi ve! ornate vel cum cura fcripfiiTet, fi Graecae linguae, quam prae fe fert, accuratam magis notitiam habuiffet, dignus cenferi polTet, qui in hoc hiftoricorum de philofophia choro, primas duceret. Ad pri- dem obferuatum Pavlo Iovio% eum in hac altera commentariorum fiiorum parte difciplinas omnes in aceruum conieciffe^ vtili potius in aliena dejU dia , quam ad explicatae dodfrinae decus nobili opere. Non mulio enim cum fale, et fme ornamento latina e orationis , cunBta ad/lriblo ordine., vt alibi quae- renda legentibus indicare videantur. In quo, de Volaterrano, iudicio viri dodi plerique Qonfentiunt resque ipfa tedatur, fuide eum ex huius- modi fcriptorum numero, qui riuos magis fedantur, quam fontes. Quare eum in compilatorum catalogo relinquimus , nec commendare magnope- re hidoriae philofophicae cultorum iududriae audemus. pag. 34. lin. 25. ImperfeEfiim et iujlo breuiorem. Laudandus imprimis Viues ed, quod cum ducem ante fe neminem haberet, efhdo ad veterum exempla vultu, maxime Ciceronis, philofophicam hidoriam non ad tradendas fententias morales, quod hadenus fadum erat, fed ad emen- dandas artes atque difciplinas, iudicio magis, quam eloquentia indru- dus adhibuerit, et negledo minutiarum dudio, quae hidoriam philofo- phicam fcientiarum decori fubtraxerant, valere iudo pragmaticam con- liderationem reuocauit, odendendo , quid philofophia olim fuerit, et hucufque ede delieritj ex qua praeclarae difputationes eius de corruptis artibus, et tradendis dijciplinis enatae funt, ab iis legendae, qui iudicio pradico de encyciopaediae vera ratione et vfu ad veterum mentem indi- care cupiunt. Pari vero ratione iucundo exemplo philofophicam hido- riam ad ecclebadicam illudiandam in commentariis bonae frugis plenis in A V G V s T I N I libros de duitate Dei adhibuit, vnde hodie quoque hi eius libri ab hidoriae philofophicae dudiofo diligenter legi merentur atque expendi. . pag. f>) ConE POPEBLOVWT. CchC cel. auft. p. feq. qui epitaphium exhibet. Vrbanos vocauit , quia in VrbeRoma con- fcripferir. r") Edita funt Volaterrani opera Lujfd. iqgg. Hanou. i6oj.t’ol. toRf. Giorn de letter. d. Italia, T. XV. p- 3iy. Kahl. ad Strvv. biblioth. phil. p. ij. s') In elogio Volaten^ani. t') Vid. V o s s 1 V s dp hifloricis latinis , L, IIJ. p. 672. cuiiis iudicio libenter fubfcribiinus. ♦ «4 TOM. L AD DISSERTATIONEM pag. 34. lin. 29. Leiii opera conftUa. Non omitti hoc opufculum in- ter hilloricos philofophiac Sec. XVI. debet, propter coHedionem non inutilem feriptorum aliquot , qui in hoc campo cucurrerunt. Continet enim non tantum Gvil. Morellii, celebris typographi viri cetera tabulam compendiufam de origine ^ fucceffione, aetate et doStrina veterum philofopliorum , etD Chytraei feriem philofophorum et feStarum prae~ apuarum , itemque Desiderii Iacobi Vandoperini libellum de philofophorum doSrinat in quo ex Cicerone loca fere de philofophia veteri colleda funt omnia j haec enim a-mocy^xcploif tantum funt et prima philofophicae hiftoriae lineamenta ; fed notabilis quoque efl; propter Hieronymi Wolfii annotationes , quibus Morellium illuftrauit, addita H e r m i a e irrifione philofophorum cumobferuationibus fuis, bonae frugis plenis. Et has quidem lucubrationes non indodas quidem , atta- men fcholallicas modo , et facile in catalogum librorum deperditorum referendas indicant Reimmannvs", et qui huius colledionis hifto- riam non indiligenter collegit H e v m a n n v s ; fed oevTo\}/lcc et ledione libri rarioris ^ conuidi, eum contemtum has annotationes Wolfianas non mereri lubenter fatemur. Quamuis enim is ipfe non neget, rudem effe indigeflamque molem, cum hoc tempore , vtriusque linguae thef auri eiusmodi, tot omnium bonarum artium methodi accurate ornateqiie conf criptae extent, vnde longe et facilius et felicius velut e copiae cornu multa et plura et meliora peti pofjint ; excLifandus tame.n non modo eft , quod haec opufcula eo tantum fine colleda edidit, vt et dodios eorum quae olim legerant recordantes deledia^ rent, et fudiofos multis de rebus diligentius vt cogitent, admonerent quo imprimis fine commotus iftas obferuationes difeipuris didauit, conce- dent tamen, qui hifloriae philofophicae gnari eas infpicient, audorem ledione varia in veterum feriptis exercitatiflimum in his annotationibus plufcula propinauifTe , non pueris fed viris dodis feripta dignaque, quae in deferibendis veterum philofophorum placitis attentionem mereantur, altiusque cogitandi occalionem , maxime comparatione cum facris ora- culis inflituta, fuppeditent. Qiiod autem ad dogmata tantum attenderit, in ifta breuitate culpandum haud eft. Loca quoque veterum interdum emendat feliciter. pag. 34. lin. 5. a fine. Nec diligenter in ea re verfatus efl. Fundamen- tum fuae tradationis , cui nec ledione nec iudicio par erat, pofuit Frisivs in hac bibliotheca philofophorum claflicorum Morellii tabu- lam fupra didam, quam cum augere vellet, intadam reliquit, confudit multa, eruditionem cum philofophia mifcuit, et magnam rerum litera- riarum ignorantiam prodidit, duclum detedam a Petro Lambecio ^ pag. •u) Idea fyftem. antiquit. Iit. n. 14. p. 27 feqq. cos in praeleflionibiis habendis. Etiam Iacotii x") A£1. phil. Vf^. 111. p. 459 feqq. libellum thef. fuo inleruit Gronovivs, qui y') R E 1 M M A N N. 1. c. fecit haec raritas ei tamen indigno nomine fuo modo hanc editionem locum in thef. Gronou. T. X. commaculauir. vid. R e 1 m m a n bJ. 1. c. qui li- 2.) Commode ideo monuit H f v m a n k v s , bellum ex merito laudat. polTc iitis lucubrationibus vti doftoves academi- fl") Praef. ad prodrom. liift, liter. PRAE LIMINAREM. 25 pag. 35'. lin. i. Non tamen ineleganter prppofv.it. Conflare id potefl ex fumma huius dtfiertationis rarioris , quam dedit Hevmannvs^ Facile autem perfpicient harum literarum intelligentes nec iudiciiim nec ledionem defuifTe Pifauro , in hoc argumento difcutiendo , fed obftitiff* breuitatem , tredecim enim plagulae totum abfoluunt opufculum. Ibid. lin. 2. Ferfatnm ejl Seculum XFll. Non omittendus hic erat philofophus fummum magnumque iftius aetatis ornamentum P e r r v s G A s s E N D V s. Is enim , vt hiftoriae philofophicae fcientia eo tempore neminem fibife habuit priorem, ita in vd.?io Syntagmatii philofophid opere* non tantum praecipuarum de dogmatibus plerisque fententiarumhiftoriam pandit, et dogmaticam quandam hiftoriam philofophiae maxime ex Grae- cis fuppeditat; verum etiam in libro prooemiali, bonae frugis pleno, quo de philofophia in genere tradlat, c. 5. exponit, qui praecipue philofo- phati praeter Graecos olim fuerint,-' vbi omnis barbaricae philofophiae ambitus exponitur c. 6. quam variae apud Graecos fuerint philofophandi rationes et feriae , enarrat ; c. 7. de fedta Ionica eiusque propaginibus, c. 8- de feda Italica, ad quam praeter ceteras Epicurea relata , breuiter quidem ctftridim, fed more fuo concinne nec fine adhibito iudicio difTe- rit, in omnibus autem fcriptis fuis eam philofophicae hiftoriae cognitio- nem fpargit, quam fruflra alibi quaeras, quaeque ad veram veterum phi- lofophorum mentem indagandam plurimum poteft conducere. Et fimi- lium quidem virorum dodlorum , qui de veteri literatura in genere , et de philofophia in fpecie circa hoc tempus bene mereri ftuduerunt, et haud parum veterum notitiam fuis luminibus illullrarunt , plures polTent nominari, fi id ageremus , quod loNSivM-^cf^ fcriptoribus hijloriae pAf- /q/op/iftw, fufcepiffe monuimus, vt eiusmodi catalogos virorum dodo- rum contignemus , qui in hoc ftadio haud infeliciter cucurrerunt. Quod ne absque exemplo didlum fit , ad C h r. D r e i e r i differtationem de origine etprogreju philofophiae , quae prima eft eius fapientiae primae et ad Pavli Leopardi, viri in veteri literatura exercita tifiimi wYaj- et Chrias Ari/iippi, Diogenis ^ DemonaUis, Stratonis, Demoflhenis et Afpajiae prouocamus, in quibus de horum philofophorum hiftoria praeclare nec fine laude meruit Alios, qui hac fpeciali ratione eandem viam ingreffi funt , hoc loco praetermittimus , quod eos fuis quemque locis nominafle recordamur f. pag. y) Aft. phil. Vol. II. p. 635 feqq. t) Prodiit opufculum Antuerpiae 1596. 8- paf- t') T. L Opp. p. II feqq. _ fimque laudatur. d) Hiltoriam litevariam viri doftiflirat , et elo- f') Similis colleftio 'noftra aetate prodiit hoc gia fcriptorum de eo vide apud Teis st er. rubro; Abrege des Vies des anciens philofo- "Tom. II. p. 396 feq. Laudari imprimis in eo phes, avec un recueil de leurs plus belles maxi» folet firma et iudicio ftipata dyxlvota, qua nihil mes par M. D. F. Paris 1726. 12. quae a nonnul- debet efle in hiftoria philofophica prius et prae- lis Fenelonio archiepifcopo Cameracenfi tribui- ftantius, conf. Io. A. Fabricivs hift, bibi, tur, nefcio quam reite exhibentur in ea Solonis, fuae T. I. p. 376. Pittaci, Biantis, Periandri, Chilonis, Cleobuli, Jppend. Hijl. phit. D Epime. 26 TOM. I. AD DISSERTATIONEM pag. 36. lin. I. Placitis lucem intulit. Quantum in philofophiaehiftoria viderit, qua mentis acie in nexum fyftematum veterum penetrauerit, quamque caute ab inepto fibi inter tenebras et lucem pacifcendi , et do- Arinas diuerfiflimas fub vnum ire iiigum cogendi ftudio cauerit, quam variam in philofophorum veterum mediique aeui fcriptis le^iionem et exercitationem pofTederit Iacobvs Thomasivs, praeclarum libris et liberis in ciuitate erudita nomen , fcripta eius plena obferuationum cri- ticarum de philofophiae veteris capitibus fatis loquuntur, et nunquam non fine delegatione et iucunditate eius meditationes legent hiftoriae philofophicae cultores. Qua de re cum alio loco ftridim quidem , at tantum tamen , quantum ad nofcenda eius de philofophicae hilioriae am- plificatione merita fufficere poteit, differuerimus ledorem, fi vacat ad ea relegenda ablegamus. Certe fi quae meditatus erat fcriptis potuif- fet exfequi omnia, nec pudor et modeftia, quae diuitias fuas cognofcere illi non permittebant , obftitifient, non abundantiores thefauros in hoc eruditionis genere fcriptis Thomafianis haberemus. Quibus qui refte vti nouerit , habebit ex Germania noltra , quod Gaffendis, Menagiis his- que fimilibus pleno iure opponat. Dignus, qui magnum Leibnizium di- fcipulum educauerit et formauerit pag. 36. lin. 3. De magijlerio antiquorum philofophorum. ScripfilTe fe catalogum, fiue Onomatologiam fcrlptorum philofophicorum ait audor in praefatione, quem tamen non vidimus. Captus autem philofophicae hi^ Jloriae iucunditate atque obledlatione et fruSiu libellum de magijlerio philojopho- rum ante annum aetatis XPlll, digejferat , fed rudem plane ac crafa Minerua in partes fuas et membra fub ea , qua nunc potitur , opella coadtum ; cum autem non pofet colophonem imponere, pof alios labores et tempus tandem hanc lucu- brationem abfoluit *. Judicandum inde , qua iudicii maturitate et elegan- tia id fit fadlum. Itaque cum iuuenilis ille labor fuerit, meliora fperari non poterant, quam compilationes iuueniles. Et verifimile quoque efi:, hanc libelli conditionem negledum eius et contemtum peperifie, inde- que eius raritatem efie deriuandam. Nec eximit fe plagiariorum audor numero, ratus, effe obnoxii animi et infelicis ingemi, deprehendi in furto mal- le, quam mutuum reddere, vnde fe debitorem effe fatetur, non furem, ledori- que relinquit, vt inter chartas hoc opufculum feponatur ineptas, quibus thus et piper amiciuntur , feque hilum ideo non iratum iri fpondet. Ex hoc vngue leonem Epimenidis, Anacharfidis , PytIiat!;orae . Heracliti, h') Videndus index in B. L Tliomafii inedita- Anaxajjorae, Democriti, Empedoclis, Socratis, tiones mfc rarii generis, magnam partem ad Platonis , Antilllienis , Ariftippi , Ariftotelis, Xe- hiitoriara philofophicam et ecclefiadicam perti- nocratis, Diogenis, Cratetis, Pyrrhonis, Bionis, nentes, qui fuffixiis elt eius Originibus philofo- Epicuri, Zenonis biographiae vid. Bibi, franqoife phicis et ecclefiaiticis. Multa tamen edidit in 1726 p. 205-21?^ variis colleftionibus filius ChriltiamisThomafius. In templo honoris Germ liter n. 29. pag. i') Conf Epift. Leibniz. a Ko rt ho lt 0 edi- »20 feq. et prolixius auod ad hiftoriam philofo- tarum T. I. cp, 170. p. 270. phicam attinet T. IV. Per. 111. P. I. L. 11. C. 3. k) Ira audior ipfe in praefatione, in qua cha- j. 58. p. 335 feqq. laftereir. fumn haud obfcure prodit. P R A E L I M I N A R E M, a; leonem cognofce. Exemplum qui cupit eum vel vnum de Ammonio Sacca capitulum oportet legere pag. 36. lin. 21. ^uam tum temporis Angli theologi de philofophia Pla^ tonica foiiebant , impeditus. Conferenda hic lunt, quae de Platonifmo fu- periori feculo in Britannia florente fcrjpfimus , vbi obferuatum , Hob- befii impietati Platonica placita fuilTe opoofita. Idem etiam dicendum de Abrahamo Grauio , de cuius libro fupra in hoc fcriptorum elencho no- minato confuli potefl: ,01. Freytagivs”. pag. 37. lin. IO. Demonjiratio euangelica et Qiiaejliones Alnetanae. Poterant in hunc ccnfum alii quoque viri dodi referri , qui multiuaria docflrina atque ledlione inflrudi hifloriae philofophioae cognitionem, quam praeclaram poflidebant, eum in finem adhibuerunt, vt dogma- tum hiftoriae , et imprimis reuelationis diuinae vindiciis inferuiret : quo pacflo innumerae obferuationes ex phi'ofophiae hiftoria enatae funt, ex quibus rerum veterum et argumenti probe gnarus elegantem potefl; do- Arinarum ex veteri philofophia cognitarum hiftoriam conftruere. Defu- dauerunt in hoc campo vires praeter Huetium, qui commendandae reli- gioni Chriflianae hanc hederam fufpenderunt, Postellvs, Mvtivs Pansa, Avgvstinvs Stevchvs Evgvbinvs, Tob. Pfannervs audor hijloriae philofophiae gentilis, ad quem obferuationes in Otio Vin- delico edidimus aliique, quos commodiori loco® inter fyncretifmi patro- nos nominauimus. Gassendvs autem et Th. Gatakervs, dum Epicuream ille p, hic ’ Stoicam philofophiam illultrat, praeclara multa ad hiftoriam dogmatum philofophicam afferunt, et materiarum quafi ';Tav- inftruunt. Verum cum hic nofter fyllabus eos tantum compledla- tur, qui ex inftituto philofophiae hiftoriam fcripferunt, iftos nominaffe, literaturae veteris non imperito fufficiet. De pofteriori longo vfu nobis cognito quid videatur eodem '' loco candide diximus. pag. 37. lin. 19. Dignus qui legatur. Didum, quantum fatis de Petro Syluano Regis philofopho Gallo T. V. ^ huius operis; hoc autem loco monendus nobis ledor eft, emendanda pauljfper ea efle, quae hoc loco de compendio ifto hiftoriae philofophicae diximus. C^od non ipfum Regifium fcripfifle , fed alium , qui introdudionis loco nouae operum - philofophicorum editioni illud praefixit, non tantum ex editione illorum Lugdunenfi anni cbbcxci. patet, in qua longa quidem et erudita tra- datio deprehenditur, philofophicae autem hiftoriae nihil; fed ex ipfa D ^ ' quo- l) L. I. c. 7. p. 7?. /ita&sirarBCOinprehenilnnt, vbi infingulisdogma- «0 Per. Ili. T. IV. L. II. c. 4. §. teqq. pag. tum capitibus veterum fententias dofte referunt. 453 feq. vbi etiam de Theophilo Galeo ex inlti- q) In amplilTimis Comm. ad M. A v r e l. tuto diftum eft. Antokinvm de fe ipfo, veteri literatura plenis. »0 Anal libr. rar. p. 596. r) I. c. p. 755. et quae h. 1. in not. x. y no- o') Per. III. P. I. L. III. c. 4. T. IV. p. 73jfeqq. ininauimus. D Non tantum in fyntagmate philofophiae r') p. 281- not. m. quacum comparandum et Epicureae fed potiftimum in Inftitut. philofophi- Fontenellii elogium hift.de PAcadetnie cis , quae Toin, I. et II. opp. viri magni et woAv- des Sciences 1707, 2g TOM. I. AD DISSERTATIOI^EM quoque hac difTertatione hiftorico-philofophica euidenter potefl; colligi, qua diferte de Regifio , qui vnus ex illuftrlflimis Cartefii difcipulis voca- tur, tanquam de tertia perfona differitur: refugit autem auftor multa de eius philofophia differercj.quod aegerrime eius vulgandae audorifas tum obtenta, premente fcilicet, Cartefianas partes lefuitarum-, et qui illorum audforitatem fequebatur Huetii, Regiho infenfi , inuidia. Vnde audor contentus eum inter illuftriores philofophos retulifle, et a fedtario Carte- fiani nominis horrore liberauilTe narrationi finem imponit. Dolemus autem, nos in Lugdunenh, quam inter reculas nollras poflidemus, editio- ne hanc differtationem non habere , quam in Rataua ^ extare docet nos Niceronius , vnde contentos nos elTe oportebat verfione Latina , quae clobccv. fine loco et anno prodiit, et barbaro ore aures laedit. Ejf Nicf, RONii autem obferuatione * noulmus P. C o s x e o verfionibus Gallicis haut incelebri " hanc differtationem deberi. pag.37.Iin.penult. ExpleuiJfeexpeSiationem merito crederetur. Gomple- uit opufculum audor paulo ante mortem, quae nefeio iocando et ridendo ei, vt in Epicuri fchoia decebat, anno cIobccLvi. accidit, edito quarto hijloriae pinlofophicae volumine., eiusdem commatis, ledtionis et iudicii, quo reliquam compilationem ingenti aufu et impudentia corraferat. Vnde nec mutare fententiam pridem didlam, nec meliori elogio hederam libro fufpendere pofTurnus, cum dudum ea virorum dodliflimorum fententiade hoc opere fuerit , non verfauiffe diu audorem quid ferre recufent , quid valeant humeri fed fuperficiaria ledionemagnaque cum ofeitantia ea con- farcinauifle, rede obferuante cl. K a h l i o non ex fontibus, fed ex ri- uulis quae commoda ipfi videbantur , vt philofophiae veteris hiftoria in gratiam inimicorum religionis poflet corrumpi, nec teftimoniis eum ro- borare quae dixerat, potuiffe. Immo nec fiili elegantiam et Veneres Gal- lico fermoni natiuas, quas laudaueramus, ei concedi pofie obferuauit ac- curatus eius rei iudex cel. Voitarius *. Quae cum confentiente ciuita- tis eruditae fententia ita fe habeant, non miramur audorem, more hu- ius generis hominum adeo molefie tuliffe hoc nofirum de eius opere indicium, vt maluerit canino hifioriam noilram philofophicam dente ar- rodere, atque impudenti latratu deprimere, quam vel vnam eius particu- lam examinare cum cura, et quid fit reprehendendum, iuftis demonftrare rationibus, quod illi neceffario dodrinae apparatu deftituto impoflibile fuilTe ipfa libri eius , tanta foeditate pudendi , vt ne pueris quidem , et qui nondum aere lauantur tot errores et infignis ofeitantia pofTint ignofei, ledio nos potelf conuincere. Ergo non mirabitur ledor, quod eius male- jfT) Atn(t. 1(^9!. in 4. P. III. et in Parifienii inrelle£lu Inimano. iam comiviruifle ait K a h 1. 1 v s , de quo tamen v") Ad S t r v v 1 1 biblioth. philofoph. c. j, i, vehementer dubitamus, nam annus quoque edi- not. v. p. 160. tionis iftiiis perperam pofitus eft. a.) Vid. Cel. Fokmav 1. citando, vbl auiitor f) Biograph, T. VII. p. 91. ed. Genii. a Voltario nominatur, un vicii Ecolier precieux, u) Gallica vclte is amiciuit Lockii tr. de commoda dignaque appellatione. I PRAELIMINAREM. 29 maledicentiae, qua inhumanius homineque philofopho indignius euoml .potuit nihil, reponendum effe quicquam non putemus, et nec operis no- ftri nec patriae, quam in conuicium et fcomma adhibuit fcriptor mifera- bilis, vindicias exhibeamus, huius enim generis homines , qui ipfi reue- latloni et religioni Infidias ftruunt, contentione cum viris dodis etho- neftis prorfus efle indignos, bonos quosque iudicare fumus perfuafiffimi. Quia tamen non nobis tantum fed Germaniae quoque in qua nati fumus, et per Dei gratiam fpiritum hadlenus haufimus, dicam propter noilram in hoc argumertto operam fcriplit , ledorem , exorata prius patientiae venia ad ipforum virorum in Gallia celeberrimorum, ad quos incautus ipfe prouocat iudicia et fententiam ablegamus, vel, quae rem lufla lance ponderatam fuppeditat, ad cel. F o r m a y i etiam gente Galli cenfuram * 'dimittimus , qui impudentiam hominis fato viuis erepti , nobis quidem in- fciis, quo e/b optimo de literis fenfu et amore, repreflit. Qiiare in his noltris accefilonibus ad tot errores vbique fparfos in iflo opere non at- tendimus, vel eos emendare, fpongia non litura dignos, ftuduimus. pag. 38- tiot. e. Cura generi S. R. WALCHII HaL Sax. 1^31. 7 KccToi Qeov ao(^lci') dhdnior illa philo- fopliia refplendiiit., et linguas pifcatorum acuit., et infipientes fapicntes doldores effecit; hinc tonitrus filius: in principio erat verbvm, omnem orbem terrarum illujlrauit etc. Hadenus Graeculus orator anonymus. Quem exiguo iudicio praeditum quidem fuifife et vere de eo dici pofie prouer- biale illud: flumen verborum et gutta^ mentis, concedimus dodiflimo Suidae editori Kvstero'*, hanc autem ineptam diflertationem non fcri- ptori tantum huic apocrypho tribuimns, fed plerisque veterum dodorum ecclefiaflicorum , qui philofophiae illius, quam deperire, et illinere fuco chriftianae dodrinae coeperant, fontem Kayov diuinum effe ftatuebant, qui hoc donum coeleffe in Adamum cum imagine diuina transfuderit, diabolum autem in lapfu protoplafforum , eam coeleftem Tsoivacepiocv cor- rupiffe indeque exortam philofophiam illam gentilem atque diabolicam, qua omne errorum genus in philofophia gentili intelligebant ; radios ta- men reliquiarum illius fapientiae ex Acyw emicantis depreffos et inter gen- tes relidos reffitutos effe, cum Verbum Dei fubffantiale in carne appare- ret', et primaeuam fapientiam per euangelium reftitueret. Cuius mirae hypothefeos argumentum in plerisque ecclefiaeprimitiuae dodoribus de- teximus, cum eorum philofophiae confiderandae occafionem tradationis ordo popofciffet. Hi itaque fere omnes, inter illos referendi funt qui non tantum Adamum Tsccvaotpov et perfediffimum philofophum, fenfu etiam Graeco, et non mere ecclefiaftico dicant, fed omnem quoque philofo- phiam barbaricam et Graecam , quatenus veritates praeclaras exhibet, diuino Verbo f. filio, reliqua omnia adfcribunt diabolo. p. 55. lin. 31. In confortium vitae non recipiendas. Supponitur iam ve- teribus ecclefiae PP. admiffa hypothefis,’ ideo Deum animantia ad Ada- mum deduxiffe , vt naturae eorum intime gnarus , impofitis nominibus rerum nomina et fundamenta conftitueret, id quod nullibi ex hiftoria Mofaica apparet. Redius illi inffituunt, qui addudionem animalium ad Mofen, et nominum impofitionem, fignum fuiffe imperii in illa, more Orientali coniiciunt \ pag. 59. not. d. lin. vlt. Dubium haefiffe, an haec fabula reiicienda fit. Mirum videri queat paulifper curiofius meditanti, quomodo aniles eius- modi fabulae tantam non tantum fidem apud veteres obtinere, fed et recentiorum virorum dodorum haud paucorum criticae artis peritorum foloque antiquitatis praeiudicio impeditorum attentionem mereri potue- rint. Omnia enim quae de columnis Sethianis hieroglyphicis , affrono- micis, h) 1. c. p. 4. n. 3. " conf. c. 2. §. 335 feqq. p. 3'4 ^eqq- qw* auaoies i) Aii£lores hift. vnip. T. I. Se£I.’’2. 148. quoque de primaeua lingua p. 317. indicat, p. 127. ed. Genu, et B. B a v M g a r t e n ad h. 1. ANTEDILVVIANA. 39 micis, vel quodcunque argumentum infcriptum fuilTe dicitur traduntur, ita comparata funt, vt nec obiter intuentis fidem queant obtinere. Non monebimus, principium quaeftionis petere, qui talia nobis obtrudere conantur, et ea quorum fidem probare et certitudinem euincere debe- bant, ex nouis fabulis in auxilium excogitatis petiiffe: fed iplius fabulae argumentum tale efi:, vt iuftifTima fufpicio fit, ipfos eius conditores,, nefcio quo rumufculo deceptos nefciuifle, quid effet affirmandum. Qi-iod facile deprehendet le(n:or paululum attentus ad totam iftam narrationem, cuius argumentum plerique, qui veteris orbis reliquias expo fuerunt in- tadlum non reliquerunt, videndum apud Dodwellvm Simonivm \ Vrsinvm", aliosque. Ipfa Siriadae regio adeo incerta' et obfcura eft, vt ne de nomine quidem fatis conueniat ”, et ex diuerfiffima eius regio- nis defcriptione apud veteres certum fit, eos de illa plane fuiffe incertos, Quodfi concefTerimus , terram iftam Siriadicam in Aegypto quaerendam effe ” , quae eiusmodi monumentis hkroglyphicis abundabat j manibus tamen palpari poteft, Aegyptiacis fteiis, a Mercurio ere(ftis facrisque (ignis notatis homines ifta fabula recentiores, maxime ludaeos, et in his imprimis lofephum, in antiquitatibus gentis fuae faepiufcule nugiuendu- lum voluifte aucftoritatem facram conciliare , ‘vt facrae Aegyptiorum antiquitates ex hoc Hebraeorum fonte promanaffe viderentur Quod eo facilius fieri potuit, quoniam Sethi fiue Sothi nomen apud Aegyptios non ignotum fuit p. Reliqua omnia quae viri dodi ad oftentandam qua- lemcunque ledlionis et eruditionis copiam de hoc argumento afferunt, leuiftimas coniecffuras effe , fola faepe nominum affinitate quadam nixas,, mediocri attentione Ie R' Tom. VI. Hift. lud. vbi extant Append, Hifl. phit. G 50 AD PART. I. LIB, II. CAP. II. DE PHILOSOPHIA * neret; id quod facile fieri potuiffe exlRimandum , cum materiarum co- epiam fatis magnam fuppeditarent narrationes Graecorum, ludaeorum, „ Muhammedanorum, ex quibus haud difficile fuerit eiusmodi Zerdufthia- „nae religionis hifloriam condere, qualem de veterum Perfarum rebus „ politicis confarcinauerant. Cui obferuationi fidem conciliant, irre- conciliabilis fere et male cohaerens narrationum orientalium diuerfitas, contradidliones , et circumftantiae, medicinam non facile admittentes. Quae viri do^liffimi et pofl fata ob iudicii aciem fufpiciendi obferuatio, Ii non tota ampledenda , et fi non omnis orientalibus fcriptoribus fides deneganda , quam apud Graecos quoque faepe claudicare fupra fafli fu- mus, faciet tamen ledlores cautos, vt quam circa barbaricam philofo- phiam omnem, maxime autem, Chaldaicam atque Perficam adhibendam effe cautam prouidamque explorationem et examen tertium, tenendam- que femper monuimus, tanquam filum Ariadneum e manibus non dimit- tant, et quae fidem non fatis probant, fufpenfo iudicio in adla philofo- phorum referant. Quo pado fperamus fore, vt nos irtius prouidentiae, quam in fcribenda huius orientis philofophiae hirtoria adhibuimus, poe- nitere non debeat, quamuis rei prolixitas et inftituti noltri, et imprimis harum curarum pofteriorum limites non permittant, ad peculiarem atque criticam circumrtantiarum inquifitionem defcendere, ne in generali philo- fophicae hilloriae campo fpecialibus digreflionibus extra oleas vagari vi- deamur. Qi^iae hoc loco femel monuirte, contenti ledlori humanitatis et literaturae atque hirtoriae orientalis non plane imperito reliqua diiudi- canda reKnquimus. Nobis cum omnium tutirtimi agere videantur, qui Chaldaeum Zoroaftrem a Perfico Zerdushto dirtinguunt, at nec vtrius- que res fatis certas et perfpicuas elTe fimus eonuicli, ea quae de vtroque traduntur, indicatis audloribus adduximus, iudicium leAori cauto et a praeiiidicio antiquitatis , audloritatis itemque cupiditatis exoticam erudi- tionem iadlandi vacuo feruantes. Ceterum inter fcriptores de Zoroartre notandus quoque Gabriel Navoaevs *, ipfe tamen recentioris, quam veteris literaturae, callentior. Comparanda autem cum hisfunt, quae capite fequente de Perfarum Zoroartre difputantur. Ibid. lin. 3. a fin. Qiiaeqtie nd primam aetatem nffurgmit. Mirum hoc cffe nemini debet, qui non ignorat, quam diuerfae inter varias gentes mutationes literarum etiam in cognatis linguis obtinuerint. Pote/t hoc ex ipfo Zoroartris rromine cognofci, fi cum linguis Orientalibus, maxime quae gntturalibus literis abundant, comparetur, vnde mirum non ert, nomen Zoroaftris, quod in Oriente natum fuit, a Graecis iuxta linguae fuae genium fuilTe transformatum , idque non accurate fatis, quod multis probare contendit Hydevs^ Qlh tamen cum fateatur'', apud ipfos orientales nomen Zoroajlris fuiffe TsoKvpoqCpov , et aliquem quafi in religione Pro- *') In Apolo^ia pro viris magnis, magiae fu- 0 '• c. c. quo Zoronfiris vitam cxpotiif, fpedis c, S feqq. p. 307 feqq. loc. cit. p. 309. CHALDAEORVM. Proteum prodere] non habebat, quod Graecis magnopere obiiceret. Vna haec inde ledori cautela enafcitur , ne fub diuerfis nominibus diueiTos mox viros quaerat, cum haec nominum orientalium exploratio, maxime (i ad antiquitatem referenda eft, (itincertilTima. Sed (ignificationes quo- que huius nominis adeo incertae funt, vt ipfe Hydevs necelTe habuerit fateri * , pleraque quae de Zoroaflre populi orientales tradunt , nili quod vnum tantum huius nominis conftituant, mirifice diflentire , nec certum dicere pofTe de patria , origine etc. et fimilibus. Quod vt probe apud hunc fcriptorem tenendum eft, praeter modum nimiumque recentlori- bus Orientis fcriptoribus fidentem, ita prouidum le(florem facit, vt in hac Zoroaftris hiftoria lento et fufpenfo pede, et non nifipraeuio examine incedat. pag.i2g. lin. 6. Quae quidem viro cuidam do^o. Idem vifum efTe eru- dito audori, cm concordiam naturae et fcripturae (iuede literis et numeris prim-’ aeuis difTertationeni f debemus , quemque elegantis literaturae veteris promum condum Io. Georgivm Wachtervm fuiffe nouimus , qui non fecus, ac ille, Chaldaeos antiquiffimam efTe Aegypti coloniam a Belo dedudam motus aucftorltate Diodori^ ftatuit. CaufTam autem migrationis fuiffe coniicit nouum Deorum cultum a Belo inuentum; quem cum aegre ferrent Aegyptii , vtpote patriis inffitutis contrarium, malum reipublicae in herba opprefferint, pulfis omnibus qui nouae reli- gionis antiftitem fcitabantur. Cui rei fidem conciliare nititur ex cir- cumftantiis quae partim de origine facrorum apud Chaldaeos, partim de ipfo Belo traduntur, cuiusmodi funt, quod Affyrii dodlrinam de Diis ab Aegyptiis acceperint, et quod Belus loui Babylonio templum exftruxerit et vtrumque de fuo nomine appellauerit. Quorum tamen teftes non alios habet , quam Lvgianvm'* etPAvsxNiAM', neutrum, fi quid iudicamus , in teflium numero ponendum, quod apertum fit vulgi rumo- ribus et Aegyptiorum' iadantiae totam hanc traditionem deberi , qua deceptus quoque eft Diodorvs, qui ipfe fatis alio loco prodidit, fion nifi vulgi rumoribus fe fuam de ea| narrationem deberi Beli quo- que nomen, non quod vult inulta antiquitate vir doftus, Aegyptia lingua oculum fignificat, fed Chaldaica et Phoenicia, Deum fiue Domi- num , vnde Baalis cultus in Oriente fuit celeberrimus. Quod non ob- fcure ipfum quod Belus extruxiffe fertur templum prodit, quod loui Belo, Babyloniorum numini conditum fuiffe dicitur. Quo nomine non Phul fiue Pul, patrem Nimrodi, conditorem monarchiae, quod hiftoriae vni- uerfalis conditoribus ' placuit, fed folem aliudue Numen intelligi, adeo- G ^ que t) loc. cit. p. 311.' Aegyptiorum colonos efle , et a facerdotibus /) c. 3. (j. I. 2. p. 213 feqq. aftrologiam edoftos afferunt. Z) I" I- P- U- ^ , Ds Dea Syria. Q T. III. 738. p- 645- conf. §. 674. p. 587. i") L. IV. c. 23. er quae h. I. annetauit B. Bavmgaktenivs D pag. s'* Chaldaeos quoque in Babylonia n. 392. 424. 51 AD PART. I. LIB. II. CAP. II. DE PHILOSOPHIA que fubleftam Herodoti 'Mn hac re relationem efle, illis facile fub- olebit, qui Baalis cultum longe effe antiquiorem his temporibus norunt, id quod viris dodis dudum eft obferuatum. Verum itaque Aegyptio- rum iadantiae de antiquitate fua et coloniis tribuendum, quam inde ori- ginem fuam accepilTe conii cit Richardvs Simonivs”, quod ad aucupandam literaturae fuae antiquitatis celebritatem et exiftimationem eo tempore, quo Ptolemaeorum in erigenda bibliotheca et colligendis libris vetuftillimis diligentia eminuit, vetuftifTimas origines effingendo, fuas res aliis nationibus praeferre conati fint Verum de his curatius, in hiftoria harum gentium difpiciendum eft, nec ea proprie huc pertinent Kobis fufficit monuiffe, Belum Chaldaeorum inter fumma orientis nu- mina relatum, omnem, quae de Belo rege et cultus diuini audore apud Chaldaeos traduntur, fufpeda facere et incertiffima, et pro nugis haben- da effe, quae de fubordinationibus numinum minorum fub loue Belo, fiue is fol fit , fiue fumma numinis maiefias , veteres et recentiores fabu- lantur ^ pag. 130. lln. 6. 7. Deceptum fui Jf e virum fandtum, quilibet videt. Potuit ipfum oraculorum huius Sibyllae (quam Chaldaicam vocat luftinus et Cumanam quoque, quod ex Babylone Cumas Italicas delatam iuflu Dei ibi oracula edidilTe, fibi perfiiaderi paffus erat) argumentum oculos ape- rire beato martyri , praeclare quidem de re facra merito , fed parum in indicandis rebus veterum videnti , quod tam luculenter de Chrifto Deo eiusque in carnem aduentu tradidit plurima, vt nonnulli fecurius yvnaic- rvroi horum admittentes, cum viderent in Babylonia tanta veri- tatis lumina non potuiffie exoriri , eam Sibyllam Hebraeam dicerent, eius- que proprium nomen Sambetha NoC fuiffe traderent quae vero ne y§v quidem certiora funt ceteris, et excogitata omnia per impofturam, quod erudite probauit F a b r i c i v s ^ In fumos vero abeunte fama de hac Sibylla Chaldaea, euanefcit etiam Berofus parens eius, quem fatis crafTo temporis errore cum Berofo Beli in Babylone facerdote confun- dunt Tatianus, lufiinus, et recentiores alii h Nec Pavs a n i a s -^quo- que et S v I D A s ' auctores funt huius eam fuiffie Berofi filiam , fed tan- tum a Berofo quodam et Erimanthe, nobili muliere prognatam , quod diu ante Alexandri M. tempora eueniffe oportebat, fi vera ifta traditio effer, quae tota cum Sibyllinis oraculis omnibus inter pias quorundam veterum fraudes referenda eft. Ibid. L. I. p. »2. m') Biblioth erit. T. II. c. 23. p. 34^. «■) Comparandi cura his, qui veteris idolola- triae origines feVutati funt Seldenvs, Vossivs, alii »') CongefTcnmt ea Avctokfs hifl. vniu. T. III i 351S feq. p.647feq. Conf.' Sam. Scii vck- toRD. harm. Scr. S. et biltor. piof. L. VIll. Vol. II. p. 158 fqq. p') In. admonit. ad gentes c. 39. p. 34. q') V’id. O S' V p H R. P A N V I N I V s de Sibyllis in cn!l. O p s 0 p A E I p. 19. ed. Paris. 1^99. r) Bibi. Graec. Vol. I. c. 33. §. 15. p. 2*3 feqq et quos laudat. s) \’id. Idem I. c. /O In Phocicis. c. 12. p. 828- ed. Kvihn, tj T, 111. V, Sibylla p. 309. CHALDAEORVM. Ibid. lin. IO. Tefle VITRVVIO difcipUnam aperuit. Exponit eo- dem lo'co ViTRvvivs" hypotheles eius aRronomicas. Incertum au- tem, vtrum Berofus ille, cuius hiftoria laudatur, idem Iit cum altroncmo ifto, quod negant Ricciolvs aliique, eo quod Herodotvs f Graecos polum, gnomonem partesque diei duodecim a Babyloniis didi- cifle fcribit, quae ad hunc Berofum allronomum pertinere hbi perfua- dent, Berofus autem hilloricus Alexandro M. contemporaneus fuilTe v^e- teribus tradatur. Nihil tamen in hac conieclura eft, quod nos cogat admittere, a Berofo hoc Chaldaeo altronomo Graecos aflronomica ifla problemata didicifle, quod vetuftioribus temporibus ab iis fieri potuit, quo iam aftronomiae cognitio ex his orientis regionibus ~ ad Graecos tranfiit. Verum de his pluribus in aflroiiomiae hiftoria agendum eh, confulique poteft Weidleri induftria pag. 131. lin. II. Verum etiam a ludaeis, Infpiciendus eft locus D A N I E L I s et conferenda quae fupra ^ ad eum allata funt. Recentio- res nominat Hevmannvs ^ Ibid. lin. 20. Graecorum diligentia ferunuit. Qiiae hodie genuina di- fperfa inueniuntur, ex fcriptis Berofi collegit diligentilllmus Fabricivs ex quibus obferuata poffunt confirmari , viderique, quam parum fit, quod philofophia naturalis Berofo debuerit, et quam iufla fufpicio fit, alium Berofum fuifTe % quam qui apud Graecos altronomiam Chaldai- cam docuit, Athenis ftatua honoratus 4 Pleraque enim hiftorica funt, quae ab antiquis defcripfit, quaeque ad haec arua noftra non pertinent. pag. 132. lin. 9. Vetiijlis monumentis eduBus tradit EV SRBIV S^. Is pallim non haec modo, quae a barbaris Graecos accepifTe iadat, fed et alia eiusdem argumenti tradit ; fatemur tamen, nobis non tantum firmi- tatis inefTe Eufebii teffimonio videri, quam is cupit. Rurfum dodiflimi praefulis locum confulentibus manifellum mox fiet, deceptum virum in veterum ledione exercitatilfimum, at critico examine non fatis munitum, a Platonicis Alexandrinis, reliquisque qui nugis fuis antiquitatis fucum induxerunt, et idcirco innumeras fabulas et fcripta fuppofititia excogi- tarunt, (aqua fcabie ne Chrifiianos quidem doifiores quosdam, cetera meritorum zelique lauJe confpicuos, immunes fuifie, nemo fere hodie ell inter eruditos , qui praeiudicia eiurauere, qui negauerit) nobis car- bones pro thefauris vendere, quod in egregiis cetera praeparationis et de- G 3 monjlra- n") Llb. IX. c. 4. x") 1h Almajelto, p. 195. y) Eiirefpe p. <^8- s) Etiam ex Aegypto. o) In hili, altronom. c. 3. bS c. I. V '?• P 95- c. 2. §. 8. p. 114 feq. O A£I. philof. T. II. p. 152. 174. d) Bibl. Gr. Vol. XIV. p. 177 feqq. Scaliger de E-mend. temp. e) Vidit id Vossivs pater de hift. Gr. L. I. c. 13. p. 89. vbi de Berofo agit, fruftra autem lultinum excufat, quod aliam Sibyllam Cumana recentiorem intellexerit, melius excufandum , quod rumorem vulgi fecutus fit , quod ipfe B. Martyr non negat. P L 1 N. hift. nat. I. c. S') Per Graecos Eufebium Platonicos Alexan- drinos intelligere, vel ex Iblis c. 8 feqq. et adhi- bito imprimis Porpliyrii teftimonio colligi pcteft. 54 AD PART. I. LIB. II. CAP. II. DE PHILOSOPHIA inonjtratioms libris multoties euenit. Quare hoc loco eius teftimonium non alio fcopo adhibendum eft, quam quod rem ipfam a vetuftioribus relatam, confirmat. Id vero in hoc quidem argumento de plerisque etiam PP. teftimoniis dicendum effe, fatebuntur omnes, quibus potior veritatis cuftodia quam audoritatis veneratio efi: , a qua lepra immunes effe debent, qui ratiocinandi artem callent, et quibus mens laeua ad in- cruftandos errores veteres non efl:. Ceterum minime negari poffe hanc, quam vetuftiffimis Chaldaeis de Deo tribuimus fententiam , illorum ani- mis infediffe , facile largimur, quam a prima aetate totius orbis fenten- tiam fuiffe, facili indudione poffet probari, fi id ageretur. Certe vetuftiflimos philofophos potuiffe eam videre, in qua tamen poftea coe- cutire maluerunt, vel vnius Pauli apoftoli tefiimonio conftat. Afi: co- gitandum quoque eft, mature hunc dodrinae articulum corruptum fuiffe introdudo emanationis fyftemate, animaque mundi excogitata, eo quod ex nihilo fieri nihil poffe abfoluto fenfu fibi perfuadebant, quo pado, quae fatis pura de Deo videri poterant, in theologia barbarica, pleraque corrupta et deprauata funt, ipfa vero Dei effentia ad materiales conceptus, fme quibus cogitari emanatio rerum ex vmo fonte n.6n poteft, trada pu- ritatem dodrinae a prima patriarcharum traditione acceptam corrum- pendi occafionem exhibuit. Quod imprimis propter eos notandum eft, qui contra impietatem feculi noftri religionis antiquitatem vindicare co- nati , omnia vetuftiftimarum gentium dogmata ratiocinationibus magis quam teftimonioriim fide excufare, et colorem orthodoxiae inducere non fine eruditionis praefidio funt annifi , quorum voluntas vehementer laudanda, ratiocinandi modus autem probandus Jiaud eft. Quo pado autem dogma adeo hominum animis infitum et euidens mox in corru- ptionem abierit, ex illis nullo negotio intelligi poteft, quaeh. 1. prouide monuimus, quae fufe poffent probari nifi alium campum ea res pofceret. Itaque fufficiet haec oos ev tixqc^cc monuiffe. pag. 133. lin. 1$. Nec alium intelligi pojfe per louem Belum. Conferenda hic funt , quae in hijl. vniu. Britannorum de hoc Numine differuntur, quae , etfi multa dodrina cumulata funt, attamen cum incerta innumera contineant, facile intelligi inde poteft, a fcrutatoribus veteris religionis parum praefidii in nofcendis horum hominum opinionibus expedari poffe , qui plerumque meditationes fuas orbi prifco affingunt lucemque inter et tenebras pacifcuntur. Quod et hoc loco euenit : qui enim pri- mum Monarchiae Affyriae regem fub Beli nomine quaerunt, iis facile argumentis refelluntur, quibus viri alii ingenio pares contendunt, Belum Solem repraefcntaffe j certe id fequens aetas fibi perfuafiffimum habuit 5 id quod ex Dei Heliogabali cultu his orientis populis folenni poteft iu- dicari, ir) T. 111. 5. 740 feqq. p. 647. Incertum au- foJe quaefiuerint. Prius vifuin V o s s i o de tam, vtriun Babylonii ipfum lolein p£0 fummo idol. I.. 11. c. 4. p. m. 334 feqq. et S e i. d e n 0 de Pco habuerint, vel eius taniuiH imaginem in Diis Syris Synt. II. c. i. p. m. 193 feqq. CHALDAEORVM. 55 dicari , vbi imprimis ad Herodiani fcriptoris grauis narrationem * attendendum eft, ex qua patet non humanam imaginem, fed folis iflas gentes coluifle. pag. 135. lin. 6. Spiritus materia cra[fiori indutos malos effe honlsque aduerfantes. Fluit hoc quoque ex fyflemate emanatiuo, quod vniuerfus fere orientalis orbis recepit , indeque enata eli illa fyllematis Chaldaici facies , quam Stanleivs nobis delineauit ^ Qi-ianquam enim luben- ter viris do6li$ affentimur, monentibus, pleraque haec ex fontibus Pla- tonicis atque Gnoflicis, efle haufta, nec fuflicere ad defcribendam Chal- daicae philofophiae theologiam ^ ; illud tamen certum effe putamus , vi- guiffe inter veteres quoque Afiae incolas hocfyrtemaemanatiuum, quod ' ■ materiam quoque, quique illi commixti funt malos fpiritus, ex Deo deri- uauit, eademque fere fyllematis phyhologici ratione afferuit, quod fuo loco Orientalem philofophiam delineantibus dudum efl obferuatum. Vcde non omnia huius generis Chaldaeis difplicuiffe flatuendum ell, quae poflerioribus feculis in fyflemate orientali inualuerunt C Nec dif- fentiunt , quae paffim Chaldaicas dodlrjnas tangunt facrae paginae quarum ob aetatis viciniam omnium hoc loco maxima fides effe debet, quamuis in his tenebris palpare tantum et conieduras afferre poflibile fit. Ibid. lin. 3. a fin. sqiie ad extremos ipfmsqiie Americae terminos. Legi imprimis ad h. 1. et expendi merentur, quae in viri eruditiflimi Le Page Id M Vi KT z hijloria regionis Americanae ^ Ludouicinnae ” ^ ex narrationibus indigenarum referuntur, et cum migrationibus et coloniis Afiaricarum gentium comparantur, inde enim difci poteft, quomodo per vaffillimum Oceanum ex Alia in Americam hic cultus folis transferri potuerit. Quod ad Phoenices ille refert, nos malumus Chaldaeis tribuere et Affyriis, cum inter Phoenicum colonias veteres Americae mentionem non fa- ciant, nifi magnam illam in mari Atlantico infulam plurim.orum dierum nauigatione a Libya diffitam intellexerimus, quam a fe occupatam Car- thaginenfes in afylum libi deftinabant , fi fuae vrbi quid accidiffet fecus. Quae obferuata quoque magno Bo charto ad vetuffilTimas illas origines Americae ob temporis rationem non poliunt referri, . ;r p leqq. Hidoire de la Louifune Towu lil. e. W) f^ianquam aurem liuic obferuationi affen- p. 61 feqq. fus non taciie negiii petelt» impolfibilc uinen t) Vid. Geo^.S. P.I...L.I. c.2.;p. lu. 357 fij. 56 AD PART.I. LIB. II. CAP. II. DE PHILOSOPHIA de Belo traditionibus enatis medicinam afferre, ratioque adduci, quo- modo Hercules Indicus Beli cognomentum habere potuerit f. Qya de re tamen a Bocharto, Seldeno , Marshamo et recentioribus aliis fufe difputata , cum heic loci tradari non poflint , ea geographiae veteris fcriptoribus , maxime qui de Americanarum gentium originibus folliciti effe folent '' , difceptanda relinquimus. p. i^g. lin. penult. Vnumquodqiie animal Zodiaci in triginta partes, pars in fexaginta minuta. Zodiaci figna illuftre vetuftiflimae fcripturae exemplum, primos inueniffe Aegyptios, tradit Macrobi vs % quo loco multus eft, vt explicet, quomodo Aegyptii Zodiacum inuenerint. Magis tamen Sexti Empirici audoritate ftandum effe , qui Chaldaeos affrologiae parentes facit, redle obferuatum eft I. G. Wachtero quod a primis poft reparationem orbis in diluulo pereuntis in terra Sinear colonis, ex veterum fuftragio originem accepiffe fint cenfendi. Aliter Plvschivs ', a proximis, qui ex diluuio emerferunt hominibus ad primos Aegypti incolas perueniffe coniicit. Qt^ioruni vtrumque fuo modo inter fe conciliari poffe putamus, fi ftatuatur, diu ante diluuium in tanta hominum longaeuitate obferuato ftderum Zodiaci curfu, figna homines eorum inueniffe et pofteris tradidiffe, fine quibus nec de anni conuerfionibus nec quae inde pendere folet , de agrorum cultura quic* quam conftitiffet, quanquam definiri nullo modo queat, quibus illa (ignis et imaginibus diftinda fuerint. Haec transmilTa aNoachi filiis ad pofte- ros , et imprimis Sinearis incolas , his difperfis per omnem orbem a variis coloniis in varia loca fuiffe tradufta, et fic Chaldaeis pariter atque Aegyptiis hanc duodecim fignorum partitionem potuiffe innotefcere. Quam tamen cum paulo elegantius aftrologiae ftudium poftea coleretur, ferius has imagines, figna et nomina accepiffe, verifimile ex iis, quae hodienum vigent, fiue Aegyptiis debeantur, quod virginis fpicam manu tenentis fignum fuadere videtur , quae Ifidem refert , fi Graecorum in- terpretatione ftandum *, Cererem effe tradentium 5 fiue veteribus Graecis, quod a Petavio quoque admiffum my thologia Graeca confirmare videtur. Quam conleduram, Zodiaci partitionem, qualem Graeci ha- buere, illorum inuentioni tribuendam effe, et habuiffe barbaros alia iftorum fiderum figna vir quidam dodus ex lefuitarum fodalitio ® potifii- mum f) Cicero de nat. Deorum L. III. ex India erientali autem jier Oceanum meridionalem ho- mines Aliaticos olim in Americae regiones pe- netraltc , veterum traditiones dubitare non patiuntur. q') Conf. ScHROEER. de imperio Babylonis et Nini Seft. I. 23. p. 69 feqq. t') Pertinent huc quoque qui de Atlantide in- fula difputarunt , quo nomine Americam multi quaerunt, quique origines ludaicas in hac orbis parte fibi inuenifle vifi funt, quos nominat Fa- bri c i v s bibliogr. ant. p. 17 leq. s') Somn. Scip. L. I. c. 21. t) Comin.de literis ac numeris primaeuis c. 4. 2. p. 3f. h) Hi(t. eoeli c. i. p. 17. 30. x) Vid. Iablonsky Panth. Aegypt. P* II p.y.igfeq. y') Rationar. temp. L. II. c. 5. DilT.de Vranolog. I. pag. 68. Memor, ad hift. fcient. pert. Iiin. 1740. p. nsi. CHALDAEORVM. 57 mum ex Achillis Tatii teflimonio ^ roborat , tradentis , in Aegy- ptiaca fphaera , neque draconem , neque vrlam , neque Cepheum inter fiderum imagines occurrere , neque etiam in Chaldaeorum aftrologia, fed alias elTe fimulacrorum formas. Verum huic fcriptori, Manetho, Sextus, aliique fcriptores veteres recT:e opponuntur. Fatendum autem, Graecos more fuo barbaricam aftrologiam mire conturbafTe , multaque nobis noua commenta reliquilTe, barbaris gentibus incognita, vt omnem fere philofophiam barbaricam corruperunt. pag. 141. lin. 4. a fin. D 10 DOR V S aiiUor eft. Intelligi ex allatis dogmatibus Chaldaeorum aftrondmicis poteft , quam rudis et tenuis fue- rit Chaldaeorum fcientia altronomica *. Quod vel inde rerum peritus facile coniiciet, quia Hipparchus et Ptolemaeus, nihil quod in vfus fuos vertere potuerint, in obferuationibus Chaldaeorum inuenerint, feculis quatuor vidoriam Alexandri M. fuperantibus, vt obferuatum cel. Ha l- L E I o ^ Adderemus , inde quoque Chaldaicae adronomiae pueritiam pofle intelligi , quod Diodorvs Sicvlvs refert : Belum Neptuni hlium ex Aegypto in Babyloniam delatum facerdotum collegia more Aegyptiaco inllituifle , cum veram anni rationem primum Aegyptii in- ueniffent, qua vetullillimarum gentium obferuationcs fiderales niti debe- bant, nifi fufpicio nos premeret, iadantius haec ab Aegyptiis excogitata effe , cum de imperii et fcientiarum antiquitate cum Chaldaeis f. Babylo- niis difceptarent, quod a verifimilitudine non prorfus abludere fupra iam obferuauimus. Vnde ingeniofas quoque Sevcxfordi' conieduras, qua ratione Belus notitiam fideralem Babyloniorum amplificauerlt, et quod pyramides Aegyptiacas obferuationibus fideralibus deftinatas imi- tando, in eosdem vfus turrim illam celebratiflimam aedificauerit, et adro- nomiam Aegyptiacam ad Chaldaeos et Babylonios traduxerit, annorum ‘ rationibus non fatis cohaerentibus , in medio relinquimus. Ex his iudir canda funt , quae vir fummus Is. NfivvTONvs^de originibus eruditio- nis Chaldaicae, et imprimis adronomiae differit, hypothefin chronolo- gicam adiuturus , condringendam ede in ardum veterem temporum ra- tionem , vnde Chaldaicae eruditionis origines ad tempora Sefodris de- primit; qua in re ab ipds facris literis diffentire vifus ed, omnemque fere Orientis traditionem fibi habet aduerfam , quae vel ad Abrahamum , vel ad ipfumNoachum^ et filios harum fcientiarum origines refert. Quae ta- inen ipfa quoque licet magna Orientalium fequioris aetatis fiducia pro- lata, «) Ifagog. in prol. Arati. b') Eain autem caue cura altrologia apote- lefmatica confundas, vid. Fabri c. ad S e x t. E M p i R. adu. math. L. V. p. jjg- c") vid. VV o T T o N reflexions upon ancient' and modern Learning. c. 24. p. 320. t) L. I. p. 17. 84- t) Harmon. Scr. S. et pref. L. VI. Vol. II. p. 156. Chaldaeos eruditionis et fcientiarum femina ab Oanne, animali maritimo accepta iaftaflie.et dome- fticas origines fibi vindicaffe (upra iam monuimus. /') Chronol. vet. p. 2io feqq. ^5 Conf Hlft. vniu. T. III. 5. 378 fq- p. 669req. vbi Baumgartenii obferuationes n. 453. 434. con- fidertndas commendamus. ^ppend. Hi/l.phil. H yg AD PART. I. LIB. II. CAP. II. DE PHIL. CHALD. lata, fiad lydium lapidem examinentur, incertiflima funt, omnemquc eam difputationem dubiam relinquunt Ceterum multum infantiae, in certitudinis et nugarum in hac Chaldaeorum difciplina fuiffe, ex di /• Compendium huius rei dederunt Hiftor. /) n. 187- qui refle obferuat, auflores orbis vniu. fcriptores Tom. XXII. pag. 336. 3^4. cetera doftiiTimos neciufta ratiocinatione nec ani- $88. 389. Apptnd. Hiji. phil. I 66 AD PART. I. LIB. II. CAP. III. DE PHILOSOPHIA . Gheuros fiue infideles ignicolas magnus ille Afiae conquaeftor edidit, clades, quibus totam fere illam gentem ad internicionem deleuit, et inimica confilia, quibus religionis odio duftus eorum fortunam totam fere extirpauit: peculiares tamen ignicolae a Gheuris diflindi nobis quidem nondum occurrerunt, adeoque ex quo fonte fua Moshemius hauferit detegere non potuimus. Hoc autem ex loco Sharellanii in libro de reli- gionibus Orientis j quem H y d e v s * adducit , hoc fcriptore Arabe audore nouimus, feclam apud Magufaeos, id efl Magianifmi ante Zoroaltris „ aetatem vigentis afteclas fuilTe, quibus peculiaris fuerit dualitas, adeo „vt llatuant, dudores feu gubernatores duos aeternos, qui diuidantur „in bonum et malum, et probitatem atque improbitatem, emolumen- „tum ac nocumentum. Horum vnum nominari lucem, et alterum „ tenebras, Tezdan feu Deum et Ahremnn feu diabolum, eorumque „ religionem elfe fecundum hanc diltindlionem , verfarique in expli- „catione liberationis cauffae miftionis lucis et tenebrarum, et liberatio- „nis lucis ex tenebris. “ Quod fyilema dualiflicum emendalTe, et contro- iierfias has diremilTe, non autem iflis principiis adhaelilTeZoroallrem fuo loco annotauimus. Et hos quidem Magufaeos,- qui originem fedae ad Kayemarum et Zesuanum referunt, vehementer exofos fuilTe apud Mu- hammedanos, maxime Orneris inter Saracenos fuccelTores, annales orien- tis multis locis tehes funt j praecipue autem memorabile quod Hydevs alio loco ‘ obferuat, inter montis Libani et Curdiflaniae incolas, qui ad „Noachum vel Sethum (hos enim Kayomari nomine indigitari credunt) „ religionem fuam referunt, inueniri Gurdorum fe(^am , quae vocatur „ 2\zidi fiue Yez'claei , qui nigrum canem et quiduis nigrum multum „aeftiment propter colorem Diaboli, quem venerentur: horumque Yezi- „daeorum facerdotem, qui pullatus incedat, ab iliis nominari Murid Al- ^Yezidi , id efl difcipulum Yezidaei. Et hos quidem gentis homines a „Muhammedanis etChrillianis vocari Seithanos, id ellSatanicos velDia- „bolicos, quia profiteantur Satanam effe dodorem fuum. His homini- „ bus, qui negent refurrec^ionem, et lint mediae opinionis inter Muham- „medanos et paganos, folere vehementer illudere Chridianos Maufileii- „fes et Tureas, etc. “ Et hanc quidem Magufaeorum fe^dlam innuere voluiffe Moshemium, nobis quidem valde ell v^erihmile; afl hoc padlo non ad Zoroallris religionem fed veterum Magorum Yezidaei, referri debent, nec in huius impofloris hifloriam immifeendi funt. Verum de his alii accuratius difpicient, quibus occafio fauet digna fide monumenta Orientis infpicicndi. pag. 151. lin. 9. Partim nrcliiimgiis confcripfijfe fertur. Anceps et in- certa de libris Zoroallris difputatio efl, eo quod aorcy^xt^u fide certa digna hodie non fuppetunt, quaeque hodie inter ParfTas, Gheuros alios- que Zoroallreae religionis affeclas etiam in publico religionis exercitio et in k) lot. cit. c. 2;. p. 294 feqq. l) Append. p. 491. P E R S A R V M. 67 et in templis adhibentur, ferius mu!to, quam prae fe ferunt, ad difper- fos per Tartariam et Indiam '^v^oXdr^us peruenerunt. Horum aliquot exemplaria ad Anglos et Gallos peruenerunt, quorum mentionem faciunt Britanni Hydevs, Prideavx, Lordivs alii'", qui tamen cum aufloritatem fidemque horum fcriptorumad criticae lapidem Ly lium non cxaminauerint, fed exoticae literaturae amore fafcinati feduci fepalTi fue- rint, vt ea pro genuinis agnofcerent, parum hilloriam philofophiae et re- ligionis Perficae iuuare apti fint. Et mira quidem fortuna accidit, vt nu- per libri mfc. magno aere a Parflis redemti, in thefaurum literarium re- gis Galliae deportarentur, quorum catalogum exhibuit A n q^v e t i l d y Perron ", quemque repetunt ephemerides literariae Pari/tevfes quae cum in plerorumque manibus (int, eum hoc loco non exfcribimus fed leiilorem ad itinerarium Perronianum ablegamus. Hoc vero fine obfer- uatione praetermittendum haud efl , plerosque hos libros lingua partim Zendica , fiue facra , partim vulgari Perfica fcriptos non effe dogmaticos, fed rituales, et miracula, praecepta religionis et vitae, non vero dod;ri- nas religionis funda.mentales, fi paucos excipias, continentes, et reuela- \ tionibus turgere, quas a Deo et ab Angelis ad formandum religionis cul- tum acceplffe Zoroafler traditur. Vnde merito ex philofophicae hiffo- riae limitibus in campos liifioriae religionum relegantur. Sunt tamen in illis nonnulla, quae ad capitalia dogmata Zerdushticae theologiae perti- nent, de efTentia diuina, de rerum creatione, de origine lucis, de cultu ignis, de adione morali, de refurredione et iudicio extremo, de verbo Dei, de eiiciendis impuritatibus Diaboli, de pugna Ormufdae cumArih- manio eiusque vidloria etc. Quae omnia digna quidem funt, vt a viro quodam linguae inter ignicolas facrae perito, et rerum apud eos liturgica- rum gnaro in ampla luce collocentur, vtquae hodierna horum hominum religio fit, cognofcatur; fatemur autem graues nobis rationes obflare, quo minus pro antiquis et genuinis, quae ad Zoroaftrem eiusque aetatem per- tineant, eos habeamus, quamuis non nudius tertius, fed eo potiflimum tempore excogitatos et defcriptos, fit verifimile, quoZoroaftreae religio- nis afTeclae coeperunt per omnem terram orientalem a Muhammedanis difpergi , et in extremos Perfiae atque Indiae angulos reptare, ne fic qui- dem fatis tuti cum et in his latebris miferis eos caedibus, rapinis, occifio- nibus tantum non ad internecionem deleret Timar Beckii fiue Tamerla- nis faeuitia. Quarum rationum momenta , praeter ea quae in H. cr. P. h. L attulimus, i. ex ipfo argumento et placitis in his libris diffeminatis de- riuamus, quae adeo dillant ab iis, quae vetuftiores fcriptoresZoroaftri tri- buunt , vt fuppofititiam diligentiam valde prodant. Cuius vt exemplum addamus , reuocanda huc ell in memoriam Zerdushti dodrina : ex fu- I a premo 11. cc. ouvrages qui ont rapport a la religion des 7i) Suite du voyage de M. A s' qji' f. t i 1. dv Parites difpofez a la hibliotheqiie du Roi , 1. 15. Pxkfon; Lifte de mfc. qui 'dans Inde et dans Mars 1762. 1% Kiruian font attribue a Zoroaltre , et des 0) Journal des favans. luil. 1762. V ii. liturg. oriental. T. II. p. 27f. m) Conf. Moshem. I, c. Bavmgarten. s) Viii. B a v mc. Hiit. orb. vniu, Tom, IV. ad hift. orbis vniu. T. IV. noc.190. p.405 feqq. n. 79. p. 141, 70 AD PART. I. LIB. II. CAP.' III. DE PHILOSOPHIA ex fyftemate emanatiuo, quod in Oriente ad Zoroaftris mentem tam lu- cem, quam tenebras ex fupremo diuinitatis oceano artis gradibus et le- gibus prodiifTe dicebat, nouum aliquod fapienti^e Chaldaicae vel Orien- talis genus coepit efformari, et antiquae atque Zoroallreae philofophiae nomine commendari Id quod paulo ante Chriftum natum accidifTe, luculenta noui foederis loca, vbi illud tangitur nos dubitare non linunt et in Aegypto, inualefcente fub Ptolemaeis fyncretifmo theologico, ena- tum , poRea autem fub Ptolemaeo Phyfcone in Aham dilabentibus philo- fophis Alexandrinis translatum eft, vt alio loco probatum. Tum enim nouo fyftemate caput attollente, quod Hermetico-Zoroallreumefle lacta- bant, et cum Graecorum theologia et phyliologia mifcere coeperant, ex- cogitatis libris fcriptisque fuppofititiis, illa nomina prae fe ferentibus, fa- cillima occafio fuit, eiusmodi Ko'yiot. (qualia multa tunc temporis circum- ferebantur), Zoroaltri affingendi, ficque orientalis iftius fapientiae no- men commendandi, (^ae cum philofophi Alexandrini polt C. N. fibi commodiffima elTe deprehenderent, audus inde, comtus et ad fua placi- ta conformatus oraculorum iltorum numerus eft, qui paulatim vires eun- do acquifiuit, donec feculo ineuntelll. fcholaque eclecticorum caput eri- gente nouam audoritatem acciperet , cum ab his philofophis illa ad placitorum fuorum imaginem reformarentur, et Platonicae, vel fyncre- tifticae potius philofophiae vultui aflimilarentur. Cui cum fe dodtores ecclehae Chriftianae, qui Alexandrinam iltam fapientiam didicerant, tra- didiffent, non potuere non ad augendam horum oraculorum fidem mul- ta admifceri et infarciri, Chriftianis dogmatibus et vaticiniis oraculorum facrorum h milia, ex quibus tum boni illi viri Chriftianae relig’onis veri- tatem poffe roborari credebant, tum haeretici, et fanaticum illud homi- num genus, quod philofophiam crepabat, fucum deliriis fuis illinebant, (^os veros fontes horum Koylov efTe , facile fibi perfuade- bit, qui flatum philofophiae in Afia et Aegypto paulo ante et polt natum Chriftum attente confiderauerit. C^ia de re tamen in hifloria ecclehae ChriRianae adhibito lydio lapide artis criticae fine praeiudicio antiquita- tis vel aucRoritatis pluribus eR difpiciendum. pag. 159. lin. 2. ReFiius Arabes^ qui nobis hifloriam Zoroaflris defcri- pfernnt. Verum hi quoque adeo inter fe de aetate, ortu, regno Hyllafpidis diffident, vt non facile inter fe, multo autem minus cum Graecorum et Romanorum narrationibus queant conciliari, alii enim eum cum GuRafp regis Lohrafp Rlio eundem faciunt, alii diltinguunt % et quae Ammianus de Rudio eius philofophico in folitudine montana Brachmanum refert, de n") Vid. P 0 R P H V R I V s in vita Plotini , c. 16. p. 175 feqq- ct alibi DafTim. Conf. Moshfm, p. 118 Bibl. Gr. 1. A.l abr.T. IV. Hilt. ci it. phil. de rebus Chriltian. ante C. M. c. II. §. ig. p. jg. T. 11. p. 644 leqq. Confulendi annales .biltoriae vniuertaiis ur- bis a Britannis conditi, qui T. IVb c. 11. fuTe res P, Vid. imprimis memorabilis locus Coi. II, 8 Perfartim veterum ex liiltorieis Perficis et Arab^ feqq. et quae ad eum obreniauinuis in Catena bus enarrarunt. Inepte hic peiTonas confundi ob- exe‘l. N. T. theol. Britannorum , T. V. n. 368. feruauit B .a v m g a R t e n. 1. c, n. 193, p 415. P E R S A R V M. 71 de filio Guftafpi Bafhuten, quem Pifithum quoque appellant, intellif^enda efle contendunt, huicque, tradunt, concefTum fuilTe intercellione Zer- dushti a Deo, vt in hoc monte Dumauand immortalitate donatus vna cum fatellitibus triginta pariter immortalibus, in inacceffibili loco Elyfaeo ilia quiete philofophica frueretur. Qiiae tamen omnia ex fcriptoribus Perficis ab Hydeo excerpta, incertifiima fide conliare, et traditiones horum hominum omnes, atque fabellas eiusmodi excogitatas elTe, vt philofophos fuos , vel fi mauis prophetas magofue, non minori apud Deum gratia floruifie , quam ludaeorum, Chriltianorum, Muhammeda- norum viros maximos, Mofen, Eliam, Chriliurn , Muhammedem cre- datur, manibus palpari poteli, et contradicentes fibi rationes Chrono- logicae, in quibus nihil eli, quod cohaereat, produnt. Certe Th. Herberto audore % qui in ifium montem afcendit, totumque tranfiit , penetrabilem eum nec a falis ammonici transhalationibus , quod quidem fabulae architedi mentiti funt, impeditum efiTe confiat, vnde ipfe Hydeus , toties cetera fabulis Perfarum et Arabum fidem dans, inter fabulas hanc referre coacfius eft , quibus totam Hyfiafpidis hifioriam plenam elTe, Graecorum Arabumque etPerfarum inter fe comparatae de hoc famofifiimo heroe notitiae teftantur. Ceterum facile credimus fcri- ptoribus ifiis, floruifie fub hoc rege eruditionem Perficam atque Orien- talem, theologicam, fymbolicam, afirologicam, fauente nempe viris dotftis et philofophantibus ipfo rege his facris innutrito, et praefidio at- que patrocinio ea dignante. Inter quos celeberrimum titulum Hakini, id eli, fapientis nomen retulilTe, et philofophorum albo nccr l^oxrw ad- fcriptum fuiffe , Giamafpum , inter decem fapientes ^ Perfiae primo fere loco numeratum ex libro Mugi narrat Hydevs Inlignem hunc fuilTe afirologum, facile his fcriptoribus largimur, eaque fcientia confiliarii dignitatem apud Hyftafpidem obtinuilTe credimus. Qtiod v^ero addunt, fcriplifie iudicia afirorum, in quibus planetarum coniuncfiiones interpre- tatus eft, et in quo libro indicium fecit, tum lefu nofiri in carne appa- rentis, tum Muhammedis, et abolendae magorum religionis, ortus Tur- earum et defiruefiionis mundi, id luculentum fpecimen efife putamus pu- dendorum figmentorum , quibus recentiores fiue Perfae , liue Saraceni atque Arabes, v^eterum virorum celebrium memoriam contaminarunt. Vnde non puduit illos, effreni mentiendi audacia hunc Giamafpum dicere Danielis vatis filium , quamuis ipfe, quem hi nugiuenduli fequuti funt, hilioriae Perficae ordo temporum hanc narratiunculam refutet. Quare plura huius generis atque commatis hic deferibere fuperfedemus. Id vnum notamus , totam hifioriam Zerdushti hunc Giamafpcm fufpecfiam reddere, d') Rei. ver. Peif c. 2j. p. 306. vnde repetunt tibus feptem Graeciae, fao modo comparandos Hilt. orbis vniii. auctores I. c. p. ^jiz. enumerat Hy dkvs I. c. c. 31. p. 585- et diltin- 0 Itiner, p. 112. ap. H yn, J. c. flius in pracf. p. 12. /) Decem hos lapientes Pcrfiae, cum fapien- c. 31. p. 38S teq- AD PART. l LIB. II. CAP. III. DE PHILOSOPHIA reddere , quippe , qui fi eo tempore apud Guftafpum vixit , et fe Zoroa- ftris tamen fequacem profeffus eft, quo illi fcriptores tradunt, hunc Per- farum philofophum vel fi mauis prophetam longe priorem fuifle imperio Guftafpis , adeoque falfa effe , quae eius apud Guftafpum audloritate ple- nis buccis decantant , neceflario euincit. Quae forte ratio eft , cur qui- dam notante Herbeloto hunc philofophum ad primam claffem regum Perficorum, generis Pifchdadici referunt, quo pacfto, fi Zer- dushti fedlator fuit , hunc longe antiquiorem effe, quam Perfae tradunt, quilibet poteft concludere. pag. i6o. lin. i8. Aetas OJlane multum inferior fabulam detegit. Fabula haec excogitata tantum et a Graecis inferioribus ' audaci commento fup- pofita Democrito debetur ftudio nugiuendulorum hominum arti alche- mifticae mendaciis antiquitatem et audoritatem quandam conciliare cu- pientium , id quod pulchre obferuatum dodiflimo Pavlo Ern. Jablonskyo in prolegomenis panthei Aegyptiaci ‘ , qui videndus. pag. 160. lin. 26. Quem hodienum inter fcriptores oneirocriticos legimus. Hofthanem, Typhonem, Dardanum, Damigeronem , Nedanebin et Berenicen , celebriores magos nominat Tertvllianvs/”, incerta et obfcura fide , et confufis quoque veteribus nominibus. pag. 161, lin. penult. Fundatorem Per/icae monarchiae. Magno con- fenfu hoc tradunt Perficae hiftoriae fcriptores Orientales , ex quibus imprimis Mirkiwndus., quanquam fabulis et fublefta fide turgidis narra- tiunculis repletus fcriptor ” videndus. Hos licet Perficae monarchiae origines defcripturos hiftoriam magis Romanenfem, quam vocant, quam rerum vere gellarum annales condere voluiffe , ipfae nobis narrationum ab illis nobis relidarum apertae et innumerae contradidiones perfua- dent, nec ab ingenio orientalium populorum id alienum efte omnes no- runt j in eo tamen plerique concordant, Dynaftiae primae conditorem ex Pifchdadiorum genere , fuiffe Kaiomaram , iiue Caiumaratum , quem ob ingenii aciem et virtutis moderationem , atque eruditionem pro gen- tis iftius vetuftate tum vigentem poft; anarchiam 'populo grauem , regem fponte eledum , maieftatem prudentia regni architedonica , et oecono- mica optimisque regnandi artibus per longiflimum et incredibile aliquot feculorum fpatium tueri perrexiffe multis elogiis affirmant, veterum le- gislatorum et monarchiarum conditorum laudes in hunc Perficae monar- chiae regem primum cumulantes. Qui, etfi ex aliorum quoque regno- rum, h") pag. 39J. et Pamenis. Hi tanta impudentia vfi , non erubue- j) Vid. Syxcellvs in Chionographia runt Oltani doxologiam ad S. S. Trinitatem tri- p. 240. Evsebivs in Graecis Scaligeri , Psevdo bueve vid. Fabric. bibi. Gr. Vol. XII. p. 763. S Y N E s I T s epift. ad Diofcuvum Serapidis Sa- l) Proleg. 5. 62. p. 144 feq. cerdotem apud Fabricivm bibi. Gr. Vol. VIII. De anima c. 57. pag. 233. «) Vid. Wt L. M 0 Y L E lettr. erit. p. 147. cu- Hinc in feriptis Graeculorum chemicis plu- ius verba repetit Bavmgartenivs ad hift. rima mentio fitOftanis, et Democriti, et Mariae, orbis vniu. T. IV. p. 323. n. »55. PERSARVM. 75 rum , maxime AHyriae et Aegyptiacae monarchiae initiis et originibus verifimilitudinem aliquam nancifcuntur , adeo tamen in enarrandis eius rebus difrentiiint, et fi dicendum, quod res, nugantur, vt ontnem plane fidem amittant. Non tamen ab omni veri fpecie alienum eil, quod con- tendunt, virum illum quicunque ille fuerit, et ingeiiio atque dotd;rina magnum , ita regendi populi arte et prudentia inftrudlifiimum non rem- publicam tantum ordinalTe, artesque populares introduxilTe, fed cultus quoque publici et religionis certae et fuis principiis nixae , quod fulcrum imperiorum elTe veteres legislatores redl« cenfuerunt , vfum atque mo- dum praefcripfiffe , adeoque et principem populi et dodlorem fimul fe praeftitiffe , huncque in finem collegia fapientum ordinaffe, et religionis fundamenta expofuiiTe, cultum autem numinis, quem gens auitis mori- bus tenuerat, folemque venerando exercuerat, ad philofophicam magis faciem reuocaffe. Qlio pado, magorum ordinem ab eo effe introdudlum, et folis venerationem fuis limitibus circumfcriptam et religionis ceterae orientalis rudimenta tradita ab eo fuifTe, pertinaciter non negabimus, cum fide hiftoriae antiquiffimae certe conflet, inter alias quoque gentes has fapientiae et religionis origines deprehendi Reliqua quae de eo referunt, et fpecialia, inter fomnia orientalium gentium numeranda efTe, et imprimis aetatem mille annorum , atque regiminis annos fexcentos inter ollentationes gentis et ad iadlantiam antiquitatis pertinere, lecflori palpandum relinquimus. Certe exfibilandi funt, qui vel Adamum vel Noachum, vel eius ex filio Semo nepotem Aramum fuiffe mentiti funt, vt inconditis quos inepte compilauerant , monarchiae annalibus, quibus temporum notationes tam aperte contradicunt, fuppetias ferrent. Ser- uauiiTe autem fibi callidum imperatorem locum in dodtorum fiue fapien- tum vatumque ordine fupremum, vt haberet i quo effrenem prius po- pulum religionis capiflro honeftatis et obfequii limitibus circum fcriberet, id ex moribus v^etuififlimorum heroum nemini eos rite perfpicienti pot- eft elTe dubium , immo haec eius de i/fo regno merita originem dedifle, vt diuina, praeclara, fapientia omnia ad eum audorem referrentur , no- bis quidem, etfi indubitatis veterUm teftimoniis in tanta feculorum canitie delfitutis , minime effe dubium , lubenter fatemur. Imperauit autem Kaiemaras in prouincia Aderbayagian , imperium autem longe lateque extendiffe dicitur f , certe magorum religio et ordo in ifta pro- uincia antiquiflimus fuit, et maximus: immo prouinciam nomen ab ignis cultu accepiffe , funt qui exiftimant, eo quod in monte altiffimo Albor, coelellem ignem relidere incolae fanda fimplicitate crediderint, quae fuis audoribus probanda relinquimus ‘ pag. • 'l In compendio ex orientalium feriptorum f) Ibid. §. 439. p. 340. relatione origines has Monarchiae Perficae expo- Gauri hodie adhuc ignem ifiiim elementa- nunt Hift. orbis vniu. auiS^eres Tom. IV. c. 11. rem in hoc monte refidere , credunt, narrante §. 430 feqq. p. 323 feqq. C H a'r r) 1 N. itiner. T. I. p. 283- uippend. Hijl. phil. K 74 AD PART. I. LIB. II. GAP. HI. DE PHILOSOPHIA pag. 162. lin. Sed principium aliquod diuinum. Minime id miran- dum , cum confuetudo prifcorum hominum , etiam inter alias gentes fuerit, magnorum virorum, et heroum, quos ex mundi anima diuino fpiritu animatos et poffefTos credebant , nomina ad ipfa illa principia nominanda adhibere. Quo padto inter Aflyrios Belum, inter Aegyptios Ofirin, Ifidem, Typhonem et inter ipfos Perfas Ormufden fiue Orimafden et Arihmanium antiquiffimorum heroum nomina fuifie infra monebimus. Ibid. lin. 4. a fin. Cum per totam Perjidein ad fungendum facerdotio vacandumque ignis cultui difperji fuerint. Ille tamen ignis cultus in mon- tibus , montanorumque locorum cacuminibus exercebatur vsque ad Zo- roaftrem Perfam, qui Pyrea, id cft, ignis templa et facella introduxit: vnde redie colligi poteft , Magos , huic igni perpetuo et nunquam de- lendo, nutriendo praefeftos ante Zerdushtum in montanis habitauiffe. In prouincia Aderbayagian Magos primariam fedem habuiffe fupra iam monuimus. pag. 163. nota. PRID EAVX t.c. p. 22$. Collegit praecipua ex Perfarum relationibus quae ad Pyrea eorumque vfum et minlfterium per- tinent, Hyd E I diligentia vbi tamen probe cogitandum elt, relatio- nes ipforum Perfarum aGhaurorum genere et populo, hodie In Afia flo- rente defumtas, omnes pod: introdudlumMuhammedifmum fcriptas efTe, adeoque iuftam efle fufpicionem , multa ex moribus hodiernis his me- moriis effe immixta , et recentiora quoque cum prifcis confuetudinibus ct ritibus confufa , quae incertam totam Magorum hiiloriam reddunt. Certiora quidem fperari poflent ex libris Perficis in bibliothecam regis Galliae illatis, quorum multi funt liturgici , et officia cultumque religio- nis facerdotibus pariter ac laicis praefcribunt , nifi fupra iam monuiffie- mus, antiquitatem horum librorum fufpediffimam videri, cum manifeda recentioris temporis veftigia comparcant, quae vel ex ludaeorum vel Graecorum vel ex Muhammedorum fcriptis admixta funt. Vidit id do- ^liffimus pararius huius thefauri literarii , qui iam abEvsEBio * librum Zoroaftris adduci obferuat , cum Zoroaftrlco Ormufd lefcht conuenien- tem’, in quo in definitione Ormufdi fiue Dei is dicitur diAe^ris, indiuifibi- fis, vbi pulchre monet, hunc terminum ejfe pbilofophlae mediae aetatis * : (ad- dere poterat a Muhammedanis contra ParlTas, Ghauros et infideles quos- cunque adhibitum,") cuius conceptus longe abhorreat a modo ratiocinandi philofophorum antiqui fimorum Orientis; qui Deum in magnitudine ejfentiae fuae confider antes et in relatione ad creaturas infuentes, de eo a compoftione eximendo non cogitauerint ^ nec examinauerint , vtrum partes fufcipere valeat. Cuius t) c. 29. p. 3JJ fq. vbi etiam imago cuiusdam Journ. des Savans 17/S2. M. Iiift. p. 14, Pyrel exhibetur. «') Comparandus hic cft coiirpedus theologiae Muhainedicae ex AIgnzele Tom. II', p, i5g. cum s) De praepar, euang. L I c. ro p. 42. qui hac definitione, vt fons queat detegi vnde ilia Iasus in Graeco textu iple infpidendus eil. haufta elt. PERSARVM. 75 Cuius obferualionls veritatem intelligent, qui cogitant, ipfum ausiorem fecundarium lucis, Ormufden, fiue Oromafden iuxta difciplinam Zoroa- ftris a fummo Deo, Mithra, Yazdan aliisque nominibus infignito non ex nihilo creatum , fed ex fe fummo perfertionum fonte , emanationis lege fuifle produdum, imo x'\rihmanii quoque fiue tenebrarum, quae materiale principium indicant, non pofie origines explicari faluo fylfe- mate Zerdushtiano , fi abfoluto fenfu Deus dicatur qua de re in- fra fuo loco difputauimus. PotuilTet addere , ipfum locum ex lefcht Or^ mitfd, quem eundem curo loco Eufebii non fine verifimilitudine vir do- (ftiflimus, et Parfiicorum librorum atque linguae facrae vtriusque intelli- gentiffimus, putat, manlfefta veftigia tranfumti ex Pfalmo nonagefimo textus referre, et quo demum tempore compilatus fit, attento manifeftari. Verbotenus enim ibi dicit Ormufd interrogatus a Zoroahre, „quid fit jjVerbum illud fublime et dulce, de quo dixerat, quod vidoriam largiatur, „et expandat lucem ad abigendos et definiendos fpiritus malignos ? Hoc „verbum efle nomen fuum , patrem hominum et animalium , omnipoten- „tem , puriflimum , coelefiem , germen omnium bonorum , conferuato- „rem eorum , quae pura funt - - Hoc nomen fuum perpetuo tenendum „in ore, ne timeat a timore arcus ^ vel fagittae, vel gladii etc.“ Quae ipfif- fima verba fancfii vatis funt : non timebis a timore nqSiurtio , a fagitta volante in die, a negotio obambulante in tenebris, ab incurfu et daemonio meridiano Quem et fimiles locos alios ex pfalmis in fcriptls Zoroafiri tributis occur- rentes, Hydeus quidem et qui illum fequuntur*', Zoroaftrem habuifle e codice facro , cum inter ludaeos verfaretur , ipfi noto et ledo, iadant; afi commentum hoc effe recentiorum Zoroaftreae religionis cultorum, ex ipfis veterum fcriptorum Perfarum , maxime qui in Sinarum vicinia habitant , et a Chriftianorum et Judaeorum, quin et Muhammedanorura commercio fabulisque inde haufiis remotiores funt, teftimoniis fupra de- monftrauimus. Quae hic femel monuiffe, ne fplendida Orientis cimelia antiquitatis fpecie in hifioria religionis Perfarum nobis obfient, fufficiat. pag. i66. lin. 3. a fin. TH. HTD EV S ^ infeliciter tamen. Secuti funt virum dodifiimum, et in orientalis literaturae ledione verfatiili- mum, fed a recentioribus fcriptoribus Parflis et Arabibus deceptum et ad leges fidei hifioricae non fatis attentum ex gente Britannorum Hvmphre- nvs Prideavx ^ qui tamen non negat, impofioris charaderem inZo- roafire refplendefcere , et auSlores Injloriae vniuerfalis, qui data opera eius apologiam hifioriae fuae inferuerunt. RefutaOerunt plures, et inter hos quoque K^irmaToiTos Montefalconivs Qiii potifiimum apologetis obiiciunt, quod contra vniuerfale antiquitatis tefiimonium, quod theo- K 2 logia x) Debemus hanc obferuationem indicio illu- %") Loca fupra excitauimus. ftriitimi Francifci Ludouici Comi-tis ab Oettingen A-ntiquire expliqu^p T. II. p. 2. L. IV. c. (r. exotica literatura ad miraculum imbuti. p. 4C8fq. Cui addendus B. Bavmg artsnivs, qui y) Prioeavx, hilt. orbis vniu. audores, alii. Itriftiiras narrationibus hilt, vniuarfalis adieci?. 7« AD PART. I. LIB. II. CAP. III. DE PHILOSOPHIA logia gentium vniuerfalis confirmat, recentiorum Perfarum conatu, pa- triam theologiam cum orthodoxia ludaica, Muhammedica, Chrifiiana in dodlrina de Deo et cofmogonia conciliandi feduci le pafli lint, vt pu- rioris et fanioris dodlrinae gloriam vetuftifTimis Perfis tribuerent. In quo virorurn dodorum difTenfu ad momenta atque leges hiftoricae fidei, quas philofophia rationalis praefcribit potillimum attendendum efi, quibus iu- dicibus apologetas Perfarum veterum caufTa cadere fatendum efi, cum et omnem antiquitatem contra fe tefiem habeant, et harmonia theologiae " gentilis vniuerfalis pofi; amiflam mature patriarcharum de Deo et diuinis traditionem, per omnes fere terrarum partes omnem probabilitatem ifti apologiae deneget, quae fyftema animae mundi fiue Deitatis per vniuer- fum mundum diffufae omnibus fere gentibus prifcis placuilTe indubitatis rationibus tefiatur. Quo pado intelligi potefi;, quomodo falua, quam numini fe debere fatebantur , reuerentia atque cultu folem pro fummo Deo habere potuerint, quod non ad hoc fidus ipfum fed ad inhabitan- tem in illa diuinitatem retulerunt. Ita vero tamen nec prinlentiores ifti, qui folem pro throno tantum refplendefcentismaiefiatis habuerunt (quod paullo magis, quam vulgus attento facile in mentem venire potuit) ab omni idololatriae labe liberari pofiiint, cum non tantum veram numinis ideam excogitata mundi anima corrumperent, et in partes fiue fpirjtus innumeros diuiderent, emanationis via recepta, fed et ita fpiritum iftum diuinum et immenfum cum folis fidere copularent , vt exhibendo illi di- urnum cultum hoc fimul coluifie potuerint videri. Id quod per omnem fere Orientem et Aegyptum, (quibus fuo iureAmericae partem maxime- que regna meridionalia, addimus,) fimili modo euenit. Certum autem, et inuidis veterum atque concordibus argumentis atque teftimoniis con- fiat, m cultu folis publicam eamque popularem Perfarum religionem con- fiitiffe, quae tamen, hoc Deitatis figno non obftante ad diuinitatem in fole refplendefcentem et habitantem refpiciebat, quod pro Graecorum calumnia ex contrariis ParfTarum et Geuhrorum fententiis habere, aper- tam fapit deA/cjfv vTro^hsoof. pag. i6”. lin. 14. 15. Hunc Mitliram primum^ vt reUe Hefychius , apud Ptrfas Deum elje. Omnis fere antiquitatis tefiimonio id dudum allatis locis veterum probauerunt, qui de religione veterum Perfarum tradarunt, cultumque apud eos Mithriacum exponere conati furit, quos non exfcri- . bimus. Intercedunt autem quidam viri dodi, qui Mithrae nomen non Dei fummi elTe, fed Deitatis alicuius fubordinatae, adeoque non mafcu- linum fed foemininum efie habendum contendunt. Inter hos funt eru- diti audores memoriarum lllerariartim Trimiltinariim qui, mentione hu- ius loci, ad quem hanc annotationem fcriblmus, fada, melius e/Te fia- tuunt Herodotvm fequi, quinos doceat, cultum Mithriacum non nouum efie, fed ab Afiyriis et Arabibus ad Perfas delatum, eumque pro obiedo i) 1754. Mart. p. 193. PERSARVM. 77 obiedlo habere non folem , fed Venerem coeleftem generationis omnis principium. Qua in re ad Frereti differtationem de hoc argumento prouocant. Nos hoc loco Freretianas explicationes non moramur, illae enim patentiorem campum poftulant, dicemus autem, quid in ea re ve- rum fit , quid falfum , faltem male intelledum , nec accurate explicatum. Dabimus primo locum Hejiodoti'^ leclori legendum , quoniam expli- catione opus habet. Ita vero hili Oricus: „Non quemadmodum Graeci, „fentiunt Perfae Deos ex hominibus elTe ortos ; moris habent editiffimis „quibusque confcenfis montibus loui hoftias immolare, omnem gyrum „coeli louem appellantes. Soli lunaeque facrificant, et telluri, igni, aquae „atque ventis , hisque folis facra faciunt iam inde ab initio. Vraniae quo- y^que facrijicnnt , fic nimirum ab AJfijrns Arabibusqiie ecioSfi. Vocant autem ^^/Iffyrii V merem Mylittam^ Arabes eandem Alittam appellant, Perfae MetramP Poteramus in genere Herodoti teftimonium reiicere , quod apertum fit, Graeca eum numina cum Perficis male confudilTe, quod Graeci faepe- numero folebant. Cum enim vim gignendi a Perfis Mithrae non elogio tantum, fed imagine quoque tribui cognouilTet, iflam autem procreandi virtutem a Graecis Veneri adfcribi nolfet, temei*e iudicauit Mithram et Venerem idem nomen fideris elTe, cuius gignendi vim Perfae pariter at- que Graeci colant- Sed non opus efTe hac refpOnfione monuit B. Mos- H E M I V s *■ , poft Iacobvm Gronovivm^ obferuans , Herodotum hoc numen non dicere Mithram niafculino genere., fed Mithran foemini- no, adeoque hanc ab illo longo interuailo diflare. Vrania enim , non ma- ris, fed foeminae nomen eft, Mithras Solis nomen femper mafculino ge- nere exprimitur, vt in infcriptionibus : invicio Mithrae. Itaque non dubitandum , per Mithran inter coeleflia Perfarum numina idem eos fidus intellexilTe, quod Graeci per Vraniam, nempe Venerem. Quod an re^le dixerit Herodotus vel perperam, hoc loco difpiitandum non eft, vbi Herodoti ^ teftimonio folo non liamus, facileque admittimus acutiffi- miMoshemii coniedluram , Mithrae foeminae nomine Perfas potius in- tellexifTe lunam , quam feniper in rerum generatione Mithrae mari tan- quam vxorem marito foliti fint Perfae adiungere: veteres autem Vene- rem coeleflem lunam quoque dixiffe et folis vxorem. Qiiod fi aliae ra- tiones deeflent, ex folis imaginibus Mithriacis poffet probari. Afl nec ita tamen conflare Herodoto fidem manifeflum efl, qui diferte fatis lu- nam a Venere diflinguit. Nobis attentius paulo imagines Mithriacas confiderantibus , eam faluam efTe credimus. In iliis enim maxime, quas mathematice (cofmogomce, mallemus dicere) effictas efTe, Hydevs * K 3 , rede t') Vol. XIV. diiT acarl. reg. eleg. liter. pingi curatifr. d') 1. c. 3$. ed. Henr. Sreph. /j") Conferri hic volviintts , quae de Veneris e") Ad C V D Av 0 R T H I fyftem. intell. c. 4. §. i6. cultu apud Perfas difTerir 11 y d e a- s c. 5. p. 9J. n. 22. p. 327- loco huie lucem foenerantia: et apud alias gerv- /) Obf. ad Hcrodot. p. 536. tes I a b l o n s k v a’ s in Panth. Aegypt. Vol. I, g') c. 4. p. 113. vbi figuras amri mithriaci de- L. I. c. 1. C 6. p. 7 leqq. 7S AD PART. I. LIB. IL CAP. III. DE PHILOSOPHIA re(?I:e monet , non tantum folis lunaeque, fed et aliarum planetarum figna appinguntur, maxime Martis, Mercurii, louis et Veneris, quam ex ima- gine generationis fatis obfcoena, quae proxime adieda eft, tanquam cer- to indicio licet declarare. Manebit hoc paclo Herodoti fides, afferentis vim foecundantem atque generantem a Mithra foemina, id eft Vrania de- pendere. Et ita quidem fcriptor Graecus, numina fua cum barbarorum numinibus more populi fui comparare et conciliare folitus. Quid vero cx mente Perfarum illa Mithra , foecundaque mater fignificauerit , ex fy- ftemate cofmogoniae Perficae haud dubia fide iudicari poteft. Cum enim Mithras Oromafden tanquam primam omnis lucis emanationem ex fe procluxiffet, addidit illi emanationes lucidas alias, quas recentiorcs Perfae angelos vocant. Inter hos animae mundanae fpiritus , qui in ffellis po- tillimum, vt Mithras in fole, thronum atque fedem habent, angelus Mi- thra, fiue Perfico no.mine Meder, eft, fiueMethrem, lingua Zendica, de quo defcribemus bona cum venia leftoris narrationem curiofiflimi libro- rum Zendicorum inquifitorls Anqvetil dv Perron Is ex colledio- ne Zendiana lefchts fade, primi voluminis argumentum effe preces facras, «refert, forma elogii diredli ad angelum folis, ad Meher, ad lunam, ad « aquam et ignem , inque his alloquiis Zoroaftrem primo quidem fe «humiliare coram Ormufd, et peccatis omnibus, quotquot cogitatione, «voce, fafto commiferat, nuntium mittere. Tum conuerfum ad plures «angelos, maxime ad Meher ^ [ocium angeli /oli praefidentis^ quem Deus fplen- „ didiorem fecerit , quam ceteros fpiritus coelejles - - - Tum pof folis elogium « ad angelum conuerfum , eum dicere praefidem terrarum et villarum , eum ex- „peilere et abigere aeterna claiia Diabolos , habere oculos auresque mille ^ occu- „patum continuo circa legem et Jalutem hominum y nunquam quoque obdormire. Addit vir docftus, qui hot libros infpexit, nomen Meher in Zendlcis effe Methrem , vnde formatum nomen Mithra j quod iuxta Perfarum opinio- nem hic angelus folis angelo fit proximus , eumque in operationibus fuis adiuuet, apud Perfas autem fingularem venerationem merulffe , ob infi- gnia minifteria, quae humano generi praeftet. Haec quanquam recen- tiora putamus temporibus Zoroaftris, et ferius excogitata, atque ex ve- terum Perfarum traditionibus compilata , ex inftituta tamen comparatio- ne cum loco Herodoti intelligi poffe putamus, Mithram, fpiritum folis, et Mithran, fpiritum terrae hominisque cuftodem Perfas iunxiffe, quae fcri- pror Graecus more fuo Graecis nominibus expreffit. Ita vero luculen- to quoque exemplo confirmari poteft, fyftema emanationis eo ordine Perfis placuiffe quo illud expofuimus. Et hinc ratio dari quoque poteft, cur Perfarum rex Veneris cultum introduxerit nifi has fuiffe reliquias Sabaifmi dixeris. Sed aliam quoque de Mithra coniedluram addimus j /ury/- j") Loco fupi a cit. Diar. Parif. p. \6. Inde refponderi poteft ad difficultates P e l l o v- fc) Vid. quae ex veterum teftjmoniis de cultu t e vu hilt, des Celtes ch. 3, p. 27. ch. 16. p.297. Venetis inter Perfas dixit H v d e c. 3. p. 90. PERSARVM. 79 fjitirlrtjv fiue mediatorem dlciMithram ex loco Plvtarchi conf!at, quem p. 173. ipfis eius verbis excitauimus. Qui, niu nos omnis oculorum ani- inique acies fallat, non nifi de mediatore inter lucem et tenebras potcft explicari, faltem ex PlutarcHi mente ita explicandum effe interpretatio- nis leges pollulant. Sed quo fenfu fAsahtiv vocaueritChaeronenlisphilo- fophus, non aeque perfpedum eft. Non falli eos, qui hoc ad commu- nem vtriusque principii, lucis et tenebrarum fontem, fummum numen referunt , et origines vtriusque ita ex Mithra , a Plutarcho indicari , pu- tant, ex iis quae p. 177. fufe allata funt, rerum intelligens facile depre- hendet. Sed fatemur tamen ita fxsjlrH nomen non exhauriri totum, quod intercedentem inter duas partes aduerfas fignificat. Vnde prona via in eam opinionem deducimur, aut Mithram efle mediae naturae inter Oro- mafden et Arimahnium , id eft, ex luce atque tenebris fuo modo confla- tum , aut muneris illud nomen efle et principium aliquod dluinum, fpi- ritumque talem coeleftem referre, qui intercedendo inter lucis et tene- brarum pugnam in miftione vtriusque id agit, ne hoc illud vincat et te- nebrarum princeps Arihmanlus imperium fuum am.plificet , et vt anima- rum a luce abftra^arum reditum ad Deum hoc modo adiuuet. Et prior quidem vocis explicatio cum defcriptione Mithrae ftimmi Dei conftare non poteft, quem purifliinum et ab omni tenebrarum obfcuratione longe remotlfliraum numen efte, Perfae pariter veteres atque recentiores Parf- fae Gheurique ad vnum omnes pleno ore clamitant. Itaque fi nomini huic ratio fidesque fua conftare debet, altera intelllgenda eft. Ita fubduxit rationes acutiftimus , eheu ohm ! Moshemivs nofter ^ , qui vt ratio- nem redderet, quomodo Manes potuerit Chriftum mediatorem in fyfte- ma Perfarum theogonicum intrudere, ad hanc potiffimum Mithrae fignl- ficationem confugit , et poftquam ex Ivlio Firmico” obferuaflet, Perfas Ionem diuidere in diins potejlates^ naturam eius ad vtriusque fexiis re- ferentes et viri etfoeminae ftmulacra ignis fuhjlantiam deputantes , folis et lunae — imaginem fimul hunc ps^rlrriv repraefentare coniicit, in quo duplex potejlas, vir- tutis habitantis in Jole , fapientiae in luna indicetur. Non refragabimur , fi quis huic coniefturae calculum adiicere velit, fpeciem enim habet et ve- rifimiiitudinem , quamuls ad mediatorem Chriftianorum, quem Manes admittebat, difficulter applicari poflit, qui ex fuae gentis difciplina, quam probe tenebat, fatis nouerat, Mithram, fummum nomen, fupremamque mundi naturam hanc mediationem ex natura fua refugere , cum non fit compofitus ex fpiritu fiue mente et ex materia fiue corpore fed fummum et puriffimum ens referat, quod ad mediatorem Chriftianorum Deum atque hominem, non quadrat. Nobis, quod pace piorum, quos poft fu- nera magni viri veneramur, manium Moshemii fatemur, conie^lura ifta atque explicatio difplicet. Nam perperam fupponit , Mitliram fummum Deum, 0 Hiftot, Chrift. Sec. III, 43. p. 7S7. »3 De errore proliin. reli^ionmn, p. 413. edit. Gronou. So AD PART. L LIB. II. CAP. III. DE PHILOSOPHIA Deum, cuius fedes atque thronus fol eB;, et Mithran, quam lunam re- praefentare ad locum Cudworthi fupra adductum putabat , vnum numen elTe , nominis appellatione idem, et muneris applicatione atque operatio- ne tantum diuerlum ; et reuera Tummurn Perlarum numen contra totius gentis illius religionem, non condere tantum lucem, falutemque ex fon- te fuo communicare , fed mediatorio nomine adiuuare quoque, et Oro- mafdis, quod fecundarium et. dependens a Mithra numen efl, partes tueri, affirmat, quod falua Mithrae Perfici definitione plane erit (X,(XV^0iT0V , et cum fyflemate Zoroallreo non potefl conciliari. Quare vel plane abii- cienda efl viri fummi coniedura, ynde Manes mediatorem fuum habue- rit, et cur Mithram Plutarchus dixerit: aut confugiendum ad ob- feruaiionem noflram fupra de Mithra foemina eiusque fighificatione alla- tam, qua principium aliquod diuinum, lucidum, fplrituale,potentiffimum, quod ex Oromafde , et per hunc canalem ex Alithra mare emanationis lege ortum efl, indicari, probauimus, quod cum natura fua inferius Mi- thra fummo fit, muneris ratione elTedtus Mithriacos in deflruendis ope- ribus tenebrarum et expandenda lucis falute efficit. Quo pado omnia, nifi fallimur redtius cohaerent, et tunc facile ratio dari poterit, cur Ma- nes falua patria religione mediatorem Chrillum fuo fyllemati haeretico infarferit. Plutarchum autem in hac nominis fjLsalr^ fignificatione fal- fum efTe , Mithramque fummum numen cum Mithra mediatore confu- difTe, adeoque quem fuperiorem effe Oromafde atque Arihmanio probe perfpexerat, medium tamen nullo vero fenfu et determinata fignificatio- ne feciffe, nemo mirabitur, qui cogitauerit, in theologia barbararum gen- tium explicanda fcriptores Graecos et Latinos plerumque aut lapfos fuif- fe aut offendiffe tamen et cefpitaffe. Poterant haec latius deduci et lux haud contemnenda variis antiquorum fcriptorum locis accendi , maxime autem Manetis fyftema illuftrari et nonnulla in eruditiflimi Beaufobrii ex- plicatione Manichaeifmi emendari , nifi timendum effiet , ne limites fup- plementis pofitos excedamus, vnde haec vberius expendenda et definien- da, dodlioribus et acutioribus , imprimis qui hiftoriam Chrillianae ciui- tatis condere aggrediuntur, relinquimus, pedemque ad nollrum cam- pum referimus. pag. 173. lin. 6. a fin. Inter eos Abulfeda refert. Plura Perfarum et Arabum loca redtat Hydevs ”, vbi tamen caute incedendum, cum fcri- ptores addu(ffii plerique Muhammedani fint, quorum intererat, ita Perfa- rum religionem delineare, prout eius temporis circumftantiae huic genti non vald^e fauentes poflulabant. Maxime id cauendum ne tenebras ve- terum Perfarum cum diabolo ludaeorum, Chri/lianorum , Mubammeda- norum effie cenfeamus: quo errore veterem Perficae religionis hifloriam mifere corruptam effie, eius ada loquuntur. Illa enim de diabolo dodri- na tum demum Perfico Arihmanio fiue tenebrarum principio applicata elt, tC) c. 22. p. 290. vbi iinprimis locus ex Shareftanio Arabico fcriptore infpiciendus elt. P E R S A R V M. 8i cft, quo cupiebant Perfarum reliqui ad euitandam perfecutionis mole- lliam videri aliis feclis viciniores et eo quod tenebrarum fiue Arihmanii dodtrinam ipfos erroris dualitatis fufpedlos facere, re ipfa effent experti. Quae nifi dilfinguamus , cetera incerta erunt et obfcura. Magnum autem inter diabolum et tenebras Perfarum difcrimen elTe, quU libet deprehendet, qui has ex Mithra produdas dici, id efl emanauilTe, illum bonum a Creatore numine ex nihilo creatum libere defeclffe co- gitat. Quod femel monuifle, ne nos fcriptores rerum Perficarum recen- tiores decipiant , fufficiet. pag. 174. lin. 16.17. Malo daemone munditm malum cum malo fihi feruante. Hoc non de Zoroaftreo , fed dualiflico magorum vetuhiorum, quos Ke- iomari et Zeruani afleclas vocarunt , fyhemate intelbgenda funt , qui , fi Graecis vocibus vel philofophicis de ea re loquendum elt, louem (Yez- dan Perfae nominabant) materia grauidum eam a fe ex finu fuo expulifie, hancque omnis mali tum materialis tum moralis fontem faftum principio purilTimo , lucido, adbiuo contrariam naturam habuiffe crediderunt, nun- quam plene fubiugandam , fed rebus naturalibus ex commercio et inqui- natione materiae ad lucis puritatem reflitutis emendandam. Quem erro- rem vetuftillimum mundum corrupiffe fere omnem, traditionis reliquiae hodienum fuperftites loquuntur. Probe viderunt theologi veteres, in hac - cofmogoniae explicatione infuperabiles difficultates fe prodere j inde fa- dlum , vt de caulTa miiiionis lucis et tenebrarum variis opinionibus ve- teres Perfae inter fe diffientirent. Verum cum finceram creationis or- tufque rerum hiftoriam non rite tenerent , et primorum patriarcharum de ea traditionum effent obliti , in haec uavqxrx non incidere non po- tuerunt ®. Quod ideo monendum putamus , ne abfurditas opinionis 1. dodrinae huius nobis occafionem fuppeditet, veterum fyftema aliter, quam res poftulat interpretandi, et meliores ei fenfus affingendi. Ibid. lin. 7. a fin. Mithrae nulla datur ratio. Hinc veteribus magis Ormufdh et Yezdan, cum Mithra idem vnus puriflimus lucte oceanus eff , quem Zerdushtus demum vt difficultatibus fe extricaret ita diffinxit, vt a Mithra fiue Yezdan, Oromafden effluxiffe, et per hunc lucem intro- duffam effe in materiam, quae antea in Deo latuerat , ftatueret Certe, fi ante Zoroaffrem magi ita ffatuerunt, quod feiffam quandam inter eos tenuiffe Arabes hiftorici dicunt, aliter intelligi non poteft. pag. 179. poff fin. §. 12. Luculenter probant. . Ex didlis de viri doffi, Iagobi Martini, Congregationis Benedidinae S. Mauri apud Gal- los focii explicatione Mithriacorum myfferiorum iudicium ferri poteft, quam peculiari fchedialimate , quod : explicationem diuerforum monumento- rum fingularium , ^uae ad religionem vetujlijfimorum populorum pertinent , in- fcripfit, #) Vid. idem p. 295. quo loco obfcuris Shareftanii verbis ex hac explicatione nollra clara lux poteft accendi. Append. Hifi. phiL L 83 AD PART.I. LIB.ll. CAP.llI. CE 'PHILOSOPHIA fcripfit , et cum orbe erudito communicauit p. Is, cum minime fibi pla- cere omnia, quae de Mithra cultuque Mithriaco dixerunt celeberrimi viri Philippus de la Turre et Scipio Maffeius, fateretur, antri cultusque Mi- thriaci nouam ipfe dare explicationem conftituit, fupponens, Mithriaca facra, qualia ad Romanos perlata funt, non tota elTe Perhca, fed a pira- tis Phrygibus ad fuae religionis normam attemperata, nec totam Mithrae religionem exhibere aliud , nifi imaginem folis ecliphn patientis et ab eo conflidu vidtoriam reportantis, congratulantibus reliquis flellarum pla- netarumque conflellationibus, quae hunc hollem vinci gaudeant: cere- monias Mithriacas autem ex ludaifmo et Chriftianifmo efTe defumtas. Quibus innixus, dicam viris celeberrimis fatis grauem fcripfit, qui aliam explicationem fequuntur, et imprimis Porphyrium infedatur, quod re- rum vniuerfi cauffam Mithram tignificare , tradiderit. Nos fn viro do- ^lo, fed coniedurarum leuifiimarum fidem libenter fequente, (quemcha- ra^erem etiam in opere de religione veterimi Gallorum prodidit) viariae eruditionis fpeciem laudamus, potuiffe autem patrum coniediuris et ex- plicationibus fidere, et licet noffet, eos omnia ad partes fuas rapere, quae Chriftianis fauere credebant, fiue vera efl'ent,fiue falfa, eorum tamen interpretationes fequi et his fulcris vere ficulneis nouam illam interpre- tationem Mithrae inaedificare, merito miramur. Non examinabimus to- tam dilTertationem ; facient id , qui fibi conftitutum habent, veteres ritus explicare^ praeterire tamen hoc loco non pofiumus ea, quae noftrae quam de Mithra dedimus, explicationi obftaf e videntur. Et I. quidem diligenter monemus PP. ineptos prorfus in hoc argumento iudices elTe, €0 quod arcanos v^eterum gentilium Ciiltus et religiones falis explorare fiec potuerint , nec voluerint, cum ita fibi propofuilTent , omnem religio- nem gentilium exponere, vt confiaret, aut Hebraeis furrepta efie quae faniora ipfis videbantur, aut innumera abfurda comprehendere, id quod fuo loco ex inftituto demonllrauimus, et in PP. ledione non ignaua ope- ra verfato ignotum effe , vel negari a quoquam non pofTe confidimus, nifi ab eo, qui coeca veneratione viros pietate magis et doctrina quam iudicii critici acumine et accuratione claros profeqiiitur. II. Romanos quoque aeque ineptos elTe Orientalis religionis iudices, nemo inficias luerit, qiii cogitauerit, eos ad patria placita illius ceremonias plerumque retulilTe, hincque innumera aliter expofiiilTe , quam Orientalium mens fuit. Qi-iae obferuationes quamplurimis exemplis facile probandae vbi fupponuntur, vt negari a veterum rerum perito non polTunt, ita vno idtu viri dodii explicationem fubuertunt. Ea enim tota nititur tellimo- "nio LuHatii^ fcholialTis Statii qui cultum Mithriacum ita" delineat: 'Perfae in fpelaeis eoli folem primi inuenijfe dienntur, et hic fol proprio nomine vocatur Mithras^ quique e clipfin patitur ^ ideoque intra antrum colit ur , e H enim in Jpelaeo Per fico habitUy leonis vultu cum tiara^ vtrisque manibus bouis cornua comprU f') Paris 1739. 4. y) Ad S T A T I r Thebaid. L 1. '1 P E R iS ^A >R :y M. 53 comprmem^ quae interpretatio ad lunam dicitur: nam indignita ,fequi fratrem occurrit illi et lucem fubtexit; fol enim lunam minorem fua potentia et humilio- rem effe^ docens^ taurum infidois cornibus torquet: Non excipiemus quod facere poteramus contra hunc tellem , eum et Latinum efle atque pere- grinum , et aetate adeo ab ifta veteri religione reuiOtum , vt eius inter- pretatio ex ingenio nata potius, quam Perfarum ex relationibus accepta videri queat. Concedemus potius , eam explicationem apud Romanos myfteriorum Perficorum ignaros obtigiffe, velut facilem et oblcuriffimo dogmati leuem (ignificationem et popularem fenfum affingentem 5 maxi- me cum vidilTent, ftellarum figna folis atque lunae imaginibus in illis fpelaeis fuilTe adpidaj audiulffentque, Zoroallrem in hoc cultu Mithria- co planetarum rationem habuLffe. Hoc enim facile nobis perfuaderi pa- tiemur, modo certiora quam attulit, eius rei teflimonia attulilTet. Afl veram effe, teftatam veterum Mithrae explicationem, qualem dedimus, mentique Perfarum conformem ipfa nos eius conuinclt diffiertatio , ea fuppeditans , ex quo confutari poffiet. Ipfe enim obferuat ^ Mithram a fole faeoe dillingui , ad infcriptionem apud Gruterum prouocans : D. I. M. ET SOLI SOCIO id eft, Deo imiibio Mithrae et /oli fodo. Addere potuilTet, Mithram in eo ipfo monumento, quod aere exprelTum eft, a fole diftingui: vnde redle explicuit adieftam infcriptionem: DEO SOLI ET INVICTO MITHRAE. Quod fi Mithras a fole diftinguendus eft, qua ratione fol eclipfin patiens dici poteft? quo tamen fenfu omnia haec efle intelligenda magna confi- dentia ftatuit? Et annon haec ipfa nos eo deducunt, vt dicamus, Mi- thram aut plane diuerfum a fole efle aut hunc eius tantum fedem atque imaginem? Viderit itaque, cui interpretatio dodliffimi monachi placet, qua ratione foU eclipfm patienti et in hac fola, quod vult relatione con- fiderato et Mithra v’^ocato, eam nominis fignificationem tribuere queat, vt innuat dominum , protedlorem , patrem ; aut qua ratione fol in hoc ftatu eclipfeos dici poflit mediator inter bonum et malum , ex vtriusque influxu participans, eumque cum inferioribus communicans. Haec enim aut nullum , aut ineptum fenfum ftante hac explicatione admittunt. Ne- que reliqua meliorem aflenfum merentur , quae afferuntur. Et facile qui- dem concedimus, Porphyrium in explicando cultu Mithriaco falli potuif- fe, licet comprehendere nequeamus, quomodo confentiant, quae audior habet vno loco, Porphyrium hanc explicationem ideo excogitafle, vt Chrlftianos eo melius refelleret, cum alia non haberet, quae iliis oppo- neret j et altero , eum a Gnofticis hanc explicationem didiciffe, at depre- 'hendiffe, fe ab iis deceptum effej prius enim cum pofteriore liare non poteft. Quaecunque autem efle poteft Porphyrii audoritas, certum ta- men eft, non ad ipfum modo folem velut fimulacrum et habitationem L 2 aeterni O pag- 24^- 84 AD PART. I. LIB. II. CAP. lIL DE PHILOSOPHIA aeterni et diuini ignis , fed et ad hunc ipfum imprimis Perfas veteres Mi- thram retuliffe, quod in fuperioribus nos extra dubitationis aleam po- fuiffe fumus perfualiflimi. Quamuis itaque fol Mithrae nomine velut lymbolum eius interdum occurrat, afeendendum tamen altius, et diuinus ille ignis fons aeternus omnis emanationis cogitandus elt, quem ignis fymbolo Perfarum philofophi, (nam de his fermo efl, non vero de reli- gione plebis) adorabant. Et hinc fine dubio Mithras ex petra prognatus fymboiice dicflus eft, quod prouocatus ex filice ignis fymbolum eft ignis diuini feu Mithrae , qui ex fe emanare facit omnia. Prorfus autem uTr^oa^iovvao)/ elf, Mlthram ad mediatoris dignitatem ex homine eue<^\um elTe , hoc enim dodlrinae Perficae repugnat , quae Mithram Oromafdi et Arihmanio praeponit, vt fuo loco probatum. Nec mediator aliter dici poteft, nifi quod vtriusque principii ex fe emanantis aucflor fuerit, vel mediatoris titulus plane non ad Mithram fummum numen pertinet, quod Plutarcho perperam vifum , fed ad fpiritum quendam emanatiuum , qui in Veneris fidere refidet, vt fupra ex fcriptls Zendicis probatum. Ex qui- bus conftare putamus, Martinianam Mithrae explicationem neque cum vulgari neque cum philofophica et fymbolica veterum explicatione con- cordare. illa enim foli Mithrae nomen interdum tribuit , fed vt fummo et diuino fideri , influxum vi animae diuinae inhabitantis largienti. Haec Mithram primum aeterni diuinique entis fontem eflfe flatuit, ex quo acflii- uum et pafliuum principium illud fpirituale, hoc materiale, lucis nimi- rum et tenebrarum , effluxit. Reliquae Mithriacae imagines atque fym- bola facile accommodari huic explicationi poflfunt, fi emanationis fy/te- ma adhibeatur, nec opus eft ad eclipfin confugere: quam meliori verifi- militudine expofuiffet aucftor, fi ad pugnam inter Oromafdqn et Arihma- nium lege emanationis ex Mithra fadam prouocauifTet, illo tandem hunc vincente, et cuneftis in lucidum fontem primaeuum redeuntibus. Ceterum vtrum verum fit, quod audior afferit, Zoroaftrem fuifle fundatorem reli- gionis magorum, nec Mithriacum cultum ab eo proficifei potuifle, eo quod tefte luftino , is natus fit ex locis Ifaiae et Daniells ma!e intelledlis, hi vero prophetae multis feculis priores fint Zoroaftre , LedFori, ea quae de Zoroaftris aetate copiofe attulimus, expendenti dilucidanda relinqui- mus. Indubitatum fane eft, Magorum religionem ipfumque Mithrae cul- tum Zoroaftre antiquiorem elTe , nec eum efle primum audlorem , quam- uis pofflbile fit, vtmyfterla Mithriaca in fpelaeis celebrata fi non primus inuenerit, faltem in vfum fenfumque philofophicum traduxerit, et ad fy- ftema fuum incruftandum adhibuerit, quemadmodum Mithriacum fyfte- ma non ex male intelledlis Ifaiae et Danielis locis excogitatum eft, fed ab initiis monarchiae Perficae iam in vfum dedudlum. Facile haec omnia, et meliora fuis audior vidiflet, et quam dubia luftini narratio fit, expen- diflet, fi vel vniusHydei librum cuoluiflet, et teftimonia veterum expen- diffet. PE'RSARVM. S5 diffet, quem i^norauifTe miramur, cum vel ex folo Baylii articulo, Zb- roaflres^ eum cognofcere potuiflet. pag. 179. §. 13. lin. ^4. Haec enim ex difputatis clara ejfe putamur. Cauendum autem eft, ne Magorum fedam quandam, quae Principiorum abfolutorum dualitatem ftatuebat, hic cogitemus, de qua memorabilem locum Shareftanii affert Hydevs % ex quo patet, communem magorum fententiam hanc dualitatem in diuinis. Lucis et tenebrarum abfolutam releciffe,.et a primo magici ordinis antiftiie Keyomarath ita edodlam fta- tuiffe: ,,Efft quidem rerum omnium principia duo, Yezdan et Ahreman, „aft hoc tamen difcrimine, vt fuerit Yezdan fine initio aeternus, Arih- „man produdus ab eo et creatus. “ Videbat contradidionem latentem Zardufchtus cum explicari non poffet, quomodo Yezdan produxerit Arehmanium, f. lux diuina et immenfa atque fpiritualis tenebras, et quae Inde orta eff materiam , fuae naturae aduerfam , de qua quaeffione maxi- mas controuerfias inter Magufaeorum fedas fuiffe enatas idem fcriptor ait, „cum de duobus capitibus cardinalibus difputarent , quorum vnum „erat cauffa miltionis lucis et tenebrarum, alterum explicatio liberatio- „nis lucis a tenebris. Itaque huic quaeftioni dirimendae, fupremum «principium ita pofuiffe Zerdushtum, vt diceret, Mithram fiue Deum «fummum creaffe lucem et tenebras, et vtrlusque audorem effe vnicum, „ fine fodo , fine pari aut fimili , nec tamen ad eum referendam effe ex- «iftentiam tenebrarum, (icut dicant Zeruanitae, fed bonum et malum, in- „ tegritatem atque corruptionem , et puritatem ac fpurcitiem exiuiffe ex «miftione feu commiftione lucis et tenebrarum “ Accurate expen- denda funt ipfa fcriptoris Arabis verba fatis luculenter fenfum myfticum fiue latentem eorum exponentia, quae Zoroaftres fymbolice et impro- priis figuris olim ad pofteros propagauerat , vt habeat clauem , qua refe- rari poffit fyftema Zoroahreum theogonicum et cofmogonicum , quaque Graecorum pariter ac Perfarum relationes de eo claro fenfu poffunt ex- poni, modo caueatur, ne creationis vocem, a recentioribus fcriptoribus ex ludaeorura, Chriffianorum et Muhammedanorum fchola adhibitam fenfu, quo hi fumunt, pro produdione ex nihilo, habeant, fed emana- tionem produdricem intelligant, qua quicquid realeeff, et re ipfa exiftit, ex fuo fonte prodiit, diuino omnibusque realitatem et exiftentiam imper- tiente , quod diuerhflimum effe a creatione fenfu ludaico et Chriftiano quilibet intell git, et ex explicationibus Orientalium euidenter poteft probari His diu expenfis, fyllematis Zoroaftriani explicationem illam L 3 dedi' s) c. p. 29S feq. Hi enim aut in Deo fuiffe omnia, et ab eo ia t) Dedimus integra verba Shareftanii 1. c. tempore feparata , aut modo emanntiuo iuxta p. 178. quae rota legenda funt, vt modificatio limitationum et priuationum ordines conltiruta, fyflematis Du.iliftici vel commutatio potius in fatua tamen cffcnriae origine ex Deo ft.uut.re «manatiuum inrelligatiir. cogebantur, cum femei admififTent principium: k) Teltes damus veteres omnes, quotquot ex nihilo fieri nihil, adeoque creationem rei ex duo principia ablolute prima non alTeruerutu. nihilo nec capere, nec ad rationes cofmogonicas cjfpU- AD PART. l LIB'. II. CAP. III. DE PHILOSOPHIA dedimus, quae noftro quidem philofophandi modo atque verbis accom- modatior, fenfum tamen ilium fyftematis emanatiui refert, quem folum hic fequendum nec ad recentiores voces, emanationis etc. offenden- dum vel alienas opiniones veteribus tribuendas effe prouide monemus. Quo pado conflabit, nihil nos ex ingenio finxiffe, fed ad mentem fcri- ptorum veterum exhibuiffe, fepofito paulifper velamine narrationis alle- goricae et fymbolicae , de bellis duorum iftorum regum , de exercitibus ab iis edudls eorumque ducibus, de contentione inter eos in creato mundo, de tempore et duratione regnorum vtriusque, de debellatione et deletione Arihmanii vniuerfali, de paradifo, loco lucido et felici, de refurredlfone non hominum tantum fed omnium realium rerum , fiue de reditu earum ad primam originis felicitatem, quas traditiones omnes, nec Porphyrio , nec Plutarcho, nec Theodoro Mopfuefleno, nec aliis Grae- cis ignotas, ParfTis autem atque Gheuris, fiue Gauris in libris Zoroaftri tributis et apud eos facris familiares, hoc loco quamuis non adeo arduum id opus fuiffet, exponere noluimus, ne ex philofophiae hiftoria, religio- nis. Perficae enarrationem exfculpere voluifTe videremur Non defunt autem inter acuta noftrae aetatis ingenia , qui hanc, quam hoc loco da- mus explicationem fyftematis Zoroaftrei, verifimillirnam putarunt, fuo- que adprobauerunt calculo. Inter quos immortaIi*LE i b n iz lo pri- mum merito locum aftignamus, qui in acutlftiml ingenii opere, quod Theodiceam infcripfit ^ , hanc Zoroaftrei fyftematis explicationem dudum dedit. Adfcribemus ipfius verba, cum lecftoris venia, quoniam magnam argumento noftro lucem inferunt. Ita vero philofophus incomparabilis : 5,L’ancienne erreur des deux principes, que les Orientaux diftinguoient 5,par les noms d"* Oromafdes & dArimanius, m’a fait eclairlir une con- ,,ie(fture fur hiftoire reculee des peuplesj y ayant de 1’apparence que „c’ etoient les noms de deux grands Princes contemporains, Pun Monar- „que d’une partie de la haute Afie, ou il y en a eu depuis d’autres de „ce nom: Tautre roi de Celtes- Scythes, faifant irruption dans lesEtats „de premier, & connu d’aUIeurs parmiDivinitez de la Germanie. II fem- cxplicandas adhibere pofTent. Vidit id eruditif- fiimis Gerdilivs introduz. alie Itudio della relig. Vol. I. p. 349- Ted putat emanationem idem veteiibuspopulisfuitTequod creationem ex nihilo, et verbis tantum differre, rem et dodrinain ipfam eos habuifTe ex traditione et reuelatione. Sed quod pace doftifnmi viri diilum volo, infij’,niter fallitur, dum quacitionem ex quaeftione probatu- Tus circulum committjt. Tota theologia vetus teftis ede potelf, traditionem priniaeuam de rebus omni- bus ex nihilo folo verbo Deo creatis ab initio fere conditarum rerum publicarum periifle, et mutaram fapientiamde diuinis naturalem in (tul- titiam , pronuntiante diuo Pavio Rom. I, ci. 22. «xcogiraffe dogmata athea , vel pantheiftica, glo- jiain Dei fubuertentia : cu-m fcilLcec orehodoxo dogmati, cun£li t’x rSv «x Svruiv ex folo verba Dei apparuide Ebr. I, 5. fuccefllfllt aut Diiali- tticuin , aut Spinozifticum , aut Pantheifticoti fyltema , qua voce emanationis dogmata folemus nuncupare. Itaque ab intempeffiua apologia or- bis veteris in articulo de Deo delirantis praedat manus retinere, quam inter lucem et tenebras inuita hiltoriae antiquae fide pacifei , quod reli- gionis et traditionis primaeuae cauffam minime adiuuat. x) Inuenient tamen' eas, qui cupiunt in cel. ScHVBAKTi hid. phil. c. 2. p. 49. Nihii ta- men h. 1. de Mithra inueniri, Oromafdi et Arih» inanio fuperiore miramur, fed eura tantum pro fyrabolo Dei haberi. y') Pref. p.,m. J9. in fia. PERSARVM. g? „ble en effet que Zoroaflre a emploie ces noms des ces Princes comme ,,dcs fymboles des Puiffances invifibles, aus lequelles leurs exploits les ;,,faifoient reficmbler dans Popinion des Aliatiques. Quoi-que d’aUleurs ,;il paroifTe paries rapports des Auteurs Arabes, qui pourroient mieux „informes que lesGrec^, de queiques particularites de T ancieime hiftoire „orientale, que ce Zerdufi; , ouZoroaltre, qu’ils font contemporain dii „Grand Darius, n’a poiiit confidere ces deiix Principes, comme tout a „fait primitifs & independans, rnais comme dependans d’un principe uni- „que fupreme: & qu’ il a cru conformement a la cofrnogenie de Moife, „que Dieu, qui elt fans pair, a cree tout, & a fepare la lumiere des tene- „bres, que la lumiere a ete conforme a fon delTein original, mais que les jjtenebres font venus par confequence, comme fombre fuit le corps, & „que ce n’eft autre chofe, que la privation. “ Ad quae vitima verba mtel- ligenda legi debent quae Leibnizius in ipfo Theodiceae opere de priuatio- ne diflerit^, quas tamen fpeculationes metaphylicas nec veteribus Per- fis, nec recentioribus tribuere audemus, ne plus lucis veterum philofo- phiae intulifTe videamur, quam habuiffe ipfos efl verifimile. Alterum addimus, non minoris audoritatis in explicandis veterum opinionibus in- terpretem et arbitrum B. Moshemivm “, qui iisdem , quibus nos , ra- tionibus dudus eandem Zoroa/lri fententiam tribuere non eft veritus. Hunc tertius fecutus eft eruditifftmus Bavmgartenivs qui allatis variis fyftematis Zoroaftrei explicationibus noftram quam hic dedimus, veritati iudicat effe longe fimlllimam. Tandem quartum fuo iure adli- cimus virum S. R. Io. Ernestvm Schvbertvm'^, qui adhibitis iisdem Arabum relationibus Zoroaftreum fyltema eodem modo exponit, et cum recentioribus hypothehbus de origine mali, expriuatione et li- mitatione metaphyfica comparat, quos tamen conceptus mentis meta- phylicos vtrum Orientalium ingenia conceperint, vel phylice magis fue- rint philofophatl , ledori cogitandum atque expendendum relinquimus. pag. 182. lin. 15. Satisfacere pojje , fumus perfuafijfmi. Dignum eft la- bore attento, orientalem philofophiam, qualis tempore nafcentis Salua- toris A fiam peruagata eft et Aegyptum quoque occupauic, itemque Aegyptiaci fyncretifmi placita cum hoc fyftemate conciliare, quoniam filiae matrem (imllitudine ex afte refert. Tentauit idBEAvsosRivsin hiftoria Manichaefmi , fed praejudiciis nonnullis impeditus non perfecit. pag. 183* lin. 7. a fin. Etfi ex priiiatione lucis originem traxerit. Hoc vi fyftematis emanatiui neceftario concludendum eft, in quo nihil ex fe, vel ex nihilo eft, fed omnia ex fuo fonte oriuntur, eiusque indolem fe- quuntur, priuatio autem limitesque extra rtm funt iliique accedunt. C^are in dodrina definitate materiae, qualem hodie philofoplii adhibent, ifta orientalis philofophia locum habere non poteft. ^ pag. *) Theod. L. 1. §. yD. _ ^ Hia. pRil. c. 2. 79 (eqq. p. 48 feq. vbt «“) Ad CvDwoRTiii fyft. inte’r. p. 2-49. 52^. tamen tria ilta principia non fatis diltiaguuntuj, D Ad hift. orbis vniuerf. P. IV. p. J48. n. 84. / 88 AD PARI'. I. LIB. II. CAP. III. DE PHIL. PERSARVM. pag. 1H4. lin. 14. Mithran Perfarim cum Venere Graecorum male con~ fundi. Videnda , quae fupra ad p. 167. prolixius difleruimus ; verifimile effe oftendentes , Venerem Graecorum eatenus pofTe elTe Mithran foe- minam , quatenus per eam fpiritus quidam intermedius generationis cu- llos, qui in hoc planeta fedem habet, intelligitur. Talem efle Mithran, ex teftimonio libri Zendici demonftrauimus. Coincidere ifta cum nu- mine Veneris coeleftis, quod velut matrem Deorum coluerunt populi Syriae , Phoeniciae , Afiaeque minoris , ex locis Procli , Plutarchi , Sim- plicii , Apuleii fatis luculenter intelligi poteft , quae incomparabilis Iablonskii diligentia adduxit, quaeque explicationem noftram mire ' confirmant. Ita falua manet explicationis ratio, quam hoc loco dedi- mus. Syftema enim planetarum et Zodiaci in choro fpirituum emanati- uorum, quos angeli recentiores Perfae vocant, cultum Mithriacum prae- cipue expreflifTe, fpelaei Mithriaci adumbratio offendit clariffime. Quo pafto intelligi quoque poteft, quo fenfu Platonici Zoroaftrea placita ad fyftema Alexandrinum ex orientali philofophia pingendum et ornandum adhibuerint. Videtur autem vero admodum fimile Zoroaftrem emen- dato iftorum fiderum cultu fuoque fyftemati adaptata vulgi opinione d^QoKoLTqois ) quorum tum inter Perfas plena erant omnia, conciliare fibi voluilTe , vt eo facilius nouam religionem reciperent. Quem fcopum in toto fuo fyftemate habuifte, comparatio inftitutorum veterum Perfarum cum Zoroaftreis confirmat. pag. 189. lin. 19. Adeoque et antiquis placere potuerit. Praeter ritua- lia nonnulla plufcula moralia praecepta continet liber Sad-der., ex quibus nonnulla decerpfit cl. Schvbertvs Quia vero liber recentior eft, et duobus feculis vix amiquior, defcribere eius regulas morales hoc lo- co , vbi de vetuftorum Perfarum ethica agitur , noluimus , virtutem, ho- neftatem, caftimoniam, veritatem commendauifTe Perfas et imprimis fa- cerdotibus iniunxiffe facile credimus : neque tamen quae hodierni Per- fae praecipiunt cum veteribus confundenda funt. Vnum gentis hu- ius dodrinam moralem contaminauit , inceftus cum matre aut forore, quem tamen mores magis gentis, quam philofophia Zoroaftrea fulfifTe eft credibile d) In Pantheo Aegypt. p. I. c. I. §. 6. p. 7. 8- #") Accutat tamen Zoroaftrem, hiftoricus quae conferri merentur. ^ Arabs Ahu Mnhamed Mufiapha apud Hydevm e') loc. cit. c. 2. f. 2. 60 p. 54 feqq. c. 24. p. 313. inipvobauit eum caput quoddam /) Quinque regulaslcuilibet Laico apud Pet- Zerdufthaeorum , Chuaph, narrante Sharcjianit fas praefcriptas recitat Lordivs 1. c. repetunt loc. cit. hift. vniu. orbis audores T. IV. p. 134. AD 89 AD LIB. II. C AP. IV. DE PHILOSOPHIA INDORVM VETERVM. pag. 191. lin. vit. T^didit Edoardus Bijfaeus equei auratus. VtilifTimo inftituto huic editio- ni audor praefix)t loca veterum, Strabonis, Ciceronis, Plinii, Plu- tarchl, Arriani, Apuleii, Clementis Alexandrini, Porphyrii, Philoftratl, quae de rebus Indorum facris eorumque religione, moribus fapientibus ex vetuftioribus fcriptoribus mutuum defumtis narrationes nobis reli- querunt. Nam hoc pado magno ledoris commodo is ad haec veterum tcftimonia recurrere, et quid antiquis Graecis et Romanis de hac Indica fapientia notum fuerit, poterit requirere. Non ignoramus , multa nobis prolixiora pariter atque lucem magis foenerantia retulifle tumperegrinan- tium curiofitatem , tum milPionariorum, et ad praedicandum genti euan- gelium, in has Ahae meridionalis partes a principibus delegatorum in- ^dultriarn, qua ex ipfis nationum Ind.carum facerdotibus origines earum et imprimis religionem , dogmata , placita et traditiones 7iccr^o7;aqcx.^oTiis expifcari laudabili ftudio annifi funt, in quo prae reliquis lefuitarum fo- cietatem fuiffe diligentem, nec minori induftriaDaniae regis miffionarios in hoc campo pulchre elTe verfatos, candide eO: fatendum. Ad quam- uis hae narrationes itinerariae curiofitate et inftrudiore lumine multum fe commendent, non aufi tamen fumus, eos in fubhdium vocare, et ita eruditionis facrae atque philofophicae Indorum compendium hoc loco ex- ponere, rationibus haud leuibus prohibiti. Nam i. pleraque illa, quae viri ifti dodi a facerdotibus Indorum acceperunt, (haec autem rudis ad- modum rerumque fuarum ignara gens eft) non tam philofophiam quam theologiam et religionem , fiue capita de Deo , mundi ortu , Deorum ap- paritionibus, rerum ordine, gentisque originibus et fimilibus exhibent, et ad hiftoriam religionum , non autem philofophiae , maximam partem referenda funt. 1. qui ifta tradiderunt, vel ipfi Impudentifiimis fabulis impliciti, quid dicerent falua verifimilitudine non intellexerunt, vel nu- gis infolentiffimisque mendaciis, narrationibus, contradidoriis , et fi- gmentis audaciflimisftudio excogitatis omnia repleuerunt. 3. ftudium hoc autem vindicatis (ibi gentis et religionis fuae originibus diuinis atque re- ligionis et traditionum auitarum antiquitate gloriam et admirationem con- ciliandi , ad ingentia mendacia fecit audacifiimos. 4. methodus quoque orientalis, quae populis craflioris Mineruae et plerumque fub defpotico monarcharum imperio line ingenii libertate gementibus, et rerum, quam quae diuitias regionum iftarum promittunt, aliarum parum curiofis place- bat, mythologica , fabulis innumeris ro ^xv/jicc^cv prae fe ferentibus, omnem veritatis fpeciem alta node premit. 5. peregrinantium autem Append. Hijh pliil. M fides 90 AD PART. I. LIB. II. GAP. IV. DE PHILOSOPHIA fides faepe aut facilis nimis et credula , aut feftinatione decepta res per- egrinas non comprehendere fatis potuit, nonnullorum autem narran- tium e re fuit, ita relationibus fuis accommodare traditiones Indicas, pro- ut eas praeoptabant; 6. libri et documenta gentis adeo clam habiti funt hadenus, vt ex domeflicis fontibus nihil fere fide dignum potuerit hauriri. Qiiae nobis rationes fuerunt, cur reieda ad finem operis tradatione ex- oterica, de philofophia gentium Indiae, hoc loco in iis tantum commo- rati fuerimus, quae ex veterum, Graecorum Latinorumque fide con- fiant, quanquam exigua funt, et vix digna quae in philofophicae hifto- riae theatro compareant. pag. r9'2. lin. 29. Cum nugatore GVIL. PO STELLO. Locum heic allatum praefixit collectioni fuae cum aliis Bissaevs, et poterat vtcun- que ferri, tanquam conieCtura inde nata, quod cum filiis ex Ketura in Orientem ab Abrahamo dimifiis, philofophia quoque Chaldaica et Aegy- ptiaca ( vtriusque enim fi non parentem , certe primarium doClorem fa- ciunt veterum multi) ifiud quoque difciplinae genus in Indiam dimana- uerit. Alt quae homo cum ratione infaniens alio loco ^ ea de re dixit, ita deliranti nugatori potuilTe excidere, vt pro mylterils venditaret, id mirari fatis nemo poteft, qui ingenii Pofielliani charaCterem non intus et in cute nouit, adeo abfurda, inania, omnique rationis fenfu carentia funt, quae hoc loco difputat, vt quadrata rotundis mifcendo, ipfe quid fibi velit, nefciat. Non excitabimus infanientis philofophi fomnia, qui hiltoriam nugarum in philofophorum aCtis occurrentium coliedtionem non fcribimus : legant , qui curiofitate et patientia fatis inftruCli funt in- tegrum locum ex libro, vt funt Pofielliaiia fere omnia, rariori excerptum et integre adduCtum a diligentilTimo Fabricio*. Nos vt ex vngue „leo pofTit dignofci, hoc vnum afferimus, Brachmanes veterum a quibus „Braminae hodierni a Portello deriuantur, nomine ad hanc vfque diem „feruato fuae originis teftari fontem Abrahames apud quos difciplinae , filiorum Orientis delitefcunt. Quum enim vidiffet Abraham , fuos fi- „lios tam in familia Ifmadis ex Hagar, quam ex Ketura natos nolle Ifaaco „ fratri ad propaginem Melllae eledo fubiici, tunc pacis domefficae gra- „tia Ifmaelem verfus Aegyptum et Arabias habitare, et commercia con- „nubiaque exercere permififfe, vlpotiffimum difciplinis Aegyptiacis im- „bueretur, timore diuino prius imbutus: alios autem libris rerum coele- „fiiu_m donatos in totum orientem dimifilTe: et hoc elTe,quod ait fcri- „ptura: Ifaaco quidem dedit totum feu omne aut totale, filiis vero con- „cubinarum dedit munera. Plura defcribere ineptientis ingenii delira- menta pudet: fulficiunt haec vt intelligamus, etiam in hiftoria critica phi- lofophiae poffe homines nugiuendulos delirate, fine quo nemo Brachma- nes nomen habere quali Abrahames dixerit. Verum haec Pofiello con- donanda funt. At potuiffe virum eruditionis per omnes fcientias dif- fufae 4") De originibus c. IJ. h') Cod. apocryph. V. T. T, I. $. lai. p. 405 fqq. INDORVMVETERVM. 91 fufae laude illuftri, et a rationalis philofophiae regulis non imparato, imo eius ratiociniis incaute adhibitis vfque ad Scepticifmiim timido et dubi- tanti , Petro Danieli Hvetio excidere j tam manifellis et illu- Jlribus inffgnitam effe Brachmanum febiavi Mofakae Injloriae et doctrinae monu- mentis ^ vt nulli dubium effe fojjit , quin ex iis expreffa Jit, id nemo Ebi per- fuadebit, nili qui arcanam ingenii et eruditionis Huetianae hiftoriam et characterem nouerit, quem cum alio loco fufe indicauerimus, ad eum leClorem amandamus, rogamus autem Huel;^um, qua fide hiftorica, quo teftimonio fide digno, qua verifimilitudine critica probauerit : Bracbma- nes de mundi, et primi hominis, primaeque mulieris creatione eadem dijferere de- qiie primae horum progeniei viliofitate, exitio, et reparatione quam Mojen; nar- rareque Deum de coelo delapfwn in montem Meropurbateiim , luce et radiis co- rufcum Bremauio patriarchae legum fuarum codicem Chajler de nube tradidiffe, quia videlicet Mofen a Deo fic legem in Horcbo monte acceperint? Quae omnia aut excogitata et adfcripta efie Brahminis hodiernis a peregrinantibus, obiter et negligenter traditiones Indicas cum facris hiftoriis comparanti- bus , aut a facerdotibus Indicis poft fparfam cognitamque per Indiam vtramque legem Islamifmicam et ludaicam poftliminio recepta et anti- quorum fabulis et mythologiae adaptata efie, omnes norunt, quotquot res Indicas attentiore paulifper oculo perlufirauerunt. Traditiones quo- que vniuerfales omnibusque gentibus communes non meliori funda- mento huc referuntur, quam ad Americanas nationes de origine mundi eadem ipfos credidije , quae credenda ejje Mofes docuit , a Deo videlicet conditum, ab eodem regi, et olim interiturum: quam traditionem 'ad vniuerfum orbem peruenifle facile polTet probari, fi id ageremus , et quae quandam cum rebus Mofaicis fimilitudinem habent, inepto ratiocinio, quod pace tanti viri diCtum volumus, ad origines Mofaicas probandas adhibentur, cum aliam longe originem, caulTam, fignificationem habeant. Quo pafto et- iam ad ea refponderi poteft , quae hac de re ex Ziegenbalgicis memoriis monuit Crosaevs K pag. 193. lin. 16. Ex cuius familia fe ejfe ortos gloriantur etc. Conci- nunt cum his , quae Lordivs, Rogervs, Tavernierivs aliique ^ , qui cum Brahminis Indiae meridionalis cis Gangem conuerfati funt, nobis referunt, ex Hinduanorum, fiue incolarum regni Hindu- ftan traditione, Bramanum nomen defcendere vel a Brammon, quem fi- lium natu primum hominis protoplaftae fuifie dicunt; vel a Brema vel Bremais, quem demiurgum fecundi mundi, a quo legem accepit, faciunt : M ^ ipfi c) Demonftrat. euang. Pr. IV. c. 6. i. p. 97. T. XXIII. p. 148. qui cum fuam narrationem ex (C) Hilt. erit. phil. T. IV. P. I. p. ?6g feqq. itinerariis virorum fide dignorum confarcina- e") Ibid. vbi ad Megalthenem et Strabonem uerint, eorumque loca diligenter indicent, com- prouocat, Calani refponfioncm ad Alexandrum pendii caulTa ad hos folos prouocamus , et loca narrantes, quae tota Graecorum mendacia fpirat. aliorum tertium indicata ledorem quaerere apud /) loc. cit. p. 596. eos iubemus. Conf. Lettres edif. Tom. XXVX Vid. hilt. orbis yniucrfalis conditores Danjsu leter. P. 1. p. 20. AD PART.I.vLIB. II. CAP. IV. DE PHILOSOPHIA ipfi certe, cum diuinae originis fe effe iadient, et idcirco fupra regiam maiedatem multoties fe attollant, adeo diuerii in indicandis originibus fuis funt, vt non nifi ad mythologiam Indicam recurrere liceat, quem originum fontem efle incertiflimum , quilibet fatebitur. pag. 195'. lin. 3. Eandem philofophoriim fpecim referre^ cum viris doStis putamus. Redle hoc a viris dodlis llatui * , non ex collatione tantum nar- rationum Strabonis qui Megafthenem fequitur, cum Porphyrio patet, fed ex defcriptione quoque vtriufque generis philofophorum horum, quae apud omnes , qui gymnofophiftarum mentionem fecerunt , eas in duas tantum clades diuidit , et Rrachmanes in homines TsoXiri-Kbs et uhcfilovs, id eft, in hominum confortio viuentes, et in folitudine atque fyluis de- gentes difl;ingu't. Nominum autem diuerfitas, in tanta peregrinitate lin- guarum Indicarum miranda valde non elh Nec diffentiunt recentiorum teftimonia, qui a Malabaricis hominibus edodli nobis tradunt, Samma- nas fiue Sarmanas prifcos Indiae incolas fuide , et ante Bramanas fiue Brachmanas in regionibus cis Gangem vixide : hos habuide Indos idos meridionales artium et fcientiarum magiftros, hodieque eorum fcriptis atque riionumentis ab ea gente clafficam audoritatem tribui. Habuide inter fe feclas duas Buddergueulos et Shammanergueulos, id eft cultores Buddae, et fellatores Sammanarum fpeciales. Fuide autem Brachma- num hodes eorum infenfidimos , quorum libros facros reiiciebant, et cultum numinum Widhnu et Ifuren (de quo fuo loco) publicum impro- babant. Inde rixae atque bella vtriufque partis, Brachmanis tamen euen- tu felicioribus, qui cum genti Malabaricae fua tandem placita partesque perfuaddent, Sammanas ex citeriori India trans Gangem migrare nouas- que fedes quaerere coegerunt, principibus terrarum idarum in partium fludia pertradis, vt caedibus et cruentis perfecutionibus eas ex fuis re- gnis extirparent (^lam veterum Indorum de duabus his feclis traditio- nem ede verilimillimam , illi mediocri attentione deprehendent , qui ad ea cupiunt refpicere, quae de religione et ©scKcynfJisvcie Malabaricae gen- tis, et de fydemate Buddae, fiueFoe, efoterico quod Sarnmanae fecuti videntur, fuo loco * adduximus. Certe Sammanaeos vel Sanunanas pro atheis haberi a Brachmanibus, fiue Braminis in Indiarum regionibus fum- mam facrorum dogmatum tuentibus, relationes Indicae nos dubitare non linunt Et hos quidam Sannias Indiae monachos ede, auderitate vitae et morum hodie adhuc inter Indos celebres, fiue eremitas orientis Indi- ci rede nid fallimur iudicauit c tsxvv Crosaevs ”, qui fua ex relationi- bus midionariorum Danicorum, praecipue B. Ziegenbalgii accepit, qui de his Samnianis pluribus videndus. Accidide illam Sammanaeorum ex h') Ba Y LE art. Brachnianes Toin. I. p, 6?2. k") T. IV. Hi(t. erit. phil. P. II. p. 614. sot. F Hili. vniu. T. XXIII. p. Ciys. conf. p. 516. /) Ibid. p. 64J. i) Hili. vniu. 1. c. Lettres edifiantes T. XX VI. w) Ibid. p. 613. p. 247. LA Crcze Chi et. des Indes p. m. 614.637. INDORVM VETERVM. 93 ex India meridionali extirpationem ante fexcentos circiter annos, inde nonnulli " ex libris horum hominum , hodienum fuperftitibus colligunt, quia in oris Malabaricis terrae Choromandel reliquiae eorum eo tempo- re fuperfuifle dicuntur. Ex hac fedla prodiifTe Sommonacodomum, ce- lebrem Siamenfium legislatorem et idolum, coniiciunt viri docll , qui hifloriam orbis ^vniuerfalem in Britannia edic;lerunt " , quod tamen vtrum praeter nominis affinitatem fundamento probabili nitatur nec ne, ex tra- ditionibus Indorum de hoc fuo idolo iudicandum inque Orientis Indici hiftoria facra inquirendum efl p. Ex his manifeftum eft falli eos, qui Brachmanas a Germanibus fiue Sammanaeis in eo tantum diuerfos fuifie putant, quod Brachmanum decreta magis confentanea, tehe Megaflhe- ne 1 habebantur, Brachmanes veflimentis vfi funt, Germanes non item, denique quod Brachmanes vnius eiusdemque generis aut familiae effe oportebat, Gernnanes vero ex quacunque familia colligebantur''. Qiian- quam enim refragari veterum tellimoniis nolimus, in his difcrimen ali- quod inter vtramque fedam intercefliffe , ex ii.s tamen, quae de Samma- narum religione ex miffionariorum fide retulimus, confiare poteft, in ipfis fummis atque primis capitibus de diuinis , eos inter fe fuifTe diuerfif- fimos, et inuidiae atque perfecutioni aduerfae partis expofitos, Samma- naeis a Brachmariibus pro impiis, haereticis, immo atheis habitis, cum hi religionis fiudio arderent. Quod dicere voluifie Strabonem , fcriben- tem rss '^^ot'x,yicx.voiS fv^oy.Siv, //aAov yoi^ cfxcXcyetv iv Tcls , COn- iicimus. Male itaque Foeanum fyltema Brachmanibus tribuit P. Bayle feduftus a C. Gobieno lefuita ' , qui pariter quietifticum dogma Indo- rum, feclam Foe fiue Xekiae fequentium cum Braminarum religione confudit. pag. 196. lin. 17. ag. Varia horum hominum injlituta fuiffe, variosque mores. Quanquam hoc verilTimum eft, diuerfitas tamen harum narra- tionum potiffimum illi cauflae adfcribenda efie videtur, quod ciuile gy- mnofophifiarum collegium, ab eremitico atque rultico non fatis diftin- 6tum fuit, et anceps nudorum philofophorum appellatio confufioni pa- tentem portam aperuit. Qui r.ecentiorum Braminarum mores cum ve- terum Brachmanum confuetudinibus et vita atque infiitutis comparabit, facile inueniet, in quo omnes conuenerint, quid ad pofteros tranfmife- rint, quid temporum rationes, imperiorumque viciffitudines mutare coe- gerint, quique mores veteres fint, a vetuflis fcriptoribus in genere tan- tum et fatis obiter defcripti , nec fatis cum peculiarium nationum infii- M 3 tutis n) 1. c. p. 673. 0') loc. CIt. f) Id vero inuincibili difficultate laborat, adeo deSoinmonacodomo fuo mentiuntur et ineptiunt SiaiuE-nfes. q) Apud Strabonem 1. c. r") CpI. S c h V b £ r t V s liift. phil. f. 6. §. 87- p. 96 feq. qui ipfe sbfeiuat ex Palladio, Biach- manes quoque interdum nudosfuifTe philofopha- tos , guod tamen certo tantum tempore eo? fe- cifle coniicit. Id vero prius erat probandum, vt taceamus totum difcrimen inter vtramque fe- £Iam ita fubuerti. s) 1. c. not. K. p. 653.' t) Hift, de Pedit de PEmpereur de la Chine, in praefat. 94 ad PART. I. LIB. II. CAP. IV. DE PHILOSOPHIA tutis confentanel. Ita enim 'vera demum eaque critica philofophorum Indicorum hiftoria potefl exfurgere. Qua rite tra(fi:ata manifeftum fore, putamus, pleraque quae de gymnofophHtis Indiae referunt veteres ad fo- los Eremitas iftos pertinere , a quibus biographos afcetarum et eremita- rum veterum inter Chriftianos exemplum fumiifie, et, vt admirandorum et infolitorum ex India omnia plena effent, figmentis piisque mendaciis fiias vitas auxifie , et ornafTe, ledio Vitarum PP. a dodliflimo viro , H e r i- BERTO Rosweydo" editarum nos fatis conuincere, afl docere quo- que poteft, Graecos vt ex itinere Indico et incredibilia affer- reiU , multa fimiliter de gymnofophiftis Indiae mentitos Graecam fidem nobis prodidifTe. Certe Palladivm de Brachmanibus legenti, et fophi- ftarum fubfellia fpirantem intuenti , ifiae cogitationes et fufpiciones legi- timis titulis fubrepunt. pag. 203. lin. 6. Hunc Buddam feStae peculiaris inter Hylobios condito- rem fieri , diuinis honoribus afcUurn. Incerta eft: omnis de Budda Indorum philofophorum antiftite traditio. Et fuifTe quidem illum celeberrimum quendam in India Occidentali philofophum fedlaeque vel religionis ma- gis nouae au(fIorem dudum veteribus celebratum , qui iam ante natum Chriftum has terrarum partes peculiari dodrina repleuerit , vnanimi tum veterum tum recentiorum teilimonio confiat, vt negari non poflitj vtrum autem ille ipfe impofior fit, qui fub Xekiae atque Foe aliisque no- minibus totam Indiam, Chinam, laponiam pudendo enthufiafmo, et quie- tifmo potius fafcinauit, vtrum idem ille fit, qui aSiamenfibus tanquam antiquifiimus religionis au ex Ce- dreno facit Manetis praeceptorem , cum hoc Budda confundendus poft Suidam non erat Iac. Thomasio-, is enim ex Magorum Dualifia- rum fchola prodiit, nomenque Terebinthi gefiit, et a Brachmanibus, to- tus difeernendus efi. »■) N.im hi quoque fuo modo et fenfu ad phi- lofophos ludiae praftitos pertinent. .r) Vid. addudli T. IV. P. II p. 814- Hift. or- bii vniu. Tom. XXIII. p. 673. L^ C&oz t. 1. c. p. ^4?. MosHEM. hift. ecdef. c. 3. 5. 6. p. 137. y) T. II. V. Mavjjj. %') Hift. fap. et Itult. T. I.jp. 38. INDORVMVETERVM. 55 pag. 204. lin. vlt. Pythagorica injlituta commendatum. Totam ineptif- fimam de larcha gymnofophilhrum Indiae principe fcenam a Fhiloftra- to impudentillimis mendaciis inftrucflam , vt Pythagoram hoc fuperiorem fuper omnes efferret, haberetque, quem Chriftianorum magiftro oppo- neret, T. II. in vita Apollonii Tyanei expofuimus, et quam incaute, quam turpiter hi homines, maxime Pythagoreae difciplinae fequaces de rebus Indicis foleant nugari, in aprico pofuimus, ex quibus certi fumus atque perfuafi, larcham gymnofophiftam nullibi quam in cerebro Dami- dis , hifforiographi Apollonii , vel Philoffrati fophiffae deblaterantis extitiffe. pag. 207. lin. 3. Non omnem hanc the/in Indis affiStam credimus. Habuif- fe Indos profundas de Deo cogitationes easque ad humanam felicitatem retuliffe, relationes de veterum Indorum ©schoynij.hois et praeceptis mo- ralibus, fi cum recentioribus comparentur, qui idem argumentum con- tinent, fatis teffantur Vnde quae fobrie de Deo dixerunt vel ex pri- mae traditionis reliquiis, naturali rationis luce praeeunte accepiffe, vel meditatione ad naturam diuinam tradudla collegiffe videntur, quibus cum commercium et coiiuerfatio cum aliis gentibus accederet, mirum non eff, veritatem hanc vnluerfalem , inter eos late fuiffe diffufam , infigni exem- plo , To yvoi^ov rS ©fS non potuiffe malum genium totum ex mentibus gentilium extirpare. Qui tamen quod vi non potuit, peftilentiffimis poftea hypothehbus diffeminatis perficere tentauit. pag. 207. lin. 5. a fin. Qjia de re dicemus fuo loco. Refurrecffionem mortuorum, qualem Chriftiana fides tradit, cuiusque veritas etiam lu- daeis atque Muhammedanis probata elt, huc non aduocandam effe, ex fyftemate emanatiuo , Deum effe conditorem et adminiftratorem mundi, qui eum, cum fphaericus fit, totum peruadat {^iccTTsepolrrisv quod Indorum philofophis Strabo tribuit) confiat: illud enim cum eunda ex Deo per mundi ambitum eduda deriuet, neceffario eunda quoque, quae in mundo funt, ad fontem fuum vnde egreffa funt, reuocet, neceffe eft. Qijae potifllmum ratio fuit, cur hoc loco ex TsaAiyysvsalcc mundi vniuerfali et periodica, hanc refurredionem, fiue vitae refiitu- tionem quae Gymnofophiftis tribuitur , explicuerimus. Interceffit huic explicationi acutifiimus Moshemivs, qui in differtatione erudita bonaeque frugis plena, gua lefum Chrijliim reJurreSlionem nior- tuorum corporum., qualem Chridiani credunt, in lucem reiiocaffe et demonjlraffe euicit , demonftrare aggreffus efi, multo magis hic intelligendam effe rellitutionem vitae felicioris apud Deum, fada animae folutione ex cor- poris vinculis: Ita vt 7{uh.(yysvsa-lu in loco Clementis Alexandrini indi- cata , veram renafeentiam animae ad vitam felicem pace atque gaudio re- pletam indicer, quo fenfu, Philonem 7r«Ktyys\shit. c. 2. f. 8- §• iij- P- 190 fq. Stillingfleet Orig. S. L. I. c. 2. V 20 fcj. b) Vid. C 0 X E I w G I V S , PtKizoxivs 11. ccr I A B 1 0 N s K I V s pfol. §. 28' P- 67 fq. alii. ' 104 ad PART i. LIB. If. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA pidla, vt placere Graecis regibus pofTent , quod Rudium cundla veteris fapientiae Aegyptiacae monumenta ad hunc fcopum adhibendi, vt fauo- rem principum illi- pararent , plurimum antiquae theologiae atque philo- fophiae Aegyptiacae puritatem commaculalTe, nouamque eius faciem ex- hibuiffe dudum viris dodis obferuatum eft Qiiare non audemus cum viro do6liffimo afferere, Graecos fcriptores nonnullos authentica fcripta vidilTe , vel fragmenta quaedam poffedifie , nifi id de fcriptis fub Ptole- maeis lucri caulTaafacerdotibus fuppeditatis, fuppofititiis et adulteratis in- telligamus. His reliqua a nobis allata fi iungantur, quam exigua fpes fit, genuina , antiqua Aegyptiaca intelligendi, quilibet poteft colligere. Qua- re vir ille dodiffimus ipfe heic loci noRrae fententiae fubfciipfit, fum- mamque Aegyptiacarum notitiarum incertitudinem faRus eR. pag. 046. lin. 28' AUterque Thebani Saitanique facerdotes ^ aliter Mem- phitani docerent. ORendit id , ex theologia Aegyptiaca inter Thebanos reliquosque Aegyptios diuerfa I. G. W a c h t e r v s * , qui videndus , et cum Iablonskio ' comparandus. Quod mirum videbitur nemini cogitanti, allegoriae beneficio quamlibet fe(Ram,immo quemuis facer- dotem potuiffe veteribus principiis nouos fenfus fupponere, nouaque af- fricare "nomina. Quam incontinentiam fententiarum in A^yptiis re- prehendit Philo Biblius apud E v s e b i v m pag. '249. lin. 5. Incendio perierunt. Id de illis tantum theologiae et religionis Aegyptiacae fcriptoribus intelligendum eR, qui eo tempore vixerunt, quo fub regibus Aegypti Graecis Graecanica philofophia ad theologiam Aegypti reformata, et nouo fchemate aliud longe dodrinae genus introdudum eR, vt fupra iam monuimus. Dubium enim non eR, munificentiam atque liberalitatem Ptolemaeorum facerdotes Aegypti in- uitaRe illisque extorfiffe, vt magno aere monumenta librosque veterum nominibus infignita regibus iRis omnem Orientis fapientiam in iRud lurqelQv roov corradentibus venderent : quae tamen adeo a prilcis gentis placitis et traditionibus diffentiunt , vt dolo fallere voluiffe hanc regiam curiofitatem fit in confpicuo Quod cogitare debebant , qui vetera Aegyptiaca adulterata et effiRa ad Graecanicam faciem , et a pri- fcae aetatis (implicitate multum abeuntia nobis tanquam genuinos theo- logiae et philofophiae Aegyptiacae fontes obtrudunt, et Iamblichum, Por- phyrium fimilesque commendant./ Quod potuiffe facere acutiffimos vi- ros Thomam Bv.rnetivm ”, et Ioan. Georgivm Wachtervm % qui- i") kblonsk. p i?i fq. dolium de Aegyptiis materiam ex Deo deri- fe) Concord. rationis et fcripturae Se£l. III. nantibus monentem : Hic fc intclligere rem § 20. p I^qq' vilem , quae femper fit, nunquam exiltit Q Panth. Aegypt. prol. §. 29. p. 71 feq. (materiam, more Alexandrinorum, intelligit) non IT) L. I. c. 9. p. 32. pcITe a fe elTe, fed neceffario nos ad Deum du- Etiam philofophorum Graecor, tunc viuen- cere , quia fine creatore concipi nequit; genui- fium fides et fyncretifmi Itudium fufpedum elt. num Platoiiis fyfiema vetus, quod Dualifticmn n) Archaeo). philof. p. 394. fuit, et vbi materia Deo jt/vjtdw elt, turpiter 0; 1. e. p. 105. vbi obiter monemus, virum confudiffe cum recentiori. A E G Y P T I O R V M. 105 quibus veterum rerum philofophicarum rationes non ignotae fuerunt, merito miramur, vixque oculis nollris credidimus, haec poflerioris ver- ba legentes: „Dicere Iamblichum philofophiam Platonicam Aegyptiae „ accommodare, et ex odio Chriftianae religionis Mercurii docf^rinam „fupra meritum extollere, eo quod alia ab aliis dogmata praedidis con- «trarla, Aegyptiis attribuantur, efl effugia quaerere, et non inuenirew „Nam eorum quae funt nobilifiima et praeftantiffima in genere philofo- „phandi Platonico, vera patria non eff Graecia, fed terra Nilotica. Aegy- „ptus ab antiquo Graecorum academia fuit, non Graecia Aegyptiorum. „ Nihil vnquam Aegyptii, vtHERODOTvs teftatur, mutuati funt a Grae- »cis quicquam. Ex aduerfo Graeci omnia debent Aegyptiis, quaecun- „ que fanam dodrinam fpirant. Hinc illi , qui ex hoc vel illo Platonico „ dogmate ffatim inferunt, ergo non eff Aegyptium, videntur mihi ratio- „cini0 vti, in quo nulla ratio eff. Inuertendum potius argumentum, „n\fi aliae adfint caiijfae ^ quae nos aliter determinent y quia in ifto monumen- „ torum defecffu alia via ad inueffigandam Aegyptiorum fapientiam non „ datur, nifi per difcipulos." Quae verba nollemus viro cetera docffo, aff fuis rationibus faepiufcule nimium fidenti et ad earum fundamenta atque nexus non fatis refpicienti excidiffe , adeo vbique principium pe- tunt, et probationem affertionis ex ipfa quaeffione illicito ratiocinandi circulo deriuant, id eff, probant prorfus nihil. Quod enim praeter Iam- blichum, ad alios Platonicos, Simplicium, Procopium, Gazaeum fimi- lesque prouocat, vnum nobis tantum teftem dare voluiffe, qui fecffae nomine idem nobis ogganniat quod ab aliis accepit, cenfendus eff. Non probari hoc in praefenti loco opus eff, cum Alexandrinae fedae, quae ecledica videri voluit mendacia , impofturas, fingendi artes , maxime fi ad conciliandam fuis nugis audoritatem contra Chriftianos dodores ali- quid conferre videbantur , in prolixa huius fedae hifforia p palpanda le- dori dederimus , quae relegere oportet eum , qui ab hoc errore in philo- fophiae et Chriffianae ciuitatis hifforia valde noxio vult liberari. Vt ta- ceamus fateri virum eruditum Iamblichum fuum ffylo tam perplexo et obfcuro theologiam Aegyptiacam defcribere, vt mentem eius femper affequi non liceat. Quod equidem mirandum non eff , femper enim ita euenit , vbi male cohaerentia copulantur et in vnum fyff ema conflantur, non tamen adeo perplexum effe credimus, quam putauit Wachterus, modo teneamus, fyftema emanatiuum quod fub Ptolemaeis regibus in Aegypto inualuit, caput atque cardinem reformatae philofophiae Aegy- ptiacae fuiffe , conflatum et receptum ex placitis Orientalibus in Afia a Magianifmi afTeclis et poftea a Zoroaftris difcipulis et in Aegypto poffea Hermetis facerdotibus ipfique fapientiae Aegyptiacae fuiffe infcriptum, qua f) T. II. Per. II. P. I. L. 1. c. 2. f. 6. S. 45. ludaeis Alexandrinis hunc fyncretifmum non p. }5g feqq. vbi etiam monuimus Chriltianis et dirplicuifle. ylppend. Hijl. phil. O !o^ AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA qua de re cum ex ipfa hac fchola habeamus confitentem Porphyrivm % id in Gnofticis reprehendentem, quia Platonem, et quidem merito a con- cordia cumHermetica theologia excludebant, eamque orientalibus theo- logis et philofophis vindicabant, quod fuae fedae vitium erat, plura hic in meridiana luce afferre fuo loco iam occupata nolumus, oramus au- tem ledlorem , vt ea attente legat , quae o Trctw Moshemivs ^ attulit, noftram hanc obferuationem mire confirmantia. Qui rede quoque mo- nuit, Platonicos et Pythagoreos , (fub hoc enim vexillo vtraque fedla in vnam conflata militauit,) Hermetianorum nomen potuijfe ajfumere^ fi potiiif- fent^fed vt ab aliis, praecipue Gnojlicis paria aujis fe dijiinguerent ^ maluijfe a Pythagora vel Platone nomen fibi [umere, indicantes , hos philofophos omnium optimos Hermetis interpretes e^e fibique ideo duces in explicanda obfcurijfima et ftenigmatica Aegypti philofophia duces videri , quia Platonem et Pythagoram antiquas Mercurii columnas infpexijfe, indeque philofophiam con/lituiffe fuam credebant Ih. Quae fufficere poffe putamus, heic loci in compendium con- tradla, quae alio loco fufius demonftrauimus, vt quam inepti interpretes Alexandrinae fedtae philofophi in Hermetica theologia et philofophia fint, conflare poflit. Alia et imprimis Pythagoreum pariter atque Platonicum fyflema philofophicum ab Hermetico in ipfis principiis diuerfum tace- mus. Ad reliqua a Wachtero addu(fla nihil reponimus, ne ledoris iudi- cio et eruditioni in tam imbecilli argumentationis modo diffidere videa- mur. Sufficit rimam elabendi fibl virum cetera perfpicacem feruaffe, monendo, nifi aliae adfunt caujfae quae aliter nos determinent^ quanquam lu- brica et dubitationibus pleniflima fint Platonicorum interpretamenta, haud obfcure prodidit. Ceterum praeflat in philofophiae hifloria, incer- tltudinem fateri, quod nos fupra feciffe nonpoenitet, quam in monumen- torum defedu ad difcipulos fupponendi et mentiendi doli et audaciae fu- fpedos prouocare , vbi alia via ad inuefligandam Aegyptiacam fapien- tiam non datur. Certe maiori cautione dixit Burnetius, qui philofophiam Aegyptiorum non aliunde repeti poffe putat, quam ab eorum difcipulls, philofophis Graecis : idque potiffimum antiquiflimis , nempe Orphicis, Ionicis, Pythagoricis, PJatonicisque. Addit: patrum imagines in filiis et nepotibus intuemur, et ab his alumnis difciplinae Aegyptiacae ipfius efiigieni QVALiTERCVNqvE Ucet depingere vel adumbrare. pag. 249. lin. 13. De re literaria bene meritos fuo loco memorabimus. Inter hos. Virum, dum viueret, dodrinae et ingenii laude excellentifll- mum , Pavlvm Ernestvm Iablonskivm theologum Franco- furtanum merito primo fere loco ponimus , quia commentarium de Diis Aegyptiorum, quem Panthei Aegyptiaci nomine, tribus partibus cum pro- legomenis editum ea eruditione , iudicio , perfpicuitate inftruxit , vt magnam f') In vita Plotini c. 16. p. iiS- ed. Fabr. r) T. 1. P. II. L, II, c. 15. 5. 5, p. 1 355 feqq. Synt. difT. H. E. Vol. I. p. iio. 111. Q") Ita Iambuchvs de inyft. f. i. c. 2. p. 3, s) De turbata per Platonicos recentiores eccl. A E G Y P T I O R V M. 107 magnam fagacitatem et ingentem docHirinae apparatum vehementer lau- det M o s h e m i v s % cuius iudicio lubentes fubfcribimus. pag. 249. lin. 20. Tliefauvis heri antiquis illata efl. Conferendae de huius tabulae , quam Bembinam quoque dicere moris eft, fato iucundae Io. Georgii Keysleri epijlolae hodoeporicae ", Banierivs, mythol. et les f abies expliqiiies ^ aliique, qui poBerior tamen falfo putat eiTeamiffam. pag. a^o. lin. 14. Mire variaret. Si quid tamen coniiciendum , ma- xime ad fyftema phyficum et cofmologicum eam pertinere , ex addudis paffim alABLONSKio^ explicationibus potefi: colligi , quibus illuftrari pqteft coniedura Fabricii fuo loco allegata. Zodiaci ngna effe, hierogly- phice depidla , fed non nuda fignorum atque ftellarum configuratione, fed fpirituum quoque ex anima mundi diuina in i/tis habitantium eaque regentium dired:ione, quibus augeri , moueri, erefcere omnia ex hoc influxu diuino credebant. Vnde figna Deitatis appidla funt. Quae difficili et incerto aenigmati intelligendo fufflcere pofle putamus, modo caueatur, ne Graecorum sv^yipoira^ ferius et fub Graecis regibus in Aegypto caput attollentia cum antiquiflimis temporibus confundantur, quod non Porphyrio, Iamblicho, fimilibusque , fed Herodoto quoque et Diodoro Siculo accidit, qui aut fabulas Aegyptiorum facras eorumque dogmata theologica interpolabant, aut fuam theologiam cum Aegyptiaca commifcebant , et confundebant , cuius probandi neceflitate noslibera- uit laudati Iablonskii diligentia ^ , quae erudite in hoc argumento verfata eft. pag. a54. lin. 34. Et primum Pana fuijfe mundi fpiritum omnem vniuerji molem agitantem , cum hoc coniunSlos feptem planetas prae fides. Diligenter hac de re more, fuo difTeruit Iablonkivs ", qui vbi de Deorum eud^yjTolv cultu apud Aegyptios egerat, et VII. planetas in hunc locum fucceflifle probauerat, ad Cabirorum quoque cultum prouocauit, qui ab vltimis temporibus apud Aegyptios et Phoenices obtinuit. Erant enim Cabiri (vtrum a fortitudine an a focietate, quod Relando^, et Wachtero'" placet, didi, noftra parum refert) numero feptem, patre Sadyko, id efl, iuflo, progeniti, quibus deinde acceflit odauus didus Efmunus. Quanquam autem hos fabulares Deos ad Phoenices plerique fuo loco nominati duce Sanchuniathone apud Evsebivm referunt, indubitatum tamen eft, veftigia eorum in vetuftiflimis Aegyptiorum mo- O 2 numen- t) Hift. Chvift. ante C. M. p. 12. prodiit au- P. II. p. 32 fq. 173. 185 feqq- P- HI. p. 127 feqq. tem demum anno cIoIaccL. quare eius lumini- 763 feq. etc. bus tunc vti non potuimus Reimanniano labori, %') 1. c. P. I. c. 2. p. 43. yi. 69. 139. 161. 191. colligenti magis et confarcinanti , quam exami- 288. P- III. p.42feq. 49. 52. et paffim. nanti et feligenri muUis,parafangis eft fuperior. a) 1. c. proleg. 26. p. 5:9 feqq. »;) Ep. XXVI. p. z6s. D de Diis Cabiris mifc. P. II. n. J. 5. 8* T' n T >»7» r 0 <=■ c- 8- p. 147- J48- tS) T. . L. VI, c. I feqq. Praep. euang. L. I. c. 10. p. 36 feq. conf. y) 1. c. P. I. p. 79. 80. 119 fq. 143 feqq, 19S fq. D a m a s c i v s in vita Ifidori apud Photiuin. 108 AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA numentis reperiri. Illud tefle Herodoto'' fcimus , templum Cabiro- rum Memphiticum in Aegypto, quod nemini fas erat ingredi nifi Sacer- doti, extitiffe; nec minus certum Aegyptios non minus, quam Phoeni- ces , feptem Cabiros Deos coluilTe , hisque addidifTe odauum. Q^iod facile admitti poteft, cum Phoenices aut ipli fuerint Aegyptii, aut in Aegyptum delati ante migrationem gentis fuae in Phoeniciam, diu in Aegyptji terris confederint , et ita communem horum Deorum cultum habuilTe credi pofTmt, quanquam Cabirorum nomen Phoenicium effe videtur. Deosque magnos, fortes et potentes fignificat. Omnia enim in eo concinunt, habuilTe has gentes in antiquilTima Aegypto degentes nu- mina feptem, iisque praefectum vnum, qui reliquis praeftdendo , vni- uerfam focietatis huius diuinae monarchiam rexerit: fiue illi reges anti- quiffimi antediluuiani habiti fuerint , quorum per Noachi nepotes me- moria fuerit conferuata^, fiue coeleltia per fe fidera intellexerint, ex quibus ortos elTe et ad regendam focietatem humanam ex coelo defcen- diffe fabularentur j vtrumque enim, ad antiquiflimum idololatriae fon- tem, tandem reuocari potefl. Quare valde verihmiliter lablonskium coniecifTe putamus. Deos Cabiros Aegyptiis fuifife planetas feptem, oCtauum, vniuerfi moderatorem , fpiritum illum mundi per vni- uerfum diffuRim, cuius partes v^el emanationes fuerint Dii Cabiri, quem- que diCtum fuiffe in Aegypto Phtha, Graecis Vulcanum Deorum paren- tem, omnia ordinantem et decernentem erudite comprobat, huncque eundem cum Efmuno Sanchuniathonis effe ingeniofe coniicit, quamuis nugiuendulus fcriptor, Efmunum non direCtorem, fed fratrem Cabiro- rum fuiffe nugatus fit Quae omnia quidem ad idololatriae vetuftiflimae hilloriam ^ non vero ad annales philofophicos pertinent , hic autem afferenda tamen fuerunt, vt conflaret, quam longe a verifimilitudine aberrauerint , qui Thoytum ad Cabirorum Deorum minifteria eleuaue- runt. Et fortaffe fabula inde orta eft , quod anliquiflimi Aegypti theologi crediderunt, ex felici planetarum conftellatione, fauente mundi, ex quo magnas animas effluere cenfebant, fpiritu hunc Thoytum Aegy- ptum velut coeleltis fauoris pignus accepiffe, iliumque ex conhlio coeli primo Aegyptiorum regi ex hominibus confiliarium datum, tantis bene- ficiis gentem Inftruxiffe, quae tantum a natura quadam, humana origine maiori poterant expeCfari. Hoc pado impedita Deorum Cabirorum fabula in hiftoria T hooti fiue Mercurii poteft fecure praetermitti , et interpretar onis noffrae hoc loco traditae verlfimilitudo iufto conflare fundamento. Qlu audaciorem paulo conieduram ea de re cupiunt, his vir fummus G. G. Leibnizivs legendus efl cui Hermes Aegyptio- rum , Hermin fiue Arminius Germanorum fiue Celtarum Arihmanius fuiffe ' <■) Lib. III. c. J7. runt Auflores hift. orb. vniu. Tom. I. 329 fq. /) Conf. C V M E E R I. A K D. dilT. de Sancbun. p. 297 feq. quem cainen inulta confundere refle obferua- g') Theodic. $. iqa. AEGYPTIORVM. ,109 fuifTe et ex vitima feptentrione in Aegyptum defcendifle videtur; quam tamen, etfi magna eruditione ornatam, cum rebus Hermetis componi pofie non videmus. Arminius enim fiue Arimaiiius vartator bellicofus fuit, Htvrwfis ccyoiQo^cujjLoov ^ et infinitis beneficiis de humano genere meritus. Vnde reliqua quoque quae ex quadam agnatione nominum inter Theut, f. Mercurium et Theutatem fiue Thuifionem Germanorum vir fummus ludit, omittimus. pag. 257. lin. 7. Artem fcribendi ante Mofis tempora non excogitatam fuiffe. Facile hoc ex ipfa Mofis hifloria et, quas nobis reliquit, origini- bus gentis fuae polTet probari, fi hic locus effet. Certe illam fola tantum orali traditione ad Mofen peruenifTe , nec habuifTe diuinum fcriptorem patriarcharum notationes chartasque IfraCliticae gentis mnemoneuticas, nemini perfuadebitur, qui praeiudicio hypothefeos occupatus haud eft. Tacemus argumenta alia , a magno Nevtono aliisque ' adduda, quae alio loco expendi debent. Ibid. lin. 23. Quem alterum Mercurium dici. Anubin comitem et pediffequum Ifidis hunc Mercurium fuifTe Graeci plerique fdatuunt. Nam et huic fimiles inuentiones tribuuntur, qua de re eximius locus extat in C:ironico Alexandrino quem pofteriores fcriptores exfcripferunt , in quo audior et inuentor conflandorum metallorum dicitur, ideoque ab Homero' dicitur. Legenda omnino funt, quae de hac re fufe more fuo et curiofe difputat Iablonskivs ", demonflraturus , efle Anu- bidem, quod quid fignificet, longam difTertationem inflituit, quam huc Tion pertinentem praetermittimus. Nihil haec omnia ad Thootum , ad quem caduceus Mercurii ex mente Aegyptiorum non pertinet; vnde ficulneae ratiunculae funt, quas cel. Hevmannvs*” inde excogitauit, quae hiftoriae theologiae Aegypti non refpondent. Ceterum quae pag, feqq. lin. 10. ii. coniecimus, Mercurium fecundum filium Vulcani dici , quod adulatio vel mutandi homines in Deos ftudium peperifTe con- iecimus, facilius ita expediemus, vt confufa duorum Hermetum fiue Mercuriorum nomina fimplicius et clarius poflimus dicere. pag. 260. lin. i8- Rationes frigidas et non cohaerentes operofe et fine veri /pede corradere. Redle ita iter in tam tenebrofa Aegyptiacae fapientiae hifloria inflitui, quilibet intelligit, qui incerta, fabulofa, diuerfis fenten- tiis conflantia , in multiplices fenfus contorta , et innumeris variationi- bus , dolis , mendaciisque expoflta veterum de Aegyptiaca theologia nar- rata fine antiquitatis praeiudicio expendit, quique cenfuerit, non vete- rum tantum fabellas et narratiunculas corradere, fed examinare quoque qua veritatis confenfione , quo verifimilitudinis et fidei hifloricae gradu O 3 cohae- h') Chronol. antiq. re», p. 210. i) Hift. ovb. vniu. T. II. §. 41. p. jy. D pag- 44- 45^. i) lliad. n. V. 340. OdylT. L. I. v. 56. w') A£l. phil. T. II. p. 6i<7feq. Ceterum hano quoque fabulam incrurtafle recentiores Graeco*, artis conuertendi metalla cupidos, non per- tinaciter negabimus. - n) 1. c. P. III. p. 21 feqq. no AD PART.L LIB. IL CAP.VIL DE PHILOSOPHIA cohaereant. Ita vero diuerfiflimas veterum traditiones de vtroque Aegy- ptiorum Mercurio tot diuerfis inter fe opinionum diffenfionibus inter eruditos difputaias , ad quandam tamen certitudinem non tantum poffe reuocari, intelligique , quid credere par fit, quid non? fumus perfua- fifiimi, fed haud difficulter quoque, rite penfitata vetufllflimae gentis con- fuetudine ©soAoyijJtsvx fua cum rerum naturalium hiftoria connedlendi, clariora paulo promitti pofTe putamus, vt in concordiam aliquam tot diuerfae traditiones poffint deduci. Itaque non adeo difficilem putamus cum his noftris conciliationem eorum , quae acutiffimus Panthei audor de vtroque Mercurio more fuo erudite coniecit, et rationibus ex vete- rum teftimoniis petitis confirmauit Hunc fi audis , (audiendum effe fcriptorem adeo luculentum et difertum putamus ) Tertvlliano* nomen dandum afferenti , Mercurium illum Trifmegijlum magijlrum omnium phy ficorum fuijfe, (^oniam vero dodlrina de rerum natura olim apud gentes plerasque, certe cultiores et artium /ludiis expolitas fuit funda- mentum omnis theologiae , fequi inde concludit , ipfi deberi , quicquid theologi vetufliores de Deo rebusque diulnis , populis tradiderunt ae -praeceperunt. Illud certum, facerdotes Aegyptios afleuerafle, fcientias, difciplinas ae artes omnes inuenifle Mercurium , easque omnes redle vocari ab Aeliano vorigocrct , Mercurii placita atque qjhilo^ fophiam, C^pae facile ex aliis veterum locis '> , ex parte ab ipfo erudi- tiffimo fcripto re allatis polTent probari, nifi fuo fupra loco extra dubi- tationis aleam id pofuilTemus. Mirum autem , ita rede porro coniicit, non effe, fi talis homo vnquam fuit, eum a fuperflitiofis creaturarum cultoribus ipfi Deorum fuorum choro additum, aut certe viris diuinis, omniumque feculorum admiratione ac veneratione dignis annumeratum fuifTe : adderem , animam humana maiorem, exque fidereo animae mun- danae pelago profufam et in corpus humanum ad impertienda hominibus diuinitatis beneficia immerfam illi fui/Te tributam. Quo pa^lo locum quoque fieri pofTe putamus coniexflurae ingeniofae , quam penitius ex- plorandam nobis propinat, quaeque ad foluenda hifloriae Hermeticae aenigmata mirum quantum confert; cum de patria Thoth fiue Mercurii, deque eius aetate ac dignitate omnia incertitudine mira laborent , ipfi au- tem attribuantur, quae ab vno homine proficifci omnino non potuerunt, quippe quae complures fociata opera aut in curriculo eodem fibi inuicem fuccedentes praeftare non poffint, mirum non e/Te, viros ingenii per- fpicacis, variaque dodrina ornatos ancipites in hoc argumento haefitafle, et infententias admodum diuerfas diftrad:os fuifTe. Sunt inter eos qui- bus nomen Aegyptii Thoth vel Hermetis Trifmegifli., totum fabulofum, feu potius myfticum efle videtur, quo non homo aliquis, qui vere in his *) l. V. c. J. §. 8 feqq. T. 111. p. i66 feqq. A . j.. ■''-'entinlanos c. ly. f) . L. XH. c. 4. Vid. Cyhill. Alex. L. I. adu. lui. p. 30, r) Vid. Fabri c. Bibi. Gr.J Vol. I. p. 47, III AEGYPTIORVM. his terris aliquando vixerit, familiarisque genii adminiculo, ita eminuerit, vt Deus ipfe fiue fapientiae diuinae vis figniiicetur. Quam fententiam, cum prae reliquis omnibus hbi femper perplacuilTe vir eruditiffimus fatea- tur, parumque a vero abefle vifa ht, merito eius rationes paucis heic attendi merentur. Obferuat autem Thoth numen aliquod fuiffe fymbo- licum, cuius nomini adfcribebatur, quicquid in literis et difciplinis effet inuentum , etfi re ipfa ex ingenio et calamo facerdotum et philofopho- rum in Aegypto efTet profe6lum. Prouocat ea de re ad Iamblichi* confeffionem , teftantis, non vnum aliquem re ipfa fuiffe Thoth, tot voluminum audorem , qui literarum vfum inuexerit, et fcientias pluri- mas inuenerit, verum facerdotes et philofophos Numini cuidam I hoth in acceptis retuliffe, quicquid aut ipfi inueniffent, aut ordinaffent, ac praecepiffent, aut denique literis mandaffent. Hinc tam ftupendus ille Hermeticorum librorum numerus, qua de re legenda funt, quae T h o- MAS Gale ad p-ol. Iamblichi * annotauit. Non inepte ex his infert dodiffimus Iablonskivs ", Thoth proprie fuiffe numen facerdotale, quod facerdotibus eorumque collegiis, omnibus itidem eorum inuentis, ac fclentiis eundis praeeffe credebatur, cuique omnia ad vtilitatem rei- publicae, religionis ac fcientiarum , folerter excogitata, feripta denique omnia eximia, et laude aliqua digna tanquam audori vni et vero in ac- ceptis ferebantur. Jucunda autem prorfus funt , et fingulari attentione atque examine digna , quae diligentiffimus rerum Aegyptiacarum com- mentator porro difputat: numen illud, quod facerdotum collegiis ac fcientiis omnibus praeerat, et a quo fcientiae omnes et proficifei et perfici credebantur, fuiffe ipfum Phthan, Vulcanum Aegyptiorum, Jpiritum Infinitum, rerum omnium creatorem et conferuatorem , ipforumque Deorum patrem atque principem ^ Qiia in re audorem fequitur Dio- genem Laertivm!', referentem , Aegyptios tradidiffe , Vulcanum Nili filium fuiffe, qui philofophiae aperuerit principia, cuius antiftites facerdotes ac prophetae appellentur. Hic nempe praefes iffis philofophis ac facerdotibus fuiffe credebatur, ab hoc infpiratos eos fuiffe, ac eius Numine plenos fcripfiffe afferebant. Obferuat porro vir ingeniofus, quic- quid antiquitus a philofophis egregie inuentum aut compofitum erat, folitum fuiffe columnis inferibi , fiue haneque confuetudinem antiquifiimis populis receptam, imprimis in Aegypto obtinuiffe, iliique ab vitima antiquitate receptam et quodammodo propriam fuiffe et pecu- liarem. De qua re nos quoque fuo loco adManethonem prouocauimus Stelas autem illas , quae dodrinam Aegyptiorum quondam omnem fa- cram et profanam compledebantur, a Thoth vel Mercurio nomen ac- cepiffe. Qua de re teftimonia Iamblichi ^ atque Theophili Antio- 0 Init, libri de myfter. Aegyptiorum. y) L. I. f. i. p. 2, t. I. pag- 2. ») 1. C. §. II, p. 170. %) Apud Syncell. p. 40. k} Vid. L, L 6. 4. §. 7. De iiiyftet, Aegypt. t. L C. iia AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA A N T I o c H E N I * nobis reftant, fupra quoque a nobis cludum allata. Et has quidem Stelas Syringias ab ipfo T.hoth liue Mercurio diuerfas non fuilTe vir dodlilTimus inde coniicit, quia ex his maglftris mutis omnem I fe fapientiam didiciffe Aegyptii facerdotes iadabant. Ita vero fabulam Mercurii enatam putat diligens panthei Aegyptiaci fcrutator, vt per (TocixoiTo-^cilotv genti illi valde familiarem, ftelas has aut diuinitate dona- uerint, aut ftelis fuis facerdotes praefecerint. Numen aliquod, idque a Phtha vel Vulcano Deo Aegyptiorum principe non potuifle efle diuer- fum: huncque Phthan, quatenus fcientiarum et ftelarum, quae illas complectebantur, figillatlm praefes eflet atque patronus, diClum fuifle lingua Aegyptiaca Numen ftelarum vel columnarum. Quae omnia magna eruditione et perfpicuitate ornat vir diligentiffimus. Nos haec omnia, cum iis, quae in ipfo opere H. P. hoc loco de fapientia Hermetica diximus, facile componi pofTe iudicarnus, modo paulo magis ad verifimi- litudinem infleCtantur. Et primum quidem Mercurium apud vetuftiflimas Aegypti, ac finitimarum terrarum gentes Thootum fiue fapientiae omnis atque doCtrinae auCtorem habitum fuiffe, intellexifTe autem fub illo no- mine diuinam iltam Numinis virtutem animamque diuinam omnia per- meantem, huiusque emanationi fiue radio alicui literarum et fapientiae inuentionem Aegyptios tribuiffe, vero videtur fimillimum, certe ita fa- bulae omnes de ilto Mercurio primo in ordinem redigi pofiunt. Hac virtute auCtos homines, forte antediluuianos , cum fapientiae documenta ftelis, columnis, lapidibus (ingulari fcribendi genere facro et arcano in- fculpfifTent , ad obtinendam auCloritatem diuinam harum columnarum originem illis adfcripfiffe , facile nobis perfuaderi patimur. Poft hanc vero aetatem populorumque vitam cum deletae efTent vel diluuio vniuer- fali , vel faltcm frequentibus magnisque cataclyfmis, gentes huius terrae, vel coaClae fecedere in terras alio fub fole calentes, noui autem hofpites in iftis folitudinibus poftea confedifTent ; verifimile eft, tempore nafcen- tis monarchiae Aegyptiacae, quam ad Menam veteres hiftorici referunt, circumfpexiffe fummos principes, qui rudia et afpera fubditorum ingenia a morum et infcitiae afperitate reuocari et mitefcere cupiebant, de viro quodam magni ingenii atque fapientiae, huncque traditis populo fcien- tiarum rudimentis, vt audoritatem nancifceretur, fe venditafle animae mundi diuinae filium , tradu rapti videre fe numen fuum , audire vocem , acci- pere O Apud PoRrHYRivM de ab(tin. J. 6. d) In Coteverii monuin. ecclef. Gr T. I. p. 58*- O 1- c. P. 111. L. V. c. 5- 12. p. 171, Append. Hijl. phil. * P 114 AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA pere m^ileria crederent. Quod Aegyptiorum facerdotum et coe- lefte priuileglum arroganter fibi quoque adfcrJpfifle Alexandrinos philo- fophos, Plotinum, Iamblichum, Porphyriumfimilesque, in eorum hiftoria propriis teftimoniis demonftrauimus K Immo valde verifimile eft , ho- mines impoftores, adhibitis remediis mentem emotam cientibus , et na- turali quadam virtute extra fe rapientibus, fe ad eiusmodi vifiones et apparitiones praeparauilTe. In qua coniedura valde confirmamur, loco quodam Michaelis Pfelli diligentis fapientiae Aegyptiacae admiratoris et indagatoris, quo ttde /legyptii , velfarro, Jic enim vocant , oculos obli- nentes vel thuris liquore, vel bdellio - - fubjlratum illud in corporeis copiis lu- men confpexerunt. Talia enim remedia AfTyrios quoque facerdotes ad- hibuifife fimiliter, narrat, et in vetuflilTimae fuperftitionis .hiftoria , ne Americana quidem excepta multoties exempla occurrunt. C^ibus omni- bus cum accederet imponendi et decipiendi ftudium, et intolerabilis gen- tis ofientatio , quid mirum innumera tandem fcripta , libros enim non nifi fenfu iatiffimo vocare licet, Mercurialia prodiifle, ©sott^sv^sohs fi Diis placet, ab eo facerdotibus infpirata. Hoc enim remedium fuperfditionis femper fuifTe, vt fomniorum fuorum origines ad numinis alicuius irradia- tionem et infpirationem referret, coelumque atque terram ideo moueret, hiftoriam idololatriae non ignorantibus dudum manifeftum effe credimus. Aegyptios autem ea in re largius et audacius aliis infaniuifTe, dudum fui- mus ex hac cauffa fufpicati, quod credebamus, Mofaicae @so7s\ev=;lus et legis notitiam, quae Aegyptiis non potuit ob viciniam deferti Arabiae, vbi lex adeo folenniter a Deo lata eft, non innotefcere, hos illexifte, vt paria fingerent. Ssd abiecimus tamen hanc furpicionem, tum quod ante Molis aetatem, et fortalTe lofephi proregis tempora fimilem fanaticifmum in Aegypto iam obtinuifTe , facrarum paginarum hiftoria ^ nobis perfua- deat, tum quod omnis fere barbararum gentium hiftoria fimiles nobis fu- cos, fimilesqu e nugas referat, ad vetuftiorem aetatem pertinentes, du- biumque non fit, deteftabiles hos errores humani generis aduerfarium facerdotibus mox fuggefTifte, poftquam diuinarum reuelationum oracula his hominibus euanuerant. pag. 161. lin. 27. Curiofe de his differens inualuit. Red:e quidem hoc nos condufifte, comparatio theologiae vetuftiffimae apud Aegyptios, cum Aegyptiaco- Pythagorea atque Platonica fub Ptolemaeorum regno quem- libet poteft conuincere. Non negamus tamen, fyftema Zoroaftreum flue Perficum , quod cum vidoribus Perfis in Aegyptum transmigrauit, occafionem ante Graecorum tempora fuppeditafie , vt Tse^i IKuv ytvm inter fe difputarent. Mittamus hoc loco appellationem Graecanicam, et de f') In GreGO&ii Nazianz. Orat. 42. ad mentem Hebraeonim, quod Heideggervs r. n. Opp. coi. 1132. Hift. Patr. exerc. XX. §. 24. T. I. p. 621. Clr~ ff") Exent-plum cape ex vita Iamblichi fcripta ricvs h. 1. aliique faciunt, fed ex mente Aegy- sb EvNAfio et Hili. phil. T. II. p. 264. ptiorum explicandus elt, qui eo tempore faera g') Expendendus locus Gen. XLI , qui non ifraelicica ignorabant. AEGYPTIORVM. et de dogmate tantum fimus folliciti. Annon verifimilitudine fua radiat, Perfas, qui vicftores erant Aegypti , idem (ibi conftltutum habuifie , quod Zoroafiris tempore euenit, vt in victoris placita, decreta, religionem ple- rique fubditi tranfirent, adeoque (yfiema ifiud dualillicum (ed exMagia- nico-Zoroaltreo reformatum , in Aegypto quoque dudum ad fimilia pro- pendente fe commendaret, idque fieri eo facilius potuerit, quod obfcu- riflima antiquiflimae Aegypti ©eoKoyigjAevoi ^ aftronomicis tantummodo rationibus applicata eiusmodi in peregrinas opiniones conuerfionem fa- cile paterentur? Quo fenfu antiquiora efie placita Aegyptiaca, Platoni- corum explicationibus facile concedendum eli Alt non diu ilia mutatio perftitit, Alexandri M. Perfarum monarchiam euertente, et Alexandriae nouam moliente. Quo padlo innumera peregrina, at domefticis pid:a co- loribus fenfim recipi erat necelTe: qua de re in fine huius tomi nonnulla diximus, quae cum his comparanda funt *- pag. 263. lin. 33. Primum Mercurium cum fecundo confundens. Hoc Kir- chero accidifie, viro cetera dodtifiimo et diligenti, aft in veterum fcri- ptis non femper accurate verfato, non magnopere mirandum, eiusque lludium laudandum, errores autem vitandi funt, et confulenda imprimis veterum fcripta , quae fontis inftar in obfcuriffima hifloriae Aegyptiacae narratione paulo limpidiora fuppeditant Non hic locus eft, rem ab ouo repetere, et quae in ipfo opere fufe fatis didla funt, nouis rationibus com- munire. Faciet id ipfe Lecflor, harum rerum curiofus , maxime , fi du- riorem feligat Iablonskivm, qui multa prouide pafiinji ‘ ea de re cumu- lauit. Nos hoc loco ad vnum tellem , qui vero rem fcire potuit, Mane- THONEM, facerdotem Aegyptium prouocamus, qui in libro Sotheos ad Ptolemaeum Philadelphum, ad antiquitatis fidem fua referens, fe ea, quae tradat, defumfifie ait ex felis vel columnis , poftis in terra Seriadica, quibus quondam Thoth , primus Mercurius , dialeblo facra , et charableribus fa» cer dotalibus vfus, ea infcrip ferat , quae deinde pof diliiuiim^ J^gatliodaemon , fi- lius fecundi Mercurii , paterque Tati , ex dialeSio facra , literis hieroglyphicis de- fcripta , in Graecorum linguam tranfiulit. Qiiaecunque huius loci fenfus fu, (obfcurum enim efie, quilibet videt) clare tamen indicat, prima re- rum figna, columnis feriadicis, infcripta vel infculpta potius non adHer- metem fecundum , fed primum Aegyptios retulilTe , fiue numen aliquod ante diluuium humana forma inter homines in Aegypto verfatum elTe, cui iflae literae hieroglyphicae debeantur , putauerint , fiue ipfam Numi- nis virtutem in inueniendis et incidendis illis (ignis facrls in homines fa- pientes fe effudilTe crediderint, eamque Hermetis primi nomine fym- bolice indicauerint. Vnde prudenter Ammianvs Marcellinvs loco fupra iam in ipfo opere ' adducflus non ad certum quendam virum, fed ad vetulliflimorum feculorum fapientcs, hanc hieroglyphicam fapien- P a tiam h') L. II. c. 5. %. 4. p, 1352 feqq. »3 Panth. Aegypt. P. III. p. 184. 187 fq. A) Apud Syncellvm in chorograph. p. 40. 0 P^S- 25«- 116 AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA tiam retulit. Decepit autem viros dodos paffim , quod literas Aegyptia- cas ex mente facerdotum Aegyptiorum non fatis accurate diflinxerint, quarum tamen tres claffes inter fe diuerfae conftituendae funt. Et pri- ma quidem clafiis, quam antiquitate fua facrofandam habebant, infantia fiiit omnis faplentiae, et fub fymbolis, quorum exempla hodienum in monumentis Aegypti literatae antiquillimis cerni poffunt, fed non legi aut inteliigi, nih fenfus et conieduras noftras antiquillimis feculis inepte velimus fupponere ifiius aetatis fapientiam, hodie totam ignotam et fepultam continebant. Quarum in interpretatione cum , refurgente ex cataclyfmis variis Aegypto, multum virorum ingenioforum diligentia verfaretLir, eo quod paucae erant imagines, et arefis fapientia ifiius tem- poris limitibus circumfcribebatur; audis per aliquot fecula et promotis humanae cognitionis terminis, fauenteque principum atque regum ftu- dio (inter quosMenem, primum regem, eiusquefuccefforem, ab hoc ftu- dio facerdotibus Aegyptiis, Athoth vel Hathoth, Mercurialem pofTes di- cere ”, vocatum commendari videas,) ampliata quoque fapientia Aegypti iiterata eil, et cum mathematicarum fcientiarum, maxime vero aftrono- miae vfus , ad theologiam quoque et religionem publicam tradudus la- cerdotes cogeret, plenius atque explicatius yvoo^l/jicis' et ad interiorem fa- pientiam admilTis gentis myfteria explicare, quod per iflas literas hiero- glyphicas non nili difficili et laboriofo modo fieri poterat, de compen- diofo magis et rerum vfui adaptato literarum genere cogitare coeperunt, ficque inuentum tandem alphabethum literarum , proprie fic didarum, quod fecundam Aegyptiacae grammaticae clafTem exhibet. Qi^ianquam autem illud literis, non imaginibus et fymbolis conflabat, facrum tamen manhc folique facerdotum ordini penetrabile, vulgus enim, quique ini- tiati non erant, ab his quoque myfleriis procul abeffe iubcbantur. Et hae quidem literae ideo U^any.o^ et !e^oy^oc(pix,c^ vocari folent, facerdotales et facratae, ac foli facrorum vfui et facerdotum fludio deflinabantur Et hac quidem lingua et fcriptura facerdotes Aegypti religionis atque regni, (vtrumque enim erat obiedum ftudiorum,) myileria facris foliis, imo pa- rietibus quoque in cauernis quibusdam facris infcribebant, quales in me- dia Aegypto, flue Thebaide vidit recentiorum virorum dodorum in his terris peregrinantium curiofitas ^ Et hanc quidem literaturam ts^ccTiKKv communi traditione ad Mercurium fecundum referebant, quod, h de primis elementis atque principiis artis huius hierographicae intelligitur, verihmilitudine omnino fua conftat, quamuis probabilifrimum fit, fuc- ceffu temporis multa immutauiffie, alioque fenfu modoque -explicuiffe, iii- geniofam facerdotum Aegyptiorum diligentiam, tempus autem accurate definiri »/) Luculenter id docet explicatio Obelifci o") Conf. Hift. orb. vniu. P. F. 5. fqq. T. I. Painphilii Kircheriana, tora nugis repleta. p.4i7feqq.et quae defideratilTiinus Bavmga»- n') Pantheon Aegypt, P. III. L. V. c. v. 5-4- t enm vs ad hunc locum monuit, p. ijS- 159. Tenet hic Athetes in laterculo re- pj Conf. Schaw voyages Vol, II. C. y. p. 94 fqq. gum Thebanorum EratoIIhenis locum fecundum. AEGYPTIORVM. 117 definiri nequit , quo haec literatura facra in Aegypto florere inceperit, quo fecLilo ad maturitatem peruenerit: id quod ad Siphoam, qui in or- dine regum Thebaeorum trigefimus quintus numeratur, viri dodd veri- fimilibus rationibus coniiciunt, eo quod ilio tempore, fcienti as facras a facerdotibus excultas eminere coepifle, certum eft, ipfaque aftronomiae cultura maxime in conflituenda accuratiori anni forma circa illud tem- pus effloruit. Id quod ocCc>(ionem dedit acutifllrno Mars hamo ^ con- ficiendi, ipfum hunc Siphoam intelligi fub Mercurii fecundi nomine, quod cum Aegypti chronologicis rationibus flare non pbtefl , quae altius rem ponunt; ingeniofam autem fatemur coniebluram 1 ab lo n s k 1 1 ’ nomen Hermetis, quod eum proprie fignificat, qui alicui rei complementum dat, eamque plenam et perfeitam reddit, a facerdotibus, ideo Siphoae tribu- tum efTe, quod haec fcientia hierographica eius aufpiciis ad perfectionem fuam perueniflet. Tertiam tandem clafTem, quam epiflolographicam di- cere moris eit , introduClus fcientiarum vulgarium vfus et necelfltas, commoditates vitae cum aliis communicandi inuexit, quo paCto litera- rum vulgarium atque communium vfus repertus et in Aegypti regnis eft adhibitus ^ Ita facile inter fe diftingui poffunt , quae multorum incuria confudit, rebusque Aegyptiorum in fe obfcuris tenebras inducere apta funt, flmulque iiitelligi locus memorabilis Clementis Alexandrini, quo proceiflo facra facerdotum Aegyptiorum defcrlbitur, et in ipfo opere p. ^66. integer adduClus eft. Quae vero de vulgari lingua Aegyptiorum, et imprimis eius origine, cum Coptica affinitate atque fimilitudine imo commixtione quoque inter eruditos difputari folent, ea, cum ad noftros limites non pertineant, omittimus, id vnum monentes, linguam illam in antiquitatibus Aegyptiorum non debere contemni negligique, haud paucis enim aenigmatibus foluendis poteft adhiberi vtilifflme. Ex his vero iu- dicari quoque poflunt, quae de literatura Aegyptiaca fibi ftatuendum efle cenfuit eruditiflimus Io. G e o r g i v s W a c h t e r v s eius autem annotationes heic adducere, et quam certam fcientiam veteris Aegypti gignant, inquirere, a fcopo noftro alienum et illis qui hilloriam litera- turae Aegyptiacae fcribere in animo habent, relinquendum eft: quammis haud pauca ad ea loca, quae iliurtrationem, nonnulla confirmationem et emendationem defideraiit, afferre liceat. Haec autem prolixitas a noftro fcopo aliena eft. pag. ^64. lin.7. Moerini invenijfe, Jlagni et pyramidum altifnnarum gloria celebrem. Pertinent haec quidem ad hilloriam naturalem ec^artificia- P 3 lem bylonii obferiiarunt, er hodie adhuc inter Per- faruin reliquias , qui Zoroaihcam theologiam fequuntur, duj^dex, vel triplex potius lingua oc- currit: Zend ve ultilhiiia , Pehiui vetulta, vtra- que facra et a coinmuni diuerfi. Tacemus Kra- ifiinarum iinguarn facrain apud Indos. Omnis enim antiquitas hanc arcani diiliplinam coluit. jj") In concordia naturae et Icnpturae. q') Canon, chronie, p. jj. cuius rationes euei- tit lABl.ONSKlVS 1. C. P. III. p. Ig2. t) 1. C. ic. p. 189- j") Conferendi H e R o d o t. L. II. Dion. L. I. p. 72. Cl F. M. Al. E X. 1. c. POREHVR. vit. Pytll. alii. Ceterum hanc literarum facrarum a vulga- ribus difterentiaui Aethiopes quoque atque Ba- «8 AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA lem Aegypti, non vero philofophiae , fed omnino tamen probe ponde- randa funt, vt intelligatur, quam ingentia faepe opera vni humanae in- dullriae debeantur, et quam mira (int, quae Moeris rex fufcepit digna quae in hiftoria veteris Aegypti cum attentione expendantur , cum ho- die adhuc peregrinantium admirationem meruerint. Ex veteribus con- fulendus Herodotvs etDioDORvs% ex recentioribus , qui hunc lacum haecque opera praefens Intuitus elt Pocockivs ", vt alios taceamus. pag. 265. lin. 19. In unoquoque eundem effe. Comparanda cum his funt, quae fupra ad p. 161. annotauimus. Ipfum dogma de Vulcano hue Phtha, rerum omnium parente atque anima mundi, rerum omnium prin- cipio a^iuo feque omnibus , maxime vero Capientibus inhnuante , quod- que facerdotum et philofophorum praefes atque tutelare numen fuit, a quo infpirari fe Capientes Aegypti credebant , ea quae hic dida funt, pluribus confirmat. Idvnum hic annotamus, dum ab hoc numine omnes infpirari afflarique flatuebant Aegyptii, hoc ita intelligendum efle, vt certifhma et fapientillima ratione id fieri dicerent, non bruto impulfu; inde nomen Phthas huic rerum omnium genitori inditum cft, quod ordi- nantem et decernentem fignificat *, Iamblichvs autem id rationi- bus Pythagoricis corrupit pag. i6-j. lin. 28. Qnae pompa et apparatur luculenter defignat. Pote- rant haec omnia prolixius explicari veraeque rationes huius minifterii facerdotalis inter Aegyptios explorari, fi in his accefiioriibus locus effet. Verum non magnopere defiderabunt diligentiam noftram, qui 'm Pantheon Aegyptiacum accuratiflimi Iablonskii ingrefii ea loca confulent, quibus de Cacerdotibus Aegypti multa pulchre obCeruauit. Inuenient enim, fedas eorum “ , nomina praecipue a Deo, cui erant confecrati, mutuum fumta vidus rationem % methodum fymbolicam, vtnonnifi ab initiatis pofTent intelligi'', linguam facerdotalem % initiationes et fimilia alia, iufiis veterum teftimoniis corroborata, et imprimis nomina 'is^oyqocpyLoc- TfAv arpedonaptorum ^ , aedituorum pafiophorum et quae alia funt ad collegiorum facrorum notitiam pertinentia cum cura explicata, quae ex hoc fonte j quam ex riuulis noftris ledorem haurire malumus. t’) H E R 0 D. L. II. c. 149. D I 0 D. Sic. L. I. C. 49. P 1. 1 N. L. V. c. 9. conf. C E L L A K. Geogr. Antiq. L. IV. c. i. T. II. p..,64. Hilt. vniu. ») Tom. I. 5. 481 feq. p. 469 feq. p. 585 Teqq. Itin. I,. V. p. 63. x') Pantheon. Aegypt. P.I. p. 50. y) Ue inydcriis Seil. VIII. c. 2. 3. z) Noetarchain, fecundum a fummo Deo prin- cipium excogitando , vt Ao/"’' Pythagoricum fiue V8V Plaronis infarciret. Inde verba eius ob- fcura vifa W a c h t er o 1. c. p. 103. (i) Prol. p. 71. b') P. I. p. $8. loi. Inrer haec nomina noriiin inter Graecos Therapeurarur.) , qui lingulare col- legium conftitueruiit, etiam inter ludaeos Aegy- pti receptum, a peculiari Deorum cultu duiluin, de quo fuo loco T. II. c) P. III. p. 81. 82. d') Proleg. p. 135-140. e) Pr. p. 130. /) Prol. p. 140 feqq. inter haec erat clrcum- cifio ib. p. 12. 14. 15. 141. jf) Ib. p. 91. 92. 94. 96. hi vero proprie diflf fapientes. e) Ib. p, 94. 95. h) pag. 14. 91. 7) Ib. p. 97. P. I. p. 167. ete, k') Prol. p. 77. T. II. p. 20®. AEGYPTIORVM. 119 Quo pa£lo facile cum aliorum dodlorum virorum obferuationibiis ^ de eodem argumento dida comparari polTunt, eaque confirmari luculenter, quae in hac paragrapho de facerdotibus Aegypti ex veterum teftimonii* ftif iv ) 1. I. c. 17. i') Anriqq lirer. Aegypr. §. 16. p. 17. add. *) 1. c. Tom. II. pag. iSj lfiJ. 199« 305. So6. quos ex reteribus adducit Thom. Bernet. i52. 255. Aicha«ol. phil. c. 8- P- 378- V A E G Y P T I O R V M. 123 men , dum concedit , antiquitatis nebulis oppreffos, exadle dicere non poffe, quos et quantos Aegyptii in Arithmetica et Geometria fecerint progreffus, ex arithmetica Pythagorae et Euclidis geometria, quas ab Ae- gyptiis ille nullo terte deriuat, haud proletarios fuirte concludit, cuhis conclufionis confequentiam leniori examinandam relinquimus: id tan- tum monentes, verifimile erte , quicquid harum fcientiarum neceflitas ec vtilitas Aegyptiis commendauit, inter prima elementa conrtitilTe, nec potuilTe Aegyptios facerdotes Graecos, Pythagoram atque Thaletem ea docere, quae alias pueri norunt, et qui prima geometriae elementa didi- cerunt. Nam et ille, diu inter facerdotes Aegyptios verfatus, domi de- mum inuenerat virtutem lateris oblongi in triangulo re I tur Warbvrton. leg. Mof. Vol. II. p. 39 feqq. o*-- ' vtraque enim pars fuo modo vermn feftatiir et j') 1. c, prol. p. s6 fe^q. cunWaruis pugnat. 132 ad PART. i. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA quorum cancellos argumentum proprie pertinet. Non tamen inuldebl- mus ledlori lablonskiana argumenta quibus communem fententiam, praecipuum obie^lum cultus religiofi Aegyptiorum fuilTe homines, poft ' mortem honoribus diuinis donatos, falfitatis conuincere aggrefTus eft, vt ea cum illis, quae nos olim, communem fententiam fecuti fcripfimus, pof- fmt conferri, et imprimis, quomodo in hac controuerfia modus et limi- tatio ex nofira opinione pofTit adhiberi , conflet. Hunc enim virum do- ctum , ob eruditionem et accurationem, prae reliquis audiendum elTe, lu- . benter fatemur % aft examinandum , vt rei. probabilis exiflat fententia. Maximum atque primum argumentum audor laudatus in eo ponit, quod omnis illa av^^ooTToXocTeeioc Aegyptiis praeter rem affida, Graecis debea- tur, qui myfteriorum fuorum ad defundos praeclaros homines olim re- latorum memores , more fuo Aegyptiae religionis cultum cum myfleriis fuis confuderunt, cum tamen longe inter fe differre, fit in propatulo: quo pado narrationem quandam Leonis Sacerdotis Aegyptii, ad Alexandrum M. qui epiftolam ad matrem perfcripfilTe dicitur", in qua fatis clare di- citur : maiorum etiam gentium Deos, quos Varro conatur ad mundi par- tes fiue elementa transferre, homines fuiffe, falfitatis arguit. Quam epi- ftolam ab homine Chriftiano quodam pia fraude confidam ex eo potilfi- mum caute fuppofitionis fufpedam reddit, quod ad talia DD. ecclefiae vo^c-iccs valde fufpeda foleant prouocare, nec de mente Aegyptiorum adeo fuiffet difputatum , fi res ita clare fe habuiflet, ad quam tamen nemo veterum prouocauit. Qiiod ratiocinationis robur , an fatis validum fit, ad hunc praecife teftimonii locum elidendum, ledori ratiocinandi regulas edodo difcernendum relinquimus. Et eandem fere refponfionem con- tra Eufebii teftimonium obiicit, cuius audoritatem non quidem vilipen- det, fed opinioni praeiudlcatae litauiffc contendit: id quod nobis vide- tur quaeftionis principium petere, de qua proprie difceptatur. Verum ipfos quoque Graecos in confilium aduocat, faltem veteres, et imprimis Herodotum, teftatos, barbaros non, ficut Graecos fentire. Deos ex ho- minibus effe genitos : id quod obfcuro, fi fatendum quod res eft, Maxi- mi Tyrii loco confirmat, vno Herodoti loco ^ munitus, quo tefta- tur, vcia1^87i (J’ mv 'AiyuTtTtoi fa-j" Aegyptios heroes nullo cultu pro- Jequi^ neque poffe produci a primo rege vfque ad Vulcani facerdotem, quo vllus Deus forma humana extiterit, neque etiam vel prius, vel poft- ca in regibus Aegypti extitiffe quendam, qui Deus fuerit, qualia apud hunc fcriptorem loca plura occurrunt, quibus ad originem diuinam ge- nealogiarum Aegyptiarum prouocatur, quae apud ipfum legenda funt. Idem vero ex dynaftiis quoque Manethonis oftendere fatagit, qui re- gnum f')c. lO. p. 1^8 feqq. de idol. vanit. p. 12. atque M i n v c 1 1 F i l. in t) Pioleg. §. 18 feqq. p. 36 feqq. ' 0(3. c. 21. Athknagorae apol. p. Ji. »■) Memorat eam AvGvfxiNvs de ciu. Dei v') DilF. XXXVllI. p. 4JS. L. VIII. c. 1. quibus addi fulec loeus C t r k 1 a n t x) L. II. c. 50. A E G Y P T I O R V M. 133 gniim Deorum et Semideorum a dynaftiis hominum diftinguit. Cum vero dynaftiae hominum incipiant a Mene, qui confenfu omnium, pri- mus ex Chami pofteris in Aegypto regnauit, hue is fit Chamus ipfe, vti nonnullis placet, fiue Mifraimus, Chami filius, quod plurimis videtur, aut nepos, quod vero videri Nofter putat fimilius, necefTario fequi , Deos eorumque regnum antecedere regnum primorum Chami poflerorum , ac plane fupra diluuium collocandum efie, ficque Manethonis dynaftias ex veteribus concepifTe omnes, Africanum, Eufebium, Syncellum. Monet quoque vir dodiflimus, et ad circumfiantias omnes attentus, non pofTe ex regibus Aegypti oftendi Menem quenquam , in quem omnes illae fa- cerdotum fabulae de Ifide, Ofiride, Horo et Typhone, vere et redle qua- drare poflint, nec polTe oftendi regem alium, cui omnes illae de Oliride fabulae conueniant, cum eis infint multa, quae hiftowce et proprie accipi nullo modo queant, quamuis ad has fabulas multa poftea accefierint aeui pofterioris. His potifiimum rationibus dmftus vir dodlus more fuo lucu- lenter et diferte totam hanc cauftars. enarrat, in id potifiimum intentus, vt demonllret, Graecorum maxime Alexandri M. diuinitatem affecftantis in gratiam, plaudentibus Ptolemaeis, ifta recentiori aeuo fuifle excogitata, vt fpem haberent, fore, vt olim et ipfi Anubis vel Ofiris euadant. Quae omnia a viro diferto et acuto eleganter dici, et non fine verifimilitudine, non negamus, uy.fx^v tamen ratiocinandi, vimque illam inferendi, qua veritas concluditur, et aucftoritatem teftimoniorum, merito defideramus, et a poflfe ad efie eum concludere tantum, manibus palpamus, certe eui- dentibus veterum teftimoniis et concatenatae Aegyptiorum traditioni contraria affingi, et non nili obtorto collo accomodan.da nobis videntur. Expendat haec ledor, li velit, certe id tamen nobis reflabit, cultum quen- dam magnorum hominum, fed diuinitatis numine repletorum, ex con- fufo et incerto traditionum fonte Aegyptios ad theologiam fuam traxiffe, certiora vero dari non poflfe, cum nec Graecorum hominum fides fatis certa atque tuta fit, nec inter fe cohaereant traditiones Aegyptiae, ex qui- bus, quantum quidem videmus, certum ac definitum exfculpi poteft nihil. Longius procedit VV a c h t e r v s > , et Aegyptios multa faniora praece- pifTe non fine quadam confidentia aflTerif, qui tamen, cum nudas fufpicio- nes attulerit, eas tuto ledfori ponderandas relinquere poflTumus. pag. 187- lin. ap. Diuimim in iis genium vel potius partem diuinitatis^ quae omnibus rebus inejl, rtfidere. Supponit haec affertio opinionem vetu- lliflimam totius fere mundi prifci , diuinitatem fummi numinis per omnes mundi partes diffufain atque emanantem ex primo omnium rerum fonte, omnibus diuinitatis partem, fecundum leges atque ordinem emanationis, tribuiflfe Hoc enim fuppofito axiomate redle inde fluit, louem eflfe R 3 omnia, y) 1. c. c. ro. {, 3. p. 1S9 teqq. rirate probare Taragit WjacHTERvs 1. c. quocum *} Hunc Amun fiiie Amtnonein Aegyptiorum concinit Schvbektvs hift. pbil. c. 2. 5. 125. eflie recentiorum , Plutarthi et Iamblichi aufto- p. 216. licri id autem contra fententiam Aegy- ptiorum, 134 ad PART I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA omnia, quaecunque videmus: quod dogma, fano primum’, a patriarcha- rum aetate , fenfu intelledum mox nefandae fuperfiitionis et enthufialmi abundantiffimam fcaturiginem extitifie, vniuerfa theologiae barbaricae hiltoria loquitur. Itaque probe tenendum efl , quod hoc loco diximus, et velut clauem vniuerfae theologiae Aegyptiacae praefuppofuimus, dl- uinitatem, numenque aliquod per vniuerfum mundum diffundi, cuius partes liue effiuuia (emanationes malumus dicere, ne materiales conce- ptus fubrepant) fe toti mundo variis modis gradibusque infinuent, et di- uinitatis participationem quandam. in mundi partibus conftituant. Et hanc quidem de fupremo numine fapientiam tenuiffevetuftiffimam Aegyptum, dubitandum non eft , cum fine ea tota huius gentis theologia Iibi non conftet , ea admiffa omnia rede cohaereant, vnde velut clauis quaedam huius gentis adhibenda eft. Non prouocabimus ad recen- tiores , Graecosque teftes , Plutarchum , Porphyrium , Iamblichum , Cle- mentem Alexandrinum hmilesque'*, qui Aegyptiacas traditiones et dodri- nas, Pythagoricis et Platonicis placitis commifcuerunt, et aperta recen- tioris aetatis dogmata veteribus Aegyptiacis admifcuerunt : hi enim o^^o- ^o^ooTsqccs nobis theologiam veteris Aegypti defcribere quam res patitur, et reuera fuit, omnino credi debet, fed ad ipfam vetuftiflimi orbis traditio- nem patriarchalem lecftorem dimittimus, quae nobiliftimum dogma per vniuerfas gentes nafcentis et adolefcentis mundi initio difperfitj id quod de ipfa Aegypto luculentis rationibus confecit Iablonskivs qui multa do(fte de hoc argum.ento cumulauit. Et hanc quidem naturam diuinam Cnephi vel Cnuphi nomine ab Aegyptiis praedicari , dubium non eft ^ Qlio pacfto ex Athearum gentium numero Aegyptios eximendos effe conftat, cauendum tamen, ne orthodoxos fenfus, quales pura, quae inter patriarchas eonferuata eft de Deo ftntentia feruauit, huic dogmati Aegy- ptio attribuamus, quae ex diclis fuo loco iam fufius difcenda funt. Ex his vero duo nobis momenta memorabilia non praetereunda effeViden- tur, nempe, I. inuifibile numen, naturamque diuinam, Aegyptiis per omnem mundum diffufam ignis aeterni diuini fpiritusque illius loco fuif- fe, qui intus alit mundi molem, mentemque totam infufam per artus agi- tantem"', et toto fe corpore mifcentem,A'el quod Bitys propheta Aegy- ptiorum vetus, tefte Iamblicho % dixit, ro tS QeS aojucc tc ^('^jccv c?/ cAtf t5 Kccr/xii, nomen illud Dei, quod omnia peruadit , et tofum mundum per- meat, qua defcriptione quoque Ps e v do - Horap ollo vfus eft. De ptiorum, qui luinc effe folein dixerunt, opificem V. fuminum Phthan nuncuparunt fatis clare do- cuit l.^BLO^:sxlvs panth. P. 1, L, II. c. 2. pag. 157 leqq- n) Attulit i(ta loca Puvt.archi, Iambcichi, Damascii Ven. Sciivbertvs, 1. c. p. 217. b) Prolcg. p. 47. Panth. P. I. p. 82 feq. c) Eundem effe cum Vulcano lupra iam mo- Quiuius, inde Aegyptiis elt ingenitus, aeternus, immortalis, optimus, opifex mundi, omnium cauffa, quorum telfimonia vide in Pantheo P. 1. c. 4. § I - 7. p. gi - 95. quo loco etiam corruptae Iamblichi aliorumque Graecorum interpretatio- nes oitenduntur. Diiftus etiam interdum Ichthon, id eft, (piritus vniuerfi, habebatque fymboJum lerpentem. d) ViRG. Aeneid. VI. 726. .0 Sea. VIll. q. 5- A E G Y P T I O R V M. 13J De quo dogmate diligenter expendenda funt, quae de Cneplio, fpiritu aethereo diuino, qui le toti mundo immifcet, totum permeat, totam mo- lem informat, cundaque quae in eo funt, influxu fuo vegetat, omnium» que prima caufla efl, Iablonskii diligentia coaceruauit II. Ema- nationes ex hac mundi anima, (vtamurpace ledoris termino Graecae theologiae, vt redius intelligamur) quae diuinitatis eiusdem partes ef- fentiales funt, fed ex ea egreflae partibus mundi omnibus inefTe , adefle, replere, regere, perficere, et hoc pado cum mundo materiali, vnum to- tum conflitucre. Quo pado non potuit non duplex cultus diulni genus oriri, vnum diuinarum iftarum ex mente vniuerfi emanationum, vel, fi mauis, partium intelledu tantum comprehendendarum et afTequenda- rum, flue, vt Platonicis vocibus fcholae Alexandrinae vtamur, alterum fenlibus expofitorum et per mundi partes nobiliores, praefertim coeli aftra et hominum genus confpicuorum, e(47^}jTav, in quo tanquam fedibus fuis iftae diuinitatis emanationes fuum numen, praefentiam et operationem demonftrent Qualem theologiam toti orbi vetuftiflimo placuifle , ex indudione theologiae celebriorum gentium pollet confir- mari, fi locus hic effet. ill. Facile hariolabitur ledor, qui in veteri hiflo- ria nafum habet, ex vno hoc fonte aflrolatriam pariter atque anthropo- latriam potuifiTe oriri, reueraque ortam vtramque inter omnes fere veteres gentes: nempe cum viderent, folis, lunae, planetarum , reliquoruraque fiderum irradiationibus eunda viuere, moueri, crefeere, bonisque ter- ram repleri, huic planetarum a fummo numine inhabitatarum influxui id adferibebant j quo pado infignis ille fiderum cultus apud Aegyptios in-, ualuit, quo totum pantheum Aegyptiacum lablonskianum repletum eft, cum colendis maxime folis lunaeque numinibus, ad infaniam vsque effer- buerunt. Sed mature quoque cum his, et fortafle fimul alter numinum fiue emanationum diuinarum illarum cultus furrexit , quo credebant, eiusmodi diuinae animae partem emanatiuam quandam per humanum genus diffufam , certis corporibus fe infinuafle, indeque exorta illa nu- mina, quae fub Deorum, femideorum, Cabirorum ceteraeque turbae diuinae nomine Aegyptios coIuilTe conflat. Horum enim aetas, cum in tempora antediluuiana incidat, a quibus Chami, prirrii Aegypti incolae, pofleri f) Probo notandum eft, ignem, nempe inun- daniiin , a qiio omnium generatio atque incre- mentum dependet , Vulcani nomine Aegyptios tanquam fupremam omnium cauftam fuiffe ve- neratos. Quem refte e.xplicuit Panthei auilor P. 1. p. jo. "efle mentem aeternam, ignem fub- tilifriraum et puriftlmutn aetliereum , omnibus planetarum et ftellanmi orbibus fuperiorem , ex quo animae auulfae in terram delabantur, et in quem, poit cerrum definitum tempus relabantur. Hoc, rc£le afterit laudatiffiiTius aiiftor , Stoici, addere poterat Pythagorei, qui ex Aegypto id acceperint, ita docebant in vniuerfum Orienta- les, Gnoftici, addere poterat Cabbaliftas , tota- que Orientis philofophia. g') Adhibuit hanc diltinilioncm , a Platonicis fumtam, 1'ed cautius explicatam I a B l o n s K i v s prol. §. 21 feqq. p. 43 feq. tanquam clauein, qua totum cultus Aegyptiaci racrarium potelt recludi. Eius poftea pleniorem vfum in Aegypro fibi ar- rogarunt Cabbaliftae, et philofophi Orientales, quo paifto Zoroaftriana et Hermetica illo vin- culo mire fibi inuiccin iiindla funt: quod ad intelligendas origines philofophiae Orientalis, quam viri quidam doifti , nefeio, qua ex cauffa, videre nolunt, omnino notari iubemus. 136 AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA pofteri nimis erant remoti , mirum non eft, cum de antediluuianis tyran- nis, quos nobis facra Moyfis hifioria memorat, nonnullos tantum ru- mufculos per traditionem accepiffent, incertos eos fuifTe , num aut ho- mines diuino numine plenos fuifife, credendum fit, an naturas medias, di- uinasque perfonas quasdam humanis formis amicias, incertam autem et fabulofam fadam effe hiftoriam illam omnem. Quae parca manu data, cum luculenter oftendant, non aftrolatriam tantum, fed et anthropolatriani, at iuilis terminis definitam fimul ftare potuiffe, inanem atque inutilem difputationem efiTe, putamus, quae inter vtramque prior extiterit, cum fine dubio vtraque ex eodem fonte fit enata; quare ea diluuii inunda- tione in obliuionem traduda, moxque a Noachi polleris refufcitata atque fabulis et fymbolis ornata aequalem natiuitatem vtraque habuiffe videtur: ita tamen, vt nefcirent, quid de illis numinibus inter homines verfantibus, proprie fit dicendum , cum e contrario altrorum cultus omnibus fuerit planus et euidens, quam tamen conieduram nollram ledoris indulln’e altius ruminandam atque examinandam relinquimus. Illud autem cer- tum ex didis, vtriusque fuperllitionis cultum efie antiquiorem eo tem- pore, quo ab Aegyptiis fub rege Afil, qui fextus ex palloribus fuit, an- nus, adiedis ad ccclx. diebus quinque, ad folis curfum emendatus ell. Cuius opinionis nulla verifimilitudine fe commendantis colorem quaerit ScHVKFORTVs % quia telle Plvtarcho ^ Aegyptii crediderint, liberos Rheae, Ofirin, Ifidem, Orum, Thyphonem et Nephthen in diebus illis sTTccyojwevc^f natos effe, quibus illi ideo antiquiores effe non potuerint. Id quod parum roboris habet, cum clare pateat non de na- turali horum numinum ortu, fed de mythologico, fermonem eo loco effe, illosque in fyllemate planetarum nouum quafi locum, nouamque natiuitatem accepiffe. Certe ad vetuftiora tempora , quam illam Ifidem retuliffe veterem Aegyptum ex eo colligi potell, quod llelis inferiptum fuiffe Diodorvs tellatur, Ifidem caniculae allro ineffe : flelae autem longe antiquiores fuerunt, quam ifta anni dierum multiplicatio. Reliqua, quae frigida fatis affert vir eruditus, ex didis refponfionem accipiunt. pag. 187. lin. 8- Neitha Dea ad Jummum et vniuerfale numen applicari nequit. Fuit hoc numen ex illis, quae mafcula, foeminina Aegyptiis ha- bita funt, cuius rationes exponit Plvt a r c hvs , vbi inferiptionem templi Saithani indicat, ad quam hoc loco Cvdvvorthvs prouocat, cx quibus patet, Neitham, quam Mineruam Graeci dixere, cum rerum natura coincidere, fpiritumque denotare, omnem mundum peruaden- tem, vnde haud raro pro Ifide, interdum pro Phtha poni obferuauit Iablonskivs', qui multa erudite de hac re cumulauit: quae cum Mos. A) Conferendus tamen loais Clf. m. A l s x. t) 1. c. L. VIU. p. 200. A N DR. L. 1. Strofli. p. ex quo patet diiSas k') De Ifuie et Oliride. eiie conf. W a c H t e r v s I. C. /) P. I. p. 65. 70. 76. 78- P. I- P- 2J- 40. qui p.87. qui Hebraeos quoque, nefeio qua verifi- c. j. integro res huius Deitatis expofuit. Mo- militudine huc aduocat. nendum autem elt , Naitham Saitanoruin in Aegy- A E G Y P T I O R V M. 137 Moshemianis obferuationibus comparanda funt, vnde patebit, nec Nei- thanum quidem cultiim ad hanc Platonicorum Deorum fubordinat'onem poffe trahi', eosque in hoc dogmate Aegyptiaco illuftrando peregrina fuppofuiffe. pag. 291. lin. I. Caput demum extollente Platonica philofophia Aegyptus tenuit. Hoc ex iltis teftimonhs apertum ell, ad quae prouocat Cudwor- thus , et qui alia Aegyptiis affricant. Qualem principiorum diuinorum explicationem cum nobis iisdem audloribus propinet erudi- i tiflimus ScHVBERTVS ‘ , vehementer miramur , virum perfpiacem, et qui probe vidit , verum effe quod Mo s h e m i vs " iudicauerat, ma- i teriam rerum omnium ex Deo feu ex ipfa diuina elTentia emanaffe, ex- que hac Deum omnes poffea finxiffe rerum formas , potuifTe tamen fidere Platonicis , maximeque Iamblicho , et naeniis Alexandrinis decipi, I vt materiam quoque ficut reliqua a Deo produdam alTereret " , nempe inani illa difUndiuncuIa adhibita Deum materialitatem ab eflentlalitate fubcidiffe “, cum tamen materia , quae ex Deo emanationis lege profiliit, in ipfa Dei natura fundamentum atque Tadicem , id eft, elTentialitatem habeat. Ita quidem Platonici fequiores , fed parum ad mentem philo- fophorum Aegyptiacorum, qui materiam cum Deo ardiflimo vinculo copulabant, et in eo radicabant: vnde redc paulo pofl V. C. monuit fidem Platonicis habendam haud effe, cum fatis conftet, ineptos teffes eos effe dodrinae antiquae. pag. 191. lin. ag. Rationem cohaerentem de IJide et OJiride dare queant. . ' Pulchre obferuauit Iablonskivs 1 Ifidis numen , temporibus Ptole- \ rnaeorum , vultum habitumque graecanicum fenfim induiffe, et ipfos fa- ; cerdotes Aegyptios ea tradere cocpiffe, quae de natura diuina docuerant i in Graecia Pythagoraei , Platonici et ex parte etiam Stoici , quo pado I theologia Aegyptiaca ad ingenium theologiae Graecanicae , tum phy- I ficae, tum mythicae, tum denique politicae, fe femper magis attem- j perauit. Hoc ex illis locis conffare poteft, quibus Ifis ' velut natum \ rerum parens elementorum omnium domina., feculorum progenies initialis, i fumma numinum , regina manium , prima coelitum , Deorum Dearumque facies i vniformis, etc. commendatur, vbi prudentiffima theologiae Aegyptiacae j interpretis obferuatio eft: prifcas genuinas theologiae Aegyptiacae de Iftde I traditiones fabulofas , quae dodtrinamfacerdotum phy fcam occultabant, poflea a Grae- Aegypto inferiori numen fuifle eodem fere loco »«) Ad Cudworth. p, 598. habitum, quo Memphitae, fupevioris Aegypti 11) Aliud autem elt in cofinogonia produci, incolae fuum Vulcanum feu Phthan habuerunt, aliud emanare. Hanc Mineruain Aegyptiorum, id eft, fapientiam 0^ Excogitauit eam Iamblichus, cuius hac de numinis omnibus prouidentem caue confundas re naenias duduin T. II. p. 455 feqq. ftigmate (um Minenia Giaecorum ; Illa enim ad con- notauimus. conf. quae T. I. p. 299. diila funt. ceptuin fpiritus aeterni, ignis mundani pertinet, p) pag. 228. I ipfeque fpiritus aetheieus, diuinus, infinituselt. q) P. II. f. L. III. c. I. p. 24 feqq. «) Hift. philof. c. 2. 5. 121. p. 2IS feqq. r) Sunt verba A p v 1. e 1 1 metam. L. XI. Append. Hijl. phil. S i 138 AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA a Graecis variis modis interpolatas nouisgue accejfionibus auSlas fuijfe : eas vero a genuinis traditionibus allegoricis , vli e manibus Jacerdotum primitus exierunt , ftmper difcernere , rem ejfe altioris indaginis , vnde Jundet , ea quae de OJiride, Horo et Typhone dixerat ^ cum his comparare; fateturque quo erat candore, e Jf e fabulas de iis alias, quarum rationem ita facile reddi non poffe auguretur, cum dobtrinq Jacerdotum Aegypti de^ Diis fuis arcana omni- que nifu occultari folita, tota et in omni fuo nexu cognita et perfpebta nobis non Jit, Quae vt funt verifiima, ita cur in explicatione theologiae Aegy- ptiacae , cauto et prudenti modo inftituta vbique aqua interpretibus haereat, mirandum non eli Speramus tamen dedilTe nos fuo loco ta- lem explicationem , quae cum toto theologiae Aegyptiacae fyftemate poffit conciliari, modo tempora dirtinguantur et Graecanica interpreta- menta, et ex parte orientalia, quoque ab Aegyptiacis antiquioribus diftin- guantur, quod in tantis huius argumenti tenebris fatis effe praeflitum putandum, nec aliud expedlandum eft, nifi vel Graecorum vel noltri quoque ingenii fomnia populo antiquo velimus tribuere. Ib. lin. 33. Haec valde accedere Ji non Spinozijlico fyjlemati, Stoico tamen, non multum melioris notae. Ita quidem cenfendum effe putamus , fi de ea theologiae Aegyptiacae aetate eiusque explicatione iudicandum eft , quo Orientale Perfarum dogma de duplici principio rerum , luce et tenebris, (iue materia magis tenebris oppreffa ad Aegyptium fyffema alterandum nouoque habitu incrullandum adhibitum eff ; non vero de antiquiori, quod Emanatiuum fyllema fecutum elt, quodque fuo modo a Stoico, et imprimis a Spinoziftico longo interuallo eft remotum. lubemus autem cum hoc fyftemate Aegyptiaco Orienfale comparare, vnde maiorem rei obfcuriftimae lucem orituram effe, confidimus, praefertim , li docftrina de Typhone, prout p. 192. monuimus, fimul in confiderationem trahatur, ex qua lux ingens dogmati Aegyptiaco de Ohride, Ifide etTyphoneatque Horo poteft accendi. Ad quae fi recfte attendatur, facile poffunt euitari ineptae explicationes recentiorum quorundam, qui nouas nobis horum myfteriorum explicationes obtrudunt, qualis illa eft, quam ingeniofus bijlcriae coeli mStor de Plvche nobis enarrauit: quae vtadaftronomi- cas et geometricas rationes terrae Aegyptiacae omnia redeunt, ita, fi au- dienda funt, tantum de externo fyftemate planetarum , et theologia fide- rali Aegyptiorum poffunt explicari: quo in argumento autem lablons- kiana lumina Plucliianls praeferenda effe, quilibet rerum intelligens faci- le deprehendit pag. 293. not. o. Forte ex fncerdvtibus Aegyptiorum quidam ita inJlF luerunt , po/lquam Graecorum philojhphiam didicerunt. Refte hoc , nifi falli- mur, nos conieciffe, comparatio dogniatum Graecorum cum Aegyptiacis nobis /3 Ita tamen vt multa conuenianr ; qua dc re feliciter fufeepit Iablonskivs Panth. P. I. ipfa theo!os>;ia !^-oica com|)aran.Ia elt cum Aej^- p. 38 feqq. ptiaca, qualem T. I. p. 921 l'qq. dedimus, quod f- A E G Y P T I O R V M. 139 nobis perfuadet. Sufpicio tamen nobis enafcitur, fundamentum huius explicationis , quam Plutarchus dedit , in ea temporis periodo quaeren- dum efie, qua theologia Aegyptiaca Perficae magis attemperata, et cum fyftemate dualiftico vno fub iugo ire coacla habituque Stoico fimili in- duta ell: ita enim Plato quoque, quod ipfe Plutarchus monuit, materiam cum opifice in fyftemafuum phyfiologicum, more barbarorum, quod in Aegypto fine dubio didicit, tranlfulit, vt inde tertium principium, mun- dus, tanquam filius Dei enafceretur. Quae facile potuerunt in Aegypto vetullifiimis fabulis incruftari , licet vero atque prifco fenfu longillime differrent: fecundum eundem enim, vifyftematis emanatiui, materia quo- que ex Deo effluxit, vel ex finu fuo, Deus, quod Platonicum verbum eft, eam eiecit, imperfedliones ex natura fua fecutae funt, vnde Ifis Typho- nem fuiffe perfecutam cum filio Horo, mythologia Aegyptia confinxit: aft iuxta Platonem tamen materia ab aeterno Deo avyysvti^ et oppofita fuit, quae cum fyftemate cofmogonico Aegyptiorum plane non pofilint conciliari, vnde redlius Aegyptiaca ex anima mundi omnia peruadente, et cum materia' copulata vnum totum conflituente, iuxta fe- cundam theologiae Aegyptiacae faciem ad Perficam adaptatam , quam ex folis emanationibus , iuxta vetuftiflimam eius dodfrinam, poteft explicari. Ceterum haec omnia non, nifi coniedturis, definiri polTe, manibus palpari potefi; , quae cum cuilibet liberae effe debeant, Ledoris iudicio ampliora I permittimus. ; pag. 295. lin. 6, Qttod facerdotum inuentiini fuiffe videtur. Pertinet huc I narratio Clementis Alexandrini ', ad quam fupra iam prouocaui- I mus, barbaros koctcc Tlhccrcavci (id efl, confentiente Platone) exi/iiniare, 1 bonas animas , fupercoelefi loco relido , fujlinuiffe , venire in hunc tartarum, et, 1 corpore fufcepto, malorum omnium, quae ex generatione contrahuntur , fuife I participes , humani generis curam gerentes , quae et leges tulerint et philofopliiam j praedicauerint. Facile haec daemonologia caput potuit attollere, cumani- i marum origo ex emanatione nobiliore diuina pars effentialis theologiae ( Aegyptiacae conftitueretur , vnde neceffarip fluxit, non animas tantum, i corpore veftitas, effe immortales , fed daemones etiam fiue fpiritus ema- i natiuos alios aliis diuerfis gradibus effe praeftantiores , et diuinitatis plus, i minus participes 5 alios vero adeo praeftantes , vt ceteris iuuandis defti- i nati et de coelo miffl videantur : quo pa^io non Aegyptum folum , fed • et omnem fere orientem et feptentrionem fuam daemonologiam exor- naffe atque incruftaffe, hiftoria philofophiae barbaricae luculenter lo- quitur, et ipfum , quod initio tanquam facillimum admittebatur, fyftema emanatiuum theologis ftatuendum fuppeditauit. Verfari autem daemo- i nes iftos bonos inter homines , beneficii caufa , et pofl: circuitus deftina- f tos ad coeleftes fedes, ipfumque animarum beatarum fontem rediiffe, S 2 ^pAy- t) Strora. L. I. f. ijt. 140 AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA 7roXv^^v?ii.yiTov fuit, vt fupra iam eft euidlum. Noflri funt Moshemivs “ et Wachtervs ^ pag. 296. lin. 5. in piorum contubernium recipiatur. Formulam eiusmodi precum funeralium exhibet Forphyrivs ' ex Euphanto, fuo loco iam allatam : Sol omnibus imperans vosqiie reliquae potentiae, quae vitam hominibus largimini, recipite me , et Diis fempiternis contubernalem facite. Vbi imprimis obferuandum, ad folem hanc potiflimum formulam morientis dirigi, quod credebant, folem animas defumflorum attrahere, quam opinionem aliis quoque Homero , luliano et fimilibus adfcribit Wach- tervs Per folem autem non aftrum tanturn folis , fed quae in ea habitat velut in throno atque relidet potentia diuina , numenque intelli- gitur, a quo cum animas immitti in conceptione crederent, iuftum erat, vt ab eo congregari iterum fibi perfuaderent , quem animi ftatum fAsrol- Graeci , transmigrationem Latini vocarunt. Legenda elt Plato- nis hi/ioria mortis Socratis ' ^ vt intelligatur, qualem ex hac vita difccf- fum ille in diuturna, apud Aegyptios, mora, didicerit, et morienti Socrati tribuerit. Diligenter tamen cauendum eft, ne Graecorum, de hac ani- marum ad beatas illas fedes translatione, fententiam cum Aegyptiis con- fundamus, quae inter fe comparari nonpoflunt, nili admilTo fyftemate Stoico: cuius tum demum principia in Aegypto recepta funt, cum ema- nationis fyftemati dualifticum modificatum a Perfis Aegypti vidloribus, quale Stoicum eft , fubrogaretur. In eo enim omnia mirifice conuenire vidit, falTusque eftlABLONSKivs" qui refluxum animarum in Deum inde deriuat. pag. ipg. .lin. 27. Cofmogonia iam enarranda ejl. Praeter Deum et materiam in explicando mundi ortu et natura, tertium quoque principium memorari ab Aegyptiis vetuftioribus videas, quod Athor, Graeci vocarunt: quo nomine menfis anni Aegyptiaci quoque a Niligenis vo- catus eft, quod tamen huc, vbi intelligibilia Aegypti veteris principia traiftamus, non pertinet, fed ad explicationem mundi fenfibilis reiicien- dum eft. Erat hoc numen ifti genti foemininum , bouisque foeminae vel vaccae fymbolo mythologico defignabaturj caue vero in eo inter- pretando Graecis fidem habeas; illi enim cum conuenientiam quandam inter numen illud , fuamque Venerem fibi deprehendifle viderentur, Ve- nerem quoque iftam Athor nuncupare non funt veriti ; quanquam ob eandem caulTam, luhonis quoque nomen illi interdum tribuerunt ^ Sed hi omnes inepti huius principii diuini, numinisue interpretes funt, qui deteftanda curiofitate fuas religiones cum barbarorum numinibus com- parandi et conciliandi totam nobis theologiam perdiderunt, certe innu- meris Ad Cudw. T. I. p. 417. «■) I. c. P. I. c. 2. §. 4. p. 35 feqq. Cone. nat. et feript. c. 10. p. ig? teqq. i) Vid. lAiLONsnivs pec. obf. inter Mifc. ar) De abltin. L. IV. p. 379. vid. fupra T. I. Lipf nou. Vol. V'l. p. 50 ji. quacum tonferen- pag. 396. dum Pantheon L. 1. P. 1. c. i. 4. p 5. qui ob- y) 1. c. not. d. K*) In Phaedone. fauat, Venerem coeleftem interdum nominari. AEGYPTIORVM. I4t meris difficultatibus obrutam Cimmeriis nonnunquam tenebris fepeliue- runt. Ex quorum tamen relationibus cum pleraque haurienda fint, quae de barbarica theologia nouimus , magna animi attentione ct circum- fpedione ad ipfam fyftematum barbarorum connexionem et conliitutio- nem refpiciendum ell, nec confundenda vetu/liffima dogmata cum nu-^ gacis Graeciae (uper/fitione , quae heic commodo loco iemel monuifle ledorem fufficiat. De hac igitur Athor, quam more veterum Venerem coeleftem, licet non Graecanica fignificatione nominabimus, pulchre et erudite, qui fingularem in hoc argumenti genere indultriam probauit, faepius ex merito laudatus Iablonskivs ex Coptarum , quae Aegyptii vtuntur lingua obferuauit, nomen Athor fignificare Nodem, erudite au- tem ex veteri barbararum gentium theologia et imprimis ex cofmogoniis eorum probat, nodem inter praecipua gentium numina locum (addi- mus fere primum) femper habuifife, et a cultioribus populis propemodum omnibus, impenfa religione cultam fuiffie; qua de re ne longiora exfcri- bamus vel vna Phoenicum cofmologia, quae Sanchuniathoni tribui folet, I tedis poted effe luculentilTimus. Apud Evsebivm enim ille relert : i ex Kolpia vento , atque vxore eius Baau, quod interpretantur Nodem, i iterum vel Aeona ac primogenitum , mortales vtrumque fuifie procrea- ; tos : quae etfi a fcriptore v7ic(ooKiy.oi^u profeda videri queant , rede ta- I men Phoenicibus tribui fuo a nobis loco'', de Phoenicum cofmogonia I differentibus, obferuatum, nodemque materiam confufam et inChaoin- j clufo fpiritu aethereo grauldam defignatam fuiffe. Indicatum eft K Prae- i terimus Graecas cofmogonias inter prima mundi nafcentis principia 1 cofmologica nodem nobis enarrantes , qua de re imprimis notabilis lo- i cus Aristophanis ^ confiderandus elt. Nos ad vnam Aristotelis * j audoritatem prouocamus, qui nos clare docuit, Chaos atque nodem effe vnum idemque, nempe principium antiquiffimum et omnium prius, ex quo omnia cofmogonia vetus deriuauit. Plura huic argumento lucem I foencrantia fuppeditat cofmogonia Orphica fuo loco ' fufe explicata. Et i hunc eundem in morem Aegyptios ftatuiffe, eo minus dubitandum eft, quia cum omnibus fere prifcis gentibus tenebras luce effe antiquiores I decernebant. Et haec quidem de node, primo in cofmogonia principio, cum Aegyptiorum Athor amice confpirant, et eleganter prouocauit vir dodus ad locum H e s y c h 1 1 ^ tradentis ancrlccs te^cv nar \ A]'y v-^Tcv^ Veneris tenebricofae templum ejje in Aegypto; ob quam nodis I imaginem illud numen etiam Hecaten vocarunt , eiusque facra nodurna fuerunt. Quae omnia, fi ex fafeiis mythologicis extrices , eo tandem tendunt, antequam aliquid exifteret, Chaos fuiffe fiue ftatum rerum S 3 con- c") Pantheon P. I. p. 3 Teqq. d') Praep. eu. L. 1. c. 10. «■) T. 1. p. 243 leq- g) In anibus. h') Metaph. L. Xll. c, 6. i') T. l. p. 390 feq. fed ct omnis de cormoga' /) Conferenda, quae Tom. I. p. 415. 417. de niis veterum tradlatio huc transferri poteif. fignificatione nodtis pluribus differuimus. k') v. ««vr/a. f4i AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA confufum et tenebricofum , facileque euincunt Aegyptiacam cofmogo- niam ab aliis veterum barbararum gentium hypothefibus non difceflifTe, nodique vel confufo chao, cui inerat materia , rerum omnium grauida primum locum trlbuifie. Nempe Chaus nondum ordinatae, fiue naturae in tenebris latentis fignum Athor fuit , et primum omnium principium Nox. Quae ideo heic paulo prolixius enarranda efTe iudicauimus, quia ex hoc principio vniuerfali manifefte patet, materiam a Deo non efTe creatam, prout fandioribus luminibus inftrudus Mofes tradidit j fed in tenebricofa Chao illam ab aeterno delituiffe. pag. 299. lin. 26. Emanationem a fua ejfentialitate feparauijfe. Haec obfcura quidem fuere haud paucis, qui emanationis fyllema non intel- lexerunt, et nebula efientialitatis , vocis abftradae, et fi verum dicen- dum, nihili, decepti crediderunt, nihil aliud dicere Iamblichum , quam Deum materiae ex nihilo creandae, vt fubiedum rerum efTet, naturam ex fe ipfa, effentiam ex fua voluntate dedifTe, talemque fubflantiam pro- duxifTej quod vero fyfiemati ecledicorum aperte repugnat, in quo ex nihilo nihil fit, adeoque neceffario eunda, quae funt, atque ideo fubdan- tiam habent, ex fuo fonte atque cauffa materiali fluunt. Qi-iare valde mirati fumus , acutiflimum W a c h t e r v m ' , philofophiae veteris alias haud imperitum , adeo hallucinari in hoc loco Iamblichi interpretando potuifTe , vt contenderet, nodum ita folui pofTe , vt yV/or^is- non fit effentia , fed potius fubltantia , et materiam a fubftantia diuidere , nihil aliud fit , quam materiam fubftantiae expertem producere , quae omnibus formis recipiendis apta et idonea effet, et nafei ac denafei pofTet, debuit naturam a Deo accipere incompletam atque indeterminatam, et confequenter talem , cuius proprium fit femper fieri , nunquam exiftere. In qua explicatione, etfi verum elT, aliud efTe ens immutabile , cuiusmodi funt Deus et eius attributa, et mens Dei ac fimilia, non attendit tamen vir alias fatis perfpicax, materiae conceptum metaphyficum , quo mate- rlalitatis definitionem explicat , hic locum habere non pofTe , vbi de exiflentia materiae phyficaeaqueexcaufTa fua efficiente necefTaria, fermo eft, cum ex nihilo nihil pofTe exiftere , fiue exiftentiam habere, fit cer- tifiimum. Quo pado tota illa explicatio ideali tantum materialitatis conceptu nullibi, nifi in audoris cerebro, exiftens, vno idu corruit. Ve- rum impeditus Wachterus notionibus caljbaliflici fyftematis de materia, quae non- ens eft, quibusque valde inhaerebat, impeditus eft, quo minus lunonem hanc confpiceret, vnde nebulam pro ea amplexus eft. Iambli- chus enim non aliud dicit, nifi cum eunda ex Dei efTentia emanarent, materiam etiam ex hoc fonte profiliifTe, ita tamen, vt efTentialitatem, fiue perfiftentiam ex fe et per fe atque immutabilitatem ex hoc fonte non acciperet, vt acceperunt fpiritualla et immutabilia, fed hanc 87iorr,To6 /) lec. cit, c. 4. §. 7. p. 104. A E G Y P T I O R V M. HJ fons ille creator omnium, reftringeret, folamque diuidui naturam ma- teriae relinqueret, vt accedentibus effentialibus et in materiam immiflis, rerum inde formae exillerent. Quam metaphyficarn nugas quidem no- bis occinere non negamus , creationi tamen vel produdioni liberae ex nihilo repugnare , nec ad fyftema emanatiuum , quod Wachterus vult, applicari polTe, quilibet videt. Quae adeo clara atque manifefta funt, vt , quamuis Cl. S c h v b e r t v s , paradoxon axioma fecutus , putet, illam explicationem fequendam elTe, quae faniorem reliquis mentem tri- buit Aegyptiis , cum longe probabilius fit, antiquiffimis temporibus fa- niora et rationi conformia dogmata viguiffe, quam abfurda et rationi repugnantia , negare tamen aufus non fu iuxta Aegyptios materiam , in qua omnes rerum formae exprefTae funt, per emanationem ex diuina elTentia, effe produdam , et cum Deo conflanter vnitam, fic,vt diuina fubftantia ex tribus conflet , (iue aliqua trinitas in diuinitate exillat. Quod plus dicit, quam ipfe Iamblichus dicere voluit, qui materiae eflen- tialltatem, id eft, fubhantiam ex fe, denegauit , exiftentia, ex Dei natura, illi vindicata. Verum in his labyrinthis ecledicorum Alexandrinorum tales Maeandros , a via feducentes inueniri , nemo mirabitur. Et haec quidem ita intelligenda funt, fi fupponimus, vetuftiflimos Aegyptios in explicanda cofmogonia emanatiuum fyflema fecutos effe , illudque ita in- tellexilTe, vt Orphicum Tomo primo explicuimus, quo pado' omnia fibi clariflime condant Quod fi vero fyflema cofmologicum Aegy- ptiorum ab eo tempore confideramus , quo modificationem et concilia- tionem cum orientali et imprfmis Perfico pofl Cambylis inuafionem ac- cepit, totum de materia dogma ita explicandum eld, prout btoici illud explicuerunt, quorum fyflema cofmogonicum , Aegyptiorum mentem rite et eleganter referre vidit , noflraeque explicationi fubfcripfit Iablonskiv’’s Tertia demum explicatio acceflit , Platonicorum Graecorum fub Ptolemaeis, qui dogmati fatis claro in fe et luculento nugas metaphyficas adiecerunt, illudque effecerunt obfcuriffimum , vt ex addudo Iamblichi loco patet. pag. 300. lin. 30. Hunc Deum tantum ad Thebanos pertinere. Non celandum tamen ed, euidentibus rationibus demondrauiffe Iablonskivm, Cnephis fiue Cnuphis potius nomen in inferiori Aegypto in infula Ele- phantine, vbi colebatur, idem fignificaffe, quod in {uperiori Vulcanus, 1 bonumque fpiritum, vel Deum, ingenitum, aeternum, immortalem i opificem mundi debgnauiffe , adeoque rede ad v^niusrfae Aegypti reli- gionem explicandam poffe trahi. Id quod ad obferuationem Moshemia- ' nam, quam hoc loco fecuti eramus, illudrandam et emendandam, omnino 1 adhibendum ed. i pag- ^ vi') I. c, p. 224 feq, ■n) p. 390. quae perfpicuitatis caufTa cum his comparari velimus. Orpheus eniffl fyftema fuw» cofmogonicum ex Aegypto attulit. Panth. P. I. p. 39. I 1 <44 AD PART. l LIB. II. CAP. Vlf. DE PHILOSOPHIA pag. 301. lin. 5. A^nm is Orus JiliuT fit nec ne? in incerta ac obfcnrare non diffjiitabimiu. Hori, Oiiridis atque Ilidis filii mythologia apud Aegyptios fuit famigeratiflima, nec Graecis indidla manfit, qui eum cum Apolline fuo comparauerunt. Et obfcura tamen eius, nec definita fatis et explica- ta efl; fignificatio , quamuis fabulae argumentum fufe fatis Plvtarchvs explicuerit, vt Diodorum aliosque rerum Aegyptiacarum fcriptores ta- ceamus. Prout autem vel in fyitemate aflronomico, quatenus ad folem referebatur , vel in theologico et cofmologico confideratus eft , varias interpretationes pafTus ell, in quarum v€ririmilitudinem more fuo inqui- fiuit Iablonskivs^. Et de priori quidem fupra iam didum , vbi fo- lis flatum aelliuum defignauiffe offendimus, et cum Harpocrate eundem videri, monuimus. Quid in fyflemate theologico indicauerit, definire non licet j mundum intelligi qui Dei filius veteribus multoties vocatur, vix cum ifto fyfiemate cohaeret, nam ad numina pertinet adtiua et in re- gendo mundo efficacia: vnde nomen accepiffe videtur, quod adiuita- tem valde efficacem fignificat, virtutem animae mundanae effedricem in fyftemate cofmologico indicare, ex Proclo '' coniici poteff, et, nifi nos coniedura fallit, diuinam in regendo mundo prouidentiam influxum- que fati lege definitum depingit : quo pado tota de Horo eiusque matre Ifide fabula mythologice potefl; explicari. Quodfi mentis diuinae ope- rationem in formandis mundi partibus intelligi alTumamus, ratio quoque cofmogoniae Aegyptiacae, qualem ex Diodoro et Eufebio defcripfimus, patefcet. Nomen Aegyptiacum hanc conieduram valde firmat. Quod fi admittatur, accufari cum E v s e b i o aliisque Aegyptii veteres non pof- funt, quod in cofmogonia Deo locum nullum fecerint, fed ad folem, lu- nam, ftellas, totam reuocauerint. Qui~enim, quae de theologia huius gentis fupra expofuimus, confiderauerit, palpabit, fine Numine difpo- nente cofmogonlam Aegyptiorum conflare non pofTe : quamuis more prifcorum theologorum de Deo altum in mundi origine definienda filen- tium tenuerint. In quo eruditum apologetam acceperunt Aegyptii in CvDWORTHO^ qui Aegyptios ab hac impietatis macula liberare ell annifus, contra nitente Cvmberlandio cui alii ' funt adilipulati. In quibus tamen quandam de verbis pugnam nos obferuare nobis vide- mur : de quibus omnibus definite dicere , teflimoniorum veterum inopia obflat: quae enim Platonici Alexandrini habent, fufpedae funt fidei. Quae vero de prouidentia animae mundanae in formando mundo fufpica- li fumus, caue aliter accipias, quam Stoici acceperunt, qui fati et necef- fitatis atque naturae legibus eam alligauerunt. pag- 303. lin. I. 2. De caujjis incrementi Nili nihil refciuerint. In omnia alia abit Iablonskivs " multis argumentis contendens , Aegyptiis facer- dotibus ^3 De Ifid. et Ofir. q] L. U. c. 4. T. I. p. 291 feqq. t) L. IL in Tiin. p. lOi. s') loc. cit. B A V M G A R T E N h. I. Jf) In cofmogon. Sanchun. p. 12 feqq. t') HiR. vniu. aiiiSores Britanni, T. I. p. jj. »0 p. II. L. Ul. c. J. p. 13. I AEGYPTIORVM. 145 ' dotibus vicinis Aethiopine, huius quaeftionis folutionem non fuide igno- ^ tam, et ab iis rem ad Graecos delatam tandem in vulgus exiifTe, cum j antea facerdotes, quibus ratio omnis NJotlci incrementi perfpedla erat, I eam tamen aliis non femper aperuerint, fed plerosque ratiunculis illis falfis, quas eruditorum in Aegypto vulgus proferre folebat et probare, ludificauerit ; id rationem myhicae apud facerdotes Aegyptios receptae I fecum vexiffe, et exegilTe. Non inuidebimus facerdotibus Aegypti hanc I gloriam, quod veras incrementi Nili caufas, ventos feptentrionales etplu- uias in Aethiopia ea de re folitas infpexerint: non difficile fuit, id intelli- I gere, cum mature verae atque phyficae huius phaenomeni caufiae inter I Graecos fuerint vulgatae. Afi fatemur tamen , inde parum pro fapien- tia Aegyptiorum naturali poffe probari , qui fi fciuerant veras-cauffas, eas ! aperire noluerunt, quoniam cum mylficis interpretamentis de Nilo, quae j fufe nobis ex antiquitatis latebris eruit Iablonskii ^ diligentia, conciliare j non poterant, et necefle habebant, illas pro incertis atque falfis habere, j vt dodrinae mythologicae atque myfticae de Nilo fua certitudo confta- i ret atque audoritas. Quam, cum Graeci valde poftea contemnerent, vbi I fuo ingenio philofophari coeperunt, mirum non efi, eos, quod forte in Aegypto reiici atque improbari crediderant, ipfi curiofa exploratione j edodti affererent, quo pado nihil iuuat famam earum cauffiarum cogni- ! tarum Graecos excitaffie, vt ab Aegyptiis eas difcerent Certe mytho- logicum illud atque facrum eundas res naturales in allegorias religiofas conuertendi lludium ita phyfiologiam Aegyptiacam corrupit, vt pauca plane fuerint, quae Graeci in Aegypto didicerunt, qui pleraque fuD de- buerunt ingenio. Quae cum itafint, et a veterum rerum haud ignaro negari nequeant, cadunt omnes audoritates et teftimoniorum fides, quam i vir celeberrimus in contrariam partem adduxit; nec aliam, quae proba- bilis videri queat, rationem facile excogitare licet, cur adeo arcanam in- crementi Nilotici cauffam Aegyptii facerdotes habuerint, quam quod eae fuae theologiae et originibus regionis fuae in theogonias conuerfis non quadrarent. Sibi enim Nilum[tanquam peculiare numen vindicabant, rati peculiarem Deitatem illi praefidere , regioni benignam. pag. 303. lin. ag. Maxime v£ro verfabatur ajlronomia Aegyptiorum in dijlribiitione Jlellanm inerrantium , .et praecipue Zodiaci. Ad haec luculen- tius intelligenda, totum fere Pantheon Aegyptiacum lablonskianum infpi- ciendum, et imprimis ea confideranda, quae de Beols «/cOjjtoTs- attulit, quos ; fenfibiles vocat, quia oculis vfurpari fenfibusque percipi poterant , ele- mentis nempe et corporibus mundi, ex quibus vtilitatem lingularem, in terram, quam incolimus, redundare, homines fentiunt. PolTumus dicere Deos vifibiles , vt ab inuifibilibus et qui fola mentis acie intelliguntur et cernuntur, dillinguantur. Non repetemus hoc loco quae fupra de anti- O 1- C’ L. IV. c. 1. p. 139 feqq. Append. Hijl. phil. y) PropertivsL. I. eleg. j(. T quitate t46 AD PART. I. LIB. II. CAP. VII. DE PHILOSOPHIA quitate cultus fiderum coeleftium tetigimus, aliique in fuperftitionis et idololatriae inter homines hiftoria enarrarunt : quos omnes in eo conue- nire videmus , mox poft perditam fandiffimorum patriarcharum traditio- nem ab Adamo acceptam, et fadlam feceffionem piorum liue filiorum Dei a filiis hominum, hoscoepiflie a vero vnius numinis cultu, quod ccc^x- rov in profundo latere et comprehendi nonpofTe, fibi perfuadebant, creaturas, tanquam defledicre, et intereas illis diuinos hono- res deferre, a quibus fibi maxima vitae commoda, terrae prouentus vi- taeque longinquae vfum enafci perfuadebant. (^o padlo magnorum quorundam virorum ingenia, quibus maxima humanae vitae beneficia debebantur, ad hanc immortalitatis gloriam peruenifTe, fupra iam, quan- tum fatis , eli euidum. Illud autem multo magis euenifTe circa corpora mundi naturalia credendum eft, quo magis ct fplendor et incorruptus at- que permanens ftatus, et diuina quaedam motuum coeleftlum harmonia et concentus, et influxus in terrae foecunditatem, et, quod propter Aegyptios addimus, Nili fluminis fertilitate beatos, etiam in fluuios et ventos irradiatio et operatio fupra ifiius aetatis captum fuit, et dluini- tatem numinumque in iis habitantium praefentiam, regimen, et operatio- nem prodere vifa eft. Qijod vt totius antiquitatis prophetico patriarcha- rum lumine priuatae fatum fuifte et veterum gentium origines et facrarum paginarum audloritas demonftrat, ita non dubitandum eft, inter Aegy- ptios, gentem antiquitate nulli cedentem, eadem euenifTe vnde aftrolatria Aegyptiaca ante exitum ex Aegypto Ifra^ilitis a Deo exprobrata eft ^ , et lofcphl proregis tempore iam religiofum folis cultum viguifTe , ex indu- bitatis veftigiis in hiftoria originum Ifra^liticarum a diuino fcriptore eft proditum, lunae pares honores efle delatos, neomeniae et plenilunia tanta celebritate culta, fatis manifeftant, vt argumenta ex mythologi a gen- tis defumta, taceamus Itaque pro certo habendum eft, quanquam, ve- rum fummumque numen, antiquiflimo tempore in Aegypto, prorfus nega- tum efTe, minime conftet, fed contrarium eius fatis certum nobis videa- tur*, eo tamen neglefto folis atque lunae aftra locum religiofi cultus occupauifife, et paullo poft reliquorum quoque planetarum, tanquam pe- difTequarum , cultum acceffiffe. In hoc enim feptenario facra fumma iam tum myfteria fuifTe comprehenfa , innumeris teftimoniis pofTet pro- bari, nifi otium nobis feciflet doftorum varorum in iis colligendis indu- ftria. Q^jae omnia cum fua certitudine conftent, mirum videri debeat, pauca efte et non fatis expHcite tradita, quae de cultu feptem planetarum apud Aegyptios fcire intereft, ipfumque Herodotum, qui in origines, fa- cra, hiitoriam etc. Aegyptiorum tam auide inquifiuit, et intaftum prope nihil %') Amos V.Jsy. 26. VII, 43. (i) Cortf. Iabl. prol. §. 9. p. 18 feq. 5.23. p.JO. cipium infinitum, latere in chao, fibi perfuade- bant; quod tandem in impietatis neriiuiii erupit, vbl ad mentem fyltematis Stoici theologia Aegy. !>') Conf. qitae de Phtha et Cneph Aegyptio- ptioriun reformari coepit. VM. ib. P. I. L. l.C. 3. lum fupva d,£t.a funt? fed hoc nuinet;, vel piin- j, 6 feqq. p. 38 feqq. A E G Y P T I O R V M. 147 nihil reliquit, de cultu tamen planetarum, de templis, facerdotibus atque I facris, nihil quicquam attuliffe. Reliqua, quae ab aliis accepta nouimus, et ' pauca funt, et incerta et obfcura, nec haec Aegyptiorum facra nobis recludunt Et legimus quidem luculentum Manethonis‘=', facer- dotis Aegyptii locum, quem adfcribere hoc loco res poRulat, qui in I apotelefmaticis, Sacra fac Saturno et Marti , et Mercurio ei Veneri Et loui et Lunae t et Soli regi. Hi enim dominantur Diisy dominantur et hominibus Marique et jiuuiis omnibus impetuojis ^ ventisque Ac frugiferae terrae et perenni aeri. Verum dudum obferuatum viris doflis eft, docflrinam Manethonis apote- ! lefmatlcam multo magis fcholas Graecorum redolere, quam adyta Aegy- ptiorum , et videri non a fcriptore Aegyptio, verum Graeco potius, pro- t fecflam elTc *. Adeo vero hic planetarum cultus apud Aegyptios, in oc- : culto maniit, vt pleraque eorum nomina hodie ignorentur , idque tan- ) tum fciamus, fingulos planetas alicui ex Diis maioribus fuiffe tributos. I Ita Saturnus audiebat Tithrambonis ftella, lupiter Oliridis, Mars Hercu- ! Iis, Mercurius Apollinis vel Hori , quemadmodum id nobis conftat, fe- cundum poteftatem tantum et colorem nomina planetas accepiffe , quae ' et alia ad aftronomiam Aegyptiorum circa planetas pertinentia, apud t Iablonskivm ^ quaerere curiofos iubemus, cuius lingularis fuit, in I his enarrandis, diligentia. PolTent his alia addi, paulo plura de his pla- citis aftronomicis exponentia et imprimis antiquiflima infcriptio colu- mnae, quam Saturnus et Rhea infeulpi curaffe feruntur, his verbis con- cepta * : Antiquijftmus rex omnium Ofris.^ Diis immortalibus Spiritui et Coelo , Soli, et Lunae, et terrae, et noSii, et Diei, et patri eorum tum quae exifiunt, tum quae futura funt, amori i ; quae locis haud obfcuris T h e o n i s et Evsebii * pofllint illuftrari: I nifi metueremus, ne Pythagorica , quam haecOdioas aperte prodit, fcho- I la pro Aegyptiaca Ledori propinetur * , quem demonllrandi modum tot fcriptorlbus confuetum , omnem philofophicae hiftoriae notitiam et veri- 1 fimllitudinem nobis eripere , quilibet videt. Itaque theologicam atque ; phyfiologicam planetarum explicationem , quam facerdotcs Aegyptii no- j bis inuiderunt, in latebris fuis relinquimus, quibus fatis eft aftronomiam T a ' eorum c) Collecla habes et eleganter explicata 1. c. e) L. I. v. 203 feqq. P. II. L. III. c. 6. p. 126. /) Conf. Panth. 1. c. P. U. p. 12*. , d) Multa pulchra heic cumulat Iaelonskivs g) •• c. p. IJ3 feqq. proh 25. p. 54 feqq. quocum comparanda ele- h) Apud Theon. S m y r n. de inufica C. 47. gans dilT. defideratillimi Gesneki eheu! noftri, pag. 164. d* laude Dei per VII. vocales , quas peculiari i) Praep. L. III. c. 9. ritu facerdotesadhibuiffe ex Demetrio P ha. k') Fatetur id Iablonskivs P. I. c. I, L EREO conftat, 71. p. 255. 12. p. 18 feq. 148 ad PART. I. LIB. IL CAP. VII. DE PHILOSOPHIA eorum tantopere depraedicatam non fuiffe phllofophlcam vel mathe- maticam, obferuationibus ” calcuUsque inftnrdam, fed theologicam ad fuperilitionem fulciendam ”, et fi quid obferuarunt , non ad coelum rite cognofcendum , fed ad fuperftitiones genethliacas fuiffe adhibitum, quae merito ex philofophiae circulis eiiciuntur pag. 304. lin. 7. 8. Communia tantum naturalis iuris o^cia exhibent. Huius generis omnia fere funt, quae Dio dorvs ^ tum de iure inter Aegyptios regio, de ordinum regalis, facerdotalis, militaris, priuilegiis, de iure agricolarum , pallorum, et artificum, de iudiciorum forma et iullitia, de legum publicarum cullodia, de feueritate in transgreffores t legum publicarum, et fimilibus recitat: quae vt omnia naturalis honefta- tis et ciuitatis emolumenti rationibus circumfcribuntur , ita exotericam quandam iuris naturalis defcriptionem tantum continent , et vt reliqua- rum gentium humanitatis et focietatis indolem fetantium placita, ex inlitis naturalis iuris principiis enata funt. Ea huc transfcribere , cum exoterica, vulgaria, et plebeiis quoque hominibus, quibus nihil cum phi- iofophia commercii efl, nota Contineant, a noftro inflituto alienum pu- tamus, legenda tnmen efie apud Diodorum, et qui eum exfcripfit Sch v- BERTVM 'I putamus, vt, quousque honefli difciplina apud Aegyptios pertigerit, cognofcatur. In quibus tamen miram difciplinarum confufionem et imprimis fuperllitionis omnia contundentis efficaciam fuifie , et omnia inter fe, facra profanis mifcuilTe, notabilis Ptolemaei ' locus a Seldeno produdlus quemlibet potell conuincere : vndequae philofophiae mora- lis accuratio in tanto fuperllitionis imperio potuerit . fubfillere , Letflori cogitandum relinquimus, recleque iam notauit Sextvs Empiricvs % qui ideo aftrologos , magnum inter Aegyptios nomen , reprehendit, quod magnam vitae humanae inferant iniuriam, et in nobis magnam finiant fuperjlitionem , neque quicquam permittentes agere ex rebta ratione. Ex his de moralis philofophiae apud Aegyptios charadlere indicandum efl. Huius autem rationem arcanam infpicere, quanquam arduum, et in tanta, fua mylleria occultandi, feueritate, pene impoffibile efl, videtur nobis tamen in ipfo fyftemate Aegyptiorum cofmologico et theogonico non nihil nos deprehendiflfe , quod ad hanc naturalis redlitudinis euerfionem et tegendam fuperflitione dvoglav occafionem dare potuit, nempe opinio de mali origine at'que natura. Hoc neceflario inefTe mundo afpedlabili, et ex hoc fonte implacabiles inimicitias contra Ifidem materiamue omnis naturae /3 Conf Id. proi, p. feqq. S c h v b k r t v s «) L. I. p. 63 leqq. e. 2. feft. 8 p. 259. et quos latidar, et fcriptores 0) L c. II. f. 8- p. 242 feqq. hiftoriae altron. Weidlervs, Heileryn- f) L. 1. p. 63 feqq. *tERvs, alii. f) l»e. cit. p. 242 feqq. r) Tetfabibl. L. i. •w} Qtiam profundae obferuationes Aegyptio- x) De I. N. et G. iuxta difc. Ebr. L. III. c. 20. xuui alhonomrcae fuerint, difce ex Macrobio p. 466 feqq. Somn. Scip. L. I. c, 19. t) Adu. mathem. L. V. AEGYPTI O.RVM. 149 naturae et contra Ofiridem omnis' perfecftionis atque boni fontem oriri multis eam in rem excogitatis fabulis decernebant, pugnasque Typhonis, principii in fe maligni contra felicitatis bonique fontes prolixe enarra- bant. Eas qui nofle volet , iterum Pantheon Aegyptiacum " adire oportet, vbi plena manu mythologia Typhonis Aegyptiaca fuppeditatur. Nos hoc loco, vbi parcos effe decet, id potiflimum monemus, omnes fere, quotquot de theologia Aegyptiorum narrationes fuas nobis relinquerunt, numen hoc deteflabile, horrendum, malorum tantum non omnium ve- ram vnicamque caufTam repraefentare , id quod nec Herodotus, nec Manetho, nec Eudoxus, nec, qui prolixe in eo argumento verfatus eA; Plutarchus in iis locis, vbi de Aegyptiis numinibus tradarunt, nobis filendum effe cenfuerunt, quae heic, vbi breuitatem fedamur, exfcri- bere haud licet. Quorum relationibus rite ponderatis videri quidem poterat, Typhonem fuiffe hominem aliis plane hmilem, qui regnum Aegypti affec^tauerit, idque fratri fuo Ofiridi, vita fpoliato , abfhjlerit. Qtiem fuiffe facie rufum et fubpallidum averfio Aegyptiorum ab homini- bus eiusdem coloris, vsque ad caedem et victimam progreffa facile nobis perfiiadet. Is, fi mythotogiam audimus, decreto a Diis tyrannidis fine, ab Horo, qui monftrum illud bello perfequebatur , vi^us, atque captus cum Kidis negligentia denuo euaderet, tandem decretorio praelio euer- fus et fuppreffus eff. Facile vident, qui interiora myfteria Aegyptiacae fapientiae infpexerunt , refpici hic ad aliquod principium cofmologicum, principiis bonis aduerfum, idque potens, adliuum, bono inimicum multis- que tantum conflidtibus fuperandum , quicunque etiam cortex hiltoriae hunc nucleum tegat, de quo hoc loco differere, fuperuacaneum puta- -mus, adeoque de eiusmodi principio cogitandum effe, quod omnis mali phyfici pariter atque moralis aucAor fit. Quod illis quidem facile per- luadebimus, qui ea attente legerunt, quae prolixe fatis fupra de Arihma- nio differuimus, huic enim Typhon ^deo fimilis eff, vt eundem malum quendam aufforem , fpiritumque improbum , materiae imperfe(Jfionibus, et moralis mali tenebris inuolutum defignare vtrumque, nemo non, primo intuitu, concefferit. Planum autem eff , vidiffe vetuftiffimae theologiae audores, ineffe mundo eiusmodi fpiritym geniumque malignum, qui optim.ae et feliciffimae rerum omnium parentis, Ohridis coniundioni cum Ifide rerum natura et materia interueniat, omnisque imperfedionis malique aifftor et incentor fit, non nifi grauibus multisque praeliis tan- dem expugnandus. Quare, cum Orientales Arehmanium appellarent, alii autem, maxime poCtae Graeci gigantum imagine repraefentarent, Typhon tandem fub his imaginibus aucdor omnis illius, quod ia natura effet corruptum et noxium, exiltere, malumque omne phyficum atque morale produxiffe dicfus eff, Vnde poffea , cum ad res fenlibiles et ma- teriales principia illa rcjjm transferrentur, habitus Typhon eff fymbolum T 3 hiemis h) P. III. c. 2. p. 59 feqq. 150 AD PART. r. LIB. n. CAP. VIL DE PHILOSOPHIA hiemis vel etiam ardoris et ficcitatis exurentis , maxime venti illius me- ridionalis et noxii, qui in inferiori Aegypto, fpirat, vique fua omnia corrumpit, ipfamque fubito vitam eripit, quo nomine nec in facris literis venti orientalis nomine ignotus elt. Hunc Typhonem ad mali omnis originem eodem modo, quo Arihmanium Perfarum, referri, in mentem veniet, quisquis primo intuitu mythologiam Aegyptiacam infpexerit: qualis autem in fyftemate intelligibiiium fit , dicere difficile eft. Et cer- tum quidem Typhonem iuxta illud originem primam cum Ofiride fratre et Ihde vxore eius eandem habere, quae nobis redle perfuadent , Ofiri- dem, Cnephum, Phthan, Vulcanum, quae nomina funt originis fon- tisque boni, itemque, Ihdem naturam rerum atque materiam ex qua omnia bona funt, neceffaria generationis iege habere fratrem, id eft, principium aliquod , ex eodem fonte emanans , quod natura fua in con- traria ferretur, effeceritque , vt ex vno praeclaro fonte duo principia, lucis et tenebrarum emanarent, quo pafto, Perfas fimilia docuifie , fupra demonftrauimus. Hoc principium malum contraria omnia principio bono habere , et materialitatem accipiendo a natura vcrirZv receftifle, facile concludi poterat, cum conditam rerum vniuerfitatem omnis generis malis phylicis pariter atque moralibus cumulari, nemo non cerneret: et hoc quidem principium emanationis lege a fonte fuo longiffime remotum in omni aftione fua bono contraria moliri dicebant. Quod, cum eo tempore, quo fyftema Aegyptiacum adPerficum emendatum eft, nouis coloribus pingeretur , tandem ad ipfam materialitatem naturae vniuerfae traftum ell more Stoico. Et hoc quidem modo, quaeftionem difficilem, vnde malum in mundo , fe dirimere pofte credebant , nec in hac expli- catione quicquam eft , quod affcnfum noftrum morari queat. Aft diftlnftius tradere , quo pado hoc principium malum , huncque aduer- fum genium fibi conceperint, id in tanta theogoniae et Cofmogoniae obfcuritate difficillimum eft , et conieduris non facile definiendum. Et illi quidem , qui veterem hiftoriam imagines principiorum metaphyfico- rum fuppeditafle coniiciunt, quod poft illuftrem Leibnizium fequaces, maximeque Wolfiana fchola ftatuerunt, Typhonem interpretantur ma- teriae imperfediones , limitationes , generatim malum metaphyficum. Vnde clariflimus Schvbertvs * fatetur quidem , eos qui Arihmanium Manichaeorum et Diabolum Chrijlianonm cum Typhone Aegyptiorum eundem ejfe volunt, habere cldrijjima loca, quae, Ji, vt verba fonant, intelligerentur, nihil aliud, quam eiusmodi principium malum fubjlantiale indicarent : monet zuiQva , Jt perpendamus , omnes ijlas fabulas allegorice effe explicandas, cir^ cumjlantias hijloricas variis figmentis aubtas , atque benigniorem femper inter- pretationem praeferendam efe , maxime , f quoad reliquas fixionis partes, iiwcta rationem explicari debent, nihil amplius inde colligi pojje, quam quod Typhon principium illud malum fgnificet , quod benignijfmum et optimum con- ditorem .%•]) !oc. cit. p Z23. A E G Y P T I O R V M. 151 i i I I ) ! 1 ditorm impediuit , quo minus opera fua ita perficeret , vt ea perficere volebat. Hoc vero principium certe nihil aliud e ff e, quam ipfam rerum fnit arum limita^ tionem, aut, quemadmodum loqui folemiis, malum metaplnj ficum. Non eR hic locus inquirere altius, num mali illius inetaphyfici notio ad explican- dum non malum phyficum tantum, fed morale quoque fufficiat, de quo problemate notae funt hodiernae metaphyficae theologiae controuerfiae; ied in argumento hillorico occupati dicemus tantum , quae nobis prorfus non conuenire videntur , nec hanc interpretationem iuuare apta fmt. Malum enim metaphyficum notio intelledus ell, non naturae vispofitiua, ft necelTaria confecutione adhaeret materiae, eiusque naturae, adeoque Ifidis foetus dicendus ell, fi Ifis naturam fiue materiam ymuerfam ligni- ficet. All inter Typhonem et Ifidem internecinum bellum ell, quod de malo metaphyfico dici non poteft , nec tollit natura rerum atque vincit illas imperfeftiones et limitationes metaphylicas , fed dirigit ad perfectionem vniuerfi. In Typhone autem mala, proterua et in odium auCloris vniuerli natura et inclinatio ell, qualem inelTe, materiae limi- tatae et ab omnimoda perfeClione remotae quae genita ell, i. e. emanauit ex coniugio Ofiridis et Ifidis, dici non potell, vincetur quoque Typhon, id ell, auferrentur illi fontes muli , redibit perfeClio, inuenktur reflitu- tus Ofiris etc. quae omnia ad hoc malum metaphyficum obtorto tantum collo rapiuntur. Permouit id Platonem, qui hanc Aegyptii fyllematis contradictionem viderat, vt reliClo emanatiuo dualiflicum reciperet, et materiam natura fua bono aduerfam tanquam awdthov Deo adiungeret, nec hunc illam totam vincere et emendare polTe flatueret, line dubio praeter limitatam materiae conditionem ad animam quandam brutam re- fpiciens, quam inelfe materiae credebat, de quo fuo loco. Vnde lubenter fatemur, hanc nobis folutionem aenigmatis Typhoniani minime fatis- facere, nec aptam videri ad reuelandum velum, quod fenfum eius rei occultat. Probabilior itaque nobis videtur fententia lablonskiana ^ conilciens, vetuftiflimos theologiae Aegyptiacae auClores accepilTe no- titiam aliquam a Noachidis de fpiritu improbo mundi feduClore, malique omnis auClore, (quales eos traditiones corrafilTe omnis fabularis Deorum femideorumque hilloria prodit,) et ideo non tantum tenebras, id ell, materialem ei imperfeClionem , fed moralem quoque corruptionem et proteruiam tribuilTe, qua ad contraria audenda impelleretur, quae Deus omnium pater optimus in regno fuo produxit: eum autem tandem viClum et mundum ab hoc tyranno gigantequediberandumelTe, alTeruilTe. Quam aegnimatis obfcuri explicationem elTe planiorem et fimpliciorem et orien- talium quoque placitis limiliorem, quam priorem, fatendum ell, cum ex alTe mythologiae faciat fatis, reliqua enim fabulae gratia addita elfe, et in explicatione theologica parum attendenda, norunt, qui in mytho- logicis veterum explicandis ingenium exercuerunt. Haec autem leCloris judicio y) loc. cic. §. 14. p. 75- 152 AD PART. I. LIB. II. GAP. VIII. DE PHILOSOPHIA iudicio decernenda relinquimus. Poterant his a1ia adhuc hlftoriae phi- lofophiae Aegyptiacae addi, colledta alAc. Fr. Reimmanno viro curiofae multaeque ledtionis , qui nobis antiquitatum literariarum Aegypti compendium reliquit. Qui tamen fi eam antiquarum rerum atque dogma- tum cognitionem atque perfpicaciam prodidiiTet, quam recentioris litera- turae, multum adiuuifTe hanc philofophicae hilloriae particulam pofTet dici et laudari. Aft quanquam nouerat ineptias CauITini et Kircheri, Graecam literaturam Aegyptiis adfcribentium , et a Morhofio quod ipfe fatetur, dodlu? erat, Aegyptiorum placita maxime phyfica in obfcuro latere; attamen cum reliqua quoque, quae Graeci habent, pauca et exigua elTe nouerat, ita exponit, vt faciem encyclopaediae Graecanicae referret: quo pa(fto reuera nihil ad iuuandam Aegyptiacae fapientiae hilloriam nili vulgaria , exoterica , nec ad mylleria gentis pertinentia attulit , ,inter colledores magis literarum Aegyptiacarum, quam inter hiiloricos refe- rendus. Hunc adeant, qui exotericis narrationibus in hoc campo pafcl cupiunt; nobis enim omne illud ab inflituto noftro alienum eft. AD LIB. II. GAP. VIII. DE PHILOSOPHIA AETHIOPVM. pag. 305. iin. 19. Jy xigitn in genere regionum illarum, quae Aethiopiae atqidt Libyae nomine com- prehenduntur , hijloria ejl. Ante omnia termini Aethiopiae veteris, de qua nobis fermo elt, definiendi funt, dicendumque quam gentem per Aethiopes intelligamus. , Et mature quidem dida quoque Abafene vel Cephena, quam hodie a fimili vocabulo Arabico, Habefliniam vel Abaf- (iam nuncupamus. Qui autem in veterum fcriptorum monumentis ver- fatifunt, norunt fatis, optimos quosdam fcriptores, Arabiam, Chaldaeam, AfTyriam, Perfiam, Aethiopiae quoque nomine infignire, vt hodie orien- tales populi haud raro Aethiopas fiue Habefiniae incolas Indos * vocant. Quae obferuatio a quibusdam audoribus negledapaffim hilloriam, etiam philofophicam turbauit et corru{Mt. De quibus omnibus tamen hoc loco nihil dicendum , eum ad geographiae veteris notitiam pertineant : quam vtiliter difcimus, poftPTOLEMAEVM, exIoBi hijloria Abylfiniae^^ Cellarii Geographia antiqua , vt alios ' taceamus. pag. «■) Vid. ViRGiL. Georg L. IV. v. 291 fqq. Conf. de libro praeclaro relationes Bauin- gavrenianae de Bibl. quadam Halenfi P. IV. p. a8} iVqq. c) L. II. c. 5. vbi de Aetl.iopia fupra Aegy- ptum agitur p. 2ji feqq. iT) H 1 E R 0 N V.M 1 Lobo itinerarium, ircinque I O A c H. L F. G R A N O , AlMEIDAE Ct B A L T H. T K L 1. E r hili. Aethiopiae vid. ib. qHi feqq. la Ckoze hiltoire du Chriltianifme des Ethiopiens. Hilh vniu. orbis Brit. T. XVI. L. III. c. 7. §. 220 feqq. p. 257 feqq. Verf. Germ. qiu veteres quo- que p. 26$. nominant. A E T H I O P V M. 155 pag. 305. lin. 3. 4. Qjii fub meridie habitant , primos a terra fuijfe editos. Ita quidem Diodorvs Sicvlvs % qui occafionem dedit Fovrmontio-^ in origines Aethiopum inquirendi, eisque primum locum et aetatem in- ter populos cognitos vindicandi : qui- audiendus et examinandus t-fi; : fo- lae enim conie(^urae non faciunt fatis. pag. 306. lin. 26. ^uod verum jit de 'AbijJJtnis. Mature tranfiilTe Noa- chi pofteros ex Afia in Africam, veteris hiltoriae fides dubitare non finit. Id de AbafeniS vel Abyllinis verum efle, ante Ludolfum notauit Samvel Bochartvs^, qui Homeritas quoque nominari obferuat. Idque de aliis quoque ex Noachi filiis propaginibus coniici cum verifi- militudine poteit , nempe Cushi poderis , qui vicinitate et commoditate tranfitus ex Arabia, quam inhabitabant, in Aegypti et Atlantidi maris viciniam illedi has terras incolere coeperunt. Nec a verifimilitudine 1 omni abit, non multum aetate inferiores fuifie Aethiopes Aegyptiis, cum 1 Chus gentis audor filius fuerit natu maximus Ham, frater Mizraim Ae- gyptiorum conditor ^ Verum de his veteris geographiae fcriptores plu- ! ra difputant, et conficiunt \ pag. 307. lin. iH- Eandemque docendi methodum hierogtyphicam habiiijfe. I Ita quidem Diodorvs * ars literaria, inquit, apud eos non in compoji^ 1 tione fyllabarum , fed defcriptarum imaginum Jignificatu , et translatione per ex~ I ercitationem memoriae infculpta, fubieSlam orationem exprimit ac abfoluit. Monet tamen Wachtervs % vbi haec retulifTet , de hac Aethiopum 1 difciplina altum ejfe apud reliquos fcriptores /dentium et nullum in tota antiqui- 3 tate vejligium , hmc Diodori narrationem apud paucos vel nullos fidem inuenijfe. Etft vlla vnquam fuijfet, longe tamen verifimilius sffe, illam ab Aegyptiis fupe- rioribus , qui nulla re magis , quam hac difciplina in hifioria claruerunt , ad l Aethiopes., quam ab his ad illos venijfe. Forte fua fponte vtraque gens ad I hanc fcribendi rationem cafu peruenit. pag. 306. lin. 29. Qiiam quod ex India in meridiem populi defenderint. ' Prouocant, qui ifta tuentur, ad teftimonia Evsebii etPHiLosTRAXi 1 immo adHoMERVM ”• orientales Aethiopes inducentem , ad H e r o- r D 0 T V M " atque Evstathivm Hos vero omnes Indiae nomen » decepiffe, eft verifimile. Solenne enim veteribus Arabiae populos Aethio- > pum nomine infignire, quod cum populo meridionali propter vicinita- I tem maris Indici, confundere folent. Accidit id Iosepho t>. pag- 307. lin. ig. Vel Aegyptios ab Aethiopibus eruditionis femina acce- I pijfe. Id difficulter, immo propter monumentorum defedum plane non poffe e) L. III. c. 2. /) Memoires de TAcademie des.infcriptions T. VII. p. 497 feqq. g') Geogr. S. L. II. c. 23. p. 143. /O Gen. X , 6. i') Conf. LvnoLF. 1. c. L. I. c. 2. le Grand 3 Dilf. 2. Hiit. orbis vniu. L. 111, 233. p. 280. kC) L. III. p. 101. l') Concerd. nat. et fcript. c. 3. f. 9. p. i- ?k) OdyfT. L. I. fi) Lib. VII. c. 70. In Dion. p. 35. f) Antiqq. L. II. C. II. Append. Hifl. phil. V 154 AD PART. L LIB. II. CAP. VIII. DE PHIL. ‘AETHIOPVM. pofTe decem!. Qiiamuisenim regnante Amenophi coloniam quandam Aethiopum Aegyptum inuafilTe tradat Evsebivs?, quod haud femel fadum effe, credibile, cum frequentes inundationes defertam Aegyptum facerent, nihil inde tamen pro philofophiae incrementis concludi poffe putamus. pag. 3ia. lin. vlt. In rationes ajlronomicas mutauerunt. Inde cultores fidera0s fcientiae Inter Libyae populos Atlanticos dici apud Auguftinum obferuat Gassendvs cuius tamen rei certiorem tehern defidera- mus. Eodem vero loco ponendum efi; , quod Clemens Alexan- dri n v s habet, Herculem, cum fui Jf et vates et phy ficus ^ ab Atlante barba- ro Phryge mundi fufcepiffe columnas , id efi, fecutum elTe in fcientia phylica et ahronomica. Ingeniofus vero ert circa mythologiae Atlantis explica- tionem , recens fabularum veterum interpres Plvchivs % qui coniicit, fabulam Atlantis elTe Aegyptiacae originis, et effe Atlantis nomen Horo additum, defumtumque a Phoenicio Athlah, quod laborem improbum defignat , eo quod plurimum laboris in dehgnandis fidemm conuerfioni- bus effe Aegyptii et Aethiopes crediderint. Cum vox Atlas etiam a vo- cabulo Athlah, columnam liue ftilum defignante, deriuari queat, inde fa- bulam Graecorum de columnis Atlantis coelum fuftentantibus enatam effe. Ingeniofam effe hanc explicationem, at nulla verifimilitudine fe commendantem et ab ingenio limplici veterum abhorrentem , quilibet palpat, eorum enim loca et teffimonia, vnde talia exfculpi poflint, de- lideramus. pag. 312. lin. vlt. Sed in re incerta coniehhirarum fatis ejl. De philofo- phia politica atque difclplina regia apud Aethiopes nonnulla affert D io- do R v s " exoterica quidem et ad vulgus nota, non negligenda tamen, vt ingenium et mores Aethiopum intelligantur, quanquam valde veremur, vt genuina fint omnia, quae iffi genti tribuuntur. Ea in his acceflioni-, bus nolumus exfcribere ob rationes ad cap. praec. addudhs , fed leftori vel ajmd ipfum Diodorum vel apud recentiores quaerenda et legenda' relinquimus. ^') In chron. n. ccccii. O Hili, duciel. p. 239. u) L. TII, p.i4yreqq. r) Synt. phil. c. 5. T. I. Opp. p. 12. x) Hift. vniu. T. XVI. p. 283 feqq- Schvbekt. * j) Srrotn. L, I. p. 306. hid- phil- c. 2. f. 9. p. 258 feq. \ \ AD 155 AD LIB. II. CAP. IX. DE PHILOSOPHIA CELTARVM, SIVE GAL- LORVM, BRITANNORVM , GERMANORVM ET SEPTENTRIONALIVM GENTIVM. , pag. 314. lin. 19. 20. Ignotum tamen ftmul literarum vfum in fcHbendo inuoluit. Hoc mediocri •* attentione locum Taciti conlideranti erit manifelium: quanquam enim de fide coniugali agit , fecreta tamen literarum amatoriarum ideo denegat genti caftiBimae, quia moris jion erat Germanorum et Celtarum gentibus aliquid fcripto memoriae tradere, nili pauca illa, quae faxofis , rupibus incifa immortalitati tradiderunt, excipias, quae huc non perti- I nent. Ex quibus iudicari poteft de negata ignorantia veterum Celtarum I ct imprimis Germanorum, cui pro maiorum gloria apologiam fcripfit , Andreas Lvdovicvs Koenigmannvs cuius fententiae alii fubfcri- : pferunt *. Qi.)anquam enim verifimile efl, veteres Celtas et imprimis Germanos non ab omni fcribendi peritia fuilTe vacuos, quod in tanta gentis ampliflimae aetate credi non poteft, vfu rerum aliud poftulante % non tamen de rerum Tignis literis expreflis in fe, fed arte fcribendi et ' cum aliis per fcripturam communicandis Termonem efle , notandum eft : f quam neglexiffe inftituta eius, vel ex eo patet, quod nulla omnino rerum I veterum monumenta habuerunt, et traditione tantum et carminibus Bar- l dorum Scaldorum et fimilium res gentis Tuae atque facinora ad pofterita- tis memoriam transmiferunt , quod vnum apud illos memoriae et anna- lium fuit , tefte Tacito Ideo non neganda eft nationi tot virtutis teftimoniis veteribus commendatae dodrina et inftitutio, et ingenii ele- gantia , ita tamen vt tempora bene diftinguantur. Verum de his vel nu- dis tantum conieduris cogitare licet. pag. 3 1 5. lin. g. Aliasqiie Scythiae nationes comprehenderunt Probauit iamCLvvERvs % eumque licet audacioribus greflibus fecutus Pez- RONivs maxime vero incomparabilis hijloriae Celtarum ^ auiftor, praecipuam Europae partem Celtas occupauiffe, et confediffe gentem I V 2 famo- «3 Difp. acad. duabus Kilonii editis, 1707. qui eiusinodi infciiptionem fignorum quoruu- de origine literarum apud Germanos, et de ori- dam detexit, quam repetiit CoIIeftio itineraria . gine literarum amatoriarum. Peevotiana T. XVII. p. 374. Eam antL hC) Iamvs dilT. de odio Germanorum in quiffimam totius mundi efle Maupertuifius non cauiTarum patronos Mifc. Lipf. T. -IV. obf. 88. abfuude coniicit. p. 217. conf. quos laudat Kahli vs ad Bibi. d) De mor. Genn. c. 2. conf. Hift. Celt. T. I. Hilt. Struu. P. II. p. 207. L. II. c. 10. p. 380 feq. ! e) Memorabile exemplum exhibet Ma vper- «3 Genn. ant. p. 16. I Tvisivs in deferiptione itineris Laponici de- /) Antiq. Celt. c. 2. 1 tegendae figurae globi terraeque sauffa fufeepti, Tom. I. c. 3. p. 19 feqq. ! 156 AD PART. I. LIB. II. GAP. IX. DE PHILOSOPHIA famoriflimam in Hlfpania, Lufitania, Gallia, Polonia, Mofcouia, Britan- nia, Scotia, Hibernia, ad Danubium vfque ad Pontum Euxinum, vbi Getae, Dacae, Boftarnae, Boii, Taurifci , aliaque Pannoniae nomina ob- feruantur: imo Graeciam quoque et Italiam a Celticae gentis populis fuilTe habitatam. Quo pacfto omnes quidem feptentrionales populi vno Celtarum nomine comprehenduntur, quos tamen, fi ab Hyperboreis gen- tibus feparamus , patebit , Celtarum nationem etiam a Scytharum gente diftindlam , totam fere Europam occupauiffe. Et ad idem redire viden- tur, qui inter Sauromatas vel Sarmatas, et inter Celtas dillinguunt, Scy- tharum nomen autem extremis gentium ignotis ceteris mortalibus cum Plinio '* tribuunt, gentes Afiaticas ab Europaeis diftinguentes, ne aequi- uoco Scytharum nomine hae gentes inter fe confundantur, de qua re in geographia veteri difpiciendum eft. Certe Sarmatae a Celtis diftinguen- di funt, moribus, inliitutis, viuendi genere diuerfis '. pag. 315. lin. 26. Qiii de rebus Celtarum , Gallorum , Germanorum atque Scytharum fcripferunt. Scriptores rerum Germanicarum, et antiquiorum, qui huc referri folent populorum , veteres recenfet bibliotheca hijlorica SmvviANA*. Ibid. lin. vlt. Collegit et digeffit, liberaliter exhibeat. Prodiit incom- parabile cedroque dignum opus Hagae Comitum cIoIcccxl, cIcIdccl. duobus tomis, lingua gallica, eo nitore , accuratione et fcribendi elegan- tia , vt optandum merito videatur, vt ad eandem normam fimilesque vul- tus omiiium gentium hiltoria enarretur. Cuius teftimonii fidem facient ephemeridum literariarum indicia % quae praeclaro operi dignam fufpen- derunt hederam. Dolemus autem, tertiam libri partem, quam a dodlif- fimo aucflore expe(flauimus, fatis eius intercedentibus, quantum nouimus, non fine magna literaturae Celticae et Germanicae iadura in fpongiam incubuiffe, et hoc pado nobis ereptam elTe praeclaram operis partem, qua de Scythica atque Celtica philofophia audor adurus erat. Qui quam aptus dignusque harum rerum iudex fuerit, per plurimos annos ex iucun- do cum eo commercio literario didicimus, qui toties praeter candidifli- mi pedoris amicitiam, reconditam eruditionem, ledionem vaflam, iudi- cium acre, et qua alios multos fuperabat, fentiendi modertiam et folidi- tatem nobis probauit. Ad huius hifloriae Celticae, indubitatis veterum teftimoniis probatae Lydium lapidem ea potiJdimum examinanda funt, quae non tantum Galli Pavl. Pezronivs”, etiAcoBvs Martin h') Hift. nar. L. IV. c. 12. p. 165. conf. Hi(t. ni) Pavli Pezronii librum antiqiiite des Celtes T. 1. L. I. ch. z. nor. n. p. 13. des Celtes autrement appelles Gmlois, plenum i) Ex inltituto id probauit Idem I. c. p. 14. ly. efle nugarum et vilionutn refte iudicauit Pellou- tonf! Bavmgarten. ad hift. vniu. Brit. T. IV. tierius, quare vehementer dolemlum ert, auda- a ai2. p. 435’. culum et nugiuendulum audlorem potuifle fe- k) T. I. c. 16. p. 6yi Teqq. ducere viros doftilTiwios , qui in Britannia tiifto- l) Vid. Journal literaire d’ Alleinagne T. 1. riam vniuerfalem ediderunt, vt eius veltigiis P. 1. arr. 14. p. 2C3 feqq. noua liter. Lipf. ijji. infifterent, T. IV. Scythanmique, Gomeriftarum, j 98 feqq. Celtarum hiftoriae compendium eshibituri , an- ciquita- CELTARVM etc. 157 Martin", ex Anglis Iohn Lewis'’, de Celtarum, Gallorumque antiquitatibus nugati funt, fed alii quoque, qui meliori diligentia et iudi- cio maturiore literaturam Celticam tradarunt, qualia dederunt Matth. Hillervs magnus Leibnizivs^, P. Frakc. Arpe Val. Ern. Loeschervs*, Trogil. Arnkiel % Elias Schedivs", Io. Georg. Keyslervs *, Ant, Banierivs ’ fuppeditarunt, ex quo fcriptorum de rebus Celtarum, Germanorum, Gallorum, Britannorum aliarumque Eu- ropae gentium horreo, illi ingens fpicilegium colligent, qui integram literaturae et philofophiae Celticae hiftoriam expedant. Eam enim nec traftationis H. C. P. limites olim nobis permiferunt, nec horum quoque Supplementorum fcopus atque conditio permittit. Vbique autem ante omnia attendendum efTe monemus, quibus et qualibus teftibus traditio- nes veteres nitantur, in qua re imprimis Pelloutierii diligentiam miran- dam efTe, quilibet, qui hanc hiltorlam Celticam legit, fatebitur. pag. 316. lin. 16. 17. Philofoplitam proprie diBam non venari accurate teneatur. Maxime in hiftoria Celtica fibi canendum elT, ne gentis anti- quifhmae , et per tot populos a multis feculis propagatae et difTufae res cum Romanorum et Graecorum hiftoria, religione, confuetudinibus, opi- nionibus confundantur, quod, dici non poteft, quantum nobilifiimae gentis antiquitates turbauerit. Accidit id etiam in hiftoria Druidum, quam fi cum Graecorum fedis comparaueris , totam euertes. Itaque vox philofophiae , prout in hiftoria philofophiae barbaricae decet, hic exoterice tantum et pro ftudio literarum, fapientiae et religionis haben- da eft, idemque tenendum, quod de Babyloniorum et AfTyriorum Chal- daeis, de Perfarum Magis, de Aegyptiorum facerdotibus , de Indorum atque Aethiopum gymnofophiftis fdis locis monuimus. Ibid. lin. az. A germanico jubjlantiuo Dnitbin. Conf. Wachteri Glo/farium germ. voc. Draut. et Priester cl. Schvbertvs hiji phil. - alii. pag. 316. lin. z6. Druidarum Jiomen ab antiqnijjimo apud Celtas et Bri- tannos vocabulo Denti quod quercum notat, deriuatum contendit. Haec fim- V 3 plicifti- gines ingeniofe magis, quam folide tetigit, vid. Bavmg. I. c. p. 214. p. 4,2. f') Deorig. gent. Celtic. fynt. hermen, p. 125 fq- Colleit. etymol. P. 1. p. 156 feqq. r'l In Theniide Cimbrica. 2) In literatore Celta. t) In antiqviit. Cimbricis, vernacula editis. u) De Diis Germanis fiue de veteri Germa- norum, Gallorum, Britannorum, Vandalorum re- ligione fyntagmata qitatuor, conf Hilt. desCejtes T. III. c. 1. p. 8- labor fc. iiiuenilis. x) Antiquitates feleftae feptentrionales atque Celticae. y') Mythologie expliquee par hift. Toin. V. L. VI. VII. p. 361. 58?- Addi his potelt praeltan- tilTima Ger*naniae hiltoria Mascoviaka P. I. Hili, literaire de France T. I. p. i-j©. aliiqu& »} c. 2. f. lo, ^ 15J. tiquitfltes Celticas, cum Creticis atque Graecis mifcerent; cuius exemplum efTe poteft, quod Curetes Titanum inter Cretenfes, cum Druidis Gallorum ex vno fonte deriuauerunt , refte ide® notati a B. Bavmg -.rtfVio h. 1. n. 228- p- 475. Sinrili fortuna in hoc ftadio concurrille S t e- PHAKVM Forcatvlvm de Gallorum im- perio er philofophia , libro rariori , oltin demon- flrauimus in Collcil. erit, ad hilt. L. Germ. Vol. IV. p. 4^2. conf. Hift. des Celtes T. III. e. I. %. 2 p. 14. quae quoque non meliora multa habere Lesca loferivm Coinm. in Cic. de N. D. J. 5. p. 8 refte annotauit. n) De ineptiente hoc feriptore, veteres Gallos atque Celtas cum Romanorum et Graecorum theologia et religione mifcente vid. Biblioth. German. T. XXXVII. p. 140 feqq. •3 Hilt. Brit. qui in incrod. p. t-50. has ori- ?58 ad PART. I. LIB. II. CAP. IX. DE PHILOSOPHIA pUciflima antiquilTimi vocabuli , Dniid originatio eft , longe illi praefe- renda, quae a voce Draut, vel Druter, quae amicum vel diledum ligni- ficat, deducit: eius enim ratio in promtu eft, cum altera cuilibet amico, quanquam collega non Iit, conueniat, familiares quoque vocentur, non qui iudicum et doftorum charaderes obtinent, velut id apud Druides mo- ris erat , fed membra familiae. Quercuum autem colendarum ratio tam’ venerabilis apud Celtas fuit, vt numinibus topicis plenas contenderent, et omnem religionis, iuftitiae atque difciplinae obferuantiam quercetis alligarent. Confirmatur id obferuatione Io. Tolandi ", inter cuius opera Anglica, tres funt epiftolae operis maioris, quod moliebatur, fpe- cimina,in quibus de Druidum hiftoria diflerit Obferuat is inter alia: Drui effe vocem Hibernicam, vel corrupte Droi et Draoi, quae quercum indicat, hodieque apud Hibernos, Drue magum efie, Druidheacht ma- giam, Slatnam Druidheacht virgulam magicam, manifefto indicio, inter Druidas magiam fummam locum obtinuiffe. Non multum, vt in pluri- bus aliis , ab ea abit Sueuica nofira , qua faga , eine Drutte vocatur. Plu- ra dabit, qui potiffimum hoc loco confulendus eft illufiris Schoe- p F L I N V s % quem Jequuntur audores ephemeridum literariarum Ti iuolti- narum % qui videndi. pag. 317. lin. I. Germanos a Gallis Britannisque dijlinguendos piitamusi Quod qua ratione euenire potuerit , curiolis obferuationibus explorauit Pellovtierivs qui omnino legendus. Celtarum nomen Gallorum atque Britannorum multo vetuftius eft, de quorum etymo nonnifi ex lin- gua Germanica iudicari poteft , quae enim veteres fcriptores habent , in- certa prhrfus funt, et ad fcopum non feriunt, eo quod Celtarum linguae fuere imperiti , fueruntque peculiares Celtarum populi , a circumfiantiis loci plerumque denominati, de quibus ingeniofae prorfus funt coniedu- rae Pelloutierii ^ pag. 318. lin. 3. Druidarum hjlitutum deriuant. Sine difcrimine fcri- bunt plerique Druidarum et Druidum. Obferuatum autem*T o l a n d o % melius Druis dici quam Druida, ex Hiberno enim Drui, pluralem forma- ri Druidhe , vnde Latinorum Druis , et plurali numero Druides ortum ; Druidas autem foeminas hoc inflitutum fequentes accuratius fignificare. Druidae tamen terminationem mafculino genere adhibet Ca es ar aliique. pag. 320, not.'n. LAMPRIDIFS in Alexandro. Diu permanfit inter Germanos hic mos per feminas fatidicas diris hoftes fubmouendi. Cu- ius memoriam nobis conferuauit Augufta noflra, in inuafione Attilae diris Druidae alicuius a moeniis vrbis repulfi, quae hodie elegantifiimo Rothameri penicillo in turri publica Minoritana, vbi rem eueniffe fama dt, fl) Vid. filtr. maxime Schvbertvs 1. c. linguae Avmoricae prouocant, quod Par, 175J, h') Airrt. illuftrat. T. 1. p. 85. prodiir. c) A. 1754. p. 194. ed. Eaf. illi ad diflionarium /J) l,c. T.I, ch. 14 p, 137 feqq. O 1- C E L T A R V "M eta iS'9 eft, depida cernitur. Eius ‘hr\)7tc\i exhibet hifioria Auguftana illuftris Stettenii. pag. 321. lin. 8. Ejx dMis lucem capiunt. Cogitationes noftras de fa- pientibus Celtarum atque Germanorum, huic fpicilegio iam adieceramus, cum beneuole nobis tumelegantifiimam atque eruditiflimam prohifionem academicam de Semyiotheis veterum Germanorum philofopliis , non fine infi- gni veteris literaturae apparatu editam, communicaret vir celeberrimus loANNES IoachiMvs Schwabe, cum munus profefToris philofophiae in academia Lipfienfi, multis quidem et praeclaris de re literaria meritis du- dum meritum capefferet. Nec locus nec inftitutum patitur, pulcherrimi fpeciminis vberiorem de eo argumento narrationem fubtexere , mone- mus autem ledtorem, vt ipfam dilTertationem adeat, expendat, et tum demum , quid de audloris fententia ftatuendum (it ipfe cogitet. Eam, prout ipfe ^ in fummam contraxit, eo redit: Semnotheos denotare homines congregatos , aut coetum quendam colledtum, qui vel vna viuit.^ vnamqiie confli- tuit familiam , vel ex alia ratione , qualis cunque ejl , Je coniunxit et aliquam iniit focietatem. Inde non plane alienus a Ioach. Kviinii s opinione: Laer- tium fpeciale nomen generali iunxifTe, (quo et noftra redibat coniedlo- ra;) in eo tamen aliter rem ordinat, vt quod ille fpeciale nomen dixit, generale ipfe faciat, etDruides faciificulos putet, Semnotheorum autem appellatione totum atque vniuerfum Celticorum fapientum corpus com- prehendi. Quam tamen coniedluram (talem enim ipfe nominat audior eruditus ac modeftus,) non adeo mordicus tuetur, vt non fibi quoque placere pofie fateatur opinionem Seb. Rovilardi, contendentis, Dru, a quo Druides, vocem efifemere Celticam, et gentem fignificare frequen- tem, congregatam fociatamque , vel Aegidii. Bvcherii, tradentis vo- cem Flandricam Brabanticamque, Truyt, Trut etTrud, aliquando Drud antiquitus focietatem (ignalTe coniundtionemque, feu pace (eu matrimo- nio initam, et hinc Druides quafi eorundem Rudiorum, exercitiorum fun- dfionumque diuinarum maxime fqcios didlos eife, ita vt Ratuatur, eos- dem fuiRe Druides et Semnotheos, ita tamen vt appellationis huius ra- tionem et explicationem, non, vt vult Galefius, quem nobifcum reiicit, ex Graeca, fedex veteri Celtica lingua repetat, quae apud ipfum non (ine iucunditate legentur, qui facile ledlori perfuadebit, verolimiliter magis egiffe Gassendvm ^ in erudita epiRola ad Ludouicum Valefium , qui nomen a Celtis deriuat, non a Graecis. Qlu vir eruditus quoque con- jecit, Druidas ex Britannia aduenientes fuccejfijfe memoratis Diodoro Saroni-' dis , quibus antiquiores adhuc fuerint Samothaei Sannothaeiue Laertio diblis cuius coniedlurae fidem, vtinam Gaffendus additis rationibus muniuiffet. Nos in argumento, vbi nonnifi coniedturis res omnis conRat, ledlori rem profundius confiderandam relinquimus, ledlis tamen et expenfis omnibus fatemur, videri nobis tutiRimum, in ea, quam expofuimus, fententia per- fiRere, f') P®S- 37‘ D Lawt. L T. f. r. ki) T, VI. Opp. p. ijj. i6o AD PART. I. LIB. 11. CAP. IX. DE PHILOSOPHIA fiftere, qua diuerfae veterum opiniones omnium facillime pofTunt com- poni, et ratio teftimoniorum aliqua dari, qua diuerfae fententiae inter fe conciliantur. Ceterum etiam in eo cl. Schwabivs a communi fenten- tia recedit', qua Bardi ipfi videntur fuiffe homines, qui ftudia laudabi- lium dodbrinarum inchoabant. Qua de re, vtinam certiora nobis tradidif» fet, magisque cum veterum teftimoniis confpirantia audior dodlifiimus, qui ipfe confulendus. pag. 324. lin. 23. Qui artis poeticas bijloriam critice expofuerunt. Prae- ter differta tiones Toernerlanam atque Koelerianam de his Celtarum poStis, adeunda quoque Hijloria Celtarum Pelloiitieriana vbi redle obfer- uatum, nomen Bard poetam fignificare, qui laudes aliorum decantat} muticum quoque aut cantorem diceres Notum illud Lucani: Plurima fecuri fudijlis carmina Bardi. Hi ergo proprie non ad philofophos Celtarum pertinent , fed velut pecu- liare genus hominum literaturae laude apud Celtas celebrium inter Drui- des (quod faepe numero nomen generale atque commune eft,) a veteri- bus recenfentur , diilinguendi autem a proprii nominis Druidibus funt, quod hi omnis iuris facri atque profani audlores erant atque praefides, et iudiciali audloritate de rebus omnibus decernebant, Bardi, in publico fa- crorurn cultu, in bello atque proeliis cantum curabant, carminibusque exfequebantur, quae Druides fanxerant. Quod ftudium, vbi gentes Cel- ticae in diuerfas terras difcelhffent, multum fuiffe cultum atque audlum, non ell quod dubitemus. Id de Britannia obferuatum Tolando, qui hos poetas apud Celto Britannos in tres claflfes diuifos fuiffe monet, Priuardh, Pofwahrd, et Aruisuarhd, deque eorum carminibus, officio, audoritate, varia affert, quae apud ipfum legenda, aft ponderanda et examinanda funt : ad hunc enim campum noflrum non pertinent. Abundauiffe au- tem oUm hoc hominum genere Hiberniam, et hodie quoque quofdam fupereffe ille afferit. pag. 324. lin. 5. a fin. Ingentia inter nos robora. Etiam piniferis ar- boribus eundem honorem habitum effe, Augulla noftra teftis eft, quae hodienum vrbis fignum Celticum, pineam nucem refert. Eftque in vrbe hac locus editiori colle, qui ab his arboribus piniferis a Celtis cultis no- men habet, et quod S. Afram in eiusmodi arboreto fuperftitionem dele- uiffe, fama eft, nomen inde fyluae S. Afrae conferuauit. In hoc colle Cel- tico nos has obferuationes fcribimus. Vnde curiohtati noftrae lecftor ignofcet. pag. 325. lin. 36. 37. Qiii has gentes ex Afiae prouinciis feptentrionalibus ad has fedes delatas effe , et orientalia Afiae placita., qualia imprimis inter vete- res Perfas , Scythas, Hyperboreosque deprehenduntur his regionibus intulijfe ftatuunt. Neceffario ad hanc obferuationem attendendum eft, fi tum populo- 0 Leibniz. GlofT. celt. in colle£t. T. II. p. 95. Strabo JL. IV. p. 197. t") loc. cit. p. 8- k) 1. c. L, II. C. 9 p. 349 feqq. CELTARVM etc. ^ i6i populorum feptentrionalium migrationes, tum placitorum et religionis decreta intelligere cupimus; ita enim demum ad fontes primos recurri poteft. Vidit iftos fontes olim iam P l i n i v s qui monuit: Scytharum vfqiie nomen tranfit in Sarmatas atque Germanos , neque aliis prifca illa dura- nit appellatio, quam, qui extremi gentium harum ignoti prae ceteris mortalibus degunt, (>ianquam enim negari non pote/f , Scytharum nomen diu re- manfifie quibusdam feptentrionis Afiatici populis " , certum tamen, et ex veterum fcriptis manifeftum, hoc nomen cum coloniis Scythicis ex Aha feptentrionali in Europam demigrantibus, etiam ad feptentrionales Euro- pae populos tranfiiffe, et tum euanuifie. Inde vero ratio petenda eft, cur multoties antiquitatum Scythicarum atque Celticarum traditiones conue- niant, quippe quae ex vno fonte fme dubio profluxerunt. Itaque non nuda coniedlura eft acutiflimi Pellovtierii'’, quamuis hoc tantum nomine eam commendet eius modeflia, Celtas et Sarmatas in Europa eandem habuilTe gentis originem , quam habebant in Alia, Medi atque Perfae. Quod vir dodfiflimus pulchre inde ornat, quod iuxta Solinum Medi defcendifTe dicuntur a Sarmatibus , vel iuxta Diodorum et Plinium Sarmatae a Medis. Affert etiam teflimonium Herodoti f afferentis, Danubii litora accolere populos, eundem quem Medi habitum veftium fer- uantes, et origines fuas ad illos populos referentes. Etiam de Perfis reclilli- me monet, eosdem vnum cum Celtis ratione originis populum fuiffe?. In eo enim Ammiani Marcellini, T ertulliani veterumque aliorum teftimoniis fulcitur, qui Perfas a Scythis derhiant, quosque confundi cum Parthis, qui fuere Scythicae originis, praeter rem contendit Henricvs Valesivs ^ Quibus tamen noftro iudicio longe melius maiorisque ponderis teftimo- nium cft, quod a rei iplius conuenientia inter vtrumque populum de- fumitur. Nobis enim non monentibus , viris dodis dudum obferuatum eft, et Perfarum linguam, et confuetudines , et religionem a Celticis non multum antiquitus fuiffe diuerfas. Non eft locus hic nobis amplius de hac quaeftione difputandi, quam tamen difcufiione exada digniflimam putamus. Obiter tamen notamus, ipfam patriam noftram, Vindelico- njm Auguftam, caput gentis nobile in hac noftra Vindelicia nobis eius documentum praebere. Eam vero ipfamque regionem Vindeliciam, partem fuiffe Illyrici antiqui in Liburniam, Dalmatiam, Pannoniam, Noricum et Vindeliciam diuifi, veteris geographiae non ignaris vel ex Strabo>5is loco*, a Clvvero^ illuftrato conftat, quo Illyrica, ait, initia ducere, a lacu, qui ejl apud IGndelicos, Rliaetos atque Heluetios, kiejl, Brigantino. Illyrias autem gentes iftas Taurifcos fuiffe, et hos Celti- 'm') Hift. nat. L. TV. c. 12. p) Lib. V. c. 9. ■n') Demonltvauit id Psllovtik*. Tom. I. Inde Scythoceltae difti. p. 19. not. a. qui Sec. IX. adhuc Scytharum no- r) Ad Ammian. Marcel. L. XXXI. c. 3. »ien reperit. Lib. VI. 0) loc. cit. £") Germ. ant. p. in, 726. jippend. Hijl. phiU X 1(52 AD PART. 1. LIB. II. CAP. IX. DE PHILOSOPHIA Celticae propa^finis, nemo ignorat et ab his Celtis, qui Illyrium re- pleuerunt, noflros quoque Vindelicos ortos efTe, habuilTeque originem Celticam dubium non eft. Habuiffe autem has Illyrici gentes , quae ex Alia ad ripas Danubii in hanc Lici atque Vindae prouinciam afcenderunt, religionem eandem, quam apud Scythas et imprimis Perfas, fupra , cum de Perfarum philofophia fermo elTet, delineauimus, vel vnum, ali lucu- lentum argumentum praebent Spelaea Mithrae , in Vindelicia paflim, eiusque vicinia et nuperrime quoque in Palatinatu fuperiori reperta , illis fimillima, quae virorum dodorum obferuationes ex antiquis marmoribus nobis conferuarunt Rem alibi latius perquirendam , hoc loco , vbi alia agimus, prolixius exquirere non vacat. Vnum autem praeterire hoc loco non polTumus , hodienum haud obfcuram extare eius religionis Scythico - Perficae atque Celticae, quae Mithram coluit apud Auguitanos memoriam. Singulis enim annis vetuftillimo more, in vigilia et feflo S. Michadis , lingulis horis , ex altihima vrl^s turrj , quae fpeculam con- ftituit, confpiciendum exhibetur Spelaeum, olim cataradis , quibus vrli concludebantur’', fubaedificatum , ex quo machina quaedam automa- tos prodit referens imaginem S. MichaSlis archangeli, infernalis genii ex coelo deturbati fauces telo, tot, quod horarum idus malleus indicat, adibus percutientem laetaque vidoria triumphum agentem, quam po- pellus procaxque iuuentus magna ouatione atque vociferatione profe- quitur. ElTe hanc confuetudinem antiquifiimam imaginem et reprae- fentationem eiedae gentilis fuperftitionis, durante adhuc Romanorum colonia caput erigentis, et vidoriam coeli de deaftris prodere facile ci- uibus noltris concedimus, qui ad archangelum Michaqlem hoc triumphi fpecimen et ouationem publicam referunt. Alt vnde publicam iftam fcenam inflruendi occafio enata fit, nemo hadenus, Fe!fcrus quidem nofter, qui diligenter antiquitates Augufianas rimatus eft, de- texit. Poteft autem quilibet in rebus veterum paulo fupra vulgus fapiens haud difficulter conieduris affequi , efte nobile monumentum vetuftifli- mae originis Illyricae, id eft, Celticae atque Scythicae, vnde Vindelicos in has terras commigralTe fupra probauimus: occafionemque fumftfte pios maiores noftros, cum facra Mithrae Scythica atque Celtica olim in Spelaeo elTent celebrata , et per totam Vindelicorum prouinciam recepta, purgata ab his fordibus gentilibus religione , memoriam vidae fuperfti- tionis t) Multam huic particulae geographiae veteris lucem conciIia.t Hiltovia Csltaruin Pelloutieriana, T. 1. L. V. c. 8- p- 6o fcfjq. m") Conf. praeter fupra in hiftoria Perfarum nominatos , T n. Hv d e v m et P n i L. T v r R e, etiam G r a b i v m Spicii. PP. et haerc-r. Sec. II. p. 240. Seldemvs de Diis Syris, Synr. I. p. 170. Inde foro adiacenti nomen der Pcilach, luculento indicio, quae ex vitima antiquitate, vcnniones ferarum mylteriorum inititueadoruut occationem dediffe tradit, hanc publicam fccnain Auguitanonim efle deriuandain. Vrfi cius- rnodi ante tria fecula adhuc ibi nutriebantur, vt ex veteribus iconibus turris Perlacliiae manife- ftum. Optime haec cum fpelaeis Mithriacis cor- ueniunt. conf. Mosheim. ad Cvpwokth. fyft, intell. c. 4. p. 329 feqq. conf. MoNxrAvcoiJ. antiq. expliquce T. lil. fig. 50. Ia C. M a R t 1 ¥. rclig. de Gaulois p. 470. CELTARVM etc. 163 "tionis ad archangelum Micha^llem, eodem, quo Mithras Arlhmanium fupplantauit, modo, figura et imagine referendi, f.cque ritum ab anti- quiffimo tempore in hac Vindeliciae metropoli obferuatum adchri/lianae religionis honorem adhibendi. Cuius conie^urae explicationem firmat, et locus publicus, vbi fpeddaculum editur, et triumphalis pompa, qua vidor archangelus MichaCl excipitur , et fpelaeum , ex quo imago archangeli progreditur, et imprimis figura eius imaginem Mithrae taurum mucrone teloque interficientis adeo ex afTe referens , vt fponte rerum gnaris hanC coniedluram in mentem venire necelTe fit. Solitos autem Chriftianos veteres memoriam eiedi gentilifmi ad S. Micha^lem referre, et ex eadem fere caufTa in cauernis et fpecubus fimile rei fymbolum ex- hibere, ex acflis hiftorico ecclefiaff icis conflat Quae omnia prolixiori commentario teflimoniis fuis roborato digna funt , quem tamen hoc loco dare, et trenfeuntes ad Celtas mores atque religiones Scytharum et Perfarum fufius exponere, inftitutum prohibet, alioue forte loco, nifi fata intercefferint, fingulari difTertatione explicari merentur. Heic id inde inferre licet, religionem Perfarum, quam a Scythicis acceperunt, etiam ad Celtas tranfiifTe , et , hos eam in migrationibus fuis per Germa- niam, Heluetiam, Galliam, Iberiam diflerrtinauiffe; in his enim prouin- ciis a Celtis olim habitatis eiusmodi Scythicae atque Celticae religionis monumenta hodie delecla funt. Alia, quae rem magis adhuc roborant, tanquam a fcopo noftro nimis remota , omittimus. pag. 327. lin. 6. a fin. Nouam editionem merito optat Cl. Keysterur. Eana dudum expedtare iuffit et dare promifit Cl. Mailletvs. Poftulat autem editorem vetuftifTimae literaturae et linguarum feptentrionalium valde gnarum, et in theologia Celtica atque Hyperborea exercitatum, qualem efTe Ven. Gottfr. Schvlzivm tot fcriptiones, ledu dignifTimae, quae ex his fontibus fcaturiuerunt , demonftrant. pag. 328. lin. 22. 23. Religionem veterem Gallorum deferibere conati funt. Luculenter id de Stephano forcatulo, de Philippo Cluuierio, de Elia Schedio , de lacobo Martino demonflrauit accuratiflimus theologiae Celticae enarrator Sim. Pellovtierivs*, cuius vnus Tomus pe-- praeftantiffimi operis /27/?onfle Celticae^ innumeris eiusmodi fcribil- latoribus praeferendus eft: quem librum legendum Ledlori fuademus, qui veritati propiora de Germanorum religione et theologia noffe cupiet. pag. 329. lin. 13. In hac haerefi fuiffe^ facile perfuadeant. Diligenter, vt in ceteris , ita in hoc quoque argumento enucleando verfatus eft Pello VTiERivs qui toto libro tertio operis praeftantiflimi de re- X 2 ligione Multa leftione et fingulari Induftria id demonftrauit , et exemplo fpecus S. Michaeli facro in monte Gargano, atque in monte Tumba ex inilituto exppfuit illuftre academiae Helm- ftadienfis ornamentum Franciscvs Domi- Micvs Haeberlin ia iucundilRina dilT. qua felefla quaedam de S. Michaele archangel® expofuit, qui de argumento haud facile obuio, meretur iegi. x) T. II. L. III. ch. j. p. 4 feqq. y) 1. c. ch. 3. p. 22. i64 ad PART. I. LIB. II. CAP. IX. DE PHILOSOPHIA Hgione Celtarum afturus , poftquam obferiiauifTet , Celtas adorauifTe Deum fpiritualem atque immaterialem infinitae fcientiae, omnipotentiae, iuftitiaeque, cuius veftigia in maximo mundi opere fe demonftrant, redle tuetur, eos * non cohibnijfe parietibus Deos , neque in vllam humani oris Jfexiem adiimilare , lucos ac nemora confecrare, Deorumque nominibus appellare fecretum illud quod Jola reuerentia vident. Qiia in parte Perfis fimiles fuere, quos fupra ex Herodoto didicimus, neque fiatuas, neque templa, neque aras extruere confueuifTe j neque fexum in diuinis admilTiffe, vnde fequi- tur, eos, Deos Romanorum atque Graecorum non coluifie, falfumque eiTe Caefarem, qui contraria Gallis affingit, fuorum non fatis ad' numina gentis attentorum relationibus, deceptum, quod ei faepius euenit Quanquam autem magna veneratione elementa profequebantur , et omnibus magnis mundi partibus honorerrrhabebant, conftabit tamen ex comparatione cum Perfarum religione , qualem fupra demonftrauimus, non ipfas mundi partes materiales eos pro Diis habuilTe, quod veteribus populis affricant, qui nullibi Deum fiiiffe cultum nobis perfuadere cu- piunt, immo nec pro fimplicibus diuinitatis imaginibus habuiffe, fed credidiffe, eos effe templa atque manliones numinum fubalternorum, quae illa i?>habitant, et ad hos praefides cultum eos religiofum direxiffe. Qiia in re, fi verum dicendum eft, a vetulliffirni orbis opinione et theo- logia non multum recefferunt, caftiusque de diuinis ffatuerunt, quam Graeci, innumero Deorum choro mundum replentes , nec aliter quoque fibi diuinitatis numen conceperunt, quam id patiebatur fyftema emana- tiuum, fecundum quod ex infinita Deitatis abyffo innumera numina ema- narunt per mundi partes diffufa et inter eas difperfa , quae ad vnum tan- dem fontem deducunt. Quam Celtarum theologiam Samnitas tenuiffe, Celtarum propaginem, et ab his magis, quam ab aliis Pythagoram didi- eiffe, quod Deus fit animus per naturam rerum omnium commeans et intentus, ex quo omnium animalium vita capiatur, eleganter coniicit. Sed et reliqua legenda funt, quae accurate de hoc argumento difputat, quaeque vetuff iffimam primarum et antiquiffimarum gentium theologiam in aprico poffunt ponere. Ibid. lin. 3. a fin. Inter populi tantum errores numeranda fit. Aliud enim fyffema emanatiuum prifco orbi tantopere acceptum poilulat, quod vbique diuinitatis fiue numinis partes fpirituales (veniam verbo rogamus:) agnofcit in mundi partibus habitantes, et religiofo cultu profequendas. Inde tot inter Celtas Dii topici ^ Id tantum abeft, vt neget, qui pro Celti- t) T A c I T V s Genn. c. 9. S v i t 0 n. in Caef. c. 56. cenf. Hi(L des Celtes n') ExempUini habes Lib. VI. c. ig. DucUim T. 1. ch. 3. p. 125. Similia de Tacito obfer- animadiiertit Afinius Pollio : Commentarios Cae- uauit B a r t h. C h r. R i c h a r o. difiT. de dubia fcris parum diligenter parumque cum verit.ite et incerta fide Taciti len. 1719. Caefarem tamen coropofitos: cum Caefar pleraque, quae per alios defendit M o k H o f i v s de Patauiti. Liuii c. 4. erant getta , temere crediderit, et quae per fe, p. 45. vel confulto, vel etiam memoria lapfus perpe- />) v. Caesak. 1. s. C. 17. Tacixvs de mor. ratn ediderit : forte referipturus et coireiturus. Cerm. c. 9. CELTARVM etc. 165 Celticae religione a fuperftitione liberanda tam fortiter pugnat, Pellov- TiERivs vt potius plena manu concedat, praeter Deum fupremum magnum , Celtas numerum intelligentiarum a fummo numine produda- rum ftatuifTe, quas Deus animandae materiae caulTa eo fine direxerit, vt pro fapientiae eius beneplacito et ex communicata virtute Supremi Entis ea perficiant, quae fapientia eius pro ornando et conferuando mundo rata habuit; ideoque eos habendos efTe pro numinibus inferioribus fummo et infinito Deitatis abyffo , afi; quae fuis tamen, quibus praeefTe iuffa funt locis , hominibus longe fuperiora beneficia pofiint tribuere , ideoque ea facrificiis atque cultu reiigiofo Celtas fuiiTe profecutos , quo fenfu locum ex A v g v s t i n o '' memorabilem affert , qui iflo dogmnte propin- quiores nobis philofuphos feri cenfuit. Vnde non negat eruditus apologeta, eos ex Celtarum mente angelorum inffar confiderandos effe, et reiigiofo cultu profequendos. Qiiae optamus , viro acuto et eruditiffimo, cuius indicio cetera libenter affurgimus, non excidiffent, isque, tuendo Celti- cam theologiam, contra obieilum idololatriae fcabiem, non in alterum extremum fuiffet delapfus, fed cogitaffet, ipfijm Celtarum de Deo men- tem verbis Ciceronis Pythagoreum dogma explicantis fe ita expo- fuiffe ' : Deum effe animum per naturam rerum omnium intmtum et commean- tem, ex quo nofri animi carperentur. Hoc enim, li verum efl; (effe autem verum, ipfe amiciffimus Pelloutierius olim , eheu! nofter demonllrauit,) fequitur inde, intelligentias illas, quas Deorum inferiorum nomine in- figniuit, non effe entia fpiritualia a Deo creata, fed partes diuinitatis ex immenfo Deitatis oceano fuis fubordinationibus et limitibus emanantes, et partibus mundi non ad gubernationem ajfif entes , fed eas informantes, aliud enim fyllema emanatiuum non patitur. Quam fuiffe totius fere prifci orbis theologiam, poffquamvetulliflimorum patriarcharum traditio de condito mundo ex nihilo fola Dei voluntate amiffa fuit , receptumque fenfu abfoluto principium ex nihilo nihil fit, toties euidentifflmis ratio- nibus atque teftimoniis in hifforia no.ffra philofophica demonff rauimus vt adlum agere redle cenferemur, fi vel verbulum adiiceremus. Quod ideo, memoriam amiciffimi viri poft fata refricantes monemus, ne ami- citiae, quam veritatis, maiorem nos habuiffe rationem videremur, mul- tum cauflae Dei intereffe rati, vt ab omni malefana concordia inter tenebras et lucem aeterna veritas de Supremi numinis effentia liberetur. Vbi non poffumus non adfcribere verba aurea Iablonskii quae fatis in inquirenda theologia prifci aeui inculcari nequeunt : vtilijfmum X 3 efe c) Ch. 4. T. II. p. 30 feqq. li) De C. D. L. VIII. c. 9. conf. Pell. I. c. *h. 5. p. 52 feqq. O ch. 4. p. 44 n. j. /') Relegat Leilor, fi vacat, quae de Perfarum «t Aegyptiorum theologia fupra prolixe fatis difta funt. jf) Praef. in P. III. Panthei Aegyptiaci. Du- dum eadem monuit Iac. Thomasivs de exulh mundi Stoica p. 21. Quae in contrarium attulit Vcn. ScHVBERTvs talia funt , vt tuto Leflo- ris indicio ea relinqui, quae in praef hili. phil. haede re dixerat, queant. Vnam attentionem et iudiciiim logicum pofcimiis, non eruditionem variam et ingenii fertilitatem, qua huius partis feflatoves plerumque abundant. i66 ad PART. I. LIB. IL CAP. IX. DE PHILCSOPHIA theologiae gentili colorem orthodoxiae detrahere^ docereque, quid ratio Jihi relidia luceque diuinae reuelationis dejlituta pojftt , quam magni fine ea errores, et amijfa traditione fnie reuelaiione orali patriarcharum primneua exorti fint ; quo melius audioritati reuelationis injeruiri potef , quam illepida concordia vete- rum fujlematum cum reuelatione. Certe fi haec rede expendantur, nemini in mentem veniet, quod viro cuidam dodo accidit, emanationem a creatione rerum ex nihilo folo vocabulo dihantem pronuntiare , quo nihil poteft dici per omnem philofophiae diuinioris apud veteres ambi- tum falfius. Verum haec obiter, et femel dida hoc loco fulliciant, quae in fequentibus repetere multoties necellitas exigeret, noftra autem im- pedit breuitas. pag. 3'5i. lin. 13. Cum PHILIPPO CLHHERIO nugemur. Eandem tibiam inflalTe Schedium, Lefcaloperium , Huetium , lurieum, Martinum notat, eorumque ineptias redarguit Pellovtierivs quibus plures addi polTent *, fi ex immaturo eorum hudio res gentilium cum facris et reuelatione conciliandi , religioni nafceretur vtilitas. Quanquam autem dubitandum non elt, Celtas veteres ab Atheifmi macula fuiffe immunes, et a Graecis in hac impietate multum fuperari ; quo fcopo fcripfit Aelianvs Quis non laudaret barbarorum fapientiam, fiqindem nemo eorum in atheifmum vnqiiam incidit , neque in dubium vocant , fintne Dii , an non fint , et curentne res humanas an non'? nemo igitur neque Indus, neque Cclta , neque Aegyptius eam cogitationem in animum induxit ^ quam vel Euemerus JUefenius , vel Diogenes Phryx, vel Hippon vel Diagoras, velSofas, vel Epicurus; facile tamen concedi poteft, exempla ingeniorum friuolorum iam tunc inter Celtas extltiffe, quae a noftrae aetatis impietatis fautori- bus non line iadantia et fortioris iudicii gloriatione in reuelationis damnum exprimuntur, candideque fatendum tamen eft, nec implacabile aduerfus miniftros religionis odium, nec ignorantiam tantopere palpa- bilem , magnumque gradum impudentiae , quae hodie in ifta hominum colluuie deprehenditur, a maioribus noftris fuilTe vnquam exhibitum *. Pulchra autem et memorabilis eft atheifmi pidura , in fua origine defcri- pta, quam Edda, mythol.y. habet, vbi egregie et ex vero obferuatur, maxi- mam l) L. llT, c. I. n. 9. p. 7. credulorum hodiernorum mores comparauit, b') Erudite prorfus in hoc argumento pro 1755. 8- Qiiid ad obiediones veterum refponden- alTcrenda traditionis patHarchalis veritate ex dum fir, apud Pi j.lo vtieki vm L. III. ch. 2. p. 13. cofmogoniis gentium vcrlatus elt Ven. GfRDii-ivs. quaerendum elt, qui etiam ad locum Cicero- Introdirz alio Itudio della religione, L. I. f. 2. vis Orar. pro Fonteio, qui Gallos impietatis 5. 2. p. 200. not. h. qui reftius puniSum tuljflet, accufat, P. 11. rcfpondir. Aliter L i v i v s L. V. finon ad fuffundendam fuae parti aquam iiitr.rdi- c. 46. religionis Hegligentem haud ouaquain elTe tionis necelhtate, contra feripturae fidem fuillet gentem Gallorum leltatus cll. Conf. egregius abufus, fuillerque memor, primam patriarcha- locus D 1 o n v s i i H a L i c a RiN. L. VII. p. 474. rum traditionem periiire, quamprimum humana ibidem p. 17. addiiftus. Humanae autem viitti- ingenii indultria creationem mundi ex nihilo mae, quae illis obiiciuntur, feritatis et immani- negare coepiffet. tatis, fton autem impietatis tcllimoiiia fiint. Toto ■ i) Var. hili. L. 11. c. 31. vero coelo religionem Celtarum a GraecotuiH k') I.egeKda egregia dilFertatio’ Ven. Schvzii, et Roinanoruip abhorruilTe, eft veriffiinum. qvuc cum antiquitate Celtica ,et Ibpectdonali ia- ^ C E L T A R V M eta mmn partem mortalium aunritiam, fujliun et honore: mundanos dilexijfe. Deum- que neglexijfe, eique obedire reniiijfe^ et fic demum impietatem illam excreuiffe^ vt Deum homines nominare de dignar editur ^ tandemque ditiini nominis prorfiis obii- uifcerentur, cui de creatore fuo aliquid conflaret. Ad quem atheifmum pra- ^ticum, methodum exotericam Druidum, quibus ' Solis noffe Deos et coeli numina vobis Aut folis nefcire datum ejl^ quique hanc dodrinam inter reconditas et ab ipfis tantum illuftrandas re- tulerunt, "multum contulifTe vero admodum fimile ed, facileque conce» di potefl obferuationi Schvbertianae pag. 332, lin.'a4. Fatum et Stoicam de nece jfitate opinionem vniuerfus fe- ptentrio magno aflirmauit confenfu. Plura Celtarum teliimonia de hac fati neceflitate attulit, ideoque omnino confulendus eft Thomas Bartho- LiNVS ”, qui obferuat, veterum Danorum philofophiam Stoicis dogmatibus congruentem in multis fe oflhidijfe., fed mythologiis tanta objcuritnte inuolulam, vt exafte vix queat explicari. Idem iuriicauit Stephanius apud S a x o n. in hilloriaDaniae cuius verba I. c. adduda funt. Nec aliter patitur fyde- ma Celticum, cum Teut fiue Deum fummum efle animam mundi omnia peruadentem datueret. Q^ianquam enim ad hunc fummum numen, re-^ rum omnium ortum et form.ationem Celtae referebant , m.ateriam tamen' ei adiungebant, quod rede monuit Pellovtierivs qui ad Strabo- nis teitimonium prouocat, tedantis, incorruptibiles eos dicere et ani- mas et mundum : ignem tamen et aquam aliquando praeualitura. Quae prorfus ad normam Stoicam effida funt, et fenfu mythologicoTheut pa- trem Deorum, hominumque fatorem, tanquam principium adiuum rece- perunt, ei adiungentes Terram, ex quorum coniugio mundus effet exor- tus. Vnde rede conficitur eos credidifTe, aut fpiritus mundi partes, fiue materiam inhabitantes emanauifTe ex principio primo, terramque iis fup- peditafTe corpora elementorum: aut Stoicae materiae quandam vim adi- uam, inuifibilem, igneam dari, quae vitae, motusque et fubldantiarum audor fit, quo pado dogma melius cohaeret, quam defideratiffimus in- terpres credidit, fubtilitatem vero prodit Celtico ingenio fuperiorem. Ex hac autem fydematum, partim emanatiui, partim Pythagoreo-Stoici com- paratione cum Celtico, facile iudicari potefl, quam ferreum et flridum illud fatum, quae eius adamantinae leges fint, ad quod tamen rerum omnium euentus Celtae reterebant, vbi imprim.is Stephanii obferuatio- nem h. 1. 23. addudam, quam etiam ven. Schvzivs '/ attuht, ledorem ex- pendere iubemus: et curatius expendere, quam curam fummi Numinis C) L V c A N. pharfal. 1. 449. Hi(h phil. c. 2. e 1J.9. p. 267. S c h v z. de (tatu anili) .iruin poft mortem ex mente Ccl- taruna et Germanorum §. 4. p, ij. 19. li) Antitj. Dan, L. It. c. zz. e) t. I. p. JJ. Confi Ven. G. S c u v z i v s ia eiejanti eomm. de Itatu animae poft mortem ex- mente Germanorum et Hyperboreorum c. 2. §. 4. p. 90 feq. D Pig- ?07- loe. eit. p. jo. i68 AD PART. I. LIB. II CAP. IX. DE PHILOSOPHIA de rebus humanis , maxime vero de fine vitae Odino fuo (ita enim Deo- rum hominumque patrem mythologia Celtica vocat tribuerit gens fera et obftinatione animi fatorum acerbitati frontem opponens, quae credebat, quaecunque in mundo fiunt, non fimplici mechanifmo mate- riae, fed intelligentiis, fiue fpiritibus eam inhabitantibus effe adfcribenda " ; quae fiatuit ex horum fpirituum voluntate , et diredlione , non aucupia tantum et vaticinia, fed humanorum quoque fatorum euentus pendere} cum omnem homini libertatem et concurfum negarent, et ad praefcien- tiam Deorum adfionum et fatorum euentus referrent % quam viri qui- dam doAi prouidentiam nominant. In eandem enim Celtarum proui- dentiam vel coecam potius Teuti vel Odini, id eft, animae mundanae necefTitatem, et ineuitabiles leges, quibus Dii quoque ihi in conflagratio- ne mundi, flue crepufculo fuo fubiicientur, fato flue prouidentiae Stoicae adeo flmiles, vt ouum ouo magis non polfit, refolui omnia quilibet at- tentus facile perfpicit. Qua propter, quae de ea fuo loco " diefla et de- monftrata funt, ad Celtarum prouidentiam debent applicari. Tametfi autem his maioribus noftris in ea re faciliorem veniam damus , quam Stoicis, cum non talibus, qualia Stoicos habuifTe conflat, ingeniis meta- phyficis eorum Druidas fuiffe inflrudlos , et coelum , et natio , et educa- tio, et confuetudo gentis tantum non euincant*, multo minus autem ideo impietatis maculam inurimus; cauendum tamen efl a nimiis laudi- bus, quibus illi ma6tari a nonnullis viris docflis folent, qui non caute fa- tis ad fenfum nexumque fyftematis Celtici attenderunt, vocibusque ma- gnificis, Cvt in Stoicis quoque euenit,) fe decipi pafli funt '■>. In quam Tiu^s^fjiiiveiotv eos incidere necefTe efl, qui non ad principiorum et fyfle- matum mentem fatis attendunt: id quod in fyncretifmo philofophicae hifloriae multoties accidit. pag. 332. lin. 7. a fin. Pulchre demonjlrmit BARTHOLINP S. lucunda funt et grata vetufliflimae philofophiae fcrutatoribus , quae vir ifte longe dodiflimus , ea de re in antiquitatibus Daniae ^ attulit : lucun- dius tamen ex ipfo fonte haurire, et quae mythologia feptentrionalis de hoc fatorum ordine et difpenfatione allegorice narrat inteliigere. Ita autem Edda " recitans, quid egerit Odinus, poflquam elTet aedificatum Afgar- r) Legenda funt illis, qui tnythologiis vete- peraffe fcribir. Sed Lalua res eft, non enim Cel- rum dcledantuv , quae elegarfti leftione rerum tarum dodtoribus denegamus ingenium , fed Celticarum et feptentrionaliuni adiurus S. Reu. acumen, nietapbyficuin , charaiSercin genuinum S c H V z I V s 1. c. 4. p. 91 feqq- attulit , do£tri- -Graecanicae pliilofopliiae. Hunc barbaris rri- namque Celticam de fato illuftrauit. buere velle, eflet inifcere quadrata rotundis. s') Conf. Hilt. des Celtes T. II ch. 4- P- 48- y') Vnum fere hoc clf:, quod in incomparabili t") lliid. p. 49. Haec imprimis notanda funt. hiltoriae Celtarum opere nobis difpiicet. Sed Ideo foeininis multum in vaticiniis tribuebant, non vidit vir nunc inter coelltes triumphans Tacit. c. 8. confequenrias , putauitque fyltema Celticum non «) T. 1. Hift. phil. p. 925 feqq. quae prius fatis cohaerere, legenda et expendenda funt, priusquam de pro- L. HI. c. 1. p. 659. uidcnria Celtarum indicamus. a) Mythol. 15. in quo loco valde memorabile x) Contrarium vifum c(t Cei. S c h v z i o 1. c. eft , hominem nafceBtein in origine efte vermem, p. (11. qwi Graecos ingenii acie Druidas non fu- nec noua vidiflc phyficos noftros. CELTARVM etc. 169 Afgardum: inprimis reMons pantopater (Odiiius) in-fedes collocanit^ qui Jecum fata hominum indicarent et difpenfarent , deque duitatis Jlatii confulta- rent : - - - fedes denique regias confcendeutibus Diis , conjiderarunt , vt orti fuerint nani, in pulnere intra terram , ficut vermSs in cadaiiere-, iili namque ini- tium et motum ex humore in carne Tmeris ceperant, et tunc vermes erant; Jed iufii Deorum humanae /dentiae vt et fmilitudinis compotes reddebantur, intra tamen terram et in [axis habitant etc. Loquitur de iis fpir itibus interme- diis , quos in faxis magnisque terrae corporibus habitare Celtae crede- bant; a quibus fatorum difcrimina pendere, vitaeque humanae arbi- trium credebant, quas §. feq. defcripfimus. Hos a fupremis Diis ad id ordinatos et praefedos effe , vt fatorum feriem et circulum defcriberent, vetus ifta traditio indicat. Tolle velum mythologiae, et habebis ordinem fyftematis emanatiui, ex vno fonte in emanationes inferiores defcenden- tis , vnde vita et mors hominum ab earum ordine et modificatione pen- dere dicitur. Idem ex vaticinio Volae recitat Latine Stephanivs* quo Parcarum originem, officium que in diltribuendis hominum fatis, vita et morte, recenfitis nanorum iftorum nominibus, expofuit, quae hunc emanationis ordinem mire illuftrant. pag. 331. lin. 3. a fine. Roboribus , faxis , lucis ^ cauernis et his /milibus numina praefecijfe. Id imprimis de magnis mundi corporibus, et elemen- torum fedibus valuit, in quibus magna refidere numina, humano generi benefica, fibi perfuadebant, et imprimis terrae, igni, a^iri, aquae, fontibus et fluminibus, item fideribus, foli lunaeque; quas mundi partes diuini- tus animatas cum mira deuotione colerent, fadlum inde eft, vt Romani nationesque vicinae has diuinas animae mundanae partes vel emanatio- nes potius fuae religionis, Deorum nominibus infignirent, quo paiflo vni eidemque numini diuerfa nomina obtigerunt , de quibus ex illarum gen- tium, vnde defumta funt, hypothefibus, difputare velle, inutile eft atque abfurdum ^ Cuius vt exemplum habeamus, nihil magis cultum pofcere ftatuebant Celtae veteres Septentrionales , Occidentales, Germani, Galli, Britanni, quam terram, quam Scythae hyperborei fimili veneratione profequebantur , et quam admirabili fapientiae ordine atque viciflitudine humanae focietati innumera beneficia afferre videntes a beneficentiffimo numine quodam non irradiari tantum , fed totam tanquam regiam polli- derl, proximamque effe TS^oTrccTo^t, fiue fummo numini Theut credebant, ct ex eius cum terra connubLo omne genus animantium , maxime vero hominum enatum effe, fibi perfuadebant. Inde cultus diuinus, tanquam vxoriDei, terrae, exhibitus, variis nominibus infignitae; inde variae appel- Novnas vocat Edda, Latini dixere Parcas, e) Ad hunc lapidem vehementer poft aliot id quem Volae 9- locu”’ niulta erudite cumu- fupra notatos offendit Gallicae religionis enarra- lat Cl. 5CHVZIVS 1. c. p. 95 feqq. Hic gnomas tov I ac o i vs M a r t i N v S , qui omnia inter et fylphas et falamandros comitis Gabalis Lefto- fe mifcuic. rem recordari iubemus. /ippend. Hi/, phit. Y 17® AD PART. I. LIB. II. CAP. IX. DE PHILOSOPHIA appellationes apud diuerfas nationes Celticas, Scythis eniin Apia, Thra- cibus Cotis et Bendis, Phrygibus Rhea, Italis Ops, Germanis Frea vel Hertha dida efl, cuius cultum barbarum quidem et a Romanorum et Graecorum confuetudine et ritu multum abeuntem , fed fimplicem ca- naeque vetuflatis figna pulchre exhibentem clefcribit Tacitvs'^ dignus, qui ipfe audiatur. Reuaingi, ait, Auiones, Angli, Varini^ Eudofes, Suardo- nes et Nuitliones , jlummhus aut fyluis muniuntur, nec qiiicquam notabile in (in~ gulis , nifi quod in commune Herthnm , id ejl^ terram matrem colunt , earnque interuenire rebus hominum, inuelii populis arbitrantur. Tum feftum terrae numini celebratum defcripturus , pergit: ejl in infula oceani cajlum nemus, dicatum que in eo vehiculum, vejle contelfum, attingere vni facerdoti concejfiim. Is adiffe penetrali Deam intelligit , veliamque bobus foeminis , multa cum vene- ratione projequitur. Laeti tum dies , fejla loca , quaecunque aduentu hofpitio- que dignatur. Non bella ineunt, non arma fiimunt, clanfiim omne ferrum : pax et quies tunc tantum nota, tunc tantum amata, donec, idem facerdos fatiatam conuerjatione mortalium Deam templo reddat. Mox vehiculum et vefles, et fi credere velis, numen ipfum Jecreto lacu abluitur, ferui minijlrant, quos Jlatim idem lacus haurit. Arcanus hinc error, fauSlaque ignorantia, quid fit illud, tan- tum perituri vident. Ex qua memorabili narratione Taciti non tantum conitat, quanta fandlitatis reuerentia, gentes feptentrionales terram, velut maximum numen coluerint, fed quas artes quoque atque technas adhi- buerit impoldura Eubagum fiue facerdotum vatumque , vt liorrore facro InculTo ab infpedlione inyfteriorum fuorura vulgi curiofitatem arcerent. Similia de Aellyis, qui hodie Borufli audiunt, refert % matrem Deum eos venerari, et iniigne fuparfiitionis formas aprorum geftare, nempe tanquam amuletum; addit enim: id pro armis omniumque tutela f e eurum Deae cultorem , etiam inter hgjies praejlare. Qiio teftimonio difeimus, fu- perftitionem de arte muniendi corpus contra vulnera, (.veftmachen) maioribus noftris dudum et antiquitus fuiffe in vfu, intelligimus etiam, quam impio et inepto fundamento illa fuperftruifla fuerit-^. Addere- mus plura , Pellovtierio duce , qui huc facra quoque Rheae apud Phryges, et Dianae Ephefiae atque Tauricae euhum trahit, quae facra Celticae originis effe demonftrare , magna doclrinae et lectionis copia annititur^, nifi prolixam ilia tradatio dirquifitionem de migrationibus pofterorum Gomeri^hue Celtarum, pofceret quam prolixitatem haec pagina refugit. PoiTent haec omnia de reliquorum quoque Elemento- rum gubernatoribus, Neptuno,. maris atque fluminum , loue fulminum et ignis redore, et imprimis, de oriente ible, exponi atque illuflrari , fi theologiam Celticam enarrandi hic locus elTet; quae tamen, cum infinitae lediOnis curiolitate omnia occupauerit aucdor hifioriae Celticae doeflifli- mus, /T) cap. 40. e) cap. 4?. iucimde comparari. Idem enim vbique funda- /) Poffunr hacc cum motibus populorum mentum eft. g^) b c. p. 179 Teqq. Africae, qui fuos fetifehios et Grisgiis habent, h') Conf. hift. vniu. T. IV. §. J46. p. 46. CELTA RVM ctc. 171 mus, malumus Leniorem ad elegantiffimam tradationem iflam dimittere, quam in limine deterrere, certi, non fine animi iucunditate eum ab hac ledione effe receffurum ^ pag. 333. lin. 17. Hanc fuorum temporum fuperjlitionem veterem pagano- rum errorem ejfk.- Multum ita confirmatur auctoritas Eddarum et mytho- logiarum feptentrionalium ; conitat enim ex his imperatorum et conci- liorum interdidis , inter vetufliffimae fuperftitionis genera ifta fuifTe re- lata, et euelli ex populorum animis fatis nonpotuiffe, adeo, vt, fub capi- tis fupplicio, fuerint prohibenda. Haec cum Eddae nobis canant, dubium nonelt, (i non ipfas Volae, fiue Sibyllae fpaeas, et recitationes, atque car- mina , eorum tamen argumenta ibi inueniri vetuftillima. Cuius vt le- dlor exemplum habeat, 'attendere eum iubemus, ad prohibitionem itine- rum daemoniacorum per a€ra fufcipiendoium. Hunc antiquiflimum morem huius gentis fuifle, vt talia iadarent, vel vna Abaridis hifloria, qui talis fuit, fatis fuperque confirmat, nosque ad eum delati pluribus rolx)rabimus. Non videmus ergo , cur ceterarum gentium, Af- fyriarum. Perficarum, Aegyptiarum mythologiis, demto velamine, fi- dem quandam dare, Celticis denegare velimus, quibus tempus compila- torum atque aetas ex medio aeuo non magis obitat, quam Graecae et Romanae mythologicus Natalis Comitis commentarius, quamuis non negemus , recentiora haud pauca a Chriftlanis feriptoribus immifta effe, quae a veteri fyftemate fecernenda funt. pag. 334. lin. IO. Indicatoi a cel. Jf OLFIO. Magno conatu id egit defideratiflimus Pellovtierivs liofter vt demonftraret, Celtis vetu- fliffimis fyftema dualifticum , quod vocant , non placuific , nec pofuiffe eos duo principia aeterna et intelligeniia, bonum atque malum. Id quod occafionem ei dedit argumenta, quae in contrarium afferri folent, «xami* nandi , et imprimis de fpiritibus intermediis quibusdam , mulierum appe- tentibus , quos daemonas Dufios 'Gallos nominare audior efl S.Avgv- s T I N V s ' , mentionem faciendi , quae omnino omnia illi concedi poffc, facile largimur, rationum infirmitate perfuafi. Praefertim autem daemo- nes illi mali, quos beatus dodtor Dufios a Gallis vocari tradit, male huc trahuntur, cum apertum eos ex Graecorum difciplina, quae de his, Siluanis, Faunis atque Sat^ms aliisque fpiritibus intermediis, corpore quo- dam fubtiliffimo amidlis, plurima garrit, et a qua opinione ne PP. quidem alienos fuiffe conftat, tunc a Gallis fuiffe receptos, cum Graeci inter eos habitare , Gallorumque placita atque mores ad fuae gentis myfteria et confuetudlnes atque opiniones effingere coepiffent. Quanquam, fi Edda audienda , totaque fpirituum intermediorum curia infpicitur, faten- - dum efl , omnino inter eos multa ciusmodi ex Celtarum veterum mente y a genera 13 Inde iudicandum quid de iudicio Cel. k") L. III. ch. j. p. $9 feqq. ScHVBF.RTi hia. phil. c. 2. f, IO. 5.41. p.272fqq. /) De C. D. L.XV. c. 23. T. VII. opp. fol.30J. fcnciendum Iit, ed. Sen. 172 AD PART I. LIB. II. CAP. IX.. DE PHILOSOPHIA genera fpirituum intermediorum admilTa efle, quos nanos Volufpa " no- minat ex Brimeri fanguine et blauiis (coeruleis) cruribus, interque eos Morfognerum primas obtinuide inter nanos omnes, Durinum autem fe- cundas, qui nani multas finxerunt humanas effigies ex terra 5 quarum poftea nomina , pygmaeorumque illorum familias feptentrionales , meri- dionales etc. magna caterua recitat, parcarum officia, fupra memorata defcribit, et quae cx hoc llatu molelllae atque bella exorta fint, canit. Quae vt fimilia funtgiganteis titanum tumultibus, ita haeremus, an omnia pro pure Celticis haberi debeant, et annon exoticum aliquid admillum fit ”. Illud tamen ex hoc aliisque Eddae locis certum elTe putamus, cre- didifie Celtas veteres inter fpintus hos intermedios , qui ex anima mundi emanarunt, quofdam effe malignioris naturae, nempe illos, qui longius 3 primo purillimoque fonte remoti corpus aliquod fubtile fiue o%>7jMcc ac- ceperunt, quod fecundum emanationis leges aliter quoque euenire non potell, quam vt emanatiua longillime a fonte emanationis remota tan- dem lucis naturam amittant, fiantque cralliora, materialia, malaeque in- dolis: quo pa6lo non tantum veteris orientis fuccelTores philofophi Orientales et cabbalillae flatuerunt ", fed et ipfos Perfas, a quibus tamen Pelloutierius Celtas migratione et colonia tantum dillinguit, docuifle in luculenta explicatione fyllematis Zoroaftrei ad nofliam cogitandi ratio- nem paulo clarius reuocati, manifeftum fecimus p. Certe parum habet verifimilitudinis, vt id pace piarum manium hiftorici Celtarum addamus, cultum, quem Sarmatae et Saxones numini cuidam malo, nigro, Diabol aut Zernebock a Siauis vocato praefiiterunt 1 , tantum ex male intelleda Chriflianorum dodrina de diabolo mali omnis audore, fuifTe ad has gen- tes fec. VIII. propagatum ; hoc enim, fi admififfient gentes ethnicae et Chri- llianis infenfae, alia quoque ad religionem pertinentia eos limil ter rece- pturas fuiffe, rede colligitur. Cum autem per totum Orientem dodrina de principe quodam numine, bono Deo contrarianti , peruagata fit, id quod de AfiTyriis, de Perfis, de Indis, de Aegyptiis fuo loco demonllra- uimus, par omnino efi; credere, traditionem patriarchalem de fatana re- belle angelo et defedore, malorum omnium audore, inter poileros Noar chi vefligia pofl fe reliquifie; quae vbi femel traditionis puritas obiit, fa- bularum inuolucris teda et a facerdotibus ad arcanas rationes et kv^Iccs confirmandas adhibita, et ex temporis et circumilantiarum conditio- ne cornta, indeque innumerae de maljs fpiritibus intermediis fabulae ex- cogitatae funt. De quo argumento ea ledorem recogitare iubemus, quae fupra de origine dogmatis de Arihmanio Perfa, (quod frullra dePtr- fis negare videtur Pelloutierius} itemque de-Typhone Aegyptio dilTerui- mus: »i) Sn('ph. 9. et feqq. Haec et talia ex conijBaratione mytlfologiae Graecae vctiillifTimae , Phryg^urn ahaniinqiie Afrae minoris gentium cum Scythicis peculiari ^ifquifitione curatius merentur determinari. 0') Ex inftituto hoc explicatum T. II. H. P. p. 1015 feqq. />■) T. I. p. I8i feqq. f) Helmold, Chron. Slau. L. I. c. 5^. p. ti6. CELTARVM etc. 173 mus: quaeque facile perfuadere nobis poffunt, inter ceteras quoque ve- teres gentes eadem traditionis fenfim euanefcentis velligia deprehendi. Quam ne hodie quidem exoleuiOe , et ex vetultiflima patrum traditione per omnes fere orbis Meridionalis, Afiatici, Americani, et feptentrio- nalis partes adhuc obtinere, peregrinantium nobis fides tradit vnanimiter ' : quod fufficiens teftimonium traditionis alicuius vetuftiflimae a primis originibus inter populos efiTe, facile concedent, qui ratiocinandi legibus aliquid tribuunt. Verum his longius infiftere a nofiro fcopo alienum eft. pag. 336. lin. 6. Idem etiam Valerius Maximm ^ et Strabo af/erunt. Plu- ribus id , veterum locis addudis, probatum dedit Pellovtierivs % cuius imprimis obferuatio notari meretur, dodlrinam de immortalitate animae non folum fero fatis Graecis innotuifife , et fuiflfe dogma fpecu- latiuum tantum, nec ad vitam moresque humanae focletatis relatum, fed Celtas quoque his multum aetate fuperiores inter So^ocs fapien- tum in vulgus tradudlas fuorum id retulifife, et imprimis memorabile religionis et focietatis humanae fundamentum confiituifiTe. Quae ratio eft, cur ex vniuerfa illa theologia efoterica, quam Druidae tantopere fibi arcanam feruabant, hoc vnum ex iis, quae praecipiebant, in vulgus effluere paffi fint , aeternas efte animas vitamque alteram ad manes. Vnde patet, animae immortalitatem Inter fundamentales humanae fapien- tiae dod;rinas nobilem tunc locum occupauifife. Tolle primarium hoc religionis et focietatis caput, et non habebis vinculum, quo humanam felicitatem virtutis adione furmatam connedas. Ifta autem perfuafio eo facilius locum apud Celtas obtinere potuit, quod non tantum creationis hominum ex nihilo ignari, ortum generis humani ad immortalem crea- torem ita retulerunt, vt Odinum, liue Vodanum, fatorem atque patrem animae atque vitae haberent atque dicerent, fed genu iffe eum quoque animam ex fe, fiue ex anima mundana ftatuerent. Legant, qui de his dubitant , quae de Deo Teut Celtarum, qui idem eft cum Vodano et O lino , copiofe et curiofe collegit Pellovtierivs', vt intelligant fummum Deum velut mundi animam materiam tanquam vxorem fibi habuilTe vnitam, exque terra omnia corpora finxiffe , Deos inferiores autem animasque ordinatas ad informanda corpora et inhabitanda ex fe produxifTe. Qua in re cum omnes fere populi veteres confenferint, nec ftatuere aliter, creationis ex nihilo ignari, potuerint, non miramur, niagnopere idem Celtis quoque placuifife. Tradit hoc etiam et confentit Edda, cuius M^thologia feptima, quae de hominum origine agit, de Y 3 fummo r") Conf. H V E T. Alnet. L. II. c. 4. 1. tannoruin , a Prevostio ad ficsm perduiSiim p. n-i. 109. Pfanner. Syiiem. theol. gentil. aiuSores hiftwiae vniueifalis Britanni feduli fue- pur. c. 8- 7- P- '77' fmiiles, quoriicn tamen rint, fontcsque, vnde fua hanferunt, plerumque rhapfodiae, ex innumeris loeis et enarrationibus indicauerint, hi compendii caulTa de eo argu- eorum poliunt augeri , et ex parte emendari, qui mento merentur confuli. geatium ritus, religiones, dogmata defcripCerunt. r") loc. eit. p. 310. Inter quos cum praeter Opus hodoeporicon Bri- #) loc. cit. p. 6,5 feq. i74 ad PART. I. LIB. n. CAP. IX. DE PHILOSOPHIA fummo Deo Odino, refert, condito a fpiritibus intermediis ^ quos Borfonias vocat, humano genere , qui animam et vitam , motum et /dentiam, faciem, au~ ditum, Jermonem et vi/um illi dederant, Odiniim tanquam ex generali fpecula totum mundum fuiffe intuitum, omniumque hominum facta vidijfe : habuife vxorem Frigam Tirguini filiam , hinc ortam ejfe familiam , quam Afarum ap- pellamus familiam. Ideo Odiniim reBe appellari omnium patrem , (Alifader) quia pater (it Deorum hominumque , et omnium rerum , quae eius virtute perjicie- bantur, Terram autem fuiffe filiam eius et coniugem etc. Certe parum fa- plt, qui non emanationis fyitema, modo vetuftiiTimorum populorum expolitum, quo omnia ex fummo Deo, mediantibus emanatiuis principiis prodierunt, copulata deinde vel infufa potius materiae, vt orbis vifibilis compareret, manibus palpat. Ex his referanda funt myfleria Celtica de creatione ortuque rerum, de prouidentia rerum et faclorum gubernatrice, imn^o de futura quoque, ad quam omnia reditura funt, perfectione, quae Pelloutierius , ScHvzrvs virique doCti alii in laudatis traClationibus fuis explicant, veterumque teflimonia de his rebus doCle cumulant. ReCte- que, nifi nos omnia fallunt, prior, licet aliquantum incertus, hanc Cel- ticae cofmogoniae explicationem dedit : „cum Celtae cognouilTent, «mundum habuiffe initium, eius originem illos retuliffe ad Deum Teut ^ «eiusque feminam terram: priorem fuiffe principium aCtiuum, alterum «materiam, principium pafiiuum: horum principiorum vnionem pro- «duxiffe non folum homines, fed et Deos, non minus e materia produ- „ Cios quam res alias omnes, vifibiles et corporales. “ Quibus vir acutus hanc quidem obieClionem affigit, videri hbi contradiClioiicm manibus palpari in hac Celtarum theologia; cum enim Deos fpirituales et inui- libiles adorauerint, non potuiffe eos fimul affirmare. Deos eos effe pro- duClos ex materia: fateturque, fe non poffe comprehendere, quomodo duo haec dogmata toto coelo libi contraria inter fe conciliauerint.^ Vi- diffet id vir longe doCliffimus , (i modo explicationi a fe ipfo fuppeditatae paulo altius inllitiffet: «pergit enim: fortaffe credebant , quod fpiritus «geniique, qui in materia refident, emanauerint ex fummo primoue principio , quodque terra tantum corpora fuppeditauerit illis formanda, qui ad ea inhabitanda a fummo principio deffinabantur. Id quod reCle vidiffe virum perfpicacem , nec aliud credidiffe vetuffiffimas Celtarum gentes, quam antiquiflimi Aliae et Aegypti populi credebant, hodieque adhuc credunt , ex primaeua gentis fuae traditione Indorum populi com- paratio inftituta iucunde demonftrabit. Ita vero non phiiofophorum tantum Celticorum , fed dogmatum hiftoriam explicari , ipfe fatebitur, qui hunc in philofophiae veteris fcrlptoribus defeClqm verbis Leibnizii notat. It') De (latu animarum poft mortem ex mente x) 1. c. ch. 174, 2. p. jg6. Celtarum et gentium feptentiionalium cap. 2. 7) Mem qui GallisDis apud C A » s a r. L. VI. p. 75 feqq. C. 18. B. G. C E L T A R V M etc. 17J notat, non tamen fupplet literatiffimus Schvzivs Ceterum has rerum omnium ex Deo origines cocpi/Te in tempore ex Edda “ luculen- ter confiat, ipfiusque Violae vaticinio ^ a nobis h. 1, allato. Qiiod meretur cum cofmogoniis veterum populorum diligenter comparari, cum eandem antiquitatem ! obtineat. Hunc fupremum omnium rerum fontem Edda vocat Alfaderum, patrem omnium, „eumqus per fecula, ait, „viuere et regnare, magna et minima regentem; eum coelum et terram ^condldifTe, omnemque eorum poffeffionem, et quod maximum eA, „hominem fecifTe, cui animam tribuerit femper vicfluram, nunquam „ interituram , etfi corpus putrefcens in puluerem terrae aut incinerem „per ignem redigatur, vicAuros omnes homines bene moratos, cum ipfo „in loco, qui Girnle vel Wingulf (amicorum palatium) dicitur: fed ma- „los ad Helam (HoelJe deam inferni) inde in Niffelheimum , (locum «cruciatus) abituros ^ “ In quibus verbis, fufpicamur quidem, immi- xtum aliquid effe a compilatore Chriltiano , ipfum tamen argumentum ad fyftema, quod expofuimus, egregie quadrat, ex quo ratio dari poteft, cur animis malis aeternos cruciatus mythologia tribuerit, nempe quod ex aeterno fonte emanauerint. Verum haec fufpicari fufficit. pag. 337. lin. ^15. loanmt Georgius Fricldus, Simon' Ptlloutkrius. Legendus poAerior et eo magis audiendus , quod longe accuratius, quam in allegato bibliothecae Germanicae loco fatflum eft, totum argu- mentum, in hiAoria Celtarum ita perorauit, vt tantum non afTcnfum extorqueat. Idem rnore fuo eleganter et non fine dicendi ornatu multis argumentis egit CI. S c h v z i v s % de doctrina Celtica circa fata poftrema meritifiimus, qui eruditum et mafculum, at modeftum tamen apologetam maiorum noArorum egit, et imprimis demonfirare aggrefTus eA, fyftema metempfychofeos, quale Pythagorae tribuitur, cum fy- ftemate Celtico de Aatu animarum poA mortem non poffe confiAere: quibus addimus magni nominis- et dodrinae theologum B. Io. Lav- REXTivM Mo s H E M I V M qui idem argumentum tetigit, et c/xc- nominauit praeter Martinum , Benedicfinae familiae alumnum 1. c. a nobis allegatum ,iACOBvMLEBEVF^. Et hos quidem viros dodif- fimes in hoc argumento audiendos cA'2 eo magis aequum eA, quo ma- gis decretoriam fententiam interpofuifie videntur , quamuis non omnes iisdem ratioiiibus rem fueritit aggreAi. Maxime vero laudanda eA Pellou- 1. c. p. Jgi- Dudiim id iam vidit H £ l- a") Mythol. 3. 4. t) Srropli. 3. M 0 L D V s in Chron. SUii. L. 1. c 83. ita enim : Icc cir. mytii, 3. inter imiltiformia Dcortim nvimina xniini non ti) T. !I. ch. ig. p. 332 feqq. diffitentur Deum ceteris. isTipeiiiantetn : illum 0 1. c. 8 teqq p- 119 teqq. ' praepotentem codeltia tantum curare, hos vero f) DilY. de refurreiSlionis dogmate aChiiifo in diliributis officiis obfcquentes De Sangvine ktcem rei.ocato , difi’. ad hi/h ecclef. pert. Vol, II. Eiv s P'R o c E s 3 1 3 s e , ct vnumquemque eo pag: 641. praeftantiovcm quo proximiorem ilii Deo Deorum. g') Dilt. fur 1’ afeia icpulcrale des anciens, Qiiac pulchre leiifuiu fyffemaas cinanatiui ex- T. 11. du rccueil de divers ccrirs pour fervir pnmunt. d’ ejiarcillemenc al'hilt. de France p. 34^. ,76 AD PART. I. LIB. II. CAP. IX. DE PHILOSOPHIA Pellouteriana perfpicuitas , qui in argumento , in quo multa inter fe commixta funt ac confufa, dillinftis pofuionibus, rem in clara luce po- nere aggreffus eft. Nempe I. fuppolita, quam gentes omnes Celticae admittebant, immortalitate animae , probat, ex eorum mente dari poft mortem vitam ad manes , quae Melae vox eft, et praemia atque poenas, exque hoc dogmate fundamentali multas confuetudines Celtarum, pluri- bus ab eo explicatas dignasque, quae apud ipfum legantur, originem accepilTe, docet. II. Credidifte eos reditum in vitam ; attamen III. femel tantum, nempe vt immortalitatem confequantur, adeoque corpus illud cum anima copulatum, in altera vita, fortis fuae conditione accepturum reuiuifcere, et beatorum fata in infulis beatorum, paradifum voluptatum habitura, quas in Britannia extare nefcio qua peifualione fomniabant. His ex veteribus fcriptoribus probatis, ex Edda Islandorum porro addit, locum illum beatorum , quo fumma felicitate poft fata fruentur, efle Valhallam, palatium magni Odini, quod non ingrediantur, nifi violenta morte peremti, cum reliqui naturali fato erepti fub terra triftem fortem experiantur , priusquam admittantur in coeleftia. Hanc Helam efte, atque inde Nifiheimur, et hanc quidem cauflam efte, cur audore Va- lerio Maximo'' Cimbri et Celtiberi in acie exultauerint^ tanquam gloriofe et feliciter vita excejfnri : lamentati autem fuerint in morbo ^ quoji turpiter et viiferahiliter perituri : idque effecifte , vi Germanorum plurimi laqueo libi mortem intulerint. His delicias fortiter occumbentium et in Valhalla alterius vitae felicitate fruentium ex Edda adiicit, quae huc transferre, cum alium locum poftulent , et longiora fint , quam vt exfcribi hic poflint, apud dodiftimum Celticae hiftoriae narratorem, et imprimis in ipfis Eddis quaeri a curiofo ledore cupimus Confpirant cum his pleraque , quae eruditiflTimus S c h v z i v s *’ attulit , digna quoque , cum luculentam explicationem contineant, quae apud ipfum, ex Eddis potif- fimum colleda legantur, adiicianturque Pellouterianis obferuationibus tanquam h') L. II. c. 6. S. II. i) Evseb. praep. eu. L. VI, c. 10. p. 177. fe) Pulchre, quod folet et luculenter argu- mentum hoc excufCt , et ncceirariis telhinoniis roborauit eruditiflTimus fcriptor I. c. c. 3. integro p. 273 feqq. cuius fummam illis, qui Germani- cam trailationem legere non poITunt, heic in compendio damus. Totum autem argumentum eo redit : Duplex iuxta Celtas coelum e(t, et duplex infernus : illud primum Valhalla e(t, do- micilium Deorum ad Orientem firum, pulcherri- mum et coelelti dignitate corufciiin, huic para- difo praeeft Odinus , focio Deo Thot, et vxore Odini Freya. In hanc ciuitarein coeleltem non nif) heroes recipi fas elt, ab iplb Odinc eiusque miniltris Valkyriur receptos. Et beatarum qui- dem inanium negotium funt epulae , pocula, palaeih-ae , certamina atque pugnae ludicrae, quibus Odinus dux praeeR, et cuique lecum ex dignitate atque merito alTignat. Huius Valballae, fuie paradifi heroum duratio extendi- tur vsque ad finem mundi, cuius partem elfe Celtae credebant, vnde fequebatur vniuerfali eam ruinae iri inuolutuin. Succedit autem Valballae paradifus aeternus, Giniio diftus, non folis heroibus deitinatus, fed omnibus, qui tempe- ranter atque lulte vixerunt , aeternis gaudiis cumulandis, fuisque domiciliis voluptatis plenis di(tin£Viis, et huius quidem aeterna duratio eit. Valballae opponitur Niflheimur fiue infernus, cuius numen Hela , Locki fiha, a qua nomen ipfe infernus accepit, quod ne hodie quidem exfpirauit. In hanc infelicitatis carcerem detru- duntur animae viles, vitiis et imprimis ignauia et timiditate corruptae, quae variis cruciatibus vexantur , diinenfis pro gradibus fceleruni. Et boc quidem inferno quoque cuin mundo con- flagrante, fequitur terribilis Naitrond , cuius infelicis fedis nec duratio, nec modus definiri poteft , nam et illa aeterna elt. CELTARVM etc. 177 tanquam fpicilegium Secundum huius viri doili obferuationes , du- plex fato fundorum fatum conllituebant Celtae veteres, alia enim fata fequi eos, qui vitam fortiter, et ex virtutis praefcripto egerint, alia, vi- tiorum vitaeque fceleltae conuidos: et illos quidem in ValhallaetGimIe, Jios in Hela etNaftrond futurae vitae fortem experturos. Valhallam vero beatorum fedem a Gimle ita diflinguebant, vt in Valhallae palatio more heroum in curia beatorum triumphantium vitam agere, Celticis moribus fimilem dicerent, has autem delicias cum conflagratione mundi termi- narent, commorationem vero in Gimle per omnes aeternitatis circuitus beatis animabus, quarum virtus aeternum coronanda effet, tribuerent. Et pari quoque modo inter Niflheimur, et Nallrond diflinguebant, et il- lius quidem aerumnas et miferias cum mundi fine atque termi- nabant, et poft hoc Deorum crepufculum, (ita enim magnam mundi rerumque conuerfionem vocabant,) reditum ad beatiores fedes promit- tebant 5 cum Hela et Niflheimur tunc quoque finem habiturae hnt; ex Naflrond autem damnatorum habitaculo omnis per aeternitatis circuitus reditus fpem denegabant. Hanc de futurae vitae forte dodrinam pro- lixe poftea vir dodiflimus fmgulari tradatione expofuit, et Valhallae at- que Gimle conditionem, cum Niflheimur, Helae domicilio et Naflrond ex veteris mythologiae aenigmatibus luculenter delineauit. Qiiibus omnibus , cum a dodifTimis his duumuiris indubitatis veterum locis cor- roborata fint, lubenter accedimus, iubemusque ledorem ex illorum ob- feruationibus, ea quae a nobis dida funt, lucem vlteriorem et clario- rem accendere, et quae de Valhallae et Gi.n}le, itemque Niflheimur, fiue Helae, atque Naffrond difcrimine non dilhcide fatis, praeuio Keyslero atque Eerionio diximus , ex his obferuationibus medicinam adhibere : quamuis praeter rem cl. Schvzivs nobis tribuat, nos finem totius con- uerfionis rerum pofl: fata cum mundi conflagratione pofuifle , cuius con- trarium fuo loco fatis luculenter afferuimus. Adeo vero firma de futu- ra felicitatis fede Celtarum, opinio fuit, vt de Gallorum nonnullis Mela narret , eos fe in rogos Juorum velut vna viSturos in altera vita libenter immi^ ftjfe. Similia deSolduriis habet Caesar de Celtiberis Valerivs Ma- xiMvs •. Quae quanquam fe ita habent, et demonftrant, fruftra eos effe, qui Pythagoream metempfychofin Druidum fcholis tribuunt j lucu- lentis tamen, quae allata funt, veterum locis confirmati non negari pofle putamus, quosdam apud Celtas, et fortafle, quorum frequens commer- cium atque confuetudo cum Graecis Romanisque metempfychofis do- gmate imbutis fuit, et occafionem habuerunt, peregrina dogmata fuis ad- mifeendi , aliquam migrationis fpeciem admiiiffe; quod vti non inficia- tur ven. Schvzivs* et noflro Melae teftimonio S o l i n i addit , ita fatis nobis hoc loco cautum effe ab ci(iXf^lcc fperamus. pag- I) L. III. c. 2. tni) L. III. c. 32. B. G. L. II. c. 6. ii. pag. 14$, yippend. Hijl. phil. Z 178 ad PART. I. LIB. II, CAP. IX. DE PHILOSOPHIA pag. 341. lin. 9. Beati innimerii fruentur gaudiif. Etiam his interpre- tem et enarratorem cl. Schvzivm ideo commendamus q'.iod is ipfa Eddae verba totiusque mythologiae fummam attulit, vt, qui libro longe rariffimo carent, ipfi ex fontibus fuis Druidarum theologiam* et cof- mogoniam difcere queant. Totam enim fere Volufpam , Islandico pari- ter et Latino idiomate tradlationi in hunc finem inferuit. Vnde vero no- nus ille mundus originem accepturus fit, adeo obfcure Druidum cofmo- logia edifferit, vt difficillimum fit in his tenebris lucem quandam depre- hendere. Qiiod enim plerosque fcriptores exoticos fugifTe verifimile eft, Eddae nobis de hoc nouo mundo fabulae explicant: nempe terram poft iftam conflagrationem ex mari emerfuram virentem et amoenam , agros fponte daturos frumenta, nec fatione opus fore. Deos autem quosdam ex cruento praelio, quod crepufculum Deorum anteceflit, fuperftites, delitefcentes, duosque homines Leifthrafer et Lif marem et feminam, qui rore pafcantur , fuperflites fore : ex illis tam numerofam propagari pofleritatem , vt totus denuo mundus habitatoribus repleatur. Sunnae quoque (Solis) filiam viam matris repetituram vitamque orbi nouo refti- tuturam , maxime vero obfcurum fuit noui mundi fatum, quod dignum cft, vt ipfius Eddae verbis adfcribamus: Tiim quaerit Gauglerus , quid re~ manebit^’ quum totns mundus exu/lus efi^ omnesque Dei monoheroes et homines mortui fiint : memini antea vos dixiffe , quemlibet hominem in alio mundo fer omnia faecula viSturum effe ? refpondit Harus : multae funi manfiones bonaCy multae etiam malae , fed fofl haec miracula optimum fuerit in coelo manere. Ibi viri boni et iu/li habitabunt in faecula. In Najlrondis autem aula ef magna et ptala, cuius boream verfus direBae funt. Facile peruidebit Ledtor, antr- quiflimae traditionis de futurae vitae felicitate reliquias inter Celtas, queifcum aliae quoque gentes confpirabant , percrebuiffe : quo pa(flo au- tem id fa^fum fit, difficile efl, dicere. Et verum quidem eft, ex fyfte- mate phyfico Stoicorum rem omnem facile pofTe elucidari et ad periodi- cam aeternitatem emanatiui mundi reduci. Aft, vt verum fateamur, ni- mis haec nobis metaphyfica, et genium barbaricum minus decentia viden- tur, vt Druidibus tam artificiofum fyflema, quale fuit Stoicum, tribuere audeamus. Vnde in eo acquiefcendum elTe putamus , ifla quidem Cel- tis viituftifiimis placuifife tradudfla ex migrationibus Afiaticis, originem vero iflius traditionis, non in ingenio gentis, fed in antiquiflima dodlri- na TsaT^oTTu^tyJoTc»} efle quaerendam. pag. 341. lin. 9. Aftruntur etiam de indicio extremo quaedam. Aliter vifum Clvverio ‘i iudicante : nec iudicium aliquod de bene vel male- fa^fis poft hanc vitam fore, fciuiffe videri Celtas j quod tamen rede ex Plinio refutat Schvzivs ^ ^ fepulcra Chaucorum tribunalia ftru- manibus vocante, itemque ex Eddae teftimonio, quae refert: Deos quoti- r) F. c. c. 2. i 19. p. 174 feq. PiiN. L. XVL c. 1. Edda raychoL 14. >3,^ J. p. 273 feqq. Geimaa. anc. L. I. c. 32. C E L T A R V M ^tc. 179 quotidie fua exercere iudicia. A/t haec tamen a Chriftianonim indicio extremo longe remota funt, et nonnili de fatorum fupremorum inter bonos malosque difpofitione intelligi polTunt, qua bonorum malorum- que operum retributio in vita apud manes definitur. Vnde, quae de iu- dicibus inter Deos, deque dicafterio aulae Glitner Edda fabulatur, eo fenfu debent explicari : reliqua afTuifre compilatores Eddae Chriffianos, cum Keyslero, Schuzio virisque dodlis aliis iudicamus. pag. 341. lin. 14. Deos effe colendos. Gentis religionem., et pietatis erga Deum finceritatem valde laudat Aelianvs fcribit enim: haec immota fide tenentes , pure rem diuinam faciunt , fanSle vitam agunt, ceremonias obeunt., Orgiorum legem ohferuant, et reliqua patrant, ex quibus certum ejl, quod Deos firmiter colant et venerentur. Iftam tamen religionis pietatem hoftiis humanis valde maculauifTe, non eft negandum , neque tamen in tam fera gente, quae tota bello et fanguine madebat, magnopere miran- dum, cum Odinum fuum bellatoribus omnibus ' praeficerent. Eam vero colendorum Deorum rationem callidiflimum Druidum genus ideo inue- xifle, vt a molli et ignaua mentis indole gentem arcerent, ex didlis eft manifeflilTimum et plerlsque, qui de eius rebus fcripferunt, tadum. Inde etiam impietas filiorum in parentes, in folatium futurae vitae eredos, cuius barbariei vfque ad medium aeuum durantis exempla, idem colle- git diligentiflimus S c h v z i v s Ex his fpeciminibus de laudata gen- tium Celticarum et Scytharum morali dodrina iuxta eledi fyfiematis fenfum iudicandum eft, quod non rationem magis, quam fenfum atque temperamentum, ad ferociam vehementer inclinans determinauifTe, rede iudicauit Pellovtjerivs. Quibus omnibus iterata attentione excudis, nondum nos poenitet, Druidum fcholis fraudes et impofturam, maxime ad commoda Ducum et Imperii accommodata, tribuilTe: quamuis id nonnemini durum fere vifum fuerit. Hunc enim charaderem omni fere gentium barbararum , a reuelationis via deuiantium , collegiis facris tri- buere , rebus omnibus rite expenfis , non erubefcimus. s') L. II. c. J9. 0 3- de viftiinisGenna- noruin humanis c. 8. feq. Quare vi£limas humanas necelTario a Diis ad placanda et eluenda fcelera requiri a Gallis, refea-t Caesar. L. VI. c. i6. Natio omnis Gallorum dedita e(t religionibus ; eb eam cauflam qui funt affefli grauioribus Btorbis , quique in praeliis aut periculis verfan- nir, aut pro viiliinis homines immolant, aut fe immolatHros vouent, adtniniftrisqiie ad ea facrt- ficia Druidibus vtimtur , quod nisi vita HOMINVM REDDATVR, NON POSSE DEORVlA iMMORTALivfct NVMEN PLACAR4 arbitran- tur, publiccque eiusdem generis habent inltituM facri-ficia. «■) De flatu poft mortem fec. Celtas, I. g. pag. 258. z s AD Igo AD PART. I. LIB. II. CAP. X. DE PHILOSOPHIA LIB. II. CAP. X. DE PHILOSOPHIA ETRVSCORVM ET ROMA-NORVM. pag. 34a. Iln. 31. J^trufcomm w , quatenus Romanorum hijloriam aetate fupergrediuntur , m- certijjimae funt , parumque , quod veri fitientem fatiet , deprehenditur. Id quam maxime in hiltoria phyfiologiaeEtrufcaeliueTufcae veteris tenen- dum ell: cuius monumenta et traditiones adeo incertae deprehenduntur, vt ignofci illi poflit, qui in hoc argumento ad facram anchoram confugit. Quod liceret facilius euitare et verifimilibus tamen coniedu- ris aliquid affirmare , nifi ipfae gentis Etrufcae origines effient incertiffii- mae , variisque virorum do(ffiorum opinionibus ita in diuerfas fententias traftae, vt poft inftitutum earum examen incertiores abeamus, quam primo acceffimus. Notum autem eft ex communibus veterum gentium originibus, etiam de communibus opinionibus poffie concludi, et fenten- tiae atque dodlrinae, fi non prorfus eaedem, certe affines valde detegi: quod auxilium cum denegare videatur incertitudo hilioriae Etrufcae, et imprimis originum Tufcae gentis, contentos effie oportet, fi non plane nihil coniedurae non prorfus leues exhibeant, ex quibus quaedam de veterum Etrufcoruin rebus poflit enafci fufpicio. Sed de hac ipfa re in Iiiftoria et antiquitatibus Etrufcis plenius dicendum eft, quibus illuftran- dis Avctores Hi/loriae orbis vniuerfalis Britanni non contemnendam lucem attulerunt ^ Ibid. lin. 33. PerluJIrandae tamen reliquiae funt exiguae., quae pajfiw oc- eurrunt. Inter antiquiflimas traditiones de Etrufcorum originibus memo- rabilis imprimis videtur efte, quam de Noachi in Italiam et imprimis in Etruriam aduentu fcriptores nonnulli nobis enarrarunt. Longior fabula eft, quam quae hoc loco defcribi poffit, quicquid tamen de ea re didium, collegit, diligens et curiofus, quamuis praeiudiciis impeditus fcriptor Edmvndvs Dickinson, qui in diatriba de Noae in Italiam aduentu eiusque nominibus ethnicis multa confarcinauit; quae fi veritatis examen fulti- nerent , magnam certe lucem foenerari philofophiae barbaricae Etrufco- rum apta effient. Is, quamuis fontes traditionis non aperiat, vnde fua hauferit, contendit tamen, Noachum colonias adduxiffie in eam regionem, quam nunc Italiam dicimus, inque ea protinus vrbem Cethim vel Kitim funda- «■) Vid. P. III. Addit, et illuftrit H. O. V. b) Subiecit hanc dilTertationem Dickinsonvs fluibiis prolixa de Etrufcis tradVatio inferta elt, Delphis phoeniciffantibus , quae poit editiones ab iis confulcnda, qui populorum originibus Oxon. 165J. ct Francof. 1669. g- recufa elt in ftuderc folent : quae ab hoc rtoftroltudio aliena fafciculo difTertationum colledavuin a Thoma funt. C R E N I « Rot. 1691. p. 151 f«qq-* ■ETRVSCORVM ET ROMANORVM. igi fundauifTe, id quod ex Etrufcarnm antiquitatum fragmentis ab Inghira- Mio repertis probat, cuius haec verba funt:. Magnus pater EanHimon, qui a Latinis lanus , a Syris Noa vocatur, aduenit in hanc regionem (Hetruriam) cum fecundo filio Iapeto, et illius jiliis: et cum perueniffent , fuper hunc mon- tem Jihi commodum , poferis iuciindum putauit, quare infuperiori parte, quae jalubrior effet, duitatem aedificauit, et Cethim appellauit. His cum fubiun- xiffet , Cethim filium lauanis et pronepotem magni Vandimonis, alTumtis fecum duabus coloniis mare ingrefTum , cum diu nauigaflet, perueniffe tandem ad infulam , quam fuo et patriae nomine Cethim, appellauit, quae hodie Cyprus dicitur, addit his, illam ciuitatem, primo quidem caput Etruriae et finr^oTsoXtv vniuerfae Italiae nomen impertiuilTe, quae inde XsrifA vocetur, vnde Eufebio Itali Kmo< et KyjTiot di Pellovtierivm amandamus % qui rem totam confecit , exemplisque offendit, quid ex difciplina vel ludaei vel Chriffiani cuiusdam huic loco accefferit , fic , vt fomnia quoque Rabbinica de mundi duratione per fex annorum millia, mendaci traditioni immiffa fuerint. Ignofcet itaque vir dodus, fi ea, quae infinitis parafangis a Stoicis differre putat, pro vtto- (ioXiixeuois habeamus, temereque affutis, quibus fenfus Tufcos, Orphicos, Pythagoricos, Stoicos adnedere, idemeft, ac terram fusque deque ver- tere, Euerfo autem hoc Suidae, fcriptoris vel exfcriptoris fatis incurii, tefflmonio anonymo omnis illa iadata ab audore noffro Ecrufca ortho- doxia corruit, nec remanet aliud, quam quod Senecae teftimo.nio no- uimus, Etrufcos veteres de Cofmogonia fimilia Stoicis tradidifie. III. Di- camus rem accuratius : Etrufcos cum Chaldaeis, Perfis, Aegyptiis, Phoenicibus, Celtis aliisque gentibus vetuffis ex eodem fonte hauliffe, habuiffe Deum , quod nec ipfe Lamfredius negat, pro anima mundi, non affiffente, fed informante, parteque mundi, id eft, totius vniuerfi, cuius, tanquam principii adiui opera , materia vel in eius finu prius conclufa eieda eff, et emanationis lege profluxit, vel in chao, fiue complexu vniuerfi, tanquam in ouo conclufa latens, vis interna diiiina in materiam formandam intus agitata, et quod in fcholls dicitur, informata eff. Quod vnicum fyftema cofmogonicum eft, ad quod theologi et phyliologi ve- teres recurrerunt, antequam confpeda et animaduerfa contradidione huius fyftematis ad fyftema dualifticum delaberentur. Quod eruditum audorem noftrum non latuiiTe, elegantiflima annotatione marginali'’ fatis prodidit. Afferere autem, antiquiffimas huiusmodi gentes creatio- nem D pag. is Aq. Hiit. des Celtes T. III, p. 12} feqq. 0 P*S- 20. n. i. ETRVSCORVM ET ROMANORVM. 1S7 nem ex nihilo credidifTe , totius antiquitatis teflimonio aduerfum eft, quod pro veritate omnium prima axioma recepit, male quidem intelle- dum et peius adhibitum: ex nihilo nihil flf. Vnde miramur Cl. S c h v- BE^RT VM ^ in fufpenfo reliquifle, vtrumEtrufci creationemex nihilo ad- miferint, quod rede negafTet, nifi fufpedus Suidae locus ipfi vifus effet, tale quid admittere. IV. Ad reliqua, quae dici hic poterant, obreruatio- nes non cumulamus, hoc vnum monentes, nos Stoicam phyfiologiam non ideo Tufcae eonnubio iunxifle, quod omnia credamus lloice effe explicanda, quae Etrufci forte tradiderunt, quo pertinet Stoicorum do- drina de igne artificiali mundano in centro terrae ad peripheriam fe mo- nente, ficque omnia agitante. Haec fubtilius excogitata Graecum magis ingenium fapere , quam barbaram Etrufcorum fapientiam , vitro dodilli- mo Lamfredio concedimus. De eo vero nobis quaeftio non erat, fed de fundamento fyflematis emanatiui , non vero de modo. Et de his quidem fatis. Claudamus iam riuulos , fat prata biberunt. pag. 345. lin. IO. Magni anni periodo Imitatur. Rede id vidit, et Stoicorum confenfum cum gentibus veteribus fere omnibus annotauit eruditiflimus L A M p R E D I v s , vnde ea, quae fupra difputauimus, mire confirmari pofTunt. Periodicae enim relhtutiones illae non alio ex fonte pofTunt deduci , quam ex fyflemate emanatiuo, iuxta quod omnia tan- dem in fuum fontem reuertuntur. Occafionem tamen ei dedifle , fub- obfcuram memoriam traditionis patriarchalis : mundum igne aliquando periturum , non negamus. Ea vero tandem in obliuionem traduda ne- cefTarium erat eiusmodi fyftema phyfiologicum introducere, quod ema- natiuorum finem ignem effe ftatueret. pag. 346. lin. 4. jfud gentes Hetrufcas et Pelafgas peruenijfe. Hoc fi non aliud, fuadet tamen concinna fyfteinatis phyfioiogi apud gentem vtramque concordia ipfius Lamfredii obferuatione roboranda, qui Etru- fcam cofmogoniam cum Orphica conuenlre rede vidit : omnia enim haec ad vnum fontem primaeuum referri pofTunt, nempe fyhema de Deo, anima omnia ex fe producente et informante, quod ex plaga mundi feptentrionali in meridionalem , et inde in occidentalem translatum et amiffae traditioni patriarchali de mundi creatione ex nihilo furrogatum eft. Multum iuuathanc obferuationem , fi verum eft, quod non con- temnendis argumentis euincere conatus eft vir fummus Scipio Maf- FEivs % quem fecutuseft, licet diiierfis rationibus, dodiffimus Gorivs ad quos tunc, cum ifta fcripta eflent, viuos prouocare et eorum confenfu gaudere licuit. Quos quanquam noftrae amicitiae fuprema fata eripue- runt, carifiima tamen nobis eorum eft memoria, atque dodrinae mul- tifciae veneratio : quibus vifum fyftema Perfarum locum apud Etrufcos quoque inuenifTe. Ad hos eos dimittimus, qui propiora defiderant. Nos hoc modo monemus, et ex fupra didis repetere iubemus, Mithriacae A a a religio- t') Hift. phil. C. 2. f. 12. i6i. p. jig. t) loc. fupra cit. n') Iu mufeo Enufco. 188 AD PART. l LIB. II. CAP. X. DE PHILOSOPHIA religionis notitiam non tantum in expeditione Cambyfis innotefcere Aegyptiis, et per illos Etrufcis potuifle, fed reuera quoque, vt ex com- paratione, fuo loco, inftituta, patet, innotuifTe, indeque per colonias ex his locis progreffas Graecis, Pelafgis, Italis potuiffe tradi, fed vetuftiori quoque Celticorum et Scythicorum populorum migratione in Europam, numina Afiatica , et im.primis religionem Mithriacam in Italiae oris, immo in Hifpania, fuiffe vulgatam, id quod Mithriaca recentiori aetate deteda, et fpelaea huius numinis pafiim in his terris effofla , no- bis perfuadent , et credere quoque iubet plena et aperta cultus religioli Perfici atque Celtici confenfio , rede aPELLOVTiERio animaduerfa *. Mithram autem primum habitum fuifle fontem omnis emanationis diui- nae , fuo loco demonftratum. Haec cum Etrufci a maioribus vniuerfali quadam migratione ad has oras delatis iam tenuiflent, facile fuit, vt Aegyptiaca, aliis numinum nominibus idem fignificantia ipfis perfuade- rentur, credereturque louis omnia efie plena, non fenfu Mofaico, quem pafiim viri dodi cum gentilium opinione confundunt, fed pantheiftico, qui fatis prodit , quam corrupta fuerit fapientia gentium , ex quo , relida traditione puriori de Deo rerumque ortu, fibi fapere cupientes ad inanium cogitationum fyftemata dilapfi funt: quae pingere orthodoxiae patriar- chalis colore velle , eft diuo Paulo contradicere , cui hae gentes in do- drina de Deo ijjtoo^oiv^yiaocv. pag. 246. lin. 9. Sub IJidis et Ofiridu aenigmate fouehant. Reliqua, quae Etrufcis placuerunt, facile ex his communibus esoKoynfjigvois Etrufcorum pofiunt explicari , et imprimis y.e^cevvo(TKo7rlo6s obferuationumque fuper fulmina, ratio exponi, qua nihil celebrius fuit in fcholis Etrufcorum. Quanquam enim et vetuftifiimorum populorum indoles et genius a fy- Ilematica philofophandi ratione longe remotus, et ad experientiam ma- gis, quam ratiocinationes logicas , metaphyficas et phyliologicas atten- tus facile perfuadet, parum laboris infumfme Etrufcos, vt interpretatio- nes fulminum, rationibus phyficis munirent, fed contentos fuilTe, quod varias explicationes portentorum iftorum ignitorum ad futuros euentus potuerint afferre, et Igniferi naturam fulminis ipfam Perfpicere , jt qua vi faciat rem quamque videre ; negari tamen non poteft , ingenia Graeca , fubtilitatibus phyficis et meraphyficis aptiora non ineleganter hanc ns^txwojKOTrluv Etrufcam in ns^uvvcKoyiu^ cofmologicam conuertiffe , quo pado fupra audiuimus Senecam idem argumentum Etrufco fyff emati theogonico et cofmogonico conuenienter explicuiffe. Et ex hac fchola Stoica , iftas ceraunologlae Etrufcae interpretationes enatas effe, verifimile eft, ad quas alludit Lv- c R E T I Y s canens ^ : Non ») !. e. T. IIL p. 224. L. VI. v. 382 ETRVSCORVM ET ROMANORVM. i89 Non Tyrrhena ntro voluentem carmina frujlra Indicia occultae diuum perquirere mentis, Nnde volans ignis peruenerit, aut in vtram fe Verterit hic partem , quo pa^o per loca fepta Jn/inuarit , et hinc dominatus vt extulerit fe. Quidque nocere queat de coelo fulminis iSlus. Epicureoque contemtu has nugas phyfiologlcas refutans. Iftae autem ex- plicationes non fuerunt temporum vetuftiflimorum, nec putandum, adeo philofophice Tufcos veteres Tageniana praecepta enarrauifTe. Sed ad ter- rendos partim animos et incutiendam religionem , partim ad euentus meteororum et ollentorum naturalium explicandos omnia adhibita funt. Quo padlo omnis illa phyfica cognitio , quam Etrufcis M a f f e i v s tribuit, euanefcit, reliqua enim , quae a viro fummo, fed antiquitatis praeiudicio interdum impedito, pro hac Etrufcae philofophiae parte ex- plicanda adducuntur, infirmillimo ftant talo. Et ex his quoque iudican- da funt , quae dodtiflimus Lamfredivs eruditioni Tyrrheniae fuppe- tias afferens, de hoc argumento phyfico differuit, quaeque de hypothefi, fulmina terra errumpere, difputata funt. Omnia enim, quae de Etrufco- rum philofophia, fiue naturali, fiue morali, et politica immo mechanica quoque afferuntur, vtfuntdoda, egregia et ingenii laudem merita, fa- temur tamen , parum refpondere genio veterum iff orum philofophorum barbaro, vfuique rerum cxpefientia magis , et populorum, vel fi mauis, imperii quoque vtilitati accommodato , quam fpeculationis philofophicae decretis determinato, fapereque ingens illud, quod in limine noffrae biftoriae criticae iugulauimus , praeiudicium, veterum fapientiam hmilem effe noftrae aetatis philofophiae, et ex huius modulo effe dimetiendam. Quae argumentis, manu palpandis demonffrari poffent, fi hifloriam par- ticularem philofophiae barbaricae fcriberemus, cuius vim et argumentum omne leiflori, praeiudiciis partisque ftudio non impedito, in hac paginae noftrae anguftia relinquimus. Nos non inuiti, repetita examinis induftria, Moshemianae confeffioni fubfcribimus ^ , qui pulchre et candide: Hctriifros non contemnendi fcriptores perhibent in caujps rerum naturalium in- uejligandis plus pofiiijfe diligentiae, quam ceteros populos: f ruantur hac illi gloria; nos nofro vicijfim iure vtemiir, et, quantum fapientia et eruditione pro^ fecerint hoc f udio , fi Jieri quidem poterit ^ indagabimus. Equidem in plura fuperf itionis et lenitatis, quam fapientiae Eltrujcae, vejligia incidi, veterum libros euoluens , qui de iliis nonnulla memoriae pi'odiderunt , neque hoc nega- turos effe iujios rerum et opinionum exiflimatores, arbitror. Legant reliqua, fme praeiudicio et admiratione rerum vetuftarum , obfcuritate et incer- titudine fua imbecillioribus ingeniis fe commendantium, habebuntque, nifi nos in meridiana luce coecutire demonftrauerint, confentientes et A a 3 certos, *) Diff de creat, ex nihilo §. ig Syft. intell. Cvowortri p. 99J 190 AD PART. I. LIB. II. CAP. X. DE PHIL. ETRVSC. certos, nihil habere Etrufcos, quod in eorum philofophia tantopere queat depraedicari. pag. 346. Un. 25. Inde dignus fuerit ^ qui inter pliilofophos numeraretur. Recordanti philofophi nomen largiorem multo atque laxiorem iignifica- tionem, quam poftea apud Graecos , habuilTe, et imprimis prudentiam regnandi atque fapientiam legislatoriam comprehendilTe, non indignus Numa hoc nomine atque honore videbitur. Verum tunc omnis cum Pythagorea philofophia comparatio omittenda eft, quae alia principia, alium finem , alium modum , alium effedum habuit , quam difciplina Numae , tanto magis admirabilis , quanto magis tota pra(flica et ad regen- dos populorum animos fuit accommodata 5 digna , quae fecundum prin- cipia et obferuationesMontesquianas examinetur, quarum nobile exem- plum funt. Confirmat id charader Numae philofopho, fed morali, pradlco politico habenisque imperii prudenter tenendis a natura quafi fado et deftinato conueniens , quem pulchre depingit Plvtarchvs'’: fuiffe tum natura compofitis ad omnem virtutem moribus, tum vero difciplina, tolerantia , /ludioque fapientiae adhuc manjuetiurem ffe redegiffe, eiebtis ex mimo non iis modo , quae apud omnes pro vitiis habentur, animi prauis affectio- nibus, fed vi etiam et cupiditate, quae apud barbaros laudi dantur ^ eam veram fortitudinem effe indicantem , quae appetitus ratione coercentur. His religio- nis cultum poftea addit, quem in homine in Sabina gente nato et educato nemo morum illius aetatis probe gnarus valde miratus fuerit, multum autem ad id contribuit, vt eum connubio Deum dignum haberent, inde- que virum beatum et rerum diiiinarum fapientem euafilTe crederent. „ Et fi „ hillorico quidem fides eft , detredlaturus oblatum regnum inter alia „caufTatus elt, mores, qui in ipfo laudentur, longe ab illis differre, qui „in rege futuro requirantur : fummum otium affiduum philofophiae, «vehementem pacis amorem, qui vna cum vita adoleuerit, vfumque «rerum belli expertium, et hominum, qui religionis tantum amicitiaeque «cauffa in vnum conuenire foleant, quorum longe alia Romanis necef- „faria effe perfuadere cupit populo. “ Sed haec tantum abeft, vt philo- fophorum purpuratorum albo Numam eximant, vt potius virtutem eius philofophicam laudibus meritis coronent: verum, de hoc characftere philofophico , in praefentia fermo non eft, fed, de Pythagorico, theore- tico, his moribus faepiffime diffimill. a) In Niim» T. IV. Opp. p. m. 114. AD ipl AD LIB. II. CAP. Xf. DE PHILOSOPHIA SCYTHARVM, THRACVM ET GETARVM. pag. 351. lin. ai. j^t tum fmhif, tum Afiae fartem incolentes indicauit. Difpiciendum de hoc difcrimine, etconfulendi Geographiae veteris fcriptores, ne quid in hac hifioriae philofophicae parte mifceatur. Hodegum fe leclori prae- ftabit Ckr. Cella rivs , qui Scythiam Afiaticam totam enarrauit. Multi enim veteres et recentiores ambiguo Scythiae nomine abufi, Euro- paeos Scythas cum Afiaticis Jfefuderunt, quanquam ingeniofe et non line verihmilitudine Pello v t i e r i v s * fufpicetur , Scythas Celticos, et Sarmatas Europae, easdem gentes fuiile, qui in Afia nomen Medorum et Perfarum gefferunt: illud dubio carere videtur, ex hae feptentrionali Afiae plaga non gentes tantum hyperboreas, quae vltimam Scythiam oc- cuparunt, fuifie progrefTas, fed et quicquid in Europae feptentrionem Celtarum Sarmatumque nomine migrauit, a ducibus fuis, ex hoc mundi angulo fuilTe tradudtum ^ Ex hac vero fcaturigine communia quoque dogmata et opiniones fimul cum populis in alienas fedes migrauilTe, et ipfa ratio perfuadet, et probant exempla, ex parte fupra iam adduda, quae hoc loco repetenda funt. pag. 358- lin. 17. Ex hoc vero vno de pluribus Imius generis, qui adhuc in hijloria philofophica occurrent, iudicium Jieri cupimus. Adeo infignls tum miraculofarum narrationum copia , tum traditionum varietate ell hifto- ria Abaridis, hominis Scythae, vt, fi rede expendatur, et, iudicio critico interpofito, confideretur, omnem fere iilius nationis, aetatis fecultque imaginem prodat, et fi hanc rite, et iufto iudicio teneas, omnem fere, huius gentis theologiam 'fabularem , omnem Graecorum credulitatem, omnem mentiendi in tam cana temporis periodo licentiam, omnem fu- perftitionis ad incredibilium apicem exaltatam vim et efficaciam tandem liceat cognofcere: quae Ibla res eft, digna nobis olim vifa , quam pecu- liari differtatione excutiendam et fecundum canones hifloriae veteris cri- ticos examinandam detrahendamque veteris orbis audaciae laruam expo- neremus. Obftitere tamen innumera , quae nos vndique, vt fieri folet, in alieno campo militantibus, obftrepebant, negotia, vt quam de Abari- dea fabula fiue commento differtationem conceperamus, hadlenus inte- gram dare fuisque partibus perfedam nondum licuerit. Nec, quae no- flrorum annorum viriumque conditio eft, eam promittere futuram aude- mus. n) T. 11. c. J. §. 24. p. 480. Hift. Celt. L, I. c. 2. p. 18 Istiq <3 Idem , 1. c. p. 20 feq^. ipi AD PART. I. LIB. II. CAP. XI. DE PHILOSOPHIA mus. Exhibebimus tamen noftras Ledori beneuolo, harumque rerum iudici non imperito et a praeiudicio antiquitatis et admirationis alieno, prono vero, ad cauffas rerum attendendas, quibus res infolitae veterum adfcribendae funt, cogitationes fubitaneas olim in chartam de hiftoria Abaridis coniedias , vt prolixiori et profundiori inquifitione in hanc mi- raculofam hominis, fi qua, fuit, impoftoris hiftoriam libero iudicio pof- iit inquirere, et quid verifimiliter de his et fimilibus in veteri hiftoria fta- tuendum vel credendum fit, intelligere. Et I. quidem non diffitemur, hiftoriam Abaridis, qualem hoc loco non indiligenter ex veterum narra- tionibus tradidimus, vbique criticam fententiam interponentes A>ir(5v et famofifTimum exemplum veteris orbis nugacis efTe, et tamen hoc non obltante, inter fcriptoresadeodiuerfos fidem inuenifTe, vt fabulas fa- bulis augerent, adeo, vt, fi folo teftium numero ftandum effet, de incre- dibilibus Abarideis dubitandum vix e/Tet0^ Attulimus praecipua omnia in hoc H- C. P. loco , quae de hoc homine ^uv/Aua-ta a veteribus tradun- tur , nec habemus , quod magnopere didis et allatis addamus , fiue teili- moniorum, fiue rerum, fidem examinaueris. Ea vero iterata meditatione perlegentibus, nonnullae obferuationes enatae funt, quas ex hoc noltro fpicilegio abefte nolumus, vt habeat ledor, quod propria confideratione iudicioquc fuppleat. II. Dudum autem hiftoriam Abarideam , qualem ex veterum relationibus hoc loco delineauimus, confiderantibus verifi- inile erat, integram hiftoriae fcenam nihil prorfus veri habere, fuiffeque Ibenam a mendaci Graecia, ex rebus philofophorum barbaricorum fibi gloriam quaerentium ideo excogitatam, vt antiquitatis et audoritatis glo- riam aucuparentur. Satis obiter in rebus veterum verfatum efle, oportet eum , qui talia per omnem philofophiae atque theologiae barbaricae am- bitum non critico ftigmate annotauerit, et multotiesreuenifle obferuaue- rit. Quod eo magis de Graecorum natione fufpicari licet, quae, cum ex variis et difperfis veterum nationibus et coloniis coaluerit, non habuit, vndefua fuco antiquitatis et venerationis illineret, nifi, vt a populis, vnde fuas origines cleriuabant, omnem fapientiae celebritatem fe accepifTe, efte- que fidos veteris gloriae cuftodes , contenderet. Fontem hunc efTe ve- rum, totius eruditionis mythologicae Graecanicae, rerum peritum non latet , quam non prius e latebris fuis eruemus , nifi hos veros tot nuga- rum vndique conquifitarum fontes detexerimus, de quibus tamen alio loco fufius dicendum eft, nosque paulo infra, vbi de philofophia Grae- corum fabulari difTeruimus, potiora attigimus. JII, Ratio haec nobis olim fuit fufpicandi , totam Abaridis hiftoriam efTe fabulam quandam mythologicam a Graecis ideo excogitatam, vt fapientiae fuae origines prifei orbis more, ad antiquiffima primordia referrent, neefuifie vnquam Abarim aliquem, de quo mirabilia ifta narrantur. Qiiod, licet paulo au- dacius a nobis didum , inter tot veterum relationes et teftimonia , videri queat, non tamen minus eflet credibile, quam, nullum fuifie Hermetem vel SCYTHARVM etc. 193 vel Trismegiftum et Zoroaftrem fimilesque viros antiquitatis fummos, quos religionis et fapientiae caufla confinxifle veteres, multis viris docflis vifuin eft. IV. Maxime vero illa fe nobis huius fabulae a Graecis cufaefu- fpicio fubrepfit, quod non fine verifimilitudine credebamus, totam fabulam fagittae Abarideae, et quae reliqua hanc comoediam confequuntur,derum- tam fuilTe ex traditione Graecorum rnythologica de Vulcano, qui ex Ae- gypto ad Graecam nationem delatus eft, et videbamur nos confpexifte Cyclopum artificia, quibus vim et efficaciam armorum in prifcis colonia- rum fuarum ducibus celebratam adfcribebant. Facile putamus efTe,hanc fufpicionem roborare, fi eiusmodi argumentis vti non erubefceremus, quibus nonnulli viri dofti in mythologia Graecorum eruderanda auda- cius, quam verifimilius, funt connifi. Aft huius generis coriieduris, quarnuis ingeniofis, veteris orbis hiftoriam facrificare, et hoc pafto me- rum Scepticifmum hiftoricum introducere, noftris huius Operis legibus mox in liminine nobis fcriptis putauimus prorfus contrarium , ideoque conftanti antiquitatis teftimonio perfuafi , fuiffe quendam hominem ex- traneum, qui Abaridis nomen geftit, et circa Olympiadum origines vi- xit, quemque Graecia mendax fabularum fuarum et mendaciorum obie- (ftum fuifle cre lebat, non dubitamus. De quo a mero, in hoc argumen- to adeo prono Scepticifmo abeuntes , cum in H. C. O. hoc loco fatis lu- culenter noftram fententiam tradiderimus, ibi dida nolumus repetere. V. Hoc tamen non obftante, ipfa rei euidentia tefte, negare neminem poffe, confidimus, pleraque, quae de Abaridis rebus traduntur, meras effe fabulas , et non nugas tantum hominum otioforum Tre^ie^ylotis fuis auiuales progigni annulos. Freyro ,, aprum conceflit, add'ditque: renni et aiptnm ,,v.oclu et interdiu qnolibet equo velocius currere „peffe, iubamque eius in denlilFimis tenebris ab- „unde lucere. Mallee Tholum donauit, dicens, „eum ad pulfandum gigantes valere, nec pro- ,,iedum in idu deceptum iri , reuerlurumque „dido celerius in manum iacientis, etfi inftar „catapulfae longiffime auolarit, et fi quis velit „tam paruum futurum, vt pera feruaii polFir. ..EfFe SCYTHARVM etc. 197 et nomen nos gentilitium monet, et luculentum exemplum, vnde fabula fagittae Abarideae originem acceperit. Nobis maxime verifimile elV, praeter animam diuinam totum mundum permeantem et fyftema emana- tiuuin, quod totum fere orbem, maxime feptentrionalem occupauit, oc- calionem dedilTe his fabulis artem fundendi coquendique aeris , a folTo- ribus clam habitam, adque diuinitatem relatam, voluiffe homines fubdo- los gloria familiaris cum fpiritibus confuetudinis frui , indeque primo ex- cogitata Bx\Jixcc7tx multa , non nili fundendorum metallorum peritis per- uia, quorum cauffae cum laterent, fraus, fuperflitio , plebis ftupor, facer- dotumallutia, principum vtilitas, quorum intererat hanc eruendorum the- faurorum artem non vulgari, mira miracula excogitauit, quae mendax Graecia, cum e re fua elTent, mendaciis fplendidis auxit, fchola Alexan- drina perfecit. Qua claue putamus omnia Abaridis myfteria referari polTe, reliqua ad gynecaeorum fubfellia, non vero in mufeum hiltoricum et philofophicum pertinent, vbi falfe hos homines ridebat Epicurus gra- nis fuperflitionis huius cenfor. pag. 362. lin. 15. Animas non interire^ fed pojl vitam apud macies felici- ter aBam redire in corpora auBore potijfimum Zamolxi inualuijfe , quem in ea cum Pythagora ojjLofyi‘^ov laudat lulinnusi Repetenda hic ea funt, quae fu- pra in recenfione philolbphiae Celticae diximus. Omni enim dubio ca- ret, Zamolxin longe ante conditam Graecam theologiam vixilTe , et noo aliam de vita hominum poft funera apud manes fententiam tenuiffe, quam quae toti genti Celticae, Hyperboreae, Scythicae recepta fuit, quamque a Pythagorica, qualem is nugis facerdotum quorundam Aegy- ptiorum perfuafus, fomniauit, elTe diuerliflimam, refte viri docili iudica- runt, cum Pythagoricae nugae tantum a quibusdam hominibus inter Cel- tas Scythasque in confiniis Graecorum habitantibus reciperentur. Quod argumentum, vti euidentibus rationibus illuflrarunt Pellovtierivs atque Schvlzivs fupra nobis adducfli, ita eorum quoque opinionem euertunt, qui Pychagoram fua haulilTe in itinere Thracico, et ex fchola Zamolxis in fuam traduxilTe, coniiciunt, cuius opinionis aucflorem laudat Hermippus apud los e p h v m *. Alia enim Thracum eorumque doAo- ris Zamolxis placita fuerunt, quam Pythagorae: quanquam, qui ita fta- tuLint, non tam enormiter peccant in notationes temporum, dogmata tamen confundunt , et vel folis itinerum Pythagoreorum rationibus et circumflantiis polTunt refutari, de quibus fuo loco ex inllituto egimus. Verum, ne hoc quidem dubio carere, nifi nos omnia fallant, rede colli- Bb 3 gimus, j.EfTe vitium , quod procaiitilum. videretur „faeer-e vellet Erockevus, procul aberat, nam Lo- ,,breuiufcu1um. Hnc veio iudiciuin erat Afa- ,,kus cnlceos qiiihns nhem et nquns auc citius ,,rutii, malleum harum rerum omnium efTe opti- ^percurrere potuit, quos libi tunc induxerat Mura „mum , et quod depoliium elfct Brockerum nomina, Odinitm in ApolUnem , Bnickeiuim m „pofndere. Obtulit ergo Lokus pi o capite fuo Abarim, et habebis fabul is fimillmus Abarideis. „foUitionem,quam nanus recipere noluit. liifTit h') Contta Apion. L. I. conf.' S c h v i z. 1. c. jjcrgo, vt fe comprehenderet Lokus, quod cum pag. ii6. 198 ad PART. I. LIB. II. CAP. XI. DE PHIL. SCYTH. gimus, Zamolxin huius dogmatis primum inter gentes hyperboreas et celticas audorem fuiffe, quod poli Psevdo- Origenem ' potulfle place- re cl. ScHVBERTO miramur. Certiflimis enim indiciis euicit Pelioutie- rius , dogma de immortalitate animae et vita apud manes inter Celtas tum Scythicas, tum Sarmatas, Germanos, Gallos, Iberos, vetufliffimi aeui canitiem prodere, quae Zamolxis aetatem longe fuperet Quo ipfo viro dodo non negamus , Zamolxin eam fententiam inter kv^Ius ^c^ocs retuUffe, fuisque vehementer commendalTe, quibus femper virtutis et for- titudinis foris illud dogma vifum eft. luliani autem audoritas , ob fcho- iae fuae, cui erat addidus, nugacitatem hac in re plane nulla eft. Cetera, quae de Zamolxis audoritate hominibus poft fata maiore , et ad diuinita- tem relata, folent memorari, veremur, vt fatis queant probari. Heroi- bus enim, quanticunque illi fuerunt, gentes Celticas et Scythicas cultum diuinum non tribuiffe, ipfa earum theologia comprobat. Confuderunt, qui haec ftatuunt, maximam venerationem et exiftimationem , qua Drui- des in genere, omnium fere maxime Zamolxis, excepti funt, cum cidtu religiofo. De illo Strabo monet : Zamolxin initio facerdotem crea-- tum Dei, qui maxime apud Getas colitur, pojlea eum nomen Dei etiam accepi [fe: cumque morem ad nojlram vfque durauilfe aetatem , femper aliquo reperto, qui ita ejfet animatus , vt regi a con/iliis effet, et a Getis Deus nominaretur. Facile credimus, nobifcum fufpicaturum ledorem cautiorem, hanc denomina- tionem arcanam rationem politicam prodere, quae ad deuinciendos fum- mis imperantibus fubditorum animos religionem adhibuit, et virum* quen- dam fapientem ideo diuino nomine cohoneftauit, quod peculiari fpiri- tuurn intermediorum commercio frui credebatur, et ita felici Deorum alloquio beatus, refpondere ex aqua, igne, aftris, aliisque corporibus mundanis, in quibus magni fpiritus habitare credebant, de futuris rerum euentibus pofte videbatur. Quo fenfu Lvcianvs " intelligendus eft, (i teftimonium eius admittendum : Scythas et Getas immortalitate donare , et in Deorum numerum referre, quofcunque placuerit, eadem ratione, qua Za- molxis, cum feruus eflet, Diis adferiptus eft. Eundem venerationis hono- rem accepifte feminas fatidicas, maxime Velledam , nationis Bruderae, late imperitantem, vetere apud Germanos more obieruat Tacitvs ^ i) Philofophiun. c. p. 120. illa altera vera ac felice, qua probi fruituri fint, }C\ Hili, philof. f. 11. C m8- itemque de poenis, quibus improbi in inferno l') Vidit id Clvvekvs Gerin. aniiq. t. I. afficientur, c. 32. qui refte monet: a primo mortalium Ada. in) L. IV. p. 298. mo, omnes pofteri eius opinionem haud dubiam In Deorum concilia, acceperunt oe animarum aeternitate , deque vita Hiftor. L. IV. c. 6i. AD AD PAR TEM SECVNDAM, DE PHILOSOPHIA GRAECORVM. LIBER I. ' DE INFANTIA PHILOSOPHI AB GRAECAE. C P V T L DE PHILOSOPHIA GRAECORVM FABVLARI. pag. 364. lin. 6. a fin. f W ^heotogia ijlanm gentium ad Graecos perferretur. Cum Graeco m rum natio non ex vno terrae angulo prorepferit, aut ex abori- gl ginibus fuerit, fed ex diuerfis terrarum tracRibus progrefTa, tan- dem in vnam gentem coaluerit, redfiffime agunt, qui ad hanc diuerforum populorum mixturam , in inquirendis eorum placitis et reli- gione inquirunt, ex qua et docendi modus et placitorum diuerfifiimo- rum inter fe coniun^fio mirum quendam dodrinarum fyncretifmum pro- genuit. Illud autem, etfi curiofo ledloris antiquitatis periti labore dignum, perquirere, alium locum poftulat: de originibus autem Graecorum, de coloniis, diuerfarumque, inter fe, gentium apud eos focietatibus, et quae alia funt, ad rerum publicarum Graecarum antiquitates fpedantia hoc loco digredi velle , effet , extra oleas vagari , et fcriptionis nofirae migra- re limites. Confulent autem, qui ifta noITe cupiunt, viros doctos, qui in hoc campo non line luminibus fuere verfati, Nic. Lengletvm dv Fresnoy “, Ant. Banierivm Anton. Anselmvm ^ et Nic. Fre- RETVM Thomam Hindivm *, Templestanyan f Iac. Palme- RivM Ag RENTEM ESNi L Hvmphr. Prideavx*, et ex noRris Christ. Cellarivm ’ et lo. Georg. Wachtervm vt alios his ve- tultiores taceamus. P^§- 3^5' ^3* Ad conditorum patriam quam maxime refpicere. Colo- nias ab Aegyptiis et Phoenicibus in Graeciam dedudas veteres inquili- nos, quos Pelafgorum nomine nobis narrat vetuftiflima Graeciae hifto- ria, expulilTe, et per omnes fere terras difperfifie, veteres multis locis reflantur, quae accurate enumerauit dodliffimi Pello vti eri i dili- gentia, «3 Method. ftud. liift. Vol. II. p. 450. coq. Suppi. Vol. I. p. 272 fqq. b') Mytliol. c.xpliquee par>hi(t. P. VI. VII. O iMemoiies de l’Academie des Infcriptions T. VI. p. 59. A') Ibid. p. 76. e") riift. Graec. 1707. g. /) Hia-. Graec. 1744. «■) Defcrlpr. Graec. L. I. c. I feqq. h') In inarm. Oxon. i. p. 3'i6 feqq. ») Geoo;r. ant. L. II. c. 17. Vol. I. p. 1022. kj Concoid. rat. ec Eript. c. (}. 7. g. p. 234 fqq. 200 AD PART II. LIB. I. CAP. I. DE PHILOSOPHIA gentia ^ qui re^le quoque-obferuauit, nouos colonos, ex miftura Phoe- nicum, Aegyptiorum., Scytharumque conflitiffe, veteres Pelafgos autem Thraces fuilTej cui opinioni fidem inde conciliat, quod Scytharum et Pelafgorum religio in multis conueniat; cultus Deorum fimplex, fine templo, vt ex oraculo Dodonaeo patet, quod ex quercu editum, reiedla idola, facrificia oblata, fola inuocatione numinis, non admilTa lingula- ria Deorum nomina, feill dies, folennitates et myfteria Pelafgis cum Thracibus communia, qualia funt Deorum Cabirorum, fefta Cofydica et Bendidia et his fimilia. Ex quibus quid de theologia atque religione Pelafgorum ante Aegyptiorum et Phoenicum aduentum in Graecia llatuen- dum fit, iudicari potefl:. Cum autem Thraces Scythaeque theogonias cudere confueuerint , quales et Aegyptii et Phoenices deamabant, hinc fontes fabularis theologiae graecae facile detegi pofTunt. pag. 366. lin. 8* a fin. Cur in mythologia Graecorum infantiam philofo- phiae in hoc populo ponamus. Verifimillimas huius rationes nos attulifle, illi, fperamus, non negabunt, qui ceteras populi rudis et a ducibus fuis ad nutus fledi edo6ti circumftantias confiderauerint. Hi cum longe fupra vulgus faperent, et qua ratione hominum ingenia ad mitiores fenfus tra- duci poffent, exemplis earum gentium, inter quas hadfenus fuerant ver- fati, didicilTent, natura, aftu, exemplo, excitati cicurare fuorum animos aggrefli funt, quos coire in vnam focietatem atque rempublicam libicon- ftitutum habebant. Itaque ad mythologiam fe conuerterunt, quam fup- peditaffe vetuftillimis gentibus fapientiae gloriam, nemo tunc temporis ignorabat. Perfuafere hanc fabularis fapientiae au(d:oritatem,linguarumy quae tunc obtinebant verba atque rigna,quae hieroglyphica et imaginibus, atque aenigmatibus plena fuiffe, fupra demonftrauimus, et imprimis Ae- gypti hiftoria , ipfaque naturae et fcripturae concordia pulchre et ingeniofe aWACHTERO delineata euincit: haec figuris emblematipa et fenfu fi- gurata, animos ad hanc fabularum methodum ab ipfa adolefcentia prae- parabat. His literis atque linguis veterum heroum, ipforumque Deorum atque femideorum facffa mirabilia dudum erant ab iis fculpta et exprefia, qui ingenio artem iungentes, rem ipfam mirabili euentuum raritate iam comprehenfam, audacioribus imaginationis imaginibus exaltauerunt et quadrata rotundis mifcentes mirum ^otv/xccqSv chaos inde confirmaue- runt. Quo pacfto, cum innata gentis fuperbia antiquitatis celebritatem atque gloriam illis pVomililTet, qua belluinam primae originis faciem illi- nere et ad honeftatis famam pingere poterant res facras , profanas, hifio- rias, et quaecunque alia fuae gentis famam concernentia ad pofierorum memoriam conferuare cupiebant, eiusmodi fabulis incruflauerunt , qui- bus fapientiae et nobilioris originis gloria in hominum animis emergeret. Hinc conquifita omnia, fibique vindicata, omnesque vetufiatis heroCs, imo ipfa numina fibi afTerta, et in fabulare fyltema translata funt , ex qui- 0 Hiit. Celt. L. 1. c. 9. p. 63 feqq. 201 GRAECORVM FABVLARI. bus fi non gloria vincere populos alios, certe palmam fapientiae diuinio- ris dubiam reddere cogitabant. Qijod non adeo difficile fuit, cum vete- ribus Graecis viri magni ex ducibus fuis non deeffent, quos eadem pro- babilitate coeleftium mentium choris inferere licebat , quam fadum erat apud gentes alias. Adderemus, quod multis poft Hvetivm placuit, heroes Hebraeos , quorum ada fama et celebritate inter gentes innotue- rant, ipfos excitaile, vt fimiles fibi viros arrogarent, nili nimiis et infu- perabilibus difficultatibus hanc fententiam effie obfeptam clare videremus. Hos autem in partes vocare eo minus opus effe putamus , quo magis in- ter iftos populos, ex quibus coloniarum Graecarum duces tota hominum agmina ad nouas fedes acquirendas eduxerant, abunde fabularum et tra- ditionum fuit, quas incruftando, imitando, tranfmutando fibi vindicare poterant. Cogimur haec omnia , quamuis a noftro fcopo non aliena et veros fontes philofophiae fabularis Graecorum referare apta, ledoris eru- ditioni relinquere pluribus illuftranda et teftimoniis quoque roboranda, cum praefentis loci angullia nobis efle prolixioribus non permittat : ex his vero magis iudicium de hoc argumento fieri , quam ex leuibus re- centiorum nonnullorum commentis , ingenium et dodrinam quidem fpi- rancibus, fed fundamento deftitutis, e re ledoriseffe putamus, ne veteres fabulas nouis et ineptis conieduris augeamus. pag. 368. lin. 6. a fin. Qui rem reEfe expendit^ nemo. Improbauit tamen poftea hanc fabularem fapientiae methodum ipfa Graecia, barbaros mores exofa, et libertatem ingenii fecuta, poftquam mores artes et fcientiae emolliuiffent. Maxime acriter in fabularem fapientiam infurrexit Epicu- rus, inter cuius ratas fententias haec quoque legitur: fapientiam, nihil, quod fapiat fabulam , vitro fingere , fed rebus veris potius inhaerere , ni- hilque adeo impedimenti ad fapientiam induci Eandem fententiam magiltri fedatores quoque fecuti funt, inter quos eft luculenta Colotis oratio apud Macrobivm”, qui ad eam refpondit. Vnde vehementer in poetarum fabulas haec fchola folebat inuehere, vnius veritatis ratio- nem tantum habitura, vt, ne ironiam quidem Socraticam, toleraret. Quod quibus fundamentis, quaue occafione et fcopo Epicurus cum difcipulis dixerit , alio loco ^ expofuimus , etGASSENovs/* quoque tetigit , qui videndus. Contrarium fecutos fuiffe Stoicos, fuo quoque loco demon- Rratum eft. P^S’ 37^* ^^ot. p. Confufae et commixtae funt. Simili ratione fabulam Promethei explicat, et ad louis Cretenfis tempora, adeoque fequiorem, quam nobis videtur, aetatem eum detrudit Schvckfordvs quam totam m) Conf. Cic. in Bruto c. 83. Plvt. de p) De vita Epie. L. VIII. c. 8. et ad L. X. aud. poetis T. I. p. 20;' laert. T. V. Opp. p. 115 feqq. It) In fomn. Scip. L. I. c. 2. q) Harm. Scr. S. et prof. L. X. VoI.lII. p.77. 0 T. I. p. I2S5- m. V Append. Hijl. phiU Cc aoi AD PART. II. LIB. I. CAP. I. DE PHILOSOPHIA totam litem incertam et obfcuram elTe , fatebitur, quisquis res veterum attento oculo infpicere didicit. pag. 378. lin. 9. IO. Carmen hexametron tejle ANTIPATRO SlDO~ NIO innant. Poflunt verba anthologiae quidem ita intelligi,' quod heroi- ci carminis maieftatem primus ad myfteria Bacchi decantanda adhibue- rit : fimplicior tamen fenfus effe videtur, ipfum genus carminis heroicum primum in vfus adhibuiffe. Habes Graeca epigrammatis : ''OaTToTe TsXerus fj.x)^yj^i^ocs subero Kocj ^euxTov ereu^e TioSi. Qui olim etiam facrificia arcana inuenit Bacchi, Et carmen heroo iunUum fecit pede. Dithyrambi enim antea Baccho erant dicati. pag. 379. lin. ij. Vt ratio circumf antiarum pojiulabat, variant. Elegans hic locus efTet, de fcopo et inftituto my/leriorum, et imprimis, de quo hic agitur, Orphei, pluribus difierere, et in arcanos veteris aeui fenfus ac recondita religionum vincula inquirere, fi id pateretur praefentis inftituti anguftia; et res aiicipiti et obfcura inquifitione difficilis, non ex folis tan- tum conieduris efTet definienda , vnde tota quaeftio alii loco et occafio- ni feruanda ert , tentandumque, an denfum, quod iftis myfteriis occultan- dis adhibebatur velum poflit retegi , cuius difficultatis caufTas h. 1. iam enarrauimus. Nos heic id potiflimum obferuamus, fcopum horum my- fteriorum vifum efle dodiflimo Gvil. Warbvrtono initiatis often- dere. Deos illos, quos vulgus adorabat omnes, re ipfa mortales fuifTe homines , id quod memorabili Ciceronis loco ^ roborare contendit: „ aliudque quam quod vulgus adorabat numen efle colendum , cum ipfi „ maiorum gentium dii, lupiter, Apollo ceterique mortali lege creati, „ propter virtutem et benemerita immortalitate et confortio deorum do- „nati fint: homines autem a fuprema rerum caufTa animum immortalem „ acceperint, qui mori nefcius ad beatos iflos circulos fit rediturus. “ Putat quoque vir ingenioAflimus , legislatores et philofophos veteres per- multa fuis inculcaflfe, et vehementer commendafle , quae credebant ho- minibus in gente fera et moribus melioribus nondum fubadta et emen- data, fore vtilia, etiamfi ea re ipfa iudicarent falfa. Voluifle autem pu- tat audior dodliflimus, myfleriorum quoque conditores initiatos a cultu deorum plurium , ad agnofcendam vnius entis fummi atque infiniti re- rumque omnium moderatoris maieflatem reuocare, vt, inter arcana do- gmata prudentioribus aceplv (pcc^fAuy.cv contra fuperflitionem fuppeteret. Qi_ja in re veteres quosdam ecclefiae primitiuae dodlores, qui hoc argu- ' mento traditionis alicuius arcanae cq^o^c^ors^a exiflentiam probare vo- lebant, r') Demonftidt. diiiin. Mos. T. I. L. II. f. 4. p. 131 feqq. conf. Iablokskivs in Pantheo Aegypt. prol. 13. p. 16 feqq. qui tamen nihil decernit. s) Tufc. Q^. L. I. (. 12. de nat, Deot. L. I. c. 42. GRAECORVM FABVLARI. 203 lebant, inque eundem finem omnia confarcinabant, quae religioni prae- fidio contra gentilem impietatem fore credebant, habet confentiente». Et admitti quidem tota coniedura facile poffet , nili conltaret nobis, par- tim haec, quae vuit Warburtonus dogmata non adeo arcana fuifle, vt fobs myftis et initiatis pofttot calamitates et vexationes, quae requireban- tur , tandem patuerint , eosque illud hoc demum modo didicilTe , quod ufjLVYiTote aliunde cOnftare, (i fenfu et ratione vti vellent, facile poterat, qualis dodrina de immortalitate animae eft, quae tantum abeft, vt inter myfieria reconderetur , vt hanc folam in vulgus exire paffos effe Celtas, et veteres populos alios nos Caefar aliique docuerint: partim nifi maxi- ma fufpicandi nobis occafio exifieret, homines hos, quibus ex meliori, quam vulgo, luto finxit praecordia Titan , quique regendae et emendan- dae multitudini confilium manumque admouerunt, non aliam de diuinis in genere, et de fupremo omnium Ente in fpecie opinionem tenuifle, quam quae ipfis ab antiquiflimo tempore ex ea, quae omnem orbem per- uagata erat traditione innotuerat, quaeque polt amiflam veram cofmo- goniae reuelationem de rebus omnibus a fummo Ente ex nihilo folius voluntatis fuis difpofitione et potentia , creatis, quae mature feparata ho- minum profanorum focietate a piorum et fandorum conuerfatione ob- folefcere coepit ' per reliquas gentes obtinebat, nempe, vniuerfitatem re- rum, in chao comprehenfam et adiuum principium, etpafliuum, Deum atque materiam rerum continuiffe , vel, quod nobis probabilius videtur, Deum, flue caulTam rerum aeternam materia grauidam et in finufuo com- prehenfam, ex eo eiecifie, ficque materiam formandarum rerum fubie- dum, caulTamque pafiiuam exlitiffe , vi autem diuina ex fummo numine emanante, et in materiam agente, rerum omnium formas elTe indudas, mundumque produdum , et eodem etiam fpiritu emanatiuo adhuc fer- uari , regi et animari , et lic partem diuinitatis conftitui. Hoc qui negat, vel fyftema creationis cum fylfeniate emanatiuo idem effe iudicat " , lon- gifiime eum abeffe ab omni veteris hiftoriae fide , hodie adeo demonftra- tum eft, vt contraria opinio apud eos tantum radices agere poflit, qui rationis et teftimoniorum fidem omnem eiurantes, malunt cum veteribus dodoribus, viris quidem piis, fandis et de ecclefia praeclare meritis, at critico acumine deftitutis coecutire, et quadrata, quod expertes rerum fa- cere folent , mifcere rotundis , quam mifero et puerili hoc praeiudicio nuncium mittere , quod nec religionem iuuare aptum eft, nec critici exa- minis cenfuram veritatisque limam poteft fuftinere. Quare nulli diffite- C c 2 mur. t') Heic memorabilem locum Gen. IV , 26. leftovem expendere iubemus , eaqiie comparare, quae de difperfione geotiuiu c. XI. Xli. ab hifto- rico facro adducuntur. Ita quidem ratiocinari Ven. G e r d-i l i v m Introd. alio (hidio deila v ligione p. 3<)8 feqq. legimus et a tam acuto fcriptore fcribi poiTe Itii' puimus, qui non ignorabat, emanationis fon- tem in emanante elTentialiter concludi. Vei um, ita noltrae imbecillitati diftidimus, vr alio eum fenfu haec intellexilTe , nec contradidforia iunftis equis gryphisqiie, focialTe credamus Euni ita- que yt ingenii ell elegantillimi, vi haec aenigmata foluat, rogamus. ao4. ad PART. II. LIB. I. CAP. I. DE PHILOSOPHIA miir, multo magis nobis probari eorum fententiam, qui, amiflae reuelntio- ni diuinae, de creatione rerum ex nihilo, animi immortalitate, virtutis- que fenfu et praemiis, fucceflilTe per omnem orbem fyllema emanati- uum, quod plus minus, prout efformabatur, pantheifticum fuit, et tan- dem in Stoicam impietatem coaluit, ftatuuntj cum totius veteris orbis re- ligionem teftem habeant; quam eorum nobis diligentia probari poteft, qui prifcis canisque his feculis vetuhiffimae traditionis patriarchalis femina incorrupta feruata et his mylferiis, de quibus loqui coepimus, prudentio- ribus tradita et propagata effe, pie quidem , et non fine ingenii laude, aft fine veritate, et non nifi indigno audoritatis et traditionis nondum fatis probatae praeiudicio muniti nobis obtrudunt: contra quos tamen, de re- publica Chriltiana et fuis quoque, pro quibus te764. 4. T. I. ») De perenni philofophia. b") loc. cit. %o6 AD PART. II. LIB. 1. CAP. I. DE PHILOSOPHIA quo tamen internam sTro-nrixs rationem haud difces, hanc enim absque vitae periculo propalare nemo initiatorum audebat. pag. 382. lin. 24. Nihil Jcripfiffe affirmant. Non deftituitur haec opi- ’ nio magnis et verifimilibus rationibus, quae non tantum a temporis anti- quitate peti poffunt , quo ille fcribendi mos nondum adoleuerat , fed et a methodo Aegyptiorum arcana , quae non nifi fcripturam hieroglyphi- cam admittebat , et cui fe attemperauifTe Orpheum , omnes confitentur. Probe ideo inter Orphica dogmata et fcripta diftinguendum. Tacemus varios audtores hoc nomine infignes , qui facile cum religionis Graecae mythologicae parente potuere confundi. Multa itaque attentione de fcriptis Orpheo tributis agendum eft *. Alia in textu adduda ex illo re- petenda funt. pag. 385. lio. vlt. Attingi pojfe defperaret. Nihil hic quoque neque a Celtico, et Thracico, neque ab Aegyptio fyftemate receflit Orpheus, fed commodiore tantum fcena , et ad Graecam elegantiam conformalius exhibuit. Inde incertitudo dodrinae Orphicae orta eft. pag. 390. lin. 34. Hanc fyftematis Orphici de Deo rationem fi admittimus. Viderunt iftam Orphicae theologiae mentem dudum veteres rationibus et fubtilitatibus Platonicorum non impediti, ex quibus imprimis recogni- tionum Clementinarum ^ audor audiendus eft , qui veteris fyftematis Or- phici , ( quod tamen Graecis fere omnibus placuifte , quotquot in prifca illa aetate ad origines mundi attendebant, ex iis patefcet, quae de fenfu theogoniarum veterum fuo loco ^ a nobis explicata funt) rudem quidem et non fatis explicatam defcriptionem dedit, eo tamen , fi verbis eius fen- fus fubeffe debet, intelligendus eft, eleganter eum interpretante Iablons- Kio „ab omni aeternitate mentem cum materia coniundam fuiffe, in „immenfo aliquo chao“ (diceremus nos lubentius et fimilius vero, iuxta totius vetuftiflimi orbis opinionem : mentem infinitam ab aeterno mate- ria grauidam, omnia in fe continuiffe, et nulla forma induta, vnum totum conftituiffe;) „hanc vero materiam fenfim a mente ex fe omnia produ- „cente et naturam mafculo - foemininam in fe comprehendente, id eft, „ rationes naturae totius, quae et agitet patitur complexam, ex hoc linu „ proiedam , omnibus rebus initia dediffe. “ Rede vero vir laudatus ad- didit, id ipfum ouum Orphicum fignificare, cuius rationes explicari aliter non poffunt. Quae omnia facile conftant , fi admittatur, ex Deo, materia quafi grauido , emanauiffe omnia , quo pado nihil dixiffe Or- pheum, quod ab Aegyptiis non acceperit, rede pantbei Aegyptiaci audor pronunciauit. pag, 3 92. lin. penult. Vt verijmile non fit, haec ah ipfo Orpheo fuiffe profeka. Tribuit tamen recognitionum auUor Orpheo hanc fententiam, otnnia t) Noii habemus tamen fcripturam bierogly- ed. Coteler. pbicaiu ab Orpheo, fed tantum inythologiain. ff') pjg. 417 feq. f) L. X. t, 30. PP. ApoUel. Tom. 1. p. 589. luc. cit. c. 2. p, 41. 42. GRAECORVM FABVLARI. 207 omnia in fmpiterno chao , et ingenito cum mijla ejfent , aliquando ad oui imma- nis modum per immenfa tempora effeSium, peperijfe ^ ac protulijfe ex fe dupli- cem quandam fpeciem^ quam illi mafcido - foemininam vocant' etc. quae rudia quidem funt et non difcrete fatis Orphei mentem explicant, oftendunt ta- men duplicis principii, acftiui, fiue numinis et pafTiui fiue materiae in vno complexionem hoc fimiJiab illis quoque fuilTemore orientali adhibitam, qui praeter Platonicorum fcholas de Orphicis philofophabantur: Plato- nici enim de coniugationibus fpirituum inter fe ifta explicantes recen- tiores nugas metaphyhcas cum vetuRiflimis opinionibus confuderunt. pag. 393. lin. 14. Ita fe habui fe theogonia Grphica videtur. Hoc in- telligendum eft, fecundum narrationes eorum, qui.a temporibus prifcis fatis longe remoti' difperfas paflim lacinias Orpheo tributas congefferunt, , plura enim et certiora dari non poffe , candide profefTi fumus , quod nos ideo hoc loco notamus , ne antiquiorem theogoniae Orphicae fenfum, quam quaeOrphica nobis fuppeditant hodie paffim obuia, nos heic exhi- bere non fatis attenti fibi perfuadeant, qui lubenter iterum iterumque monemus, parum finceri quod Orphieum effet , et adulteratae opinionis fufpicionem non excitet, in hac theogonia Orphica exhiberi, vt tacea- mus , fcriptores hos omnes theogoniam cum cofmogonia confudiffe, *quod vel ex adduclo Athenagorae loco luculenter patet. Itaque cum hi non magnae cetera fidei videantur effe, nihil reflat, quam vt Orphi- cam theogoniam ex harmonia ifiius dogmatis inter vetufliffimos populos diiudicemus , et fecundum eas obferuationes de illis flatuamus , quas partim in fequentibus ad huius argumenti illuflratioiiem adhibuimus, partim fupra iam §. XIII. ad delineationem fyfiematis Orphici pertinentia collegimus, quae in tanta vetuflate fufficere iuftis rerum arbitris poffe, putamus. Ex quo omnia, fi praeiudicia exueris, lucem capient expe- (flatione maiorem , quae viri dodi et fama eruditionis celebres de ea re audacius et fecurius quam par eft, differuerunt : quales effe fcriptores hifi. vniuerfalis * miramur. Qui omnes parcius de caftiori Orphicae theo- goniae et cofmogoniae fenfu ftatuiflent, fi curatius attendiflent , ex mente Orphei Nodem non inter principia theogonica tantum apparere, fed falfiftimum effe, quod Timotheus chronographus, et poft eum SviDAS 'tradunt, ab initio in mundo apparuiffe aether em a Deo prodiidimi : inde vero ex aethere natum effe chaos et noUem caliginofam, haec vero omnia, quae erant fiib aethere obtexiffe , quo innuere voluerit Orpheus : noclem aliis re- bus effe priorem. Quae manifeftam detorfionem dodrinae Orphicae, nodem fiiiffe omnium rerum initium et originem, produnt, vt Orphica cum Mofaicis confentiant : quo ex fonte omnes illae Trx^s^pyi^&eti de node h') Toin. I. 5. 34. p. 37. vbi vfde quae D a m a s c. de prine, inter Anecdota Graec. B. B A V M G A R T E V. H. 32. inonuit. Certe ina- a W o l f i o edita T. III. p. 256. haec in caufla teriam adefTe in Deo ante rerum exordium ex funt, cur Peripatetici interpretationes PlatotiU inenre Orphei, inde intelligitur , quod rerum eorum riferinr. initium et originem ex nefte deduxit , vid, i) T. Ii. v. Orpheus p. 719. ao8 . AD PART. II. LIB. I. CAP. I. DE PHILOSOPHIA nofte apud Orpheum ortae funt, quae apud Platonicos fimilesque legun- tur addwftae ab EscaENBACHio Certe nox illa, cum flatum chaoticum ante rerum omnium originem in vniuerfo delignet, aut vniuerfum vnum totum fuiffe, aut Deum materiam in finu fuo continuilTe, et poftea de- mum eam eiecilTe produnt. Id quod omnem hanc Platonicorum et fimi- lium interpretationem euertit, qua de re, cum infra §. XXVII. ‘ nos ne- celTaria monuiffe recordemur , hoc loco nihil addimus, iubemus autem ea hne praeiudicio expendere , quae Iablonskivs de Athor Aegy- ptiorum difTeruit. Nobis fufficit Aristotelis " audtoritas, theologos omnia ex no(d:e produxifTe, quod phyficos, ait, ita explicuilTe cfxS -nmnoi •X^^iTfActToi , res omnes in noSie fuijfe comprehenfas. Quae, quomodo intelli- • genda hnt, luculenter, nili omnia nos fallunt, §. XXVII. huius capitis “ explicuimus, ad quem locum ledtorem remittimus, eumque a male fana veterum errorum conciliatione cum puritate diuinae dodlrinae libi ca- uere monemus. pag. 394. lin. 12. Orpheo placui fe, ortum rerum omnium ejfe ex ouo. Accepit haec, vt alia quoque, Orpheus ab Aegyptiis, fimilia tradentibus, de quibus Iablonskiana induflria p confuli meretur, qui accefliones nouas ad antiquilTimum dogma Aegyptiacum prouide infpexit, -et falfas interpretationes remouit. Aegyptii autem , cum in iflo dogmate trade- rent, vnum fpiritum infinitum, cui Phtas et Kneph apud eos nomen fuit, fuifTe in chao, illudque mouilTe et difpofuifle, vt inde mundus ena- fceretur, quilibet ad ea, quae fupra attulimus, paulo attentior intelligit, Orpheum ab Aegyptiis edodlum vnum rerum principium, quod cundla contineret, elTetque admififTe, quae noilram explicationem fyflematis theogonici et cofmogonici ab Orpheo traditi mire confirmant, probantque in vniuerfo fpiritum illum diuinum materia grauidum, fuifTe comprehenfum. Caue vero tibi a Iamblichi explicatione qui haec dogmata antiquifhma, more fedtae fuae, libris Hermeticis fedudlus, mire corrupit, aliisque fimilibus dulcia canentibus fidere noli. pag. 399. lin. 28. Eas non interire , donec in Deum fontem fuum refor- beantur. Nempe per varios gradus et mutationes in afcenfu ad primum fontem, ex quo fcaturiuerunt. Ita enim migrationis dogma, cui adhae- rebat Orpheus, requirebat, vt non tantum fecundum leges emanationis emanatiua ad inferiora defledant et materiae immergantur, fed etiam pervarios itidem gradus adfcendant, vnde venerant, et principio fuo iungantur. Qi^io pado animarum migratio, receptio puriorum anima- rum praematura ad beatas fedes, et initiationes quoque atque purgatio- nes earum per myfleria et Te?Ksroii cum principio fyflematis emanatiui accu- k") De poef. Orpli. p. 2?. 0) Maxime p. 417. quo loco Orpliei quoque /) p. 41} leq. vbi varias fignificatioiies Imius mens ex noltra fententia oiiiniuin clanfliine e.x- principii euoluimus. ponitur, quae cum didis p. }y8. comparanda ?;/'} I. c P. 1. L. I. c. I. ilint. p') loc. cit. p. 42 leq. n) Mewpliyf, L. XII. c. 6. f) De myiter. f. 8- c. 3. GRAECORVM FABVLARI. 109 accurate confiftere poffunt. Et haec habuifTe Orpheum partim a Scy- thica gente', cui ortum debebat, partim ab Aegyptiis, quorum difciphna erat formatus, harmonia placitorum theologicoi um euidenterdemonflrat. Supra enim iam demonfirauimus , iuxta fententiam horum populorum, animam, vnde primum erat digrefla , vltimo tandem recurrere, nempe in naturam feu effentiam diuinam,fupremum aetherem, totius mundi ani- mam. Hoc enim necefTario ex primo illo principio fequitur : diuinifatem non folum hominem permeare , neque animam diuinam in Jolo homine in terra habitare ,fed eandem propemodum per omnia animalia pertranfire, quod Aegy- ptiis tribuit Po R p H YR I V s qui vt Aegyptiacorum atque Orphicorum aemulus haberi voluit % ita ipfe totam philoTophiam moralem fuam huc refplcere iuflit, vt ex didis ad philofophiam Alexandrinam ecledicorum condat, quibus placuit, animam interitus expertem, cum exit, peruenire in cognatam libi animam mundi, id cft, ore Graeco, eit rov cci^F^x. Reliqua moralia praecepta ex fonte hoc fponte fluunt. Aetherem autem illum igneum , illud in hac phyliologia principium, cuius partem nobiliflimam in fole refidere cum Aegyptiis fchola quoque Orphica flatuebat, Deum elTe fupra demonflratum efl. Pulchre et ha- rum fedarum conuenienter Epictetvs dixit cum ea, quibus opus ejl, Deus non fuppeditat, receptui canit, ianuam aperit, teque venire iiibet'. quo f non in malam rem , fed eo , vnde ortus es , ad amica , cognata elementa. Qjuintum in te fuit ignis, ad ignem (diuinum) redit, quantum terrae, ad terram, quantum venti, ad ventum, quantum aquae, ad aquam. Pone emanatiuura lyftema loco Stoici , et habebis germanam Orphici principii moralis fententiam, quamuis longius illud, quam hoc hominem ad haec fata fupiema ducat. pag. 400. lin. 23. Alii vero Anaximandro tribuunt. Alii ad Nauficaam, Alcinoi filiam , referunt pag. 413. lin. 15. QziOfl? tenebras luce antiquiores ejfe arbitrarentur. Dili- gentiflime in hoc argumento verfatus efl: Iablonskivs, qui in immor- tali Panthei Aegyptiaci opere luculentis teflimoniis confecit, omnem fere antiquitatem principium primigenium pafliuum per nodem fignifi- care voluifle. Quem cum noflris hoc loco comparare ledorem operae non poenitebit. Magnus hic difficultatis fcopulus efl , ad quem plerique offendunt, qui pro orthodoxia prifci orbis, fatis infeliciter, quanquam erudite et ingeniofe , pugnant pag. r) De abflinentia L. IV. p. 372. tens fummumque numen cultam efTe, id renuifle f) Conf. allata a Iablokskio I. c. T. I. Pheenices, Arabes , Graecos , Orphei fcholain ec p. 32 feqq. et quos copiofe laudat. maxime Aegyptios , de quo videnda, quae fupra f") DilT Epiftet L. 111. c 13. annotauimus. Eodem loco quoque nodem pri- 7O Conf. Weidler. hilt. altron. c. i. niigeniani non efle mentem diuinam, aeternam, x) Vid P. I. c. I, p II feqq. V S- vbi demon- probat, fed principium pafliuum, chaos primi- ftrauit, plurimis gentibus nodem tanquam po- genium. Append. Hijl. phil. Dd 210 AD PART.II. LIB.1 CAP. I. DE PHILOSOPHIA pag. 41 2. lin. I. Ne quid nimis. Propter hoc didium Pyrrhoniis vifus efl fauifTe , terte Laertio >. pag. 415. lin. 26. Breuitatis caujfa ablegamus. Eleganter louem , Sa- turni filium, eiusque parentes, coniugem, filios, regnum ingeniofa con- iedlura in hirtoria veteris Cretae detexit Sam. Schvckforuvs % qui cum Moshemio comparari potert. Addendi autem , qui Cretae infulae hiftorlam defcripferunt quae veteribus fabulis intermixta cum iudicio confideranda eft , vt hominum et mundi nafcentis hirtoria inter fe redle difcernantur. Ibid. lin. penult. Philofophis quibusdam non ahfurdum vifum fuit. Et quidem fuppofito fyrtemaie emanatiuo, non inepte. Cum enim iuxta ieges emanationis , emanatiua fontibus femper fuis fint deteriora, finita magis et imperfedla, et in deteriora vergant, non potert non malum non tantum phyficum, ex determinatione et rertridlione ertentiarum, fed morale quoque ex impotentia virium rationalium nimis, determinatarum et ab origine fua deuiantium, oriri. Qiiae clauis ert totius fyllematis emanatiui, qua ea, quae inepte in cofmogoniis cohaerere videntur, referari, et meliori cohaerentia explicari portunt. Hinc chaoticus rtatus a formato mundo, et limitatis partium eius gradibus probe dirtin- guendus eft. pag. 418- lin. 22. Non vero obfcuri tantum homines terrae jilii diBi fiint. Rationem huius opinionis in migrationibus populorum Graecorum quae- rendas putamus, quae cum valde ertent incertae et obfcurae, aborigines fuirte maiores fuos putarunt, id ert, incertis fedibus oriundos, pag. 419. lin. 25. Aras ignotis Diis pojitas apud Athenienfes. Qua de re tamenincerta audlorum opinio eft, videndi autem Io. Lomeiervs * aliique nominati a I o. C h r. W o l f 1 o ^ pag. 422. lin. vlt. Poeta Melejigenes diBus ejl. Alluit moenia Smyrnae Meles fluuius; itaque, cum de patre Homeri nihil certi conrtaret, ad Meletis ripas aurem is natus traderetur, Melefigenes vocatus eft. Di- ctum inde de Baeti apud L v c a n v m Graio nobilior Melete Baetis et vocata T I B V L L o * carmina Homeri Meletaeae chartae , in fpecu enim quadam huic fluuio vicina carmina fua fcripfirte, Smyrnaei funt gloriati. pag. 424. lin. 4. Ad difcendam fapientiam publice commendata ^ maximam auBoritatem funt naBa. Pertinet huc diligentia Lycurgi , qui integram colledionem carminum Homericorum Graeciae primus intuliffe dicitur, apud y) Lib. Vir. f. 71 feq. pag. 6-37 feqq. ccnf. Hift. vniu. Britannorum Harm. hift. S. et prof. L. X. Vol. III, p.36. T. VI. p. 569 leq. ') In Epimenide fiue de veterum lultrationibus. L. VII. p. 136 feq. et imprimis Io. Mevrsii e) Cur. phil. T. I. p. 126. Creta ilkiftrata, liber pofthumus, Tovrnefort d) Sylu. cann. v. 34. relat. d’un voyage du Levant Lettr. 1. a. T. I. ») L. IV. eleg. t. Y. 200. - ^ GRAECORVM FABVLARI. m apud Plvtarchvm Qiiem ipfum Homerum conuenifle refert Strabo®, fed nugatur. \ pag. 427. lin. IO. @scv uvtov. Vrgent porro Homeri defenfores, vocare eum louem vtioctovh^ Tt^oorov &soov, et u^i^cv Odyjf. v^ i5g. et V. 155". lliad. r. v. 258. OdyJJ. r. v. 303. facere infinitis modis Diis reliquis iuperiorem, lliad. v. 20. et legislatorem lliad. cc. v. 281. pro- uocant etiam ad teftimonia Plvtarchi m Q^q. Pat. et Procli in Timaeum Piat, libro fecundo, non cogitantes, prius inquirendum et de- cernendum effe, quis ille lupiter Homericus fit, qui inter Deos, id eft, numina in terris ambulantia mentesque diuino fpiritu polTeflbs , quales fuos reges antiqui populi elTe credebant, adeo excelluerit Aliud enim, vox, Deus, apud eum non fignificat. pag. 429. lin. 19. Modo acad^micum , incerta omnia dicentem. Si Laertio'' fides, Pyrrhoniorum fedae principem fuifie Homerum ple- riqiie veterum autnmarunt, quod iis de rebus iisdem praeter caeteros ali- ter abas loquitur, neque certo quicquam de rebus pronuntiat, ac fert fententiam. Eandem rationem fequuntur recentiores Pyrrhonifmi pa- troni Vayerius et Huetiiis: neuter accurate, cum de feda fceptica con- denda vel erigenda nunquam Homerus cogitauit : etfi pyrrhonice faepe locutum, et res ipfa, et modus feribendi, manifeftet. Sed hoc argumen- tum nimium probat, adeoque nihil. pag. 433. lin. vlt. Ad quae fententiarum et opinionum monjlra /educat antiquitatis et audloritatis praeiudicium. Eandem fententiam ingrefii funt, et hocnoftrum de Homeri philofophia iudicium plena manu probauerunt viri dodiflimi, qui Triuoltinas memorias literarias folent edere, cum his noftris ipfi comparandi. pag. 434. lin. 27. duitate iam conjiituta. Quamuis legum infiitutis et praeceptis Athenienlium ciuitas ante Draconem lam inftruda effet, omnis tamen legis vis et audoritas in magiftratuum arbitrio erat. Draco autem ad leges ipfas maieftatem adiecit, legibusque immutabilem audo- ritatem tribuit , vnde potefias legislatoria apud Athenienfes ad eum folet referri. Quae ad eius hiftoriam pertinent, fatis commode recitant audlores Hijloriae vniuerfalis \ f) In vita Lycurgi conf. Cracii respnbl. leniam tunc temporis Graecis nondum fatis Lacedaem. p. 504. cognitam. h') Lib. IX. f. 71. L. X. p. S47' conf. Aelian. hiR. L. XIII. i) P. V. 5. 266. 267. p. 156 feqq. ct BavM" c. 14. p. 254- fi tivodo verum fit Lycurgi iter in g a a t e n. ad h. 1. ■ Dd 2 AD aii AD PART. II. LIB. I. CAP. II. DE PHIL. GRAEC. POL. AD LIB. I. CAP. II. DE PHILOSOPHIA GRAECORVM POLITICA. pag. 442. not. f. J^ns Solonis ex veteribus praecipue illu^rnrunt. In compendium , quae ad res Solonis pertinent, contraxerunt, fatis luculentum or- bis vniu. aiiBores omnino hic ab iis confulendi, quibus moleftum eft, res magni viri ex Plutarcho atque LaCrtio difcere. Addi autem et com- parari debet, Io. M e v r s 1 1 Solon, fme de eius vita, /criptis, legibus atque di^is, qui cum veterum loca omnia exfcriprerit, lediori moleltiae in iis relegendis parcendae occafionem fuppeditat pag. 443. lin. 4. Conjlantijfima veterum traditio ejl. Non reticuit Laertivs, magnam elle apud veteres de numero faplentum Graeciae difcordiam: et non tantum in virorum illorum nominibus variaffe, fed Hermippum quoque in libro de fapientibus quod decem et fe- ptem fuerint, alios autem aliter feptem ex iis elegifle. Sic Hippobotus duodecim, Dicaearchus decem numerauit, Porphyrius nouem definiuit. facile autem collatis inuicem locis iftis non de publico Graecorum iudi- cio, fed de priuatis fententiis et opinione illa narrari, intelligitur. pag. 444. lin. 19. Thaletem quoque inuifit. Nec tempora fatis concor- dant, nec veterum ea de re narratio, vt plura funt in Solonis vita iucun- ditatis gratia magis inferta, quam veritatis; qualia funt epiftolae Thale- tis et Solonis, quas Graecorum Sophiftarum opus elfe, res et fcribendi ratio produnt ^ pag. 453. not. r. Dignus, qui expendatur. Repetenda heic funt, quae fupra ad p. 228. monuimus, atque demonllrauimus, vcrifimile elfe, quic- quid de Perfarum Lockmanno iadant fcriptores Arabes, omne illud vel ad Aefopum pertinere, quem non extitllTe, idem vddetur elTe, quam omnem fidem hiftoricam ratiunculis quibusdam ingeniofe magis, quam feliciter excogitatis, velle fubuertere: modo caueatur, ne vel narratiun- culae Graeculorum de Aefopi vitae circumllantiis nos decipiant , neque credatur, fabulas omnes eius nomine editas ab ipfo elTe profectas. fl') T. V. §. 272 feqq. p. 162 Teqq. quae defideratiffimus Ba vmgaitenivs monuit b') Laert. Lib. I. f. 4^. De difficultatibus ad 1. c. not. 194. et nos quoque infra p. 45J. ehronologicis in hilt. Solonis, vid. Dacif.r. vit. not. g. Solon, hilt. vniu. T. V. 337. not. M. p. 207.. et AD alj ^ '<►'^^-fr-^^^-■^^!^•^j^«•^^>• AD LIB. II. CAP. I. DE SECTA IONICA. pag. 459. lin. 13. Specimen Soloni coelibatum eius- miranti mira iucunditate fecit. Modo totns ^ ille congreffiis Solonis cum Thalete non Iit fabula Graeca, ideo ex- cogitata, vt hiftoria feptem fapientum Graeciae euaderet iucundior, quod faepe fadbum effe in fympoliacis , vetera exempla docent , vid. quae ad p. 444. notauimus, et quae h. 1. not. iam prouidum ledorem monuimus. pag. 460. lin. 13. 14. j/dd explorandas veterum de mundi ortu atque nata- libus opiniones iter illud fnfcepiffe, ejl verifimillimum. Quanquam polf rei- publicae negotia Thaletem fe contemplandae naturae rerum, (riis c^va-t- K>is- fe tradidifle , Laurtivs aliique veteres dicunt, quae qualis fuerit, ex fyflemate ab eo relido potefl; cognofci, quod de caufTis magis rerum naturalibus, quam de primis aeternisque principiis agit, facile ta- men credi potert, Thaletem de gentium et populorum circa cofmogo- niam opinionibus fuiffe fcifcitatum, et imprimis in Aegypto curatius phi- lofophorum vel facerdotum potius mentem de rerum ortu explorauifTe. QlJantum autem fapientiae huius theologicae et phyliologicae illi mani- feftauerint , quoufque ad interiora ab iis fuerit admilTus, cum' non recu- titus eflet, et circumcifione non initiatus, quomodo a vifibilis mundi afpedu, de quo ad populum interdum differebant, ad inuifibilia rerum omnium principia agnofcenda fuerit progreffus, omnia haec nos latent, obifanteque arcani difciplina non potuerunt vmlgari. Illud certum pu- tamus, non aliud illi facerdotes Aegyptios fyftema phyliologicum tri- buiffe, quam quod ipfi habebant. Quale autem illud fuerit, fupra, nili nos omnia fallant, ita demonff ratum eft, vt de eo dubitandi ratio vix fu- perfit. Offendimus autem fyffema emanatiuum tunc temporis obtinuiffe in Aegypto, eundis rebus ex Deo tanquam fonte fuo emanantibus, quae prius in chao erant comprehenfae. Hoc autem iam apud Phoenices et forte ex parentibus Thales didicerat ; vnde multum theologicae eruditio- nis ex Aegypto haufiffe non videtur. Aff omnia haec longiffime a fy- ffemate omnium primo et a patriarchis tradito diffant, quod ante conditum folo nutu et \'oluntateDei absque vlla vel extra, vel intra Deum praeexiffente materia mundum nihil fuiffe, exque hoc nihilo omnia orta tradebat j vnde perperam agunt, qui dum Phoenicium et Aegyptia- cum fyffema cofmologicum Thaleti tribuunt, et ex hoc itinere conclu- dunt, limilia eum ffatuiffe, iffo telo pro redis purisque religionis fenfibus eius a;que opinionibus militant, hocque pado, dum fe pulchre pro reli- gione pugnare putant, non vddent, puriffimis dogmatibus patriarchalis eccleliae labem ita affricari, nec cogitant, vetuffiflimos gentium philofo- D d 3 phos 214 AD PART. II. LIB II. CAP. I. phos et theologos, dum, reli(?to fimplici primi articuli religionis fenfu, melius fe lapere de rerum ortu po/Te credebant , pronuntiante apoholo, debpuiffe. Ab hoc itaque maiefano cacoethe et inepto fyncretifmo fibi in hiftoria religionis naturalis fedulo cauendum eli, nifi tela fubmi- niftrare ipfi aduerfariis velimus. Quae hoc loco femel monuifife (nam faepius illud argumentum, et tentata orthodoxiae veteris orbis apologia occurrit,) fufficiat , cum monuiffe viros prudentes et a praeiudicio anti- quitatis et audoritatis liberos, fit in re tam manifefta demonftrauifTe. pag. 460. lin. 24. Plura afinxiffe illi. Dudum in, eo vacillauit fcri- ptorum horum fides , quibus epiftolae quoque Thaleti adfcriptae poflunt addi. Hi autem omnes fatis produnt, non tam veritatis fibi curam fuifle, quam argumenti fui, de quo tradabant, iucunditatem, audacia fophiftica fulciendam. QLiamuis autem negare nolimus, inefie in horum fcripto- rum narratiunculis nonnihil veritatis, de rebus Thaletis, faltem traditio- nis vetullioris , vnde iter Thaletis in Aegyptum negandum non efie cen- femus , ineptum tamen putamus , inde concludere, inter teftes fide fatis dignos de Thaletis rebus tuto iftos fcriptores poffe referri j quis enim leges fidei hiftoricae ignorat, teftis veracitatem mendaciis et figmento- rum fufpicione non laborantem pofiulantes, et ad v^eritatis alicuius confir- mationem tales teftes, qui mendacii fe fufpedtos reddiderunt, non pofte adhiberi manifeftis rationibus clamantes. Vnde miramur, reu. Gerdi- Li v M ad eiusmodi teftes de Thalete potuiffe prouocare, quia verifimi- le fit , veteres traditiones ea referre. Certioribus enim fulcris hiftoriae fides nititur , quam huiusmodi ratiocinatiunculis. pag. 461. lin. 6.7. Inuenimdis veritatibus phy ficis, geometricis atque ajlro- nomicis vitam omnem impendit. Non hne attentione hic praetermittendum eft , Thaletem , quamuis phyfiologiae mundi curiofum fpedatorem pau- cifiima,et fere nihil dixiffe, quod magnopere theogoniam iuuet, fed ma- terialibus principiis explicantem inuifibilium rerum contemplatione hae- filTe, quamuis hanc illi labem affricare nolimus, quod inter materialiftas, quos vocant, referendus fit. Male itaque agunt, qui eius nomine in agmine theologorum prifcorum, qui caftius de Deo cogitarunt, collo- cato eo tanquam duce abutuntur. Huius generis praefidiis religio opus haud habet, quae non tantum nihil auftoritatis amittit, quaecunque de- mum Thaleti olim de diuinis vifa funt, fed, quae multo fortius defendi- tur, fi his talibusque exemplis doceatur, in quae uav^secrct veneranda pri- fci orbis capita, in quas defipientis ingenii fyrtes delapfa fint, vbi reli- gionis patriarchali traditione caftiftim.e explicatae munus neglexerant. pag. 464. lin. 15. 16. Qljiam malam jdrijlotelis fidem et veteres et recen- tiores pliilojophi agnoverunt , deque ea conquejli funt. Plufcula ea de re dtxi- mus ad S c i p. A q^v i l i n i librum de placitis philofophorum ante Arijlo^ a) Imroduz. alio ftadio della religione L. I. c. 1. p, 196 feq. «ui «ente ratiocinari folito talia non excidilTe, optamus. D E S E C T A I O N ! C a; aij Anjlohtem quem locum confulat ledor, rogamus, qui de hac mala Sta- giritae fide vult conuinci. Ibid. lin. 31. (^lem diligenter et cum cura fecutus ejl Aquilianus. Adeo rara auis fuit Scipionis Aq^viliani Pifani Equitis S. Stephani li- ber de placitis philofophoriim qui ante Arijlotelis tempora floruerunt ad prhi/- cipia rerum naturalium et caujjas motuum affignandas pertinentibus , vt pleri- que,qui eius mentionem fecerunt, ineo allegando errauerint, vlxque maximis librorum rariorum heluonibus vifus fit. Qiiamuis enim haud pauci ad eum prouocauifTent, plerique tamen fe libellum iftum nec vi- diffe, nec legifTe, prodiderunt. Permouit nos ifta ratio, vt curn Phoenicis huius inter reculas literarias , philofophiae hiltoriam concernentes, no- bis tandem forte fortuna copia fada effet , confilium eius edendi et ob- feruationibus augendi caperemus. Itaque examinauimus integram tra- dationem cum cura, et cum, coeno fcholaftico fqualidus obfcurusque in vulgus liber Venetiis 1620. p exiuerit, omnem diligentiam adhibuimus, vt nouis luminibus colluflratus prodiret, et iterata editione ex obfcurita- te, qua eum tradatio infubita et inelegans damnauerat, in omnium ma- nibus verfaretur, rati in tanta de philofophia Ionica fcriptorum raritate, nos nonnihil gratiae apud eos inituros , qui his facris deledantur, fi edi- tionem non modo facile parabilem, fed prima longe audiorem et emen- datiorem , nouisque luminibus colluflratam noftro qualicunque labore procuderemus. Cui honeflo quidem confilio diu obludata eft bibliopo- lae nonneminis malitia, qua omnis fere labor moleftus et ingratus tan- tum non in fpongiam incubuit. Fauentibus tamen hilloriae philofophiae ftudio fatis, occafio nobis enata eft, quicquid operae illius eft, obftetri- cante carifllmo filio, Carolo Friderico Brvckero nitidis typis in bibliopolio Kornienfi Lipfiae cbloccLvi. edendi, fatisque amplo fimul commentario placita philofophorum Ariftotele priorum illuftrandi ^ Ad hunc itaque fontem ledorem, plura hauriendi cupidum ablegamus, tan- tum eo de argumento haufturum, quantum in re tam obfcura, et deficien- tibus veterum relationibus fufficientibus, dici poftunt. Agit is autem c. XIX. de opinionibus Thaletis, ad quod noltras obferuationes vt ledor conferat, rogamus. pag. 468. not. y. Ita Thaletis caujjam agunt. His addendus eruditif- fimus Gerdilivs'^, qui multis probare contendit, Thaletem, nec cauf- fam efticientem, r\ec finalem negafte, fed tantum fuppofita parte theolo- gica IT) L. I. c.’f. not. ff. p. I feqq. adiecit, Philippi Iacobi Croppui traflatione rte c) Prodiit hoc titulo lonna 4. LipT 1756. ffymnafiis literariis Athenienfiuni , annotationi- SciPiOKis AqviLiANi iPifani , equitis S. Stephani bus emendata airxit Carolvs Fri.dericvs de placitis philofophorum, qui ante Ariltetelis Brv.ckekvs tacobi F. A. M. Lipf. apud It>. tempora floruerunt, ad principia rerirm natura-' lac. Korn bibliop. Vratislau. Non difplicuille lium et cauflas motuum a(ri»n.indas pertinentibus, hanc editionem viris eruditis, ex Memor. V enec. ftudio et opera Geobgii Moralis medici ac 1757. m. Febr. p. 129 feqq. didicimus , qui ele- philofophi, ob fmgularem raritatem et vfum ex ganter et prudenter de hoc argurncnt® difleruere. feriniis paterni* ceinmentarios et illulirationes d) 1, c. p. 197 feqq. AD PART. II. LIB. II. CAP. I. gica in confideratione rerum naturalium in fola caufia materiali fubfti- tiffe: qua occafione ohiediones et difficultates a P. Bayle addudas nec filet, nec negat, habere fpeciem veritaus, veram autem Thaletis fententiam non exhibere, demonftrare fatagit, et imprimis demonflrare annifus eft, Thaletem cum veteribus theologis de primis caufiis difcepta- re omilifTe, et foli materiali cauffiae intentum, fuum fyfiema confarcina- uiffie, de qua re ipfa diferti audoris traftatio confulenda eft, quam ele- gantem quidem et eruditam, iudicabunt tamen cauti Iedores,plus dedifTe coniecfturae, quam veterum tellimonio, de quibus tamen hic longius di* fpicere loci anguftia prohibet. pag, 476. lin. a. Defideramm autem propiorem tejlem. Poftent huic phyfiologiae Thaletis plura addi, fi conieduris et confequentiis res effiet agenda, et Thaletis placita comparanda cum.prifci orbis dogmatibus effient. Sed hanc hiftoriae philofophicae tra acumine nondum erant expoliti, adeo fubtiliter t) Syntagm. philof. I. proocin. cap. 7. Opp. de, natura Dei non difputafle , fed contentos Toin, 1. p. 17. D.E SECTA IONICA.’ 219 pag. 5^01. lin. 29. SCIPIO AQJ^I LIA N VS. Rogamus !e6lorem, quoniam ea , quae ad illullrationem fyftematis Anaxagorei hoc loco didis addi pofifunt, ob paginae anguftiam et inftituti rationem pluribus explicari netjueunt, ea adeat, quae ad ipfum A q^v i l i a n vm “ obfcure fatis in hoc argumento verfatunl pluribus difleruimus , et imprimis Aristotelis te/limoniis lucem clariorem accendimus. Eiusmodi enim difquihtiones fpeciales ab hiftoria philofophiae generali exulant, et lingulares tradationes requirunt. • Multa in his fubtilitatibus , vt videtur, ab Ariftotele excogitatis, plena, multa ratiocinatione ab aliis illata, magis, quam ab Anaxagora ipfo profeda , vnde merito timendum, ne plus cogitationis et meditationis in his teftimoniis Ariftotelis et fequa- cium allaftum Iit, quam Anaxagorae in mentem venit. Cuius iuftae fufpicionis exemplum ea effe-poffunt, quae loco laudato* de quaeftione: num contraria in fyftemate hoc Ionico Anaxagorae locum habere po- tuerint, explorauimus , ipfa fuo loco legenda. pag. 502. lin. 26, Singudatim expende^re neceffe ejl. Multum iuuabitur Ledoris diligentia; rrGERUiLii differtationem ^ de Anaxagorae fyftemate phylico, attente et hne praeiudicio legerit. Multum enim dodrinae, lucisque argumento illi vir dodiflimus intulit, a nobis h. 1. vbi breuita- tem fedamur,- non exfcribendus , fed iudicio et attentioni ledoris com- mendandus. Is' non folis veterum teftimoniis oftendere , fed ratioci- nando quoque curatius propiusque aiTequi conatus eft, quo fenfu, qua- que ex parte, A naxagoras praeter Thaletem, quem Deum ex cofmogonia non exclulifie fupra probatum eft, mentem materiae fiue chao adiunxerit, et quo pado ad cauftas finales refpiciendo nouam theoriam inuenerit. Vbi tamen caueat ledor, ne omnia Ionicorum ipforum effe putet, quae ratiociniorum confequentiis vir dodiflimus Ionica efle, et Anaxagorea, pro ingenii fui fertilitate conclufit, quae nihil aliud probant, nili Anaxa- goram, Ii veterum fidem fequamur, et neceffarias confequentias eliciamus, ita potuifTe vel debuifte ratiocinari, interdum quoque ea fupponunt, de quibus potiflimum erat difquirendum. Nos iterum perledis iis, quae h. 1. attulimus , fufficere ea poffe ad mentem Anaxagorae cognofcendaia credimus, vnde prolixiora et a loco hoc aliena non addimus pag. 513'. lin. B- Principia materialia infinita ejje , ei tribuit Pfeiido- Origenes. Hoc, quomodo Anaxagoras intellexerit , ex Aristotelis contra eum difputatione * difeendum eft, quam maiore luce perfudimus in annotationibus ad A i l i a n v m % qui locus adeundus, Ee 2 pag. a") L. I. c. 3. p. 13. ree. edit. b") 1. c. p. 14. not. ra. ponebat Anaxagoras ele- »3 Not. p. 18 menta in infinito infinita, fed motum infinitum ' 1. c. c. I. 5. 2. 3. p. 207 teOq. a materia infinita fuitulit, vid. Arist Phyf. '• «3 fiperaraus autem non fine leftoris com- L. VIH. c. i. T. IL Dudum autem a GArsEvna modo ea pofTe indagatione penitiore explorari, Phyf. f. i. L III. c. 2. T. I. Opp. p. 241 obfer- quae ad A i L i a n v M loc. cit. p. 2J feqq. uatum, Anaxagoram diiiifionein materiae in in- annotauimus. finitum, falua homoeomeria admififie, et partU 0') Phyf. L. 1. c. 4. T. I. opp. p. 254- ed., Caf. culis fimilaiibus infinitatem tribuiffe. ^ao AD 'PAKT. II. LIB. II. CAP. I. pag. 513. lin. 24. Et hanc aereae naturae fedjfe. Multum impedit euidentiam huius do6lrinae Anaxagoreae dubius vocum , mens et anima fenfus , et fignificatio , dum mens Anaxagorae pura a materiae contagio videretur, anima fenfuum impreflione motum accipiens , corporea elTe, et aethereae naturae videatur. Ita veteres quoque- phyfiologi Democri- tus aliique , quibus Anaxagoras cur non accenfendus fit, caufam nullam videmus. Aliter quidem et hic vifum cl. G e r d i l i o ", qui fufpicatur^ Anaxagoram altius animam extollendo, animam cum mente in eadem claffe pofuilTe, (ita enim verba, identijicarl' anima colle mente inttWi^nAdL eiTe putamus) ita, vt a m6nte non intelledum tantum et facultatem ratio- cinandi, fed etidm facultatemmouendi et fentrendi incorpoream acceperit,' et vtrumque ad vnam eandemque incorporearrt et fimplicem fubftantiam pertinuerint. In qua explicatione videmus quidem, quid Anaxagoras dicere debuerit, fi fanis fententiis totus adhaefiffet: teftimoniorum au- tem fidem ipfiusque fyftematis Anaxagorei confenfum defideramus, quod rerum formandarum rationem explicans femd fuppofita mente, adeam amplius non refpexit, et reliqua omnia ad materiae difpofitionem retulit^ vt fupra ' obferuatum. Qua de re confuli velimus , quae eruditifiimus Plovcqvetvs diff. de Thalete et Anaxagora difieruit, quaeque Hijloriae Academiae Scient. Berolin. de Anaxagora inferuit Cei. Hbinivs pag. 516. lin. 12. Sequitur Angujlinur. De ciuit. Dei quocum com- parandi Cicero-^ et ante hos Aristoteles^'.; (^ia Diogenis fyitema ab Anaximenis placitis non differt , redte inde infertur, vtrum- que in eodem luto haefiffe, vtrumque naturam diuinam atque virtutem mundum inhabitantem et peruadentem affirmauiffe ,■ vtrumque eadem ratione elTe diiudicandum. Idem obferuatum reeentioribus \ ; Ceterum aer Diogenis, qui ab eo principium rerum omnium conftitutiws eft^ cum elemento aeris , aquae et terrae contra diflincfo non eil confundendus, quod A QV I L I A N o ' accidit, qui ideo jfiuclus mouit in fcopulo, diuer- fasque res mifcet, cuius errorem fuo loco iugulauimus. Quo padto autem ex aSre condenfato, per frigidum et calidum reliqua elementa ortafint, quomodo ex aere difibluto vel condenfato, ignis, .nubes, aqua, terra , lapides enata fint, luculenter enarrat P s E v do - O R i G e n e s ex quo loco patet, Heracliti phyliologiam proxime ad Diogenis Apol- loniatae placita acceflilfe K pag. 519. lin. 20. ai. l^t vninerfum vnum idque injimtum covjlituerefur. Ita obfcurae et incertae thefes Archelai commode cohaerent, afi, quam longe a ventatis puritate Archelaus recefferit, ipfumque praeceptotem de- c) loc. cit. p. 21J. fC) pag. yog. e) Ille S 4v p. Ji. hic. an. 1753. /') Lib. VIII c. 2. j^) De fiat. Deor. L. I. anima L. I. c. 2. h") A,uflor. hilt. orbis vniu, P. I. §. 41. p. 44. qui Spinofae impietatem rn feiitcntia Diogenis fe vidilte lufpieati fiinr, Gerdil. 1. c. p. 244; qui ad eum abfoluenduin inclinat, i) c. 21. p 134- i) Philofophum. c. 6. p. 61. L A E KJ..L. IX. ff 6. D E S E C T A I O N I C A. aai dereliquerit, in aprico ponit, cum mixturam inefTe infinitae menti tra- deret, primis theologorum prifcorum conceptibus impeditus, qui in chao ieparare mentem a materia nondum fatis intellexerant. Inde quam- quam Ionicae fecfiae patrocinium in fe receperit Gerdilivs Arche- laum tamen primo loco ponit, inter declaratos materialilias et atheos, Qtjod non totum quidem negabimus , et materiae non immerfifie Deun> contendemus, putamus tamen eadem fidelia dealbari pofTe parietem Ar- chelai, qua vir dodliflimus Anaximandrum, Anaximenem, totamque fcholam Graecam prifcorum Graecorum ille deaibauit. Verum de his ipfum , qua eft eruditione et candore , indicem ponimus. pag. 521. not. lin. 3. I AC. STRB 1 1'^S, rHJf. de origine atluifmi. His fe iungit Gerdilivs, quem miramur rimas eas non vidilfe, quibus alii veterum , pace viri dodi , elapli funt. Cogitandum autem, fyfiema Ionicum, quod Deum mundo regendo quidem praeficiebat, aft legibus materiae mechanicis alligabat, aliter llatuere non fuifle pafium, fi folum Anaxagoram excipias, qui tamen nec ipfe potuit non obiicientibus vete- ribus ad materiae chaoticae conditionem menti obludantem recurrere. Verum de ipfo fyftemate morali Ionicos fyfiematice non cog talTe, ex fupra didis in memoriam efi reuocandum, quibus paraeneticafufficiebant. vi) 1. c. p. 245. nollemus autem Archelaum facilius erriffl , quam illi , Archelaus potell cum Machiauelli et Hobbefii fchola confundere ; excufari. AD CAPVT SECVNDVM. DE SCHOLA SOCRATICA. pag. 523. not. m. lin, 6. TJiftorinm Socratis non exhauriunt. Idem dicendum de aliis , quos ^ laudat K A H L I V s at/ Struuium itemque Hijloriae vnimr falis Scri- ptores Britanni, qui res Socratis ciuiles tantum tetigerunt In hoc vero hilloriae philofophicae campo, fi vnquam , dulce experietur ledor de fonte Xenophonteo bibilTe, fiue narrationis iucunditatem , vel dicendi copiam et elegantiam, fiue rerum vtilillimarum penu tantum non ex- hauftum confideres. pag. 526. not. o. Qjiae in otio Vindelico diximus. Non omittenda eft Afpalia in Graecae philofophiae hilloria, non modo, quod eloquentiae, ratiocinandi arte fuffultae praefidio, quicquid vellet, efficere poffet, ve- rum etiam, quod fophiftria efiet, et de rebus maximi momenti defumto ex philofophia argumento dilTereret. Cuius generis praeter politica ^ Ee 3 a Pla- O ?• Script. hift. phil. in Bibi. philoC V) T. V. 566 feqq. p. 589. alios h.l. nominat j*. 214 feqq. B. Bavmgaetek. n. 348- P- 390- AD PART. ir. LIB. IL CAP. II. aPLATONE '‘memorata colloquium fuit, quod cum Socrate habuit, quoque maximi momenti quaeAionem, quid fit amor, et an mortalis naturae? ita excuflk, vt rationibus ex antiquiffimae traditionis ruderibus erutis oflenderet , mediae naturae eiTe , inter mortale et immortale, nempe daemonem magnum in medio inter Deum et moitales conftitu- tum , qui in medio fit , ex vtroque participet , ita , vt vniuerfum ipfum ipfi coniungatur. Qi-iae prolixe aPLATONE narrata legere , et ve- tufliffimas religionis reliquias deprehendere neminem poenitebit. Inde maxima mulieris fama fuit , quamquam viuendi rationem non valde laudabilem inierat, de quibus tamen eius rerum circumftantiis ex vete- ribus Athenaevs ‘, Flvtarchvs •^, SviDAS Harpocration *, Clemens Alexa'ndrinvs ‘, atque Philostratvs * confulendi, ex quorum narrationibus fuas compilarunt recentiores, et inter eos po- tifiimum M E N A G I v s K Hanc mulieris fufpedae famae difciplinam caue xTi/xiXi nota dignam putes : moribus enim Athenienlium non in- honellum fuifTe, philofophiae caufia cum fcortis conuerfari, tot exempla pafiim a nobis quoque memorata tefiantur. Tacemus adeo aegerrime tulifTe Periclem, cuius amoribus illa occupabatur, quod inter fcorta Afpafia numeraretur, vt indignatio eius atque ira belli poftea Pelopo- nefiaci flammam accenderet, fi fides Scholiasti Thucydidis pag. 540. lin. 18. Qjii Socratem verae virtuti r alumnum fuiffe neganL Pertinet huc quoque Iacobvs Thomasivs accuratus alias iudex veterum. Is enim non adeo magnifice de Socrate fentit, ratus illum non modo in eo peccafle, quod fiduciam beatitudinis collocauerit in virtu- tibus fuisj fed vel in eo maxime, quod virtutes putauerit effe veras, quae vix aliud , quam fimulacfis virtutum tedta fint vitia. Addit his valde dura, vir veteris hifloriae philofophicae peritiffimus, afl; iniquus interdum cenfor, vaniflimi fafius hominem Socratem fuiflfe, qui in ex- agitandis aliis maximam voluptatum fuarum partem pofuerit. Quae nollemus Thomafio excidiffe, Xenophonteis memoriis contrarium lo- quentibus , et confufis inter fe virtutibus naturalibus et philofophicis cum Chriflianis : quo padfo ea ex circumflantiarum confideratione ex- cufari pofliint, quae ambitiofe magis et cum aliorum contemtu, quam conllanter et ex virtutis fibi confciae fiducia in iudicio differuifle non- nullis " vifafunt, ef quibus inuidiam in caput fuum imprudenter cumu- laflfe negari nequit. Homo enim fuit, nec diuino fpiritu colluftratus, totus quoque infanientis iudicum turbae odio accenfus, vt mirum non fit, c") In conuiuio Tom. III. opp. ed. Stcph. h') I. c. p. 7j. ecl. BlaHcardi, cum not. Mauflaci. p.’ £Oi feqq. i') Stromat. L. IV. c. 19. d) In Menexeno, coiif. H.arpock, in Afpafia k') Ep. 13. p. 919. ed. 01. pag. 79. l) 1. c. n. 7. f. p. 488. ifa enim fupra nmne- e') L. XHI. p. 569. L. y. p. 21 feq, rus emendandus, conf. P. Leqpardvs in vit. f') In Pericle. rn') L. I. c. 67. £') In Afpafia T. I. p. 355 feq. n') Conf. B. B.rvMC.ARTSN. 1. c. n. sst- p. 396, DE SCHOLA SOCRATICA. 223 fit, a rec^o tramite eum nonnihil receffiffe. Ita fcilicet vel maximis viris humani ab ipfis nihil alienum elTe cogitandum eft. pag. 541. not. g. B AS NAG E Hijl. des luifs T. 111. c. 20. p- S44’ Repetit ifta G a l e v s in phUofophia generali pag. 542. lin. 7. Vetujlae., quae paffim extant , imagines. Occurrit duplex imago apud Vrsinvm p. Vna ex numifmate aereo Vrfini, altera ex marmore Card. Farnefii. Monet quoque Lavr, Pignorivs % Socratem non raro comparerein annulis fignatoriis, quod teflimonium efl exihimationis et iudicii publici de Socrate. Talem defcribit ex Profperi cardinalis S. Crucis numifmatophylacio Ioannes Faber''. lllacf omnes cum defcriptionibus Platonis et Xenophontis confpirant, quales h. 1. dedimus; ex qua Socratica facie exillimari potefl, quam vanae fmt regulae phyfiognomicae, cum longe aliam iuxta eas inter- pretationem exhibeat vultus Socratis ^ pag. 544. lin. ig. Veteriun et recentioriim opiniones nojfe cupit. Addi non (ine vtilitate poteft Clavdii Francisci Fragvierii differtatio de ironia Socratis^ de eius daemonio et moribus \ pag. 552. lin. g. Vt omnem oppofiti formidinem eiecerit. Nitebatur So- cratis fpes immortalitatis beatae potiffimum vetuflidima traditione, quam cum ratione et adhibitis fanis rationibus cuerti non poffe perfpiciebat : Sentiens autem in animo immortalitatis illius dehderium , totamque ani- mae indolem hanc naturalem propenfionem fequi obferuans , facile ar- gumenta in contrarium allata poterat eludere, quamuis apodiAlcam cer- titudinem non elTet alTecutus. Itaque quanquam animo flucRiuabat, quod maximis et conflantiffimi pedoris viris accidilTe nouimus , fpes tamen ingens et folatio plena animum erexit. Quae omnia ex P l a x o n i s • Phaedone luculenter confiant, et nos dudum monuimus ”, inter genti- lium Elpifiicos locum Socratem pollulare dignilhmum. Male itaque agunt, et iniurii in diuinum dogma funt, qui hanc Socratis xTiopocVy ad incredulitatis et impietatis patrocinium adhibent, quorum cpKvxfus eleganter repreflit Gerdilivs, qui cum his comparandus *. pag. 553. lin. 14. Ahfoliierat, Olgmp. XCIP. i. Corrige in editione priore ex fphalmate, Olymp. XCV. i. ira enim Demetrius Phalereus, apud Laerti VM J', Marmor. Arundel. * et veteres alii, quae cum anno- tationibus SYDiATi'’etPRiDEAVX compapanda funt. Exegerat tunc Socrates annos LXX. pag. #■) L. III. c. I. p. 187 s) In DifT. de feita Elplflica Mifcell. hiftor, /) n. 153. 154. phii. Iit. Seil. I. obf. 7. §. p. lyo feqq. y') Symb. ep. 1. p. 6. x') Mereatur legi ofrferuatiorves viri doiStilTimi t) Cctniii. in imagines F. Vrfini p. m. 64. 7^. mlntrod. inrel. p. 56feqq. multa enim prolixiori i) Cenf. Petr. Lavrembergii Paficompre medicationi digna attulic. c. a. p. 8 feq. .... D rib. II. f. 44. t) Mem. dePacademie des inferiptions T. VI. O Epoch. 67. M.irm. Ox. p. 279. pag. I feqtj. <0 pag, 440. I Z24 ad part. k. lib. II. CAP. ni. pag. 58i.lin. 31. Poetae^ orntores^ mujtci^ liialeSfici, arithmetici, geometrae, ajlrologi. Ex hac vna thefi clarifTimum elTe putamus , Cebetem argu- mentum Pythagoricum fcholae Socraticae principiis adaptafTe : haec enim Pythagorea non elt, patebitque ex dicendis (uo loco, Pythagorani muiicam, dialeddicam, arithmeticam, aftronorniam inter neceffarias philo- fophiae praeparationes retuUlTe. Socrates autem eorum , quae ad vitae felicitatem animique emendationem vfum habere nullum credebat, ratio- nem quoque in definiendis philofophiae verae circulis habendam haud efie ftatuit. C^jod fatis euincit, non Pythagoreo philofopho, nec Stoico eandem tibiam inflanti, fed Socratico- Pythagorica dogmata Socraticis placitis attemperanti hanc tabulam deberi. Et haec quoque cauflfai ene videtur, cur expurgatricium virtutum choro theoreticae in ea excludan- tur, nec ad intellectus perfeCtionem, vt folebant Pythagorae alTeclae, fed ad voluntatis integritatem et virtutis acquilitionem referantur. AD CAPVT TERTIVM. DE SECTA CYRENAICA. pag. 592. lin. 4. a fin. ijuae ah illo profeEia non Junt. „Diuertentes ex caftris Ariflippi ad alios philofophos Cyrenaici id potiflimum egerunt, vt Ariltippi „ nomine, fuae de voluptate, aCtionum humanarum fine, doCtrinae fucum ^ „ obducerent, vnde poltea, quod aliorum erat, Ahlfippo attributum eft: „quum tamen, quod Laertivs ^ diferte feribit, hic ipfe clare pro- „fiteretur, imperare voluptatibus , nec illis fuccumbere, egregium efle, „non autem illis vti non velle, nec poffe. Arripuerunt hoc voluptatis «mancipia, et fuo dog.mati de voluptate, fine aCtionum praetenderunt, et, „ cum plures elTent, qui philofopho male cuperent, quam, qui eiuscauflam «tuerentur, vt ex diClis manifeflum eft, facile erat, Ariltippum auClorem « peruerfae fententiae praeficere. Qiiod tamen , qua iniuria faCfum iit, «vbertim difeet, qui philofophi dogmata, a nobis fine partis Audio ex- „ ponenda, cum iis conferet, quae de Cyrenaicorum doCtrina, vitae «Ariflippi annexa dat Laertius, et quae fparfim alii proferunt. “ Jta pulchre quidem et maximam partem ex vero apologiam Ariflippo feribit diligens et eruditus eius biographus Menlivs nec negamus, inuidiae et maledicentiae virus, quod in philofophorum Graecorum nationem poft ereptum coelo philofophico (idus Socraticum ie transfudit, iir ca- lumniando Ariflippo ollendiffe fe eflicaciflimum. Afl negari tamen non poteft, Arillippurn, dum voluptatum corporis in fapientiae curfu nimiam habebat O s. 75. b") Vit. Ariflippi p. gi- not. TTT. DE SECTA CYRENAICA. 225 habebat curam, et temperamento, educationi, conuerfationi aliisque cauffis moralibus plus tribuebat , quam animum emendatum per Socrati- cam inftitutionem- decebat, porro, dum liberaliori, quam feueritati difci- puli Socratici, omnia ad bonitatem et emendationem animi referentis conueniebat, viuendi agendique ratione vincula honeftatis, more Athe- narum, voluptatibus eo tempore totis immerfarum, magnisque exemplis corruptarum, rumpebat, multum ad id contuiifTe, vt maledicorum et in- uidorum calumniis opprimeretur. Memorabili exemplo, verum effe, quod de Scythis pronuntiauit Ivstinvs", interdum plus efficere ignorationem vitiorum , quam praecepta fapientiae. Docet hoc tota hiftoria Ariftippea , quae pulcherrima huius generis monita affatim ex- hibet, quae tamen hic adfcribere non licet, et ledoris meditationi re- linquenda funt. pag. 593. not. f. lin. vlt. Quibus in his non fenefcendum monet. Con- ferenda omnino cum his, quae fupra initio harum obferuationum de ratione et fenfu difciplinarum encycllcarum fufe fatis attulimus. Pro- lixiora dabit I o a n n e s W o w e r. i v s Ibid. lin. 6. 7. Idem fenjiffe videtur., quod Socrates fenjit Eo tamen difcrimine , vt ftudiorum ad vitam vtilium terminos latius extenderet, quam Socrates. Cuius exemplum effe poteft (^tXoKoiJi-^eioi Ariftippo ad exceffumvsque in omni externo venuftatis ornatu tantopere vfurpata". Qiianquam enim Socratem pulchritudinis rationem etiam habuiffe, fupra tradidimus, is tamen ipfe, corporis naturam emendare artificiofo ornatu neglexit. Qua in re eo tempore infaniuiffe Graecos , et inter hos im- primis Athenienfes, apud veteres peruulgatum eft, et erudito commenta- rio iucunde expofuit Petrvs Lavrenbergivs-^. pag. 596. lin.' 5. Nomen quoque Hedonicorum acceperunt, qui illud fecuti funt. Comparanda cum his, quae infra ad finem capitis ^ annotauimus, et Menagivs ad Laertium Pavlvs item Leopardvs in vitis. c) Lib. I. c. 2. /•) In Paficoinpfe, edita Regioin. 1672. 8- conf. ti) De polymathia. dida fupra p. 379. e') Conf. Xenophon, mem. L. II. init. ») pag. 609. not. a. />) Lib. I. f. 17. AD CAPVT QVARTVM. DE SECTA MEGARICA. pag. 613. lin. 21. ^^aluus. Inde Laertio “ dicitur tso^ss Koyas e^ooT^tseif, quod in- ^ u^ntionem multarum interrogationum et ratiuncularum fophiltica- rum denotat. Quas cum in fcholam fuam Stoici traduxerint , alter lo- gicae Stoicae parens dici poteft. ;. diftr. I. p. 22. Ariftotele pofira. Vid. quae p. 4. 8- JV?- 597- diflerit, g") pag. 48 feqq. _ quaeque vera efie fatebitur, quisquis Platonem /t) Bafil. apud Henr. Petri 1556. fol. Graece, feinel cum attentione legerit. AD PART.Il LIB. !!. GAP. VI. SECT.I. ratione et aeternitate, de affertis in dialogis, Parmenide, Sophifta ac Theaeteto ; de foeminae generatione etc. exemplis manifeftis probat. pag. 669. lia 36. I/'el diaieUica, vel phy fica, vel ethica. Valde hanc di- ftributionem iuuat locus Avgvstini qui videndus. Mirum vero eft, quodEvsEBio communi PP. praeiudicio fafcinato vifum eft, ab He- braeis talem philofophiae diuilionem Platonem accepiffe; ait enim: 5, ac primum quidem cum tres in partes a Platone vniuerfae philofophi- j,eae ratio diuidatur, in naturalem , moralem et logicam , deinde natura- „lis in fenfibilium contemplationem et fpirituum intelligentiam, apud He- 5,braeos quoque tripartitum illud dodrinae genus reperias , quod nimi- „rum antequam Plato nafceretur, affinia prorfus atque fimilia difputarint.“ Regiius is ad Atticum prouocat, monentem, Platonem tripartitam hanc philofophiae dijlributionem fequentem coniunxijfe partes omnes philofophiae , in vnum vellit corpus di fperfas prius, ceu membra Protei. Hoc enim, perperam quidem, in laudibus eius ponuntPlatonici, luculenter autem fyncretifmum Platonis, diuerfa fyftemata confarcinantem probat, quo non potuitnon in- certa et fluduans fieri totius fyftematis male cohaerentis fignificatio. pag. 671. lia 32. Sophifmata autem ejfe falfa. Dialedicam tanquam fermocinandi rationandique artem nunquam Plato expofuit, quod rede obferuatum G a s s e n d o ”, fed ex dialogis eius colligendum tantum eft, qualem effe voluerit, qua de re cum ipfe Gaffendus nonnulla praeclare monuerit, eum adire iubemus illos, qui ex Platone nonnihil philofophi- cae notitiae acquirere cupiunt. Qui enim logicam Platonicam ex Pla- tonicis fpecialius explicuerunt, ex Peripatetica et Stoica logica dodrinam de propofitionibus, categoriis, fyllogifmis acceperunt. Idem de Ale- xandrinis phiiofophis dicendum, maxime Plotino, qui nouam categoria- rum fcalam excogitauit, de qua infra fuo loco " didum. Qualem autem dialedicae vultum in dialogis Platonis intueri liceat, ftridlm docet Gas- SENDvs p quem comparare fuademus, ea autem cautione, necum illo dialediCa generali fignificatione fumta, cum ea, quae fpecialiori fenfu denominatur, confundatur. Monet is rede, de dialedica nullum fpe- ciale opus Platonem compofuiffe, vt ideo mirandum non fit, quod Ci- cero ‘I de duobus praecipuis illius difcipulis loquens, Ariftotele nempe et Xenocrate, fcribat, ita faSta ejl^ differendi, quod minime Socrates proba- bat , ars quaedam pfiilofophiae ; itemque quod poftea dialedicam Acade- micorum non ipfi Platoni, fed Xenocrati, cui videtur adhuc Ariftotelem copulare , tribuit : Cicere autem ex variis eius locis colligere, qualem eam effe Plato voluerit , quia paffim et dialedicam commendauit, et quis eius fcopus, et quae munera effent, expofuit. Sed et hoc prouide monet accuratus veteris philofophiae cenfor, eos, qui ex Platonici^ logicam l') De C. D. L. VIII. c. 4. vi) Pi-aepar. L. XI. c. i. 2. n) Prooem. c. 4. T. I. p. 42, O T. II. p. J93 feqq. p') loc. cit. Acad. Lib, I, DE PLATONE. 231 fpecialiter explicuerunt, quales hodie nobis fuperfunt Apuleius et Alci- nous, non voluiffe rationalem partem dare, quod promifforum imrne- mori Apuleio accidit, qui ea, quae de interpretatione fuffixit, omnia ab Ariftotelicis tranffumfit : idemque fere de Alcinoo flicendum elTe, qui ea, quae apud Peripateticos et Stoicos inueniebat, occafione eorum, quae dida funt a Platone, vel in fpeciem adhibita , attulit, qualia funt dogma- ta de propofitionibus, categoriis, fyllogifmis et fimilibus. Sed et Alexan- drinos philofophos, et Plotini fcholam idem tenuilTe, quae nonam cate- goriarum fcalam excogitauit. Pulchre autem obferuatum Gaflendo: Platonem diale(n:icae nomine complexum eh’e fcientiam, tum de fine, tum de via ad ipfum finem. Videlicet priori modo habuifle dialetTlicam, vl intelle', quibus indicat, adeo Itudiis et dicendi curae inuigilaflTe , vt comam lineret praeter morem crefcere et comatus elTer, itemque vngues, quos non praefecabatr quod non ornatus, fed negligenriae fignum eft, ex ftudiorum contentione , de qua infra Valerii Maximi teltimonium adduximus. Faber au- tem verbum xo/*a«v , quod adhibuit Laertius, cum quod ornatum et fucum fuper- uacaneum adhibere lignificat, vel confudit, vel leiftionem corruptam in Laertio fecutus slt. In Achaicis p. 216. ^38 AD PART. II. LIB. II. CAP. VII. DE SECTA PERIP. que eft Ciceronis in hoc loco au^loritas , dicendumque , eum, cum differtationes illas fingeret , ad rationes chronologicas curiofius non attendilTe: id quod in eiusmodi colloquiis ex ingenio confidis, apud vetares, Platonem, Plutarchum aliosque faepius occurrere norunt, qui in eorum ledione paulo attentius funt verfati. Cui olim nos fententiae fubfcriptilTe nondum poenitet, mereturque ifta obferuatio in chronologia hiltoriae iiterariae veteris probe expendi, ad eamque attendi. pag. 764. lin. 3. yld alteram philojophicae hifiojiae fe ruamus. Inquifiui- mus ibi ^ diligenter in tempus legationis Athenienfium ad Romanos, cui interfuit Carneades , quae omnino hic conferenda funt. , /■) Per. II. L. 1. c. I. V 4- 5- P- 7 feqq. Com- S. Reii. Carpzo v4i diligentia, in difT. de paranda vero de hoc legationis tempore etiam Critolao Phafelite. AD CAPVT SEPTIMVM. DE SECTA ARISTOTELIS, SIVE PERIPATETICA. SECTIONEMC^VE PRIMAM. DE ARISTOTELE EIVSQVE PHILOSOPHIA. pag. 777, not. p. lin. 3. a fin. I^onfulenda funt. Laudat quoque Hermanni Cokringii orationes ^ de ydrijlotele Helme/ladii 16^^. vulgatas * , B. G. S t r v v i V s * , quas pum non viderimus, non habemus, quod ledori de illis pollicendum fit, nili quod optima quaeuis a tantae eruditionis et accurationis viro poflint expedari. Didas elTc in laudem Ariftotelis, docet no§ Niceronivs in quem quomodo affedus fuerit, fuo loco ex inftituto de Conringio differentes , offendimus. pag, 778- lin. 4. Qua pojfet ratione profcinderet. Secutus efl Patri- cium Gassendvs*, qui cum res Arilf otelis mira libertate excufferit, attentis exhibet legentibus occafionem multa accuratione res Arilf otelis expandendi. Quod vero de Patricio monuimus, de Galfendo quoque repetendum eff , quem vtrumque interdum in calf igando Ariff otele ni- mium fuilTe, negari nequit. Suum cuique! pag. 780. lin. 19. Aram ei erexerit. Videndum de ea re pec. fchediafma P R e V s E r I fupra ad p, 654. iam addudum. pag. 787. lin. 24 In Lyceo confedit. Omnium diligeiitiffime plera- que memorabilia de Lyceo collegit, digeflit et examinauit, (non vifis ob g) r. IV. p. 530. f) Ia exgrc. paiad. aduerf. Ariftot. / Vid. quae h. 1. nor. y. nocauimus, f) B'Dliorh. phil. P. I. e) Memor. P. XV. p. 219. ed. Gens. SECT. I. DEARISTOTELE. 239 ob raritatem B. I o. A n d r. S c h m i d 1 1 vel fi mauis , cui ifla dlfTertatio debetur B. Philippi IacobiCrophii de ea colledaneis ^ ) vir confultiffimus atque literatiffimus Franciscvs Dgminicvs Haeberlin ICtus hodie in Academia HelmeBadienfi celeberrimus, quem honoris meritorumque cauffa nominamus, in erudito fchediafmate Lyteo In quo tamen dum monet fallo a nobis, tefte Suida adductio in germa- nico hiftoriae philolbphicae opere ' dici : poh: Socratem Platonem, ante- quam in academiam fe conferret, in Lyceo quoque docuifTe, a mendo typographico deceptus, praeter rem nos erroris accufault. Extat difer- tum eius teftimonium apud S vi d a m , qui in Socratis vita ^ : <^t?,ca-c(p8s ei^yocaotroTlAciTcovoc^cs fCXTxAiTrxv ro Aijkhov (roTios Se 8ros rocv fxsrSyocysv TY>,v (j%oKyiv h 7t^ox^:'.a , ^Ay.uSyjixict TT^odciyo^xvojjitvi^ , ol UTj UVT8 ' Ay.uSri/xxiko] (piXoacC^ci TT^oariyo^svB^/ja-xv 'AQt‘;oTs\8i» Qill- bus verbis manifefte, non Socrates, qui interdum more fuo loca publica obiens in Lyceo quoque dilTeruilTe videtur, (quod vir laudatus ex Pla- tonis Eiitijdemo obferuauit) fed Plato ante Academiam in Lyceo docuifle dicitur. Quod tamen ipfum, cum veteres reliqui taceant, vix fe nobis perfuadet; certe audtoris anonymi, quem exfcripfit Suidas, fidei relin- quendum eft. pag 790. lin.24. Nec ordo et feries euentuum a Deo mutari potejl. Haec de inflexili et inexorabili fati, vtex antecedentibus intelligitur, Arillotelici^ fiue, neceflitatls lege, intelligenda funt. Malumus nunc, ad euitandairi ambiguitatem legi: fi nec ordo et feries euentuum refpedlu prouidentiae diuinae cum precibus et facrificiis conncdlitur, nec plane cura hominum tangi poteft motor primus, ad fe ipfum intuendum totus conuerfus. pag 793. not. 7. Inter Fuluii Vrfni imagines ex marmoribus . Extat n. 35. editionis a Theodoro Gallaeo curatae , quam commentario inllru- xit lo ANNES Faber, qui ad has imagines plufcula congefFit, veteri [ite- raturae lucem foenerantia. Is ad Ariflotelis imaginem delatus, obfer- uat, Vrfinianam palliatam effe, more philofop horum, paulo minorem media ftatuarum magnitudine, cuiusmodi fint quaedam aliorum philofo- phorum imagines ; vnde argumentum colligit, fuiiTe illam ornandae bi- bliothecae cu dam potius deftinatam, quam villae. Vnde conicifluram,, cuius et nos in hac nota memin mus, repetit, fuifle illam ipfam, quam Ti- tus Pomponius Atticus domifuae in radicibus montis Qiiirinalis (vbi et- iam rudera ilta effoffa funt) habuit, de qua in epiftola in textu citata agit Cicero. Imagines hae Ariflotelis omnes tonfae rafaeque apparent, quod cum affedlatae elegantiae fludio fatis conuenire putant, qui ob hanc molli- f') In dilT. de wyTinafiis Ilrevariis ArEenien- Ariftotelis eiusqxie feiVae hiftoriam facientia ar- fium Rib pra ' fidi® Schmidiano ab eo congelta, nilit vir diligentiffiinus. quae cum proiius difparuiiret, laudabili eam con- g) Qriod cum gymnafio Goettingenfi iucunde ftlio adiecit filius Cii» Fr. B e v c k e r v s Scip. atque erudire 1741. comparauit. Aq^viiiano dt' placitis phil. ante Ariflot. In h') pag. u. >) T. I. p. 597.* not. ea dilT. p. 225 feq,. plurima ad Lyaeum ipfiusq.ue k) T. lU. p. jsr- 240 ad PART. II. LIB. II. CAP. VII. DE SECTA PERIP. mollitiem inuifum fadum elTe Platoni Ariftotelem perhibent. Certe ima- gines Ariftotel.s comatae et barbatae nihil habent verifimilitudinis. pag. 804- lin. 2. Necejfe fuit., veterum fententias partim corrumpere. Qviod hoc loco ftridim diximus, ea a nobis allatis exemplis demonftrata lunt in annotationibus ad AQlf^lLly^Nl librum de placitis philofophorum an- te Ariftotelem quae fi ita ledori vifum fuerit confulere, non vacuum in hoc argumento eum dimittent. pag. 804* ho. vlt. Naturam rerum magis abfcondunt, quam exponunt. Non omne quidem Arillotell denegandum elt bene de naturali fapientia rerumque phyficarum cognitione merendi Rudium. Si enim fatendum quod res ert, multa ille phyhces capita excutere aggreffus eft, de quibus ante illum philofophos ne fomnialTe quidem verilimile eft: et imprimis hiftoriae naturali operam fuam addicere , eamque primus fere fyftemati- co quodam ordine tradere aufus eft. Aft fatendum tamen, multum mo- nendo, parum eum promouifle, hiftoriamque naturalem innumeris fabu- lis repleuilTe , tum quod aliena tantum pleraque fide tradita cognofcere illi licebat, tum quod a cultri anatomici vfu et examine longius aberat, id quod innumeris erroribus apud eum, anfam dedifie, luculentis exemplis demonftrauit Daniel Clerigvs ". In dogmatica autem naturalis phi- lofophiae parte dudum obferuatum eft acutiflimis naturae et philofophiae interpretibus Malebranchio ”, Dv Hamelio°, Parckero e et aliis, terminis adhibitis partim nimium abftradis et mere metaphybcis, par- tim ambiguis et obfcuris , in rerum naturalium fcientiam inuedis, multa- rum iftis rerum , quas ipfe tamen forte ignorauit, et cognitionem affeda- re , et perplexam magis difficilemque notitiam reddere AriiloteLm non dubitauifTe 'i. Qiiod poftmodum malum malo audum eft deteriori, cum fcholaftica gens. Peripateticam phyficam in metaphyficam aliquam fcien- tiam commutatam innumeris infaniae cumulis obruiflet, quod peripati- cum vulnus grauiter defcribit Vives dignus, qui legatur. Ceterum comparari hac de re poteft Paganini Gavdentii de contemtu veterum Arijloteleo, quae, cum rarius occurrat attentione digna elt, quam- uis n obferuatum p. 2. not. a. reprehendere ini- que ef acriter Ariltotelem omnes fere ante fe philofophos, quos ex Patricii bbferuatione enu- isei auiinus, et Viuis, VolTii , Moshemii, Gau- dentii obferuationibus roborauiinus. Eius fpc- ciale exemplum habes in enarranda Anaximandri fententia de infinito, p. 8- not. h. in Empedoclis placitis ib. p. 142. i?8. et in tota fchola Pytha- gorea peiuertenda, p. 114. not. d. p. 119. not. o. p. 126. not. b. Ad has Itrophas contra philofo- phos conftruendas vfus elt conceptibus meta- phyficis, de quibus veteres non cogitarunt. w') Hilt. medie. P. I. L. IV. c. 4. p. 271 feqq. t«) De Ia recherche de la verite T. II. L. VI. ch. 5. p. 208 feqq. »') De conf. vet. et nouae phil. L. II. c. i. T. I. Opp. phil. p. feqq. f') 'Difp. de Deo et prou. L. V. f. 10. 1 1, p. 379 feqq. q') Conf Cei. Holmannvs phil. nat. proleg. 5. 7. p. 9 feq. r) De corr. art. L. V. p. 157 feqq. s') Prodiit in coli. epufculoruHi Pag. Gav- dentii, quae Pifis 1641. prodiit, et rarifliine occurrit. Ipfe Gaudentius vocat feriptionetn exotericam ; in qua multa erudite et fobrie ad retundendum faltum et fedtarium (ludium Ari- ftotelis fequaciuin didla funt,fed exoterice. Ma- xime (inem c. 1. p. lot. ab illis legi velimus, qui aofiw (eagy.a%ij) opus habent, ad fanandum ab Anltoceloinania fynciput. SECT. I. DE ARISTOTELE. 241 uis more fuo eam magis effuderit, quam cum cura fcripferit. Exemplis enim is quoque luculentis offendit, male in plerisque accufari veteres ab Ariffotele; et hunc eius morem tuiffe, vt in omnibus prorfus controuer- fiis arbitrum cenforemque ageret , etiam eorum, quae non nouerat. pag. 806. lin. I. 2. DiJJeritur per Jyllogifmum , vel demonjlratiuum et ana^ lyticum , vel topicum et ditilekicum. Diffinitio ifta logicae Peripateticae vni- uerfalis nititur diuerfo fine, ad quem fyllogirmus, fiue ratiocinatio logi- ca dirigitur. Is cum in genere iit legitima rei cognitio, duplex neceffa- rio datur j etalia quidem accurata, firma et folida, aut tanta faltem, qiian- ta pro rei natura haberi poteft, quaeque ex ipfa rerum, de quibus agi- tur, effentia haufta eff, alia vero popularis, non accurata, non firma, non ex ipfa propria et vernacula rerum natura deduda. Illa syrt^rpriv gignit, haec Illa eff ngu , et cif.ieTU7iTooTov> rerum vni- uerfalium et effentialium , quae neceffario confequuntur, haec infirma et non fatis certa opinio cum dubitatione coniunda. Nihil hic -noui habet Ariffoteles, fed a Platone id accepit, fuoque cothurno adapta- uit. Ita enim de ideis quoque fuis et de materia is docuit. Itaque ex ab- ufuDialedicae nomen pro awovvy.a logicae accipitur, id quod contra fco- pum methodumque Stagiritae eff, qui topicam ab analytica accurate di- flinxit. De qua re confulendus eff, qui dode in eaverfatur Neldelivs K pag. gii. lin. 12. Haec in logica Ariftoteles conjlituit. Ob hanc tum ratiocinandi, tum coniiciendi artem, logicae inuentionem fibi tribuit Ari- ftoteies; qui in fine organi “ diferte; tccvtyis tJ^s Tr^oeyuxTeiotc 8 to ph hv , To dfc' 7i^cs^yi^ycc7pk'ov , aJfv ttuvtsKoos vTcr^y^sv. Negotii nunc a no- bis injUtuti non pars quaedam iam ante inuenta erat, pars altera non erat^ Jed omnino nil in eo genere traditum extahat. Quae quidem oftentationem phi- lofophi fatis euidenter probant, non tamen ita intelligenda funt, ac fi omnem ratiocinandi artis inuentionem fibi foli tribuiffet. Alio enim loco non negat ', Zenonem Eleatem hanc fibi primam gloriam vindicare. Vnde et reliqua, quae antecedunt et feqiiuntur, in textu Ariftotelis legen- da funt, in quibus iadanter quidem, vt folet, vel de elenchis fophifticis, vel de tota tradatione dialedica loquitur, aft vnam tantum, fecundum loca dialedicae, differendi artem intelligit, eamque fophiftarum differen- di arti opponit, qui exemplis magis, quam praeceptis vera, falfa, quo- modocunque occurrebant, folebant tradere , nulla artis , praeceptorum- que ratione habita, vnde mitius haec Ariffotelis verba intelligenda funt pag.Hii-uot. y. Dudum meditamur. Quae quoque Lipfiae cloIoccLvr. cum annotationibus noftris prodiit. In quo libro, cum ea, quae hac th. I. et II. dida funt, luculenter fmr explicata, ledori plura cupienti ipfae hae paginae t') De vfu Organi Ariftotelici P. II. g. j. x) Conf Gassevdvs, log. c. a. T. I. Opp. pag. 22 feqq. ' p. jg. 39. qui exemplis id probat. 7<) De elench. foph. L. II. c. 17. p. gij. ed. Pac. Append. Hift. phit. Hh 14» ad PART. II. LIB. II. CAP.VII. DE SECTA PERIP. paginae adeundae funt Confuli autem non fine frudu praeter eum pot- eft Gassendvs ''j qui veterum phyficorum placita, qualitates principiis rerum ineffe fiatuentia integro capite erudite enarrat, multamque, quae Aquiliani tractationi deeft , lucem argumento affundit. pag. 814- lin. 29. Ft res omnes oriantur. Valde confirmamur in hac coniedlura, cogitantes, materiae, fecundum Arlftotelem, imprimi ratio- nes feminales , crTss^jxurrKHs Koyas , ex quibus infinita rerum et fpecierum varietas in materiam qualitatibus omnibus expertem inducatur, eamque neceffario ineffe, nec tamen ad Deum ex mente Stagiritae effe referendas, quod Piato , ideas commentus , faciebat. Eam vero , quae haec femina- lia principia materiae imprimeret, naturam effe , ideo dicebat, quia ita principium licebat aflignare, quo ex motu vniuerfo impreffo, rerum for- mae exifferent: quodque nexum inter fyffema mundi et materiam effice- ret, cum eum ex finu primi motoris, fiueDei, deriuare, vi fyffematis, ra- tiones feminales ab hoc fonte excludentis, non poffet. Ita |vero patet quoque, materiam primam Ariftotelem non nudum conceptum meta- phyficum, vel abffracfiionem mentalem, fed tanquam principium pofitl- uum pofuiffe, in quod natura, vniuerfi leges fecuta , rationes feminales imprimerer. Prodiiffe hanc fententiam ex fyftemate dualiftico, pulchre vidit accuratus veteris philofophiae interpres Iacobvs Thomasivs-''. pag. lin. vlt. CLAFDIFS BERlGARDVS.. Extat locus in Cire. Pifanis in oBauum librum phy ficorum Arijlotelis , et legi meretur quia rationes contrarias inuicem ponderat, maximeque id agit, vt offendat, Ariffotelem motorem aeternum cum motu aeterno fibi concipientem, fibi ipfi contradixiffe. pag. 8^0. lin. 32. Queunt initeniri. Ex breui hoc naturalis fapientiae Ariffotelicae compendio fatis quidem veteris philofophiae ffudiofus pot- eff conuinci , Stagiritam non tantum in hac philofophiae parte plerosque veterum fubtilitate fuperauiffe, fed naturali quoque ftudio multa addi- diffe, a philofophis vel plane filentio praetermiffa et intada reliffa, vel obiter tartum memorata, et as iv Trec^b^a: quae clarius intelligeremus, fi feripta Ariffotelis omnia ad noffram aetatem potuiffent peruenire: fed imprimis laudandus eff conatus hiftoriae naturali per exempla et expe- rientiam certius aliquod fundamentum fubffernendi, eique demum phy- ficam quandam fyffematicam inaedificandi. Quod exemplum, pulchre monet cel. Hollmannvs *, imitari eius fedatores potius, quam caecam didis eius fidem adhibere debuerant , quo pado laetior dudum huius feientiae effulgere facies potuiffet. Quanquam autem hoc pado Ariffo- telem laude fua etiam in hac parte non priuandum effe, rede cenfent in- dices y") Phyf Sefl. I. L. III. c. 2. Toin. I. Opp. ad relationem vniuerfi. p. 234 leqq. ti; Vid. imprimis Cire. XVIII. p. iii feq. quae a') Orar. XIII quae de Platonicis ideis exem- poftea ad libros de coelo et mundo delatus plu- plaribus a^it p 290 ieqq. Vocat is hoc princi- ribus vrger. pium, naturae potentiam, nempe reipeilu habito b') Proleg. phyfic. p. i feq. SECT. I. DE ARISTOTELE. 243 dices aequi et periti , fatendum tamen, tum eius aetatis conditioni et cir- cumftantiis, et imprimis obferuationum ab aliis quoque fadarum inopiae et paucitati , tum ingenio quoque AriRotelis , quod ex Platonis acade- rnia in Lyceum deportauit, nimis metaphyiico, notionibusque abftradis et magnam partem ambiguis atque obfcuris affueto adfcribendum efie, quod non elegantiorem difciplinae naturalis faciem nobis exhibuerit , re- rumque loco multarum , quarum ignorantiam fateri prae/litiffet , expli- cationi terminorum potius nouorum, metaphyficorum, et, fi fatendum, quod res eft , nihil fignificantium faburram fubilituerit , et ita phyliolo- giam veterum , licet mancam et in multis fiditiam , planam tamen et in- telligibilem in atram quandam metaphyficarum fpeculationum fyluam conuerterit, ex qua poftea per tot fecula materiem petiifTe innumeros philofophos de natura rerum follicitos omnino miraculo fimile eft, me- renturque alio, et commodiori loco cauffae eius rei penitius explorari et exponi, quam in hac breuitate praefenti nobis licet. Expendenda tamen funt, quae in fecundo, tertio et quarto tomo huius hiftoriae de incre- mentis philofophiae Peripateticae monuimus. pag. 1i26. lin. 32. Theologiam quandam naturalem atque philofophicam exhibuit. Nomen meraphylicae apud Ariftotelem ipfum non occurrit, fed difcipulis eius debetur, ex quibus imprimis Andronicum Rhodium au- dorem fuilTe, coniicit Gassendvs , neque tulerunt fcripta iila philofo- phi metaphyficae nomen, (ed tx fasTx r« (pvancx in plurali numero ap- pellata funt, redeque obferuat cl. Hollmannvs nomen metaphyficae in fingulari numero fcholafticis antiquioribus deberi, qui craffa Graeca- rum literarum ignorantia laborantes, hoc nomen fingulare ex veteri ap- pellatione effinxerunt , qua de re paffim viri dodi , et in his eruditus Pe- ripateticae philofophiae interpres Piccardvs % confulendi. Scopus autem erat philofophi, in his metaphylicorum tradationibus, celeberri- mam iftam quaeftionem penitius , quam a phyficis, Ariftotele aetate fu- perioribus non fatis accurate tradatam credebat, excutere; num praeter res fenfibiles, perpetuo fluentes, qualem plerique veterum phyficorum materiam eflTe ftatuebant, in rebus omnibus principium detur aliquod per fe fubfiftens perpetuumque, quodque fit fons illarum rerum, cauflaque earum fubfiftat? Vnde de ente, prout ens eft, eiusque primis cauflis prin- cipiisque tradat, et philofophiam quandam primam conflat, in qua ea, quae naturale transfcendunt, poflint confiderari. Quod occafionem de- dit eruditiflimo Hollmanno omnem horum librorum metaphy fico- rum conftrudionem et connexionem luculento et eleganti compendio eqarrandi, omnemque metaphyficae fapientiae Ariftotelis campum fuc- H h 2 cinde c) SyntagiTi. phil. c. 9. T, I." Opp. p. ij. A) Proleg. inetaph. 2. Tom. II. Opp. phil. p. 54S feq. e) Ifag. in left. Arift. c. 26. p. 2J9 feqq. /) Comparari meretur Iac. Thomasii hifl-oria mctaphyf. erotematibus metaphyficis fiibi"n£ta. p. 70 f*'q. et Christ Dreiekvs rie phil, prima p. 48 feq. S o n e r in metaph. Aiili. p. D V E K i V s ad l. c. Piccarti aliique. 244 ad PART.II. LIB. II. CAP.VIL DE SECTA PERIP. cinde percurrendi , quem poft alios in his non perfunftorie , fed nimis fubtiliter et prolixe verfatos legiffe neminem harum rerum curiofum poenitebit. pag. 832. not. z. lin. vlt. Hijloriam atheifmi molitur. Incubuiffe hunc Aiacem in fpongiam , et dudum praeclare meditata mortem nobis viri optimi et dum viueret, amicifiTimi, praeripuilTe , merito dolemus. pag. 839- hn, 27. Merito a nobis praetermittuntur. Digni tamen funt libri Ariftotelis, qui ob variam dodrinam attente legantur, fed cum, ad fui temporis imperia et refpublicas refpexerit, multam ex hiftoria veteri lucem expellat, quam qui ei accendere fuis commentariis ,^tegerint viri dodli, enarrant Strvvivs atque cl. Kahlivs^, qui confulendi. ff") Biblioth. philof. P. II. c.2. §. 3. p. I47feqq. Commendari autem meretur Conringii intro- duftio in polit. Ariltotelis. AD SECTIONEM II. DE SVCCESSORIBVS ARISTOTELIS. pag. 840. lin. ^6. yyt/ Arijlotelis mentem conformauijfe. Purius et limpidius fontes Lycei philofophicos fluxiffe, quamdiii Theophraftus vir pocK^adios , vixit, huncque in plerisque, fi phyhca excipias, fequeretur Strato , facile nobis perfuadet diuturna Theophrafti cum Ariftotele conuerfatio, cuius inde placita ad eius difcipulos tPanfmifTa funt, quod tamen non ita intelligen- dum elt, quali jcara ttcJW Stagiritae velhgiis inftiterint; nam et fibi et- iam ftatuendi ius aliquod vindicalfe, veteres non negant j aftidfobrie magis, et parcius fadum effe, circumftantiae produnt; certe Strato adhuc optimi Peripatetici nomen apud Simplicivm meruit. Ex loco autem’ quodam Ciceronis* ingeniofeconiecit Patrici vs Hieronymum Rho- dium primum fuiife, qui a Peripatetica doddrina totus .deuiauerit, eamque cum alienis mifcuerit: certe et tempus fuadet et placita horum philofo- phorum Pythagorea et Stoica fuis philofophematis adrnifcentium , eos AriRotelis libros non vidiffe, nec legifle. Vnde notanter eodem loco T v L L I v s : Sumus igitur contenti hit (Ariftotele, Theophrafto, Nicoma- cho) namque horum pojleri meliores illi quidem mea fententia , quam reliquarum pliilofophiae difeipUnarum , fed ita degenerant , vt ipfi ex fe nati e[fe videantur. Sed et alia in hoc de finibus libro habet Cicero, ex quibus difeimus, fe- quiores Peripateticos poft Theophraftum aufos fuiffe contra Ariftotelem fentire o') In libr. I. de coelo, comm. 8^. '’bi tamen fed etiam rationalem , quia motus fint animae npn negat, Stratonem in nonnullis aliter ftatuifle aiSiones. quam Ariftotelem, qinile eft, quod contra eum b') Lib. V. de finib. Itatuit; animam non folum irrationalem moueri, c) Difc. Perip. T. 1. L. XII. p. 157. SECT. ir. DE SVCCESSORIBVS ARISTOTELIS. ^45 fentire, et aliarum in quibufdam feclarum placita fequi, quem eo tem- pore morem fuiffe magni nominis virorum, Patricivs rede monuit, qui plures Peripateticos ex veteri Lyceo nominat, qui hanc ftatuendi et ab AriRotelis placitis difcedendi libertatem fecuti funt. pag. 84>- lin.4. poR, fubiicimus. I. In logicis ftatuit, criterium effe et fenfum,et intelledum, et, quod euidens efl, to in hoc tertio a magiftro Theophraftus feceflit , vel potius fententiam eius illuftrauit et plenius explicuit. pag- 848- lio. 3. a fin. Qjialitatibiis rerum proprias formari et pnfei. Rede haec, li veterum teftimonia fequimur, Stratoni tribuuntur: ali, hanc Stratonis phyliologiam iterum curis pofterioribus recogitantibus nouas nobis obortas elTe nebulas, non diffitemur. Nondum enim ex hac, quam hoc loco dedimus, explicatione, condat, quid naturae latentis no- mine Strato intellexerit, quam craffis fatis tenebris immerhlTe, omnino fatendum ed. Et facile quidem concedi pode putamus, Stratonem ipfum nefeiuide, quid naturae nomine intelligi velit, fed vt haberet, propriam Venerem, cui dicere podet, tu mihi fola places, vocem nihili, conce- ptumque vagum et indeterminatum pro principio admilide: verum, cum ita hidoria philofophiae Stratonis caligini immerfa maneat, cogitandum tamen ede de fenfu verilirniliter Stratonis naturae fubiiciendo nemo erit veteris fapientiae naturalis indagator paulo curiofior, qui non iudicaue- rit. His dum cogitatione immoramur, a verifimilitudine non recedere tandem nobis vifum ed : Stratonem in Lyceo Aridoteleis principiis in- nutritum , ida naturae adertione a Stagiritae mente non adeo procul re- cedide: cumque Lycei princeps a materia in formando mundo non tan- tum omnem Dei operationem feparadet , omnesque formas, et principia fiue fpecies diuinitus impredas et ideas procul ede iudidet, fed fydema quoque atomillicum et particularum minimarum conuerfum reiecidet, ad explicandum autem rerum omnium ortum Acym a-7re^/.;o, de plac. philof. de tort. Athenienf. c. 5. p. 91 feqq. quem alii, ante Arift. p. 187. meruitque ab interitu et tene- et in his Pottervs archaeol. Gr. L. I. c. 9 p. j6. bris, in quibus delitefcebat, reuocari. De Cy- fequuntur. De Solonis lege vid. Aristoph. nofarge fufe is agit p. 213 feqq. aues p. 602. d) Lib. XXX. c. 24. g') §. 37 ^eqq. Edita Halae 1735. e) In Pericle, Aelias. var. hift. L.VI. c. 10, />') len. 1725. AD 449 AD CAPVT IX. DE SECTASTOICA. S E C T. I. DE ZENONE EIVSQVE PHILOSOPHIA. pag. 894. not. 1. J/idendus MORHOFIVS, STRVVIVS. Dedit ad Struuianos ^ indices, licilimenta Kahlivs", quae tamen et ipfa noua fupple- menta expediant. In Struuianis autem laboribus hifce ordinem melio- rem debderamus , et calci arenam. Non omittendus autem etiam a np- bis erat Petrvs Gassendvs , veteris philofophiae interpres feliciffimus, qui in explicanda Epicuri phi)ofophia,quae tota Stoico fyftemati oppofita eft, non potuit non Stoicam philofophiam , Zenonisque imprimis placita in luce meridiana ponere, quapropter non in genere tantum , Zenonis hiftoriam, cum de philofophia vniuerfe ageret, tetigit fed in rationali quoque fyftematis fui parte, de logica Stoicorum erudite difieruit% in phylica autem parte etiam fpecialium dogmatum Stoicorum fummam et lententiam non praeteriit , et quo padlo moralem fapientiam Epicurus porticus philofophis oppofuerit, expofuit, dignus, quamuis a plerisque negledlus qui ad hoc quoque philofophiae hiitoriae caput, confulatur, cum perfpicuitatem cum dodrinae foliditate foleat coniungere. Mino- rum gentium Deos praeterimus, qui, non nili centies didla, recoquunt. Quod , vtrum deHENiNCi Forelli dilT. de lenone etiam verum fit, etiam ne nunc quidem fcimus, qui libellum hunc breuem, licet a nobis quaelitum reperire non potuimus , cum huius generis fcriptiunculae cito foleant euanefcere Multa quoque ad Stoicae philofophiae hiftoriam facientia attulit B. Phil. lAcoBvsCROPHivs,.in erudita diflertatione de gymnafiis literariis Athenienfium pag. 895. lin. 9. Compluresque libror , imprimis' Socraticos. Hoc caue de libris ab ipfo Socrate fcriptis intelligas , fed de libris a Socratis difci- pulis a) Ad Tom.I. biblioth. philotophicae p. 78 Tqq. p. 229 feqq. b') T. 1. Opp. p. 20 feq, O 1. c. p. 49 fe'iq- ,i') 1. c. p. 247- Ur- '57- 229. etc. e) Cuifis veram caulfam in Operum GalTen- dianonim voluminofa raritate et caritate latere coniiciinus. Contemni certe GalTendus ipfe non poteft, conf. quae infra Tom. IV. p. 518. de eo diximus, ipfa experientia edoili , quomodo per eum liceat in philofophiae hiltoria proficere. /) Prodiit, quod ex Strvvii 1. c. indicio Jlppend. Hiji. phil. nouimus Vpfal. 1700. 8. ipfe tamen vir doftifli- mus fatis prodit, fe quoque cum non vidifTe, efleque haud facile reperiundum. D Quam recufam dedimus ad calcem S c i p. A I L I A N I de placitis philof. ante Arift. p. 279 feqq. huic enim au£lori , non B. I. Andr. ScHMiDio cum Kahlio haec diflertatio vindi- canda elt , quemadmodum is quoque ad c. II. p. 82. noltram epiftolam de fato Stoicorum per- peram ad S. R. Schelhornium , ad quem feripra eft, retulit. Conf. B. Bavmgarten. ad hift. vniu. orbis T. I. not. 4J. p. 52. Ii 250 AD PART. II. LIB. II. GAP. IX. DE SECTA STOICA. pulis et fecundum methodum et difciplinam Socratis cDnfedfis, quales funt Xenophontei. Hos enim occafionem dedifTe Zenoni conuertendi fe ad philofophiae ftudium , refert L a e r ti v s pag. 9x33. not. 1.- LAERT. L. VlLf. 2^. Verifimilius hoc dici putamus, quam quod Gassend v s ' habet, transfumfiATe Zenonem ali- quid ab Antifthene, ob libros illius ^laKtys^eti aliosque logici argu- menti a Laertio memoratos. Hos enim libros fuilTe polemicos, et ccvTihoyaHs, qui imprimis Platoni fuerant oppofiti, adeoque differendi artem proprie non explicuiffe,ipfe alio loco nos docet Laerti vs Ibid. lin. vlt. Et harmoniam inde vniuerji eliceret. Non dubitandum cft, Stoicorum parentem ad vniuerfam fere antiquorum phyiiologlam , et theologiam refpexiffe , et imprimis Orphica dogmata , quae totam Grae- ciam occupauerant, vel, fi mauis, Aegyptiaca ob oculos habuiffe. Iffo- rum enim hominum placita ipfiffimam ph-yfiologiam Stoicam , demtis adfcititiis et alienis, referre, fupra nili toti cum magnis viris, qui idem dudum obferuauerunt , coecutimus, euidenter euicimus, et contra mur- mura obloquentium roborauimus. Mirandum itaque haud eff, quod eleganter obferuauerunt eruditi operis hijloriae vniuerfalis au&ores Britannij eofmogoniam Stoicam omnem fere Aliam literatam, maxime Sinicam, occupare , et phyiiologlam Stoicam referre , id quod fuo loco ,deTyfte- mate Sinenli euicimus Quanquam enim nec Zenonis philofophiam difcere potuere Indi Orientdes, aetate longe fuperiores, nec vidiffe et intellexiffe eorum fcripta theologica Zenonem Cittieum vllo modo Iit verifimile j- hauferunt tamen omnes ex vno eodemque fonte, et fyffemati emanatiuo variis modis, maxime in Aegypto modificato frigidam fuffun- dentes, occafionem dedere Pythagorae, vel, quod eius patroni volunt, ad Indos et Brachmanas delato, vel, quod tamen dubio caret, in Aegypto eofmogoniam veterum modificatam et ad fenfus .Perficos reformatam, edoiflo, hos fontes infuaarua deriuandi: quae poftea Pythagorae fama excitatus Zeno , cum videret, Epicureo fyitemati tanquam magnificuna magis dodlrinae aedificium poffe opponi, comlit, ornauit, difpofuit, Heracliteis auxit, et, vt verbo dicamus, fyftema emanatiuum cum duabftico miro artificio mixtum, tanquam nonum sZ^Yipu orbi philofo- phico et theologico obtulit. Quae enim in contrarium obiiciunt et ad- ducunt orthodoxiae Pythagoreae Tr^afAccxoi, pia quidem funt, fed nec ▼era, nec orthodoxa fatis, et totam phyfiologiam et eofmogoniam vete- rem confundunt mifcentque, a qua lepra abhorrent, quibus nil fanflius eft, quam a diuinis atque puris dogmatibus coeno impietatis gentilis tur- bandis abftinere, et limpidiores fontes fequi. pag. 906. lin. 4. dluae aures capiunt^ animiimque pungunt, verum non emendant. Occafionem haec nofira obferuatio dedit viro clariflimo Godo- K) t. vr. f. 16. f) T. I. s. 49. p. 52 feqq. Wi) Toui. V. p. tjh h) t. VII. C. 2. conf. nominatos n.X, 0 Logic, c. 6. T. L Opp. p. 49 S E C T. I. DE ZENONE. 251 Godopredo Centnero, gymnafii Thorunenfis profeiTori, elegantem et eruditum de meteoro philofophico commentarium ” confcribendi , in quo non tantum ininfolitum hoc Stoicae philofophiae (peuvcjAswv inquirit, fed et eius naturam, indolem, origines, eff&clus, mira fubtilitate atque iucunditate explicat , et quod tum vernaculos hihoriae philofophicae commentarios edentes non fatis explicate tradidimus , in maiori luce collocat: quae fi cum curis poilerioribus nofins diligenter comparentur, pulchras pro intelledu humano rite cauteque Jormando praeceptiones pofTunt fuggerere, et ita pradica quadam ratione ab infania exorbitantis ingenii mentes praemunire. pag. 914. lin. 3. Logica duabus partibus abfoluitur , rhetorica et dia- leUica. QLiidam tertiam partem addiderunt, c^mr,v, id eft, definitiuam, qua res iuxta notiones, mente habitas, definiuntur j quo locus de cano- nibus et criteriis pertinet. Plerique tamen Stoici partitionem, quam attulimus, fequuntur, in quorum fcholis ea valde folennis elt \ Parum autem ex hac Stoicorum logica veri ftudiofos profecifTe, facile credi potefi Ciceroni^, cuius locum affert quoque Gassendvs , fcribentis: Scripjit rhetoricam Cleanthes, Chrylippms etiam ^ fed ftc, vt fi quis obmutefcere concupierit^ nihil aliud debeat legere. Sed et alia dialedicae capita, prae- cipue quod de inueniendi arte tradit, neglexiffe idem conqueritur, nempe iftam partem non ad dialedicam , fed rhetoricam referebant, et ad di- cendi modum. pag. 915. lin. 16. Sola logica ad veritatem inueniendam a qohilofophis adhibita. Lucem huius afferti ampliorem quaere apud Gassendvm pag. 9ZO. lin. 23. SAMVEL P ARKERV S. Iungi poffunt Parkero Gassendvs, quique de cauillationibus Stoicorum ex inffituto differuit Io. Albertvs Fabricivs. Qualia ifta fophifmata fint, nomina indicant, didumque fatis fupra in Megaricis L Quibus deterius in hoc philofophandi genere philofophatos fuilTe Stoicos, atque aditum, et quafi ipfas Thermopylas in omnem Graecorum vamtatem aperuiffe rede et prudenter iudicat praefui eruditiffimus , ad quem ledlorem ab- legauimus. Quippe cum Eleatici et Megarici ludo et ioco de cauillandi arte fcripfiffent, Stoici quicquid illi luferant cum omni fua grauitate in difcipUnam fuam adfcifcebant , quo nimiam facetis omnibus fe irridendi facultatem dederunt. Diligenter ad eiusmodi deliria humani ingenii attendendum eft, quae, quamuis contemtum mereantur, velut humani intelledus dedecora, produnt tamen luculenter, quam inepte tripudiet humanum ingenium in tricis quoque, ne caffa quidem nuce dignis, vbi femel coeperit acumen iadare, et fuperbire in minimis. Qualia obeio li 2 con- ti) Prodiit Dantifci 1744. g. «■) Acad. Qjj. L. IV. y") De oratore, in topicis et de finibus L. IV. p. 7f>- r) pag. 613. Lo». L.ll. c. 1. T. I. Opp. pag. 69. C. 4. 152 ' AD PART II. LIB. II. CAP. IX. DE SECTA STOICA. configere , et velut purgamenta veritatis elicere inde , eximio hiftoriae philolbphicae vfu pragmatico difcimus. - Sapientia prima ejl Stultitia cariiijfe. Ceterum meretur ida confideratio/vt in caufTas quoque illarum ineptia- rum logicarum inquiratur, quod tamen hoc loco fieri non potell, et in fpeciali hifloria logicae excutiendum eft. pag. 911. lin. 29. Nunquam nos haBenus poenitiiit^ nec poenitebit vn- quam. Eadem nobis poH; triginta, quoifta fcripferamus annos, adhuc de fyftemate philofophico Stoicorum mens elt , perledlis in ifto temporis fpatio plurimis virorum dodorum obferuationibus, quorum aliqui, magni nominis viri vtroque pollice hanc explicationem phyhologiae Stoicae comprobauerunt , nonnullis mitius de Stoicis iudicandum ede , nec adeo malam eos fententiam explicuilTe, vifum eli Et inter illos quidem de- fideratiflimum I.\blonskivm magni inter veteris literaturae et philofo- phiae interpretes nominis virum nominamus , qui in incomparabili panthei Aegyptiaci opere % nos dodlrinam Stoicorum, de origine rerum, accurate et fideliter delineauifTe, eaque cum placitis Aegyptiorum vete- rum mirifice confonare iudicat. Eandem nobifcum Stoicae phyfiolo- giae explicationem fecuti funt dodiflimae hijloriae orbis vniuerfalis enarra- tores * ^ qui tamen fydematis emanatiui indolem a Stoico non fatis diAin- xerunt Mitius et orthodoxe magis Stoica dogmata accipienda ede, quamuis cetera magnis erroribus non careant, praeter alios C v d wo r- THvs et ZiMMERMANNVS Quiquc alii ex atheorum numero Stoicos eximendos elTe, contenderunt, cenfuere , de quibus infra agitur. Nos nihil ex folis vocibus Stoicorum, quae non nili meteora philofophi- cafunt, fed ex iplius fyflematiS' Stoici nexu iudicandum elTe putamus, ne cum tot horum hominum admiratoribus decipiamur. Id quod ipli candidiflimo Zimmermanno, quem amicilTimum ad vltima fata vfque ha- buimus, demonltrauimus, cum is in patria theologicae cathedrae praefi- ceretur Qua de re infra pluribus didum. pag. 922. lin. 25. Qiiidam Perfarum imprimis fy /lema fecuti. Hoc de Magianifmo Perfarum intelligendum ede, ex iis patet, quae fupra de phy- fiolog4a Magorum et podea ZoroaAris difputauimus. pag. 923. lin. 7. Clnrijfme ojlendinms. Repetenda heic funt, quae in his fupplementis de theologia barbarica difputauimus. Adiiciendum elt imaginibus phyfiologicis , apud Thomasivm h. 1. not. citatum , typus tertius, fydema emanatiuum explicans figura araneae, ex inteltinis Ime ventre fila ducentis, quibus rite inter fe nexis, in medio habitat reuocatura opus s') P. I. L. I. c. 2. 5. 6. p. 58 feq. > ) In nuifeo hift. phil. Brem. Vol. 1. P, I. t) T. I. §. 47. p. 50 feqq. pag. 1 feqq. «) Ibid. §. 49. p. 52. a) Vici. diiT. de Stoicis fubdolis Chriftiano- x) Syit. inteil. c. IV. §. 2? feq. p. 506 feqq. rum imitatoribus, mifcell. hilt. phil, lii, P. 1. «d quem commencater MosHkMivs videndir*. obf. 9. p. 225. S E C T. I. D E Z E N O N E. 253 opus intra fe quam primum libuerit; quem apud Pendetos fiue philofo- phos Indiae Sufyosque Perfiae ad explicandum cofmogoniae opus adhi- beri, refert Bernierivs ■'j et ex quo intelligi poteft , quo pafto a Stoi- co fyflemate emanatiuum differat, fi hoc cum ouo praegnanie compa- raueris. Ibid. lin. 29. Omnia quae funt, corpora funt. Sumendum efl; vox cor- pus, fignificatione naturali et phyfica, non vero metaphyfica, qua non- enti opponi interdum folet. Intellexerunt enim Stoici corporis notione rem non modo Sux^utov, extenfum,fed etiam ccvtItvto), refiffendi vi prae- ditum , nec penetrabile , quanquam intra corpus craffum et fubtilius, cc^otioTs^ov Ks7iTops^e^€^iv , quod ^neujuct dicebant, dillin- guerent ^ pag. 927. lin. 3. Attemperniiijfe propius difciplinae Chriflianorum. Plu- ribus hoc argumentum roborauimus in obieruatione de Stoicis fubduUs Chridianorum imitatoribus, quae hoc loco omnino repetenda funt Mani- bus quafi palpari poteft, Stoitos egiffe fimias Chriffianorum, et ideo tan- tum ipfum fyftema fuum deferuiffe, vt eorum pia placita-, folatio plena, et non fine confcientiarum tranquillitate prodita exprimerent. Quod multo magis oculos feriet, fi cum Stoicis, Cleanthe, Chryfippo aliisque, qui ante Chriftum natum de prouidentia differuerunt, comparentur: no- bili et memorabili teffimonio , quantum veritas et praeltantia chriftianae religionis valuerit , etiamfi eam in iniuflitia detinuerint, digno autem, quod probe expendatur exemplo, quam fubdole, quamque ingeniofe, in- fernalis hoftis omnem fapientiae mundanae induftriam adhibuerit, vtChri- ftianis haqc falutis galeam, non eriperet quidem, quod non poterat, con-!« fringeret tamen redderetque inutilem. pag. 929. lin. 23. 24. Pars agens in patiente habitaret, eam penetraret et formaret. Rogamus ledlorem, veteris theologiae et cofmogoniae curio- fum, vt hanc veterum fyftematum philofophicorum determinationem probe notet, et ad omnem orbis vetuffiffimi doffrinam adpiicet, fine quo difcrimine femper in tenebris palpabit. Peperciffent fibi viri quidam doffi, qui, vt fanffiffimae religionis Chriffianae placitis robur, quod pu- tant, adderent, egregia ilia nobis opponunt, fi ad iff a refpexiffent , nec proderent, fe ad intimas rationes fylten at:s non attendiffe. Non his pi- gmentis opus efl coelelli reuelationi, qua monente, philofophi hi , dum fapere cuperent,‘;ua)fai'.&^va/, et in fplendido mendacio defipuiffe, indi- cati funt. pag. 930. lin. IO. Primo mtuifu cognofcitur. Omnino ad hanc labem, diuinae naturae attributis a Stoico hoc fyilemate illatam attendendum efl, Ii 3 Vt fl") Suire des M^moires fur l‘empire du P) Conf. Cvdworth. fy(t. int. c. IV. 35. Grand - Mogul pag. 503. Conferenda cum his, pag. 502. quae habent audores hilt. vnui. Britanni T. I. c') Mifcell. P. I!. Obf. 9. p. 226 feqq. V ^7 feqq. p. SO feqq. 154 ad PART. it. L1B.il CAP.IX. de secta STOICA. vt intelligatur, quam pemerfe atque male inepti gentilis theologiae con- ciliatores cum puritate diuinae reuelationis agant, non attendentes ad fy- ftematis confequentias, quae ex ip(is fontibus fluentes, omnem ortho- doxiam reuelatam euertunt. A qua fcabie vt phiiofophicae hilloriae ftu- dlofi hbi caueant, eo magis femel iterumque, et quauis occafione mo- nendos elTe putamus, quo magis non validius remedium eft, ineptum illud de traditione aliqua veritatis puriore inter gentes difTeminata exque eorum Tyllematibus phyhologicis et cofmologicis eruenda praeiudicium lugulandi, quam cum deteflandi gentilium errores in clara luce ponun- tur, et manifeftum fit, ea, quae vel veteres dodlores, viri pii et laiidatiffi- mi , aft in his diiudicandis nullo fere iudicio critico vfi pro fanis et piis habuerunt, reuera fuiiTe detefiabilia errorum /3jVAu7,««ra , et aperiendos tandem oculos elTe , quos aucfioritatis praeiudicium fafcinauit. pag. 939. lin. ig. Vel ex fe ipfo qunfi effundat. Manifeflum eft in ifto Senecae loco, quaeftionem non efle de produ(fiione;exillentiae mate- riae, fed de formatione atque concurfu eius ad fyflema cofmologicurru Sine dubio refpexk |acutus philofophus genuinam Stoam, eamque cum academia prima Platonis comparauit, quod ex collatione vtriufque de hoc argumento poteft palpari. Dicerem ad Ionicam fcholam et difcri- men inter dogma Anaximandri et Anaxagorae philofophum oculum in- tendifTe, qui hoc fere pado de Dei ad formationem mundi concurfu digladiabantur. Verum Stoicorinn confuetudinem aeademiae primae placitis Zenonis decreta opponendi, facit, vt ad hunc magis diffenfum Senecam refpexilTe videatur verifimile. Neutri aiJtem parti de creatione ex nihilo, quo fenfu, a theologis afferitur, et quae prifci primjque aeui ^oyiAX fuit, aliquid in mentem venit. Ceterum M o s h e m i v m in laudata h. 1. differtatione Stoicorum fyftema praetermififTe, miramur. pag. 944. lin. 13. Parentum forte traditione perueniffe. Ad fyfiemata prifci orbis attendenti, ignotum efle non poteft, t^tultiffimam traditio- nem de ortu et interitu mundi fpedabilis per aquam , per omnes terra- rum tradus fuilTe peruagatam , fuilTeque eam vniuerfalcm, ex feptentrio- nalivero parte terrae ad.orientalemmigrauifie. Cum itaque Zeno ex Phoe- nicibus ortum habuerit, coniici facile licet, cur de fine quoque mundi eandem fententiam amplexus fit, quae cum Celtica cofmogonia adeo pul- chre confpirat. pag. 948* lin. II. Nifi oblitos reducent. Nonvfurpauerunt quidemStoj- ci ava-TficVews- vocem , vt iam obferuatum Origeni ", quanquam Nume- nius-^ illis contrarium tribuat*, rem tamen ipfam cum Chriitianis com- munem habuiffe, multi putauerunt, qui, quamuis certe prudentiores qui- dam , aliquod inter Chiiltianos et Stoicos difcrimen dogmatis interefTe, viderint, magnum tamen illud effe negant, Zenonemque veterem tradi- tionem (?■) %. 9. p. 9(^7. locus T. II. Opp. ed. Ben. p. 592. t) Lib. V. conrra Cclf. S- 30. Extat quoque f) Apud Evseb. praep. eu. L. XV. c. 19. S E C T. I. DE Z E N O N E 25^ tionem obfcuram et temporis diuturnitate confufam, vt ab Orientalibus, et forte a parentibus Phoenicibus acceperat, repetiilte coniiciunt. Nec praefracile negabimus, praeclari dogmatis notitiam aliquam ex patriarchali traditione inter gentes fuifie difleminatam , cuius praeclara veftigia liber lobi continet. All eueniffe his vetufliflimae dodlrinae fcintillulis , quod plerisque primaeuae traditionis reliquiis accidit, vt tantum non penitus extinguerentur, fatendum elf, cum humani ingenii curiofiras traditionis vetuftioris fimplicitatem contemneret, et noua fyftemata cofmogonica excogitaret, quae ^oy.Y]ao(plu humana effecit, vt nihil fere purum et infa- mum primaeuae fapientiae, a fitu et fqualore ad nos peruenerit, et diuina veritas opus habuerit noua reuelatione humano generi primaeuae fapien- tiae elementa aperiendi. Certe id in hoc refurrecflionis fyfternate eue- nit,- quod inter Stoicos adeo difilmiie fui fadum eff, vt citius Aethio- pem laueris., quam candorem obfufcato dogmati induxeris. Id quod poft Moshemii ^ diligentiam nos quoque alio loco manifeflum fe- eiffe \ recordamur^ pag. 9JO. lin. 22. Haujti kam doStrinam> Zeno- ab Heraclito. Ilie tamen primus opinionis auftor non eif, quae a gentibus barbaris, maxime orientalibus ad Graecos delata eff ,. vt fupra iam taclum. Forte illius rei nonnihil a parentibus Phoenicibus Zeno percepit. pag. 951. not. x>. Quae extat Mifcell. Berolin. T. V. art vlt. Recufam et emendatam eam dedimus in Mifcellaneis hiftorico-philofophicis P.L ‘ eam quoque inSylloge differtationum de Seda ElpiJdicorum recufam de- dit cl. Levbschneuvs pag. 953. lin. 9. Pojl fata pofiiijfe. Vide autem et detelfare hominis hypocritae infaniam , qui in confolationibus ad Marciam et Heluidiam longa^ verborum iadantia,. contraria his omnia docuit , hancque morologiam^ Chriftianae dodrinae fanditati et folatiis oppone ,, vt- habeas , quo con- temnere gentilium ineptiarum chaos difcas. ») DifT. ad H. E. perr. Vol. II. §. 17; p. 625rqq. k) Triga difiertationum , Heiiniannt, loeclieri, h) Mifcell. hili. phil. P. I. obf. 9..' p. 255-, Bruckeri de fe£la ElpilHca , quibus quattain, Obf; j. p. 164 feqq. fuani fententiani exponentem adiecit. AD GAP. DT. SECT. U. DE DISCIPVLIS ET SECTATORIBVS ZENONIS IN SCHOLA STOICA.. pag. 969. lin. r3.. /^iiin fermonis Ureuiiatem fe&aretiir Zerx). Hanc Breuitatem cum acu- ^ mine fapientiam tradendi, acceperat Zeno a Cynicis, et facile ad di- fcipulos propagauit Quod- facile fieri potuit , cum eo tempore homi- nes / 256 AD PART. II. LIB. II. CAP. IX. DE SECTA STOICA. nes A«Ao/, quorum lingua tam prodiga infraenisque erat, vt flueret femper et aeltuaret colluuione verborum teterrima, in magno contemtu apud philofophos eflent, qua de re pulchra multa collegit A. Gelli vs pag. 970. 1.28.29. Cum nihil horum igni, quamiiis fubtilijjlmo conueniat. Nititur ratio huius alTerti potiflimum principio Stoico , quaecunque funt, efle corpora et quidem vera, phyfica, quamuis fubtiliflima. Et talem ignem illum Porticus artificialem efle, facile Arifto concedebat, at, quo pado poflet efle artificialis, plenusque fapientia rerumque omnium pro- uidentia, fe perfpicere pofle rede negabat. Ita enim hoc femel negato, pleraeque aflertiones phyfiologicae et cofmologicae Zeno- nis , neccfle erat collabi. Haec enim implicitam contradidionem in- uoluere, quilibet palpat. Non autem folus Ariflo fuit, qui hoc pado fyftema cofmogonicum Stoicorum in anguftiam redegit, fed obiecerunt idem aliae quoque fcholae, et imprimis, grauis Zenonis antagonifta Sextvs Empiricvs quem vide. pag. 980. lin. 20. Principibur viris chari fimus. Pertinet ad exiftima- tionem Panaetii hoc quoque, quod certa conuiuarum focietas fuerit, phi- lofophandi gratia Athenis inftituta , quae Panaetiaflarum nomine incla- ruit, quemadmodum Diogeniftarum a Diogene Babylonio, et Antipatri- ftarum ab Antipatro Tarfenfi, de quibus philofophorum Stoicorum eius aetatis videndus Athenaevs ^ pag. 981. not k. DeN. T. Lib. 11. c.j^. Plura dabit ea de re Weid- LERvs qui videndus, res enim ad fpecialem aflronomiae hiftoriam pertinet. De hac autem fphaera, vtrum intelligendus fit S t r a b o ", qui eum cum aliis philofophis Graecis inter fcriptores geographicos nume- rat, an de libro de mundo, quem ei adfcribit Laertivs, vel qua alia ratione de geographia quoque meruerit, prorfus incertum eft, et defi- niri non poteft. n) Lib. I. c. ij. Eschevbach. pec. difT. §.3. inter dilTertt. b'S Adu.- phyf. Lib. iX. f. 211. 212. vbi ex eo, acad. p. 309. quem tamen Stoica omifTifle mira- quod folum Xrarov incorporeum dicunt Stoici, mur, cum tamen ex Athenaeo conuiuia in Lyc»o contra ignem hunc diuinum infurgit. et in academia celebrata adduxerit. f) L. V. Deipnof. p. ig6. Qtialia haec fympofia d') Hiit. aftronom. c. VI. ig. p. fuerint , ex veteribus defcnpfit H. C h r 1 s t. «D Lib. VII. f. 142, AD AD C A P V T X. DE SECTAjlTALlCA S. PYTHAGORICA. S E C T. I. DE VITA PYTHAGORAE. pag. 989. lin. ao. TyHiil amplius fuperejl^ quod de Pherecydea philofophia adiiciamus. Scripfe- * ramus haec dudum, cum de Pherecyde eiusque philofophia dodlifli- mamdiffertationem memoriis Acad. Scient. Berolinenfis infereret Cei. He i- N I V s ■% dignam quae legatur, quoniam haud pauca a nobis dida, ex ea illuftrari poffunt atque amplificari. Diffeutit, vt in incerto tantae anti- quitatis argumento aliter conftare non poteft, in nonnullis, ab iis, quae h. 1. attulimus, conieduris, quas ex inftituto examinare, nec inftit' tum praefens et fpicilegii , quod colligimus , anguitia patitur, nec neceflitas poliuiat/ Ea enim perfpicuitate ex vtraque parte rationes allatas efie pu- tamus, maxime, (i ea fimul confulantur, quae de philofophia etphyfio- logia vetuftiffimi orbis barbarici in hoc fupplementorum volumine ad illuftrandum hoc argumentum adiecimus, vt non difficile fore credamus iedori rerum veterum non ignaro, et quod artis criticae veritatisque iplius regulae rationales poftulant, ab audoritatis et antiquitatis prae- iudicio libero, iudicium interponere, et eam, quae vero proxima vide- bitur , fententiam eligere. Quaecunque ea fuerit, nobis non difplicebit, modo folidis rationibus, quae nec pidae funt, nec in fpeciem effidae, nitatur. Vnum tamen monemus, quod non a veteris tantum Graeciae, fed et ipfius Orientis prifci res et placita attente et fine praeiudicio fcru- tato non ignorari vel negari poffe, credimus : non folis veterum narratio- nibus et traditionibus vndique corrafis, et cum hypothefi ante difqui- fitionem eleda et pro vera admiffa vno fub iugo ire coadis in coniicien- dis prifci canique mundi, maxime Orientalis , Vnde Graeci fuam cofmo- logiam hauferunt, placitis acquiefci poffe, cum non tantum genuina, taliaque nobis deficiant, quae ita tempora illa attingunt, vt pro tcftibus idoneis poffint haberi : et pleraque incerta fint, atque dubiae fidei, homi- num narratiunculis debeantur j fed totius illius aeui habitum , fata , ne- xum , So^ots Kv^lccs , traditiones multis feculis per manus ad polleritatera delatas, ipfiusque fyllematis connexionem, iuxta rationalis artis prae- cepta animo fincero et ab hypothefeos partisque (ludio non corrupto diu accurateque expendenda elte , donec verilimilem de illis rebus -^n- tentiam n) Meraoires de 1’ Acadetnie de Berlin T. III. pag. 103 feqq. Append. Hift. pliiL K k s58 ad PART. II. LIB. II. CAP. X. DE SECTA ITALICA. tentiam dicere et iudicare de veteribus dogmatibus quis audeat. Quae cautela, a tot viris, cetera dodiffimis, qui in hoc puluere antiquiflimo volutati fint, non fine philofophicae hiftoriae damno et difpendio ne- glefta, fi rite ponderata adhibeatur, non magnopere aberraturum pu- tamus ledlorem in definienda Pherecydeae dodrinae origine, maxime vero, fi cofmogoniae Aegyptiacae et Orphicae hiftoriam fupra nouo la- bore examinatam in auxilium adhibuerit, decretoriam fententiam pro- nuntiaturum, vtrum Pherecydis placita ex Aegypto , vnde nos deriua- uimus , confenfu vtriusque partis dudi, et Aegyptiacae atque Phoeniciae theologiae confenfione in aprico fuo loco pofita perfuafi , aduocanda fint, an a Phoenicibus a Mofe et Ifraelitis c^Bc^o^ooTe^cc edodis, quod demon- flrandum fibi fumfit Cl. H e i n i v s , qui rationes quoque fuas aliis in eadem opinione verfatis tanquam validas perfuafit Ab his enim ori- ginibus doctrinae Pherecydeae interpretatio tota pendet: quae fi purio- rem mentem poterit pro Syro philofopho euincere, libenter patiemur, immo fententiam lubentes mutabimus, fatemur autem candide, melio- res rationes magisque folidas nos iure nolfro pofcere. Quanquam enim vtraque manu concedimus, fequiori tempore, vbi Ifraelitarum regna conciderunt, confufos efTe ab hifloricis Graecis Phoenices, a quibus fua accepifle Pherecydes dicitur, cum Ifraelitis, probandum tamen erat, id de antiquioribus quoque temporibus facrae gentis valere , quibus ob- fcuriflima gens ludaea vicinis adhuc nationibus fuit , certe dogmata eo- rum veteresque patriarcharum traditiones, quas feruabant, ad harum gentium vicinarum notitiam peruenire non potuerunt. Qiia de re non alio tefle opus habemus, quam ipfo Cl. Heinio, qui erudite probauif, arcaniflimos habitos libros Ifraelitarum facrosj certum quoque. Penta- teuchum eo tempore, quo Pherecydes floruit, nondum in plura exem- plaria, difiradlum et defcriptum, fed avroy^ocentorum pro veri- M m 3 tate , 0) Etian» hoc demonliratuni T. III. p. 349. 354. loc. cit. AD PART II. LIB. IL CAP. X. DE SECTA ITALICA.. tate religionis Chriftianae trutinantur , pedem ex hoc campo tandem retrahimus, rati, fufficere haec pauca ex multis, quae afferri poffent, vt ad cauendos parologifmos pro bona cauffa faepe cumulari foUtos, animus lecfforis excitetur, iterum iterumque lablonskianum, ad quod iam fupra prouocauimus, effatum inculcantes vtiljfimum, (^et omnibus eiusmodi apologiis, quibus non, quid gentilis veterum impietas dixerit, fed quid dixiffe cupiamus et exfculpimus ingenio et dodrina fuffulti, affertur, Vtilius) effe ^ theologiae gentili colorem oftliodoxiae detrahere, docereque, quid ratio Jibi relidla luceque diuinae reuelationu dejlituta pojfit, quam magni fine ea errores ex amissa traditione sive revelatione orali PATRiARCHARV M PRIMAEVA EXORTI SINT j quo meliiit audloritati reuela- tionis inferuiri potejl, quam illepida concordia veterum fy/lematum cum reuela- tione. Recle hanc fyncretifmi inaduertentiam in fcriptoribus Chriffiano- rum veterum ffigmate notauit K^triKdiTxros Iacobvs Thomasivs^, cuius verba, cum apologiam pro nobis feribant, ledori in fine paginae legenda exhibemus, eaque cum tota eius differtatione de Stoica mundi exujlione legenda et ponderanda commendamus , vt malo iiti fyncretiliico medela queat parari. pag. loii. lin. I. Variae in eas coloniae dedublae erant, confedit. Con- fulenda hoc loco omnino Christophori Cellarii diligentia , qui in erudito geographiae antiquae opere , pleraque de hac parte Italiae, eiusque nominibus dixit, et veterum teftimoniis explicuit. pag. 1020. lin. 17. ig. Q^uae pojlca de Jcribendi apud Pythagoreos more dicentur. Lepida eft obferuatio Cl. Gerdilii % Pythagoram, cum philofophiae fuae myfferia mulieribus cuftodienda crediderit, quarum tamen ex fexus indole garrulitatem nouerat, occafionem dediffe vul- gandi ea, quae filentio facro inuoluenda et fecreta habenda decreuerat. Qua obferuatione V. C. obiedionem retundere tentat, quae a difciplina arcana Pythagoreorum defumi folet probantibus, veram mentem Pytha- gorae ccpvnTois non patuiffe. Ferent facile hanc muliebris fexus ignomi- niam in monacho, qui huic fexui fauent, vel cum eo frequentius, quam monachi, conuerfantur , nos hiftoriae cauffa id vnum monemus, mu- lieres iftas Pythagoreas ex teffimonio genuinorum Pythagoreorum -0' fandiffime hang difciplinam arcanam feruauiffe. Expendenda autem funt, quae tf") p. 16. th. XV. Haec fi veteres quidam dehonefiarent, fuie inficerent vt vlcera. paulo itudiofius perpendifient , fpeciofisque con- O T. 1. p. 639. 640. 909. 929. filiis, quae gentilem philofophiain cum fana reli- /') 1. c. p. 272. vbi vir doiSus negat, tam arca- gione componere fuadebant, falutaria praetulif- nam habitam fuifle fapientiam Pythagorae, quam fent, futurum erat, vt fimul non ipfos modo plerumque traditur ; quod fi aliquo modo pro- gentilium errores, fed illud quoque tempera- babilc, de extremis Pythagoreorum temporibus mentum fyncretiiticum, quod ex confufione c©e- intelligendum eft, timendumque, ne fublefta Icftis dodrinae cum profana tertiam quandam illi oh religionem iuris iurandi pro hoc filentio gignit , neutri per omnia fimilem canerent, faili fide egerint. De re ipfa diflum, quantum Multae fic poterant praeuenivi tum opiniones fatis, infra p. 1020. 1050. minus commodae, tum hacrefes manifettae, quae Conf. Opufe, mythol. p. 739. foniiufiim alias epclefiae cq^pus, fiqe, vt nacui SECT. 1. DE VITA PYTHAGORAE. 279 quae infra de filentio fedae publico, fiue difciplina arcani , difleruimus, quae cum echemythia eorum , quod multis accidit, confundi non debet, et teftimoniis veterum probauimus, et imprimis notandus locus Iam- blichi, et quae Poslphyrivs ea de re affert, a nobis iam ad- ducHia', ex quibus euidentinimum elt, nihil fincerura et indubitatum, quod Pythagoreum effet, ad^lios, et ne ad Platonem quidem a Pytha- goreis vltimis, quos in Italia conuenerat, edodlum potuiffe dimanare, cum hi tantum paucos quosdam et exiguos philofophiae igniculos ohfciiros eos admodum et p erue fligatu difficiles conjeniarint , et ne philojophiae Pythagoricae nomen periret inter homines penitus , commentaria quaedam fummntim ccmpo- fuerint , ex antiquorum /criptis , et eorum , quorum ipf. meminerant , in vniim redaSis. Tales fuiffe libros Pythagoreos Platoni venditos, indubitatum eft: hos impuros et incertos fontes autem, cum ipfe fyncretifmo nefario inferius Plato adulterauerit , et fyffema Pythagorae, ex fuo beneplacito difcipulis tradiderit , ipfo fundamento generali mutato , et fyffemate emanatiuo in dualifficum conuerfo, facile inde omnes, qui nafum ha- bent, fubodorabuntur, quam impofiibile fit, de Pythagorae mente circa rnetaphyfica etphyfica atque theologumena ex his, quae fedae huius phi- lofophis in vulgus exierunt, certi quid Ibtuere, adeoque illos, qui haec nobis puriora, fanffiora et noftri temporis philofophiae viciniora, vel fimi- lia magis decantant, non Pythagorea fomnia et deliria, fed fua placita, cui Pythagoreum nomen affricant, tradere, indeque argumentum ducere j omnemque fruffraneum laborem effe, qui in excutiendam Pythagorei fyftematis hiftoriam impenditur, quamdiu ab hac labe iffae apologiae non purgantur. Quae h. 1, cJf ev Tsu^cSce monuiffe, nohras obferuationes infra iuualxt, illullrabuntque, quae vir dodus eo de argumento paffim, et hoc quoque loco tradidit: ad Pinguia enim refpondere nec locus pati- tur et fpatium, nec kdoris patientia, nec noffrum quoque inftitutum,' quod eft, hiftoriam fcribere, eiusque fontes examinare, non pingere et excufare veterum errores, et in patrocinium religionis adducere, quae adeo diuina, fanda omnisque mundi ^lotAcyiapols fuperior eft, vt erubefea- mus, in his longius moram nedere. pag. 1026. lin. 2. Qiiam in /legypto - - adhiberi didicerat^ in vfum quoque traduxit. Hoc non ita intelligi cupimus , ac Pi methodum iftam arcanam a folls Aegyptiis Pythagoras didicerit. Cum enim non magno- pere dubitandum Pit, quod biographi eius vno fere ore tradunt, Philofo- phum Samium , vbicunque poterat, adyta facra petiiffe et myfteriis im- buendis fe tradidlffe, quae arcana methodus maxime inter barbaros ob- tinebat, vt Puo loco probatum, raanifeftum inde eft, vtilitatem huius difciplinae arcani etmyfteriorum ad firmandam, quam immenfe cupie- bat, eminentiam ipfum permouiffe, vt Pimilia inPtitueret. Quo ipfo tamen non negatur, admiftionem, qua is apud Aegyptios facerdotes ex eom- 0 10^' -80 ad PART. II. LIB. II. CAP. X. DE SECTA ITALICA. commendatione regis fui fruebatur, eiusque diuturnum multorum anno- rum vfum, in hac eum methodo vafernme adhibenda plurimum confir- mauiffe , et ad imaginem philofophicarum fcholarum fuam effingendam commouiiTe. pag. 1028- lin. iz. Qui mof in nojlras quoque fcholas inde deriuatus fuit. Non academiarum tantum mos , fed monalteriorum quoque apud no- uitios difciplina, immo mercatorum , multorumque opificiorum mores ab hoc more barbaro videntur defcendiffe , quod ex loco Cassiani** aliisque longa et erudita annotatione probauit Lvcas Holstenivs qui redle monet, in Aegypto potiflimum has vexationes ad Afcetas tum ludaeos, qui Therapeutae vocantur, tum Chrifiianos, et per hos in monafteria irrepfiiTe , et ab illis fua quoque haiififTe Pythagoram, qua philofophiae morumque fandiorum promonendorum vtilitate.? alii vide- rint j morem certe barbarum in academiis protefiantium iuffu princi- pum tantum non penitus exoleuiffe , et vix vm.bram et memoriam fu- perelTe, laeti recordamur. Ab hoc more probationum et ciaK^asctiv pa- tienter fuperatarum gloria Pythagoreorum, et commendata atque laudata ’Kx^re^'cc deriuanda ell, de qua Porphyrivs l yuev tiovos o kt^vtcs Tf y.x^ts^lot ccnojjLXQTv^it reis pag. 1029. lin. II. Non confundendum efl hoc exotericorum /ilentium, cum facro filentio , quo omnes Pythagorae difcipuli iureiurando obf cingebantur . Offenderunt in eo plures viri dodi, et ipfe quoque eruditiffimus Ger- DiLivs^, qui licet fubtimide, videri fibi, ait, myfterii Jecretum^ (quam difciplinam arcani veteres nominant,) apud Pythagoram et fequaces neque adeo vniuerfale, neque- adeo rigor ofum fuijfe , quemadmodum fibi quidam per- fuadent. Referre enim Diogenem Laertium in vita Pythagorae, dixijfe quosdam Pythagoreos , non omnia omnibus reuelanda effe. Hanc autem fententiom pro- dere in philofoplio prudens difeernendi indicium in communicanda dobfrina, non autem conuentionem , de ea omnibus fine diferimine occultanda. Non adduxit vir celeberrimus locum Laertii, et nominauit eum , fruftra a nobis, etiam vbi de (ilentio Pythagoreo agit quaefitum; credimus autem re- fpexiffe eum potius ad locum Gellii qui, cum diligenter dedifcipulo- rum Pythagoricorum diferimine ageret, dixit inter alia de acufmaticis: eum, qui exploratu} ab eo idoneusque fuerat recipi in difciplinam /latim iubebat, et tempus certum tacere ; non omnes idem , fed aliud aliis tempus , pro aejlimato captu folertiae. Hunc autem locum feriptoris non indiligentis , non de filentio fedae, fed difciplinae accipiendum effe, vel ex folo acufmatico- rum nomine intelligi poteft, redeque iam adnotauit Aldobrandinvs % Gellium de ordine difciplinae Pythagoricae verba facientem Jlatutum filentii tem- v pus u) L. IV. intt tiit' c. 3. «■) . VIII. f. 10. nec habet quicquam Mkna- x) Ad Povphyr. n. 7. not. ly, p. le. edit. Kuft. c i v s ad h, 1. yS De abitin. L. IV. /-') L. 1. c. 9. N. Att. 1. c. not. X. p. 272. c) Ad 1. c, Lactt. SECT. I. DE VITA PYTHAGORAE. m pus Pyfhagorkis omnibus ii^em fuijfe negare ^ fed pro cuiusque ingenio alios diutius^ alios breuiori temporis fpatio tacuijje , non tamen quenquam minus^ quam biennio. Qui redliflimus Gelliani loci feufus eR, plane autem nihil facit ad eius generis filentium , quod in fchola Pythagorica vocabatur TToivreXk^ et hoc nomine aliquoties a Iamblicho allegatur, longeque aliud eit, quam atooTsn illa TravTccerns ■, vt rede iam obferuauit monuitque CoNR. Rittershvsivs , quodque filentium fande aduerfus omnes, qui non erant efoterici, interiorisque admiflionis homines eos obfer- uaffe docuit. Vnde plane nihil inde euinci poteft, quod tamen cupit vir clariflimus , potuifiTe dogmata efoterica , (quae ab exotericis longo inter- uallo diftabant, nempe, iis, quae communicari omnia omnibus quidem poterant, aft habito tamen ingeniorum quodam deledu, vt fiebat inter acufmaticos,) cum quibusdam, qui intimae admilTionis non effent, communicari, in quo omnem antiquitatis lidem contra fe habet, quae ad finem fedae hunc apud eos morem fande et inuiolabiliter obtinuiffe clamat *. pag. 1041. lin. 9. et 24. n. IV'. F. Has ohferuationes vtinam illi propius expenderent, qui cum Cl. Gerdilio -^Pythagoreae, quae ven- ditur paflim, fapientiae, fucum illinunt, et, quando vident , male con- fultum fibi effe, fi ad Porphyrium, Iamblichum, fimilesque, qui*ex iis- dem fontibus biberunt, quales funt PF. ecclefiae, quorum nominibus fu- perbiunt, prouocent, ad Platonem et Ariftotelem, velut certiores teRes, et fide magis dignos confugiunt. His eas, quas magna acie in campum eduximus, et rationalis philofophiae atque hiRoriae armis inRruximus, obferuationes prius aggrediendas effe, quilibet videt, fi tentare velint, quid ferre recufent, quid valeant humeri. Quae femel monuiRe, ne ledori moleRi limus , fuRiciat. His vero Rantibus , vt nihil repofuerunt viri dodi , quam fuae explicationis ad meliores et puriores fenfus raptae patrocinium , non cauflam habemus , cur pedem ex hac acie referamus. Nihil nos religioni fandiflimae timemus, qui habemus Xcyov (^s(iu4d)Ts^ov^ quo principio inuido nixi , traditionariis iflam defenfionem religionis fufpedam relinquimus. — pag. 1043. not. g. AB., phil. F ol. 1. p. jyj. Accefliones ad eas dedit He V M A N N V s AB. phil. F ol. 1. p. 755. quibus alios adiecit Bibliotheca philofophica Struuio-Kahliana^ , quae et ipfa fupplementis augeri poffet, nifi experientia edodis conRaret, plerosque anteceRores exfcribere, et parum noui aRerre. Vnus fere celeberrimus Gerdilivs in dodiffimo de d') Ad 1. c. PorpEyr. p. ao. Tavsanias in Boeot. Cicero Off. L. I. c. 44. e) Conf. Lyfidis epittola ad HipparcVium Opp. deOrat. c. 3 aliiqiie tribuunt. Quem inter hu- Mytholog. G A L E I p. 737. ludicari inde potelt, ius generis auditores vita magis et difciplina quid de Epaminondae a Lyfide inftrufti Pytha- tales referendum efle, inde potelt colligi, goreifmo habendum fit, quem ei biographi eius f') 1. c p. 246 feq. 272 feq. CoRN. Nepos in Ep. Aelianvs L. 111. c. 17. g) pag, 213. 231. Append. Hijl. phil. N n 2S2 ad PART. ii. LIB. II. CAP. X. DE SECTA ITALICA. de religione opere ex inflituto de philofophiae Pythagoricae decretis fe tractaturum , pollicitus , egregia multa et erudita copiofe de hoc argu- mento tradidit, fed examen atque limam pofcentia, ex quibus tamen nonnulla, qua eft doCtrinae atque, iudicii copia inftruCtus , omihfiet, nifi placuiflet, apologetam magis, quam hiftoricum criticum philofophiae Pythagoreae agere: dignum, ad quem leCtor curiofus oculum criticum aduertat. Cei. PLOVcqvEXi dilTertationem de fpeculationibus Pythagorae fupra iam commendauimus. In his omnibus LeCtorem monemus , at- tento iudicio ad id refpiciat, idque exploret, quid Pythagoras eiusque fchola genuina dixerit, non, quid dicere fecundum noftra placita potuerit, vel debuerit ; quae vna certilfima hiftoriae philofophicae methodus eft, a tot viris doClis negleCta. Ibid. lin. 23. Intur vero /lultijftmi enthujiafmi fcatent fcabie. Mereri Py- thagoram hoc iudicium, ipfa eius theologia et metaphyfica prodit, quae, nifi quadrata rotundis mifcere velimus, fatis oftendit, philofophum illum cunCla ad fyfiematis emanatiui fontes reuocaulffe, etiamli quis velit eum a Stoicorum impietate liberare. Aliud enim ab Orphicae theologiae doCloribus, aliud a Pherecyde et Thalete, aliud ab Aegyptiis non didicit, fine hac claue conclauia Pythagorica non polTunt referari, nifi omnia alia, quam Pythagorica nobis vendantur. Hunc enim impuriflimum fontem ad vnum omnes Pythagorae praeceptores adiifife, et imprimis Aegyptios, adeo manifeflum fupra fecimus, vt, cum non haberent viri magni ingenii et doClrinae , qui meliora et puriora eum fenfilfe cupie- bant, coaCli fint ad illepidam fabulam de deriuatis ab eo limpidioribus riuulis, ex fontibus Ifradlis, nulla verifimilitudine, nullo tellimonio ido- neo fuffulti confugere, eosque fyllemati illius vultus affingere, quos vna elegantis et fertiliflimi ingenii abundantia fine archetypo illis com- mendabat. Nos hunc charadlerem philofophiae, et imprimis metaphy- ficae atque theologiae Pythagoricae non miramur , quibus certum ell, et ab ipfis viris iMs dodlis in confelTo politum , Pythagoram omnem philofophiam fuam vitaeque atque fcholae rationes, eo direxilfe, vt di- uinitatis gloriam aucuparetur, qui omnis enthufiafmi finis eflvltimus '\ pag. 1044. firi 7. Qiiam tejlium patitur conditio. Ex hac cautela no- ftram philofophiae Pythagoreae delineationem diiudicandam effe, iterum iterumque ledlorem monemus, ea probe recordatum, quae in antece- dentibus obferuationibus annotauimus, ne nos in easdem fyrtes incidilTe coniiciat, de quibus cauendis eum diligenter, et cum attentione, iterum atque iterum repetita monuimus. Pleraque enim praecepta effe atque dogmata hominum Pythagorice philofophantium, multaque de fui s et alienis mifcentium, fi quis contendat, non morofi refragabimur. Maxime Platonica multa Pythagoreis immixta elTe, non ab Alexandrinis philo- fophis Vid, candide id fatentein Cl. Gekdilivm I. c. p. 271. SECT. I. DE VITA PYTHAGORAE. a83 fophis tantum, fed ab ipfo quoque Platone et fequacibus, ipfisque, qui his fevflis addidi non erant, Ariftotele et Cicerone, comparatio quemlibet aliquanto attentiorem docebit Incertum itaque eft, quantum ex his ipfe de his dogmatibus tradiderit Pythagoras; docuiffe tamen fimilem in mo- dum, verifimile eft. Valde autem timemus, ne, fi omnia, quae Platonici tribuerunt Pythagorae , ipfe ledurus effet, diceret, quod Socrates olim etiam de Platone , nequam multa de me mentitur adolefcens \ His adiici- mus , quod prouide iam monuit B. M o s h e m i v s * ea, quae de Pytha- gorae dodrina memoria fint prodita, ita pugnare inter fe , tamque varia effe et ambigua, vt, fi quis pufillo tantum valeat ingenio, omnia omnium philofophorum fcita et decreta in iis reperire queat. pag. 1047. lin. 17. Platonem vero non ipfum tantum doBrinam prae- ceptorum adulterajfe. Hoc imprimis de numeris per ideas explicatis con- tendit acutiflimus Gerdilivs \ qui audoritate ipfius Aristotelis ad hanc opinionem dedudus eft , quod Platonem magiftrum diceret, ideas defumfiffe non ex fchola Pythagorae, fed a methodo difputandi Socratica. Inde fadum effe, vt Plato participationem idearum fiue for- marum, ad imitationem numerorum Pythagoricorum , introduxerit, eo quod, praeter materiam fluxam femper et inflabilem, introducenda efle concluierit principia perfefubfiftentiaet immutabilia, vt, iis adhibitis, in- fluxum cauffarum rerum intelligibllium et fenfibilium explicare polTet. Vnde concludit vir dodus, Pythagoreos intellexifle per numeros vnice aggregata entium fimplicium , Platonem autem , vitra aggregata corpo- rea et fenfibiliafinxifTe, iuxta narrationem Ariftotelis, ideas fiue formas feparatas , quae eflent quafi exemplaria aggregatorum fimplicium ; et, quoniam in idea contineantur omnia intelligibiliter, quae realiter depre- henduntur in obiedis, ad eius exemplum et imitationem fadis, ideo vo- caffe Platonem numeros intelligibiles, quae animus obferuauerit, in forma intelligibili , vel idea , quae aggregatum fenfibile repraefentet. Denique inter numeros intelligibiles contentos in idea et aggretata fiue numeros fenfibiles, medios ab illo conftitui numeros mathematicos, id eft, pun- dum, vnitatem, lineam, figuram planam, quae, fecundum Platonem, elTent elementa aggregatorum fenfibilium: et fic quidem in eo conue- nilTe Platoni cum Pythagora, interprete Ariftotele, quod cum admitteret pundarealia, id eft, vnitatem, fiue entia fimplicia et indiuifibilia , vo- luerit , formari lineas et figuras mathematicas , realiter exiftentes , vnde corpora fenfibilia exorirentur. Sed in eo fuifle dilTenfum , quod illa ipfa elementa erant prima in fyftemate Pythagorico, aft fola inter media N n s fecun- j”) Memorabilis locus eft P o RP H V K 1 1 in vita Xenocratem , Pythagoreis indignantibus. Inter Pyth. n. 52. p. 49. eos, qui commentarios Py- hacc do£lrinam fiiiite de numeris praecipuam ob thagoreos in vulgus iaftabant, veros Pythago- obfcuritatein in antecedentibus conqueritur, ricos non fuifte, et adulterafte quoque, quae pro k") Ad Cvdworth. fyft. int. c. 4. p. 457, not.2l. Pythagoricis acceperant, ibique vindicafTe, Pia- C) loc. cir. p. 281. tonem, Ariftotelem, Speufippum, Ariitoxenuni, Jl) Metaph. 1. 1. s. 6.^ a84 ad PART. II. LIB. II. CAP.X. DE SECTA ITALICA. fecundum PJatonem, quae vitra numeros mathematicos, id eft, figuram planam et lineam, quae ex pundis realibus componuntur, aliud fub- limius numerorum genus introduceret , quod intelligibilia vocaret. Hactenus Vir dodtiflimus , qui ingenium et acumen in hac obferuatione prodidit, facileque admitti potelt , fi fupponatur, quod hypothefeos caufTa fupponit, coniiciendo , tanquam verifimiilimum et non con- temnendis rationibus itemque Ariftotelis et Sexti Empirici audtoritate ful- ciendum, numeros Pythagorae nihil efTe aliud, quam celeberrimum illud fyftema monadifticum, quod ex parte renouauit, et ingenti acumine ingenii promouit immortalis Leibnizius , et qui eius placita fequuntur. Quod qua ratione affertum inerit vir difertiflimus, malumus a Ledtore apud ipfum V. C. pulchra dicendi Venere abftrufam et difficilem mate- riam explicantem legi, quam a nobis compendiofa et contradta nar- ratione iterum obfcurari. Nos, qui olim tum in hiflona de ideis ante an- nos quadraginta, tum in fiipplementis ” ad eam fcripfimus et conuenien- tiam numerorum Pythagorae cum ideis Platonis multis rationibus de- monitrare conati fumus, nihil hoc loco habemus, quod priRinam fen- tentiam mutare nos , clamantibus apertiffimis argumentis atque teflimo- niis , cogat, admittere tamen, eo non obftante, fententiam viri celeber- rimi facile poffumus , qui in afferenda ifta conuenientia inter numeros Pythagorae et ideas Platonis fuppofuimus, et, fequendo audioritatem et narrationem Ariftotelis, fupponere debuimus, aliter principium et fyftema phyhologicum ordinaffe Pythagoram, aliter Platonem. Ille enim, cum in vnototo, iuxta totius fere orbis veteris, et imprimis Aegyptiorum fen- tentiam, rerum omnium fontem pariter et principia ex eo fluentia, et re- rum claffes comprehenderet, neceffario emanationis lege, non tantum principiatum aliquod emanatiuum primum, per quod ex Deo illo Vno at- que toto, omnes res deriuarentur, ponere neceffe habuit, fed et iftam Monadem , hac, quam ex fe primo emanare fecit, dyade vfum, principia rerum omnium, fubftantialia, aeterna et immutabilia produxiffe, quae tot rer:im poftea emanatarum fontes immutabiles fint, quot formae rerum confpiciantu , debuit afferere: quam Emanatiui fyftematis faciem, cum aliquoties depinxerimus, eiusque luculentiffimum exemplum in hiftoria phyfiologiae cabbalifticae dederimu^ heic, ne nimii fimus, et ledfori mo- lefti, prolixius repetere nolumus, (^od aliter inflituit Plato, qui, cum Emanatiuum fyftema iniurium effe in Dei fimplicitatem animaduerteret, illo vno deferto, Dualifticum recepit, et Deum atque materiam pro prin- cipiis abfolutis , aeternis, fibique contrariis Labuit: vt ver6 oftenderet, quo padlo tamen rerum omnium Qrigines ex eis fluerent, fupponendo materiae fluxum et perpetuam mutabilitatem, vt fubftantialem illi natu- ram induceret, ea, quae Pythagoras de vno toto dixit, et ad Chaos diui- nitate ■tn) SfvS. I. p. ifi feq. repetita et aufla, inueniuntur in Mifccllaneis Amoenit. liter. X, Vll. p. 173 feqq. quae Sedt. I. obf. 3. p. 56 ftqq. SECT. I. DE VITA PYTHAGORAE. 285 nitate grauidum retulit, is ad Deum folum eiusque naturam fpiritualem materiae oppofitam transtulit, huicque emanatiuum fyftema adplicando, eodem, quo Pythagoras, modo, ratione et affedlione, vt demonftratum, ideas ex Deo puriffimo fonte deriuauit, et dyada illam de mente, fiue intellecffu Dei explicuit, vt autem rerum formas in materiam induceret, animam mundi , quae ex Deo eiusque mente ortum haberet et effluxum, excogitauit, qua operante a mente diuina, emanationis lege, rerum omnium formae et effentiae materiae imprimerentur, et materia fecundum pun- dfa, lineas et plana mathematica figuram fecundum ideas efifentialem fub- ftantiam haberet. Quae, vt Ariftotelis narrationi praeclare fatisfaciunt, ita patet , quoufque illa conuenientia numerorum Pythagorae, cum ideis Platonis , locum habeat, nosque eam hoc loco intelligamus. Vidit id probe Bvrnetivs “ obferuans, hos homines, rerum emanationem atque ortum progrejfusque vanos per fumma et ima ita explicuijfe. Quae cum ne- gari forte nequeant, putamus inde patere, quod magnum difcrimen in- tercedat inter monadas Pythagoricas et Leibnizianas j Hae enim crean- tur, licet fint aggregatorum fimplicia Pythagoreae monades emanant, id eft, in rei fundo non habent, nifi vnam fubftantiam variis modificatio- nibus et euolutionibus fibi et diuihm pluribus manifeffam: fic, vt ratio- nes primitiuae feminales infint vni principio, hocque illa in fuo effe con- ftituat. Vnde redte conclufit cel. Plovcq^vetvs % abfurda et con- tradidloria fyftematis emanatiui oftenfurus, principium vnum, quod in fundo interiori inuoluit ea, quae emanant, materialiter non dfflingui ab iisdem, fed, vi internae neceffitatis cum iisdem coniungi. A qua ab- furditate et ineptiis, quae quidem veteri aeuo nondum accurate erant obferuatae, Leibnizii fyftema omnino liberandum eit, quanquam easdem vnitates, quas quidem Pythagoras elegerat, amplexum fit; luxta magnum enim iftum philofophum, monades incipiunt exiftere in inflanti et ad eorum exiflentiam nihil, praeter caufTam efficientem requiritur , , in quo caulTa fufficiens contineatur , cur ex poflibili fieri poffit adluale, adeoque illud in.ipere non potefl, nifi per creationem. , Quae, cum in- finitum difcrimen inter Pythagoram et Leibnizianum ponant ^ , non vi- demus, quid ad illius caufTam, iuuandam poffit conferre iha comparatio; quamuis de natura numerorum, fiue monadum vtraque pars conuenire videatur, de quo hoc loco pluribus difpicere longius et curiofms haud licet, et ipfe vir fubtiliffimus audiendus et examinandus ledlori efl. pag- 1054. Un. 1. Venerabile nomen tetragrammaton n^rr'. Operofus more fuo in hac adftruenda concordia inter tetradyn Pythagorae et no- N n 3 men »■) Archaeol. philof. c. ii. p. 423 feqq. Con- q') loc. cit. c. g. fuli et comparari autem cum his poffunt, quae r) Monadolog. ©. 6. Hanscii. princip. phil. ad liavvm de plac. phil. ante Arilt. Leibniz thcor. X. p. 73. jv. 120 Teq. annotauimus. r) Comparanda cuinhisfunt, quae in liidoria py loc. cit. p. 101. Leibniziana T. V. p. 402. ea de re attulimu». 486 AD PART. II. LIB. II. CAP. X. DE SECTA ITALICA; men tetragrammaton Hebraeorum eft Theophilvs Galevs qui ta- men, dum obferuatTctradyn omnibus rebus ineffe, facile palpare potuif- fet, non de afTiftente rerum omnium principio, quod extra eft, fed de interno et informante hoc modo effe accipiendum; id quod fuppofito fyftemate emanatiuo locum habere poffe, (modo idiid cum creationis fiue productionis fyftemate non confundatur) Cabbaliflicae et Alexan- drinae explicationes fatis produnt. Nam et illae, praeter Enfbph, habent in mundo Aziluthico et diuino , fiue emanatiuo, tria principiata prima, radicata immediate in Monade Enfoph, et Dyade Adam Kadmon, a quo produCta funt, et hae in diuinis non ternionem principiorum, fed quater- nionem numerant , vt vel ex vno Proclo difci poteft. Ex quo quan- quam inepte quis concluferit, ipfum Pythagoram ita fuiffe ratiocinatum, cuius tetraClys manebit aenigma incertiffimum a nemine foluendum, de quo, quae hoc loco diximus, adhuc effe tutiffima putamus ; rationem ta- men peti poffe credimus, quomodo ad infulfam hypothehn fequior aetas peruenerit, tetradyn effe tetragrammaton Hebraeorum. Nihil enim ve- rifimilius eft, quam, ludaeos Alexandrinos, Pythagoricarum nugarum iam ante C. N. affeclas huius explicationis auClores fuiffe , et forte The- rapeutas ipfos talia excogitaffe. Qiiocunque autem vultu hanc lunonem ampledlimur , nubem nos prehendiffe experimur. pag. 1056. lin. 3. Rationes tum numerales, tum harmonicas continet. Pof- fent innumera de hoc argumento Pythagorico colligi et hoc loco afferri, fi nugis locus effet. Adeo enim hanc iponfam deperiit fchola Pythago- rica, vt arCliftimis eam complexibus fibi vindicarit, ita, vt interdum ad abfurdiffimas fententias fe hac hypothefi deduci paterentur. Cuius , fi exemplum cupis, lege Iacobvm Thomasivm “ , qui luculento Anti- chthonis exemplo, quod decimum mundi orbem fomniat, nufquam, nili in cerebro Pythagorico deprehendendum , id probat. Haec enim prae- fenti loco exfcribere velle , effet otio noftro abuti , quos dudum iftarum naeniarum piget. Ne tamen fimili taedio indignabundum abire Lecfto- rem patiamur, lepido Nicomachi Gerafeni , vel potius, qui eius excerpta dedit, Phot II loco * vultum ei exhilaraturi, ad rifum prouocabimus. Ita vero ex obfcuriffimo nugatore Nicomacho difertiffimus patriarcha, cuius Graeca verba adducenda funt, fi velint recfte intelligi: ‘H fAv rot civrr! Islv «uroT? TTxVf Bees, Bees @sZv ^ , oTt Sey.o6 %«- §Sov tso^uv ^oiKtvAof , kW nxTnyo^locj , rS Acys ^ey.ot- ^ ccvrcls tsxvtoc ^ Sskccs, TS^oanBeKat rc~is rS hlya /Jie^eaiv, Ts^oanyo^lccv 7ru^u7s}^h^(Ofj.x. t) hsyeiv rx ^s^sx^ Tx ItsItss^x > x^Tix , TSe^iacrx x^rtoTSe^r^x , rsKx , ts^Sctx xavvBerx , lao~ TYITX t) In philofophia generali L. II. c. j. s.r. 172. x) Cod. 247. p. 24ofeqq. ed. Hoefch. Graecae, w) Obf. Hal. Lat. T. IV. obf. 19. §. 48 feqq. p. i§o. Latinae a Schotto curatae, p. 398 feq. quae eS de Antichthone Pytha- Lucem haec capient ex iis, quae Tom. II. goreoruiii. p. J96 feqq. de hac appellatione dixifflus. SECT. I. DE VITA PYTHAGORAE. ^87 r»jr« ccviTotnroCy <:y} f»t ii^>xvix, [AV-^fj.Yiy /xirjf^ocTu\’tj , Trxvrx xv oifxtxj rx Ti^cet^rjiAsvx txm @scf)v xvrxy cvcy.xTx ^iKX^i xri^\pxyTo xuy « yri Ti^odxvrss tymot rxvrx l^toTiot^rxvTo }{^ (Tvvsx^^ xvrXy Kxrx tixvtoov Ki-yetv 8rci xTrcyvyjaxv eTrl vTis^ @sos ys uvTots ri ^s-Axs Hgl^ ro y.qxros r'^5 iv x^t^yols f%y(T« Qeonjros z. r. A. Quae ita Latine conuertit Andreas Schottvs: Denarius denique ejl ipfis vniuerfum, Deus fummus, et Deorum Deus., quod manuum pedumque fint decem digiti y decemque pfaedicamenta , et orationis partes decem. Omnia enim ipfis decas vt fit, allocutionem ceteris partibus apponunt et fiipplementum Qjiid attinet dicere , complebli illos lieic folida , qjlana , paria , imparia , perfera, prima , fimplicia , aequalia, inaequalia decem ipfas habitudines ^ , fphaerica, cir~ cularia ad genituras atque imitationes fpedtantia , et his confentientia. V t iti~ dem ipfis decas fit mundus coelum, fatum, aeuum, neceffttas, indefejfus Deus, Plianes , Sol, Vrania, Memoria, Mnemofijne. Et vero omnia, opinor, prae- dicta Deorum nomina decadi attribuiffent , ni fi his ipfis antea occupatis pro- pria iam illa aliis feciffent, et continenter eadem de fngulis dicere , pigtiiffet. Qiiandoquidem fuperdeus ipfs denarius efl , qui etiam omnem diuinitatis vim, quae in numeris inuenitur, exhibeat. Graeca ipfa infpicienda funt, quae non omnia rite Schottus expreffit, adeo autem puerilia funt, et ridenda, vt totam Pythagorae fcholam in contemtum queant adducere, nifi liceret coniicere, fequiorum Platonicorum hanc infaniam atque deliramenta fuilTe , et magis viriliter atque fobrie philofophatos fuiffe , ipfum et genuinos difcipulos. Vt verum tamen fateamur, ipfum Pytha- goreum fyftema meliora non fpondet, numerorum fymbolis denudatum ; fecundum quod decas, fiue numerorum, complementum ro h vnum illud efl, quod non tantum Deum primoprimum Ts^oTtxroqx, ipfo Deo de- miurgo priorem, (quae horum hominum voces funt,) tanquam fontem omnium rerum comprehendit, fed vmiuerfum quoque chaoticum fubin- dicat: quodque omnia, quae perfedionis notam habent, ex eo emanatio- nis lege effluxiffe, et in eo, fi non immanenter, quod aiunt, certe ema- natiue concludi afferit. Qiiae a Pythagoreae phyfiologiae fenfu non lon- ge recedere, ex dicendis conliabit, toto autem coelo dillant a Leibnizio. Ceterum, quo padto Ariftotelis de his Pythagoreis numeris explicationes confiderandae fint, ex annotationibus nollris ad Scipionem Aqvilia- nvm ^ difcendum eft, quas huc transferre opus non elTe indicamus. pag. 1057. lin. iz, 23. Haec Pptliagoram auditu pcrcepiffe iabtabanf va- ni fimi homines pnmumque tradidiffe. Ridendas effe has nugas illepidas, ne- mo quidem facile negauerlt , vnde vero in mentem venire potuerint iftius- e) Completam pTcnainque orationem. h') De placitis phif, ante Ari(i. c. 20. nut. m. *■) Relationes 1. Voces Graecas ex difciplina n. 0. p. q,. pag. 21 j feqq. Pythagorica deluintas Schottus noa elt ailccutus. aS8 AD PART. II. LIB. II. CAP. X. DE SECTA ITAOCA. iftiusmodl gerrae viro graui , qualis apud omnes celebratur Pythagoreas, non aeque manifeflum eft : nec diffitemur, aut ipfum Pythagoram, aut fe- quaces non adeo pueriliter potuiffe ludere, fed arcanum quendam fen- fum paulo tolerabiliorem latere debere. Qualis autem ille fuerit, in tan- ta Pythagoreae hiftoriae obfcuritate hariolari tantum licet. Dicemus ta- men, quid nobis ea de re in mentem venerit, et vlteriori ledoris medi- tationi relinquemus. Nempe verifimile nobis efl, Pythagoram quem mathematica , cofmogonicaque in Aegypto didicifTe certum eft , huius dogmatis fenfum atque fundarAentum inter myfteria facerdotum Aegy- ptiacorum didicifTe. De his Demetrivs Phalerevs, vel quicunque alius rhetor iunior huius nominis audor eft libelli vtilis et iucundi Trefi e^jjLY\v^ots S sv ’A;yu7rr« dfy? v/jivS(Tt ^ix rxv (pmtjsvToov oi , e(fis^ns inxSyTss aura xvt) xuA5 , oIvti Kibxqxs tmv y^XfA/ytureoov t^tcov 0 hxoi xKovsToij V7T fvCpMvlxs' (ti^s 0 t^ou^ccv T^v (Tvy/.^igcrtv li^tv a^o r fjLfXos XTSxvxs rS Kcya fxSdXv. In Aegypto Deos celebrant facerdotes feptem vocalibus, quas deinceps fonant, et pro tibia citharaqiie liter arum ijlarum fonus, ob vocis fuauitatem auditur. Qiiare fi quis collifum illum (vocalium,) tollit, nihil aliud Jane, quam modulationem tollit, ac mnjam Jine eruditam venu- Jlatem. Enarrat his verbis audor vetus , modum muficae in Aegyptia- cis myfferiis adhiberi folitae, quae non inftrumentis muficis, fed con- centu Tonorum diuerforum harmonicorum conftabat; qua fonorum har- monia fecundum feptem vocalium in lingua Coptica vel Aegyptiaca va- lorem et virtutem (a Graecorum vfu,non longe alienam) diftingueba- tur, et ad fuauem quandam melodiam temperabatur. Hanc muhcam fa- cram non in templis tantum facerdotum Aegyptiorum audiri folitam fuiffe nos docet Demetrius ille j fed ftatuebant | quoque hi homines Aegyptii et Pythagorei inter eos degentes , eundem Ionum harmonicum et concentum fuauem perfonare ex orbibus illis folidis, quibus infixi planetae funt, et non fine fonora, cuiusque ex attritu mutuo, vt in lyra hodierna, diuerfitate et harmonia eos circumagi, orbibus autem illis fe- ptem vocalium nomina efTe attributa : nempe quod Nicomachvs Gerasenvs tradit ^ : fphaerarum feptem hanc naturam ejfe , vt fuum una- quaeque fonum edat , quibus fonis literarum vocalium nomina indita et attributa fuit. C^o pado hoc concentu harmonico laudari ipfum Deum et diui- na humanis concinentia, nomen Dei per fcalam illam Vocalium mufi- cam celebrari fibi perfuadebant, cum crederent. Dei nomen ex iffis vo- calibus componi. Quod theurgi Aegyptii, et ex illorum difciplina fcho- lae Pythagorae vetus imitantes Numenque veneraturi , non verbis, fed poppyfmis quibusdam , et inarticulatis et incongruis fonis atque fibilis harmonicum illarum vocalium concentum exprimere tentabant, ficque Deum inuocabant. Qua de re, fi quis plura et veteris literaturae cupido non 0 Se£t. 71. editus e(t libellus poft *lios a Thoma Galeo inter Rhetor. Cantabr. 1676.8. d) In enchiridio harmon. Lib. II. p. 37. edit. Meiboin. . SECT. I. DE VITA PYTHAGORAE. 189 non ingrata futura cupiat , legendam ei commendamus , literatlfTimi, cum viLieret viri, Io. Matthiae Gesneei obferuationem , de laude Dei per FlI vocales * ^ qui loco Evsebii notabilis-^ addudus, aduocato epigrammate veteri, {5oll alios coniicit, licet fubtimide, aliquid horum a ludaeis ad Aegyptos psrueniffe, cum ex nomine n-H'', (iue louo, quod folis vocalibus literis conltat, concluderent, omnium vocalium pot-dla- tes enharmonicas in ifla appellatione contineri, ficque Deum ifta arcana ratione per fonos poffe laudari, quae a viro dodo a'lata curiofe expendi, ob Therapeutarum inftituta, qui Pythagoreis moribus atque confue- tudinibus viuere fibi conftituerant , omnino merentur. Longius enim huic argumento inhaerere non patitur loci anguflia. pag. 1057. lin. 'ij, ^las qua ratione imienerit Pythagoras , ita narrant veteres. Valde fibi hac inuentione placuit Pythagoras et tota eius fchola. Obferuatum autem recentioribus nonnullis ^ rationum muficarum gna- ris, verum confonantiarum fitum philofophum non deprehendiffe : de quibus tamen hoc loco plura dicere, nihil attinet, et in hiftoria Muficae fpeciali tradandum elt. pag. 1062. lin. 7. 8. Veterum de ea re diiierfas fententias exponit lACO- BFS THOMASIVS qui Igendui. Digna omnino efl ifta diftertatio Thomafiana, quae in hiftoria philofophiae Pythagoreae non negligatur fed diligenti attentione expendatur , cum potiora fyftematis aftronomici Pythagorei capita illuftret, fine quibus in luce pofitis, de vero fenfu et fignificatione Antichthonis in hac fchola difputari nonpoteft. Obferuat autem vir dotftiflimus, numerorum dodrinam permouiffe Pythagoreos, VI, cum entium elementa numeros putarent, et ob numeri denarii perfe- (ftionem in Tyftemate vniuerfi tanquam in dubium praefupponerent, prae- cife quoque decem fphaeras numerari oportere, et vero a fenfibus de- monftrare plures, quam nouem, non pofTent, nempe feptem planeta- rum, 0(ftauam, in qua ftellae fixae ^nonam globi terreni, decimam, licet digitis eam oftendere non poffent, ab ingenio confinxifte, et nomen illi dedifte antichthonis, hoceft, terrae, quae fit huic noftrae oppofita, inuifi- bilem autem nobis ftatuilTe, quod circa idem mundi centrum, ignem centralem, (iue folem ftatuebant, ex altera parte nobis occulta voluere- tur j cum moueri circa folem tanquam mundi centrum et tellurem et fphaeras reliquas affirmarent. Recle haec dici , nec Pythagoreis ita fieri iniuriam, fi antichthonis inuentio non rationibus phyficis, fed ingenio ex hypotheh nuganti tribuatur, ex Aristotele patet, qui duobus locis obfer- Eft prolufio academica , titulo theolo^u- P. II. inft. c. 3. fol. 75. Pkikz. in liiftor. iniifices inenuv grammaticovum Goettingac 1746. edita, p. yy. Mattheson ercheftr. P. I. p. 301. P. II. plena eruditionis antiquae, qua vir beatus et non pag. jo». fine literarum ia£Iura nobis ereptus praettabar. g") Obf. Hal. T. IV. Obf. 19. p 380 feqq. qui f) De praepar. L. XI. c. 6. p. yao. numeri in prima editione emendandi funt. f) Z A R I N V s in dubiis de inuent. Pyth. h) De coelo L. II. c. 13. Metaph. I. C. 5. Append. Hijl. phil. O o AD PART. II. LTB. II. CAP. X. DE SECTA ITALICA; obferuauit: antichthona a Pythagoreis introduftam efTe, rationesque eius illos quaefiuiffe , a ti^os (pcuvcy^voi ra.' Kcyas tks ociTtas re> , «Aci TT^cs Ttvcl: >{o^ Koyiss uvrm tu (pcuvcysvu Tr^cctAKcnTss' •nei^uyEMOi (TuyKco-jU^v ; non ad ea, quae videntur, rationes cau[l'asque quaeren- tes , fed ad quasdam fuas rationes opinionesque, ea, quae videntur (phaenome- na) trahentes atque ornare conantes. Quae altero loco adhuc luculentius Stagirita exprellit, quo exprelTeait: cum Ppthagorei fyllemati numerorum omnia applicarent , fi quid alicubi deerat , fupplentes , vt totus eius traldatus confentaneus e jTet, Jlatuiffe , quoniam denarius perfetlus ejf e videatur totamque numerorum naturam comprehendere, ideo et ea, quae in coelo feruntur, decem eJTe, dixij/e, cum vero noiiem Jbliimmodo fint, quae manfejle apparent , decimam fe~ ciffe antichthona , terram oppofitam. Ad hanc autem Ariftotelis obferua- tionem refpexiffe Simplicium a nobis h. 1. addudum, non efl; dubium. Ipfa quoque ratio explicandi antichthona id euincit, quae definiri a ne- mine hadienus potuit , quid Antichthon Pythagoreorum fuerit, omni- busque hic coiiiedturis aqua haereat, nec vna confiftere poffit, vt ex iis videre licet, quae curate attulit Thornafius. Nempe cum ipfi nullam eius definitionem haberent , fed nomen aliquod fine re amplederentur, inutilis et impoflibilis tradfatio efl; , difquirere^ velle, quid antichthon Py- thagoreorum ht? Quae vt re6te fe habent omnia, ita memorabile ex- emplum nugantis ingenii in fchoh Pythagorea funt, et parum honoris vel praefidii ipforum philofophiae pariunt. Quae tamen tragoedia vtN nam non hodie adhuc inter philofophantes ageretur. pag. 1062. lin. 17. Medium in mundo locum ignem obtinere. Ex loco Aristotelis in antecedentibus allegato patet, Ariffotelis tempore hunc Ignem in medio mundi conftitutum de fole fuiflfe intelleftum , ait enim diferte: c/ liv^ayc^eioi sts) yevrS ysas tsZ^ mcef (par), rriv yr,v iv To>-v a'=;§oov ^auv zvkXoo Tseft ro piaov , ivxrcc yigcj rps^av TrciSv j Pythagoreos aj]erere,in medio effe ignem, terram autem vniim ex n/lris effe, quae in circulo circum medium illud moneantur, et hoc pabio noftem et diem efficere. Philolaum in eadem opinione verfatum effe, infra docetur. P L V T A R c H V s ’ autem illum Pythagoreorum ignem , in centro mundi politum, a fole diftinguit, et hunc quidem a Philolao difcum vitreum di- dlum effe putat, quod refplendefcentiam mundani ignis recipiat. Revfle ad haec iam monuit Thomasivs*, Plutarchum Pythagoream opinio- nem cum Empedoclea confudiffe, quae duos foles afferuit, quorum vnus fit ignis mundani archetypus, alter huius ignis refplendefcentia. pag. 1064. lin. 29. Qiinntum ipfi fcholae Italicae tribui debeat Nun- quam haec cautela fatis pote/t inculcari in hiftoria Pythagorea, adeo tur- bata funt omnia. Qiiamuis enim verifimillimurn fit , Pythagoram ex vno i) De pkc. phil. L. II. c. flo. de animae procreatione T. III. Opp. «• S- 2S p. 385- SECT. L DE VITA PYTHAGORAE. 291 vno omnia fonte emanationis ordine deriuauiffe, atqne fubordinatlonis emanatiuae lege entium origines in hoc fonte quaeliuilTe: fupra tamen manifeftum fecimus , Platonem ab eo ita feceffionem feciiTe , vt , cum ex vnachao, fiue Deo potius chaotico Pythagoras entia omnia deriuaret, Plato haec ad immaterialia fola, aeterna, diuina traheret fenfibilibus vel materiae relidlls, vel in ea introdiidis ideis intelligibilibus ; quo patio inter Pythagoram et Platonem de entium origine magna eft differentia. Habent enim principia fiue elementa rerum ortum fuum ex emanatione vnius illius entis, quod totum comprehendit, fi Pythagoras audiendus efl: Materia autem Platonis ex eo ente effluere non potuit, fed ab aeterno ei contradiflinda eft. Itaque in hac comparatiojie Pythagorei dogma- tis cum Platonico caute incedendum eft. Ibib. lin. penul. Ita vt refpeifu vniuerfatium fe habeant , ac ft non ejfent. Intellexit id fchola Platonica , quae fola vero nobis hanc metaphylicam tradidit, de omni ente materiali et fenfibili: Pythagoras autem, fifup- ponitur, monades immutabiles numeros effe, neceffario huic fe alTer- tioni opponere debuit , qui , quomodo de numeris , fi monadas earum- que aggregata intelligamus , ratiocinari potuerit, eleganter exponit CK G E R D I L I V s % qui legendus. pag. 1065. lin. 17. Hic fapientijjimus atque veriffimus ejl. Clara et per- fpicua huius thefeos nafcitur fententia, fi emanatiuo fyftemati, quale illud in Pythagorae fchola floruit , applicetur , confufa et innumeris difficultatibus obfepta, fi Platonice intelligatur. Et tamen in his et fc- quentibus folos Platonicos audire cogimur. Fatemur autem, multa hic fe implicare et contradicere , quae acute et folide detexit monuitque Plovcqvetvs aft de eo iam non difpicimus , quam vere ifla dican- tur , fed an ita cogitauerint antiqui ifti philofophi , quos tam acute et fubtiliter de iftisnon decreuiffe, quam nos facimus, recordandum eft. Itaque caute atque prouide audiendi illi funt, qui nobis adeo fubtiliter et ingenio fe Pythagoream de hoc argumento fapientiam enarrant, vC manibus palpare liceat, iftas explicationes natas quidem effe in ingenio virorum doftrlnae et acuminis laude florentium , et in noftri temporis fcholis, quibus longe alia philofophiae induda eft facies, magna dili- gentia exercitatorum: longe autem abeffe ab illius temporis antiqui, quo hi phflofophi et imprimis Pythagoras philofophatl funt, rudiori indole, et craffiori cogitandi ac tradendi docendique ratione atque modo , quae tantum abeft, vt diftindlionibus , conclufionibus, ratiocinationibus, con- fequentiarum formulis , ingeniofis oble19^ immateriales nulli mutationi et alterationi obnoxias: adeoque hoc no- mine immaterialitatem fummam Dei indigitari : fimilem autem quoad corpus dici illum luci, quia fpiritus aethereus ille ignifue mundanus aftra illuminet, quae velut corpus lucidum ad nos lumen transmittant. Hadle- nus vir do^us , qui haec omnia venufta , quod folet et perfpicua ora- tione explicat. Exponenda autem erat haec Pythagoreae theologiae ex- plicatio, eo quod in ea, tota fere apologiae pro Pythagora, quam inftituity vis atque neruus fitus fit. Eam autem hoc loco examinare, et cum viro eruditiffimo difputationis ferram de ea reciprocare, noitro efTe inhituto, atque loco aduerfum , fupra diximus , vnde a longa et operofa conhdera- tione huius explicationis abltinemus; nec multum eam necelTariam effe iudicamus, quando ipfe leftor cautelarum fupra pofitarum memor ad veterum teftimonia fine audoritatis et hypothefeos praeiudicio attendit. Quamuis enim iltam explicationem nihil habere hypothefeos audior alhrmet, et ad grauiPimorum feriptorum teftimonia prouocet: tuto ta- men et non fine caufiae fiducia ad hos poTumus prouocare , modo Pla- tonici Alexandrini iisque fimiles non fint, a quibus illam explicationejn didicit Cl. Gerdilius, leiloremque ideo ad addudos a nobis tefles aman- damus, quorum tellimonia refutari non poliunt, nifi adlhbeantur diftin- dliones Pythagorae aeuo nondum auditas et ab Alexandrinis nugatoribus ad faluandam hypothefin excogitatae, quae limplici negatione difflantur. Quae fi non hypotherin fapiunt, certe nulla ell hypothefis, quae non pro veritate abfoluta poffit haberi, adeo finguntur, praefupponuntur, et pro lubitu definitionibus et, nominibus per abhradliones excogitatis, torquentur omnia, \’t fubtilitatem ex arena difputatoria in hifloriara phl- lofophicam tradudam , ledor facile manibus palpet. Qjji Ii vnum fy- ’ ftema chaoticum cofmogoniae veteris , ex quo Pythagoras fuam theo- logiam defumlit, fecum reputauerit, ct quo nexu interno non ailidens, fed informans mens, materiae chaoticae ab aeterno vnita atque effen- tialiter praefens fuerit, haneque ex fe emanare fecerit, quod ipfe vir dodus negare non potuit, mundum ex Deo emanauilTe, adeoque notio- nem immaterblitatis fenfu abfoluto monadi fupremae Pythagorae non poffe tribui, omnis illa dillindio, quamuis erudite et ingeniofe valde excogitata, at vel hoc foJo artificio fufpeda concidit. Plura vero non addimus, qui ledorem libenter iudicsm et arbitrum pofeimus, qui fi negiedis euidentibus veterum teflimoniis, quae has diflindiunculas non tantum ignorant , fed ne patiuntur quidem , viro dodiffimo velit acce- dere, nihil caufTae habemus, cur plura moneamus , vt definat fuas co- gitationes veteribus tribuere, et quid dicere debuerint,. non autem, quid dixerint perquirere. pag. 1076. lin. penulf, lAbri vetujlijjjiuifragmeniwn. Hunc vnum in- terpretem, omnia fidei hdloricae critena habtmtem mille dihindionihus, abltradionibus excogitatisqu6 nouae interpretationis aedifioiis, quae Ale- xandri- ri96 AD PART. II. LIB. II. CAP. X. DE SECTA ITALICA. xandrinae philofophiae alumnis debemus, praeferendum efTe, Ii quis ne- gauerit, cum eo difputationis de hoc argumento aleam non polTe am- plius iniri, prudens quilibet, qui rationalis philofophiae regulis elt imbu- tus, intelligit. pag. 1077. lin. 4. Quod Zeno pojlea , Pijtlwgorica nnjjieria imprimis a Polemone edoBiis adoptauit. Monendum tamen hic efTe putamus, Zeno- nis illam, quae pofiea omnium Stoicorum fuit, phyfiologiam ita Pytha- goreo fyftemati tribuendam vnderi, vt emanationi in eo locus fuperfit, prout th. 6. exprelTimus, et intelligentias emanatiuas adhibendas effe mo- nuimus, cum Stoici folas ignis diuini et mundani fmeanimae munda- nae modificationes admitterent. Vnde Stoicum fyfiema ede deterius Pythagoreo fatemur, cum in hoc peculiaribus tamen fubfillendi modis in Deo radicatis, res, quae ex anima mundi emanarunt, gaudeant, quod ta- men fecus eft in Stoico , a Spinozae impietate non longe didito. Qiiod temperamentum, fi adhibeatur, quemadmodum adhibendum efie, fontes, ex quibus in Phoenicia, Graecia atque Aegypto fua haufit Pythagoras, pofcunt, facile obiecdionibus omnibus, quae contra nofiram explicatio- nem vrgentur, poteft fieri fatis. Quare enixe ledorem, veritatis cupi- dum rogamus, vt ad ea repetita ledione recurrat, quae fupra in his fup- plementis ad pag. 287. operis noftri de theologia Aegypti diximus, fecun- disque curis paulo luculentius expofuimus: quo padlo dirimi multas quaelliones et controuerfias in hoc argumento optime pofife, fumus per- fuafiflimi. / pag. 1078. lln. 5. Ex mente Pythagorae inter fe jiuunt. Attendere hic ledorerri cum quadam accuratione iubemus ad nexum fyfiematis non emendicatum et ex alienis illatum, fed, neceflaria fequela fluentem, quam accedentibus teflibus non fufpedis optimam in hoc argumento demon- ftrandi methodum elTe , nemo fanus negaiierit. pag. 1080. lin. 29. 30. Si clare loquendum, a vera materiae notione neu. irum liberari queat. Senfit, qua eft mentis acie, vim demonftrationis ha- (ftenus allatae, humaniflimus et docftiflimus Gerdilivs^, itaque, cum ilntelligeret, fi in excufanda pingendaque theologia Pythagorae fuccef- fus fperandus fit, argumentum atque dubium, quod ex natura ipfius DEI defumitur, et opponi folet, remouendum efie: monet, credere multos recentiorum , Deum Pythagorae nihil eflc aliud, quam ignem fubtiliifi- mum per totum mundum difperfum, fed praeditum virtute mouente et formatrice, qua ordinentur fecundum certas leges omnia, hunc ignem in fe elTe materiam fubtiliflimam, et tantum fenfu vulgari apud veteres voca- ri incorporeum, id eft, non fubiedum dimenfionibus materiae craffae et compadfae. Vbi noftrtim imprimis, ad quem haec fpicilegii inftar an- notamus, locum fe refpicere fatetur, quem fcilicet fibi potiflimum remo- uendum efie perfpiciebat. Fatetur is candide , maxime Ciceronis 1 au(fto- f) pag- 301 feqq. p) De nat. Deor. L. I. c. 12. SECT. 1. DE VITA PYTHAGORAE. 297 au(Roritate niti hanc fententiam apud quem obiiclt contra conceptum Dei Pythagoricum Velleius: Pythagoras cenfiiit, animam ejf e per naturam rerum omnem intentum ^ et commeantem, ex quo animi nojlri carperentur , non vidit dijlradtione humanorum animorum difeerpi et dilacerari Deum , et cum mijeri animi ejfent, quod pleris que contingeret, tum Dei partem ejf e miferam, quod feri non potejl. Paria apud Lactantivm '' et Minvtivm Feli- cem ‘occurrere, ipfe recordatur vir dortus. Vt autem refponfionem pa- raret, qua elidi queant teflimonia adeo clara et manifefta, quorum com- plura nos nominauimus, non in totum negandam effe ait quaeflionem, nec dicendum, in totum deceptos efTe hos fcriptores: fed ftatuendum, ex parte redle eos de Pythagorae dogmate flatuifTe, ex parte autem non. Quod vt euincat, loco teflimoniorum in contrariam partem adducendo- rum, qui negarent, Pythagoram Deum fecifle corporeum, quae quidem expedabamus,ad diltindionem confugit inter animum et animam , fecun- dum quam, interprete Nonio ‘ atque Lactantio “, non efl; idem mens et anima, aliudque ell, quo viuimus, aliud, quo cogitamus, et, poftquam monuilTet, vulgatilTimam fuifle hanc diftindfionem apud veteres, acce- pifTe eam ex fchola Pythagorae, Platonem atque Stoicos, audoritate Plv- TARCHi confirmat, indeque concludit realem vel eflentialem potius di- flindionem inter mentem immortalem et incorruptibilem , et inter ani- mam fubiedam morti et corruptioni , quarum vna fit in perpetua mobi- litate et agitatione, altera incapax fit motus localis. Inde, porro mo- net, cum anima, fecundum certas proportiones harmonicas ex certis par- tibus colligata fit , accepiffe a Pythagoreis locum inter numeros , didam- que effe numerum fe ipfum mouentem , propter mentem praeditam mo- trice virtute, adeoque et alios numeros, quibus iundla fit, pofle mouere. Quem fenfum, ait, efie verborum Plutarchi , riAotrcov sV/av vcsrrtv eavrlfs KtvriTriv, v.ocr iva^/acviov KU‘isp.e\t\v > efs fuhfantiam intelligentem fe mo- uentem ex fe ipfo, et motam fecundum rationes harmonicas ; ex quo loco in- fert , animam iuxta hos philofophos efie in perpetua agitatione , cum e contrario mens in particulari fumta ab iis negetur, efie fubieda motui lo- cali. Ex quo, vir acutus porro colligit, animam in toto complexu fuo fumtam conflare , fecundum Platonem , l^thagorae interpretem , ex par- te principali, quae regat cundia, tm nyeiaovr/.a , id efl, mente : et parte ea, quae moueatur fecundum rationes atque proportiones harmonicas, quae irrationalis fit, diffundaturque per corpus, vnita autem cum corpore et coniundla cum ea, quae principatum obtinet, non recipiat commotio- nes fecundum certas proportiones. Quam mentis atque animae dilfin- dlionem r) Lib. I. c. y. 0 L. IX. X. c. 7. t) De proprier, ferm. p. 4^4. Animus et anima qua viuimus, fine animo anima efi: debilis. - - Hinc animus ad intelligentiam tributus. O Lib. VII. L. IV. c. 7. de plac. phil. hocdiltant: animus eti, quo Tapimus, anima, Append. Hif. phil. •98 ad PART. II. LIB. II. CAP. X. DE SECTA ITALICA. ^lionem etiam ex definitione heroum a nobis ex Hierocle allata, qua conflare dicuntur ex animo rationali et corpore lucido roborari iudicat, et hanc quoque diflindlionem inter vetuftiflimos poetas per traditionem obtinuifTe, apud quos faepius occurrat anima fine mente, \f^ux>i ayovs-, erudite probat. Q^jibus omnibus fufe expofitis, ad locum Ciceronis ita refpondet, vt eum tantum petere fuperflitionem vulgi atque poetarum, contendat, qui putabant, animam manere in inferno, quod tamen non fieri poflitfine corpore, putetque, Pythagoreos et Platonicos, quos fequa- tur Cicero, credidifTe, ex duabus illis animi partibus remanere rationa-- iem, perire cum corpore irrationalem: vel fecundum Hieroclem, fuper- effe animum coniundum corpori lucido, quod illum relinquat, et fe in altiflimam aetheream fubflantiamfibihoraogeneam attollat, vt poflit aeter- num viuere. Alios autem finxifle , praeter animam et corpus , effe cer- ta fimulacra corporis, quae deflinata fint pro inferno. Et haec quidem fufe et non fine dodrinae profulione ad naufeam fere cumulat Gerdilia- na eruditio, in fequentibus autem totus in eo eft, vt euincat, animam mundi, fi ipfa Dei immaterialis notio fir, non conflare poffe cum reli- qua dodrina Pythagorae, nempe qualem ipfe fibi vir dodus efformaue- rat , nec efTe in fyflemate Pythagoreo fpiritum illum aethereum proprie Deum, fed aetherem, fiue auram fupremam purifTimam , quae in fe con- tineat calorem viuificantem , et in qua viuunt naturae immortales; fiue, effe campos illos aethereos, in quibus natent Sol, aflra, et luna; non aU' tem efTe hunc fpiritum aethereum eundem cum illo , qui conflituat na- turam fubllantiae immortalis, quae in eo viuit, fed tantum eius elemen- tum efTe, in qua viuentes aeterna vita fruantur. Rationibus itaque Py- thagoreis conueniens efTe , vt, cum praeter principium hoc vitale, aliud etiam in homine fit naturae differentis, nempe mens, multo magis id ad coelefles fubflantias referendum efTe, quae non poflint efTe ex anima ifla mundi, quae inferioris conditionis fit, fecundum veteres, quam natura intelligens, etc. Qriae multis poftea profequitur, heic, ne taedium ledori creemus, amplius non repetenda, quae tandem eo omnia collineant; per iflam animam mundi Intelligendum efTe iflum fpiritum aethereum a crea- tore per totum mundum diffufum et diflributum, qui, cum fubtilifllmac naturae, calorisque eflicaciflimi indolem habeat, inflrumehtum fit: per quod fumma meris intelledualls et immaterialis in mundum inferiorem operetur, ob quam operationem illa Deus dicatur per omnia diffufus, quemadmodum in homine praeter animam rationalem et fpiritualem, efTe creditur anima materialis, fiue fpiritus animales, qui funt media et in- flrumenta operationis animae, ignofeet ledor prolixitati, quae fequen- da fuit in exponenda dodiflimi viri ftntentia, qui non opus habuiffet tan- tum puluerem de ea re excitare, cum pauci forte ei negauerint, fpiritum eiusmodi mundanum aliquem, fiue aethereum in partes vocatum efTe a veteribus philofophis , vt operationes animae in corpus explicarent. Verum SECT. T. DE VITA PYTHAGORAE. 299 Verum haec nihil ad rhombum faciunt, cum in illis veterum locis, vbi Deus anima mundi dicitur per omnes partes commeans et diffufa, non fermo (it de inftrumento quodam intermedio, quod Deus adhibet ad operationes fuas in mundo edendas, fed de Deo ipfo eiusque natura in- telligibili, a quo tc «re^ KivUS^ccj totius mundi dependet. Heic fecu- ri ad loca a nobis addudta, maxime eum, qui ex luftino et Clemente Alexandrino excerptus ex libro Pythagorico luculentam defcriptlonem exhibet, prouocamus, quem de alio principio, quam fumma mente intel- figere velle , effet quadrata raifcere rotundis. Nam non tantum de Deo vno fententiam Pythagorae fe edilTerere velle , fcriptor ille antiquus ait, fed de eo quoque pronuntiat, illum svx ©fov neque extra mundum elTe, fed in eo velut in circulo inclufum habitare, cAcv Iv oAw, ( vt de anima hominis rationali in corpore habitante loqui etiam foient philofophi) ipfumque eW Qslv profpicere omni generationi , ipfum elTe mixtionem omnium, etiam aeternorum , principium omnium , gi' , Iv (poo^n^cc^ vnum lucis fontem, et fcaturiginem fuis radiis omnia illuminantem, ani- mam, omnia animantem et per circulum, fiue circularem harmoniam omnia monentem. Haec quomodo animae mundi materiali et aethereae a Deo diftindlae conueniant, quae nunquam 0 ®sos audit? nili fidicu- lis torqueantur voces et nomina, quae Deum vnum, folum internum, neceffarium omnis motus, lucisque immediatum audlorem faciunt, et caufTam immanentem conftituunt. Fatemur ccTi^oa^vovvaoc et abfurda at*», que contradidloria ineffe huic dogmati, verum de hac quidem inconcin- nitate nobis fermo non eft, quam probe viderunt Platonici fequiores, et nemo melius intelligit, quamcel. Audior noder, qui ideo antiquiffimo ' dogmati colorem inducere fategerunt. Nos ledlorem ea recordari iube- mus, quae de Deo in chao conclufo, et mundum velut ex finu fuo eii- ciente atque generante in barbaricae philofophiae hidoria fufe docuimus. Ex illis enim, ea, quae in Aegypto, Ionia et Syria, et, fi verum ed, apud Babylonios quoque collegit, et numerorum fymbolis tanquam nouum phyfiologiae fydema ornata fcholae fuae vendidit Pythagoras, explicari aliter non pofTunt, nifi torqueantur omnia, quod in hoc loco Pythago- rici anonymi feciffe Cudworthum fupra annotauimus. pag. logo. lin. 6. Affemit quoqm Pfeudo - Origenes. Refpexit audior anonymus ad hypothefin Zoroadream, quam a Zarata Chaldaeo accepide memorauit, duo ede ex vno fonte, Mithra, principia, lucem atque tene- bras: ita vero vtrumque expofuit, vt defola cauda materiali pofht intel- ligi , quod cum explicatione Gerdiliana non poted conciliari , redle au- tem dicitur, fi inteiligatur de Deo f. monade chaotica, quae duplex hoc principium ex finu fuo emanare fecit, ac velut rerum futurarum femen eiaculauit. Vnde dixit quoque, mundum ede ex viro atque muliere condantem. Legenda vero et reliqua hu!us audloris funt, quae, licet genuina Pythagorica non fint, lucem tamen accendere podunt phy- Pp a fiolo- 500 AD PART.II. LIB.II. CAP.X. DE SECTA ITALICA. fiologiae Orientali, et quae ex fonte hoc fua haufit Alexandrinae, in qua apud Proclum: ZsZs a^(jY\v yhero, Zsvs ufjil^^oTos tTiKsTo Similia in Aegypto et ex Orphicis didicit Pythagoras, quae nunquam polTunt cum interpretatione ci. Gerdilii conciliari. pag. 1083. ^ quoque repetenda funt. ■ Difcrimen ta- men probe tenendum eft inter ideas Platonis et intelligibiles fubdantias fcholae Pythagoricae ; illae enim intellectualis tantum naturae funt, hae, praeter intelligentiam corpore quodam aethereo velUuntur: quales ta- men heroSs etiam admififfe fcholam Italicam ex vniuerfali traditione, quae ad omnes fere prifci orbis gentes dimanauit, probari potelf, reCte- que obferuauit cl. G e r d i l i v s Ipfa enim emanatiui fyhematis na- tura et conftitutio, et fubordinatio entium, quae emanarunt, id euincit, vt alias rationes taceamus a cl. Plovcqveto ^ allatas, inter quas Pytha- gorico Platonica eft Plotini " a conuenientia et ordine fyftematis mun- dani defumta. Quae eo magis heic confideranda eft, quia in fyitemate Pythagorico non folius fupremae mentis libera voluntate et fapientia, fed emanationis neceflitate et ineuitabili ordine poni debent. pag. 1084. lin. 17. Quae omnia fine illo fyftemate ronjijlere nequeunt. Non fine magno commodo conferri cum his poteft fyftematis cabbaliflici ex- plicatio fuo loco data, vbi fimiliter in circumferentia proxime infinitam lucem habitant emanationes primae, eaeque diuinae; in imo fubfidunt, hiceque carent atque mali omnis origo funt emanationes vltimae, quae in materiam tandem degenerarunt. Ex quo patet, eandem Patriam vtrum- que fyftema habere. pag. 1085. lin. 35. 36. Sequitur hoc ex deferipta haEienus diuinae naturat per omnia difnfae operatione nexuque rerum omnium et fequela atque ordine- phy fico, exque animae conditione diuina. Hanc confequentiae rationem co- haerere cum fyftemate Pythagoreo, erudite ofterrdit Plovcqvetvs licet incertum fit, an Pythagoras ratiocinatione ad hanc diuinitatem ani- mae afferendam peruenerit, et annon potius a philofophis barbaricis,, maxime in Aegypto acceperit. pag. 1087. lin. 13. Nihil certi dejinimus. Meretur hic legi diligentifii- mus Gerdilivs'", qui , poffquam tria fumma genera , ad quae Pytha- gorei res omnes teuocabant, (categorias dixere alii) luculenter explicaf- fet, ex didis colligit, Italicam philofophiam numeros pofuiffe non tan- tum , tanquam principium materiale rerum , fed etiam formale , nempe, in quantum effedus phyfici funt, fecundum eos, imitatio effeduum nu- mericorum, ea potiffimum ex cauffa, quia res phylicae fint compofitae ex monadibus realibus, quemadmodum numerus ablfradus ell compofi- tus^ y") 1: c. p. 305. Repetenda hic ftinr, quae de *") loc. cit. p. 13 feqqi philofophi.i inrev »entes birbaras Chaldaeos, Per- nS Enn. IIl. L. IV. c. 6. fas, Indos, Ae;ryprios, Graecos atque Celtas fuo <>) loc. cit. p. 21. Ifico.fufe attulimus. c) loc. cit. p. 2;/8. SECT. I. DE VITA PYTHAGORAE, 30® tus ex vnltate abftracfla : ex quo necefTario fequitur , ftatum phyficumr debere refpondere Ratui arithmetico. Et ex hac proprietate numeri, qua eft certo modo principium formale rei , nempe , quatenus proprietas nu- merlca debet determinare proprietatem phyficam rerum, quae, quemad- modum numeri componuntur ex vnitate , coniicit ingeniofus fcriptor, polTe detegi fignificationes denominationum multarum, quas numeri Py- thagorici gerunt: quamuis certi nihil hic promitti poffe, prudenter mo- neat. Non heic locus et tempus eft, de hoc argumento fpeciali prolixius differendi, et, qua cautione opus fit, in his terminis metaphyficis et fcho- lafticis ad fyffemata veterum philofophorum , maxime v'^ero Pythagorae illuffranda adhibendis, agendi. Nos duo tantum, quae momentum haud exiguum habent in vetuffiffimaphilofophia, capita rede et prouide ledo- rem expendere iubemus. Primum , ne intelligat veteres philolophos fe- cundum fua magis placita, atque notiones , vel prout ffatuiffe veteres cu- pit, quam prout ipfos ffatuiffe manifeffa teffimonia prifci orbis, et ipfa (yffemata veterum philofophorum euincunt. Quod imprimis propter eos monendum eff , tum qui fana omnia atque reda et reuelationis puri- tati plerumque conformia effe veterum philofophemata contendunt, tum, qui ad impietatis et deteffabilis atheifmi fcabiem veteribus affricandam hiftoriae philofophicae abufum incruffant. Vtraque pars enim non, quid dixerint veteres, fed, quo pado partis fuae placitis vindicari poffint , in animo habet, et totum philofophicae hifforiae ffudium euertit. Medio itaque tutifiimus ibit archaeologiae philofophicae ffudiofus , cuius parum- intererit, quocunque modo veteres philofopho.c ffatuiffe appareat. Alte- rum, quod probe excutiendum effe veteris dodrinae cognofcendae aui- do putamus , quodque propius Pythagorici fyffematis hiftoriam tangit,, illud eff, vt attentus fft ledor ad emanationis fyffema, quo hadenus ad recludenda veteris orbis myfferia cofmogonica et cofmologica, tanquam claue vfnfumus, et fine quo Pythagorae phyfiologia intelligi nequit* Eleganter et erudite monet cl. Gerdilivs ‘‘ fyffema em)anationis longe effe vetuffius Pythagora, et receptum fuiffe apud Aegyptios, Magos Zo- roaftreos,Gymnofophiffas Indiae, Arabes; inde tranliiffe ad theologiam popularem et fabuloiam Graecorum. Immo, quod mirabile, deprehendi in aniiquiffimis monumentis philofophiae Sinenfis atque laponicae, quini ad feros quoque et fylueffres AmeriCae populos penetraffe. Potuiffefad- dere vetuffilliivias nationes Celticas, Sarmaticasque; de his enim omni- bus fimilia in hac noffra barbaricae philofophiae hifforia teffimoniis fatis: luculentis, dudum , et imprimis in hoc fpicilegio id prohauimus, additis' taren monitis nonnudis, ne Dualillicum fyffema, quod nonnullis arri- (it, quodque mirabili artificio cum emanatiuo fub. vno iugo ire coege- runt nonnulli, vt Zoroaffris ipfiusque Platonis exemplo nouimus, cumi hoc Emanatiuo confundatur. Coniicit autem argute, vt folet, Tauri-- P p 3^ nenfis iy loc. C’t. p. 34J.. AD PART. II. LIB. II. CAP.X. DE SECTA ITALICA. nenfis philofophus nofter , cum adeo vniuerfaliter receptum inter gentes prifcas populosque toto coelo diuerfos a prima fere mundi aetate hoc emanationis fyftema viguerit, non potuiffe illud folis philofophicis ratio- ciniis, hominibus, etiam dc^iKcToCpois integrisque nationibus in mentem venire , fed impreffum altiflime menti humanae neceflario derluandum efTe a traditione aliqua vniuerfali , quae originem acceperit a fado quo- dam, fiue traditione, ex quo fonte deinde ad plerasque gentes dimanau©- rit, cum homines per omnes habitabilis orbis partes diflribuerentur, quod tempus non adeo longe remotum potuerit effe abipfa traditionis il- lius origine. Id autem patere putat ex tot velligiis harmoniae, quam is credit intercedere inter Mofis hiftoriam et theologumena veteris orbis, quae facile perfuadeant , ex vna eademque fcaturigine omnem hanc tra- ditionem profluxifle ; vnde concludit tandem, creationis ex nihilo hifto- riam per hunc canalem ad populos veteres defiuxifle. Qiiae, eum con- fequentiarum nonnullarum machinis lecftori perfuadere laborauiffet, con- cludit tandem Syftema emanationis in fuo fonte non efle aliud, quam creationem a nemine in adum produdam, nili a virtute diulna, quae fine effentiae fuae diminutione, vel propriae fubftantiae communicatione mundum extruxerit, eique largita fit exiftentiam. Aliter non potuifTe hoc fyftema hominibus in mentem venire: vnde multus poftea in eo eft, vt creationem , ex nulla praeexiftente materia, id eft, ex nihilo , fola vir- tutis et voluntatis diuinae iulTu innotuiffe orbi veteri vniuerfo ledori perfuadeat, et hac inaudita haiftenus fignificatione emanationis termi- num explicet. Fatemur, quod pace viri eruditilTimi didlum volumus, cuius pium pro religione et reuelatione ( quae vero cum traditione non confundenda eft) feruorem atque laudabilem diligentiam omnino proba- mus et extollimus, miratos nos elTe vehementer, cum ifta pofteriora le- gilTemus, videntes pulchrum exordium adeo dilTimile natftum efle exi- tum, quaerebamus apud nos, fufpenfos et tantum non attonitos — — amphora coejoit Injlitui, currente rota cur vrceus exit? Adeo initio fuo diflimilis eft totius illius ratiocinationis exitus, ab ema- natione ad creationem ingenti faltu deproperans, vt vel mediocriter at- tento lecftori in mentem venire debeat, hypothefeos ftudio et fubreptio- nis vitio, audorem, adeo alias in ratiocinando valentem et acrem , fe de- cepilTe paflTum efle , vt concluderet : emanationis fyftema inter tot vetu- ftas gentes receptum eft, ergo non ratiocinatione facili et populari ab iis potuit excogitari , fed reuelatione et traditione ad eas peruenit. Porro, cum alia traditio non exiftat de rerum origine, quam Mofaica de creatio- ne ex nihilo j ergo fyftema emanationis et creationis ex nihilo vnum idemque funt. Sumus nos perfuafiflTimi, le(ftorem harum rerum tantum mediocriter peritum, obftupefcere, cum hanc ratiocinii confecutionem e) lac, cit. p. jjf. SECT. I. DE VITA PYTHAGORAE. 303 legit , et audit res in fe contradidorias et euertentes, vt funt emanatio et creatio, potuifle iRis machinuiis ita in vnum cogi, vt pro eodem habean- tur. (^isenim adeo communis cogitandi et paulifper abhrahendi a no- tionibus confufis et vocibus nihili , quibus vulgus tantum vtitur , faculta- te adeo priuatus eft, vt nefciat, creationem ex nihho nullum fubiedum materiale, ex quo eduda funt omnia, et a cauffa efficiente produda po- fcere , fed tantum euida neceffaria entis infiniti , et maxima potentia , fa- pientia atque bonitate inftrudi, exiidentia ex eius fola voluntate liberrima atque difpofitione fapientiflima rerum omnium originem ex nihilo deri- uare: quem primum religionis in paradifo articulum fuifTe, podea per diuinarn reuelationem fcriptis ©soTivsv^cti nobis traditum et ad nos tranf- miffum pius quilibet intelligit, et nemo pro eo ardentius militat, quam optimus Gerdilius. Ad, quis communium omnibusque hominibus con- natarum notionum atque idearum adeo ignarus ed, vt non per fe , audita emanationis voce intelligat , indicari per eam eiusmodi exidendi origi- nem, qua non tantum cauda efficiens per quam, fed materialis quoque ex qua, et formalis quoque, atque fundamentalis in qua connotentur, ita, vt id, quod emanauit, non tantum fontem, ex quo habet originem , pro cauffa efficiente agnofcat, fed illi quOque edentiae communicationem, et exidendi vim atque durationem debeat , et, vt feparata effentialiter a fonte fuo in exidendo et edendo quafi riuus , obdrudo fonte , arefcat. Certe nos aliam emanationis notionem comprehendere non podlimus, et acerrimos metaphyficos tedes pofcimus : qui communicationis modos in ente folent expendere. Redle ideo monuit fubtilidimus Plovcqve- Tvs fi monas primitiun tanquam rerum principium pariat rerwn diuerjita- tes per modum emanationis , in ipfo rei fundo nonniji vnam assvmi svb- STANTIAM VARIIS MODIFICATIONIBVS ET EVOLVTIONIBVS , SIBI ET divisim plvribvs manifestatam: et ita rationes primitiuas feminales, fi cum Pythagoreis loquendum , ineffe vni principio, vti numero inejl ratio femi- nalis phaenomenorum ; vnde redte concludit : emanationis notionem cum abfoluta vnitate primitina conciliari non jjoffe , quia plura exifientia et vnum exijhns non conjlituant vnum exijlens : principium quoque vnum , quod in fundo interio’ ri inuoluit ea, quae emanant, non diflingui ab iisdem, fed vi internae ncceffitatis cum iisdem coniungi. Hafienus Ploucquetus, qui redle inde infert, ema- nationis fydema a Pythagoreis in rerum origine explicanda inepte ad- hiberi : quibus addi poffent ual^xroe plura in hoc fydemate comprehen- fa, nid alium ea locum pofcerent. Non poffe autem aliter intelligl Py- thagoream fcholam, tot eorum praecepta et dogmata loquuntur, vt con- tra foiem loqui videatur ille, qui negauerit. Rogamus autem ledorem harum rerum curiofum, vt omnia ida fydemata percurrat, quae emana- tionem rerum ex Deo fupponunt, certi, ne vnum quidem deprehenfu- rum , quod non hanc edentiae communicationem non a fe tantum , fed ex /) De Speculat. Pyth. p. 21, 304 AD PART.II. LIB. II. CAP.X. DE SECTA ITALICA. €x fe quoque tanquam cauiTa materiali fupponat. Praeuidit hunc arie- tem vir dodiflimus, quem hic difTentientem habemus, vnde cum aper- /to Marte vincere defperaret, ad improprias fignificationes et definitiones emanationis confugit; et tres nobis vocis huius fenfus enumerat quas, ne dolofe pugnauilTe videamur, pace ledloris, non filebimus. Cum enim dicatur mundus efle a Deo per emanationem , pofTe id intelligi monet, fenfu vulgari et valde obuio, vtlignificet, Deum aut formaliter,aut virtua- liter eum in fe continuiffe mundum , quem ex finu fuo eiecerit , quem- admodum tela ex ventre fuo eiicit aranea ; fecundo poffe vocem hanc intelligi laxius de produdlione rei ex principio, in quo continetur per eminentiam ita, vtcauffa in effedlum tranfeat fine vlla diminutione vel -communicatione propriae effentiae, et hoc fenfu emanare idem accurate effe, quod creare ex nihilo. Tertia autem fignificatione , improprie in- dicare quamcunque formationem rei ex materia praeexiftente. Vidit fa- tis vir dodtus, harum fignificationum veritatem et exiftentiam fibi effe probandam : cum itaque primam, quam ipfe naturalem, omnibus obuiam et animo per fe obuerfantem effe agnofcit, totam caufTam fuam perdere cognouilTet, reiecit eam, non alia ratione duplus, quam quod non poffe ftare cum fyltemate Pythagorico fecundum explicationem fuam , hanc- que natiua ifia emanationis fignificatione totum euerti , acute videbat, ^uod argumentum ert , rei euidentia conuidum in campo aperto eum confiftere non potuiffe, ideoque ad latebras confugifTe : quicunque enim fine praeiudicio , fine hypothefi heic verfantur, habebunt confitentem reum , ex propria , natiua et communi omnibus fignificatione emanatio- nis omnia interpretamenta, et excufationes pro Pythagora vno confli- ^u et impulfu profligari poffe. Secundam autem atque tertiam fignifi- cationem, (nam ad triarios res redibat) vt euinceret, non aliam nobis certitudinem offert, nifi arbitrariam definitionem; emanationem effe creationem, quod non minus abfurdum eft, quam triangulum effe qua- dratum , adeo notiones inter fe pugnant. Credimus autem, ledores no- ftros , fi paulifper attenti fuerint, facile percepturos, virum Cl. quaeflio- nem, de qua agitur ‘, nempe, an per emanationem intelligenda fit crea- tio ex nihilo, immifcuifle praemiffis, et ex eius, de quo quaerebatur de- finitione hypothefeos gratia precario adfumta , medium terminum ratio- cinii fui conllruxifTe, a quo demonftrandi modo abflinendurn effe, phi- lofophicae hiltoriae ftudiofos ferio monemus, ne petitionis principii vi- tium eis obiiciatur. Non tamen deferit caufTam vir dodus, qui pro Py- thagora pugnat, fed, cum ex notione emanationis iuuari non poffe ortho- doxiam Samii philofophi pulchre perfpiceret, fuppofita traditione de crea- g) 344. Hietaph, §. 37? p. 57. /)■) Num hic terminus apte adhibeatur , ad f) Legat ledor, et expendat probe illationem exprimendum illud, quod cupit V.C, metaphyfici viri clariflimi pag. jyo. quam excidere petuifle dilpicient , qui dc inclFe rei per eminentiam viro in veteri literatura verlato, miramur, folent difquireie V. Cei. Hollmann. fylt. SECT. I. DE VITA PYTHAGORAE. 30$ creatione mundi ex nihilo, inter omnes populos difperfa, inde concludit, Pythagoram hunc de emanatione fenfum habuilTe, quia eum a ludaeis, et ex traditione inter eos a Mofe accepta didicerit. Quae in tanta, quanta hodie lucet, hiftoriae philofophicae notitia, in tam accurata artis criti- cae exercitatione, quam noftrum feculum vrget, dici potuifTe veteresque naenias et aniles fabulas refufcitatas , ftuperemus, nifi, quo tandem fco- po et commendandi aliquam traditionis neceflitatem contra Protefiantes, fine, iRa omnia fcripta fuerint, vir dodbifiimus multoties prodidiiTet, cui cetera finceram laudem tribuimus, non facile ingeniofiorem aduocatum InuenilTe rem neutiquam probabilem, vel probandam. Qui, licet vrgeat emanatiui fyftematis hiftoriam , attamen , quod tellimoniis non potuit, conie(fturis et diftindiunculis fuppleuit, nulla re, nifi ingenio fuo nixis. Quanquam enim facile concedere poflumus, creationis fadlum, poft di- luuium inter Noachi pofteros ante populorum difperfionem, non fuifle ignotum , certum tamen efl, et ex omnium gentium hiftoria euinci pot- elt, hanc traditionem mature fuifie extindam, et plerasque nationes, quae creationis ex nihilo fyllema cum ratiociniis fuis conciliare non pot- erant, fuis cogitationibus intentos, ratiociniis in mundi originem coe- piffe inquirere, indudosque principio, vero quidem, fed non fatis deter- minato; ex nihilo nihil fit, veriflimum axioma non ad gloriam creatoris augendam adhibuiffe, fed conuertiffe in liultitiam, concludendo : exDeo omnia effluxiffe, Deique numine ideo efTe plena omnia, emanationis lege eunda ab eo dependere, eunda ad eum redire, et infinitis gradi- bus inter fe diffufam emanationem tandem ad fontem fuum reuerfuram. Qijae omnia errorum quidem propagines pandunt , argumentum autem emendicatae hypothefi non fuppeditant. Non opus habet fandifTima re- ligio nofira his armis, quae fuis teda praefidiis e nulla re magis gloriam capit, quam ex vriiuerfi orbis humani ignorantia, poftquam diuina reue- latio erat relida. Cetera, quae hic dici poterant, ad religionis reuelatae hiftoriam pertinent, quae ex genuinis fontibus inftruenda eft. Nobis hoc, tanquam omnium oculis manifefium, inhacnoftra tradatione tenen- dum efl: , omnes has excufationes gentilium errorum et perdere philofo- phicae hiftorlae certitudinem , et obelTe magis caufTae religionis, quam prodefTe, quae aperto fe folet poteftque, Marte defendere. K«/ tccvtcc fASV TXVTCC. pag. 1094. lin. ap. Juxta Pythagorae phyfiotogiam intelligendum. Mul- tus et fupra modum ingeniofus iterum efl Cl. G e r d i l i v s * , vt fuis, quas femel adhibuerat , definitionibus atque diflindionibus Pythagoream transmigrationem attemperaret, eamque cum vnione animae ex corpore difcedentis, cum anima vmiuerfali, fiue aethere, conciliaret. In quibus iterum more fuo ingenii fertilitatem mire probat; negari enim trans- migra- k") loc. cit. p.J2I. Append. Hijl, phil. Q-q 5o6 ad PART. II. LIB. II. CAP.X. DE SECTA ITALICA. migrationem Pythagorae non pofTe, redle cenfebat , quam dogma quafi charafterifiicum fcholae Pythagoricae fuiffe rede ftatuit. Putat ergo, facilem effe conciliationem migrationis animae poft mortem cum vmione animae , quae euenit , quando polt mortem fuo principio aethereo iun- gitur, modo inter partes animae dihinguatur. Cum enim mens quae- libet, fiue monas dominans, (quam puram et intelligibilem ille fuppo- nit,) flue ro r,y?}AovtKov 2Ln\m:ie femper fibi coniundam habeat fpeciem quandam corporis aetherei , tanquam inftrumentum vitale et proprium operationis fuae, quod femper eam comitetur, quocunque in flatu fuerit, et quo mediante vel afcendere poffit ad regionem aetheris puriflimi, aut inigrando in aliud corpus, coniungi portioni ignis mundani, ex quo animalia vitam hauriant: locum habere vtrumque poffe, fierique , vt in morte animalis ea pars, vel fpecies animae , quae ell principium fundio- num vitalium atque fenfibilium, cum nihil aliud fit, quam portio aethe- ris, difcedat, vt fe iterum vniat cum maffa vniuerfali aetheris , quum ne- cefTe non fit, vt ipfa illa indiuidualis portio tranfeat in aliud corpus, fed fufficiat, fi ad eam maffam perueniat, ex qua effufa eft, et quae perpetuo diflribuitur per corpora organisanda et formanda , et, vt ex altera parte monas dominans, fecum alias ferens corpus aethereum ipfi fubiedum tanquam inftrumentum operationis, antequam in coelum afcendat, reuo- lutionum circulum abfoluat, quo tenetur tranfire ex vno corpore in aliud. Quae tota explicatio, an menti Pythagorae conformis fit, et annon noua illi entia tribuat, quotiescunque nouum corpus fubit anima ratio- nalis nouo tunc oxyjjjioiri veflienda, hoc loco, non difpiciemus, patie- murque ita explicari pfychologiam Pythagorae , aft dubitamus, vtrum difficultati ita fiat fatis, cum anima illa aetherea, et altera rationalis vnum fubiedum conflituant , quod conflare aliter non poffit. Ipfa autem daftindio in fe fubtilior merito videri potefl, quam vt Pythagorae inge- nio poffit tribui: nec opus ea effe videtur, fi ea ratione difficultas tolli- tur, quam veteres fecuti attulimus, quae fimplex efl, atque captu facilis. Innumeris autem fyflematis difficultatibus premi metempfychofin Pytha- gorae, (quam caue cum fASTsiaco/uccTMaei confundas, nifi vis philolophi mentem plane peruertere, quod tamen multis accidit,) nemo negabit, qui nexum fyftematicum ipfe explorat, deprehendet enim, cum barbari- cum dogma more fuo abiicere nollet Pythagoras, coadum fuiffe in haud paucis fibi contradicere: quae, cum Plato et fequaces, imprimis recen- tiores ex fchola Alexandrina fanare auderent, innumeri noui termini et verba nihil fignificantia velut lemures et fpedra apparuerunt, fimpiicitati aeui, quo vixit Pythagoras, minime conuenientia, quae omnia excutere velle, effet tempus perdere. Tetigit multa, non indigna kdione et attentione Paganinvs Gavdentivs, qui de Pythagorea animarum transmigratione opufculum rarum hodie parumque obuium edidit SECT. I. DE VITA PYTHAGORAE. edidit', et erudita multa cumulauit, afl: more fuo, indigefta pleraque et limam defiderantia. Ibid. lln. 29. luxtaP^thngorciephyfwlogiam. Ex hadlenus di^Pis iu- dicari poteft, quid ad dubia rs Trdw Sim. Pellovtierii refpondendum fit, qui de animarum transmigratipne , qualem veteres Celtis tribuunt eamque a Pythagora traniTumfiiTe tradunt, aviturus, ante omnia id agit, vt contendar, incertum efTe, num Pythagoras crediderit metempfycliofin, necne? Cuius dubitationis rationes fequentes afTert : i. nihil fcripfifTe Pythagoram, certe nihil ad nos genuinum ab eo perueniRe*, verifimile autem effe, dodtrinam de immortalitate animae, cum noua efiet apud Graecos, tempore huius philofophi, perfuafilTe difcipulis, vt, cum placita magiflri in afta referrent, male intelledum dogma ei tribuerent. 2. Pro- uocat ad teflimonium Clementis Alexandrini referentis ", fpem pojl mortem non folum agnofcere , qui bm baram phUoJophiam perfequun- tur, bonis quidem bonam ^ malis autem contrariam, fed etiam Pythagoreos, quae non Rare poflTe cum metempfychofi putat, cum poli certum tantum atque determinatum tempus annorumque decurfum apud manes , fufce- ptis aut poenis, aut praemiis, fint rediturae, quod cum perpetuo iRo cir- culo animarum ex vno corpore in aliud tranfeuntiumnonpoflitconfiRere. Non vocaffe quoque Pythagoram iRam reuolutionem animae metem- pfychofin, fed palingenefiam , id quod Servii et gloRatoris Pindari/* teRimonio firmat: palingenefiam autem innuere nouam natiuitatem, qua Idem homo fit, qui renafcatur in Ratu et conditione perfedliori: quaerit etiam, num Pythagoras crediderit, hominem, plus vna vice in vitam rediturum , an femel tantum ? Erudite haec monuit vir poR fata nobis defideratiflimus , et amicitiae fide coniun(Rinimus, qui ad omnes circum- Rantias folebat attendere, vt verlfimilitudinis gradus in fide hiRorica reiRe determinaret. Quem optima ratione negauifife, quod Celtae metem- pfychofeos dogma per Zamolixim a Pythagora eius hero didicerint, fuo loco in Celtarum hiRoria nos retulifle, recordamur. AR, quod pace fe- licium, quarum memoriam pie colimus, manium didum fit, infirmiora funt, quae ne(Rit dubia , nec fufficiunt ad inducendum de hoc argumento pyrrhonifmum in hiRoriam Pythagorae. Quanquam enim incertam ene et dubiis multis expolitam Pythagorae hiRoriam multis ipfi argumen- tis robor auimus, nullum tamen momentum eius eR, quod maiori Py- thagorae tribuatur teRimoniorum concordia , quam metempfychofis, aR rede intelleda. ' Si enim ea legiffet, vt, poRea quam fuam hiRoriam % Celti- 1") Prodiit PifiS 1641. 4. adiunilis diflertatiun- culis aliis. In hac traftatione inquirit etiam in rnetempfychofin ex mente Empedoclis atque Pla- tonis, Stoicorum, Prodi, Tibulli, Pharifaeo- rum , Brachmanum , Druidum , Germanorum, Getarum , ludaeorum, et argumentis eam euer- tit, quaeftiones quoque Pythagoricas multas ad- dit, a harum rerum ftudiofo non negligendas. 7«) Hiflr. des Celtes Tom. 11. Lib. III. c. i3. pag. 325 feqq. Tt) Stromar. L. IV. p. 629. 0') Ad Aeneid. L. IIL v. 67. Scholiaft. ad Findar. Olymp. II. p. 31. 308 AD PART. II. LIB. II. CAP. X. DE SECTA ITALICA. Celticam diu ante editionem elaboratam confcripfit vir incomparabilis, legit, quae hoc loco circa quaeftionem, de ftatu vitae apud Manes, quem Pythagoram docuifle, eius philofophiae periti non negant, annotauimus, vidilTet illico ftare re litum animarum poft abfolutum neceffitatis circu- lum pofTe , cum ifta vita apud manes , et promiflis vel gaudiis et prae- miis, vel cruciatibus atque poenis: quaecunque etiam admittatur vtrius- que conciliatio , quam diuerhmode iniiffe fcriptores hifloriae Pythago- reae, ex iis, quae hadenus diximus, condat. Illico enim animam Lio adhuc amidam, cum e corpore difcedit, ingredi animam aliam, fchola Italica non affirmauit : multa autem exoterice de hac re, et ad vulgus dilTeruit, vt fpe metuque futurorum ad perfequendam virtu- tem homines excitarentur. Quo fenfu quoque Timaeum metempfy- chofin pro fabula ad vulgus emendationem excogitata habuiffe, facile credimus cel. G e r d i l i o , qui multus in eo eft % vt fcholae huius in hoc dogmate concordiam euinceret. Quam veridmiliter id, iuxta eam, quam excogitauit vir eruditus fyftematis pfychologici Pythagorae expli- cationem fadum fit, ledori diiudicandum relinquimus, qui in critico operis Gerdibani fane eruditi multaque doctrina referti examine non oc- cupamur, fed fpicilegium tantum hidoriae philofophiae Italicae letdori exhibemus , nec nodras , nec aliorum quoque cogitationes et fufpicio- nes aeuo Pythagorae tribuere aufi. Quare etiam a comparanda trans- migratione Pythagorea, cum metamorphofi Leibniziana, quam indituit ‘vir laudatus ', abdinemus. Metempfychofin animarum enim locum habere non pode , datuebat illudris philofophus , quia certum illi erat, non dari animas prorfus feparatas % et metempfychofin, obferuabat, inferre permutationem organorum praecedentium cum confequentibus, per faltum faddam , quem tamen in corporibus non dari datuebat , fed fieri per gradus , docebat. ^') 1. c. p. 363 feq. Hansch. ad h. 1. theor. CX. p. 161. CXIV. p. 166. r) pag. 325. Recueil T. II. p. 186. Bvlfinger Dilucid. »3 Monadol. f. prin. phil, th. 75. Conf. phil. p. 398 leq. 'AD SECT. II. CAP. X. DE DISCIPVLIS PYTHAGORAE. pag. 1104. lin. 14. 15. f J ni terram antiqnifflmum piirnumque rerum generatarum dixijfe vel genera- tionis fyotius principium pojuijfe tfiftatur. Haec praeter fcholiallen Hefiodi, Aristotelem quoque tacite innuere putat G.a.ssendvs licet Hipponem non nominet, quem tamen locum eum non rede in- telle- m) M«taph, L. I. c. s. b) Phyf, P. III. L. V. T. I. Opp. p. 236. SECT. II. DE DISCIPVLIS PYTHAGORAE. 30^ tellexifle obferuat Piccartvs atque Iac. Thomasivs * ^ qui coniicif, hysKetuv tyis ^ixvciocs Jimplicitatem et gracilitatem cogitationis Hipponi ob- iecifTe Aristotelem', ob hoc populare vtHgi dogma , et ruditatem fententiae: quae coniedura contorta nobis videtur: Hippo enim, fi ceteri de eo audiendi, quando dixit, terram elTe principium, non pri- mum, fed principiatum intellexifTe indicandus eft, terra nempe ex Chao, in qua mixta erant elementa mediante rS vy^S miflione primo, apparente, et ex humido per ignem diuinum quafi excocla : quo pa aeqiiijfme patimur. Adeo incerta et dubia Xenophanei fylfematis interpretatio ed, vt fateamur, melius et facilius ede , aliorum explicationibus validas obie- diones opponere, quam nouas et certiores tradere. Id quod tamen mi- randum non ede ex rationibus §. IV. addudlis euidens elt Vnde Ii quis caute caute in definienda Xenophanis opinione incedendum efTe putauerit,'fu- fpendendainque fententiam, non morofe refragabimur. Iterata tamen meditatione lyftema hoc metaphylicum Xenophanis excudentes, fatemur, nos nec meliora inueniffe, nec verilimiliora, quam quae iam attulimus, et per conieduram tantum aflferri polTe fumus perfuafiffimi. Id quod et- iam vifum B. Bavmgartenio qui rediflime vidit, Simplicii explica- tionem vi contortam efle, vt meliori commate Eleatica impietas compa- reret. A Spinoziftica tamen infania eo magis liberandum hoc fyhema Eleaticum putamus, quo magis, comparatum cum ceteris vetudi orbis opinionibus, vnum totum duobus principiis inter fe didlnftis reaiiter conllare, apparet, Spinozae deliramenta eo aeuo prorfus fuiile incogni- ta, nec ad illam dementiam humanum ingenium properauilTe. , pag. 1152. lin. 13. 14. Aliud vnmerftm ejl , ex his mundis covjlans^ nlivd mundi illi ^ quae inter fe confundenda non funt. Multas tenebias jnducit veteri phyfiologiae, haec vnjuerfi cum mundo confufio,cum ambiguis terminorum lignificationibus hoc dogma veteres exprimerent. Qiii.lam enim, iique nobiliflimi philofophi, velut primarium dogma ademerunt, vniuerfum idem ede cuin mundo, qua in haereh etTima''um et Plato- nem fuilTc ex fupra didlis conflat, nec ab hac opinione recefiit Arillote- les. Tacemus Heraclitum, et Ionicos. Ahi autem mundLitn quidem vni- cum datu entes, praeter illum tamen infinitum quoddam fpatium addebant, quod cum illo lundlum ro tcuv vniuerfum efficeret: in quo tamen alia atque alia philofophorum fuit fententia quidam enim cum difcrimeji fa- cerent inter ro 7iu\' Vniuerfum et ro cA&v totum, ro Tioiv vocarunt ipfum vna cum mundo vacuum, feu inane infinitum, cuius exemplum ex Stoica phylmP gia potell defumi, non procul difcedentibus Pythagoreis, vt fu- pra obferuatum. All alii, cum praeter afpedlabilem nobis mundum non modo Ipatium extramundanum infinitum, fed in eo quoque infinitos mundos ponerent, to Tsdv ro thov non mundum vnicum, fed et fpa- tiorum et mundorum vniuerforum complexum dixenrnt. Prouide hoc ad euitandam ambiguitatem in hoc argumento monuit Gassendvs^ qui in explicandis veterum opinionibus de mundo, more fuo prolixe et erudite verfatur, omnino etiam hoc loco confulendus, ne Eleaticam de mundo opinionem cum aliorum decretis confundamus. pag. iidg. lin. vlt. Qqios recenfiores plerique feqinintur. Ex veteribus Sextus Empiricus, Laertius atque Suidas, Arillotehs au(fioritatem fequun- tur, quod quidem non negant, et diferte ad eius teflimonium prouoca- uitLAERTivs adeoque huius vnius teflimonio flandum efl, nec im- m.erito; cum omnium proxime Zenonis tempora attigerit. Quae ratio ell, cur, qui Logicae hilloriam fcripferunt, omnes fere in eo concinant,, Rr 3 quod (»■) Ad hift. vniii. Brirennoriim, T. I. n. 14. p. 16. b') Phyf. S. I. L. I. c. i. T. I. Opp. p. 135 feqq^.. 0 Lib. IX. f. 25. 318 AD PART. II. LIB. II. CAP. XI. quod Dialedlicae parens Zeno agnofcendus fit. Et obiicit quidem dili- gentiffimus Gassendvs poffe huius inuentionJs gloriam deferri, au- d:ore Phauorino, Platoni, vel ipfo Platone fauente Procloque affirmante Parmenidi , aft putat tamen, cum negari nequeat, quod Zeno primus fue- rit, qui de logica aliquid fcripferit % hac inuentionis gloria eum non effe defraudandum. Poteft vero, fi redle iudicamus , facile haec admitti fen- tentia, modo re.t ■ - V- / .4 ■•! M P tlH .k. i . U - r Ji^ - ^ c| .'^ T f:}, 4 r'i : f> 'f ]' l V-l „ ■ L’ii4-A£J : '. ■ ■•-*•- * ■ '-" «'' . . A i4! a Kii.iy^iVS TA E -i';^ 3I^;A '30- riA. ■ .•\ i* -■ r'v T f “ 4 *Y"' . •’ .? ■ " Lv I - 'i v.V,l-0 -i'- 't 'V J- 1 * V V AD TOMI II. PART. I. LIB. 1. GAP. I. DE PHILOSOPHIA ROMANORVM. pag. 12. lin. II. i’ ociim obtineret exoptatijfimum, RecRe omnia fe habent , quae in hac literaturae Romanae particula de odio Romano- rum, et imprimis Catonis maioris fiue Cenforis in phllofo- phiam Graecam di') Conf. B A Y L F. Diil. T. IU. arr. Portius nimis premenda elTe. • Cato p. 793. vnde patet, verba Ciceronis, q^uae AD TOxM.ir. RART. I. LIB. I. CARI. deduf’jyB audaci conieftura putat; meliori de mere, conduilis conftat. SECT. II. DE PHILOSOPHIA PYTHAGOREA. 353 Apollonius fuit, orbis obtrudere venerationi cupiebat. Quem quidem frudum fuifle infignis eiiis , quo mathematicos , aftrologos , hariolos, huiusque commatis philofophos alios profequebatur, affedus, non elt dubitandum, cum hosauguftales honores ei praedixifTe et Seueri connu- bium procurauifle crederet: vnde non errant, qui eas fuo modo atque fenfu inter mulieres Pythagoreas " numerant. De reliquis vitae et hilio- riae eius circumftantiis , quae eius .memoriam poPeritatis obliuioni eri- puerunt, ex fcriptoribus hiftoriae Auguftae vitam illius iucunda enarra- tione expofuit, Auguflarum hijloriae fcriptor Gallus, de Servies-^, qui ipfe plura de hac illuRriffima muliere philofopha, nofcendi auido eft adeundus. pag. 100. lin. 4. a fin. Infra nominandi. Inter fcriptores de Apollo- nio, eodem, quo Hierocles olim, fcopo, nempe premendae ex obliquo Chriftianae religionis ad vertendam ex Graeco fermone in Anglicum Apollonii vitam a Philoflrato fcrlptam eamque cum annotationibus phi- lologicis editioni parandam fe accinxit Carolvs Blovnt, cuius verfionis fuis animaduerlionibus incrurtatae libros duos priores edidit anno cIdIdclxxx. 3. Qui tamen cum nec fobrie, nec folide in eo labore effet verfatus, et inepte multoties caulTam Apollonii iuuare , rem autem ciultatis ChrifUanae prodere , plerisque videretur, non multas tantum confodiendum oppugnationes et indignationes expertus, fed ipfa quo- que laboris iftius continuatio fuppreffa eft. Quod publica quidem audo- ritate ob indignitatem rei eueniffe putat P. Bayle negat autem biogra- pliia Britannica \ Occafio autem inde enata eft, vitam Apollonii critice a Tillemontio inter biographias imperatorum exhibitam in Angli- cum fermonem transferendi, et annotationibus atque obferuationibus, quae Robe RTo Ienkinsio debentur, illuftrandi, Hvmfredvs Prideavx vero , ifti impudentiae Blountii vitam Apollonii critico examine fx/jra/iwi oppofuit, et Ioannes Bradley quoque eius impietatem, quam vbique fcriptor fufpediffimus fparferat , et in Apollonii quoque vita prodiderat, repreflit. Quae vero circa fuperioris feculi initia prodiit Gallica vitae Apollonii verfio nudam Philoftratei operis interpretatio- nem exhibet. Tillemontianam narrationem fuis commentariis inferue- runt liifioriae vniuerfalis aiAorss Britanni Nos, cum noftra intereffet, ex ipfis fontibus bibere , ipfum Philoftratum legimus , excuftimus , pro- bauimus, quibus, quae magnopere addamus, non habemus, eaque fatis lu- culenter fcripta effe , iudicauit Bavmgartenivs pag. e') Inter incertae feftaa philofophas luliam h") Dift. art. Apollonius, p. 268. not. n. retulit M E N A G I V s , quam Pythagoreis propter i) Vol. II. p. 837- allatam rationem refte adieciflet. k") Par Blaife de Vigenere avec les Commen- /) Les femmes de douze Cefars T. III. clau- taires d’ Artus Thomas Sieur cPAmbris. dit elegantem librum luliae Domnae hiftoria. I') T. XIII. §. 249 feq. p. 209 feq. j:) Fol. min. AiuSor tandem adro'x«j. m') Ad 1. c. Hilt. vniu. n. 241. Ajopend. Hijl. phil. Y y 1 354 AD TOM. II. PART.I. LIB. I. CAP. II. pag. log, lin, 8. Mendacia itaque ejfe oportet. Attentum liic volumus le(^Iorem ad hanc mentiendi audaciam , quam non fcriptorum tantum veterum filentium in aperto ponit, fed, quod ipfius quoque au(fIoris, vel Damidis, vel, quod magis verifimile nobis videtur, Philofirati cltarade- rem prodit, quem praeter mendacii turpitudinem impudentiae perfridae frontis in re tam manlfefta aliis huius furfuris hominibus praefert. Ad quem hoc loco detegendum fufficit monuifTe, nullibi eum apertius pro- didiiTe, fe, rhetorum more, fabulam veterem exornare voluiffe, quamuis id cum infigni veritatis detrimento, et infami fingendi licentia fieret, quam hoc loco. Cogitare iubemus ledorem ipfius Apollonii, et tum Damidis, tandem Philofirati, et, quae i^yc^ixy.ryjv fe praebebat, luliae Domnae charaderem, mores, circumllantias, vt manibus palpet deliro- rum hominum infaniam , qui id fiudio egiffe videntur , vt omnis , non veritatis modo, fed et verifimilitudinis vmbra ex hac impudentiffima fabula abiit. Plura fine dubio noftra perlegenti ledori ipfa fuccurrent. Monuere id ex parte biographi recentiores Apollonii, et imprimis B. Bavmgartenivs pag. 145. lin. 4. An mentiendi peritia magis Jit miranda. Non obiici poffunt imagines telefticae, ad quarum mirandos effedus fuo adhuc tempore editos prouocare Cedrenum, Anaftafium^aliosque, fupra ‘*ob- feruauimus. Ciliamuis enim praefrade negare velimus, eiusmodi talis- manes et amuleta, vel effinxilTe Apollonium, v'el illi tamen apud Graecos tributa efie, plurimumque virtutis iliis plebem adfcripfiife , quorum illud profelTio Apollonii magica fuadet, lioc Graecorum tefiimonia innuunt: notum tamen ell, et ex hiftoria ecledicorum infra danda conflabit, hos homines impofiores talia faepenumero conPiaflfe, et imperitae plebi, ac fuperflitiofo cuique ita impofuifie. Qualia, vt audoritatem acciperent, Apollonio audore ea fabrefada eos dixifife, et ex hoc genere imagines Byzantinas et Antiochenas fuilTe , efl verifimillimum ; fcriptorum autem addudorum, hominum Graeca fide famoforum teflimonium non fufficit ad probandam earum vdm magicam , qui , quam anili fuperftitione ple- beculae fabulas faepe ratas habuerint, haud vno exemplo demonfiraue- runt. Valde iuuat hanc conieduram Moshemiana obferuatio p , nihil legi apud fcriptores coaeuos , quod Apollonius huiusmodi imagines Byzantii conflauerit, tacere ipfum Philollratum atque Hieroclem, non praetermiffuros, fi fuo tempore extitiflent, nec efie narrationes de iis feculo V. vel VI. antiquiores, primosque inter earum audores effe Ma- lalam, conditorem chronici Alexandrini. Haec enim fatis euincunt, non Graecae modo fidei, fed et Aegyptiacae, id efl, philofophorum Alexan- drinorum totam fabulam deberi. pag. li) In Comp. H. E T. I. §. 9C. p. 492 feqq. 0} pag, 136. not. IL B bl, Biem. ClalT. III. Fafc. I. ui. u SECT. II. DE PHILOSOPHIA PYTHAGOREA. 355 pag. 159. not. 11. Iln. vlt. Ferri altercationem Hadriani et EpiSieti infra referemur. Dedit ad Cl. Nagelium profeflbrem Altdorfinum luculentam de Hadriani imperatoris eruditione epiftolam V. C. Io, Conr. Fevr- L I N V s j miramur tamen, has eum concertationes imperatoris cum philo- fophis vix extremis digitis tetigiffe, cum in iis tamen potiflimum eminere cuperet Hadrianus, et ne altercationis quidem cum Secundo, et Epifteto meminiflfe. Quanquam enim in eadem adhuc fumus fententia , vel fup- pofitionis, vel interpolationis faltem fufpedas efle, quas hodie legimus altercationes Hadriani cum Secundo et Epideto , et acumen quoque fo- phifticum huic feculo proprium, ei, qui nafum habet, facile prodere, in qua fchola nata fint, cui philofophiae generi originem debeant*, redle tamen ex iis concludimus, Hadrianum imperatorem non has quidem, at fimiles tamen quaeftiones philofophis foluendas propofuiiTe , redteque inde coniici poffe , quales illae fuerint, ad quarum imitationem fophidarum genus ingenii vires exercuerunt, et definiri pofle indolem imperatoris, quem ob oculos habuifle harum altercationum archite6los, eft euiden- tilhmum. Quo ipfo tamen non negamus fequiorum temporum acumina in illis augendis et ornandis fuilTe valde fedula, id quod attenta earum confideratio illis, qui nafum habent, facile poteft manifefiare. Exemplum iucundum fi defiderat ledtor, refponfionem legat, ad quaefiionem oda- uam, quid eft mulier? AD GAP. II. SECT. III. DE PHILOSOPHIS PLATONICIS, pag. 164. not. 1. /DEM in Suet. €.14. Corrigendum fphalma et ponendum pro Sue- ton. 14. in Tiberio c. 14. vbi ea narrantur, quae hic collata cum Ta- cito, funt expofita. In quo Suetonii loco illud imprimis notandum, quod Thrafyllus non curiofarum artium , fed mathematicarum, et profelToris fapientiae nomine in contubernium adfeitos dicitur: ex quo colligi pot- eft, quanquam artes magicas inuifas haberet Tiberius, princeps fufpicio- nibus deditiflimus , iJioi\rtw,v tamen ex allrologiae praeceptis deriuatam - magni feciffe , donec et allrologiae quoque diuinatricis periti tanquam genus fallax et dominantibus infidum, odio principum eft expolitum. ^10 pado autem ancipiti diuinationis periculo Caefaris fiduciam Thra- fyllus meruerit, apud Tacitvm meretur legi, isque ipfe de his praefa- giis audiri : Eodem tefte filium quoque Thrafyllus habuit , qui Neroni imperium praedixit. Naturalis quoque hiftoriae et artis falutaris peri- y y a tus a) Atui, L. VI. c. 30. et Cafaub, ad h, 1, 356 AD TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. II. tus fuit, nifi alius e/l Thrafyllus laudatus a Plinio Mendefium Thra- fyllum libri de lapidibus diU^QT^m a Plvtarcho " memoratum putat Vos- sivs qui tamen mox incertus haeret, an Thrafyllus haud vno loco a Plinio memoratus, idem fit cum mathematico, a quo diftinguere quo- que videtur Fabrici vs ^ De qua ne in nominis huius homonymia ni- hil certi dici potefl:. pag. i68. not. y. coi. 2. lin.vlt. Comparanda cum his V. C. Io. Con- RADi Fevrlini erudita epiftola de Hadriani imperatoris eruditione-. p. 173. lin. 30. 31. Vel vna eius metamorphojis et eius imprimis epilogus luculenter fuadent. De fcopo elegantiHimae fabulae Milefiae, de Lucio ar- tibus magicis in afmum commutato, vt, non nifi coniedfuris aliqui I, quod verilimihtudinem habeat, decerni poteh, ita mirum non eft, varium quo- que fuiffe virorum doflorum iudicium et vifum quidem nonnullis ad tuendum philofophiae theurgicae honorem (cui fe iuuenis adeo addixe- rat, vt facra quoque arcana atque myfteria pleraque exploraret) et vin- dicandam a magorum, goetarum et limilium hominum, propter impoRu- ras, praeftigiasque infamia, iucundiffimam illam narrationem fcriphffe, eamque propalafTe, vt offenderet, quam longe ab hacimpollwra fapientiae theurgicae cultores abhnt, et meliori ordine modoque animum his prius fordibus inquinatum purgent. Qiio fine lepidam fabulam, vel a Lucio Patrenfi, vel a L v c i a n o ® (vterque enim, ante Apuleium eam confcri- pferat) mutuum fumfilTe magnaque arte et ingenio auxifiTe, ornalTe et philofophicis differtationibus comlifle, facil^ nobis perfuadet apologia eius, quam, vt magnam pro tuendo magiae diuinioris atque purioris ho- nore et innocentia ardorem fpirat, ita ad deprecandam hominum impo- ftorum, qui per totuni orbem Sec. 1. et II. vagabantur, inuidiam et accu- fationem fcriptam effe, manifeflum eft. Quem quidem fcopum non fe melius obtinere pofTe iudicauit Madaurenfis philofophus, quam, fi notam dudum et iucundam fabulam de Lucio in afinum commutato, ita ilio- rum nebulonum artibus accommodaret, vt, quam longe illi a fublimiori et facra philofophia illa, quam ampledfebantur , Platonici eius temporis, abefient, et ab his iplis contemnerentur, in pudorem adi et inter ri- dendas fabulas relatis nugis eorum , conflare polTet. Qiio pado promit- tere fibi facile poter&t fcriptor eruditilTimus, fore, vt, qui magiae accu- fatione philofophos premerent, id quod ipfi Apuleio accidit, occafione de^ituerentur, in hos philofophos accufationibus et obtredationibus de- bacchandi, quos ipfos videbant, ludicras et ridendas fabulas exagitare Quo fenfu rede fubfcribere polTumus iudicio Casp. Barthii quod Fabri- i') L. XXX. c. 5. et alibi. h") Aurea dicitur, et afinus aureus, ob ele- c') De (lumin. gantiani et concinnitatem fabulae, quod tamen a) De hifl:. Gr. L. IV. c. i6. p. 479. nomen iam ante Apuleium accepifle, nobis cit e) Bibl. Gr. VoL XU[. verifimile. Elita Altd. 1744. t) Vide loconi ex apologia not. n. pag. 17J. f') Vid. Photivs Cod. 129. p- 1^,$. cd. Hoefch. adduftum. l) T. IH. Opp. ed. Cogn. p. 359 feq,. k) Acluerf. L. 51. c. lu 357 SECT. III. DE PHILOSOPHIS PLATONICIS. Fabricivs ' quoque ratum habuit: totam hanc metamorpho/in Apuleianam etJlUo et fententia effe fatyricon perpetuum, in quo magica deliria, facrificiilo- rum fcelera , adulterorum crimina , furum et latronum impunitae faHiones palam differantur. Qiio tamen non negatur, non abelTe a verifimili, qui olten- tandae quoque eloquentiae, ingenii , variacque atque elegantis doiflri- nae, quae vbique in hac fabula Mileha regnat, caufTa Apuleium hanc Lucianam fabulam nouo ornatu induiffe, coniiciunt. Alium autem fcri- ptionis huius finem fibi detexiffe vdfus e(t vir doiflifiimus Gvil. War- BvRTONvs qui, id egiffe in hac fabula adornanda Apuleium, coniicit, vt pro myfterils Deorum eorumque audoritate et opinione theurgica apologiam contra obiediones et impugnationes Chrifiianorum fcribeiet, et exemplo luculento iuuenis lafciui et ad propudiofas libidines feducfi, fed myfleriorum diuinorum applicatione et purgatione ad fanam mentem reuocati offenderet, quantum virtutis iftis facris difciplinis ad emendan- dum animum ineffet, et quam redle illi, maxime inter Chrilfianos iniu- riae poflulentur, qui haec facra in contemtum adducant, et opprobriis cumulent. Vnde inter aduerfarios, qui Chrifp.anam religionem altu et callido Gonfilio fubuertere eo tempore Ifudebant, Apuleium referre nul- lus dubitat. Qiiam fententiam fuam ex eo quoque v^mifimihorem red- dere fatagit, quod putat, Licinium Aemilianum, qui Apuleium apud Afri- cae proconfulem magiae accufauerat, Chriflianum fuifie, qui ad fcriben- dam hanc apologiam et commendanda facra arcana, qualia fuere Eieu- linia, et deprimendam Chriflianae fidei gloriam, iffam fabulae confcriben- dae occafionem fuppeditauerit? Cui coniecftufae fubfcribunt audiores hi- jloriae vniuer falis Britanni ”, dubitant autem Moshemivs " et Ravmgar- TENivs e vuv fv ccylois , quorum ille monet, nihil afferri pro ifia conie(flu- ra, quod difficulter in aliam partem accipi poffit, hic, fpecie magis et co- lore, quam foliditate fe commendare iudicat, vixque vlla verifimilitudine licere eam tueri, eo quod non ipfe Apuleius huius fabulae Milefiae au- (ftor fit, fed dudum ea aucfore, vel Lucio Patrenfi, vel Luciano Iit edita, quibus, quod ad hunc myfieriorum finem refpexerlnt, et ad eum obti- nendum lafciuae fabulae commentum adhibuerint, tribui non poffit. Quae non fine ratione moneri , fatendum eff ^ aft temperari tamen ex iis pofTunt, quae fupra de generali Apuleii fcopo in hoc libello coniecimus. Sed coniefturarum fatis elL pag. 1-9. lin. 9. Haud raro ferarum mentem peruertit. Innumera de- bet Plutarcho hiftoria philofophica, qui tot libros veteres legit, excer- pfit, eorumque obferuationes annotauit, qui hodie deperditi funt, fru- llraque defiderantur. Vnde multoties ad eius fidem et narrationem re- Yy 3 curre- f) Bibi. Lac. T. I. p. jv 0^ Hilt. Chvifl. ante Conltanrln M. Sec. IlL wO De nonftr. diuinae Ie?;ar. Mnfis T. II. p. )I7. 5. 21. p. ?63. n) T. XIII. c. 21. p 437- Oenn.. et aiinot. p) Ad 1. c Hilt. vniu. aot. 392. h. I. p. 411. 358 AD TOM. II. PART.I. LIB. I. CAP. II. currere , ipfi quoque in hoc noftro opere coafti fumus. Attamen negare hanc, quam appofuimus cenfuram et reuocare non poffumus j adeo in veteris philofophiae hiitoria multoties cefpitat, multa dodrinae cauffa lingit , et imprimis in barbaricae philofophiae hiftoria , multoties in gra- tiam Graecae theologiae et philofophiae fequius multa explicat, fuoque magis ingenio obtemperat , quam accurato rerum iudicio , vt magna at- tentione opus fit , fi cum frudu libri Plutarchi, cetera dodifllmi et multi iugae eruditionis atque TroAvigo^lxi; copia inftrudiffimi, in philofophica hilioria legendi funt. Itaque femper examine opus eft, et adhibendum criticum iudicium , comparandus Plutarchus cum fcriptoribus aliis , fon- tes, quos fequitur, examinandi, et fi folus refert, fub conditione fidei eius, quantum meretur, illi acquiefcendum. Ex hac obferuatione fup- plenda funt, quae in prolegomenis i parce nimis de Plutarcho in H. Ph. in partes aduocando diximus. Ibid. lin. ii. Ciim intra mediocritatis limites eius pinlofophia confijlat. Hoc in homine folam ledionis varietatem et eruditionem fedante, et inter omnes quidem veteris philofophiae hortos, velutapis, diffufo, mella tamen iufto ordine exfugere non multum edodo, et, quod verifimile ed, nunquam de certo fyftemate philofophiae follicito mirandum non eft, nec in his quidem eam immodicam laudem pofcit, quam illi tot viri do- di pafiim non fine veteris Ilteraturae inuidia tribuunt. Et videri qui- dem voluit in ciuili philofophia aliis praeftitiffe et fapientiae politicae praeclaras inftitutiones dedifte :• at rede viris dodis'' obferuatum, ysXjxxrx magis popularia eum attulilTe, nec vero i7Tasny.ovmc<. ; nempe, vt folent fcriptores, qui amant multa, quae non fine frudu dicuntur, corra- dere, quam ex certis principiis, dodrinae aedificium, quod iufto ordine cohaereat, exftruere, Qiiod forte inde deriuandum eft, quod Sc a li- ger * monuit, quod aulieis illa fcripferit, non vero dodis, quapropter ex parte tantum fubfcribi poteft Navdaei ' iudicio, praecepta eius poli- tica effe fedatae et compofitae dodrinae, vt genium audoris grauifli- mo iudicio ac moderatione temperatum prae fe ferat. Ibid. lin. penult. ylpiileiiim etiam maternae originis fundamenta Pliitar- cho prodita. Ita quidem plerique, et inter eos quoque hifloriae vniuerfa- lis fcriptores Britanni “ ; fed, nec ex illo Apuieii loco id non rede probari pofte , nec cum temporum rationibus confiftere, annotauit B a v m g ar- te n i v s pag. 183- lin.4. Pugnauit PETR. BATLE. Alio argumento impie- tatis fufpicione premit Plutarchum C v d w o r r h v s % eo quod duplex principium , Deum atque animam rationis expertem fiue daemonem ex infinito ^') pag. ?2. r") Conf. Strvvi! tibi. phil. P. 11. c. 21. /") Thomasii Orat, acail. p. 4J0. Scaligetiana Syltein. intelledb c. 4. p. 526 fe^. p. 49. conf. infra notata, . SECT. III. DE PHILOSOPHIS PLATONICIS. 359 Infinito tempore exiftentem , vnde omnis ad homines flnxilTet malitia at- que proteruitas, tanquam principia duo coaeterna ponit. Veremur ta- men, vt hoc rigido iure Plutarcho cetera fobrie de Deo philofophanti pollit tribui. Qf^ianquam enim paflim , maxime in libro de Cufmogonia Jecundum Timaeum talia dixerit, hoc tamen eum hifiorice dicere, et ex mente Timaei Platonici, apertum efl. IpTe, vt erat in multis incer- tus, et ideo fcepticifmo plerumque fauebat, iudicium huicquaeflioni non interpofuit. Quae annon melius propiusque fcopum feriant, quam, quae ci. G E R D I L I V s ^ pro Plutarcho a contradictionis obieCtione, quam ei P. Bayle intentauerat , liberando, acute et erudite, aft fuo, nifi fallimur, ingenio, fubtilius excogitata attulit, viderint, quorum intereft, in haec fpecialius inquirere. pag. 184- not. h. lin. 7. Ehis' vitam praefixit. Meruit quoque de Ga- leni hiltoria cl. A c k e r v s , qui eius libro de affediuum cognitione eius vi- tam praemifit pag- i88* lio- IO. De vfn partium libro. Elegantiffimum pro reCla Ga- leni fententia de Deo locum ex hoc libro ^ attulit Rad. Cvdworthvs qui totus legi meretur, vt ex eo patefcat, non pofTe Galenum inter nu- minis hoftes referri , quamuis nonnullas in libris fuis doCtrinas diffemi- nauerit, quae non apte fatis cum cafta Dei notitia cohaereant: id quod exploratori magis opinionis fedfarum , quam feclatori earum fententia- rum accidifTe, iudicari debet. Maximevero ferri vix potell, inter Epi- cureos diuinae prouidentiae aduerfarios, eum a nonnem.ine fuilTe rela- tum, cum vix validius telum contra illam fcabiem iit, quam finium con- fideratio, quam adeo apto ordine inftruxit Galenus. Quare reCfe pro- nuntiauit Is. Casavbonvs *■: Galenum vocari uBsov miror y virum tam ajji^ duum in fapientia Dei depraedica]ida. Ego illum eo maxime nomine dignum laude et aeterna praedicatione femper iudicaui. Cui iudicio fubfcripfere quo- que M o R II o F I v s et alii e. %') Intvod. in ftiid. relig. p. 214 feqq. V. R. C. P. I. c. 6. p. 24. «') RudoHtad. 1719. ' Ep. 253. k') c. 10. T. X. Opp. p. 402. f) Polyhift L. I. c. 8. *) Syltem. intelleft. c. 4. p. J2y. Obi'. Hal. T. VIII. obf. 10. p. 212. Reim» f) Aufloii not. in I, Abba di e librum de mamnvs 1. c, p. 240. AD 3^0 AD TOM. n. PART. I. LIB.I. CAP.II. AD CAP. II. SECT. IV. DE SECTA ECLECTICA. pag. 190. not c. lin. vlt. lyol. 1. dijf. H. E. Dolemus valde , virum fummum et in his literis ' egregie verfatum, dum viueret , poft hanc noftram ecledicae philo- fophiae hilloriam, variarum obferuationum fyluam, quam fe dare pofTe indicat, nobis inuidiffe. Nemo enim aptior huic hiftoriae cum iudicio explicandae, erat, hoc viro nunc h uylcts triumphante. Certe nohra ta- lia non funt, vt non multum fuis ea iuuare potuifTet, quamuis id neget *. Ea tamen, quae poRea in hiR. ChriRiana ante ConRantinum M. aliquot locis attulit, ledori non inuidebimus, lucemque accendere, amplius huic argumento conabimur. pag. J91. lin. 6. Inque his Perfae terram hanc inuaftjfent. Legenda hic et repetenda funt, quae ad Tomil. p.2S<^ ct fe.qq. diximus. Certe Perfarum occupatione et inuafione Aegypti fadum elTe, vt fyRema emanatiuum, quod antiquiflimis Aegypti populis placuerat, ad dualiRici modum me- thodo ZoroaRriana accommodaretur, fuo loco verifimili coniedura con- fecimus : multo plura autem aufos elTe Graecos , -cum Aegypti monar- chia fub fceptro Graeco , et Ptolemaeorum imperio gemeret, multoties in hiRoria Aegypti annotauim.us, et a Graecis corrupta elTe Aegyptica plurima, luctilentis quoque teRimoniis confecit dodifiimus Iablons- K I v s Qtiae certa atque indubitata aera eR, a qua theologiae et phi- lofophiae Aegyptiacae mutatio debet deriuari. Ad hoc vero tempus afcendendum, et eius circumRantiae follicite expendendae funt, fi philo- fophiae ecledicae, quam ob hanc originem atque fedem, plaudentibus viris dodiRimis, Alexandrinam vocauimus, fcaturigines funt detegendae. Quibus fufpiciones et diRindiunculas opponere, ad veterum dodorum virorum excufationes pingendas, reda via videtur, ad hiRoricae fidei corrumpendae audaciam, et fcepticifmum hiRoricum muniendum. Quae hic obiter notamus, ne iis, quae viri quidam eruditi ad tuendam ecclefiae dodorum nonnullorum, qui in Alexandrina fchola atque philofophia educati funt, audoritatem attulerunt, vt funt erudita et ingeniofa, ita fundamento et veritate carent, nos decipi patiamur. Ibid. lin. 33. Nonum philofophiae orientalis genus, quod ex Zoroaflris dijciplina ceu ex fonte emanajfe infra dicemus. Recurrendum hoc quoque loco eR ad ea , quae ad Tomum primum de Perfarum atque orientalium dodrina diximus , et olim allata fuppleuimus , quaeque infra ea de re ad- ducentur. Nos hoc loco id imprimis annotamus, quando de difciplina phiJo- n") App. ad 'V'ol. l. di(T. H. It. p. 755. , bj Pantl\ttOii Acgypt. Tom. I. p. 49. 139. 142. T. III. p. 4afeq. et palliin. SECT. IV. DE SECTA ECLECTICA. 361 philofophiae Orientalis differimus, hancque appellationem perfpicuitatis cauffa adhibemus, nos nullam aliam, quam propagines fyftematis Zoroa- ftrei intelligere , variis modis in Oriente piclas, efformatas, mutatas com- tasque et in Aegyptum tradudas. Quod, vt ex diligenti comparatione dogmatum inter fe patebit, ita obiedioni occurret, quam viri quidam dodi huic hiftoriae philofophicae particulae opponunt , ignorare veteris Graeciae hiftoriam iltam difciplinam orientalem et ignotum hoc illis no- men effe, quod obieciffe nobis in literis olim cel. Pfaffivm, iftamque philofophiam Orientalem foetum effe vel noffri vel Moshemiani ingenii veteribus ignotum, contendiffe meminimus. Dicemus eo de nomine in- fra; hoc loco fuffecerit annotaffe, Zoroaftream, Chaldaicam, Herme- ticam, exque his conflatam philofophiam nobis ifto nomine defignari, quam in oriente ante tempora nati Saluatoris et circa iflam aetatem vi- guiffe viri illi dodi ipfi non negant. Quos faciles debere effe in nomine fi res ipfa confentiat, nemo inficiabitur, qui perfpicuitatis in hac hiftoriae criticae parte curam habendam effe cogitauerit. Vt itaque Alexandri- nae philofophiae atque fedae nomen non refugimus, quamuis, re magis, quam nomine veteribus notum, ita Orientalem philofophiam hoc fenfu dicimus, euidentiae cauffa, etiamfi abeffet vfus et appellatio veterum, cu- lus tamen exempla infra allegabimus. Qiiae in limine huius tradationis de feda ecledica non negligenda, fed probe ponderanda funt. pag. 192. lin. 25. Exorientis fotis injiar, reliqua lumina extingueret, la- bafcere valde coepit , vt gentilis omnis ita Aegyptiorum quoque fuperjlitio. Diligenter ad hunc fontem exfurgentis nouae fuperftitionis Alexandri- nae, quam ecledicam vocauimus, attendendum eft, resque ab ouo repe- tenda. Nempe non in facra tantum Aegyptiaca, fed Ipfum quoque cul- tum publicum et facerdotia inuolaffe, et aliis quidem fuisque coloribusA ea pinxiffe , fibique regum, origine Graecorum fauore atque beneuolen- tia adiutis vindicaffe , eaque inuolaffe Graecos, ex hiftoria Aegyptiaca fupra ex parte tada, repetendum eft. Ex quo euenit, vt homines, maxi- me Pythagorico-PIatonici , qui diuinius philofophari credebantur, publi- cam quandam religionis cuftodiam ftbi vindicarent , et, vt rem Graecis auxiliis communirent, rationibusque philofophicis, fyncretiftica metho- do ornarent, id quod annales religionis publicae fatis luculenter teftan- tur. Hos autem homines , quod aperta veritate non poterant , menda- ciis fraudibusque effeciffe, vt fuperftitionis late patentis latifundia confir- marentur, eius temporis hiftoria loquitur. Enatum inde ingens facerdo- tum phtlofophiam diuiniorem crepantium agmen, impoftura, fraude, enthufiafrno omnia commifcens , quod pro iftis aris focisque ftrenue pu- gnabat, et rem fuam, qua ditefcere, et opinionem fanditatis atque eru- ditionis, tum apud vulgus, tum apud reges, eorurnque amicos , regno- rumque proceres fe tueri poffe videbat, omnibus auxiliis iuuare fatagebat. Eos vero, vt exorientes diuinae religionis Chriftianae radii, ex latebril Append. Hijl, pliil. Z z pro- AD TOM.il PART.I. LIB.L' CAP.II. protrahebant, ita res eorum et confilia confundebant, audoritatem con- culcabant, omniumque contemtui exponebant, (icque homines illos di- ulniores, quales Platonici, maxime in Aegypto videri volebant, rediti- bus, diuitiis, gloria priuandos publico examini fiflebant. Nec hic malo- rum finis, fed publica quoque fuperfiitio, templa, cultusque idololatri- Gus, et quae illum fuilinebat philofophia diuinior, tandem euilefcebat. Quod tanta veritatis Chriltianae vidoria, tanta tenebrarum gentilium confufione facdum eft vt et reges atque imperatores, et ipfi quoque po- puli, et imprimis plebis pro religione Chriftlana fauor tandem ad diruen- da et euertenda templa , eiiciendum ordinem facerdotum , exfcindendas fuperftitionis propagines progrederetur, et imprimis horum hominum audoritas pedibus quafi conculcaretur 5 id quod ecclefiae Chrifiianae hi- fioria luculentis exemplis teftatur, et ipfi hi homines non fine indigna- tione fafii funt Talia cum Sec. 1. II. III. IV. euenirent, quid mirum, omnes ingenii artes, impofturae, mendaciorum et reliqua fraudis reme- dia adhibuifle hos homines, quorum primaria fedes erat Alexandria, vt rem fuam fulcirent. Qui quam ideo confiliorum rationem inierint, nec fane fruftra rei perditae fuccurrere conati fint, cognofcere, magnum et memorabile argumentum atque caput hiftoriae, tum facrae, tum philofo- phicae elTe, quilibet, qui rem ponderat, intelliget, verasque et arcanas origines philofophiae inde eruet , et cum attentione et line praeiudicio rem omnem examinabit. pag. 103. lin. 20. Omittendus plane ejl in tenebris Juis Potamon. Fafliis eft B. Moshemivs rationes a nobis de Potamone addudias, quos accu- rate rem expendifte, et Ingeniofe diiudicafie, qua erat humanitate, fcribit, „ nondum tamen penitus libi pcrfuafifte, vt credat: fed fatendum tamen „ait, tantum fibi otii nondum fuifte datum, vt in vim argumentorum at- ^tentiftime inquirere potuerit. Mittere itaque fe hanc quaeftionem et „caufiae totius cognofcendae cupidos monere tantum, vt noftras ratio- „nes audiant, et deinceps, cui parti adfentiri velint, conftituant. Suum „et illum fore, qui fe deferendum fibi efte iudicauerit, modo bonas et ^folidas confilii fui rationes attulerit." Cui incomparabilis viri, cuius nec nominis nec virtutis gloriam vlla aetas extlnguet, modeftiae non ha- bemus, quod adiiciamus, Ledloremque aequum iud'cem pofcimus, laeti, fi quis certiora huic argumento lumina poflit accendere. pag. 106. not. n. Malumus a Pantaeno , quam a Clemente talia accepijfe j^mmonium. Monuit quidem Idem vir beatus-^, pofTefe, fi difputandi vreretur libidine, rationibus chronologicis a nobis addudis, opponere: aetatem Ammonii haud fatis ab antiquis fcriptoribus definitam elTe, nec couitare prorfus de tempore fucceftionis fcholae Alexandrinae praefecfto- rum. t) Dignus eft, qui legatur Sozomenvs Hift. «■) App. ad dift". ad H. E. pertin. Vol.I. p. 754. eccl. L. II. c. 5. p. 3')6 feqq. /) los. cit. d) Evnapivs in Aedelio p. 77. SECT. IV. DE SECTA ECLECTICA. . 363 riim. Addit autem, nihil hoc referre ad rem, quam egerit, vtrumPantae- nus, an Clemens praeceptor Ammonii credatur: quare probabiliorem efle noftram opinionem , quo erat candore , confitebatur : et ad noftra qualiacunque, quae de Ammonio collegimus et illuflrauimus, al'o loco^ lecflores ablegauit. Difficilem vero effe Ammonii Saccae hilioriam, vel fola homonymia huius nominis euincit, quae facit, vt incertus ledot haereat, quid faecario huic tribuendum fit, quid huius nominis aliis, vnde attentione et k^!(T6i opus eff , in confulendis veterum de eo narra- tionibus, nifi velimus in eius hiftoria flu^uare, quod ipfiMoshemio, at, quanto in his literis viro! accidiffe , curae eius pofferiores infra addu- cendae docent. pag. aio. lin. ig. Aii retigionem potiuf qiiandam mixtam, quam ipfe com- mentus ejl, defecijfe. Habebamus hadenus confentientem B Moshemivm, a cuius aeque ac noftris, quas attulimus, rationibus de religione Am- monii publica , cur, inftituto iterato examine, difcedamus, nihil videmus, quod nos vrgeat. Aft vrgebant tamen aliae rationes illultre illud Aca- demiae luliae fidus , vt poftea , tum in annotationibus ad iftam diflerta- tionem de turbata per recenfiores Platonicos ecclefia , licet timidiufcule, tum in hijloriae Ciirijlianae ante Conjlantinum M. praeclaro bonaeque frugis pleno opere, apertius a priftina fententia defcilceret, anxieque rationes colligeret, quibus, qua erat incomparabili dicendi copia et facundia, ledori perfuadere pofTet, publice nunquam totum et aperte a Chriftianae ciuitatis profeflione Ammonium defeciffe. Cuius incomparabilis viri dodlrinae memoria digna eft, vt (p^ovrl^ss pofteriores quoque audian- tur, et examinetur, vtrum, quod euenire haud raro pofterioribus cogi- tationibus folet, meliores fe probent. Qiiod, vbi deprendiffemus, a ne- mine magis, quamMoshemio in his literis heroe vinci, docerique me- liora, gauderemus. Adducemus itaque viri celeberrimi cogitationes, aft, quod in noftris quoque redliflime ipfe fecit, examinabimus etiam et ex- pendemus pondera. Et quod ad priores quidem obferuationes attinet, monet vir dodliflimus , quo diutius intueatur Ammonium cum feda, quam peperit, eo certiorem fieri, hominem hunc, vt inter philofophos, ita etiam inter Chriftianos , et veteris religionis, quae plures colebat Deos, alTeclas concordiam molitum effe: non autem defeciffe totum a facris Chriftianis , nec ad Graecorum religionem totum tranfiiffe , fed medium inter vtramque difciplinam hrefiffe, conciliatoris munere fun- gentem, animosque diffidentes coniungere cupientem. Ex eo vero an- cipitem de religione hominis famam nafei potuiffe, vt vtrique, tam Chri- ftiani, quam Deorum cultores eum fibi fuisque partibus affererent: inde- que cauffam filentii , quam fellatoribus fuis iniungebat, facile poffe de- riuari , nempe timuiffe commune illorum fatum , qui fedarum et reli- gionum certamina componere volunt, vt fcilicet et Chriftianorum et Z z a Anti- De reb. Chriftian. ante C. N. Sec. II. §.27. p. 281. «Diflertt. adH. E. pert. V'ol. I. p.7y4 feqq. 364 AD TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP.Il. . Antichriflianorum animos accenderet, et infenfos fibi redderet, quos tamen vtrosque fibi amicos habere volebat. Magis fe vero in hanc co- gitationem ferri fatetur , recordantem vtriusque religionis iuuenes ei fingendos atque erudiendos fe credidifTe. Nam nec odium Chriftiano- rum et hoftium eorum tale inftitutum pafTurum, nih medius mcederet, haberetque, quod vtraque pars laudaret , quamuis culparet nonnulla. Multo autem luculentius in altero loco ^ hanc quaeffionem de religione Ammonii tracfauit defideratifiimus Moshemius. Vrget illo loco i. quum ludum aperiret Alexandriae Ammonius, et diu pollea, Chnfl:'anum ad- huc fine dubio fuiffe: audiuifie enim eum per multos annos Origenem, Heraclem aliosque iuuenes Chrifiianos , quos ecclefiae Alexandrinae dodlores, perfidum defertorem religionis, magiftrum fibi adfcifcere nunquam pafTi fuiffent, qui transfugas eiusmodi fugiendos elTe tanquam pellem , commendabant. Inde vero fufpedum fieri teflimonium Por- phyrii tradentis, fimulatque per aetatem fapere potuerit, et philofophiae limen attingere, Chrilliana facra Ammonium reliquiffe: hoc enim fine controuerfia falfum efTe: II. Non necelTe fuifife, vt Ammonius a Chri- ftianis facris deficeret; cumChriflum tanquam virum diuinum probaret, et Chrifiianos tantum perperam eius dogmata interpretari cenferet. Ita- que inter Chriltianos manere, atque Chriftum colere, fuo vero ex fenfu Chriflianam difciplinam explicare potuifle, nam cultum Deorum non imperauilTe, fed contemtum tantum Deorum vetuifTe, nec alium pro- bauifle, quam iullum, quo , ablegato ad Deos inferiores fiue genios po- pulo, viri fapientes purgatique animi facile poffint fuperfedere, cum lar- gitores corporeorum bonorum. Deos inferiores fecure pofTint negligere. III, Silentii ab eo difcipulis imperati , cum cauffa in dpgmatibus , quae poflea propalabant, nulla efTet, quae vel inuidiam, vel periculum apud Dei cultores ei pofTet prouocare, verifimilem rationem elTe, ne Chri- ftiani, quos inter natus erat, et viuebat, eos refcifcerent, ipfeque facrorum communione priuaretur. IV. Eufebii vero, et Hieronymi contentionem acriter negantium , Ammonium a Cbriflianis defeciffe, tametfi erroris rfiquid admittat, argumento tamen effe, ignotam prorfus his viris rerum Chriflianarum peritiflimis , vt et aliis, defecilionem lianc fuifTe, qui tanti philofophi iapfus memoriae hominum excidere non potuifTet. Hacflenus Moshemius, quem, quo erat ingenio foecundiflimo, argumentorum aciem pro neganda defertione C. R. Ammonii inllruxiffe, omnino fatendum efl. Aft et hoc fatendum nobis efl, nihil nos videre, cur vel latum vnguem pedem a priltina fententia detrahamus, eo quod plus ingenii , quam veri- tatis illae rationes, cum aliqua induflria excogitatae prae fe feiunt. Et redle quidem ante omnia flatus quaeflionis, quem vocant, explicandus cfl, qui non in eo vertitur, annon religionem henoticam et fyncretiiticam inter Chrifiianos et.gentiles pacifci volentem, et vtrique parti placere cu- pientem X) loc. cit. p. SECT. IV. DE SECTA ECLECTICA. 3^? pientem Ammonius meditatus fit et elegerit, ideoque ex hortis Chri- ilianorum orthodoxis in fcnticeta fua, paganifmo fqualentia deriuauerit, quantum vtrique parti placere pofTe iudicabat; in eo enim nulla inter vtramque partem dilTentientem difcordia iftorum fydema eclefticum id aperte loquatur, cuius nos prolixam explicationem infra, quantum poteft fufficere, dedimus. Nec quaeltio eft, vtrum iam in clara luce et exifti- matione politus Ammonius, ad cultum Deorum et^religionem legibus imperatorum fancifam et roboratam transfugerit, hoc enim, tantum ab- elf , vt Porphyrius aftrmet, vt contrarium expreffe dicat, Ammonium, cum Chiiftianus inter parentes Chriflianos educatus fwnilatque per aetntem fapere potuerit et philofophiae linien attingere, gv^vs' Tr,v y.otToc vcpas TCihir^uv fASTsQxAero , Jlatim ad viuendi credendiqne rationem legibue dejiiiitam refciiiiije. In qua Porphyrii narratione id tantum afieritur, Am- monium, licet inter Chriltianos, line dubio in fchola catechetica Alexan- drina educatum, in qua ftudium atque difciplinam imbiberat, nullum tunc inter homines Chriltianos nomen adhuc adeptum , nempe hominem c»Ky.o<^c^ov et ignobilem Itudio ecle7toov uy.Svof (pdVK?-, To KvTiiusvov ofvTM Kccf n^opevov oLTieBero'. (Jiiibus Sardia- nus, fophifta indicat, Porphyrium adeo piaai^^ooTrlcc melancholico - hypochondriaca correptum hominum conforlium euitafTe , vt ne in angufto quidem Siciliae freto appelleret terrae, vel vrbes vicinas litori- bus frequentaret, fed eo prorfus effet animo, vt velut faxum fme fenfu neque gaudii, neque triftitiae (limulos fentiret, et humanitatem ipfam exuiffe videretur: quod folere melancholicos, et nullo hum.ani affedlus fenfu tangi, ell notiflimum : EflfeciiTe autem hoc animi deliquium fenfus- que carendam, vt inedia fe liberare cogitaret, fequentiamanifellefuadent. pag. 250. not. p. lin. fo. Ad Eiijebium N. MMLXXXIX. lulianum vtrumque iheurgum , Alexandrina placita fecutum fuiffe , vel ex eo tan- tum conflat, quod reKe^^rKoi Kcyieic dV eTiocv ei tribuit SviDAS % quae non ipfa quidem fuere oracula Zoroadris, quae tempore Antoni- norum, quo vixere Juliani pater et filius, vterque theurgi et magicis artibus celebres iam in horum hominum manibus verfabantur % afl veri- fimile tamen, eum vel commentatum in illa oracula, vel ad eorum fimili- tudinem carmina teleilica effinxiffe. Talia autem adhibebantur ad con- fecrationem rerum magicarum, quibus mala propulfari et auerruncari credebantur. Eiusmodi confecrationes reXerus didas efiTe, confecra- tores, TfAg-raV, res confecratas et ad magicas operationes dedudas, TsXhpxroc vel rereheaphx , hidoria fedae Alexandrinae multis exemplis loquitur, et memorabilia eorum exempla attulit Kvstervs ^ De vtriusque huius luliani libellis magicis, quae veteres habent, diligenter collegit Fabrici vs ", qui videndus. Huius enim generis homines non contemnendum fcholae Alexandrinae decus ede cenfebantur, cuiu* exemplum ede poted Apollonius Tyanaeus. pag. 260. n. c. coi. 2. lin. 23. In ipfa Syria duae fuere Cbalcides- Vnam tantum in Syria Chalcidem veteribus celebrari , aliter atque aliter ab adiacentibus locis denominatam, nec quemquam de gemina Syrorum Chalcide mentionem fecide , fed vnam eandemque et Plinium et lofe- phum intelligere, quae Chalcidenes regionis caput fuit, et regulis fub Romanis fedem praebuit, contendit Chr. Cella rivs qua in re habet confentientem SxEPHANVMin Chalcis., pag. 271. lin. 5. Cum Chrijlianae religionis propagatione gentilis fuper^ flitionis euerjio fuit coniunbta. Diligenter id ex hidoria ciuitatis facrae re- petendum , et , quo pado horum hominum fraudes pod diruta et euerfa templa detedaefint, ex feriptoribus eius temporis , maxime Sozomeno con- r') T. H. V. lulianus Chaldaeus p. isj. t) Ad loc. cit. Suidae not. 7. x5 Vid. N 1 c. D A M A sc. in excerpt. Peirefe. «) Bibi. Graec. Vol. I. c. 36. 5. ii. p. lyi. pag. 461. v) Geogr. antiq. L. III. c. 12. p. 432. Append. Eifl. phil. A a a 370 AD TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. IL confiderandum , publicae quoque imperatorum Chriflianorum conftitu- tiones intuendae funt , quibus fuperAitionem gentilem coercuerunt, quarum hiiloriam eleganti atque rara commentatione de ftatu paganorum Jiib clirijliafiis imperatoribus ad L.XFI. t lo. Cod. Tlieodof. dedit 1 a c o b V S Gothofredvs pag. 274. not. m. Ad Galiemim. Delenda haec funt, quoniam mi- nus accurata, vt locus Fabricii, in quo pro Galieno ponendus eft Sapor rex Perfarum , non autem ConAantius. Rem omnem paucis explicat AmmianvsMarcellinvs>, qui narrat , cum ad fuperbas Saporis iiteras , non contemnendam orientis partem a* ConAantio repofcentes refponderetur , neque ita quicquam obtineretur, poA paucos dies fequu- tum effe Profperum comitem , et Spedlatum tribunum et notarium, itemque EuAathium (EuAachium habet editio Acidalii) Mufonio fug- gerente philofophum , vt opifex fuadendi imperatoris fcripta perferentes et munera emiffuri apparatum interim Saporis arte quadam fufpenderent. Quam legationem cum alia hanc fecuta euentu caruiAe , in fequentibus notat. Quanquam autem ex hoc loco certum eA, EuAathium inter im- peratorios legatos facundiae cauAa eledlum miffumque in aulam Saporis fuiAe, nihil tamen de hac mirabili EuAathianae eloquentiae virtute et efficacia annotauit , fed conatum vanum fuiAe non tacuit, quod et alii eius aetatis fcriptores referunt Vnde fufpedla valde nobis fit Eunapii, futilis encomiaAae narratio, in gratiam fuae fedae, quae mendaciis rem fuam ornare Audiofa valde fuit excogitata, quam Ammianus hac occa- fione non filuiAet, fi tantum apud Saporem, quem ad Cteliphontem iAa legatio oAendebat , EuAathii facundia valuiAet; cum huic feAae cetera Ammianus fauere foleat. pag. 275. lin. 6. a fin. Se fedfae ilii, quae Chaldmca dicatur, adhaerere, et initiatos ejfe eius myjleriis, dixerunt. Euidens locus, ex quo conAare poteA, philofophicam quandam fe . Perauius quidem in fronte operum, Spanhemius Optimo confilio loca veterum pleraque. Tomo III. qui poft Cyrilli opus contra lulianum 5““® editioni praefixit Petauii, fiiasque annotationes continet, praefixit. Spanhemivs, ad quos fontes leilorein dimittimus. Omnium vero indar legendam eiTe de Beet- c) Confundit Martinius lamblichos duos, ve TERIE vitam luliani Gallice Amftel. lyjy. edi- fuo loco monuimus. tam, et ingenue ncn minus, quam eruditefcriptam A') In Mifopogone. 37x ad TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. II. maiiilTe. 5-. AccefilfTe autem ad hanc difciplinae formam, quae modeftiae ct moderationis fpeciem praebebat, aellumquendam perturbationis, quae tertia caufla fuerit, a qua a vero et redo deducius in fraudem ac fcelus fe praecipitauit, id quod per potiora et eminentia fortitudinis, temperan- tiaeque Ipecimina luculenter depingit, at loquacitatem et indecoram aftionem in eo notat. 6. Ingenii autem difcendi cupidiffimi exemplum adducit librorum a pueritia cupiditatem, fcribendi et legendi induftriam, philofophiae veteris cognitionem, mathematicas rationes, phyhcasque et theologicas probe perfpedas, allrologiae notitiam cum arithmetica et geometria, aft allrologiam diuinationumfophifmatis, phyTicain magicis impofturis corruptam peruerfamque dolet, vnde fa1fa, impia et luper- ftitiofa theologia ei enata eft, quae 'm uTro^UTixv ab agnita, quam pro- feffus erat, religione, elt fecuta. iullitiae autem labem intuliffe imperium Conllantio ereptum, Chrillianos iniquiflimis et acerbidimis legibus vexa- tos, odium in rem Chriflianam, aequitatem et clementiam mire procul- catam in tellimonium aduocat. Qtiae omnia, vt veterum teftimoniis lucent, ita charadterem luliani philofophicum miris depingunt colori- bus. Alia haec illuflrantia dabit Sp A NH EMI vs ^ pag. 296. lin. 25. Cum animi fenfa haudquaquam prodere liceret. Hic vnus locus omnem diligentiam intuenda opinione, lulianum nunquam fulffe Chriftianum , euertit : habemus enim non teliem tantum o-uy%(^cvov in Libanio, fed praeceptorem quoque et in feducendo ad cadra genti- lium principium atque ducem. Cui Ammianum Marcellinum , quin ipfum IvLiANVM, teftem omni exceptione maiorem adiungimus, qui in epiilola ad Alexandrinos memorabili loco fcribit &%’ ocy.x^Tr,(je(Be Tix^x 0^8 Tret^ofjLSiOt tm 7ro§eu^evTi Kocryiivnv t>]v irwv ^r.caiy TxvTYjv ld8 cvv ®sols 7ropsvo[xhco stcs. Non enim a reBo tramite aberrabitis , Ji ei fidem hahentef , ad anxvm vsqve vicesiuvu aetatis illa (Chrillianorum) via progrefus et hanc alteram modo duodecimum tam annum circa Deos verfatus infi/lit. His innumera veterum eius aetatis fcriptorum Chridianorum tedimonia podent addi, qui coaeui plerique rem cognofcere potuerunt, nili vniuerfae fere antiquitatis confenfus id euinceret , quem hoc loco pod B. Ad. Rechenbergii® diligentiam he;c in fcenam producere, loci angudia vetat. Qpae cum ita fe habeant, vt falua fide hidorica euerti non pofiint, mirandum certe edet, virum quendam eruditum peculiari eaque doAa didertatlone, quae inter objer- uationes Halenfes legitur , fibi hanc traditionem hidoriae veteris euer- tendam fumlide, multoque puluere concitato demondrare conatum fuide lulianum nunquam ex animo Clirifianae fidei alumnum fuijje, fed, vel ex e) In erudita praefatione, Opp. luliani prae- f') Epift. LI. p. 4^4. mifla, quam breuitati litaturi non exfcribimus. DifT. de apoftafia luliani apoftatae. Concordat cum his imano luliani exprciTa a h") T. III. Obf. y. p. 185 ieq'!. Mosuemio Init. hilt. Cliriit. Sec. IV. 13. p.28j, i) Ifid. p. 197. SECT. !V. DE SECTA ECLECTICA. 3;? ex gentilium philofophorum perfunfione in tenera aetate , aut in adulta ex pro- prio confilio inferuhiijfe fcenae , et tempori^ ac Chrijllanum fe Jinxiffe^ cuius rei iHiiJlre documentum praebuerit , cum yJuguflus a milite falutatiis Jingeret , fe Chrijliano cidtiii adhaerere,, et in Chrijlianorum ecclefiam progrederetur , vt omnes, nullo impediente ad fui fauorem illiceret, quod Marcellini nonimus teflimonio . Qiia ledla dilTertatione incerti firimus, vtrum audoris in- genium non fine dodlrina varia certiflima fidei hiAoricae fulcra euertere conantis, an audacia friuolis ratiunculis omni hifioriae contradicendi magis notanda Iit, nifi confilium virorum quorundam dodorum, qui huic collectioni literariae, cetera eruditifliinae manus auxiliatrices por- rexerunt, notum fuilTet, omnibus ita contradicendi, vt nouitas admiratio- nem pareret. Q^iod praeiudicium vt ineptum ell et viro candido veri- tatisque Itudiofo indignum , ita lectionem eruditae difquilitionis nemi- nem valde in partes pertraCturum, fumus perfuafiflimi , obfeniantem , vel aperta negatione et reieCtione teflimoniorum fupra adduClorum, vel ra- tiunculis anxie conquifitis totam eam repleri, nec habere, quod cogat, ludendo autem quaellionisqueftatum fubreptionis vitio alterantem fluCtus monere in fimpulo. Qtia de re tamen cum in hiftoria ciuitatis Chri- ftianae ex inftituto agendum fit, heic prolixe dilTerere velle, a noftro fcopo alienum eft. Nos, quod vnum toti illi quaeftioni expediendae fufficere pofTe putamus, monemus, non quaeri, vtrum candide vnquam, et mente vera Chriftianae fidei profeflioni animum lulianus adiecerit, hoc enim neganti, facile, fi non vt certum, attamen vt probabile valde, concedent, qui imperatoris charaCfprern animi, a fcriptoribus coaeuis gentilibus et Chrillianis delineatuui norunt; certe haut difficulter credi- mus Ammiano Marcellino, tradenti', quanquaen a rudimentis pueritiae primis inclinatior fuerit eyjp-i numinum cultum paulatimqne adolefcens defiderio rei fragraret multa meU>ens , tamen agitaffe quaedam ad id pertinentia, quan- tum fieri poterat ,, pj^ultifime. Vbi vero abolitis ,, quae verebatur , adejfe fibi liberum tempus ,thciendi , quae vellet, aduerterit, fui peBoris patefeci ff e arcana et plane abf ditis decretis aperiri templa , arisque kofias admoneri et reparari fatuijf Deorum cultum. Quo Marcellini teflimonio clandeflina quidem fup&iititionis inclinatio ad gentilem Deorum, cultum a pueritia innuitur, quam Conftantii quoque metus et fufpicio, et ardior pueri luliani culio- dia fatis prodit: aft manfiffe tamen in publica ecclefiae Chriflianae com- munione fideique profefiione, donec auguflus declaratus , ruptis metus et reuerentiae vinculis ad publica philofbphorum et facerdotum facra tranfiret, eadem euidentia 'colligitur. Qtiare totam hanc quaeltionem tantum non ineptam putamiis, nec haeremus animo pro vero habere, quod de baptifmo luliani a/Teritur, fine quo Confiantius haud facile eum toleraffet quod fola negatione et ratiuncula lubrica ac incerta, velut A a a 3 vno i') L XXI. c. 2. nj") Na z i a v z e n. Or. 3. rtfXir. in Tui. I. /3 Lib. XXII. C. 5. p. 70. quibus friuolas rationes opponunt obfer- uationes 374 AD TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. II. vno halitu difflare velle, non pertinet adhiftoriae fidem, fed academicam arrogantiam. Epiftolam autem luliani ad Alexandrinos datam, ad quam ex Baronio tantum prouocauit obferuator, ideo fufpedam fuppofitionis habere, quod huic coniedlurae contradicit, cum cetera tamen et vete- rum codicum fidem , et circumftantiarum harmoniam et didionis a lu- liano adhibitae fimilitudinem exhibeat, non. valde criticum acumen red- olet , quod non magis cupiuiffe oftendere , quam ingenii foecunditatem fcriptor laudatus videtur. Verum haec et alia multa , quae de luliano memoratu digna funt , ledlori iudicanda relinquimus. Ibid. lin, a6. Licet aliarum quoque fe?{arum placita teneret. Nempe, vt mos erat in fchola Plotini , quae tota corrupta fuit fyncretifmo Plato- nico - Peripatetico atque Stoico , vtfupra probatum. Mirandum itaque non ell, quod dialefticas fubtilitates Peripateticorum interdum riferit, quas meliores in Plotino inueniri credebat, cum grauiora et religionem atque pietatem magis decentia in his contineri fateretur. Qua de re no- tabili loco fatius efl, ac dignitati nojlrae confentaneuni , vni Jludere philofo- phiae^fed eam praefertini adfciuero, quae difciplinae fuae Deos prae fe fert auUores ac duces , qualis ejl Pythagorae , Platonis Arijiotelisqiie fedia ; tum eorum, qui Chryfippum ac Zenonem magijlros fequuntur : neque enim aut omnibus^ aut omnium dogmatibus aufcultandum ejl, fed illis et eorum decretis duntaxat , quae pietatem ingenerare animis pojfunt - - quo circa., nec Epi- cureo apud nos dogmati neque Pyrrhonio pateat aditus, lam enim reUe Dii immortales fe&as ifias extinxerunt, vt plerique earum libri interciderint. Sed et reliqua legi merentur, in quibus igniculos quidem nonnullos ex Chri- ftiana difciplina fuperdites intelligas , re ipfa autem cognofcitur, philo- fophlam hanc purpuratam eo tradu^lam potiflimum cffe, vt religionis gentilis cultus Chriftianae nihil cederet, quod coniienire dignitati, quam gerebat, fuae pontificis maximi iudicabat. Ex quibus diiudicari pofifunt ea , quae Gavdentivs loco infra nominato " afieruit : non ita videri, lulianum fouffle Stoicos et Peripateticos, quamuis mox, morefuo, muta- tus ftatuat : licet fapiant eius /cripta philofopliiam Platonicam , non tamen fpre- uijfe Arijlotelem: quem nemo vnquam ecledicorum contemfit. (^id vero de Cynicis ftatuerit , ex oratione de Cynicis conflare potefi, quae infra f in hifloria huius fedae adducuntur. pag. 3 II. lin. 21. Tanquam pejlem aliquam in coetus Chriflianorum indu- ceret. Habuit tamen, quod verifimile, alium quoque huius prohibitio- nis fcopum lulianus. Cum enim videret, collifis inter fe et comparatis veterum feriptorum gentilium , maximeque philofophorum decretis et fen- uationej Halenfes, cum verifimile fit, Cnnlhn- tli/T. de turhata per Platon, rec. ecclefia Vo). I, tium, cuuis intererat , lulianum puevUm , vcl d ili' ad H. E. pertinentium p. lio feqq. adolefccntem effe Chriuianum , curalTe, v. facro fonte ablueretur. 0) De phil. luliani c. X. p. 177. pag. soo. w) Ia fr.i^m, epiltol. p. jOO. coiaf. Mo 6 h e M. SECT. IV. DE SECTA ECLECTICA.^ 575 fententiis validiflima inde tela Chrlrtianos fcriptores 'in gentilem fuper- ftitlonem conieciffe , et triumpho de infignibus errorum commentis a6to In contemtum adduxifle facerdotum et philofophorum fcripta , maluit eis omnem humanitatis difciplinam interdicere , quod fine humanitatis 'ignominia vix fieri pofle peruidebat, quam pati, vt ex his pharetris refii- tutus a fe ex his lacunis fuperftitlofus cultus oppugnaretur, quare Chri- fiianis ifta tela eripienda effe, fiatuebat. Legant, qui de hac re dubitant, epijlolam quadragefimam fecundam 1 , vt impietatis radices veras at occultas detegant. De re ipfa confulendi fcriptores hifioriae ecclefiafiicae, inter quos loANNES Antiochbnvs *■, ad quem tamen notat Valesivs% non difcendi, fed docendi tantum publice facultatem Chrifiianis ademilTe, quod vero perperam dici, aliis vifum ell certe fine do9- 376 AD TOM. II. PART. I. LIB. i. CAP. II. tori, aut neglecRum, tum, quod acceptus Conftantiofuifiet, tum, quod Pe- ripatetice philofopharetur. Patet enim ex epifiolis luliani adThemiftium, ad quas infra * prouocauimus , nec ignotum fuifTe imperatori philofo- phum eo tempore celeberrimum , nec negledum , S v i d a e enim tefti- monio > conftat, imperatorem hunc philofophum ob praeRantiae opi- nionem praefedlura vrbis Conftantinopolitanae ornauiffe. Peculiaris quoque ell obferuatio Gaudentii, videri ideo vetuiiTe lulianum Chriftia- nis, ne quis ex eorum numero fophiftam ageret, et iuuentutem doceret, eo quod fophiftas non folum verborum, fed etiam morum magiftros fe elTe velle, et ad fe philofophiam de adminrftrandis rebus publicis perti- nere, crediderit contendere ; quae longius petita effe, nec fcopum prope ferire, eft in propatulo. Qijae vero de genio luliani ille difputat , Plato- nicorum eius temporis commenta elTe, nulli dubitamus. Memorabile autem et impietati gentili propudiofum , gloriofum autem religioni Chri- ftianae elf, quod in mortis articulo perplexius de anima lulianus difputa- uit ^ , egregio exemplo, quantum fuperet vanam hominum nugiuendulo- rum iaitantiam Chriflianae religionis euidentia, folalio et certitudine in morte plena. pag. 304. not. r. In Aedefio. Memorabilis locus ad pernofcenda fata fcholae Flotinianaeatque lamblichianae, qui cum fcriptoribus hiRoriae ecclebaRicae chriRianae meretur comparari, indeque intelligi, religio- nis potiRimum curam hos homines anxiRe, non philofophiae, hanc enim publice docebat Proaerefius. Inde characRerEunapii, et ex eo fides eius hiRorica diiudicanda, ne omnia pro veris admittantur, quae interdum ille fplendide mentitur de feda fua. pag. 305. not. y. Multis in locis lapfi. Nouam nobis olim verfionem fpondebat celeberrimus hodie Academiae luliae apud HelmeRadienfes theologus Io. Bened. Carpzovivs " , quo nec doRior, nec ad emendan- dam lunii verfionem faepe fidem fallentem nemo erat aptior , verum , ex quo ad maiora et fandiora tradenda tradudus eR, etiam hic Aiax in fpongiam incubuit , quod vehementer dolemus. pag. 312. lin. 34. Chri/lianis, quos loco mouerat lulianus, iterum fuccedeU’ tibus, illo fuhlato interiijfe, non efl dubitandum. Hoc fi alia non effent, to- tius fedae Alexandrinae fiue ecledicae fortuna teRatur, quae non longe poR hanc aetatem publico dodore ex fchola Plotiniana caruit. Arcadius, patris Theodofii et fuas conRitutiones atque leges aduerfus paganos et haereticos non tantum confirmauit, fed ipfo quoque paganorum nomi- ne ordo philofophorum gentilium , qui theologiam et philofophiam do- cebant. x') pag. 48?. y') In Themiflio T. II, p. 171. x) A M M 1 A N V i 1. c. a) Vid. qui has conflitutiones collegit et il- lulhauit Iac. Gothofr£dvs, de ft.mi paga- norum lub Chriltianis imperatoribus XVI. Cod, Theod. 70. p. ig leqq. SECT. IV. DE SECTA ECLECTICA» 377 cebant, in conterritum addu(flus eft^, facerdotum priuilegia per orien- tem tota fublata, priuilegia hieroplaantis concefTa abolita % quae clrcum- llantiae Athenienfes philofophos gentiles in magnas anguftias coniece- runt, coados ex fuis et familiae reditibus viuere. Tacemus alia poftea fubTheodofio iuniore confecuta, quae tandem philofophos gentiles, quamuis folo philofophorum nomine fe tegerent, fub lufliniano in exi- lium eiecerunt. Ad quod non parum contulifTe Alexandrinae philofo- phiae per Origenis fedarios in monalieria admiflae incrementum , quod ad captam vfque Conftantinopolin durauit, de quo Tomo III. ex infti- tuto didum eft, quilibet coniiciet, quia hoc pado fine idololatriae et fuperftitionis fufpicione et periculo fas erat fecundum Alexandrina prin- cipia philofophari. Et hoc pado fec. VI. fchola Plotiniana exoleuit, quod in luftiniani tempora incidit , qui philofophos gentiles philofophiam Athenis docere vetuit, eosque illa perfecutione prefTos ad Chofroem Perfarum regem fugere cofigit, vt in fequentibus demonftratum, vbi et- iam Marini audoritate euidum % Afclepigeniam , Plutarchi filiam, Pro- cli magiflram, vltimam fuifle, quae artem theurgicam docendo tradide- rit, et n\8Tc6exeii)ov iftis egregiis artibus erudiuerit. Nam quae, ifiis tandem redeuntibus, ab iis gefta funt, et in fequentibus tetigimus, exfpirantis fedae huius gentilis figna funt, cuius reliquiae in hilioria Chrifiiana medii aeui debent quaeri. pag. 341. lin. 25. Mature ad Hierarum Jludia adplicuit animum. IfidorI res quoque, poft fcripta haec noltra, more fuo, id eft, dodiflime tetigit et in compendio enarrauit cel. Io. Christ. Werensdorfivs loco mox citando. Rede is obferuat ea, quae apud Suidam de Ifidoro memoran- tur, ad Ifidorum referenda effe, qui Gazaeus audit, Vlpiani fratrem, quamuis corrupta et mifere habita a defcriptoribus Damafcii, quibus me- dela afferenda eft. pag. 346. lin. vlt. Quaecunque vero erroris caiijfa Jit , certe enciendus ejl ex hijloria ecclefiallica etc. Id quoque apud Hoeschelivm f et Mena- GivM atque Tolandvm ^ faciendum, quos reliquosque magni et acuti ingenii et attentionis in veterum ledione probatae viros decipi fe a Sui- da vel eius exfcriptoribus paffos fuiffe , mirandum effet, nifi conflaret, quam facile eiusmodi errores chronologici etiam attentiflimis. poffint fubrepere, Ibid. *■) Paganus proprie rufticuin , agricolatn, agreftem indicat, poftquatn gentiles ex vrbibus eiefti funt; vnde Hesychio paganus, lSmr>\s, oif jav. E palatio principis , in vulgaria loca paganorum hominum recedere coafti. Aliter Gothofredvs, 1. c. coniicit, vocatos paganos, quod pro pagorum inter fe diuerfitate facris di- iierfi et trtq66o^ot viderentur. Illud ex Orofio praef. L. 1. conitar, ex locorum agreftium com- pitis et pagis, paganos vocatos. Append. Hijl. phil. c) Vid. Idem Iit. 14. p. 291 feqq. Viuente luliano facris praeerant hi philofophi, non ta- men omnes. pag. 349. 3JO. e) pag. 314. /) Ad loc. cit. Photii. jf") Hift. mul. philofoph. Tora. II. Coram. Laert. p. 490. g) Difl'. de Hypatia, quae eft Tetradymi. Bbb 378 AD TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. II. Ibid. not. t. AU. erud. nona Suppi. T. 111. f. p. Idem, qua erat fince- ritate, fecit quoque B.Moshemivs in Additamentis ad I/olumen 1. dijferta- tionum ad H. E. pertinentium , cl. Werensdorfivs * autem nouis hanc noftram emendationem rationibus eonfirmauit. pag. 347. lin. 3. a fin. Ex his enim concluditur. Paulo aliter inflituit rationes chronologicas Ifidori cl. I. C. Werensdorfivs: „qui non ne- ,,gat, bene omnia, quae hoc loco dida funt, fe habere, fi ea folum, „quae de vita et fatis Ifidori relata legimus, confiderentur. Qiiando vero „aetas Vlpiani, fratris ifidori, et tempus, quo fcripfit Damafeius excu- „tiatur , recedendum paulifper ab hac fententia, et natalem Ifidori „pau!o antiquiorem ponendum efTe pronunriat.^ Dignae vero rationes eius funt, quae candide "afferantur et explorentur, vt obfcura haec phi- lofophicae hiltoriae particula lucem, quantam poteff, accipiat. Huc au- tem eae quoad fummam redeunt „fcripfiffe Damafeium Ifidori vitam „defun ad cladem Hunnorum A. C. DLIX. deduxit adeoque circa illam aeta- tem vixit, qua pax illa inter Romanorum imperatorem et Chofroem Per- farum regem inita, inter ctiius conditiones haec quoque fuit, vt philo- fophi, qui in Perfiam iuere legati, in fedes fuas reuerfi, fecuri poitea el arbitratu fuo viuerent, neque quicquam, quam quod probarent, fentire, aut patriam opinionem mutare cogerentur. Hic enim, cum rem fcire potuerit , videritque fine dubio viros iftos philofophos , qui in Perham ad Chofroem regem literatum et imprimis philofophis fauentem “ con- fugerant, indignationem Chriflianorum imperatorum euitaturi, certe res, quas defcripfit, explorare potuit, graue eft et periculofum, in eius textu ex nudis conieduris delere nomen Ifidori Gazaei, aut notiflimum hunc philofophum cum alio ignoto , qui offendi nequit, commutare. Qlu mo- dus rationes chronologicas ex coniedluris tantum definitas fidei hiftori- cae fcriptoris nec indiligentis, nec fufpedi opponendi, audax nimis fidei- que hiltoricae inimicus videri potell , certe violentus eft. Incertum quoque, an vita Ifidori a Damafcio, eo demum defundo, defcripta fit, nec a filentio illius de reliquis imperatoribus , poteif fecure concludi , tunc eosnondum regnauifTe, nec ea tempora eius narrationem attingere; prae- cipue, quod pleraque fcripta Damafcii perierunt, vt de illis, quae ipfe nar- rauit , iudicium fieri non pofiit, quoufque pertingant, et, annon fub Theodorico Italiae imperante tantum fcribendi initium fecerit. Verum, cum hoc loco ex folis conieduris difceptatio inftituenda fit, malumus le- dori arbitrium relinquere , quam contentiofe et pertinaciter aliquid fta- tuere, patiemurque libenter, fi rationes Werensdorfianas noftris praetu- lerit, modo rem prius accurate ponderauerit. Quod fi enim conceda- mus , Ifidori tempus paulo fupra eam aetatem ponendum efle, immo, fi ex Platonicorum catalogo, qui ex Perfia redierunt, eum eximimus, cer- tum tamen, et a V. C. inuidis rationibus corroboratum eft, Ifidorum Hy- patiae tempora attingere nonpotuiffe, multoque minus dodiflimae phi- lofophae, a nugis theurgicis, quibus vnis fere vacabat Ifidorus, abhor- renti nupfifie. pag. 350. lin. I. a. Vbi haec philofophia aliqiiantifper adhuc perfonabaU Comparandum hic fatum templi Serapidis, poft furores .hierophantae Olympii a Chriftianis euerfi , quaeque ideo decreuit Theodofius. Quae res in annalibus ecclefiafticis folet enarrari legique poflunt Socrates % SozoMENVS ” aliique, quos recentiores fere omnes fequuntur Fadum id An. C. cccLxxxix. Memorabile autem exemplum Olympii eft, qui B b b a quan- 1) L. II. p. 69. 70. hunc «xforipAt S v i d a s y. njis(3us T. III. p. 171- Conf. Cl. Asseman- nvs biblioth. Orient. T. IH. P. I. p. 406. W) Conf. quae de hoc rege eiusque in philo- fophia™ moralem amore, cui Pilpai fabulas de- bemus , T. I. p. 211. didla funt. Magni regis Par- thorum res , a Projcopio , de B. P. A g a t h 1 de reb. luftin. aliisque narratas, prolixe profe- quuntur auflores hiftor. vniuerf. Britanni, T. IX, t 599 T. XIV. 668 feqq. nt) H. E. L. V. c. 16. «) L. VII. c. 15. p. S87. 4) Hift. vniu. T. XIV. 41S feq. p. 389 feq. 380 AD TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. II. quanquam mire a Damascio laudetur feditionis tamen cau/Ta eteuerfi Serapil fuo pro gentili fuperftitione furore extitit. Eum autem ex hoc philofophorum genere hierophantam fuiffe, ex allato Damafcii loco apud S V I D A M rede colligitur pag. 35T. not. t. lin. 19. Dodtaque Hypntia in matheji celebri. Praeter veteres hilloriae eccleliallicae fcriptores etiam Synefii hifloria literaria huc aduocanda in fubfidium, qui ex yvn^lots difcipulis Hypatiae fuit. Re- centioribus illis, quos in hac annotatione laudauimus,fcriptoribusacliicien- difunt, duo viri dodillimi, Ioannes Tolandvs, et lo. Christia- Nvs Werensdorfivs, qui reliquis facile palmam praeripuerunt, Hypa- tiae hiftoriam critico examine explorantes. Et prior quidem, edito, anno MDCCXX. Tetradymo, fiue dilTertationum quaternione, in tertia ex in- ftit*)to Hypatiae hilforiam tra(n;andam fibi propofuit, quem tamen labo- rem ita abfoluit, vt allatis, quae ad rem pertinent, multis, omifilTe tamen nonnulla, quaedam falfa alTeruiffe, quaedam perfundorie tradidlfle iudi- caretur. C^iod permouit eruditiffimum virum loannem Chriftianum Wernsdorfium , filium magni parentis dodrina atque nomine dignifTi- mum , vt integram Hypatiae hiftoriam lingulari tradatione iterum exa- minandam atque defcribendam fibi fumeret. Id quod dijfertationibin qmtuor academicis de Hypatia Alexandrina in academia Leiicorea anno cloiuccxxxxvii. etfequente., in cathedra philofophica publice ventilatis, tanta eruditionis dodrinaeque variae, maxime vero literaturae veteris ad philofophiae et ecclefiae hiftoriam pertinentis, et accurato iudiclo dige- Itae copia perfecit, vt, quid vitra in Hypatiae hiftoria enucleanda fuper- fit, vix indicari, v^el defiderari queat. Nam prima dijfertatiune interfper- fis v'^bique obferuationibus literariis elegantiftimis biographiam Hypatiae omnem exhibet, natales, parentes, ftudia et difciplinam, celebritatem philofophicae eruditionis, habitum philofophi fumtum, difcipulos, fcripta, virtutes, vitam coelibem, falfo traditum matrimonium Ilidori, toleran- tiam religionis fufe et ex inftituto adhibito iudicio acri luculenter deli- neat; fecunda dijfertations , de eius potiffimum caede difquirit, multam- que ecclefiafticae literaturae notitiam fpargit, et imprimis in annum atque tempus accurate inquirit, quo fanguine Hypatiae manus nefarie plebs Alexandrina commaculauit, idque anno ccccxv. vel fequenti poft C. N. eueniffe, rationibus folidis firmat, et contra obiediones munit; Difer- tatione tertia autem, de caufiis caedis eius curiofe difquirit, et imprimis Tolandi in cumulanda in Chriflianos inuidia conatus reprimit; tandem dijfertatione quarta , de Cyrillo epifcopo Alexandrino in cauffa tumultus caedis- que Hypatiae contra Gothofredum Arnoldum et loannem Tolandum defenfo agens, vtrlusque fcriptoris inuidiae Chriflianos Alexandriae viuentes prementis iniquitatem reprimit. Et ad hos quidem vberrimos fontes ipfos Apud S*iD. T. II. V. Olympus p. 6(?r. Nam recenfet eum inter facrae familiae philofopho». SECT. IV. DE SECTA ECLECTICA. 38i ipfos leclorem Hypatiae fama atque admiratione occupatum dimittere malumus , quam riuulos exiguos, quos tantum patitur praefentis fcriptio- nis anguftia , in noftra prata deriuare : certe optamus haud immerito, vt plura huius generis fpecimina in hiftoria philofophica de argumento fingulari exhiberent viri dodi, cum in generali philofophiae hiiloria ta- lis tradatio inftitui nequeat. Alios recentiores, hoc ledo, facile prae- terimus. Ibid. 351. not. t. Theone. Conf. de eius fiderali fcientia Weidlervs In hiji. ajlron. *■ pag. 354. lin. 31. 32. Caiijfam in plebem Alexandrinam , quae ad /editio^ nes procliui fuit animo, reiiciunt. Affert cl. Werensdorfius eiusdem fen- tentiae affeclas et innocentiae Cyrillianae teftes, Henricvm Sponda- NVM % G. I. VossivM-^^, L. El. Dvpinivm % Frid. Spanhemivm ", Martinvm Chladenivm quos tamen omnes dodiffima pro Alexan- drino praefule apologia fuperauit, riihilque eorum omifit, quae ad eum cxculpandum a circumftantiis rei, velj ingenio florente poffunt proflcifci. Monet tamen prouide , fe nec partibus eorum accedere, qui, quod ad caedem Hypatiae attinet, mitius tantum de Cyrillo iudicare volunt, ne- que etiam iis confentire, qui de vniuerfa feditione Alexandrina ftatuen- tes, eum penitus defendere audent. Etfi enim certum fit, Cyrillum fan- guinis appetentem non fuiffe, alia tamen violentiae indicia prodidiffe, quae quidem non exagitanda in viro alias laudatiffimo fint, fed potius excufanda: ferri autem non poffe infana Arnoldi et Tolandi conuitia, quibus ita Cyrillum deturpauerint, vt non, nifi peflima malefici, parrici- dae, latronis, verbo, hominis infigniter mali imago ob oculos ponatur. Qiiae cum indigua fint epifcopo, et effata ac teflimonia fcriptorum pef- lime contorferint et fubuerterint , fuum effe credidiffe, vt honorem Cy- rilli afferat, eumque tot diris deuotum refecret. Quod fibi non tantum contra Arnoldum agendum, quem Henr. Benz^livs “ repreflit, fed imprimis contra Tolandi dideria vrgendum fuiffe videtur, quoniam i$ eo tantum fine differta tionem fuam de Hypatia fcripfiffe videtur, vt me- moriam Cyrilii omnibus modis macularet, virusque in ipfam religionem effunderer. Ita vero aciem inftruit vir dodiflimus, vt per fingula hifto- riae turbarum Alexandrinarum momenta eundo , quid immerito Cyrillo imputatum, quidue iure ei imputandum fit, difpiciat, veramque iftorum motuum rationem ob oculos ponat, tandem vero ab ipfa caedis Hypatiae fufpicione Cyrillum Uberet. Non patitur praefentis loci anguflia, vt ra- tiones viri celeberrimi, quibus ingeniofe dodiflimeque aciem fuam in- ffruit, afferamus, fed legendae apud ipfumfunt, eunda nitide enarrantem. Bbb 3 dole- r) c. VII. f. 4- 5- 2S. p. 188 feq. O Ann. eccl. 415. ff) De ph lol. c. 2. j. t) B. nou. S. E, T. III. P. 2. p. 41. dilT. acad. w") T. I. Opp. p. 1027. et in Intr. p. 166. v') DifT. de philofoph. Synefii §. ?. p. 8- vi') In vindic. Cyrill. Alex. Tom. II. fynt. 38* AD TOM. II. PART. I. LIB I. CAP.II. dolemus autem, eiusmodi libellos academicosnonin omnium manus per- uenire folere, vtconfuli queant. Addemus tamen fummam eorum, quae in hac caufTa decernenda flatuit, vt cum hiftoria facra feculi V. ineuntis pofiint comparari. Nempe monet: praeconceptum OreiVis contra Cy- rillum odium caulTam et originem extitiffe : hoc odio.in Cyrillum fadum 'effe , vt OreRes mitius cum ludaeis ageret. Hieracem quoque in iniu- riam Cyrilli atque iniufte tormentis fubieftum efie ; Cyrillum ludaeos ex- pellendo minime fecilTe, quod erat epifcopi , ipfam tamen expulfionem fui/Te iniuftam et coadam. Oreftem quoque oblatam a Cyrillo amici- tiam recufantem, caulTam Tuam peflimam fccifle. Porro probari non polTe, a Cyrillo monachos Nitrienfes excitos et in Oreltem immilTos, quod au- tem ille Ammonium tormentis enedium, vt martyrem pro concione lau- dauerit, id vitio fuo et feculi fui fecilTe: non maiori autem veritate cae- dem Hypatiae infidiis Cyrilli adfcribi polTe, quam monachorum impetum, fed furenti potius plebi Alexandrinae deberi : Socratem autem in hac tur- barum Alexandrinarum enarratione paulo iniquiorem fe erga Cyrillum geflilTe , cum faueret Nouatianis. Haec momenta funt, quae ab iliis pe- nitius excutienda funt, qui de caulTa Cyrilli et Hypatiae fine partis Au- dio volunt difcernere, quod huius loci non elT, Nos a culpa caedis Hy- patiae ipfa facile Cyrillum liberamus, longe aliter autem a tanto praefule, et muneri fuo magis, quam charadferi animi et temperamento conue- nienter agendum fuilTe, cenfemus. Placet nobis modelTum B. M o s h e- M 1 1 iudicium *: omnem Cyrillo laudem aequum neminem detraFlurum , fed ne- minem quoque bonum immoderatam eius rixandi libidinem , turbulentum inge- nium , grauiffimaqiie peccata excufaturum. Sufficit, a caede Hypatiae eum videri abfoluendum culpamque in Theodorum ledorem elTe referendam, accufandam quoque Alexandrini populi ferocitatem inque feditiones procliuitatem, multum quoque deberi furentibus plebis moribus, Orellem autem et Cyrillum et religione et partis ITudio inter fe diuerfillimos, po- tuiffe totam iftam lanienam auertere , fi audloritate et officiis, quibus po- tiebantur, voluilTent vti. Ita fcilicet Iliacos intra murospeccatuv et extra. Ceterum memorabile teftimonium innocentiae Hypatiae, religionis con- trouerfiis fe nunquam immifcentis efl;, quod, quamuis nondum ex me- moria hominum apud Alexandrinos deleta fuerit facinoris huius atroci- tas et inuidia , nemo tamen Ifidoro , eiusdem fedae homini poft fata Hy- patiae Alexandriam venienti grauis fuerit, quod nos Svidas docuit. pag. 355. lin. 19. Firginem itaque ohiifje oportet. Luculenter hoc euin- ci poteft ex epigrammate Pavli Silentiarii in quo canit: *■) Inft. H. E. C. antiq. Sec. V. P. U. c. 2. 4. 9. p. 380. In Ifidoro loc. cit. z) AnthoL^L. I. p. 108. ed. Sieph. 2S3 SECT. IV. DE SECTA ECLECTICA.’ ’£/«• ycc^ I?) (tS rcc TT^dyfxotTx 'TTidrtoc (TsiAvr] tmv Klyoov sviJ.o^(piXj '' K')(j^oc\rov d.‘^^cv t?4' ao s Jfcywgvs tu @su ts^cs rei uTterg- hhfAOiTcc ZKyic , Deum non indigere materiae ad condenda mundi opera. Non poenitebit operae ledtorem harum rerum curiofum, ad hunc locum rele- gere eruditam et magno iudicio conferiptam diflertationem Moshemii de creatione ex nihilo^ qua acute in his tenebris videre , et, quid diftent aera lupinis, intelligere licebit. Inferuit eam vir beatus Cudworthiano operi . Multum in hoc argumento fe pafli-funt decipi Platonici recentio- res , Fiemus ,Bessario aliique , qui tamen redle viderunt, hoc ad creationem ex nihilo nihil pofTe afferre , cum mundum aeternum effe fta- tuant, eumque Deo velut vmbram adhaerere. Luculenter Zacharias Mitylinaevs " : quemadmodum quoduis corpus efl caujfa vmbrae fuae, aequalis autem ejl tempore vmbra corpori, non item honore: ita mundus hic eji fequela Dei, qui caujfa eJl ipfi^ vt fit et coaeternus Deo, at non compar honore C^iae quanquam ita fe habent, nec Platonicae fcholae arrififfe materiae creatio ex nihilo fenfu chriftiano fumta, affirmari poffit, certum tamen eft, formulam atque verba a Chriffianis mutuum fumfiffe, vt tela eo- rum effugerent. pag- it') In CoMBEFisn auiSar. nouilT. B. PP. monuit Moshemlus , qui refle quoque Cvd- Toin. II. p. 6. W o R T H V M Syll. int. c V. f 2. p. 751. 752. 0 P''o- 9V7 'fis® notat, itemque Hvetivm Qjq. Alner. II. vi) In Caliinin. Piat. c. J. c. ?. atque P. Bayle Diil. T I!, v. Hierocles w) De opific. mundi p. 187. ed. Baftlt. nor. A. quorum vterque Hieroclis loco flertiO' 0) Conf. I.ivivs Galantes comparat, theol. nem hanc tuentur , neque taraen fenfum eius Chrilt. cum Platon. L. IX p. 236. et quae ad h. 1. fatis aifecuti func. SECT. IV. DE SECTA ECLECTICA. 387 pag. 456. lin. 13. Homo duas habet animas. Locus hic effet, de hac duplici anima prolixius differendi, cum non ignobile in fchola ecledico- rum argumentum , innumeris nugis veftitum et ornatum quafi , exhibue- rit. Sed vetat paginae anguftia ad hanc fpecialem materiam defcendere, ideo letfforem ad Moshemii obferuationes dimittimus, qui, quae de du- plici hac anima ex veteri philofophia illuftrata dici poffunt, vberrimis annotationibus Cvdworthi diligentiae in eo argumento itidem feliciter et erudite verfatae adiecit. Huius enim generis difputationibus volumi- nofius opus hoc noftrum efficere non licet. p') Syltein. intell. c. V. f. J. §• i6. p. 1526 fqq. quibus Moshemianse obferuationes p. 1036 feqq. iundl.ie funt. AD SECTIONEM Q.VINTAM. DE SECTA PERIPATETICA. pag. 463. lin. ao. Jj lenam tanien huius feblae non dedere notitiam. Promittit quidem biblio^ theca philofophica S t r v v i a n a a Cl. Kahlio poft alias acceffiones vitra dimidiam partem auSla, fingulari capite de fontibus philofophiae agere , ideoque paragrapho tertio * , multa , quae ad hiftoriam literariam fcholae Arillotelicae pertinent, erudite cumulat , et imprimis Alexan- drum Aphrodifaeum , Themiftium , Ammonium Alexandrinum , Simpli- cium, loannem Grammaticum, didum Philoponum, Ammonium Her- meae, Michaelem Ephefium, tum ex Arabibus vnum Auicennam , et ex Latinis Seuerinum Boethium enumerat, fequenti vero paragrapho Scholafticos celebriores adiungit : ea vero methodo , vt folis fere editio- num recenfionibus vacet, nec afferat multa, quae ad philofophiae hifto- riam pertinent, vnde tota ifta tracftatio manca eft, et fplendidum capi- tis titulum minime exhaurit, multa omittit, quae vel ex fola bibliotheca Graeca Fabriciana poffent fuppleri. pag. 465. lin. 4. 5. Simplicius videtur vsque ad Mauritii tempora vixijfcy qui imperium coepit anno cclxxvi. poji renuntiatum a Diocletiano imperium. Mire hic rationes chronologicas obfcurat Patricius. Abdicauit enim fe imperio Diocletianus, A. C. CCCIV. Simplicius fub luftiniano im- peratore vixit, et circa See. VI. medium cum aliis Platonicis ad Chofrodm confugit, fada pace et obtenta fecuritate paulo poft redux, vt fupra pro- batum, Mauritius, mortuo Tiberio, imperare coepit anno Chrifti dlxxxii. quas epochas imperatorum demonftrauit accuratiflimus Petavivs itaque verba Patricii, qui imperare coepit anno cclxxvi. poJl renunciatum a Diocktiano.imperium , ad folum Mauritium, non vero ad Simplicium, Ccc a quod b") In rationario temp. P, II. c. 10. p. 894 feqq- «• i5- p- 9®9 feqq- «3 pag. 40 feqq. 88 AD TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. Ii; SE&T. V. etc. quod verba prima facie prae fe ferre videntur, referri debent: qiii hia- tus in ferie Peripateticorum enumeranda, quam, vnde fuppleretPatricius^ non habuit, inde deriuandus eff, quia fchola ecledlica Peripateticos ge- nuinos omnes in ifta temporis a Diocletiano ad Mauritium periodo de- uorauit, vnde Ecledicis iftam Peripateticorum periodum quoque Patri- cius repleuit, quamuis Platonici voluerint haberi , nempe, quod prae- clare quoque in exponendo Arihotele verfati funt. pag. 468- not. m. Hllloriam ajlronomiae delineaiierunt. Inter eos con- fulendus quoque Weidlervs ^ Loca de Sotigene allegata extant P R o c L 1 in hyp. aftron. S 1 m p l i c 1 1 h.W. de coelo pag. 484. not. f. De Themiflio praeter Siiidam. Addendi illis, qui Themiflii vitam defcripferunt Au^ores liijloriae vniuerjalis ■^ , qui quidem Tillemontianis memoriis maxime vii funt, in eo tamen cum commodo ledoris poffunt confuli, quodpotiora loca, quae res Themiilii tangunt, ex illius orationibus indicarunt. Illi aetatem Themiilii in Sec. IV. coniiciunt, et non tantum coaetaneum faciunt Conftantii , fed eodem cum eo anno natum nempe cccxvii. llatuunt. Peruenit autem in aulam Conllantii circa annum cccxlvii. quo prima vice orationem ad eum habuit, a quo deinde ccclv. in fenatum vrbis CP. cooptatus ell. Tantus autem non eloquentiae tantum laude fed philofophiae, cum Platonicae, tum Peripa- teticae celebritate fuit, vt ingens auditorum eius atque difcipulokim nu- merus elTet, et Sicyon quidem philofophus, Iamblichi difcipulus , omnes auditores fuos ad hunc ablegaret s. , Id quod eo facilius heri potuit, quia fine mercede docebat, eo quod nomen fophiftae quaeflus caulfa docen- tium refugiebat verum haec ad priores eius vitae annos pertinent: virilem enim et fenilem aetatem maximam partem in aula eiusque nego- tiis muneribusque publicis confumfit. pag. 493. lin. 12. ZONA R AS. L. III. p. 84- 'quem locum ad illu- ftrandam hilloriam literariam huius temporis memorabilem nos fupra * in his acceflionibus cdmmendauimus, mentione huius incendii fada. Ibid. lin. 15. Qiwd fntihn Athenas ex ea, caujfa pajfas effe notat Enna- pius. Confulerida de hac Graeciae calamitate, quae in compendio aftert Io. Mevrsivs^^, qui Synefii loca adducit, quibus epifeopus litera- tiHirnus ingentem literarum iaduram, quam Athenienfes Mufae tunc paffae erant, vehementer dolet. Coepit illud fatum in inuafioae Alarici, quod extenuat quidem Zosimvs, ceteri autem feriptores coaeui grauiter depingunt. Certe Synesivs ', tellis oculatus de Athenarum fuo tem- pore fato philofophico : cu Je 'AStTnccf , tsuAxc ttcKis tVa , tcts vZv asfxvvviJiv ccvtccs c/ fAsAtTis^yii. Sed et reliqua huius loci legenda funt. t} Hift. aflr. c. 6. §. 19. p. ijr. g') Vid. Or-.XXin. p. 29?. piis- 3^1- ^0 i)’ Ad pa'^. IJ." ' e) Com. 46. Jfe') De fortun» Attica C. lO. p. 107 teqq. /) T. XIH. p. 414 feqq, cd. Germ, 0.-^2- ^35. _ AD 389 AD SECTIONEM SEPTIMAM. DE SECTA STOICA. pag. 545. lin. 28. IC. ANTONIV S. Confulendaquoque, quae de rebus Senecae tam politicis , quam literariis dillerit hijloria orbis vnmerfalis ^ Tomo XI 11. pag. 546. lin. I. Adfcitos fidjfe conflat. Memorabile in hiftoria lite- rarla Romanorum nomen elt Cordubae vrbis clariRimae, quod haud - vnumvitum literis excellentem orbi Romano dedit. Vnde Martialis : Duos Senecas vnicumqiie Lucanum Facunda loquitur Corduba. Et Ciceronis quidem aetate poetae Cordubae nati pingue quiddam fonabant atque peregrinum, aft non contemtos fuilTe a Metello, qui de rebus eius fcriberent, idem teftis eil % et breui pold: feraciffima ingenio- rum favta eruditijfimos et illuflres viros ijla colonia aluit., eminens inter colonias Romanas in Flifpaniam miffas: vnde coloniae Patriciae nomen accepit,, quia d)' , vbi non erubuit Liplius fcribere : pojl facras literas nihil in vllo orbe in vlla lingua fcriptum vtilius , meliusque. Dubitabit de hoc afferto, qui vel fotum ex Stoicis Epidletum, cum Seneca comparauerit. pag. 568. not m. De philofophia EpiBeti. Diligenter vir dodtiffimus, more fuo , in hac differtatione obferuaiionibus virorum eruditorum fuas adieclt, de Epideti ftirpe, patria, feruitute, praeceptore, ftudiis, migra- tione Nicopolin, difcipulis , flatu corporis, coelibatu , paupertate, morte et aetate, vbi curatius quoque inquirit, an adhuc fub M. Antonino fu- perauerit, quod nouis rationibus negat, tum de feriptis et illuflratoribus Phil. Epideteae, cuius poftea compendium luculentum exhibet, quocum Iac. ScHALLERi pkUof. moralis EpiSleti comparanda. pag. 578. not. f. coi. 2. Alios vbique occurrentes tacemus. Vitam Marci Aurelii nemo praetermifit, qui vel hifloriam orbis vniuerfi, vel res geftas in orbe Romano enarrauit, qui in bibliothecis hiftoricis folent nominari. Qui fuccindam Antonini hi/toriam , cum reliqua rerum vni- uerfi cohaerentem legere cupiunt, illis fatisfaciet audorum hijloriae vni- uerfalis, quae inter Britannos primo prodiit, narratio ^ Illi tamen in plensque Tillemontium fequuntur, laudatis tamen veterum hiftoricorum locis arque teflimoniis, quos ledor etiam in hac parte, quae philofo- phiae hiltoriam refpicit, ipfe refpiciat, commendamus, et cum Anto- nini commentariis moralibus comparare iubemus, vt verus Stoicifml charader in magno imperatore appareat, ex quo tot eius adiones velut ex fonte propullularunt ^ pag. 588- lin. 15. Poenam luendam e[fe. Secuti fumus in referendo hoc decreto imperatorio ad Marcum Aurelium Antoninum, plerorumque ex recentioribus opinionem , decretum hoc de non vexandis Chriftianis, cuius meminere luffinus et Eufebius, ad Aurelium pertinere, perfuafi inferiptione feripta anno i. eius imperii, cum tertium effet conful. Vnde rede ab Eufebio Antonino pio hanc epiffolam tribuente itemque Zonara, et ex recentioribus P. Halloix , idem fentientibus difceffiffe V a le s i v m, iudicauimus. Aff non diffimulandum , graues occurriffe difficultates viris aliis dodis in hac fententia , quibus tutius vifum elf , cum Eufe- bio hoc decretum ad Antoninum pium referre. Hi, vt alia taceamus, imprimis ad teftimonii fidem prouocant, qua fcimus, terrae motus illos, quorum edidum meminit , quorumque occafione populus Afiaticus Chriltianos aggreffus erat, tefte Capitolino in vita Antonini • , fub huius imperio accidiffe. Vnde colligunt, viros dodos, qui Marco hoc edidum tribuunt, ideo tantum hoc facere, vt mala fub Antonino Pio Chriftianis illata extenuent, atque poft leuem calamitatem, quam fub . initium f') Cent. I. ep. 42. T. lII. Opp. Vid. Moshem. Hift. Chfitt. ame Conlt. M. t) Tom. Xlii. §. 374 feqq. p. 363 feqq. verf. Sec. I!. 14. p. 240 fcqq. Gerinan. t) cap. y. 39^ ADTOM. II. PART. I LIB. 1. CAP. II. initium imperii eius fenferant, fuperatam, perpetua eos pace fub hoc im- peratore vfos elTe, perfuadeant. Qua de re, curatius definienda, alio loco in hilloria Chriflianae ciuitatis difpiciendum eft. Illud dubio caret, fub ipfo Marci imperii exordio prildinam illam Chrifiianos accufandi licentiam recruduiffe, vnde luftino Martyri occafio enata eft , Chriftia- norum apologiam ad imperatorem componendi, priori et oratione et argumentis limilem , eam autem fuccelTu caruiffe , fed potius calamitates Chriftianorum acutas fuiffe et exafperatas, addidifte quoque imperato- rem edidda Chriftianis inimica, per quae voluntas deferendi et accufandi accendi poterat. Qua in re ad Melitonis apologiam apud Evsebivm" prouocant, vbi Melito nouorum in Chrifiianos ediftorum in Afia pro- mulgatorum meminit, vnde impudentiftimi homines occafionem cepe- rint, palam diunofteque graftandi, quamuis hoc infcio imperatore fieri ad leuandam inuidiam Melito afferat. Qia de re tamen hoc loco fufius difputari non potert, alibique prolixius eae accufationes examinandae funt, quibus hoftes Chriftiani nominis confeffores apud Marcum defe- rebant, impietatem fiue Atheifmum, coenasThyefteas, etOedipoteos, (iue inceftos concubitus caufiantes, qua de re ex apologiis PP. iudican- dum eft, quae ad hos noftros limites non pertinent. Qiicquid autem eius rei fuiffe momentum poteft, illud dubio caret, imperatorem natura benignum atque aequum a philofophis, in quorum arbitrio totus fere erat, excitatum fuiffe, vt impietatem, infaniam, obftinationem , quamChri- llianis delatores illi obiiciebant, tanquam veram admitteret, indignos- que haberet, qui in ciuitate rationali et humana, velut generis humani hoftes tolerarentur. Ceterum expendi meretur defideratiffimi Mos- HEMii confideratio , vmde euenerit, vt fub imperatore philofopho, nec hebetis ingenii deterior fuerit Chriftianorum conditio, quam fub imperatoribus antecedentibus , philofophiae cognitione deftitutis. Nam fuperftitionem eius accufari non poffe, inde probat, quod propter reli- gionem pledi eos noluerit: verifimilius autem putat, immoderatam eius lenitatem , quae propius aberat ab incuria et inertia, atque ex Stoica illa mentis conftantia et ferenitate, quam ctTToi^ciccv nominant, oriebatur, effeciffe, vt malos homines, quae facere vellent, pateretur, et facinora etiam tranquilla mente fpedaret. Addit his vdr philofo- phum imperatorem contemplationi deditum et fpeculando magnam par- tem temporis fallentem modice curaffe, quid rerum in imperio gerere- tur, et qua fide praefides et magiftratus commifta munera obirent. Ma- lam autem de Chriftianis opinionem philofophorum odio et criminatio- nibus tribuendam effe, certe eam, quam de Chriftianis imperator opinio- nem prodidit, non aliis, quam philofophis poffe adferibi , a quibus in- dudus fit, vt Chrifiianos velut amentes et furibundos fine ratione mor- tem fortiter fubire crederet, etc. fed et reliqua apud virum dodiffimum legenda v) loc. cit. pag. 244. h') L. IV. e. 26. SECT. vn. DE SECTA STOICA. 393 legenda et examinanda funt, an foluendae quaeftioni fatisfadant. Nobis vna philofophorum feu omnium communis quaedam confpiratio atque odium in Chri/Iianam religionem potiflimum accufandum efle videtur, eo quod Chrillianae fidei afleclae omnem aliam religionis fedam con- demnabant atque reiiciebant, non addudlo noui fyftematis ratiocinio, fed incu’cata tantum fimplici fidei audloritate. Quod cum omnem phi- lofophiam fe^lariam eiurare iuberet , facile imperator , philofophis ad- didliffimus perfuaderi potuit, vt remoueriex focietate humana eiusmodi homines iuberet, quorum amentia omnis philofophia periret. Certe ignotum rerum Chriftianarum huius aeui gnaris effe non poteft, a philo- fophis gentilibus ideo fortitudinem Chriftianorum in obeundo hilariter martyrio fuiffe caiumniis prefiam , quod rion rationibus fyftematicis at- que philofophicis ad hunc mortis contemtum fuerint progrefli, fed, quod ipfi putabant, riuqoiTu^et (quae ipfius Antonini vox eft) mera obftinatione, et amentia quadam inconfiderate in mortem proni ruerint, cum e contrario fapiens confiderate et conuenienter fyfiemati fuo ex hac vita migrare foleat. Nota atque peruulgata ea de re P l i n 1 1 s', ad Traianum narratio,^ non dubitauijfe fe, qnalecunqne ejfet, quod faterentur Cliri/viani , peruicaciam certe et inflexibilem objlinationem debere puniri : et luculenter non minus ex Epideti ore Arrianvs *, «rc« vtio y.xvlas fxh TiS 8TOO ^iXTsBriVXj TT^OS TXVTX V7T0 sBsS cl Tx?^lhcUCt, VTTO Koya ^vvxrxj fjtxBSv, x. T. A. Furore quidem Jic aliquem pojfe afici contra formidinem gladii, et confuetudine , vt Galilaei^ ratione vero et demonjlratione neminem cognofcere pojfe^ (hominem effe partem Dei etc.) Ex his facile locus Antonini “ intelligitur , praecipientis : eam ejfe animam, quae parata ejl Jlatim^ fi oportuerit, e corpore migrare, et vel extingui, vel difpergi, vel permanere; ita paratam dico, 'Ivx xito nfiaecas nn XXTX TTX^xTx^iV xs 0/ x^t^ixyo^, KsKoyKrphxs aefMxs nofj «Te x^^ov Tieiaxi xTQxyd^xs , vt a indicio proprio et peculiari promtitudo haec profuat , non ab objlinatione mera pro Chrijlianorum more, fed vt mortem obeas confderate, compojite, citra tumultum, quo et aliis idem fuadere pojfts. Poffent his addi loca Tertvlliani non minus memorabilia, nifi fpatio excluderemur , et otium nobis feciffet diligentiffimus Gata- K E R V s * , qui non fine verifimilitudine poft Cafaubonum coniicit , ni- mium fui -temporis Chriftianorum feruorem , fponte fe et cum auiditate ad quaeftiones et fupplicia offerentium imperatorem perhorruiffe , quod ratione et philofophia carerent. Qua in re eo magis huic eoniedurae accedendum effe putamus, quod Stoici propter fpem futurae felicitatis poft mortem xxt Elpifticorum nomen obtinuerunt, id quod pe- culiari x) loco citando. «) Lib. XI. §. 3. y") Lib. X. ep. 97. i') Ad 1. c. Anton. p. m. 387. 2} DilT. Epitiet. L. IV. C. 7. Append. Hijl. pliil. Ddd 394 AD TOM, II. PART. I. CAP. II. cullari differtatione verifimile efTe, oftendimus ^ Namque huic fyftemati fuo Chriflianam in obeunda morte fiduciam opponebant, et hanc uvsv av=;^jjiotTos et ex nuda peruicacia mortem contemnere dodrinae Chri- ftianae ignari iudicabant. Ex quo fimul luculenter quoque intelligi poteft Elpifticorum philofophorum nomine Chriftianos intelligi nen poffe % quos adeo ccCpihocrocpcjos mori iudicabant. Talia multa cum vbique auri- bus imperatoris Stoica praecepta depereuntis infufurrarentur , facile fuit, cum ita a philofophis animo accendi, vt pateretur Chrifiianos more ani- malium irrationalium caedi, qui fine ratione et philofophia mortem ipfi cupiant oppetere. Ceterum , quid in ifio Antonini loco fit , e corpore migrare arfflsyaiJws-, forte ex Peregrini morte voluntaria et tragici appara- tus plena poteft colligi , cuius generis Chriftianos martyres omnes efte, illo tempore philofophi clamitabant, vt ex Lvciani narratione ^ mani- feftum. Ex his autem conftare quoque poteft , non foiam ecledicorum fcholam, fed Stoicam quoque Chriftianos perfecutione preftifte. Verum de his fufius in ciuitatis Chriftianae hiftoria, praecipue, quae perfecutio- fies et martyria , qualia tunc imprimis Lugdunenfi eccleliae obtigere, enarrat, tradandurn eft, difquirendumque , quo padlo de Antonini iudicandum fit, et num euinci pofiit, imperatorem, qui fe a patre to oc^enTi^ou/uov r8s ®shs didiciffe ait, a fuperftitionis nota pro- pter hoc in Chriftianos odium pofle liberari, de qua quaeftione poft M osHEMivM erudite difputauit CI. C h r i s t. W o l l i v s ^ , qui eleganter obferuat, Antoninum a populari tantum fuperftitione liberum pofte pronuntiari , et inuidia Stoica commotum , de Chriftianis ab- iebabil. c. XXIII. it) p. 23 feqq. In hift. Chrift. ante Conft. M. p. 187. Celfum ex Epicureorum numero excludit. 39c nomine, in apricum ex antiquitatis latebris produxerit, nondum tamen inde fequitur, ipfum hoc philofophandi genus circa nati Saluatoris tempora in Ahaticis et Aegy- pti prouinciis non inualuiffe. Non putamus magnopere opus elTe, vt hoc viris dodlis et vel mediocriter philofophiae veteris hifloriae peritis perfuadeamus, quibus ignotum efife non potell, fyilemataet philofophan- di genera complura fuifTe olim et haud parum floruiffe , quorum propria nomina interciderint. Cuius vt exemplum habeat ledtor, Elpifticum phi- lofophandi genus, vni Plutarcho memoratum, confiderare iubemus, cum nomen illud alibi prorfus euanuerit , philofophandi autem genus et ratio in Stoico fyftemate fit nianifeftiflima. Nos in praefentia non de nomi- ne cuiusdam Je^ae vel ab audlore fuo atque duce appellatae, vel a phi- lofophandi modo defignatae , nec de aliis appellationibus feclarum , qua- rum meminit Laerti vs % difputamus, fed de gmere quodam vel fyftemate metaphyfico, atque myftico , quod Longe lateqiie per aliquot fecula Afiae at- que tempore Romani imperii in /Ifrica inualejcentis, Aegypti quoque prouinciar peruagatum, antiquijfimam A jiae philofophiam, proprio do^rinae genere de prin- cipiis diuinis ^ ply/iologicis , cofmologicis , metaphy ficis et moralibus de emana- tione rerum omnium ex primo fonte , de origine emanatiuorum , de fubordinatio- ne entium fpiritualium , de ortu materiae eiusque tenebris diuinae luci oppofitis, de fonte animarum et efd^xu ex primaria diuinitatis fcaturigine, de mali ortu et natura, deque modo per afcenfum ad fuperiora, mediantibus principiis intermediis fpiritualibus perueniendi, et quae alia huius generis dogmata Junt in hoc fydemate Afiatico comprehenfa, opinionibus et dogmatibus de rebus diuinis inter Afiae et Aegypti populos atque nationes receptis admifum, nouam eamque myfticam phi- lojophiae dniinioris faciem produxit ; quae philofophia variis deinde et fmgulo ribus feclarum placitis commixta, Cabbalifarum, Gnoficorum f miliaque nomi- na accepit, cum ipfo fonte fuo , nempe ifa philofophia per Orientis provincias obtinente y non confundenda. Haec h rite teneantur, fperamus, fore, \ t diffi- cilior dubitationum contra hanc philofophiam orientalem numerus in fumum abeat, multaeque logomachiae, ex negledfo quaeftionis rite for- matae ftatu ortae diffugiant. Quibus I. omiffis et eieclis, perinde nobis erit, fi admiffa certiffima exiff entia huius de diuinis philofophandi fyffe- matis, nomen philofophiae Orientalis omittatur, dicaturque vel philofo- phia Afiatica , vel Zoroallrea reformata , vel theologia myff ica orienta- lium gentium, vel quocunque nomine appellari libeat, erimus in nomine atque verbis faciles, (i, quod nos fperare iubet virorum illorum doctorum infignis iudicandi acies rerumque veterum peritia, in re ipfa nobifcum confentiant. U. Verum, priufquam nomen atque appellationem hanc di- mittamus, ratio quoque reddenda ell, cur incertum et obfcurum nomen Orien- i) Lib. I. r. iS. 408 AD TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. III. Orientalis philofophiae aliis cum Moshemlo (cui tamen praeiuit Vi- TRiNGA ' et Burnetius) praetulerimus. Poteramus eam philofophiam Afiaticam, vel propius Perfico-Zoroaflream vocare, licque origines eius, quas fe nefcire fafTus eft B. Cancellarius, paulo notiores pandere, paucio- ribus forte difficultatibus inde emergentibus. Aft non adaequata fatis haec nobis appellandi ratio vifa eH: , tum, quod non omnem fyftematis Perfici, quod a Zoroallre variis modificationibus ad fequiora tempora transmiffum eft, dodlrinam complectatur, fed eam tantum partem exhi- beat, quae de emanatiuo fyflemate, maxime, tum quoad diuina, tum quoad originem materiae atque mali, praecepit j tum, quod non Perfici tantum imperii, fed aliarum quoque prouinciarum Afiaticarum , et impri- mis Ioniae, Cappadociae, Syriae, Panhicique regni omnis fines peragra- uit, et in metaphyficis atque theologicis dogmatibus tandem fundamenti loco aliis fyfiematibus fpecialibus applicatum elt, quod vno orientalis philofophiae nomine omnium maxime luculenter potefl defignari. Ne- que vero excogltaflfe B. Cancellarium hoc nomen, putandum eft: is enim diferte ad Theodoti, hominis Gnoft;ci fragmentum prouocauit, aiius titulum ex Combefifio h. 1. adduximus, ex quo patet, nomen ^i^acy.ocAlxs xaAsjwfvjjs' ccvxToXtme , fii/lematis doBrinalis^ quod Valentini tempore TALE diCtum elt, iam, feculo II, ineunte, notum fuifTe, quam appellatio- nem Afianos vel Syros indigitare, non inepte coniecit Combefisivs “. Et adduximus quidem fupra animaduerfionem rS TraVu Cane. Pfaffii B. M. qui, haec non ad philofophiam iltius aetatis pertinere, fed notare deliria fyflematis theologici Valentiniani, monuit, qua in re verum vidit. Alt non id voluit Moshemius, quem hoc quidem non latuiffe, magna, qua in eccletiae hiftoria valebat, eruditio, nobis aequum iudicantibus per- fuadet: Sed voluit tantum illufirls theologus inde probare , nomen Orien- talis (fyftema philofophicum vel theologicum nos hodie vo- camus) iam Valentini tempore obtinuifle, poffeque inde conieCtura pro- babili concludi-, etiam illud doCtrinae genus, ex quo diCtis S. Scripturae fuas nugas Tfheodotus ille affuit, Orientale dici potuiffe, cum fundamen- ta ea fequatur, quae in Afia fiue Oriente iam tum diu erant peruulgata et recepta. III. Aft obiicient viri doCti, fi tam nota fuerit et in vfus vocata domeflicos ifta philofophia orientalis, impoffibile fuiffe, vt ipfura nomen intercideret, hec multoties inter tot Graecorum feripta, in qui- bus philofophiae barbaricae fit mentio, eius nomen occurrat.^ nec ratio- nem eius filentii aliam dari poffe, quam quod plane fuerit ignota et nun- quam extiterit. Speciem obieftio habet, fundamento caret. Ita enim tunc demum concludi liceret, fi appellatio philofophiae orientalis no- men effet fedtarium , quemadmodum Graecanicarum fedarum nomina innotuerunt, eaque intercidere non potuerunt: quo pado nec Pythago- reae 0 Obf. SS. L. V. p. 146. quem locum h. 1. legi a Le£lore, cupimus, cui hiftoria orientalis philofophiae difpliceti totus enim nofter eft. u) Apud Fabric. 1. c. p. i8i. DE PHILOSOTHIA ORIENTALI. 409 reae philofophiae, nec Eleaticae, nec Academicae Stoicaeue nomina lo- quentium vfibus erepta vnquam funt et in obliuionem tradudla. Sed perierunt tamen et vix ex vno alteroue veteris fcriptoris loco nobis fu- perfunt nomina Eudaemonicorum , Philaletharum , ElenSiicorum , Analogdi- corum , Elpijlicorim a fyllemate defumta , quae adeo hodie euanuerunt, vt vix coniedlura affequi liceat, quali fedae adhaeferint. Cuius fola ra- tio elTe videtur, quod generalia fyftematum nomina a fpecialibus abforpta et fuppreffa funt, et e. g. felicitatis futurae fpes, qualem poft fata in di- uinltatis oceano promittebat fedta Stoica , hac notiflima appellatione fua Elpijlicum nomen quafi deuorauit Ita quoque philofophiae orientali ac- cidiffe coniicimus, quae, cum a regione, vbi vigebat, diceretur vktoAoc»?, notius Zoroaftreae fapientiae, vel etiam Magicae nomen, (nam hoc quo- que recitat Laerti vs ’) illud fuppreffit, cumque fequiori feculo per varias populorum fedlas mutaretur et in varia fyftemata, admixtis domefti- cis, transfunderetur, ex hocfyncretifmorftlvw^oj^Jacr^caAajvfiueCabbalifta- rum apud ludaeos, itemque Therapeutarum apud Aegyptios, et Gno- fticorum inter Afiae et Libyae Chriftianos haereticos , nomen accepit, vetus autem religionis Zerdushticae nomen inter Perfas fequiores atque Arabes feruauit , omiflb Orientalis philofophiae nomine , quod genera- lem tantum fontem fuae fapientiae innuere , paflim harum fecHiarum ho- mines prodiderunt, et imprimis, tum Zoroaftreae difciplinae, declinante imperio Perfarum, tumGnofticae, ineunte Seculo poftC.N. fecundo, no- men ia(ftauerunt Et hinc rationem petendam elTe putamus, curTheo- dotus ille Valentini affecla theologiam magiftri vocauerit Si^et(rxc6\lotv _ ccvuToXiK^v , quod hae fedae Gnofticae putarent , fe fapientiae antiquae Orientalis genuinam prolem effe , atque eius myfteria in fyftemate fuo Gnoftico pandere. Similiter inter Arabes liue Saracenos idem eueniffe, nomenque philofophiae Almoshrakiae , i. e. Orientalis ad eam vfquc aetatem in regionibus Orientalibus fuperfuiffe, in obliuionem autem apud plerosque perduiftum a philofophia Graecanica inter Saracenos flo- rente, cum ifta velut myftica et arcana a plerisque ignoraretur, memora- bili Thophaili loco infra tomo fequente'* oftendimus, qui totus legendus eft. Haec omnia a nobis explicata cum fe ita habeant, an mirum eft, nomen orientalis philofophiae in fcriptis veterum tantum non euanuifle, rem vero ex fe73- Extat in lib. de Ifide, et conferri t) Comparanda ouae T. I. p. 1351 feq. leAo- debet, cum iis, quae ad illultrandum fyitema rem ex veterum teltimoniis docuimus. Perficum in his fuppleinentis fupra copiofe *) In vita Plotini e. 3. adduximus. DE PHILOSOPHIA ORIENTALI. 413 tomi, Demoflratl Lydi plurimos libros circumferebant, et reuelationes quasdam Zoroajlris , Zojlriani , Nicothei , Allogenis , Meji aliorumque eiusmodi , pnlam ojhndentes, et deceperunt multos^ et ipfi decepti iam fuerant: afferentes, Plato- nem intelligibilis effentiae profundum minime penetrajje. Quamobrem Plotinus multas in difputationibus fuis in eas argumentationes intulit; fcripfitque contra eos librum , quem contra Gnojlicos nos infcrip fimus , nobisque reliqua difcutere et iudicare permifit; Amelius autem libros quadraginta compofuit contra librum Zojlriani. Ego vero Porphyrius argumentationibus multis ojlendi, librum Zo- roajlri ab iis infcriptum, adulterinum nouumque effe, et ab eis confBiim , qui flruebant haerefn , vt injlitutionis fuae ejfe Zoroajlris veteris crederentur. Haec Porphyrius, ad cuius locum rite intelligendum, ex ipfo hoc P lo- ti ni libro cui contra Gnofticos titulus a Porphyrio editore et diflri- butore praefixus eft , quique hodie inter celeberrimi philofophi Opera legitur , obferuamus : totam difputationem verfari circa fontem fontium omnium emanatiuorum , et quo padto cum eo conciliari pofiit materiae malorumque in mundo omnium origo , et annon complures fontes fe- cundarii conllituendi fint, ex quo principiata omnia fluxerint, praeter trinitatem Platonicam. Ex quo patet, cardinem totius fy.flematis emana- tiui cum dualiftico fub vno iugo ire coadli conflitine in eo: ,,numen „quoddam in quadam quiete omnia in fe continere, intciledum vero fe- „quentem quae funt in illo fufpicere j alium excogitare , ex quo deinde „deriuentur, immortalitas animae, intelhgibills mundus, item, animam „oportere commercium corporis fugere, feparationem animae nihil „aliud efTe, quam a generatione ad elTentiam fe conferre etc.“ Haec autem communia veteris philofophiae principia efTe, putat Plotinus, et ar- ticulos fundamentales , quos vero ille in cancellos Platonicos reuocat, quibus deinde haeretici illi fuos errores et particulares fententias alleue- rint. His pro claue habitis, ex loco Porphyriano, quem exfcripfimus, rede et manifeflis indiciis concludi pofle putamus : a') Fuifie ante ena- tam horum haereticoru.m , qui Chriflianum nomen prae fe ferebant, fe- clam, certum quoddam philofophiae genus, quod pro antiquo iflarum re- gionum fyflemate habitum fit, et ad quod non ilii tantum haeretici tan- quam ad matrem fuam prouocauerint, fed id quoque notum omnibus fuilTe , et definitiuo articulo rrjs TtotKouois (ptAoaotploes nomine potuifTe vo- cari , ex quo refte concluditur, antiquiflimae philofophiae genus ante ex- ortos Gnoflicos in Oriente viguifife, nec id confundendum efle cum ipfa mataeologia Gnofticorum haereticorum, qui diferte atque luculenter tanquam propagines a radice h ic a blographo Plotini diftinguuntur. b) Hanc veterem philofophiam non quaerendam efle inter Graecos, ne Platone quidem excepto, fed his potius oppofitam fuifie, tanquam et an- tiquiorem et veritati propiorem magisque confonam, quae myfteria diui- nitatis felicius multo attigerit, r) Opinionem autem fuifie, eam veterem F f f 3 philo- /) Enn. n. L. V. p. 304. 414 At) TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. III. philofophiam habere Zoroaftrem audorem , et ad eum potiffimum eius- que celebriores difcipulos referendam eJ(Te , adeoque totam elTe orienta- lem , vn^e ifti philolbphiae parentes prodierint, d) Hanc vero haereti- cos fibi tanquam fontem et originem vindicaffe, et videri voluiffe, ac fi fomnia fua ex ifiis fcaturiginibus hauferint; demonftratum autem con- trarium ab Ammonianae fedtae philofophis, falfam effe deceptricemque hanc iadlantiam, cum veteris illius philofophiae nomine, celebritate at- que auctoribus abuli , noua fua iftis veteribus affuerint, e) Argumentum autem iftius veteris philofophiae, quae Zoroaftrianae fcholae natales fuos debeat, totum fuiffe de principio primo-primo fiue Diuinitatis fonte in abyffo latente, de principiatis illis, quae velut fontes entium, fpiritualium ex illo profiiierunt, de naturis fpiritualibus inde emanantibus, de mundo intel- ligibili et materiali, et quo pa6lo malum in eo emerferit etc. quae omnia ex docffrina rs Trxhxi^ (ita diferte Porphyrius) fuerint deriuata., lam ledlorem ipfum iudicem conffituimus, annon ex luculento hoc Por- phyrii teffimonio exillentia eiusmodi philofophiae Zoroaftrianae, qua- lem fuis charadteribus defcripfimus, colluceat, et, annon Plotini fchola eam minime negauerit, fed contenderit tantum, falfa multa haereticos ei ad- mifcuiffe, et celebrato in Oriente nomini quisquilias fuas atque fomnia tantum affuiffe ? Rogamus lecftorem , vt fyftematis Gnoftici exempla, quorum vnum Tomo tertio ” exhibuimus, alterum in fupplementis his ad hunc Tomum fuppeditabimus, cum hoc loco comparet; itemque, vt fyftema philofophiae Aegyptiacae, quale illud ex fui temporis dodrina Iamblichvs” nobis delineauit, et ex quo Alexandrinam theologiam fuiffe enatam, fuo loco probauimus, cum his conferat, tandem, vt Cab- baliftlca placita libri Soluir, qui antiquitate reliquos vincit, in partes com- parationis adhibeat, et tunc iudicet aequus et a partis ftudio alienus, num orientalis philofophiae exift entia veterum teffimonio careat, nec ne ? Plura enim de ea re dicere, et imprimis luculentam, quam nos fuo loco ® inftitulmus comparationem, huc traiicere, opus non effe putamus. 4. Ex his autem fufe iam difputatis ratio quoque conftare poteft, cur Plotinus, cum Alexandrinam philofophiam in fchola Ammonii iam didiciffet , per vndecim annos conilituerit apud fe, etiam (piXoao(pIocs TTct^ct ro7i' ns^(Tcuff ^ iTrirYi^suojjihyjs tjS^xv A«/3«v, Perfarum, qualis apud eos traditur philofo- phiam addifcere, immo etiam Indorum philofophiam explorare, quod fupra p in vita Plotini ex Porphyrii teffimonio narrauimus. Hoc enim diiertum nominis teftimonium eft, Gordiano adhuc imperante, in cuius exercitu Perfiam Plotinus adire conftituerat, velut celeberrimum philo- fophiae Perficae nomen extitiffe, et ab Alexandrinis quoque Graecis hominibus fuiffe commendatum : qui igitur contendemus, Orientalis philofophiae exlftentiam nullo nomine apud veteres comprobari? An- non wi) pag. 297 feqq, 71) Seft. VII. C. 2. cenf. omnino, quae T. II. p. 45:4 feqq. allata fiint, e} liifia p. 960 feqq. f') loc. cit. p, 220. 'OE PHILOSOPHIA ORIENTALI. 4^5 non enim Perfae atque Indi Orientales gentes funt , et ea ipfa illorum philofophia fuit iftud de diuinis et origine materiae atque mali fyftema cmanatiuum? 5. Jdem autem ex mendacio Eunapiano quoque fuo loco memorato 1 non minus luculenter Conltare, putamus, qui, cum Sofipatrae miraculofam inflitutionem a duobus aduenis praeftitam narrauiffet, ad- dit, rogatos in fine difciplinae ab eius parente, quinam efTent, dixilTe cunctabundos : XotX^xims ao^^las iv, , fifs Chaldaicae philofophiae , quae hocnomine appelletur ^ e Jf e initiatos. Non iam in praefentia mendacia nugatoris moramur, quae fuo loco iugulauimus, illud euidentiflimum ex hoc loco eft, orientalis philofophiae , fiue Chal- daicae, (vnum enim vtrumque nomen fignificat, ) appellationem etiam in Graecanica laniblichi fchola , quae in Cappadocia florebat, fuifle cele- bratiflimam , ipfamque iflam philofophiam non habitam tantum diuiniori fapientia, fed quoque pleniflimam. Tacemus teflimonium Thoplmili Tomo tertio ’’ memoratum , qui orientalem philofophiam hoc nomine Arabico, fenfuque Graecae philbfophiae oppofito, quatenus phi- lofophiam quandam my/ticam fignificat,. ibo adhuc tempore fuperfuifle, fcriptum reliquit. 6. Neque magnopere nos mouet, quod viri doCti obiiciunt, Philonis filentium de diuiniore hoc philofophiae genere, quod non taciturum fuifle, contendunt, fi tunc extitiflet. Philonis enimltu- dium philofophicum , quod infra "' prolixe fatis excuflimus, non caruit quidem huius philofophiae principiis, fed decretis Pythagoreae atque Platonicae attemperatis, et imprimis gentis fuae, maxime Therapeuta- rum placitis accommodatis. Quae cum folum tunc in Aegypto nomen inter ludaeos obtinuiffent,- mirum efle nobis non videtur, quod orien- talis philofophiae nomen vel fuppreflerit Audio, vel incuriofius tanquam genti fuae non fatis decorum neglexerit atque praetermiferit , fyitematis tamen ipfius veftigiis luculentis inter philofophumena fua, quae pro patriis vendebat, reliTis. QuO paeflo fiipraiam obferuaulmus, fedtas ex hac philofophia orientali ortas et fuis propriis nominibus diftindas, ma- trem vellit vaccas Aegypti deuorauifle. Sufficit, Philonem orientalis philofophiae fyllema faepius fecutum , adeo euidenter prodidiffe , vnde fua haulerit, vt alia demonftratione opus non habeamus. De quo locum illuftrem infra % cum integrum adduxerimus , lecflorem rogamus, vt eum confulat, quo ledo fperamiis, palpaturum efle, ex quo fonte fua haufe- rit, quanquam nomen reticeat, quod eo tempore fedae iudaeorum et Platonicorum vsxrsp^ovrccv fuppreflerunt , et in fuas appellationes con- uerterunt. Et hoc quidem pado , nec nomine quoque orientalem phi- lofophiam hominibus Graece feribentibus fuifle ignotam , fatis efle a nobis demonftratum, confidimus, nifi morofius quis contradicere amet, quocum altercationis ferram reciprocare non libet. V. Quod fi en'm haec omnia rem iplam non fatis euincerent, vna tamen eius euidentia, cer- pag' 2IS’ 0 pag- »73- 0 pag- 79>’ 0 pag- 767- 4i6 ad TOM. II. PART.I. LIB.I. CAP.III. eertiflimus nobis tertis a tot annis fuit, ertque curis his fecundis hodie. Omnia enim philofophiae fyrtemata, quae Graecis oppofita inter homi- nes Aiiaticos et Aegyptios increbuerunt, Zoroartriano- Chaldaicum fiue Magicum, Indicum, Aegyptiacum, Cabbalifticum, Gnorticum, Alexan- drino - Ecledicum inter fe comparantes , apertis argumentis vbique har- moniam manibus palpauimus, cum huius philofaphiae generalis principiis, quae cum communia fmt, et vbique luceant, ne facrarum quoque pagi- narum locis nonnullis exceptis “, (quibus tormenta et equulei adhibendi funt , fi de aliis fsdlarum ludaicarum dogmatibus debeant explicari) cla- uem nobis vniuerfalem exhibuerunt excvrce , eorum myfteria explicandi. Quam fi reiiciant alii , habeantque ipfi aliam et feliciorem , rogamus , vt eam eruditis inuidere nolint, interimque nos noftris oculis vti, noftris- que luminibus, quantum pote, frui permittant, donec certiora nobis de- monftrentur. lam ex longo diiierticulo in viam redeundum eft. pag. 643. lin. 8- flures opiniones diuiferunt. Vidit id iam ante Moshemium , et ante nos acutiflimus Vitringa*, qui re(rte ftatuif, hoc fyrtema emanatiuum, quod poftea excoluerunt Bafilides, Valentinus, Ptolemaeus fimilesque Gnofticae fedae dodores, his magirtris elTe anti- quius, et iam ante loannis Apoftoli obitum, quod ad fummaet praecipua eius capita, per Afiam difleminatum, etiamfi Bafilides et Valentinus prae- ceptorum fuorum inrtitutiones expoliuerint , et in iis in ordinem dige- rendis ingeniofe luferint. Id quod portea y ad emanatiuum fyrtema lucu- lenter transfert et applicat, et id circa Apoftolorum aetatem iam inua- luiffe ex praeceptoribus, ad quos prouocarunt ifti haeretici, oftendit. Id quod potilTimum in Aegypto quoque fa%£wv t5 ocs^os Principem fpiritum , vel potentiam na- turae aeternae , omnium planiflime fignificare pofte , et nos rationibus non leuibus communiuimus , et concedit quoque Moshemivs , negat, et contortum videtur eruditiftimo bibliothecae theologicae audori, nos in medio relinquimus , id vnum monentes , communiorem explicatio- nem f") Hift, Chr. ante C. M. Sec. I. c. i. 33. p. 32. e5 T. IV. N. T. n. 1761. p. 823. rf) DilT. Epia. L. I. c. 2. Append. Hijl. phil. Ggg 418 AD TOM. II. PART. I. LIB. I. CAP. III. nem plus habere coadionis, yerifimilitudine carentis, quamiftam, de quo agimus, facile autem cum altero Ebr. I, i. conciliari poffe, eo loco ^ demonftrauimus, et huius interpretationis audores laudauimus. pag. 649. lin. 17. Emanationis neceljitate eueniant. Non fine infigni Ledoris commodo hoc de materia maloque illi inhaerente (piXocoCpifievov comparari potefl cum explicatione fyftematis Zoroaflreo - Perfici , qua- lem tum fupra Tomo I. tum ih his fupplementis dedimus, et non con- ie^luris tantum , fed teftimoniis quoque confirmauimus. Ex hac enim comparatione fperamus, fore, vt intelligat ledor, qua matre philofophia orientalis gaudeat, quibusque foetum fuum parentibus debeat, et quo fundamento ea dicantur, quae §. fequenti affirmauimus. f /) T. VI. n. 76. p. 62. « A D L I B R I II. C A P. II. DE PHILOSOPHIA IVDAICA. pag. 653. lin. 19. \fon Hebraeorum porro nomen illis datum ejl. Vniuerfae quidem gentis ^ ■ Ifraditicae nomen poft captiuitatem Babylonicam , ludaeorum ap- pellatione comprehenfum eft, non ita tamen, vt nomen Hebraeorum intercideret. Namque Paulus fe ‘Ej3^'aJ(5v vocat “ : eo nomine autem , qui, vel ex vtroque parente, vel ex vno ortum habebat Hebraeus quoque vocabatur. Confufis tamen pofl: captiuitatem Babylonicam tri- bubus et difperfis Ifraelitis , vna ludaeorum appellatio obtinuit Non tamen peculiarem Hebraeorum appellationem prorfus intercidiffe, vel ex vna ad Hebraeos inferiptione epiflolae Paulinae patet. Inde enim conllat, diuifa terra Canaan , in longe aliam, quam olim obtinuerat, pro- uinciarum diflributionem , inter eos tamen fuiffe, qui Ebraeorum no- men iSictiTiKcv conferuarent. Quo de argumento confulenda eft rS x§iTiKuTdTig Michaelis de Hebraeis in epillola ad eos feripta difter- tatio *. De quare, cum in protegomenis Comm. de Epifiola ad Hebraeos plura monuerimus \ hoc loco multa addere non vacat 5 id vnum hoc loco apponentes, bonis rationibus oftendifte nos, eotempore, quoD. Pau- lus fcripfit, Hebraeorum nomen tributum fuiffe illi Galilaeae parti, quae fupra Palaeftinam Syrorum confinia attingebat pag. 655. not. q. De quibus infra dicendum. Adiiciendi his funt I o. H V L s 1 1 theologia ludaica, Avo. Pfeifferi theologia Judaica et Mu~ hammedorumy aliique. pag. d") Phil. III, y. not. 44. In qua colleftione biblica etiam Be n- i) In Comm. ad Peircii exeg. Ep. ad Ebiaeos. s o n 1 1 noftracque oLferuationes ad lac. I , i. «) Ad caten. exeg. bibi. Angi. P. VI, p. 34. p. 34. not. 47. coufuli poffunc. DE PHILOSOPHIA IVDAICA. 419 pag. 66\. lin. 6. a fin. Excutienda funt Magna latet in hac idolola- triae populorum, ex quibus coloniae in Samariam deduftae funt hilloria, oblcuritas, quae cum ad noftros limites non pertineat, illi confulendi funt, qui curiofitatem ledloris expleturi, gentis Samaritanae origines, et hiftoriam fcrutati funt, addenda vero illis, quos hoc loco nominauimus’, triga virorum dodlillimorum, qui in hiftoria Samaritana explicanda, multa eruditione et induftria verfati funt, Io. Iacobi Hottingeri Christophori Cellarii' et Hadriani Relandi. Vnam tamen , quae in iterata huius loci ledione enata eft , conieduram non omittemus. Praecipuum populum, ex quo rex Aflyriae colonias in Sa- maritanam prouinciam deduxit, Chutaeos fuifle, facer nobis tradit hifto- ricus. Quanquam autem tota horum populorum notitia incerta et multis difficultatibus obnoxia eft, illud tamen certum nobis elTe videtur, fuiffe orientales , et imprimis Ohutae incolas defignare, non Chuti f. Chuli po- fteros , Arabiam felicem inhabitantes , fed, vel gentem Babylonicam , vel Chaldaicam , quae non diu poft Perfarum conceflit imperio. Hos po- tiorem partem iftius coloniae dedudae in Samariam conftituifTe , facile nobis perfuafit nomen Cuthaeorum, quod toti poftea coloniae adhaelit Eorum fedem in hac orientis parte fuifle , multa eruditione demonftrare annifus eft ex veterum orientalium fcriptorum fide Thomas Hyde-^. Cuius opinionem tamen non totam facile fequi nos pofle , putamus, cum non tantum ipfi fe non Babyloniorum , fed Perfarum effe colonos, dicerent, tefte I o s e p h o fed et eorum idolum, quod coluerunt, appel- latum fuilTe Nergal , facer nobis referat hiftoricus. Quod , quale fuerit, candide quidem fe nefcire fatetur magnus Bochartvs s, valde vero fe commendat coniedura Ioannis Seldeni, Nergalem fiiijfe ignem perennem in feptis a Cutiiaeis religio/iffime feruatum, Cuthaeor enim a Cutho Perfidis Jiuuio^ et regione cognomine nuncupatos ejfe’^, atque inde numerofe, vt /aerum, in Samariam 'dedu^os. Ignem autem facriim apud Perfas fui J/e^ ex Strabonis % teftis oculati fide probat '% resque eft notiflima multisque probata teftimoniis ab Hy d eo Quae fi admittimus, facile, nec fine verifimilitudine coniicimus, vetuftiflimam magorum religionem, TTv^oAotr^^otv ab his populis in Samaria introdudam cum Numinis Ifrae- litici cultu fuifle copulatam , ficque antiquiflimum illud theologiae fyfte- ma inter Samaritanos prima fundamenta Orientalis theologiae pofuifle, quae a Perfis, duce Zoroaftre, emendata eft. Quo pado mirum nobis I Ggg 2 non H) App. ad pentad. difT. bibi, chronolog. e]) Gent. Sam. hiftoria in diff. Acad. p. 109 fqq. /■) De relig. ver. Perfar. c. 2. p. 58 feqq. vbi i-nultis contendit, fedem Ciuis patriarchae non fuifle in Aethiopia, fed in terra Shin’ar, in territorio Babylonico, prouincia Erae , non illa Perfidis, fed Babyloniae, cuius idolum fuifle putat Nergal. jf) Antiqq. lud. L. XII. 7. p. 413. g') Hierozoic. P. II. L. I. c. 16. h) Gens montana, de qua vid. Cellarivs not. orbis ant. P. II. L. III. c. 19. p. 806. et iu colleft. hift. Samaric. c. i. f. 19. i) Lib. XV. k') De Diis Syris Synr. II. c. g. p. in. 512 feq. C) 1. c. conf Patricx ad 1. c. poft. reg. bibi, exeg. Angi. T. IV. p. 442. 420 AD TOM. II. PART. I. LIB. II. CAP. II. non efl, homines fanaticos, qui in gente Samaritana ex iftis feminibus enati funt, haec principia poflea elegifTe, et hoc pado huic emanatiuo fyllemati adhaefifie. (^lam tamen conieduram Ledori pluribus, quam in hac paginae anguftia licet, examinandam relinquimus. Certe haec verifimilius dicuntur, quam fi, cum Bocharto idolum Nergal a palma, NergilPerfis et Indis dida, nomen accepiffe coniiciamus. pag. 667. not. u. Hijl. Clirijl. mai. Sec. L Repetiit potiora , et lucu- lenta narratione expofuit in Hi/hria ClinJIianorum ante Conjiantinum M. Pleraque quoque more fuo eruditiflime collegit Tillemontivs ", quem vel antecefferunt, vel fecuti funt alii. C^ae de eo Ad. II, 9 feqq. breuiter L v c a s dixit, ea ftridim ad h. 1. in catena exegetica bibliorum /ln~ glicoriim " recenfuimus et explicuimus. pag. 669. lin. 30. Cim feciilo XVI. ea ipfa Jlatiia, Accidit id anno cIdIolxxiv. in infula Tiberina. Permutationes literarum Semonis €anci pro Simone Sando, facile euenire potuifle, viri dodi paflim ollen- derunt. Vid. Cl. C. Hagenbvchivs, in Epp. epigraphkis pag. 670. lin. 10. Deferenda itaque ea iabiantiae Simonianae expoftio. Aliter quidem vifum viris quibusdam dodiflimis et fagacibus. Hos no- minare poft laudatam Moshemii Mnduftriam, opus non eft. Memo- randus tamen nobis vir dodifiimus Stephanvs Hathvanvs, Hungarus, qui animaduerfiones theologico- criticas , primo fub Ven. B E c K 1 1 praefidio Bafileae ventilatas, audas poftea inhgniter et emen- datas Mufeo Heluetico ’’ inferuit. Vbi inter multa alia potiflimum ad lufti- num M. aliosque PP. pertinentia, hoc quoque teftimonium beati Marty- ris excufht, et imperitiam , quam eiH. Vales ivs % obiecit, deter- gere conatus eft. Cuius potiflimum pro luftini et Tertulliani tellimonio praefidium eft: non perfuadere fibi quemquam facile pofte, hos bonos viros in tam graui feripto, quod ad imperatorem ac fenatum Romanum perferri volebant, eius generis narrationem feribere vel voluifte, vel aufos fuifle, quam ante non rede perfpexerant, nec rite explorabant, quamque vel pueri Romani exfibilare potuiftent. Vrget alia, et nec impoflibile fuiffe putat, vt talia pudenda et atrocia fub Claudio fuerint perpetrata ; nec in hac Simonis fandi Dei confecratione quicquam fuifle, quod in iftius temporis corruptione morum non expedandum fuerit, monet, et luftinum verum de hac ftatua et feribere potuiffe et voluifle, probare contendit. Quae omnia dode quidem et ingeniofe ornat, fate- tur tamen, fe fabulofam illam Simonis iftius impoftoris opera S. Petri fadam ex aere praecipitationem, veram non efte, cenfere, fed eam legen- dis PP. adferibit, cetera certum, Petrum Romae fuifle. Noftra non hoc loco eft, haec curiofius excutere, non diffitemur tamen, vifum nobis effe virum 'Vt) Sec. I. 6y feqq. p. 187 feqq. w) Tom. II. H. IiTip. Tom. III. p. 183. p) pa». 70. 5) pag. t) T, II. )). feq. i) Ad Eufeb. L. II. c. 3. p. 32. ?) pag. '92. DE PHILOSOPHIA IVDAICA. 4« virum doftum principium petere, et fuppofita ex conie^Iuris nonnullis ingenium magis, quam verHimilitudinem prae fe ferentibus, fententia, dodores illos, cetera venerandos, fenee decipere ipfos potuiffe, nec de- ceptos ab aliis effe, hanc concludendi rationem demonftrationi immi- fcuiffe. Re^te nobis Moshemius monuiffe videtur, libi tot alios erro- res animo repetenti, quos iidem imprudentes admiferunt, facile hoc creditu videri: illud vero omnis verihmilitudinis expers effe, Romanos ludaeum, aut Samaritanum, vilem hominem, circulatorem praeterea inter numina fua cooptaffe, atque fiatua honoralTe. Certe quaecunque beatorum dodorum candor et audoritas efie poted, nota tamen in haud paucis eft eorum credulitas in eo argumento, quo Chriftiani nominis caufTam defendi pofle, credebant, vnde a verifimilitudine non abludit, non neminem nimis properantem, hanc ftatuam intuitum obiter legifTe, et zelo plenum ad hos duumuiros retuliffe, eos autem, nec veritate am- plius non explorata, fed fuppofita, tanquam certa fuis feriptis inferuiffe, quamuis circumllantiae male cohaereant. pag. 683. lin. 19. LeSioris relinquimus iudicio. Nihil ad hanc noftram explicationem repofuit B. Cancellarius, cum Menandri mentionem in hijloria Chriftianorum ante Conjl, M. tT iniiceret , quare , nec nos coniedu- ram prolixius vrgemus , patiemurque facile, fi quis Menandrum , vt ille vult, pro vecorde atque amente, et fydematis formandi incapace habuerit. pag. 693. lin. 26. Qiiae allegoriae recepta, et cum patriis placitis male, fano conatu conciliata. Hoc ex dicendis plenius conflabit. Interim Phi- lonem ‘ vadem fidimus , qui de Therapeutis fuis, (p8 Xcy8. pag. 693. not.li. Mifcellaneis Berolinenjibus inferta. Legitur ea T. VI. * et in noftris quoque M[fcellaneis hijl. phil. erit. Ibid. lin. 6. a fin. Qjiod veritatis cupidum in hac agriofcenda remorari pojfit. Adeo hae rationes veritatem perfuafere dod fliino philofopho Vdalrico Weissio, monacho Benedidino Vrhnenii , ante paucos annos non fine literaturae et philofophiae fobriae iadura denato , vt plena manu concederet *, librum fapientiae Platonicis opinionibus re- pletum effe. Quid de Gundlingiana dsfTertatione datuendum fit, nos 1. c. candide diximus ", nec didorum poenitet. G g g 3 P^g' ff") §. 68. p. 194 e7:a'^oc^et\/ d-ngiliii ISti-j. Ita Philo de conf. ling. 0 De vir. conrempiat jc) pag. 150 feqq. w) Ant. lud. L. Vni. loqulrur ibi de Eleazarc y'^ p. 1^7. quibus pjiuculas uoras adfperfimus. in Maccabaeoium hidovia celebrato. Abufi hi t) In erudito opere de intelleau humano, feri ptor-^s generali philofophiae noniinp , dice- aliquot locif. bant , efle to aJi.-.o , raurat, h') 1. c. p. 189. not. f. 422 AD TOM. II. PART. I. LIB. II. CAP. II. pag.700. lin. 13. Quorum lofephiis non meminit. Quadrat hucrefponfio rS Travu Fabricii, Philonis Platonifmum contra lonfium , a filentio loiephi contrarium concludentem, eodem modo tuentis: gratir obiicitury lofephtim ludaeorum fuorum nimium laudatorem et qui caetera gentis fune fatis extollat., neque libror imt Philonis fecere mentionem, neque Platonicam eius eriiditioriem nouijfe. Neque enim alibi lofephus elenchos fcriptorunr auUoruni folet encomiis adiicere , neque exprejfam dogmatum Philonis Platonis 77ientionem multum ad amplificandas gentis fuae, vel etiam Philonianas laudes facere^ arbitra- tus ejl etc. pag. lin.io. Verum haec ms h DilTeruit poflhaec noftra in lucem emilTa B. Christianvs Schoettgenivs % de his originibus philofophiae traditiuae et arcanae, fiue cabbalifticae , et aliam atque retfliorem viam ineundam effe, ftatuit, fi verum doctrinae arcanae inter ludaeos ortum detegere cupiamus. In quo argumento vir dodtus et pius, et laudabili pro Chriftiana theologia ex veteri ludaeorum traditione alTerenda zelo accenfus , aliam prorfus rationem atque viam iniit, euidlu- rus, non Aegyptiacam illam philofophiam traditiuam fiue cabbalam me- taphylicam , fed arcaniorem vaticiniorum propheticorum de Meflia ex- plicationem per manus a fcripturariis ex ore vatum patrumque ad pofte- ros propagatam intelligendam efle. Hanc variis quidem mutationibus obnoxiam tandem ad Simeonem lochaidem perueni/Te, quem verum Cabbalifticorum myiteriorum, all orthodoxo et Chriftiano fere fenfu explicandorum parentem in libro Sohar , ea obfcure defcripta reliquilTe, contendit, et alios fecus fentientes ipfumque Knorrium libri Soharici editorem erroris in originibus Cabbalilficis definiendis coarguit: quo modo etiam nobis, fed, vt amicos literatos decet, humaniffime , mentem fuam declarafTe, nobisque in quadam epiftolarum mutuarum dicam fcri- pfifTe, cum adhuc in viuis fupereffet, recordamur, candide et nifi fallimur, luculenter tunc fententiam noflram tuitis. Dicemus ea de re nonnulla ad hiftoriam et origines philofophiae Cabbalillicae delati; hoc loco autem, ne confundatur ledlor in his nondum fatis exercitatus, monemus, virum illum dodliUimum, at in ludaeorum magis, quam ceterarum gentium an- tiquitatibus verfatum, cabbalam exegeticam, fiue traditionem explica- tionum V. T. et vaticiniorum diuinorum prophetarum cum cabbala phi- lofophica, quam ex Aegypto in Palaellinam introdudlam fuilTe h. I. pro- bauimus, confudifie, et cum huius nullam fere notitiam haberet, (id quod quodam loco ipfe haud obfcure prodidit %) ita quaecunque de cabbalillica theologia , fiue traditione orali dotflrinae arcanae occur- rebant, ad folam illam cabbalam exegeticam retulilTe; quo pado in hac difqui- V) DilT. de Phil. Piat. §. 4, d") 1. c. L. 1. c, 2. 9. p. 69. ex quo loeo c]) In libvo dofto bonaequc frugis plene. manifePuin eft, eum doclrinalem Ratum ludaeo- lefus, verusMeflias, ex veteri et orthodoxa Theo- ruin in Aegypto vel ignoralfe, vel, quod malu- logia ludaica denionttratus et illiiftutus , Linf. rr.us, non recogicalFe. 1748- 8. DE PHILOSOPHIA IVDAICA. 413 difquifitione , in qua certa et vera, incertis, atque alienis immixta funt, difcrimen inter cabbalam illam veteris ecclefiae ludaicae theologicam feu my/iicam , vtcunque in commentariis midrafchicis huiusque generis monumentis aliis de Mellia eiusque regno ad pofteros propagatam et cabbalam illam philofophicam , quae ex Aegypto potiffimumj opera Schetachitis in Palaeftinam inter dodlores nonnullos dimanauit, commi- fcuit % magna fyftematum turbatione,' quam non facilius, qui hac in re nafum habent, detegent, quam fi libri Sohar explicationem, qualem ille orthodoxam dedit et a Chrihianis decretis non nimis abhorrentem, cum fyllemate Soharico ipfo, quod totum emanatiuum efl:, et ab ortho- doxia ludaica infigniter dihat, comparabunt. Qiia de re, cum infra commodior dicendi locus fe aperiat, quae hic monenda funt, ad eum annotabimus, et infigne difcrimen in apricum producemus. Nos hoc loco ex viri pii, et iflo libro dodtifTimo de V. R. C praeclare meriti, obferuationibus haec tantum notamus, quanquam vel ex ipfo facrarum literarum N. T. tehimonio demonllrari queat , floruifie ante aduentum Domini I. C. in carnem, purioris et orthodoxae dodrfnae quasdam focie- tatesfacras, et myfterium Meflianum in fpecie ab iis diligenti medita- tione excultum , hcque conferuatam , quae ex vaticiniis prophetarum in ludaea reftabat, traditionem facram, (de quo infra adhuc dicendi loci s erit, interimque confulendus eft P. A l l i x i v s ■^: ) quamuis etiam in fcholis midrafchicorum fcriptorum talia contenta fuifTe, non fit improbabile, certum tamen elTe , et a Schoettgenio ipfo prouide moni- tum, praeter bella et perfecutiones regum Syrorum et Aegyptiorum, maxime tempore Maccabaeorum , magnam hanc doctrinam diuiniorem obfcurationem ex eo paflam effe, quod genti preffae gentil a et profana rerum facrarum collegia obtruderentur, amiflasque fuilTe veritates pro- pheticas, audamque hanc calamitatem odio philofophiae, qua omnem interpretandi peritiam cum Graecanica fapientialudaeiexecrabantur, fup- preflilTe porro ftudium Judaeorum fedarium ifta purioris dodrinae lu- mina, et innumeris traditionibus Trccr^oTix^u^Wats homines fuiffe cumu- latos, et loannis quoque Baptiftae, atque ipfius Saluatoris in carne ap- parentis et diuina myfteria vulgantis molimina fuiffe magna vi deiici ten- tata, licque infelici huic lolio corruptae traditionis fuccefliffe humanarum nugarum cateruas: eas vero, quae ex parte a dodoribus midrafchicis con- «■) Monen Uts hic Ie£lor eft, quod in fequen- tibus huius libri capitibus fufuis explicuimus, confufionem vocis Cabbalae multas quoque opi- nionum confiifiones pepeiilTe. Aliam autem cfle Cabbalam exegetjcam , quae difta et ratiocinia de MclIia eiusque regno arcana et allegorica ra- tione explicat, aliam ritualttn, quae traditionum TiaTyajictjaddrwv fyitema exhil>et, aliam philolo- phicam , quae originationes mundi, et eflentia- riim emanationes, ordines et effluxus atque redi- tus periodicos ex fyftemate orientali in Aegypto transfumta explicat. Hanc cum Schetachides in Palaeltinam introduxiffet , et cum Cabb.tla exe- getica mira allegoriarum machinatione conglu- tinalTet , enatum inde fyftema Cabbalillicuir , quod Cltibha , lochaides et his fimiles propai^a- uerunt, et de quo nobis fermo in hac traila- tione e(h /) Teft. ccclef. lud. contra Vnitarios. 424 ad TOM. II. PART. I. LIB.II. CAP. II. conferuatae erant, veritatis fcintillas, fuifTe fnppreflas, et mutatas etc. Haec omnia more fuo proreqiiitflr vir beatus, nec negari quoque pofTunt. Aft ex his quoque manifeftum eft, cabbalam illam puriorem , fiue veteris ecclefiae traditionem plane fuiffe feculo ante N. C. vltimo et fequente obfcuratam, donec dodrinaeChriltianae fulgur eam in noua luce poneret. Sed (iluit vir beatus eam corruptionem , quae ex Aegypto in ecclefiam ludaicam Palaeftinam translata eA: , quaeque nouum aliquod fyftema metaphyficum et theologicum clanculum erigebat, quod diu in arcanis habitam, vt pulchrius niteret, cum traditionibus exegeticis virorum fa^^tAorum copulatum , et plumis dodlrinae veteris incruftatum eam fa- ciem 1'ufcepit, quam lochaides atque eius difcipuli in arcanis libris cab- balifticis depinxerunt, auxit vero infigniter fequentium temporum male- fana curiofitas. Ad quae non attendiffe, nec follicite comparalTe cum fatis doftrinae ludaicae lAu^t^coors^cts virum dodum, eo magis miramur, cum iAa poA nollram cabbalifticae metaphyficae defcriptionem et hifto- riam demum fcriprerit. Sed abiicere ille conceptum de Simone lochaide praeiudicium , fuifie clandeftinum Chrilfianum, noluit, vnde dein tota hiftoria cabbalillica turbata eft. Certe extitilTe tempore Pauli eiusmodi qui ex fyAemate emanatiuo vetus ludaicum et Chriftia- num de Meflia traditionis veteris, id eA, cabbalae nomine adulterarunt, facile videre potuiffet explorato penitius loco Paulino i Tim. I, 2. ^ ad quem locum leilorem ablegamus, no Arasque, fi tanti videbuntur, anim- aduerfiones ad eum , (imul confiderari ab eo , cupimus. pag. 709. lin. 4. a fine. Qiio loco Graecam eum et Aegyptiacam philofo- phiam didici Ife , qualis inter contribules fuos vigebat, dubium non ejl. Redle id inde colligitur , tum, quod methodum allegoricam , qualis eo tempore inter fuos, maxime Therapeutas vigebat, et quam, nec alii quoque lu- daei, et imprimis Philo refpuebant, admifit, et compotiturus erat adEfle- norum imitationem opus de philofophia fublimiore , quod tamen non ex- fecutus eA. De quo eius conatu videfis Basnagivm*. pag. 71 1. lin. 31. Qiiae a philofophia orientali admixta adulterata fuit. Talem philofophandi rationem Pythagoricam orientalibus decretis ad- mixtam, circa iltam aetatem inter ludaeos inualuiffe, vnius Philonis exemplo luculenter poteA demonArari. pag. 71 2. not. c. Vid. GiOODWlN Mofes et Aaron L. 1. c. p. Prodiit poA haec noAra abundantiflimus Ven. Senis Io. Gottlob Carpzovii Apparatus hiftorico - criticus , antiquitatum S. Codicis , et gentis Hebraeae^ quo vir fummus et rerum ludaicarum longe peritiffimus , vberrimas anno- g") Cat. eKPg. bibi. Anglic. T. V. n. 997 feq. dolemus , quia ex fcriptore Palaeftino difcere pag. S17 feq. potuidemus, quomodo in ea regione confilium h') Vid. in prooem. p. 4. vbi fe philofopliicam, ilhid fuerit fulceptum. i. e. allegoricam liiltoriarum S. S. theoriam ino- i) Hi(t. des luifs T. 111. ch. 16. p. 409 feq. liri indicat. Quod opus intermiffuin elfe, ideo conf. Fabrici vs 1. c. p. eqi. not. 1. DE PHILOSOPHIA IVDAICA. - 4^5 annotationes in Th. Goodwhii Mofen et Aaronem fubminiftrauit. In quo pleno horreo, ad hunc locum ingens copia obferuationum feledifTima- rum ad hunc flatum ludaeorum ecclefiaflicum fedlasque inter eos vigen- tes exhibetur. Qui cum fufe ea colluflrauerit, quae nos hoc loco flri- dim , fcopi et argumenti memores attulimus , omnino a ledlore adeun- dus efl , vberiorem huius hirtoriae fed;ariae copiam defiderante : nobis enim eo magis manus hic cohibere, par effe videtur, quo iucundius ex ipfo hoc fonte iflae aquae potantur. Ingentem autem is quoque alio- rum fcriptorum numerum cumulat, qui idem argumentum excufferunt, quosque alios felicius, alios infelicius de iis fcripfifle, recfte pronuntiat Moshemivs^. Nos de eo flridiim dixiffe , et quae memorabilia funt le^luque non indigna, collegifie, iudice B. B a vm g a r x e n i o ', pro inflituto noflro fatis ell. Cum his autem obferuationes Basnagu" comparandae funt. pag.,713. lin. 29. Tantum non opprimi ab Antiocho Epiphane videret Dignus efl, qui de vexata hac fodalitate , miris a Syriae rege furoribus excruciata legatur Iosephvs in antiquitatibus liidaicis ”. Hi martyres Hafidaeorum nomine ab apoflatis diflinguebantur. AllufifTe ad hoc no- men D. Paulus Roman. V, 6. 7. nonnullis vifus eft; quod tamen acute magis, quam vere dici, et Carpzovivs " vidit, et nos ad iflum locum commentati f obferuauimus. pag. 715. not. o. lin. 2. Licet ceteras feUas omiferit. Scriptores de Sad- ducaeis plurimos cumulat Carpzovvivs ad Goodwinum % quorum plerique vnus alterum exfcripht, pauci critico acumine, quid in vete- rum, maxime ludaeorum narrationibus, vel verum fit, vel veri valde fimile , examinauerunt. Vnde ad pauca nomina fedlae Sadducaeorum hifloria euocari potefl. Inter hos omnino nominandus efl B. Mos- H e M I v s ^ pag. 716. lin. 20. 21, Fuijfe ab Efrae temporibus. Eandem iam con- ie3 Ad Goodwin. §. V. p. 8i. appar. ant. SS. p. 46. Commendat intev eos ctum Lardkeri pag. 167. et W A E H N E R I obferuationes B. B a v ?• g a r- />) Ad caten. bibi. exeg. Angi. p. 659. n. 1142. 1 E N 1 V s 1. citando. V) Ad hift. vniuerf. orbis T. IX. n. 191. p. 222. »»3 Hilt. lud. T. II. c. 15. 7O Lib. XII. c. f. 6. c. 9. p. S74. t) loe. cit. p. 205. q) loc. cit. p. 304. r) loc. cit. §. 12. p. 47. O De rep. Hebr. c. VIII. §. 3. p. 498- !<• VIt Append. Hijl. phil. Hhh 4i6 AD TOM. II. PART.I. LIB. II. CAP. II. quandam improbarum fententiarum fuppeditauerunt , fadlum tamen id efl quoque maturiore aetate, et eiusmodi impios diuinitatis hoftes iam Dauidis aetate caput extulifTe, ex odis " eius confiat, cuius tamen tempora ab his, quibus Sadducaeorum feda propullulauit , remota nimis funt. Scilicet de fedae ysvhet, non de placitorum origine quaefiio efi, quam tantum non omnes ad Antigoni tempora referunt, eiusque difcipulos Sadocum et Baithum audores conftituunt , cuius tamen pofierioris no- men in ea mature exfpirault. Incidunt autem tempora Antigoni Sochael, fi coniedturam viri dodlifhmi HvMPHii. Prideavx fequimur % in annum ccLXiii. fi alios, in A. ccxt. quem tamen alii aliter definiunt, et recen- tiorem atque propiorem' fiatuunt ; quos non audiendos efTe, putamus, eo quod Iosephvs ^ rerum gentis fuae peritiflimus tradit, ^voj ejc tS Tioiw rocv roiv 'ETj-fjvxv , t>)v r^lroov Se (pt\o7o(poov t£v (px^iactixiv XsyniAevoov ^ ludaeos tres patriae fapien- tiae (hanc enim philofophiam intelligit) ftue feStas ab valde ANTiQ^vo tempore habuijfe^ EJfenorum^ Sadducaeorum , et qui ditli funt Pharifaeorum. Si enim longe antiquiflimus fub Vefpafianl imperio harum fedlarum ortus fuit, altius afcendendum eft, et perueniendum ad illas gentis ludaeae periodos , quibus tota inter eos rerum facies commutari coepit. Hoc cum non vno momento atque definita temporis periodo fadum fit, fed fuccefliue fenfimque, donec maturefcente fato, occa- fionem fuppeditauit Antigoni pietas in malum fenfum a difcipulis detorta, facile inde iudicabit ledor , omnem de certo tempore originis fedarum ludaicarum difputationem ambiguam efTe , nec certo fatis definiri pofTe, quomodo definiri queunt origines fecfiarum Graecanicarum, quae certos conditores habuerunt. Id quod eo aequius pofTe Patui, cenfemus , quo certius tamen eft, ante Sadocki aetatem in feclae formam hos homines non coaluifTe. Confirmabit hanc noftram conieduram hiftoria reli- quarum fediarum ludaicarum, eodem fato enatarum. Certius aliquid forte pofTet coniici, fi ratum efTet, quod Epiphakivs ' ait, Sadducaeos efTe d7Toa7sx7iJ.x, itemque yen-^ij.x Dofithei; aft et temporum rationes obftant, et tota Dofithei hiftoria adeo incertitudine laborat, vt obfcu- rum et incertum per incertius et obfcurius probetur, qua de re in hiflo- ria ecclefiaftica Sec. I. dicendum eP * : ex qua apparebit, folam quandam opinionum affinitatem Epiphanium feduxiffe. Qui fi cogitafTet, Dofi- theura illum, qui imm.ortalhatem anim.arum et refurredlionis , atque fubftantias angelorum negauifTe dicitur, poft C. N. demum innotuifle \ fi j») ViJ. 'P, X, j. 2^ In Panar. fiaer. ij. 14. A Conn. hilt. lud. et prof. P. 17. 6g. /1) Duos Dofitheos ideo ftatuit Cotelerivs T. Germ. Spanhemivs pater diil). eu. P. III. ad Con-rt'. Apoft. L. VI. c. H. vt extricet fe dubiis d. 29. pa?;. no. annum 226. ante N. C. ponit, et difficultatibus, eumque fequitur Ittigivs quae vari.itio ludaeorutc incertae chronologiae de haeref. Sc£l. I. c. i. Sci. Cap. H. E. Scc. L tdfcribcnda elt. c. y. i. p. ^yy feqq. y) Amiq. Lib. XVllI. C. 2. O Cenc eirsa N. C. tempor*. DE PHILOSOPHIA IVDAICA. 417 fi modo vera funt, quae de eo veteres referunt, Epiphanii teflimonium nihil ad hoc argumentum valere, vidiffet : qua de re expendenda funt, quae h. l. p. yio. diximus. pag. 721. notrm. Bartotoccm' Eibl. Rabb. T. L p. Comparan^’ dae hic funt obferuationes Carpzouianae ^ pag. 724. lin. ig. An fatis orthodoxi in eo fuerint ludaeif Habet haec dubitatio fundamentum haud leue in dohY\Kiis non inepte vocaueris,) ortas efte, ex didtis fit verifimillimum, fed pedetentim in fedtae formam coaluifTe videantur : aufus tamen eft vir doftus et literaturae ludaicae nimis mature ereptus , Io. Gottfr. Lake- MACHERVs '■ certam periodum definire, et origines has ad lonathanis Maccabaei tempora referre, ratus, inferre hoc verba Iosephi ', qui, cum de epiftola lonathanis ad Lacedaemoniorum populum narrauifTet, et co- miter legatos ludaeorum exceptos annotaftet, fubiicit: rcv %fcvcv Tineis ixt^scret' Tdv ncrav , rZv d\'B'^co7slvc£V '^^uyfxXTccv dixC^o- 07rgA«///3oiJi'OV , (Jv h jxh g)x^i7ouciov i Aey sto, h (Ta^^HKcdccv ,■ n rfrn ifsan- vdv X. T. A. Circa illud tempus tres ludaeorum fedtas fuife^ quae de ablionibur hominum diuerfum fentirent, Pliarifaeorum y Sadducaeorum et Efferiorum.. Ex quo loco, cum refte inferri queat, eo tempore iam inualuiffe fedtas iftas, Lackemacherus, riaoivin urhmav mutat, et ita illi tempori origines ea- Hhh 3 rum t) Conf. Carpzov. 1. c. p. 210. pa^. ijj. o") pag. 175. »0 L. XX. antiq. c. 8- Is cum Annana patre p) T. IX. 2Zi feq. p. 222 feq. qui ratnen ire Bon eft confundendus. Defcribituv ab hiftovico plerisque Bdlnagiiini fequuntur. vekit audax ct ferox ingenio, tanquam Saddu- g') pag. 45 feqq. caeus, quod in caede, lacobi ApoItoU demon- r) Obf. Hal. P. I. p. ftrauic. 0 Antiqq. lud. L. XIII. c. 9.. p.q^z. ed. Ittig,. 43« AD TOM. ir. PART. I. LIB. II. CAP. H. rum adfcribit. Violentum hoc efTe , nihilque prorfus probare , quamdiu non codicum antiquorum audloritate ifta ledlo fulciatur, quilibet videt: vnde redle viri dodti ' audacem et incertam fententiam reiecerunt. Tu- tifBmum itaque et vero proximum eld, quod vir in his literis magnus, Io. Lightfootvs dudum perfpexit, et ratum habuit non arbitrandum effe, Pharifaifmum fimul et femel natum, fed diutinae admodum conceptionis , ei formae non Jiatae^ cum pareretur, fui (] eque, velut traditiones ipfas^plurimo^ rum annorum foetum •, nempe femina iaBa longe ante partum^ partumque iam editum diu multumque adolefcentem, antequam perueniret ad maturitatem , fi mo- do defniri poffet^ quae eius maturitas. In his acquiefci poffe arbitramur, cum etiam aliis id fedfis euenilTe olim et nuper, hiftoria philofophica et ciuilis teftentur. Teftamur fedam et nomine et re Pharifaeis fimilem Separiftarum. Certe eiusmodi cc(po^i(rfAcv iam ante captiuitatem Babyloni- cam ex opinione melioris et perfedioris fandimoniae ortum huius mali prodidiffe, memorabili loco Es ai as vates * prodit, diuino nomine pro- nuntians : abominationem e fe Domino, qui dicunt cede verfus te, ne propinques mihi, quippe te fum fanblior; quod materialem tum pharifaifmum exponere, habereque futurae illius loliginis femina, vidit dodlifilmus Vitringa qui illud tandem formaliter impletum effe tempore aduentantis regni Meffiacj pluribus exponit, ipfe legendus. Plura et magis definita pofcere, iniquum effe putamus. pag. 751. Un. 12. Omnino fdem meretur. Expendenda autem obferua- tloMosHEMii lofephum, cui dogmata Pharifaeorum notiflima fine dubio fuere, in explicandis illis parum fibi conflare, nec facile componi poffe omnia, quae de Pharifaeorum narrat opinionibus, cum illis, quae noui foederis libri de iisdem memorant. Cuius quidem et inconfian- tiae et difeordiae vix aliam rationem dari poffe, quam, fi dicamus, diffen- fiffe Pharifaeos inter fe de variis rebus et errantes vagasque, non flabiles et certas fententias in multis habuiffe. Nos in totum haec negari non poffe, facile perfuademur, edo(fli comparatione narrationis feriptorum N. T. lofephi dodlorumque ludaicorum : cauffam tamen malumus in lo- fephum, quam feftam Pharifaicam eiusque in capitibus dogmatum fuo- rum fummis diffenfum referre. Nempe conflitutum erat hiftorico lu- daico ita enarrare fedarum fuae gentis hifloriam , vt non nimis a placi- tis Graecanicae philofophiae diflarent , quapropter etiam et vocem, phi- fofophiae, et alias, e. g. et fimiles mutuum accepit, non addita tamen definitione clara et rem iufto fenfu exponente. Cum autem in- ter Graecas et ludaicas dogmatum fententias in multis diferimen fit aper- tum, fadluminde, vt ex incertis iflis notionibus et nominibus , incerta quoque multa, et ipfis feftis non tribuenda, in eius narrationem admi- fceren- t) Vid. G A R p z # V. 1. c. p. !78. «') Cap. LXV, 7. ») Hor. Hetr. *d Matth. III, 7. T. II, Opp. Ad h, 1. T. II. p. m. 1044. pag. ;7J. s) loc. cit. p. 47- DE PHILOSOPHIA IVDAICA. 431 fcerentur. De quo qui dubitat, eum tantum doftrinam de fato, roga- mus, exploret, quaeque de dluerfiflimo eius apud lofephum fenfu, difpu- tarunt viri dodi a Carpzovio diligenter addudi, confideret et mi- rari definet, cur non hic tantum fcriptor accuratiffimus, fed et alii viri dodi in explicandis ludaeorum de eo argumento placitis fluduent. Quod plerumque fadum effe placitorum inter fe diuerforum , fed com- muni fedae nomine propofitoruin confufione, multiplex nobis teftis eft hifloria philofophica. pag. 755. lin. 21. Verifimilior eorum videtur opinio^ qui transmigratio- nem Pharifaeis tribuunt. Ancipitem hanc facit controuerfiam Iosephvs, cuius de Pharifaeorum placitis circa futuram hominum vitam narratio ^ adeo ambigua eft, vt mirandum non fit, in diuerfas fententias abiiffe viros doclifiimos, et non paucos magni nominis Pharifaeis metempfychofeos Pythagorico fenfu explicatae opinionem tribuiffe, fed non minoris ta- men audoritatis alios fenfus e^^o^o^oorf^as apud eos vidiffe. Padum inde, vt, cum dudum ifta, ad quae h. 1. commentamur, fcripfilTemus, Vir fummus B. Moshemivs^' moneret, infigni quidem veri fpecie nitere rationes, quibus viri do di efficere cupiant, loca lofephi de reditu ani- morum accipienda efie de tranfmigratione animarum j at infirmiores eflfe, quam vt diffipari nequeant, fe opinari, malleque propterea communem fententiam probare. Qiiibus tamen fubdit vir cautus , et in veterum di- iudicandis opinionibus apprime verfatus, quae in hac tota lofephi narra- tione de fedis ludaeorum magnum pondus habere concedimus, quaeque conleduram noftram paulo ante proditam mirifice confirmant, „oriri „ ambiguitatem iftam, quae orationi lofephi adiunda eft, ex eo, quod „confulto fedae, quam amplexus erat, dogma velare voluerit, ne cauil- „landi et ridendi locum religionis ludaicae hoftibus aperiret. Id nimi- „rum egifte, vt talem religionis ludaicae formam Romanis exhiberet, „ qualem ne ipfi quidem eius inimici afpernari poftent. Quo circa, cum „ non ignoraret, vixefte, quod minus in ea ferendum putent Deorum «cultores et philofophi, quam dogma de corporibus mortuis noua vita «donandis, ftatuifte, caute de eo fibi et ad opinionem eorum, quibus «placere cupiebat, accommodate differendum effe." Vtroque pollice haec premenda elTe, lubentes fatemur, aft in ifta tamen ambiguitate quid de Pharifaeorum dogmate de refurredione ftatuendum videatur, non- dum deprehendimus. Nam nec loca N.T. definiti quid de dodrina Pha- rifaeorum in hoc articulo nos docent, fed communem tantum ludaeo- rum traditionem referunt, nec poffunt omnia ita illuftrari, vt dubium non remaneat , varios errorum panniculos de vita animae poft fata eiusque habitaculo huic purpurae fuiffe affutos. Et fcripfit quidem eruditam poft Moshemii obferuationes commentationem criticam vir S.R. Frid. Wii- HELMVS fl) pag. igo fcqq. >>') De B. lud. L. H. c. 8. L. III. C. 8- Antio, lud. L. XVUI. c. Diff. ad H. E. pertin. Vol.II. p. 6®} feqq. 43^ AD TOM. II. PART.L LIB. II. CAP. II. HELMVS Sartorivs ^/e metempfychofi Pythagorica a difcipulis Chrijli et gente ludaica ante excidium Hierofolymitanum Jccundum non credita ad loca Matth. XIP^ 2. XV ly- lo. Xi, 2. Sap. Vlll, ly. 20. in qua non negat, metempfychofeos veftigia fecundum fenfus Pythagoreos inter ludaeos reperiri, fed ea fequioribus temporibus adfcribenda e/Te contendit, et imprimis monet, ex lofephl narratione hoc tantum Pharifaeos afTeruifTe, piorum animos in fan(fli{Rma coeli regione uyiooroTurov) ha- bituros, atque inde, elapfo multo tempore, (gjc octolym) ad calta et munda corpora iterum animanda demiffum iri, hue, quod alio loco fcriptor ludaeus habet, poteftatem datum iri, in alia tranfeundi corpora ; id vero effe dogma de refurredione , a D. Paulo Pharifaeis tributum. Recentiorum autem ludaeorum opiniones et teftimonia ad illius tempo- ris antiquitatem non affurgere etc. Nobis poft nouam locorum lofephi etN.T. confiderationem, quaeftio ambigua adhuc vifa ell, non difplicuit tamen Moshemiana obferuatio : ,,ftaturire Pharifaeos, improborum ani- „ mos perpetuis fub terra fuppliciis excruciatum iri, piorum autem ad „cafta et munda corpora iri pofi: longas periodos demifTum: fallere au- „tem nos vafrum ludaeum , quod toti Pharifaeorum gregi perfuafum hoc „fuilTe, tradat, noui enim foederis locos aliquot offendere, magnam hu- „ius generis partem melius fenliffe: fecffae autem principes nemini re- „ ftitiffe , ne de corporum inftauratione pro arbitrio fuo decerneret, mul- „tosque idcirco longo a veritate interuallo femotos fuifTe, plurimos infi- „ciatos effe, fore, vt improborum corpora in lucem et vitam reducan- „tur. Sed dubio hoc quoque vacare , fuiffe inter Pharifaeos, qui animos „ de corpore in corpus deuolui , et pluribus idcirco corporibus ex ordi- „ ne fociari, fomniarent. “ Qua in re ludaeorum, etfi recentiorum, tefli- monia fed a magiftris antiquis accepta eo minus infuper habenda effe, putamus , quo magis illi raetempfychofin animorum cum refurredfione mortuorum iugiter componunt : quo padlo inter Pharifaeos quoque ve- teres haud paucos ftaturffe, credamus par efl: , fi omnia veterum loca fa- cra et profana inter fe conciliare cupimus. Sed haec ledoris confidera- tloni longiori permittere, iubet nos locus et fpatium. pag- 760. not. citati GOODJVINO etc. Ad cuius locum breuiufculum plura de tempore ortus Effenorum annotauit ven. Carpzovivs % et opi- niones virorum dodorum recenfuit , in quibus tamen nihil , quod vel mediocriter verum fitientem fatiat, inuenies, adeo incertiffimis conie- duris inaedificata funt omnia. Ibid. lin. 8- Origines fupra natales reliquarum fertarum pofuilJe. ludaeo- rum Aegyptiorum maxime inter has ferias viuentium vel iis adhaeren- tium iariantlam confiderantes verifimile nobis videtur, fuperbam hanc feriam libi ab ipfa legis publicatione perMofen faria ortum vindicauiffe. Cum W) Recenfionem feripti exhibet bibliotheca theologica, quae Lipfiae editur T. I. p. 1015 feq. quae erudicilTimi viri fententiae pioillis fublcribit. e) loc. cir. p. 25C feqq. . DE PHILOSOPHIA IVDAICA. 433 Cum enim ifti genti perfuafiflimum eflet, accepifle Mofen praeter feri* ptam literam , aliam quoque atque arcanam legem , quae Cabbalae hue traditionis medio ad pofterorum notitiam peruenerit, illi autem fe iftam traditionem a patribus accepilTe dicerent, facile perfuadere recuti- tis philofophis potuit, cum lege orali arcana et myftica atque allegorica, qualem ipfi intra fepta fua excolebant, etiam fedam antiquiflimo iilo tempore floruilTe. Qiiod itaque de traditione orali Pharifaei iaclabant, et fuorum fuisque conftitutionibus ritualibus vindicabant, id Aegyptios aliosque MyRicos, dodirinali traditioni et metaphyficae fuae vindicauifle et ad cana ifta fecula retulilTe omnino eft veritimile. Qiio pad;o etiam diuerfae fententiae de origine Cabbalae poflunt conciliari inter fe et ex- plicari. Plinius autem, rerum Judaicarum plane ignarus et a nonnemine ipfoque forte iadabundo ludaeo aliquo deceptus et delufus , ipfe, quid feriberet, non cogitalTe videtur. pag. 725. lin. 3. Q^ui ex Aegypto hanc fe&am deriuandam ejfe agnoiierunt. luuat hanc conieduram obferuatio Drvsii monentis , lofephum nullam memoriam vfurpare Hejfenorum in bello , quod ludas et fratres eorum gejferiint cum Syro - Macedonicis : mentionemque primam eorum inueniri in hi/loria He- braica, et apud losEPHVM ^ de Arijiobulo, loannis Hyrcani filio, (qui annis circiter centum ante incarnationem 1. C. vixit ) et praedixit caedem Anti- goni. Quanquam enim inde male concluditur, Eflenorum origines ad tam fera tempora detrudendas effe, redeque obferuat S. reu. CARPZOr vivs AfiRobulum illum A. M. 3541 feq. praefuilTe ludaeis, cum in- tegris quinquaginta annis prius lonathan A. M. 375(3. praeefiet, qui Effe- nos iam fibi habuit aequales j verilimiliter tamen ex hoc lofephi de Effe- nis filentio in hiftoria ludaica Maccabaea colligitur, illos tunc nondum in vicinis ludaeae defertis, vti poRea, habitauiRe, fed in confiniis Aegy- pti, vbi mifceri bellis ludaeorumPalaeRinis non facile potuerunt, adeo- que reRituta demum tranquillitate in agros et planitiem ludaeae, eiusque deferti, velut commodiorem locum, procciRifTe, cum in paludibus Aegy- pti, vbi Therapeutae degebant, viuere dedignarentur, in quibus agri- culturae, cui tamen fe dederant, nulla ratio elTe polTet. pag. 760. lin. 32. Vt dijlinUa femper ab Ifraele gens fuerit. Hoc vero pado tota iRa fabula in fumos abit , cum diferte lofephus teRetur Effe- nos ^la^cAiiss fAiv yhos cvTxc. Scilicet a quadam inRitutorum fimiiitudine illepide argtimentum peti , videt, qui parum alias videt. Reliqua itaque argumenta fuperuacanea funt, enarrata aCARPzovio qui harum re- rum curiofo faciet fatis. pag. 765. lin. 13. Etymon adeo incertum efi. Loca feriptorum, qui va- rias huius appellationis originationes conieduris prodiderunt, diligenter affert /3 De Hafidaeis p. 29. g) Antiq. lud. L. XIII. c. ly. b") loc. cit. p. 252 feq. 0 P*g- 23'. Append. Hijl. pliil. lii 434 AD TOM. II. PART. I. LIB. II. CAP. II. affert Carpzovivs % quae apud ipfum quaerenda funt, fi quemlubefi incertis conieduris tempus perdere. pag. 766. lin. 2. Quorum ille afcetas. Parum tamen ponderis vtrius- que ludaei auctoritas apud nos habet, quibus multis exemplis confiat, quam male (ibi in huius generis argumento confulere foleant, folo alle- goricae explicationis praefidio tedti. pag. 768. not. q. coi. 2. lin. 27. Reliquae ohieSliones facile poffunt repelli. Acceffithis rationibus dehderatiffimus Beavsobrivs, in eleganti atque erudita hijloria dogmatum Manichaeorum reCle vrgens, homines et gente et lege ludaeos diuinum quendam cultum folari lumini non exhibuiffe, vnde lofephi verba , de precibus Effenorum «V rov nhiov optatiue expo- nit; qua tamen conieClura duriori opus haud efi, fi explicationem prae- pofitionis naturali fignificatione nixam ampledlmur. Ceterum fi quis cum Moshemio " ex infiitutis eorum nonnullis concludente contendat, folem aut tanquam Deum aliquem inferiorem , aut tanquam fpeClabilem fupremi numinis imaginem eos fuiffe veneratos, non morofi equidem refragabimur; fubfcribentes eius conieCturae, Effenos praecepta quae- dam Orientalis philofophiae cum religione ludalca fociaffe atque hanc ad illius normam accommodaffe ; ex hoc tamen lofephi loco fine quadam vi extorqueri non potefi, nec perfuaderi, fecfiam ex ludaeis ortam pofi captiuitatem Babylonicam Perfarum ritibus affinia in cultu diuino intro- duxifie, etiamfi iideri huic fpiritum quendam diuiniorem tribue- rint : notum enim, pofi reditum ex captiuitate ludaicam gentem follicite fibi ab omni idololatriae fpecie cauiffe, nec a Seruatore fimile dogma illi fuiffe obieCtum. pag. 769. not. t. coi. 2. lin. i. Certo tamen fenfu inter empiricos referri poffunt, locumque aliquem inter veteres medicos tuentur. Erat ab antiquiffimo tempore mos in gente Ebraea, fine dubio ab Aegyptiis, cum inter eos habitarent IfraClitae , traduClus , vt medicinam quandam empiricam cu- randorum corporum et auerruncandorum morborum , maxime epidemi- corum et popularium , exercerent ; quae cura tribui Leuiticae imprimis in confiitutionibus legis Mofaicae commendata erat. Ex cuius praeferi- ptione memorabilis pars pathologiae Ifraditicae hodie fuperefi in facris pandedlis nobis conferuata ", quae de leprae cognitione atque fignis de- que modo eam curandi praecipit. Hanc cognitionem medicam empiri- . cam fuiffe, ex illo fpecimine fatis elucefcit, verifinillimum autem efi, IfraCUtas fiue ludaeos vetufiiffimos morbi Aegyptiaci medelam, et reme- dia praeterea, quae Mofes ex diuina reuelatione peculiari acceperat, fimi- liter in Aegypto didiciffe “ , vbi fingulis morbis peculiaria remedia afii- gnata fuiffe , fupra, vbi de phllofophia Aegyptiorum tradauimus, demon- firatum efi. Et hanc quidem medicinam empiricam non Ifra^illtae tan- tum k") loc. cit. p. 216. t) L. IX. c. 1. §. 13. p. 6ci. vi) Hift. Chr. Sec. I. p. 51. m) Leu. c. XIII. #) Conf. Gen. L. 2. DE PHILOSOPHIA iVDAICA. 435 fum, poft occupatam Palaeftinam et florente regno atque republica ex- ercuerunt, vnde paflim in gentis eius hiftoria medicorum fit mentio fed vates quoque diuini ad hanc curam fufcipiendam adhibiti funt, culus exemplum exhibet Ifaias vates , Ezechiae regis febrem inflammatoriam fanans Haec cum inter Ifradlitas ab antiquo obtinuiflent, non potuere non pofl reditum ex captiuitate Babylonica altas radices agere, et eius- modi medicinae empiricae vfus ob necefiitatem conferuari atque exer- ceri fed et homines illi, qui in Aegyptum tempore euerfi regni Ifrafi- litici aufugerunt , quique eos fecuti, coloniam ludaicam in Aegypto erexerunt, eandem medendi curam fufcepifle, et cum medica ars cum a facerdotibus , tum a peculiarium morborum medicis apud Aegyptios non fine» fama exerceretur, ab iis hanc artem didicifle, nihil eft, quod non verifimilitudlne fe commendet. More autem gentis Ebraeae anti- quo cum ad facerdotum quoque et Leuitarum munus ifta medendi peri- tia et officium elTet relatum, Efleni ludaei, qui in Aegypto degebant, et hanc artem ab Aegyptiis difcere poterant, cum fe eiusmodi collegium facrum Leuitico aemulum et facerdotum vices inter fuos explentem re- ferre crederent, hanc quoque artem fibi vendicauifle dubium non efl:. * Quam tamen cum ob religionis diuerfitatem a facerdotibus Aegyptiis, qui magicis et arcanis ritibus eam peragebant , difcere totam non pote- rant, a medicis vulgaribus, quibus praxis clinica empirice et ex formu- lis veterum relida erat, didicerunt, et in vfus inter fuos introduxerunt. Qua obferuatione mire illuftratur lofephi relatio , qui Eflenis ftudium fanandorum morborum, et cognofcendarum radicum atque falutarium herbarum et proprietatum lapidum tribuit. Vnde miramur, Cl. S c h v l- zivM * inter medicinae ftudiofos ex Hebraeis Eflenos praetermififle , quos rede huc aduocafle D. Clericvm‘ ignorare non poterat. Qui cum tacito didlerio fuae obferuationi adiiciat , exemplum Eflenos effe, quod probet, ab antiquo homines //ova^ovrer fe medicinae forulis immi- fcuifle, non cogitauit, theologiae diuinioris et medicinae ftudia olim in iisdem fubieftis coaluifle. Ad quoruni imitationem fe Elfenos Aegy- ptios accommodaffe , recfle ex Philone colligitur, narrante; medicinam eos projiteri vulgata praeftantiorem ; hac enim corporibus mederi^ illa animas liberare. Quae Aegyptiorum facerdotum medicinam quandam myfticam et magicam naturali et vulgari iungentium morem quendam atque imi- tationem referre , quis non videt ? Therapeutarum autem nomen qui huc aduocant et ideo fanantes didos efle contendunt, incertum per aeque incertum probant : tantum abeft, vt quod nonnemo “ affirmare aufus eft, cum hanc fcientiam totis feculis exercuiflent, obfcruationum lii a bene- f) II Paral. XVI, 12. Ef. III, 7. ler. VIII, 22. O Hift. de la tnedec. P. I. p. JX- Ef. xxxyiii, 21. «DI. G. Wacht E R V s in libro dvfuSorot _ r) Syrae. XXXVIII, ii feqq. de primordiis Chriftianae religionis, (.de qu* /3 Hilt. medie. Per. I. f. i. c. $, infra dicetur) P. 1. c. ss. 436 AD TOM. iL PART. I. LIB. II. CAP. II. beneficio eam ad tantam certitudinem prouexerint, vt inde Therapeutae id eft curatores humani generis dicerentur. Quae fane fine tefie, fine audlore ad fulciendam nugivendulam hypothelin excogitata et didla effe quilibet palpat. Ibid. lin. 20. Et fnn&arum lotionum Jit particeps. Habuifle hoc etiam ex gentis fuae eonfuetudine , quae profelytos lotionibus in communio- nem religionis gentisque recipiebat , manifeftum eft, vnde haec Efte- norum initiatio luculenter poteft illuftrari. Nempe maiores fuos ab ipfo Mofe ita tuifte initiatos legerant; ad quos cum fuas quoque origines re- ferrent, inftitutis quoque fe confirmari ftudebant, vt priftinum ortum fibi vindicarent. In quibus omnibus nihil eft, quod Mofaicum, vel fi mavis ludaicum, non ipiret. Non negamus autem, lotiones gentilium et- iam Aegyptiorum eos in hoc quoque ritu mire confirmauifle. pag. 770. lin. 21. Non aliter , ac folent^ vbi Je polluerunt. Verifimile eft, Mofaicam praeceptionem eis ob oculos fuiffe , illos vero , vt erant Kh.KY\yo^^}irss ^ aliam rationem , quam puritatis et modeftiae, fubdidifte, ex quo de diuinitatis praefentia corpoream quandam lucis imaginem fibi, more orientalis dodrinae, conceperant. Certe fuperftitionis aliquid la- tuilTe , totus fedtae habitus fuadet. Ibid. lin, 22. Diuiduntur autem fecundum exercitationis fuae tempora in quatuor clafes. Hos ita fe detexilTe ex loco G e d r e n i putat W ach- T E R v s y , vt fit primus ordo Nouitiorum , qui extra focietatem funt, fed iuflu focietatis fimili vidu, amitftu, iisdemque moribus vtuntur: fe- cundus Receptorum , qui cibos et aquas ipfius focietatis participiant, fed eodem non loco ; tertius Exploratorum , qui nouo biennio feliciter fupe- rato, in contubernium recipiuntur, cum iuramento; quartus Theoi:e~ ticorim, quibus myfteria fedae, rationes dogmatum, nomina angelo- rum et vniuerfa doiftrina interna cum ipfis libris concredebantur et prin- cipatus in ceteros ordines conferebatur. Sine labore videt leidor , Ef- fenae fedae hiftoricum afferre conieduras, pro teftimoniis, et candi- datos fedae cum yvoo^lfuon et affeclis confundere. Male autem in illa trad:atione pro teftimoniis afferri loca fcriptorum , quorum vnus alte- rum exfcripiit, omnes autem ex lofepho et Philone hauferunt, ipfa eo- rum inter fe inftituta comparatio ad oculum docebit. Ibid. lin. vlt Qjms iterum accepturi ejfent Videtur lofephus, vt Ef- fenorum hiftoriam auguftiorem redderet, Hafidaeos cum Effenis con- iunxiffe vel potius confudiffe. De illis enim talia praedicata effe et ipfe narrat et Maccabaeorum teftatur hiftoria. Talem autem perfecutionem Effenos vel theoreticos vel prafficos in defertis habitantes a Romanis paf- foseffe, nullibi teftatur vetus hiftoria; vnde nobis lofephi narratio fu- fpedta eft, ad hiftoriam belli Romani fub Vefpaliano vel Tito prouo- can- Teftimonia huius initiationis per bnptifinata habes apud Li«HTr»OT. hor. Hebr, adMatth.lII, 4. T, II. Opp. p. 266. >) ioc. cit. c. ii. DE PHILOSOPHIA IVDAICA. 437 cantis , forte quod hoc pado gentis fuae philofophos graecis anteponi pofTe crederet. Certe quae in illo bello gefta funt, non ad ElTenos fcd ludaeos vniuerfos pertinent. Ibid. nor. u. coi. 2. lin. 5. 6. Ita enim Cabbaliftas quoque fecijfe, in fe^ quentibiis ojlendemus. Sicco quidem pede hanc uyyeKohhlccv Eifenorum, nationi ludaeorum inuifam, explicatione fua clariorem reddere fubterfu- git W A c H T E R V s ^ , cum autem is tanquam veram totius Effenae fabu- lae clauem fupponat : Effenae philofophiae et Cabbalae hodimum fuperjlitis - praecipuum obieStum effe diuinitatem , eiiisque emanationes et produStiones , et~ Jine vllo erroris periculo affirmari poffe , philofophiam cabhalijlicam fuiffe proprium Ejfaeorum tam pradticorum , quam theoreticorum Jludium , eamque apud EJJaeos et natam ejje et ab EJJcieis ad nos vsque peruenijfe; facile inde explicari poteft , non tantum , quae de angelorum nominibus et potefta- tibus praecepilTe illi videantur, fed imprimis, quae de fephiroth nomi- nibus ftatuerint, quae in fequentibus clara luce perfudimus, quaeque ipfam Cabbaliftarum mentem exade referre, ipfe nobis , dum viueret, faffus ell audor dodiflimus, vt infra commodiori loco docebimus. Com- mendamus autem hanc obferuationem ledoris induftriae et meditationi, exploraturi, vtrum cabbaliflicum fyftema , quale hodie nobis innotuit, veteri Aegypto tribuendum fit , nec ne ? Haec enim hoc loco definire, ab eo alienum eft. pag. 772. lin. 16. Quod in hac ipfa doBrina faepe in ecckjia Chrifliana eueniffe , eius hiftoria tejiatur. Paulo altius Effenorum fyftematis fontes rimantes, et quod omnium maxime vero videtur fimile, cogitantes, accepiffe eos ryftema fuum theologicum in Aegypto , ex quo Orientalis philofophia in ifta regione coepit inualefcere , pleraque autem allegoria- rum machinis eos omnia cothurno Mofaico adaptalTe valde nobis fit probabile , fyhema illud emanatiuum , quod Orientalis Theologiae pro- ra puppisque eft, his do. bai i quoque poteil , Philonem cum Eflenis nul- n') In Coinm. in Ep. ad Ebr. ex Philone illudrata. faniSitatera ad exrollcndain fuac gentis gloriam mire depraedicauerir. Efleni enim a templo 0) Evseb. de praep. Lib. VIII. c. 14. p. jjg. arcebantur, quem fe efie facrifteii cauITa ingref- Integrum habes in editione Philonis M a n- fum , ipfe Philo refert. G E 1 A N A T. II. p. 647. Ex hoc ver» loco pro- p) Bibl. Gr. Vol. III. p. lOf. 454 AD TOM. IT. PART. I. LIB. II. CAP. II. referret, quo pado huic memorabili veteris plifllofophiae ef religionis faiftoriae lux pofTet accendi, et elegans libelli academici rpecimen exhi- beri. Hoc vero labore , cum nobis , nec praefentis inftituti ratio , nec temporis, fenii, et laborum conditio defungi concedat, monemus ledlo- rem harum lautitiarum curiofum , vt vnum alterumque librum Philonis ipfe adeat, le^Iione nec indignum, nec plane iniucundum, vt propriis videat oculis. Tantum autem de hac philofophiae Aegyptiacae, orien- talisque , Graecae admixtae fontibus et riuulis hadlenus nos congefhfTc et digelTiffe, nobis perfuademus, vt facilis labor inde diligentiam aliquam adhibituro pofTit euadere. Nos hic fpicilegii loco ad ea , quae h. 1. de animabus ex mente Philonis di(fta funt, illuftranda, monemus tantum; Philonem, emanatiuo fyfiemati, vt folebant therapeutae, quorum prin- cipia iuuenis imbiberat , totum addidum , idque cothurno Pythagorico- Platonico adaptantem animas, quas Deum homini in creatione infpiraffe legerat in Genefi , ex DEI finu deduxilTe, et ex eius efTentia emanantes, (alium enim fontem non nouerat , et ex nihilo nihil fieri, mordicus tene- bat;) ftatuifle, ex fuperis regionibus defcendiffe, et, quod in libro de gignntibus i vrget, dirtindas in duo genera, quasdam in corpora defcen- diffe , alias ab omni materia abhorrere ; et ex his quasdam corporibus prorfus implicari et negleda aut ignorata fapientla, vanitate deledari, lenfibusque vinciri, alias, ruptis tandem fenfuum vinculis, meditando, et corpus indies magis fubigendo et fubiugando, fe tandem expedire, vt reuolare'ad fuperas regiones pofhnt, vnde venerant. Et illas quidem labe expertes in Mofaica philofophia angelos dici : has efTe animas fu- pernam quandam philofophiam edodas , quae ab initio ad finem vsqu-e meditantur mortem corporis, vt incorpoream incorruptibiier».que vitam apud Illum incorruptibilemque adipifcantur. EfTe tamen quasdam ani- mas , quae folutae a corpore tadaeque vitae mortalis defiderio rurfum ad eam recurrant : alias tamen carcerem hunc refugientes in fublimibus con- templandis totum aeuum exigere. Ex quibus Philonis locis fatis addifci- tur emanationis periodicae fyftema eum puriMlmae pfychologiae Mofai- cae adai^tafle longe remotum a ludaeorum veterum de refurredione corporum et beatis piarum animarum fedibus dodrina : id quod rede oppofuit Mange-io ex adhibita a Philone TruAiyysvsalcis' voce contrarium concludenti B M o s ri e m i v s , qui , edi in hac vocis a Clemente Ale- xandrino et Strabone adhibitae explicatione a nobis diffentit, rede tamen ad beatas fedes vitamque meliorem animarum eam quoque trahi pofTe, faluo emanationis fyllemate fatemur, quod in eo confidere, ait Philo, vt Jpiritus- reuertem in fe ipfum incipiat a medio et pertingat ad extrema, moxque a fuperjicie cuvfnm reJleUat, donec in eum locum deuemrit, a quo primum pro- feHus q) p. HI. 2(5?. emanationis fyftema norunt. Conf. Uber, quoi r) Loquitur id tota rlla dc gigantibus tra^a- a.Dco immittantur feuinia. ti», quam plena luce intelligent , qui Orientale DE PHILOSOPHIA iVDAICA. 455 fe^us ffl. Ex didlis qtioque intelligi alterum fyflematis emanatiui apud Philonem caput potell, de angelis malis, vitimis emanationum cortici- bus, qui humanae animae malum Inducunt, et a quibus fpiritibus mate- rialibus debet liberari anima «va Js felicis et diuinae confors futura , quae late perfequitur in libro de gigantibus % quae omnia, tum cabbaliftico, tum orientali fyfternati funt aptata , ingeniofe quidem , aft adeo fanatica, vt manibus palpare liceat , Philonis fyltema a ludaico veteri etMofaico atque prophetico longiflime diftare : ex quo ad eos , a quibus fe hanc fapientiam in iuuentute didicifle ait, Eflenis iudicium potell ferri. Miran- dum itaque non eft, hoc Fhilonianifyftematis a ludaico diflidium, quam- uis id mirum vifum fuerit B. Schoettgenio % qui Philonem et huius generis alios apocryphos in Aegypto in angulis latitantes , Semi ludaeos tantum habendos elTe pronuntiat. Et fic mirum non videbitur, de Meflia nec Effenos diuinum quicquam tradidilTe , nec Philonis ?^oyov cum loan- neo pofTe comparari. pag 812. not. q. j^b eruditijjlmo B ENZELIO. Nouam et plenio- rem editionem accepimus aTuoMA Mangey, quae cloloccxxxiv. prodiit. Legationis Philonianae ad Caium Caefarem hifloriam exrecen- tioribus narrant Tillemontivs “, et hijloria orbis vniuerfalis ^ , qui vitam quoque audforis libris notiflimis tetigerunt. pag. 832. lin. 3». ad cnbbalijlicam doUrinam pedem promonemus. Iterum, quod quidem fupra iam fadum eft, monemus Ledorem, vt cauto in hoc argumento pede, et fufpenfis velut digitis incedat, totus ad diuerfam famoliffimae Cabbalae appellationis fignificationem attentus. Qui enim fine hypothefeos praeiudicio huius fcientiae origines ex hade- nus traditis altius perquirit, videt tandem, praeter diuinae legis feri ptam atque publicam doftrinam, iadauiffe ludaeos etiam arcanam, ettraditiuam pv^tKooTe^av a Deo Mofi in monte concreditam, nec defuiffe, quamdiu fedibus fuis publico cultu diuino vterentur, vates diuinos, qui tum foe- deris diuini a Mofe publicati, tum fatorum regni Mefliae arcanorum ra- tiones, vaticiniis pariter et explicationibus oralibus panderent, ficque quandam dodrinam traditiuam ad pofteros propagarent j fed abdudo di- uinorum iudiciorum acerbitate populo in captiuitatem , ne hic quoque vocem prophetarum docentem illis defuiffe , quae arcanos et myfticos fenfus tum legis ceremonialis , tum totius regni MelTiani panderet 5 fub- lato autem et obfignato prophetico dono, ex his fandorum virorum feri- ptis et commentariis atque pandedis vocem dodrinae publicam inter ludaeos, variis quidem vicifiitudinibus iadatam ad pofteritatis memo- riam tradudam fuiffe , et de hoc argumento facro ad loannis Baptiftae et ipfius Saluatoris noftri tempora veftigia multa peruenilTe , et in adis Chri- #■) p. 286- vfd. infra annotata p. 897, t) Dem. lefum effe verum MelTiara c. III. ^.9. ptg. 65 (eqq. «3 P®S- 'U‘1 *) T. XII. p. 631 fe^ 456 AD TOM. II. PART. I. LIB. II. CAP. II. Chriftianae ecclefiae nafcentis fe prodere, in fcriptis autem doftorum ludaicorum, qui ante templi euerfionem vixere, complura reperiri, ex quibus inter fe iun^Iis et ex allegorico orientalis methodi velo euolutis haud contemnendum traditionis exegeticae compendium poflet excitari et ad corroborandam lefu Chrifli et ecclebae eius dodlrinam non leuibus momentis applicari: cuius egregium et eruditum fpecimen B, Chri- STIANVS ScHOETTGENivs, ex laciniis fcriptorum ludaicorum multis affaniis et ineptiis plerumque refertorum collegit. Et hanc qui- dem arcanam explicationem myfteriorum Myrianorum Cabbalam exege- ticam et iile nominauit , et traditionem doctrinalem vocauerunt ante eum alii. Verum et hoc hiltoria nos docet ludaica , mature ex eo tem- pore, quo vox vaticinii defiit , incepiffe dodtorum ingenia nugari, et feduCta partim methodo myffica, quam in Oriente admirari, vt neri in arcanis folet, didicerant, partim faftu gentis innato, pa«iim cultus publici bellicis calamitatibus valde conculcati, reftaurandi ftudio coepiffe nouos ritus introducere , et imprimis propriae fanCtitatis opi- nione turgentia ad quandam fapientiam declinare, q» ae imprimis ab Hilleliana fchola in immenfum poffea auCta elt tantaque in- dignatione vituperauit lefus Chriftus, ipfa quoque Schammaeana fchola reiecit. Quod imprimis faClum, ex quo Pharifaeorum feCta in hoc nu- gatorio campo vere infaniu It, et legi fcriptae has traditiones a patribus, et, quod mentiebantur, abipfo Mofe acceptas longe praetulit, fenfu autem carnali et charadlere proprio, felicitatem huius aeui feClandi atque vr- gendi, inhigata doClrinam de MelLa arcanam, quae in eorum cathedra fonabat, his humani ingenii tricis accommodauit, ficque nouum et car- nale Cabbalae genus parturiuit, quod, vt erat puritati reuelationis et euan- gelii totum aduerfum, Chrifti, et difcipulorum vituperia et maledidionem meruit: Sadducaeis atque Karaeis in fola legis et Scripturae S. litera hae- rentibus, magnisque nifibus fe iffi traditiuae fapientiae opponentibus, quae tandem in publicas concertationes atque perfecutiones exierunt. In quibus valde a Sad iucaeis et Karaeis prelli Traditionarii, fiue Cabba- liltae rituales paffim disiecffi, pars quaedam in Aegyptum fecedere coacffl funt. Id quod accidilTe quoque Simoni Schetachidae, fuis locis addudlls iplis ludaeorum teffimoniis probauiinus; qui cum Cabbalae patriae ritua- lis gloria adeo excelleret, vt ea tota cum docfore fuo patria eie(ffa et ad monffra Libyca relegata crederetur; cumque in Aegypto quoque, quo fecefferat, Cabbalam quandam arcanam , a Mofe ipfo deriuatam et miris allegoriis legi patriae, vt cothurno foccum adaptatam inueniret, ex Orien- talibus dogmatibus et Graecanicis hypothehbus cum Mofaicis vno fub iugo venerabilis nominis ire coadam, et metaphylicam quandam diuiniorem reuera Deifmum introducentem et fyftema emanatiuum Afiae et Aegypti incruftantem; qualem fe inter Effenos et Therapeutas fupra deprehen- dimus: ipfe quoque ille Simeon B. Schetach huic fe ftudio applicuit, tandem- DE PHILOSOPHIA IVDAICA. 457 tandemque pacatis in Palaefllna rebus nouam fapiendam Cabbalae Aegy- ptiacae Cabbalae rituali Pharifaeorum infarfit, et, vt eunda audoritate et QsoTivsv^lois opinione confiderent, quicquid vaticiniorum prophetico- rum de Media fuperabat, ad hoc ex feriptoribus Midrafchicis ad fyftema iflud metaphyficum referre cum fequacibus allaborauit. Quod Cabbalae fiue dodrinae arcanae mondrum, nouum tandem fplendorem, cum arcanidime cudodiretur, obtinuit, SeculoII. R. Simeone fido lochai cum fodis nouum eius dodrinae aedificium extruente, quale hodie foe- tus eius lil^r Sohar continet, quae omnia in fequentibus exponuntur. Dici non poted, quam turpiter negleda haec triplex Cabbalae fignifica- tio viros dodos feduxerit , vt in varios errores inciderent, quos nobis fequens exponet Cabbalidicae fapientiae apud ludaeos hidoria. Accef- fere podea aliae nugae Cabbalae nomine inlignitaej literalis f. gramma- ticae, magicae f. pradicae, nominabs et realis, audo fcilicet infanientium ludaeorum dudio, de quibus infra ex indituto ed adum : haec praelibare eo lubentius voluimus, quod videbamus, ipfum Schoettgenium , in ver- porum feriptis exercitatidimum vehementer ad hunc lapidem offendiffe. pag. R42. lin. vlt. Ex Philonis doUrina cum hoc libro collata facile poffet ojlendi. Dignum hoc argumentum ed, quod, quia a nobis praefenti in loco pro rei momento fatis euidentibus rationibus demondrari ob trada- tionis nodrae limites non poted, a viro quodam dodo rite, et ex indi- tuto excutiatur. Experientia enim et libri Soharici cum Philionianis com- paratione nobis euidentiflimum fuit, Soharicum fydema, quod totum cmanatiuum ed, adeo fimile ede Philoniano, vt ouum ouo fimilius effe non podit. Certe ex vnius tantum tradatus Soharici ledione, ad attenta et patiente ledorem palpaturum, quid antiquum fit, quid recentior manus adiecerit, totque pannos huic purpurae, fi placet, cabbalidicae affutos effe, vt indicio ex iterata ledione profedo opus fit, edentialia ab accef- foriis didinguere. pag. 845. lin. 33. Qluam cum SS. Trinitate Chrijlianorum comparari. In omnia alia de Simeone lochaide abit Schoettgenivs, qui in eam delatus ed fententiam , Simeonem cum initio inter Pharifaeos , magna opinione valeret, quippe traditionibus ccy^x(f>ois totus addidus, adeo, vt eius honorifica in Talmude fiat mentio, has ingenii humani nugas podea abiecide, et de fapientia Hebraea ita datuiffe : totam feripturam agere de Media , eiusque neceflitatem magnopere ede inculcandam , cui totus theologiae cardo inhaereat. Ideo, eum, putat, facras pandedas traditio- nibus non folum longe praetulide, fed ex didis quoque V. T. dodrinam Chridianam eleganter tradidide, fed obfeurius, quod ad eos attinet, qui nec fydema eius, nec dilum norunt, nec attenti fatis ad vtrumque funt. Cum enim fundamenta Chridianae difciplinae tenuidet , ipfe elegantiae feribendi, more gentis, incuriofus , perfecutionibus ludaeorum et genti- lium ita depredum animo et fortuna fuide , vt tredecim annos in exilio Append. Hiji. phil. M m m viueret. 4^8 ad TOM. ii. PART.r. LIB. II. CAR lII. viueret, neminem naclus, qui clariorem ei Chriftianae religionis lucem accenderet. Itaque coadum folo Veteri teftamento vti, ex eius vaticiniis fyflema dodrinae cabbalifticum compofuifTe, fibi quidem et familiaribus fatis peruium , aliis autem fubobfcurum ct vix intelligibile. luftum ita- que elTe, vt in tam veteri monumento , perfpicuis et lucidis feledis, vta- fnur ad iiluftranda obfcuriora. Et non penitus quidem ludaeos phari- faeorum placita fecutos fyftema Soharicum ignoraffe, vt ex Talmude conflat, fed contemfifTe diu, ipfique Simeoni adeo fuifTe moleflos, vt de feceffu cogitare cogeretur. Sicque librum Sohar per aj^guot fecula ignotum latuifTe , donec fopitis fub cineribus igniculis litium inter feda- fores lochaidis et pharifaeos tandem emergeret, at trifliori fato cum apta Ineptis et alienis iungeretur. Hadenus Schoettgenius, cuius coniedurae nec hifloria, nec fyftema cabbaliftico- Soharicum fauet, quique non at- tendit , cabbalam dodrinalem atque exegeticam in eo in vnam maffam cum metaphyfica coniici, fana omnia putauit, quae re ipfa putidus Deifmus funt, vt infia fole meridiano clarius demonflratum. Cuius Chrillianifmus ex folo V. T. enatus , fiue potius MefTianum fyftema le- fum Chriftum plane ignorat, nec capi poteft, cur in tanta crefcentis ecclefiae Chriftianac amplitudine, qualis Sec. II. effloruit, ne- minem lochaides inuenerit , qui eum dodrinam Chriflianam docere po- tuiflet, nec Chriflianam religionem, miflis nugis, I. C. ©ectv^^ooTxov am- plexus cum ludaica et cabbaliftica commutauerit , fed huius Mefliam, reiedo lefu Nazareno cum EfTenis expedauerit? id de Simeone credidifTe ludaeos, non negat Schoettgenius. Verum haec adeo inania funt et pro- babilitate carent, vt ne vltimo quidem fidei hifloriae gradui faciant fa- tis, vnde in re tam manifefla plura non addimus , ledoremque tantum monemus, vt vaticinia prophetica, quibus ad incruftandam Cabbalam metaphyficam fchola lochaidis abufa efl, ab huius fyflemate diflinguat. A D C A P. 1II> S E C T. II. DE P H I LO SOP H I A IVDAEORVM ESOTEKLCA SIVE CABBALISTICA. pag. 917. lin. 12. /vfa vox Kabhla diueyfas fignificationes apud ludaeos habet. Probe ad hoc: attendendum, et ideo relegenda funt, quae ad p. 83^* annotauimus^ vt ratio conflet ,. cur , negleda traditione, de Meflia prophetica , quae,, introdudo ex Aegypto metaphyficae arcanae /xicta/xuTi vclut purpura praetexta efl, folam hanc de diuinis philofophiam in hac ledione expli- cuerimus. Quae cum difpUceret olim Schoettgenio, offendimus ei lucu- lenter. SECT. II. DE PHILOS. IVDAEORVM ESOTERICA. 4^9 ienter, nec negare nos vatum diuiniorum explicationes, et credere ve- teris ecclefiae Iiidaicae dodrinam orthodoxam de MefTia ex illis laciniis, quamuis mifere, vt folent fyncretiftae , habitis, erui polTej aft, nifi falli- mur, manifeftis indiciis conftare, ex Aegypto aliud fyftema fanaticum in Palaeftinam a Schetachide et fimilibus addu(flum , iflam , quam tanto- pere iadat cabbalam dodrinalem ludaicae ecclefiae, corrupuiffe. Id quod oculos quidem aperuit viro optimo, vt in commentario, de iesv CHRISTO feu Meffia vero ex orthodoxa theoiogia ludaka demonjlrato quem poft haec noftra edidit, fateretur, in libris apocryphis atque Philonis, nec nomen Mefliae inueniri, nec alia veftigia illius dodrinae, quam de eo Palaeftina fiue ludaica ecclelia tradebat, et habendos ideo elTe pro Semi- ludaeis potius , quam v’^eris ludaeis, qui in quodam Aegypti angulo la- tuerint , vel viciniam occupauerint , et exiguam fedam prodiderint. Vbi rede vidit vir dodus atque plus , propheticum traditionis pharum his ludaeis Aegyptiacis non luxilTe, id elt, ita de Meflia non locutos efle, vt in Palaellinae fcholis folebat olim fieri , adeoque aliam elTe Cab- balam metaphyficam , quae inter E/Tenos , Therapeutas fimilesque homi- nes Aegyptiacos arcana habebatur; falfus autem elt in eo, quod putaret, traditionem propheticam eos ignorafie, quod videbat, longe aliam illis de filio Dei opinionem infidere, quam habebant vates fandifiimi, vt ipfe candide eft falTus. Qui fi cogitafTet, quod Philo ipfe fatetur, non Mofis tantum , fed veterum quoque prophetarum libros hos ludaeos legilTe et facrofandos habuiffe , ea autem , quae de Mefliae penona in vatum libris fcripta funt, tantum de excellenti quodam dodore venturo, fiue de propheta quodam intellexiffe , (id quod dlferte teftatur Philaftrius, facra hilloria non contradicente ^,) fponte conclufiiTet, reliquam dodri- nam, de filio fiue verbo Dei eiusque diuinis operibus, quod alterum theologiae propheticae caput ell , iftos ludaeos Aegyptiacos ad fyftema illud fanaticum et myfticurn extruendum et ornandum adhibuifle, adeo- que longe fublimiorem fe de hoc Dei filio, vel v’^erbo philofophiam pofli- dere , fibi perfuafifie, quam Palaeftinae incolas. Quod eo magis fieri poterat, cum methodus allegorica inepte fatis a Palaeftinis dodoribus ad- hibita eos incitaret tales explicationes admittere, quae in Aegypto habe- bantur pro gnKo7o(ptKooTs^cis ^ quasque infelix fyftematis emanatiui lolium tanquam arcanos veteris ecclefiae ludaicae fenfus commendabat. Haecce Palaeftinae tandem illata, cum a t^otiu Tteu^etas hadenus adhibito deuia- rent, adeo clanculum et latenter habita, et allegoriis obfcurata funt, vt mirum non fit, fedatores huius dodrinae arcanae reliquis dodoribus ludaicis fados efle fufpediffimos , quod de iis, qui Icfiim Chriftum Mef- fiam efle publica fponlione erant profefli , dici non poteft , qui non fu- fpedi tantum erant, fed excommunicati , et ex ludaeorum ecclefia fe- ceflerant. Qua obferuatione cadit per Ibmnium excogitatus Chriftia- M m m 2 nilhius i) Io. 1, 21. Matth. XXII, i6. a) pag. 63. 46o ad TOM. 11. PART. I. LIB. II. CAP. 111. nifmus lochaidis, euincitur autem, cabbalam illam quam exhibet liber Sohar , non veteris ludaicae , fed Aegyptiacae theologiam explicare, indeque clauem totius obfcuriflimi libri repetendam effe ^ pag. 950. lin. 35. CunSta ex Deo emanarunt. Omnino hic legendam commendamus ccK^iBonxTa Bvrneti i differtationem de cabbnla lii- daica quae defecatos fenfus de hoc argumento dabit, quamuis nimius in eo nobis videatur, quod affirmet, doc Mich. ,V. vt intelligatur, emanationes (de hoc enim progreffionis genere fermo eft,) effe in l. C. Spiritum l. C. qui per varias virtutes diuifus , per com- plexiones naturales earumque charaCterem diuerfum communicatus, na- turam fidelium exaltet, quae vellemus non excidiffe viro venerabili, cu- ius «(^^jAoveft; eo cennitendum effe, vt ad diuinitatls fimpllfi- cemur (haec eius vox eft). Quae omnia cum nec fimplicitati Scriptu- rae S. nec connatis notionibus conueniant, ille vult, vt non difputemus de hac veritate, fed ea ex ingenio fuo fuppofita fruamur, quare fruftra- neum SECT. ir. DE PHILOS. IVDAEQRVM ESOTERICA. 46^ neum erit, de hoc toto argumento toties inter fe vagis et indetermina- tis verbis pugnante et fomniante aliquid , quod fanum fecundum cogno- fcendi principia fit, reponere. Miramur autem, virum venerabilem et ingeniofum, dum redle contendir, elTe Sephiroth typum communicatio- nis infinitae profunditatis diuinae, ad id fuiffe delatum, vt cabbalifias' fecutus, primam fephiram putet imiuere communicationem Dei SS. crea- turis fadam, in expanfione pundi centralis et intimi ad peripheriam, vt fe ipfum concentratum Devm offendat, fecundam Ifatuat, Deum elTe fe ipfum. intuentem , tertiam dillindtuam idearum originalium et uVpfJcco-- julocv in fe ipfo, ita vt in heptade fephirarum fequentium, vocibus, ii di- cendum, quod res ell, nihili, certe nihil definiti fignificantibus, de ex- tenfione et intenlione , in harmoniae pulchritudinem commenfurataniy de vidtoria virium confumentium a conferuantibus impetrata, de quiete Dei adu purifllmo, vbi elt adlio aeterna in quiete agatur: ad quam ac- cedit oftaua fephira , gloriae propius accedens, itemque nona, in qua omnia fenforia , viresque refiexiuae, animae perpetuitas et quae aeter- num cl Liratu rafunt, radicantur, ficque decima fephiraMalckut diuinitatem ex adtu purifiimo endelechico , perpetua adlione ad quietem tendentem innuat, vnde oriatur fabbathifmus , Adonai, vti deitas in nouum flatum hominibus et angelis hadtenus non reuelatum tranfeat. Et hoc quidem pado myfierium Sephirothicum confummari ille flatuit. Cum vero Cabbaliftae Sephirarum fuperiorum triada ab heptade inferiorum diftin- guanti fuperiorem triada dicit efTe tres fubftantiales operationes; feptem: autem fpiritus illos coram throno Deo velut lampadas Itantes, fuccelTiuum’ in fimultaneo fubinnuere Dicet ledor, nos fpedra adducere et acru//(p5i;i cabbalifticis ipfis obfcuriora, et, quod multi iudicabunt , contradidio- num plena enarrare, quae in limpliciffima diuinae elTentiae et adionum comprehenfione locum inuenire non queant, nifi Deifmi alicuius ad- miffo fyftemate: fed non habemus , quod reponamus , nifi quod ex Ven. audoris refponfione ad quaellionem , num haec fephirothica dodrina Scr. S. refpondet, ei regeramus, et ad Zach. IV, 10, eum amandemus^ Videat ille, num Spiritus S. haec aenigmata ibi definiat, innuatque, tri- nitatem maxime intelledualem habere heptada gloriae in certa menfura virium, licet gloria ipfe fit immenfurabilis. Vidit audor haec contra- didoriis conceptibus laborare , fed iubet is intelledum , rationemue (formalem, qua iudicamus) talpae inflar coecae ad fidei (nempe fuae).' formam accommodare, licet eclipfes in ratione maneant. Haec vidifTe ex parte Platonem iadat, de quo fibi rabbinum quendam rationibus chro- Bologicis confirmalTe ait, quod pauca quaedam a fophls Babylonicis,, leremia et Ezechiele acceperit. Ex hoc fonte didiciffe, ait, Arillotelcm, quod fit anima endelechia, virtusque progrefliua ab vna fephlra ad alte- ram i") Habes, Leflor fpecirr.en peritiae in hiftoria optamus, et rabbinum quendam expcftainus, philofophica , audoris, cuius propiora exempla nobis tantas nebulas difpelUu 464 AD TOM. II. PART. I. LIB. II. CAP. IIL ram: haec enim habuifTe ex traditione; animam enim effe Dei imaginem, Deum autem adlum puriflimum in perpetuo effluxu fiue emanatione ex fe ipfo ab vna fephira ad alteram endelechice conftitutum, ensque mani- feftatiuum fui, et repraefentatiuum aeternum mundorum , fed et fui iphus, decem emanationum, in domicilio feptem fpirituum gloriae DEI. Hincque vocari xTTavyxafxoc Ebr. 1,3. quod tendat in quietem, donec in Chrifto, et per hunc in corpore manifeftatus, et per eum omnia in omnibus conftitutus fuerit. Habes hic Ledior explicationem dignilTimi, quod ille ait, fyftematis Hebraici, quod tantopere Ven. aucflor commen- dat: quodque poftea innumeris ingenii prurientis et luxuriantis foecun- ditatibus ornat. Quae, fi vnum teneas , haec fine emanationis conceptu plane ne cogitari quidem polTe , eum autem in diuinam fimpli- citatem facrorumque oraculorum veritatem et fapientiam efTe iniurium, vt tot alia loca funt, quae in libro cetera erudito, fed occur- runt, quaeque vt candide fententiarn noftram fateamur, concoquere non potuimus, omnes has Siculas , vel Chaldaicas potius gerras cum naufea abiiciet, quod aliis quoque nobis doctioribus euenifie, publica iudicia * demonftrauerunt. Ceterum ex colleCtione amici cuiusdam exhibentur ‘ quoque loca Soharica, quibus integrum theologiae orthodoxae com- pendium contineri dicitur. Optamus, vt vir quidam doCtus et acutus, et non (pavTxaloc fed vm ad hoc opus inftruCtus, locorum horum periphra- fes cum ipfo libro uvroy^u(pa} conferat, certi, palpaturos omnes efie, ac- commodata tantum efTe loca Soharica ad ea fignificanda, quibus fyn- cretifiae inter lucem et tenebras pacifci cupiunt, cuius exemplum impri- mis p. 69. memorabile habes, quo prodidit, tandem omnia ad emana- tiuum aliquem Deifmum tendere. Verum tempus eft, et his modum ponendi, et relinquendi leCIoris ipfius iudicio: qui cum alio loco ” plu- ribus commentantem de hac re auClorem inueniat, ipfe, fi attentus eft, iudicium formare poterit. Verum (ne hoc quidem , aequitatis rationem habituri taceamus,) ex his fomniis et deliriis cabbalifticis euigilat tandem audor ven. et modeftlores longe et faniores fe vfus cabbalifticis explica- tionibus tribuit, oftenditque acute et eleganter, quae davqxrx , et fanis de Deo verbis non confonantia in fyftemate cabbaliftico contineantur : qui pie et recfte monet, melius efle, fi accurate fequamur conceptus et verba fymboli apoftolici, ipfiusque fcripturae facrae. Reliqua, quae de idealifmo, et fimilibus in fequentibus fufe afferuntur, quibus rationis principiis fanaticifmo oppofito bellum videtur intendi, cum ad hunc lo- cum noftrum non pertineant, omittimus, candide falfi, nos non omnia fatis intelligere, e. c. inter fimplex et compofitum dari conceptum me- dium et fimilia, quae Boehmianos, Mallebranchianos reliquorumque conceptus tangunt , et defendunt, de quibus non facile errauerit, qui iudica- Jk) Vid. nou. Iit, Lipf. 1765. n 29. p. 2jt. /) pag, 52, c. 8 p. 127. SECT. IL DE PHILOS. IVDAEORVM ESOTERICA. 46^ Judicabit : eum , qui non vult intelligi , non velle legi. O quam pie vir venerandus Deo gratias agit ”, quod in N. T, non fanos tantum fenfus, fed et verba nobis propinauerit , de myfteriis Del Chriftique rotunde et praecife loquendi. Hoc enim confilium fecuti et mitiora omnia de hac explicatione Cahbaliliica fperantes , in obfcuris his dumetis , in quibus hos homines Chriftum incarnatum non cognouifle, candide fatetur , am- plius moram non nectimus, et has difficillimas nugas Schwenckfeldianis, ZinzendorEanis fimilisque farinae hominibus tanquam caflas nuces re- linquimus. pag. 1009. lin. g. Euerterent adorandum myfterium. Vidit id acute re- jk. • ,^- r- #• i- •«»- ,-. ■ f ’ (i .M ..H .i' t ■ : ' r . i ^ *~. f ^ 1 i ■ ■ < { ' JL 1 J. t. X -t V., ? 1 ii f i-f “ f A './'■• *. • ; ^ 1. r ^ .4 kJL >A 7 jf : r 5*-r ’^i- r '■> ^ T f “ ■'''. » .^'1 {' ,1 .1 jf i. V -1 a ',. . n i mM 9 AD TOM. 111 LIB. 111. CAP. 1. DE ORIGINE ET PROGRESSV PHILOSO- PHIAE INTER SARACENOS SIVE ARABES. pag. 4. ad fin. not a. ^ BEAFSOBRE Hifi. Manich. T. 1. L. 1. c. 2. No- mina Arabum varia apud veteres occurrunt 5 et Sabaeo- rum appellationem fupra ad T. I. oonfiderauimus , quae h. 1. repetenda funt. Hagarenorum nomen, fiue populi Hagher ab vrbe primaria in Bahrein, prouincia Arabiae , vela locis lapi- donstanquam petraea incolentibus, quod vifum Procopio ", etBocHAR- To deriuandum elTe, priftina Arabum fedes fuadet. Saracenorum autem appellationem orientalem fignificare , et Africanis, Mogrebinis, i.e. occidentalibus opponi , rede obferuatum Pocockio , et ante eum I. Henr. Hotinggero in archaeologia orientali quem tamen miramur , deriuationem Saracenici nominis maluiffe a latrociniis defu- mere, quanquam is ad Abulfedam prouocat, et praeiuit eidem Bochar- Tvs. (^i tamen obferuat, Saracenos fe ipfos nunquam hoc nomine ap- pellare, fed a vicinis populis per contemtum ita vocitari , quod tamen verifimile nobis non videtur , cum commune fuilTe gentis nomen etMa- dianitas iam fuo tempore habitos efle, qui nunc Saraceni vocentur, Avgvstinvs ' obferuauerit. De ipfa regione confulendus eft , qui multa dode cumulauit Christ. Cellarivs qui poli Hardvjnvm ob- feruat, Plinivm 0 iam fuo tempore eos in Arabia felice pofuiffe, fecus N n n 3 ac ! b) Perfic. E. I. t) In Numer. p. 2®, *') Geogr. S. L.IV. c. 2. p. 24I. tn geograph, anrii^. P. II. L. 3. c. 14.P.707. O Specilli, hia. Arab. p. 34. ff') L. VI. c. 25. et Harcvin. ad h. I, cap. I. p. 4. 470 AD TOM. III. PART. I. LIB. III. CAP. I. ac vLi^go creditur, ferius nomen iftud Arabum nationi obtigifTe, li quid coniedurae locus eft, ex Plinii allegatione coniici poteR , Saracenorum nomen prius certae tantum nationis Arabicae fuilTe , poftea vero latiuf fumtum toti genti haefilTe, cum etiam Petraeae loca obfediiTet. pag. 5. not. c. lin. vlt. Solos annos Hegirae nominabimus. Ccnfulen- da hic dodlifRmi Petavii^ induftria , qui cum plerisque Hegirae epo- cham in A. C. DCXXII. Iulii XVI. feria 6. collocat. Magno autem ledorum commodo annos Hegirae a condita epocha ad fua tempora cum annis aerae Chriflianae comparauit Ed. Pocockivs fubiunxitque eorum indicem Abulpharaii dynajliis a fe editis, qui, vbl libri rarioris copia da- tur, confuli potelh Occal onem et hiftoriam introdudae Heii’ae fiue Hegirae, quae fub Caliphae Ornari imperio demum coepit, et difficul- tates huius computationis luculenter delineant aiiEiores hiftoriae vniuerfa^ lis Britanni^, qui videndi. pag. 6. not. m. lin. v!t. Confidendae de hoc fpecimine eiusque ra- ritate obferuationes relat. bibi. Haltnfxs ' , itemque Clementis. bibU fcript. rar pag. 7. lin. 3. Ex quibus plurima ad philofoqdiiae Saracenicae hifioriam hauriri po jfunt. Cum non dodus tantum, fed rerum quoque gentis fuaepe- ritifiimus Abulpharaius fuerit , ipfe quoque a philofophiae Audio non alienus, diligenter in gentis fuae hiftcria ad philcfophiam quoque at- tendit, et cum illi eius gloriam vindicare vellet, magna induftria philo- fophos indicauit, qui inter Arabes hoc nomine inclaruerunt. Qtii cum domefticus et fide dignus audor atque narrator fit, non incommodum hic et a fcopo alienum putamus fore ledori, fi eos philofophos, notatis eius hiftoriae locis indicauerimus, quorum nobis memoriam inter Saracenos conferuauit: et ex quorum numero celebriores eteminentioresinfequenti narratione exponemus : Commendat autem Abulpharaii diligentia ex Sec. IX. praeter loannem EbnBatrik Honainum Ebn Ifaac medicum et philofophum ChriAianum p. 263. itemque filium eius Ifaac Ebn Honain et nepotem eius ex forore Hobaish , tum lacobum Alkendi, medicum et mathematicum celeberrimum , p. 173. KoAam Ebn Luca p. 774, ex Sec. X. Thabet Ebn Korra ; Ahmed Ebn Muhamed Ebn Merwan Ebn Tiyeb Sarachenfem , p. aga. Muhamed Ebn Zacharia Alrazi p. 291. Matthaeum filium Yunefi , ChriAianum p. 304. Muhammed Ebn Mu- hamed Ebn Tarcham Abu Nafi Alpharabi , eiusque praeceptorem Ebn laballad AlmoAaufi , p. 316. Afrihi Ebn Adda Hamid Ebn Zacharia, logicorum principem p. 317. Abu Soliman, p. 327. Ex Sec. XI. Abu Ali Ifa Ebn Zaraa ChriAianum , p. 338. Abul Rihen Muhamed Ebn Ahmed g) Doilr. tempor. L. II. c. 50, L. IX. c. za. ifta tabula Pocockiana adliibere lc£lor\ et fiiper- L. XI. c. 50. federe ingrato redudionis labore poteft. h') T. XIX. L. I. c. 2. f. 2. 73. p. 90 feq. 2) T. V. p. 291. difficultatem pariunt aniii Atabmn lunares, eo- k) T. I. p. 20. lumque redudio ad Iblares, quare commodilTune DE ORIGIN. ET PROGR. PHILOS SARACEN. 47* Ahmed Albinafi , p. 34g. Abu Alhofaim Abdalla Ebn Sina, quem Aui- cennam vocant p. 349. Abu Sablum Almafiehi p. 349. Abulpharai Ab- dalla EbnoI Tiyeb Erakenfem, p. 3^5, Yahya Ebn Ifa Ebn Zazla, p. 365. AbuHamed Muhamed Ebn Ahmed Algazeli Tufanfem. Ex Sec. XII. Abul ChaiiTudaeum Aegyptium, p. 375. Hehdolla Ebn Malea Abulba- racat, ludaeum, p. 394. Samuel Ebn luda Mogrebinum Andalofenum, medicum ludaeum , et filium p. 408. .Ex Sec. XIII. Adoffalam medi- cum et philofbphum obfapientiae Rudium in carcerem coniedlum, p. 451. Yahya Ebn Said Ebn Mari, medicum ChriRianum, Maimonidem p. 454. eius praeceptorem Ebn Thophail ocvTc^^t.^uKry autorem , Anerrofim Eben Ralt fiue Ihnu Rasdin; Yufeph Ebn Yahya Ebn Sabtenfem Mogre- binum , p. 461. Hafun medicum Kohenfem Locrenfi philolophiae dedi- tum p. 482- Eminuere quoque iuxta Abulpharaium Sec. XIII. medio feRatores et difcipuli Alemami Phacrodin Razis, v. g. Zainoddin Caff- hienfis, Rotboddin Aegyptius, A phdallodin Chowangienfis, Shemfod- din Chofrawshenfis Athirroddin Alabharenhs, Taioddin Ormienfis, et Seraioddin Ormienfis, p. 485. Memorat etiam hiRoricus Noiomoddin Nachiawenfem, p. 521. Ezzodinum coecum, philofophum celeberrimum, p. 526. Sec. XIV. Choiab Nafirrodin Tufenfem , Platonis quoque Ru- diofum et Noiomoddinum Kazwienfem logicum praeRantiRimum p.S48* Vnde patet, florentiffimam Tegetem philofophorum ex principum Tuo- rum indulgentia Saracenis TuccreuiTTe, TuifTeque inter hos magnos viros, quibus fingularis laudis tabulas Abulpharaius fuTpenderat. His fi addas purpuram Saracenicam, magno Tplendore in circulis philoTophorum Tplen- dentem, facile ex vno Abulpharaio conRabit, fugientem a ChriRianis philofophiam Saracenosupertis amplexibus excepiiTe, quorum pleniorem fcenam danda porro philoTophiae Saracenicae hiRoria pandet Ibid. lin. 26. In hijloria ecclefiajiica attulit. lungenda eius archaeolo- gia Orientalis., exhibens I. compendium theatri Orientalis, de Arabum, PerTarum, Turearum, Tartarorum, Indorum, Mauritanorum, Mu- hammedanorum potiRimum Ratu politico, ecclehaRico, oeconomico. II. topographiam ecclehaRicam orientalem f.ecclehae orientalis anatonien. In quobreui libro, Ted bonae frugis pleno, concife more Tuo, fed abunde, non res tantum Arabum , reliquarumque gentium orientalium Tumma- tim tetigit, fed fontes quoque, vnde plura hauriri queant, aperuit, dignus, qui in hac hiRoriae philoTophicae parte confulatur, et cum hiRo- ria eius orientali, comparetur. Habes enim ibi lineas theologiae Mu- hammedicae ordine locorum communium digcRae , et tam ex fcholaRi- cis, quam exegeticis Mufelmannorurn feriptoribus, indicata Tuhinrle do- ctorum inter Te pugna, collecRae et ex noRrorum fuffragiis illuRratae. III. politiae tam ante, quam poRMuhamedem inter Saracenos, maxime, quae /) Heidelberg 1662. J. 47^ AD TOM. III. PART. I. LIB.III. CAP. I. quae ab introdudlo Islamilmo obtinuit, apud Arabes primum, poflea et- iam Tureas et Perfas, IV. Academiae, fiue fuccinc^Iam de ftudiis et aca- demiis Arabum enarrationem. V. Militiae , quae et vires et fuccelTum et modum militandi, clades etiam tam Arabici, quam Turcici imperii ex- plicat. VI. Oeconomiae denique, vbi In rationem viuendi priuatam in- quiritur. Ex quo compendio hiitoriae Saracenicae non fumma tantum rerum geftarum , fed fontes quoque a diligenti ledore , quem concifa breuitas non offendit , poffunt feliciter hauriri. Ibid. lin. 30. Copiofe egit. Ad intelligendum celebris huius operis vtilitatem in hiltoria Arabum literaria et philofophica legenda diff. V. C. Adami Eberti de eruditione Arabum et Turearum et de verfione Latina bi- biiothecae orientalis Herbelotianae qui, qua ratione theologiae, iurispru- dentiae , medicinae , phiiofophiae , hifforiae cluilis , mathefeos , philo- logiae, et totius literaturae Arabicae notitia ex hoc opere Herbelotiano augeri queat, oltendere annifus eff. Verbo illa Latina mfc. bibliothecae regiae Berolinenfi illata dicitur Qiialis autem in hoc literaturae gene- re Herbelotius fuerit, rerum orientis gnaros non latet, confuiendique eius biographi Ephemerides Parifinae ”, Perraltivs ", Ancillonivs Niceronivs ?, et ipfe libri titulus exponit, quas orientalis literaturae di- uitias opus iftud fpondeat. pag. 8- lin. 12. de fatis Jludiorum apud Arabes dijferuit. His addenda tertia dilfertatio academica , quam praefide Cei. lo. Andr. Mich. Na- GELio lingg. Orient. in acad. Altdorf. P. P. de Jliidio phiiofophiae Graecae inter Arabes , commilitonum ventilationi fubmifit Christ. Carolvs Fabrici vs ’. In qua potiflimum laudandum, quod ex ipfis fontibus Ara- bum bibere, quam exferibere et corradere alios maluit. Ampliori ta- men tradatione argumentum dignum erat. Ibid. lin. 16. Enarrare non neglexit. In curarum vero partes vocare iubemus ledlores noffros harum literarum cupidos , hifforiae Saracenicae omnis feriptores qui res literarias haud raro tangunt *. In quo tra- mite percurrendo imprimis laudanda Hijloriae vniiierfalis , quaeiiiBri- tannia colleSia ejl , fijlloge % quae dum fufe et ex inffituto huius gentis et imprimis Muhamm edis hiff oriam enarrat, diligenter quoque pafiim ad res Saracenorum literarias refpicere folet, fontesque earum referat. Cer- te in Muhammedanae hifforiae narratione vix habet ifta hifforia vniuer- lalis, fibi parem , fuperiorem forte neminem pag. }{) Supp!, Aii. erud. T. VII. feS. 9. art. 6. in') V. Noii. Iit. Lipf. 1720. n.76. p. 6o8. n') 1696. 3.1anv. T. XXIV. p. 8. 0') Hommas illuftres T. II. qui ephem. Parif. exfcripfit. f") Memoires T. I. p. 134. fqq. qiiijprolixe de hoc opcie agit. Vit. erud. T. V. p. ijj fqq. yerf. Germ. r} Altdorf. «745. 0 Confulenda hic eriiditii praef. Reu. Io. S.al. Semleri ad Toni. XIX. Hilt. vniuerf. Britan- noiuni, p. IO fq. Piaeiuit exemplo Pocockivs in fpeciin. hiltoriae Arabum. 0 T. XIX. «) In partes autem vocanda quoque cel. Asse- MANNI bibliotheca orientalis, rerum literaria- lum Orientis plena. DE ORIGIN. ET PROGR. PHILOS. SARACEN. 475 pag. 16. ad fin. not. 2. Vlmae ly^o. g. edita. Multum quidem Chrl.» Riani fcriptores defudarunt non hodie demum, fed iamante aliquot fecula, in condenda Muhammedis hiftorla, ita tamen, vt multis quoque erro- ribus labores fuos commacularent. Ad huius autem rei fidem faciendam non alio labore opus eft , quam vt nofirae aetatis labores, quos viri dodi in examinanda Muhammedifmi hiftoria pofuerunt , cum veterum labori- bus comparentur , et imprimis examinentur narrationes, quas in rarifli- ma Mahumetis vitae ac doStrinae omnis compilatione congeflit Theo- DORVS Bibliander, vcl fcriptor vetus , qui de origine et moribus Turea- rum hijioriam reliquit Et hos tamen fontes alii velut duces errantes fecuti funt Itaque iudlcio et examine opus eft , ne vel falfa et putida oblidantur fine certitudine iis , qui a nobis diffentiunt, vel in alterum extremum currendo omnia excufentur, pallientur, vel negentur, quae homini impoftori folent obiici , quod noftrae aetatis fcriptores nonnullos maxime Boulainuillierum fufeepifle, dolendum eft Quae autem in hoc argumento vel cauenda, vel fequenda fint , in hiftoria critica fedae Muhammedicae quaerenda lunt, et alium locum poftulant " , talem au- tem hadenus defideramus. Expendenda vero imago Muhammedis cri- tico - moralis , qualem delineauit hiftoria vniuerfalis Britannorum ^ pag. 17. lin. 5. Ad febiarios hos pertingeret. Accedit ratio altera, quae philofophiam ex Chriftianorum fcholis in Arabum tuguria traducere im- pediuit Mahummedem, confiliurn eiusT nouam illam , quam finxerat, le- gem non rationibus philofophicis populo perfuadendi , qui a ftudiis li- terarum eo tempore erat remotus , fed armorum vi et ftrepitu nationi metum iniiciendi, vel etiam nouas res et molimina cupientibus fpem fuc- ceftus iniiciendi, fore, vt in violenta nouae legis commendatione, vel obtrulione magis , rerum fuarum accefiiones inuenirent. Tota legis Isla- miticae cum compilatio, tum publicatio hanc conieduram roborat, fimul autem rationem pandit, cur viri dodi inter Saracenos poftliminio opus habuerint , legem Islamiticam fiue Coranum rationibus et hypothelibus philofophicis munire cum defiifiet illa necefiitas, armorum vi religionem nouam propagandi, quam gentis principumque eius violentiaiam longe la- teque fparferat. Ad has primas audtoris fui rationes autem Saracenorum principes, qui ex Ommiadarum familia orti funt, omnia confilia fua re- fpicere iufierunt , vnde ferius , quam fperari poterat, Arabibus nouam Muhammedis religionem fequentibus, philofophiae quosdam radios oriri necef- x") Prodiit colleftio longe rarifTiraa prima vi- Legendum eft de hoc feriptore accuratum ce Baf. 154?- et praertat editioni fq. anni 1550. iudicium aud. hift. vniu. T. XIX. c. i. Seift. I. conf. Fasric. Syli.fcript.de V. R. C. c.L. p, 741. ^12. p. igfeqq. Gagnier hift. de Mah. P. II, Cat. bibi Reimm. T. I. p. 937. quique libros ra- introd. L.I. ros defcripferunt, Nedekind p. 56. VoiGT p. 124. <1^ Conferenda erudita praefatio Cei. Semle- 7) Specimina varia collegit Bayle ditft. T.IlI. ri ad T. XIX. hift. vniu. Brit. p.7. n. 1,2. art. Mahomet. b') 1. c. $ 171. 172. p.ai6 feq. Append. Hiji. phil. O o o 474 ADTOM. Iir. PART. I. LIB, III. CAP. I. r.ecefie fuit. Et haec qupque genuina ratio fuiffe videtur, cur Muhara- medes, homo vaferrimus , et callidiffimus, maluerit fuos naenias et fa- bulas vulgi et haereticorum fequi, quam veritatum philofophicarum iu- bar pati inter eos refplendefcere, quos e re fua erat ignorantiae tenebris porro tegi, quo facilius et promtius eius imperio velut bruta ingenia ad- fuefcerent. Quo padlo haud difficile fuit homini impoifori, auctoritatis fuae capiftro captiuare , quicquid ad aliquam veritatem philofophi- cam aures arrigere audebat, quod impune ne fieret , armorum metus impediebat. Ibid. lin. 33. Dialogo refpondit. Hoc autem pacHio, cum magna elo- quentiae patriae opinione Arabes fuperbirent , effecit verfipellis impo- ftor, vt leges et religiones aliorum , maxime ludaeorum et Chriftiano- rum a fuis contemnerentur: quas illa linguae fuae puritate et elegentia fcriptas non effe fciebat, nec fcriptum iri nouerat, eo quod aliud pror- fus argumentum Arabifmo linguae fuae accommodatum multis modis re- fpuebat. Tacemus opinionem fingularis reuelationis diuinae , cuius gloriam inde fperauit, quod illiteratus ipfe et rudis tam egregium fpeci- men patriae poft fe eloquentiae patriae reliquerit, vt ex loco Algaze- Ui conffat. pag. 16. not. i lin. vit. De claris et illujlrihus medicis apud Arabes. Eruditionem tantum non penitus fuppreffam etextindlam fuftentauit, et philofophiae viam redeundi parauit artis medicae ffudium. Et ipfum quidem Muhammedem peritia fcientiae naturalis artisque falutaris excel- luiffe, iaffant fcriptores Arabes, et qui hos fequitur biographus prophetae Gagniekivs ^ Extat quoque inter mfc. codices Arabicos bibliothecae Oxonienfis phyfica prophetae, in quo audor anonymus , vetuffis traditionibus nixus Muhammedi , in omnibus naturalis atque medicae fcientiae partibus et capitibus magnam tribuit fapientiam. Vt autem omnem eo tempore medicinam in methodicam et empiricam diffindam fuiffe notum efi, ita facile coniici poteft , non illam magis fyffematica methodo et hypothefibus florentem , quam hanc vfu et experientia ni- xam hoc loco intelligendam effe. Qiianquam et illam artis diuinae par- tem , quae theoriam inff ruit , Muhammedem calluiffe, non ftudio et me- ditatione , fed ©eoTivsv^sloc edodum, audor ille Arabs ffatuit , indeque fummum naturalis medicaeque fcientiae apicem attigiffe contendit, et ad naturae leges eunda retuliffe atque exegiffe affirm.st, fic, vt nec corporis humani fabrica, partesque hominis naturales, nec natura rerum, ex qui- bus componitur , neque dependentia partium , cauffarum , euentuum, morborumque indoles et ratio cum pharmacorum efficacia eum latuerit, et medicinam promtam afferendo, quaecunque circa artem falutarem tentare voluerit, potuerit quoque vel mediis naturalibus, vel diuinis et fu- perna- t) Vit. Muham. P.II. c.vit. Hvtikcton., Cat. Bibl. Bodl. Oxon. n, CCCXXXIII. vbi liber ille afleruatur. DE ORIGIN. ET PROGR. PHILOS. SARACEN. 475 pernaturalibus efficere. Multa huius generis obferuauiffe memoratu digna prophetam, ex hoc mfc. affert Gagnierivs ", quae apud ipfum, ne longiores fimus, quam par eft, videri poffunt, fmon alio fcopo, hoc certe, digna, quae confiderentur, quoniam breuem quandam inter Sara- cenos, quae obtinuit, medicae artis exhibent, quae ad conden- dam eius artis hifforiam aliquid poteft afferre. Parum autem inde fidei ad ipfam medicae artis experientiam Muham.medi vindicandam afferri, ex hoc fcriptore poffe vel ex ibiis ineptis narratiunculis et fabellis conflare poteff, quae aufforis nugas etcontemtam fidem produnt, vt recffe non- nemini obferuatum. Certe circumflantias vitae impoftoris nihil huius pa- ti, et infantiam eius, callide quidem phaleris ad populum tedlam prodere norunt , qui annales Moslemicos cum attentione legerunt , et vbique fraudulentum hominis inter paftores educati ingenium obferuauerunt. Sane fi aliquam medicinae empiricae cognitionem poffedit, quod ex vi- tae confuetudine et vfu inter huius generis homines obtinente facile con- cludi, hominique astuto et ampullas prolicienti tribui poteft, vulgare illud atque e triuio fuiffe, eft longe verlfimillimum. Quanquam autem nihil habent res Muhammedis, quod augere natiiralis et falutaris philofo- phiaehiftoriam poftit, fatendum tamen, vthoc obiter afferamus, gentem Saracenicam fiue Arabum medii aeui , quos quidem ifto^nomine a vetu- ftis Arabibus folemus difcernere , de ftudio medico et ipfa philofophia naturali multis modis praeclare meruiffe. Conflabit id ex fequenti nar- ratione , vbi aliquot celeberrimorum Arabum nomina et philofophiam excitabimus. Hoc autem loco ad fecundam tantum partem Ivjloviae medi- cinae prouGcamus, vbi plurimis id exemplis confecit et vberrimis obfer- uationibus cumulauit cel. Freindivs, quem, ne falcem in alienam mef- fem inilciamus , ledlori confulere iubem.us , quem ipfum legiffe , harum literarum curiofos non poenitebit. Nobis in praefentia fufficit, ad Abvlfaraii hiftoriam prouocare, eaque, (quod fupra de philofophis fecimus) loca indicare, vbi medicorum mentionem iniicit , cum pleri- que philofophorum quoque perfonam induerunt. Nempe memorat Theo- docum et Theodunum p. 128. Georgium Ebn Bachthiftuam p. 143. Ifa Ebn Thalata p. 145. loannem Mefue p. 153. Talchum medicum Indum p. 154. Salmawachum p. 166. Bachthiftuam Ebn Gabniel p. 152. 171. Ho- nain Ebn Ifaac p. 171. lofephum Alfaher p. 186. Bachthiftuam Senani p. 192. Senani Ebn Thabet p. 197. Thabet Ebn Abraham p. 213. Nadhi- folnaffum p. 215. Manfur Ebn Mokasher p. 223. Auicennam, p. 229* Abulfaraium p. 233. Ebn Botlan p. 234. Yahya Ebn Ifa p. 240. Abul’ helm p. 261. Samuel Ebn luda p. 268. Abdoffallam p. 295. Yahya Ebn Said p. 296. Muhammed Ebn Adofalam p. 297. Mofen Maimonidem p. 297. AlRazip. 298. Ebn Habal p. 300. Said Ebn Tumap. 30C. Yufeph O o o 2 / Ebn 1. c. Inde repetierunt auilores hift. vniu. Britanni T. XIX. c. 1. f. 3. 384. p. 244 476 AD TOM. III. PART. I. LIB. III. CAP. I. Ebn Yahya p. 302. Hafnum p. 316. lackul Ebn Saklan p. 316. Abufalem lacobitam p. 317. Theodorum Antiochenum p. 341. Mafud Ebnol Kafli p. 341. Ifa Bagdenfem p. 343. Takioddini p. 342. Tharfoddini p. 341. Qni catalogus ex indice medicorum veterum, quem conftruxit B. I. Alb. Fabrici vs ^ facile potefl augeri. Tacemus verfiones librorum me- dicorum ex Graeca lingua tradudiorum, quibus res medicas valde inter Saracenos promotas elTe, conftat , de quibus poft alios infra nominatos videfis Cl. Nagelivm pag. 29. not.u. FREIND !. c. p. 10. Addendus Abvlfaraivs, qui multa cumulauit ad hiftoriam Honaini pertinentia. Ob contemtas Chri- (li et apoflolorum imagines excommunicatus, veneno fumto, obiit. Fi- lium Ifaacum animo in philofophiam propenfiore fuiffe, Idem refert, no- tatque, plerasque Hobaifi nepotis verfiones perperam tribui Honaino. Honainum autem, caue, diltinguas ab Humaino , idem enim nomen eil, fed hoc corruptum. Fuit etiam geometriae et aftronomiae peritus *. pag. 31. lln. 5. a fin. Fera et aperta indicia ad AlMamonis tempora re- ferenda ejfe. Hoc non ita inteliigendum eft , quod ante AI Mamonem nullus inter Saracenos philofophiae flos atque vfus obtinuerit. Aliud enim teflatur hiftoria Saracenica, ex qua difcimus, quamprimum finita Om- miadum familia Abbafidarum regnare coepit, magnis nifibus florem lite* rarum , et imprimis philofophiae, aftronomiae et medicinae fuccreuifle, et imprimis id egifle Calipham Almanfurem, qui quotidie philofophos et aftrologos fecum habebat ^ Aft impediuit hunc principem vehemens le- gis Muhammedanae ftudium , in qua ita , optimis et eruditiflimis prae- ceptoribus vfus, excelluit, vt parem haberet neminem: quo padto eam, quam pronepos Alrnamon, induftriam in vrgendis philofophiae incre- mentis adhibere non potuit. Tacemus eius auaritiam, quae nunquam non philofophiae fortunae obfuit. Itaque vera promotae inter Saracenos literarum et philofophiae gloria ad Almamonem referenda eft, veramque eius epocham conftituit Ibid. not. g. lin. 4. a fin. Ex his innumeri. Comparandi omnino de famigeratilTimo principe fcriptores Arabes in praec. nota indicati, nemo enim eum praetermilit. Stridlim fummam rerum Almamonis complexa eft Hiftoria vniueijalis Britannorum ^ , non indiligenter in hoc argu- mento verfata. Rerum ciuilium gloriam auxit literarum beneficio atque gratia, quas, nonobftante religione, qua tenebatur, ita fouit, vt nouum fapientiae folem apparuifle omnes crederent. Qua in re coniicimus, fub initio /3 Gr. Vol. XIII. p. 17 fq. add. Hot- Khokdemirivs, Aiv Iaafaf Al Tabari, Al 7IMGERI bibi. Onent. Marin p. 104 feq. Evtychivs ann. T.II. p. ^3 De Itudio phil. Graecae apud Arabes §. 7. 400 f. Ex recentioribus noltris CI. los. Sim. As- J>. 21 feqq. sem ann. bibi Orient. Cleinentino • Vatie, p. 552. h') Explicuit enim Euclidem et Almageftum Herbelot. bibi. Orient. Hilt. vniu. Auftores Ptolemaei. Britanni T. XX. §.80 fq. p. lOi feqq. quosque 0 Videndi atque confulendi hiftoriae Alman- hi nominant, foris fcriptores Arabes Abvlfaraivs p. 220. A) c. S- 129 fqq. p. 179 feqq. DE ORIGIN.ET PROGR. PHILOS. SARACEN. 477 initio Imperii auctoritatem celeberrimi inter Muhammedis affeclas com- mentatoris, (Sonnitas- vocant), Abu Abdallah Muhammed Ebn Edn’s cognomine AI Shaffei , qui tertiam Sonnitarum orthodoxorum feClam excitauit, et multum apud Calipham valuit, aliquid contribuilTe. Hunc enim theologum maximi nominis in omni difciplinarum genere fuifie ver- fatilTimum, fcriptores Arabes teftantur, qui eum cum fole in mundo comparant. De quo tamen in hiftoria theologiae Muhammedanae plu- ribus agendum, legendaque, quae ex Saracenorum relationibus afferunt PococKivs', Herbelotvs Hijloriae vnhierfalis conditores*”, alii. pag. 34. not. q. Annal. T. 11. p. Comparandi fcriptores Orien- tales, quos laudat hi/lor. vniM7-f. Britannorum pag. 36. lin. a. ad not. b. De Itudio Almamonis Aftronomico videnda Hiftoria aftronomiae Weidleriana ^ pag. 39. lln. 22. Parum de literis cogitabant. Duplex huius negligen- tiae , qua a veftigiis Almamonis ifti Caliphae recedebant , cauffa a Sara- cenis fcriptoribus proditur. Vna in abfurdo et infano aftrologiae apote- lefmaticae ftudio quaerenda eft: huic enim cum ad delirium vsque adhae- rerent, cuius plufcula exempla huius temporis hiftoria narrat; euenit, vt reliquas difciplinas negligerent : altera debetur vehementi pro legis Islamiticae interpretatione ftudio , quod ad perfecutionem vfque et car- ceres, et cruenta inter Motazalitas , qui Coranum creatum contende- bant , et Sonnitas fiue orthodoxos , increatum afferentes, difiidia emer- fit, et quo partium ftudio reliqui conatus fuppreffi funt: fed non diuifte contemtus durauit, maxime, cum medici Caiipharum et imprimis Honai- nus, qui magna AlMotawakeli gratia et fiducia fruebatur , rem litera- riam apud principes fuos vehementer commendarent. Fuit inter hos fi- lius Honaini Ifaacus, verfionibus philofophorum Graecorum commen- datus , itemque Hobaishus eius nepos , verfione Euclidis et Almagefti Ptolemaei celebris, vt fupra iam obferuatum. Huic potiores debentur verfiones, quae Honaino tribui folent. Arabica quoque verfio Analyti- eorum Arittotelis et tr. de interpretatione Imnc in cenfum veniunt, de qui- bus aliisque huius generis videndus Herbelotvs f et Renavdotivs ‘f. Ibid, lin. 26. Anno Hegirae CXXVll. Ponendum , CC XXVII. et- iam hic princeps vehementer aftrologis adhaefit , inter quos fuit AlHa- fan Ebn Sahel EbnNubakht, de quo videfis fcriptores Arabes, laudatos ab Hiftoriae vniuerfalis fcriptoribus Britannis ^ Cum eo non confun- dendus eft AbulHafan Al-Adib, id eft, literatus cognominatus, quem inter O o o 3 fum- t) Specim. hift. Arab, p.297 feqq. tt) Biblioth. Orient. p.545. 546. w) I. c. §. 132. p. 183 feqq. «3»T.XX. 5. 127 fq. p. 176 feqq, «3 C. VIII. 5.3. p. 204. p) Bibi. Or. arr. Honain p. 456. et art. Ebadi p. 307. 1. c. §. 153. p. 213. r) De verf. Arab. et Syr. in Fabrtcii bibi. Gr. Vol. I. p. 814. Conferendi quoque, quos in not. p. laudauiinus. 478 ad TOM.m. PART. I. LIB. III. C AP. I. fummos viros numerat Abulpharaius. Is vixit ferius , fub Calipha AI Moftarshed, pag. 41. nof. g. Dijnafi. IX. p. lyp. Comparanda, quae in com- pendio adducuntur in hifloria vnimrfali Britannorum \ Ibid. not. r. Dicemus de eo infra §. aS- Delenda haec nota et fup- plenda hoc modo. Rolta Ebn Luka AI Baalbeki philofopims Chriftianus, Alkendio coaeuus, ob coemendos libros Graecorum aliquoties iter per im- peratoris regiones fufcepit et in Syriam reuerfus Erakum euocatus elt ad libros vertendos. Addit Abvlfaraivs. Fertur Senharibum eum in Armeniam allexi jf e., ibique jubjlitijfe ipfum , donec moreretur, ac fupra fepul- chrmn ipfius extruBam fuiffe tejludinem, honore, qualis regum et legum condito^ rum fepulchris exhiberi folet, illi delato. Sed et reliqua legenda funt, qui- bus inter praeftantiilimos philofophos numeratur ^ pag. 4^. lin. 32. CunBa inundaret. Nihil quidem habet hilloria famo- fifTimi conquaeftoris Timur Beck , quod laetabilem faciem literarum in his terris , vbi Saraceni florebant, narret, cum a fortiflimo quidem et fua laude non priuando imperatore omne tempus in armis et in occupan- dis regionibus et fupplantandis Aliae incolis confumtum fit : non negli- genda tamen ea eft tota in hac hifloriae philofophicae inter Saracenos particula, eo quod fortuna eius bellica, quae viaorem eum vbique in- uincibilem exhibebat, influxum in fludiorum et imprimis philofophiae culturam, habuit. Nempe, vt inter bellicos armorum flrepitusMufae con- ticefcere folent, ita tunc in Aliae regionibus facflum , vnde rara eft vi- rorum do(ftorum huius feculi in iftis regionibus hiftoria ; docet autem, quo pado ftudiorum flos emarcuerit , cum deuidae gentes praeliis cruen- tis et concullionibus intolerandis tandem cogerentur folum vertere. Qua de re et fortuna Timuri legenda eft , quae ex fcriptoribus Arabibus ac- curate fatis contexta eft magni principis hiftoria ' Et hac quidem oc- calione fadum, vt regionum Saracenicarum incolae folum tandem vertere, et veteres migrare coloni iuberentur, quopado ad interiores Aliae an- gulos fe receperunt, et imprimis interioris Perfiae atque Indiae latebras qiiaefiuerunt Id quod imprimis a Zorcaftris afleclis, ,qnos Gauros et Ghebros vocari, ad T.I. obferuauimus, fadum eft, quos Timuri magnis odiis ob Tsv^ohur^slav profequebatur. Quos Zoroaftreae religionis reM- quias conferuafte, ad Tom. I. obferuauimus. Poftquam autem vidorper- fiam fubegit , et inlignibus cladibus iftam gentem ad internecionem, commilTo ad Ispahanum praelio deleuit , ad vrbem Deli autem, quae Indiae s) 1. c. 190. p. 268 feq. vbi obferuatur, AI- hiftoriam occupationum et expugnationum Ti- kendvum unicum fuille , qiii Kar’ pliiloib- muri confcripfit, alter Ahmed Een Arafshah phus laliitfitus fir. Syrus , eloquentia magis, quam fide praelbns. t') 1. c. Scriptores Arabes; de quo vid. in hift. Ex his etiam iu Gallicum fennonem conuerfis vniu. 1. c. conf. Herbelot. art. Moliamed p.6}8. prodiit Hiltoire de Timur Bek, cuius veltigiis »() Excellunt iii hiltoiia Timuri i.nter feripto- iniiftit hiltoria vniusrfalis Britannorum T. XXII. res Arabes duo magni nominis, Mvlla Shari- p. 295 fqq._ FODDiN Ali , Perfa, qui iuffu principis nepotis DE ORIGIN. ET PROGR. PHILOS. SARACEN. 479 Indiae metropolis eft , iterum vidlor feliciffime pugnauit, dici non pot- efl:, quam cruentae Rrages inde emerferint, quot ignicolae perierint, et tota fere Zoroaftriana feda in extremis Orientis angulis circa Gangem delitefcere, pars ad Oceani litora, indeque in ipfam Americam confugere nouamque fortunarum fuarum fedem quaerere coacta fit. De quo tamen fuo loco in philofophiae exoticae, Indicae, Americanaeque hiftoria non nihil monendum eft. Indefaftum, vt lex Islamkica fola vinceret, omnis autem Aliae philofophia j maxime auita orientalis a patribus accepta periret. Ibid. lin. 3. a fin. Chondemiri hijlorici Perfae hifioria vnhierfatis nondum edita. Confunduntur faepe in hlltoricorum Perfarum catalogo Conde- mirius et Mirkondus, tanquam vnius eiusdemque hiftorici nomina, cum tamen pater a filio diftinguendus fit Vterque magni nominis, et inter hiftoricos fuae gentis multae audoritatis, quae tamen non obftat, vt non multa more Orientalium fufpeda lint. Argumentum hiftoriae eius vniuerfalis , cuius tantum epitomen lingua Gallica habemus , indicat B. Ba vMGARTENivs , qui ad hijloriam vniuerfalem Britannorum videndus , qui de eius hiftorica fide fobrie iudicat. Ipfa Perfiae hiftoria fatis adhuc confufa et incerta eft , eo quod in tanta populorum Arabi- corum et Tartarorum armorum ferocia, quae Perfiam fupplantauerunt, veri hiftoriae iftarum regionum fontes non potuerint non exarefcere. Recentiores autem hiftorici " confufam tantum narrationem exliibent. pag. 43. lin. Luculenter demonjlrant. Latius hic excurrere liceret, fi theologiae Muhammedicae hifioria fcribenda eftet, oftendendumque, quopado de Deo eiusque voluntate, decretis et adionibusMuhammedani inter Perfas, Ali partes fecuti, philofophati funt. Summam tamen fi cupis, Hottingervs adeundus eft, qui iiiada in nuce exhibebit ", Ibid, Kn. p. Vbi Saracenorum hiJioriam philofophicam fcrihimus. Res Turcicas etftatum, tum eccleliafiicum atque religionis, tum literarium et ftudiorum breui compendio, laudatis tamen fontibus, exhibuit Hot- * TiNGERvs, qui apud eos , iurisconfultorum, philofophorum , aftro- iogorum, hirioricorum meminit, etexLEVNCiAvio, fapientes feu peritos dici, obferuat. Prolixiora qui cupit, ei hijloria vniuerfalis Britan- norum * facile faciet fatis. Ibid. a:) Vid. Hrrbeiot. bILl, orient. h. n. y') T. IN. not. 155. p. 525 fcqq. dabunt plura quoque T. I. ^ not. h. Auilores Britanni p. S70. conf. T. XXI. L. II. c. i. p. 239. z) Tales funt Bizarius, Delia Valle, Herber- tus, Okarius, Thpuenotius, Tauernieriiis , Char- dmus, Kaeuipferus, conf. Hilt. vniu. T. XXH. pag. 491. ti) Corap. theatri Orient. P. II. c. 2. qnod agit de vario (tatu Perfarum eccicfiaftico p. gj. fon- tes.que, vnde plura hauriri pc»{runt, indicat. Di- cimus tamen nos quoque nonnihil de hoc argu- mento ad hiltoriain inetaphyficae Miihamme- danae delati. T. XXI. L. II. p. 2J7 feqq. vbi fontes, ex quibus hauriendum, indicantur. Fufe feriptores recentiores, inter quos memorabilis Hilforia Orientalis Hottingeri, exhibet bibliotheca bi (lorica S t k v v i a n a , c. X. §. 11 feq. T. I. p. 203 feqq. Sed et nos catalogum feriptorum de rebus Turearum praeinifimus veiTioni Itine- rarii legationis Caefareae Cornelii van- D R 1 E s c H Aug. Vind. 1722, 8. 480 AD TOM. III. PART. I. LIB. Hi. CAP. I. Ibid. lin. 35. Nift philofophiae ope. Relegentibus integrum Abulfaraii locum adeo is memorabilis nobis vifus efl , vt hic totum exfcribendum iudicauerimus, cum Abvlfaraii hifloria Dynajliarum non in omnium manibus fit. Ita vero exAbu HiyanTauhidio ille: „Intra annum trecen- „ tefimum feptuagefimum feptimum rogauit me Vizierus Samfamo’ddaulae, „ quid! fentirem de Zaido Ebn Raphaa. Audio, inquit, continuo de „Zaido Ebn Raphaa, quod intelleAum meum fuperat, et feclae eum efle, „ quam non habeo perfpedam : nuntiatum autem efl mihi, te ipfum fre- „quentare, vnaque cum eo confidere, ac multum cum eo effe; qui au- „tem diu cum aliquo conuerfatus fuerit, potefl: abditos animi eius fenfus „dignofcere. Refpondi: o Viziere, acumen illi eximium ell, et inge- „nium igneum; at, inquit, cum ita fit, quamnam amplediitur fedam? „ refpondi, nullius fe profitetur, verum diu Baforae fLbllitit, vbi quofdam „reperit in variis fcientiarum generibus dodos, quibus fe adiunxit atque „ operam collocauit. Coetus ille focietatem inter fe conflantes, ac fin- „cera coniundi amicitia in fanditatis, puritatis acfinceritatis Audio coa- „ luerunt, atque inter fe fedam conftituerunt, qua viam ad confequen- „dam Dei beneuolentiam propinquam fe reddidifle autumant, dicentes, „ religionem Islamiticam pollutam efle, et mixtam erroribus , nec ablui „ et mundari poflfe , nifi philofophiae ope , aflerentes , vbi coniundae fue- „ rint philofophia Graecanica et religio Arabicae , tunc demum confecu- „turam perfedionem. Compofuerunt autem quinquaginta epiflolas de „ quinquaginta fcientiarum generibus et quinquagefimam primam, quae „fpecierum in prioribus fedionibus tradatarum compendium et epito- „men continet. Has epiflolas Ech\vano’lTapha , feu fratrum fincerorum „ appellarunt, nominibus fuis celatis, easque apud bibliopolas difperfas in „ hominum manus dederunt, refertas verbis ad fidem fpedantibus, et fi- „ militudinibus ex lege petitis, et didionibus implexis modisque fijcatis „funtque ex omni genere petitae, ita, vt nec fatient, nec fufficiant: fint- „que in iis fidiones etallufiones variaque hinc inde confarcinata et con- „ glutinata. Crocitarunt, non cantarunt, cecinerunt, at non modulati „funt; texuerunt, at tenui filo, plexuerunt et crifparunt. In fumma di- ^fcurius funt, qui affedum quidem moueant, fed ad metam neutiquam „ pertingant, nec probationes et argumenta manifefla adhibeant. Cum- „que audores nomina fua celauerint, in diuerfas itum efl fententias de «e^rum compilatore, fingulis fuas conieduras et opiniones fecutis, di- „centibusque aliis, fermones eas elTe cuiusdam ex antiflitibus Alis, quem „fequi Perfas, fupra monuimus, aliis, cOmpofitas efle olim a fcholaflico „ quodam Mo’tazelio. “ Habes hic, Ledor , non tam fcholam quandam theologico - metaphyficam , quam fedam, cum Nominalium inter Chri- ftianos feda in haud paucis comparandam, et imprimis fodalitatem quan- dam literariam et philofophicam , legibus contubernii , quod conflaueraf, adflridam, vt philofophiam quandam theologicam (metaphyficam noflro more DE ORIGIN. ET PROGR. PHILOS. SARACEN. 48« more vel philofophiam primam cum fcholafticls occiden talibu vo- caremus) ecleUico inftituto vel fyncretijUco potius fifteret. Ex quo colligi iure poteft, magnam eo tempore in his fcholis atque fedis, de quibus Infra differimus , fentiendi et ffatuendi liberatem obtinuiffe , et pertinere has fodalitates Perfico - arabicas ad hiftoriam focietatum literariarum. De ohiedo meditationum huius fedae confulendus eft Pocockivs ^ pag. 45. lin. 14. Tejlis ejl Jbutfarams. Non abfimile vero, principes Saracenorum ea in re vt in aliis literariis , fecutos effe exempla imperato- rum Romanorum , qui v-nccrov rZv (piKofTo(pm creauerant. Ibid. lin. II. Anno Hegirae. Scribendum anno Chrifti, dccclXxvii. qui fuit Hegirae annus cclxiv. Anno enim fequente Ahmed Ebn To- lun, quem Eutychius Muhamed vocat, ifta rebellione Aegyptum ador- tus eft, id quod fcriptores Arabes narrant, laudati ab hijloria vniuerfali Bri- tannorum Ibld. not. o. edita. Comparanda tota illius temporis hiftoria orienta- lis, cuius ducem fe dabit hijloria vniiterfalis hactenus laudata ^ pag. 51. lin. il. Kx quo Alis noiwm fatlionem condidit. Nihil hoc fchi- fmate in hiftoria Muhammedica celebrius notiusque, eo quod magnis animarum difcordlis inter Shiitas Alis fecftatores, quod nomen quoque fignificat, et Sonnitas hue traditionarios dimicatum eft, et hodie adhuc partes inter fe feiunguntur. De quo animorum et fadlonum diuortio ea poffunt in compendio legi, quae ex fcriptoribus orientalibus collegit hijloria vniuerfalis Britannorum fcriptoresque rerum Muhammedicarum fere omnes, quos illi indicant: quae tamen magis ad hiftoriam religionis Muhammedicae, quam philofophiae pertinent. Tureas autem Sonnita- rum partes fequi, Perfas Alis, neminem latere exiftimamus, huius diuinam auiftoritatem autem adeo mordicus fellatores tuentur, vt iphMuham- inedi tantum non Alin praeferant, plurimumque eius dodlrinam extol- lant, quam ratiocinationibus quoque ex philofophia theoretica petitis hunc gentis prophetam confirmauiffe, affeuerant. pag. 57. n. I. A demonflrationibus fermo. Quaeftiones theologiae Scho- lafticae apudMuhammedanos, in compendio exhibuit Omarvs, nondum quidem editus, excerptus autem ab Hottingero quo audore *, quae- ftiones fedae theoreticae funt: de locis communibus, quos in funda- mentales et non fundamentales diftinguunt : de diftindione demonftra- tionum t) Specim. hiflor. AraV. p. 195 feqq. qui huic hibetnr p. yoi feqq. Commode autem cum hi* Abulfavaii loco lucem commodabit. comparari poteft Hottingervs hift. Or. L. II. T. XX. y 184. P- 25S feqq. C. 6. p. 366 feqq. e) T. XXI. init. p. 3 feqq- valde deprefla eft g) Scriptores theologiae fcholafticae apud Mu- eo tempote Alis faftio. Conf. Hf.rbelot p.742. hammedanos enumerat Hottingervs in Ita in Aegypto exfpirauit Caliphatus Fatcmicus. biblioth. Orient. p. 186. qui de Ornaro quoque Conf. ScHVLTENS 1. c. p. 13. 14. plura dabit p. i88- multa hinc poffunt hauriri ad f')T. XIX. vbi feft. 4. §. 339 feqq. prolixa hiftoriam theologiae elenchiicae pertinentia, rerum fub Alis Caliphatu geftarura narratio ex- h') Theatr. Orient. c. II. f. 3. p. 48. Append. Hijl. pliil. P P P 482 AD TOM. ni. PART. I. LIB. III. CAP. I. tionum theologicarum, de iudicio fenfuum, quantum illi tribui poITit, de principiis theologicis, de compendio fiue capitibus Islamifmi, Tota ita- que ifta theologia fcholaflico-muhammedana elenchtica elb , fed princi- piis fcepticis ambigue dimicans, contra diffentientes Mutazalitas, Afcha- ritas, Ceramitas, Ghabarios, Henbelitas, Schafaeos, quorum opinioni- bus infra lucem nonnullam accendimus. Loca autem fontesque huius fe6lae ipfi quaerendi apud Hottingervm Reliqua, quae de propheti- ca infpiratione , de apollolatu, antifiitio, presbyterio, monachatu, mira- culis pfeudo-prophetae differunt, ad ius ecclefiafllcum Islamifmi perti- nent, ideoque a nobis praetermittuntur, leui negotio apud allegatos au- deres quaerenda. Nos hoc vnum notamus, quod infra latius explicabi- tur, locum de Deo hanc theologiam fcholafficam prae ceteris occupare, et de effentiae vnitate, aeternitate, fimplicitate, infinitate, fpiritualitate, accidentium et dv^^onTioTrccBeioov , comparationis cum vlla alia effentia re- motione, vita, attributis, numero citra multiplicationem effentiae, po- tentia Dei eiusque obiedlo, effedlu, voluntate, fcientia, vifu et auditu, operibus ad extra, creatione, angelis, praedeffinatione, prouidentiae Dei circa bonum et malum conciirfu cum cauflis fecundis, de regimine et permiflione Dei , fiue induratione , et fimilibus, quibus pradica multa de peccato eiusque poena , de fide et orthodoxia , de libero arbitrio, rebus licitis, fato, vita aeterna et metempfychofi, refurredione, iudicio extremo, damnatione etc. adiunxerunt. Haud difficile inde coniici poteff, hos ScholafficosMuhammedanosChriffianorum theologorum et philofopho- rum ferinia compilaffe, et non modo methodum folam illius theologiae naturalis, fed principia quoque inde in arua fua tranffuliffe, vt tolerabi- lior facies Islamifmi Chrillianis arrideret, vel tela tamen eorum, quae in Alcorani eulbrabant, eiiitarent. pag. 6i. not. s. De Rashidi et Mamouis imperatorum moribur. Lauda-' bili inilltuto id egerunt, quos aliquoties laudauimus, feriptores Britanni hijloriae vniuerfalis quod, de principibus et imperatoribus Saracenorum differentes, eorum mores et chara^eres defcripferunt, et exemplis quo- que illullrarunt *, quo pado haud parum huius gentis pradlicae adieAum eft hilloriae, et plus fernel pulchre hiilorla Saracenorum philofophica il- lullrata , eo quod Calipharum mores et inftituta plurimum ad conllitiien- dam philofophiae fortunam collineauerunt, cauffaeque inde erui poffunt vel neglecffae, vel promotae philofophiae, maxime ex quoMufae ex Grae- corum imperio ad Saracenos Afiae, et ab his Africae incolas migraue- rant. i") 1. c. eos diligenter nnnotauit. Conf. liber Moawiyaeh p. 671 feq- Walidi Tom. XX. p. 11. TfVii^aK-JvTaTivxos apud Ji v n D e .M bibi. Or. Nuroddini p. 27 Moftadi p. 113 l'eq. al.ihaddini pag. 173. quo vix infeniiorem habuere pliilofophi et fcho- k") E. c. T. XIX. 5. »69 feq dffcriliirur perfona lallici Saraceni, donec anno Heghirae 656. Sa- et char. £V.m' Muhannnedis pag. 468 l'q. Oinai i, racenoiiun iiiipcriiun exfpirauit. p. 486. Octimani pag. 540. Alidis , pag. 576 feq. DE ORIGIN. ET PROGR. PHILOS. SARACEN. 485 rant. Cuius rei haud iniucunda exempla polTent adduci , fi haec no- ftra pagina illa pateretur. Itaque iedtoris diligentiae et attentioni ea re- linquenda funt. pag. 66. lin. 5. Mitfae Domidlwm eligerent. Noua vrbs Bazra fiib Ornare anno Heg. XV. demum excitata, hodie inter celeberrima Arabiae loca eminet, Periiae et Arabiae contermina, vnde ad mercaturam fa- ciendam populis vicinis Syris, Arabibus, Perfis, Indis commodiffima: in regione feraci et iucundiffima ad litora Tigridis fita , ab antiquo prouer- biis Arabum celebrata, mater atque alma nutrix eruditorum, inter quos eminuerunt, AI Hariri eloquentia patria celeberrimus, Kafan al Bazri, Scholafticus eminens, peculiarisque fcholae au') T. XX. §. 368. qui nor. tD P- J28. qno- a) Quales jllae fuerint , difci ex illis porelt, que fcriptores allegant Arabes de Auicenna ccn- quae lupra ad Toni. I. p. ii- e. 3- de philofopliia fulendos, qui adeundi. Perfarum poft C. N. in his fuppleuientis addu- .v} pag 812 813- ximus. Repetit hanc Ahulpharaii narrationeini >) 1. c. p. 35j. hiltoria vniuerfalis 1. c. p. 528. 485 At) TOM. III. PART.I. LIB. III. CARI. pag. 85. lin. 34. Fabulam cudere. Nititur autem illa traditio narra- tione eius, qui fe comitem fuiffe Auicennae apud Abulfaraium teftatus eft. Verum fatemur, multis modis nobis fufpecfhm eam narrationem, cui aliae Arabum contradicunt, funtquc nonnulla in ea, quae fe mutuo euertunt, videnturque ideo ab amicis confida eflc, vt infamia, quam exitus vitae Auicennae infelix illi contraxerat, auerteretur, isque ad vitae finem in honore vixifiTe crederetur. Vnde maluimus Leonem fequi, cuius relatio plana eft et cohaerens, et ex fcriptoribus Arabibus defiimta. Facile tamen perfuaderi nobis patimur, Auicennam Caliphis confilio in regimine adfuiffe, id quod faepius medicis Arabibus accidit. Nam in aula eum vixiiTe fatis potentem, negari nequit. Quod fi tamen potior videatur lecRori fides tertis vnius ab Abulfaraio addurti, explodenda ta- men nonnulla funt, quae non fatis cohaerent. pag. 89- oot. y. Scriptores que hijloriae pontificiae et fcliifmatum alii. Ante omnes confulendi ry tsuw Mvratorii Jlnnales Italiae qui iftius aetatis tempertates a Rogerio excitatas accurate narrat. Memo- rari in philofophiae hirtoria meretur, princeps ille propter artronomiae et geographiae rtudium, cuius gratia argenteum fibi globum terraqucum, magni ponderis conflari, et fmgularl libro explicari iuflit ^ pag. iia. lin. 12. Leo X. P. R. peculiari bulla illam reiicere damnarcque opus habuerit. Exhibuimus memorabilem bullam impietatis eius tempo- ris, quo ecclefiae do^frlna reformata eft, tertem infra Tomo V. vbi te- ftimonlum quoque Ficini attulimus, fatentis: totum orbem Peripateti- cum fe. 733. vbi quoque Maraccii , Hackfpanii , Ger- thecae Reimmannianae Tom. I. feft. IV. nardi, Foibfii, Hottingeri, Relandi aliorum- p. 93^ feq. vbi feriptores ad theologiam Muham- i)ue labores indicantur. • naedanam fpewlantes enumerantur. In Ifag. hiltor. in theologiam L. II c. 7. 494 ad TOM. ill. PART.'I. LIE. III. CAP. II. " ad noftrum illa campum proprie non pertineant. Legenda autem et ex- aminanda effe haec fqripta prouide et fine praeiudicii occupatione eo magis monemus, quo certius ell, multos de Muhammedis perfona et lege fcripfilTe , qui , nec potuerint , nec voluerint mentis acie in veros pfeudo-prophetaefenfus penetrare, et, vel nimium premendo, vel nimium pingendo vatem Arabicum, peccarunt Vnde prillinum defiderium re- petimus, vt vir quidam dodus et candidus, auxiliisque dodrinae, fapien- tiae et literaturae fatis inftrudus criticam hiftoriam legis Islamiticae ex- ponat, verosque fenfus, non nafcentis tantum, fed vigentis quoque Mu- hammedifmi (quae duo momenta vehementer inter fe differunt) , funda- menta, dogmata, fententias, fyfiemaque totum Islamifmi cum cauffis ve- ris critice extricet, tali enim hifforia religionis Muhammedicae hadlenus deftituimur, qualis, fi exifteret, facile natiuos phllofophiae naturalis atque moralis vultus eius poffemus detegere, iuftosque phllofophiae Muhamme- dicae vultus effingere. pag. 164. lin. 6. Quam malis fequelis fatalifmus Muhammedanus fubie^ Uus fit. Conferendus ad hunc articulum Io. Chr. Krvgeri diff. de fato Muhammedano pag. 176. lin. 7. Fieri potejl ijia generatio fpontanea. Rationes, quibus pro generatione fpontanea fiue aequiuoca, nefcio, ferio, an per lufum, non indode tamen et acute poteft pugnari , peculiari diffiertatione olim ex- plicuit PoLYCARPVs Lyservs Non tamen generationis fpontaneae idolo tantum tribuit Thophailus, vt non emanationis fyffema in auxilium vocet, afferendo, fpiritumqui, iungitur corpori , ex Deo effluxiffe, vt radii folis in mundum : quo padlo ipfe prodidit, Iftud generationis aequi- uocae svqnjj-cc carere ratione fufficientl, adeoque fine principio externo vel interno cooperantc totam fuam fabulam de Yoktanidls fui ortu coila- bafcere. Vnde rationem quoque dure non potuit , quae fit origo inani- matorum. pag. 199. lin. 2. Summam rerum compleBendo. Vt habeat Ledlor, cui ad orientales fontes non tam facilis patet aditus , vnde moralem do?^yeiav , ne putemus, doAores veteres propria vineta caedere, cum concedunt, il- literatis , rudibusque ex plebe hominibus tantum fapientiam I. C. per- fuafifte: ita quidem Celfus et fequaces, qui magno inde contemtu praedi- cationem euangelii fubfannabant, qua in re praecurfores ei fuerunt lu- daei eadem chorda oberrantes. At concedebant quidem illi viri optimi,' quife paraftatas chriftianae do Tacemus, quae de Gnollicorum fomniis viri dodti commentati funt, in hilloria ciuitatis facrae nominandi nam et ifta fanaticorum generatio hanc methodum illo tempore ad incruflandos errores fuos adhibuit diligentillime. pag. 276, lin. 3- a lin. Clementem Alexandrhmnu Huic omnino iun- gendus Pantaenus , quos magiltros habuit Origenes , vt reHe obferua- tum Moshemio pag. 290. not. z. lin. 3. De iis in epiJloUs Jgnatii difpiitarunt. Quan- quam famofa eft, muUisque, tum veterum, tum recentiorum difputataet confiderata Valentini haerefis, vt ex illis, quae iam apud Irenaeum , Ter- tullianum, Clementem Alexandrinum de hac ecclehae Chrillianae loligi- ne occurrunt, conflare potell, vt paulo iunioresEpiphanium,Theodore- tum, Auguflinum aliosque taceamus 5 fatendum tamen, plus illi inefle te- nebrarum, quam lucis , quam a fcriptoribus veteribus accepit. Cuius ratio inde magnam partem deriuanda videtur, quod ipfi errores, in quos Valentinus Incidit, non femei et fimul ex eius ingenio, quod fanaticum naiflus erat , propullularunt , fed fenlim et per partes obrepferunt, donec tandem his innutritus homo tumidus et Aegyptiacae indolis proprium docflri- ») Praecipue c.IV. 9-14. p. 7J fcqqT t) Noii diu poft refurredtienem I. C. fuifTe exaratum, ex Barnabae ep. c. 12. concludi pot- elt. Conf. Fabric. Cod. Apocr. N. T. p. 936. qui ex ludaeo Chriltiauuin fuifle audloreui. coniicic. c) Comm. ir> Apocal. conf. Cei. Se.mlervs Obf. de interp. Apocal. adiedla epufculis Wet- Itenianis p.217 fq. d') Luculentum exemplum, et antiqua litera- tura plenum qui cupit, legat B. Moshemu hilto- riam Ophitarum, feflae Gnofticac, quae partem I. haerefeologiae , quam dare conltituerar vir defidcratifliuius , exhibet. Forte Audior Apoc. loanneae et Hermae Pallori fupparfuit, vnde ad cogDoIeendain rationem fcribenji arcanam adhi- beri potell. e) Hili. chr. ante Conft. M. Sec. II. .§ 33. p. 299. qui tamen rcdle obferuat, neclullinum, netf Irenaeum philofophiam Aegypti lacris literis ac- commodalTe, ied malum id ortum ex Aegypto, DE PIIILOSOPH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 503 dodrinae aedifidum conftrueret , et philofophiam Afiaticam atque Aegyptiacam copulando et conflando cum Chrifliana religione in vnum nouum chaos confunderet. Itaque re(fl:e ad antiquius etiam tempus hu- ius prauitatis primordia a viris doctis relata 1'unt, quae tamen in neruum non eruperunt, nifl, poltquam ipfe fine fpe reditus ex ecclefia erat pro- fcriptus j prius enim tum in Aegypto, tum Romae errores fuos eum dis- fimulauifle, Tertvllianvs teflis eft: vnde redte contendit Moshe- Mivs non ignominiam deiedtae a cathedra fpei, quod illi tribuimus, fed fannticifmum , in quem homines Aegypti prae aliis inclinabant, caufTam fuiilc dogmiatis fanatici Valentiniani. De qua tamen re non hoc loco, fed in annalibus ecclefiafticis difceptandum eft. Hoc certum, ad haere- fes philofophicas hominis infaniam efTe referendam, quam mature con- cepilTe videtur. pag. 291. lin. 4. Maloqiie^ quod in ecclejiam iniiexit , maximo exemplum habent. Addimus his, inferuire breuem hanc fyftematis Valentiniani ^icc- Tvnooviv.f vt intelligat lector , quo pa• JSl-. ca fuilTe. DE PHiLOSOPH. VETERVM CHRIST. IN C7ENERE. 505 „videri dodilEmis quibusdam viris, ei veterum etiam dirta illis videri „fauere. Alt fuo iudicio fecus fentiendum atque exillimandum efie ex „mente hominis huius, (Valentini,) nempe materiam ex infinito tempo- „re extra Pleroma fme fedem Dei extitiffe, antequam Sophia filiam fuam „Achamoth pareret, verum informem, confufam et omni qualitate ef „mom defiitutam.“ Cuius afferti fidem vir beatus ex Irenaei relatione confirmat, qui c-ocpluv eis t^v tS cAa 8aiuv extra pleromatis limites fefe immediffe Valentino tribuit. Hanc autem eV/av extra diuinatis plenitu- _dinem exifientem. cum immenfum efie fpatium feu vacuum , repugnante voce , dici non poflit, relinqui folam materiam eo nomine intelledam, et quaecunque de Achamoth extra pleroma partibus referunt, ea omnia de mutationibus , quas perturbationes eius induxerunt in materiam antea prorfus tranquillam et qualitatis omnis expertem intelligi debere. Fate- mur talem effe hanc obiedlionem viri in talibus excogitandis fupra mo- dum acuti, vt noltram explicationem euertere, et inter Dualifias, quos vocant, Valentino locum facere videantur. Cuius potiffima ratio eft, quod homo nugator more gentis et fecundum fedae fuae difciplinam atque methodum principia ifta emanatiua in perfonas et entia per fe fub>- liifentia conuertit, et conceptus metaphyficos im.aginibus mere phyficis exprimit,, quo padlo claros eius fenfus defecatamque atque puram expli- cationem dare non licet, et, vt male cohaerent in fyftemate Gnofiico omnia, ita fingulorum quoque principiorum et conclufionum explicatio difficulter vel plane non expertari potefi, nifi ex natura fyfiematis ema- natiui lux maior accendatur, vt nofiro cogitandi et philofophandi more de toto fyftemate differere liceat. His praemonitis eo fenfum obfcurae huius theogoniae redire putamus : ex infinito rerum omnium fonte fiue vniuerfo, cum feruafiet fibi ts^ctuxtoo^^ lux diuinae effentiae infinita , emanationum fubftautiam , iufto ordine fecundum diuinitatis gradus atque modulos difponendam, modificationis rationem extra hanc infinitam plenitudinem talem iniiflfe, vt, pofito emanatiui principii cuius- cunque termino, (Horum vocat) infinitatis fubftantiae limitationes ori- rentur, quae cum extra pleroma efTent, naturam inde acciperent ab i/lis diuinis diueifam, lucique infinitae diuinae efTentiae oppofitam; et haec elTe materia in fyfiemate Valentiniano videtur, negatiue magis, quam pofitiue a philofopho indicata, ita, vt ex retradlione infinitae lucis ad de- finiendam limitationem oriretur fubfiantia paffiua , tenebricofa , luce et vita carens , nec diuinitatis attributo vlio confpicua , in quam vero prin- cipia emanatiua ad conllituendum to thov agere poffent: quod qua ra- tione poftea euenerit, Valentinus difficillimis aenigmatibus explicuit, quae nunquam retegemus, nifi abieftis i/lis fymbolis obfcuris; quopa- dto patebit, omnia ad id redire, vt offendatur, quomodo res omnes ex principio primiprimo, tm 7;ctir/, limitatione emanationis adhibita, pro- fluxerint, donec materia, quae ex retradlione diuinae infinitatis orta erat, Apfend.Hifl. pliil. Sss - et 5o6 ad TOM. m. PART. II. LIB. I. CAP. II. et velut profunda abyiTus omni luce et vita vacua extra pleroma iacebat, per communicationem inferiorum emanationum vitam acciperet, ec quaecunque tenebris, inertiaque et ftupore prius marcebant, luce, vita fenfuque replerentur. Obiiciet nobis lecflor, nos laruas et fpedlra intro- ducere, nec negamus, totum hoc fyftema emotae imaginationis extra orbitam raptae opus elTe: fed haec culpa nonnos tangit, fcd Valentinum, qui, quae Zoroallrianum olim fyflema tradiderat, et in fcholis philofo- phorum Orientalium miris explicationum obfcuriflimarum aenigmatibus tegebantur, comtius et artificiofius ornare atque pingere tentabat, et ChriRiana ad hunc modulum refingere cupiebat, vt fapientiam fuam con- tribulibus oflientaret. Ex his vero iam conftare fatis poffe putamus , fy- ftema dualiflicum fenfu abfoluto Valentino tribui non polle, qui mate- riam extra pleroma, diuinitatis pleromati non alio fenfu, quam priuatiuo, oppofuit: et ex his, fi coniedturae nofirae locus eR, inteliigi quoque pot- eR, quid velit fibi cA»i licrlcc (ita enim apud Irenaeum legitur), quae non alio fenfu concipi poteR, quam de modificatione emanationis, ex oA« vnluerfo, (cui foli tribui poteR, non vero fluxae et inflabili mate- riae). lubemus in tanta aenigmatis obfcuritate cabbaliRicum fyflema tomo II. explicatum cum Valentiniano comparare , vbi paulo clarius ex- pofuimus, quomodo falua emanatione materia tamen iners, et luce ca- rens infinitae luci opponi poffit. Qiiod Ii haec LecRorem non fatient, culpam quaefumus in tenebriones hos coniiciat, aut clariora nobis enar- ret , quibus, dimiffis noRris conieduris , libenter locum faciemus. pag. 303. lin. ag. j^ccuratiori perlii/lrandi oculo. Enata nobis , poR- quam dudum ifla de haerefibus ex philofophia Orientali orfls fcripfera- - mus , occafio a viro quodam doRiffimo nobis in publico fynedrio eccle- fiaflico fuppeditata , accuratius in aliud quoque aenigma feiRae cuiusdam ex Orientali difcipllna ortae, Bafilidis puta, inquirendi, et peculiari dif- fertatione obfcuriflimum argumentum fimulque omnem difcipHnam GnoRicorum orientalem illuRrandi. Quae cum olim Mufeo Heluetico ” inferta vix patrios editionis fines egrefla fit, et mufeum illud extra Hel- uetlam et Germaniam a perpaucis infpedlurn ledlumque fit, operae pre- tium nos faduros credebamus, fi ad hunc pottffimum H. C. P. locum, ^ cui infignem lucem foeneratur, noRro fpicilegio , illuRrando et fupplen- do ifli operi deRinato,hanc quoque dilTertatiunculam repetamus, et vul- gatiorem faciamus. Quod non noRra tantum interefle putamus, vt mens noRra de haerelibus ex hac philofophia ortis clarius intelligatur, fed le- nioris quoque, vt, qui fine partis Rudio his facris inuigilant, habeant, quod luculento exemplo illis opponant, qui pertinacius orientalis philo- fophiae exiRentiam negant, nosque fomnia vendidifife coniiciunt. DE m) T. VI. f P. XXII. p. 229 feqq. DE PHILOSOPH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 507 DE CAVLACAV BASILIDIANORVM DISSERTATIO CRITICA. $. I. Inter veteris dodirinae aenigmata, Gnoflicorum fomnia obfcuritate tan- tum non omnium maxime laborare, nemo rerum in Eccleiia Chriftia- na geftarum adeo ignarus atque rudis eft, vt nefciat. Cum enim difci- plinam a communi ingenii humani menfura longe abhorrentem , et vul- gares fcientiae terminos excederitem affedtarent Philofophi nugiuenduli, cogitationibus abftrufis , notionibus fidlis et nullibi nifi in emoto infa- nientis turbae cerebro deprehendendis vfi , ob antiquae , quae in Orien- te et Aegypto ad ifta vfque tempora regnabat difclplinae , quae arcana atque ideo fymbollca et allegorica fuit, imitationem , aenigmata magis, quam dodtrinas ftruxerunt, rati, vt folet apud imperitum vulgus fieri, plus fcientiae abftrufioris, cuius nomen atque gloriam affedlabant, prae fe ferre pofie, fi obfcuris fymbolis verbisque fapientiam creparent. Te- fiem volumus omnem eorum Haereticorum hiftoriam , qui excellentio- ris de rebus diuinis eruditionis gloriam aucupantes, paulo pofl: conditam ciuitatem chriftianam, Gnoflicorum nomine eam mifere depraedati funt: quorum nugas omnes ex latebris in apricum producere, et labor et opus elfj ebrios enim loqui putes , vanos fine mente fonos fundentes , et nec fenfum habentes nec inter fe cohaerentes. Vnde Epiphani vs ", iniis Iv u^xTco yvojjw?/ i^s^uovros TfotqxKxKHvros rx ra jjiev ye\oott 7:s7:otY]jjihu, sTs^oc dg kAccv^/xS ffATiAscc j ebrii ^ animo fibi non conflante et nu- gatorie loquentis verba , partim ridenda , partim commiferatione phia de- prehendit. §. II. Quamuis autem haec ita fe habere, nemo temere inficias iue- rit, non adeo tamen infaniuifle homines , neque ab ingenii opibus neque ab eruditionis cultu imparatos , credibile eil , vt vana nobis nihilque fi- gnificantia verba dediffe, magnisque, quas proiecerunt, bullis plane ni- hil, quod momentum habet, dixiffe cenferi queant. Id enim, quamuis frequenter ab eius aetatis dodloribus chriftianis eis obiiciatur % minime tamen verifimlle eft, perpendentibus, ob eruditionis haud vulgaris lau- dem homines iftos plurimum famae atque plaufus retuliffe, eosque per omnes veteris difciplinae campos non fine fudore volutatos, eruditae opinionis, quamuis ea fanatica fuerit, fufpicionem reliquifle. Neque in ineptiflimarum fabularum cortice haerendum , fed ad arcana dogmata, tanto ftudio , totque inuolucris recondita attendendum eft, quibus fagaci mente erutis , ftultiftimae horum hominum nugae et obfcuriflima aeni- gmata, fi non omnia, multa tamen, folui queunt, et eorum difciplinae lux poteft accendi. Aft is difficilis atque diuturnus labor eft, virum que S s s 2 pofcit n") Adu, haref. Lib. I. baer. 26. 5. 2. Tem. 1. Opp. p. 84. 0) Vid. Tsrtvllianvs contra Valent, c. 5. 5*08 AD TOM. III. PART. II. LIB. L CAP. II. pofcit non emanatiui tantum fyftematis, omnisque Orientalis et Barba- ricae Philofophiae peritiflimum , fed et arcanae difciplinae methodique Aegyptiacae non ignarum, et diu in hac arena non line attentione et patientia verfatum. Qiiales cum non adeo multos efTe, et ingratus labor et rerum magis vtilium lludia patiantur, non miramur, perpaucos elTe, qui Philofophiae Gnoilicorum multum lucis accenderint, vel etiam vi- derint iph , et innumera hodie efTe aenigmata in harum feclarum placitis fepulta: Quibus nofira demum aetate clauem repertam efTe, laetamur, ex quo Orientalem Thilofophiam non ignotam quidem penitus, at negle- (Ram tamen, ex vmbra protraxit incomparabilis Moshewivs. III. Quae omnis Gnoflicae difciplinae conditio fuit , eam impri- mis Philofophiam Bafilidls referre , comparatio quemlibet docere potefl. Fuit is natione Aegyptias patria Alexandrinus homo, vt folebant Ae- gyptiorum ingenia, atrae bilis contagio mire corruptus, at eruditus ta- men , et patriae Philofophiae, quam ex Orientali enatam fuifTe alibi pro- bauimus , callentiffimus, vnde refle obferuatum Epiphanio ^ difcipli- nam circulatoris illius ex his oris, Aegyptiorumque placitis originem ha- buifTe. Quem cum difficillima quaeflio de mali origine teneret isque a fcripturae fimplicitate prae animi, quod gnofticam fapientiam affeda- bat, fuperbia fibi difcedendum efTe decerneret, ad fyflema illud emanati- uum delapfus efi;, quod mira fagacitate cum dualiftico in concordiam ire iuflit Zoroafler, excoluerunt, mirumque in modum auxerunt et varia- runt Syri, Perfae, Afiatici, ingenia plerumque anomala , et imaginationis morbis corrupta; a Chaldaeis, Perfis, Orientalibusque ceteris acceptum fuae Theologiae adaptarunt, et fymbolica methodo exornarunt Aegyptii, fuum fecere ludaei Cabbaliftae, Pythagorici, Platonici, Chriftianae legi attemperauerunt Haeretici , ex Syria et Aegypto progrefli ^ Id quod inita comparatione luculenter demonftrari pofTet, fi id ageremus, et non ea, quae fiife fupra de Valentini haerefi difTeruimus *, rem in aprico po- nerent: qui locus illis adeundus eft, qui de ea re fludluant. Itaque ct indole Philofophiae eius dudus, et regionis illius, quam incolebat, et in qua praeclarus fapientiae inagifler haberi cupiebat, more perfuafus, fym- bolis, vocibus obfcuris, barbarisque, quibus bkoxtu ukcvto, fcripturae loca attemperata funt, dodrinam fuam, de origine, caufTa remedioque mali veftiuit, et ita incertam et tenebris obfitam reddidit, vt mirum non fit, et olim^dodlores ecclefiae eruditiflimos eum non fatis inteliexifTe, et hae- rere hodie aquam viris magnis , qui haec foluere aenigmata aufi funt. §. IV. Nihil autem vel celebrius, vel obfcurius in Philofophia Bafi- iidis quam Abraxas et Caulacau fiue Caulaucau, (vtroque enim modo fcribi p) EfiPHANivs 1. c. p. 68- Clkm. Alexan- r") Ibid. p. 72. DRiNvs Strom. L. VIl. p, 764. EvseBivs hift. Probata haec omnia dedimus in Hilt. erit, ecdef L. IV. c. 7. p. 97. phil.T. I. p. 1549. T. II. p. 190. T. III. p.igyfeq. loc. cit. t') Ibld. p. 390 feqq. DE PHILOSOPH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 509 fcribl poHe dluerfa pronuntiatio probat) huius nugatoris. Et illud qui- dem nomen adeo tenebris tecium et incertae (ignificationis eR, vt do- dilFim.os viros in diuerfiflinias interpretationes pertraxerit quibus ta- men heic, vhi alia agimus, non inhaeremus. Hoc tenebris fuis ita in- terpretes hifloriae Bahlidianae terruit, vt tantum non omnes, etiam do- (Riflimi, de definienda certa fignificatione huius vocis, quidque ea in fy- Remate Bafilidiano fibi voluerit, decernendo, defperauerint. Accidit id Grabio* et IMassveto^, viris eruditiflimis, in eum Irenaei locum comrnentantibiis, in quo huius nominis mentionem faciunt Epiphanii, Eufebii, Theodoreti, quibus illud ipfum nomen aiviyf^xTaSss ta^fum eft, editores commentatoresque vno Petavio ^ excepto, qui tamen nihil, quod rem iuuet, attulit, ficco illud pede praetereunt. Eruditiffimus Beavsobrivs cum omnem Bafilidis difciplinam magno ftudio enoda- ret, Caulacau quidem tetigit, fed praeter conieduram, in fe verifimilem, nullam rationem addidit, in qua animus conquiefceret. Itaque cum de obfcuro numine locoque Irenaei curatius cogitandi occafionem nobis vir quidam eruditidimus c luv iv dylois rubminifirafiet , profundius paulo, quam fieri folet, in haec gnofticae fjiarocioKoylxs fomnia et deliramenta inquirere placuit: quo euentu, ledorum fententiae definire relin- quimus ^ V. Haurienda efi; de Caulacau Bafilidis notitia, cum Haerefiar- chae fcripta perierint, ex teftimoniis veterum. Inter quos primus locus debetur Irenaeo qui aduerfus hos homines ex infiituto difputauit, et eodem fere tempore vixit ,^quo infanum hominum genus in ecclefiam irrupit, eamque deuaftauit. Is de ea re ex verfione interpretis veteris ita : ^ tiintur^ autem et hi magia , et imaginibus , et incantationibus^ , et reliqua vniuerfa periergia: nomina quoque quaedam affingentes quafi angelorum , an- nuntiant hos quidem ejje in primo coelo ^ hos autem in fecimdo, et deinceps nitun- tur CCCLXl^. ementitorum coelorum et nomina et principia et angelos et vir- tutes exponere. Qiiemadmodum et mundus nomen ejje.^ in quo dicunt defcendiffe et afcendijfe Saluatorem , effe Caulacau. Igitur qui haec didicerit, et angelos omnes cognouerit, et caujfas eorum, inuifibilem et incomprehenfibilem cum ange- lis et potejlatibus omnibus Jieri, qiiemadmodum et Caulacau fuijfe. Illuftrant haec Irenaei verba, fatis obfcura, et in mendo cubantia, quae habet Theodoretvs ‘'j is enim paulo luculentius: Qidn etiam angelorum nomi- S s s 3 na V.) Vid. quae poft Macarium et ChifBetium fcripfit BeavsCbrivs hifh de ManicVieens L. IV. c. 4. T. II. p. 50 f<>q. Mt3NTFAvc. ral.'Gr. L. II. c. 8- Basnage Hili, des Juifs T. III. p. 700. x) Ad I R £ N A E V M L. I. c. 24. y') Ad I R. I. c. p. 102. s.) Ad Epiph. I. c. T. II. Opp. p. 44. a) lec. cit. p. 29. b) Quadriennium effluxerat, ex quo lianc DilTertationem fcriprimus alii loco dellinatai»; interira prodiifTe, nou» Liter. Lipf. 1750. n. ^o. p.798. referunt, OttonisNathanaelis Nicolai Dilf. de Saliiatore Bjfilidis Caulacau dido. Quam licet nondum vifam cum explica- tione obfcuri aenigmatis a noltra interpretatione differre, ex eo loco didicerimus, noluimus has cogitationes noftras diutius fupprimere, compa- ratione vtriusque Ledoris veteris Philofophiac gnari indicio permiffa. c") L. 1. c. 24. p. 102. Ed. Maff. i) Haeret, fab. L. 1. T. II. Opp. p. n. 418. 510 AD TOM. III. PART. II. LIB. I. GAP. II. m e^ngentes’ , hos quidem dixerunt primum habere coelum , illos vero fecundum, et ita deinceps vfque ad trecentefimum fexagefimum quintum. Seruatorem autem et dominum Caulacaunm nominant. Haec autem 'dicunt inejjabilia ejfe , et nec ab omnibus capi et comprehendi pojfe praeterquam ab uno ex mille. Tertium his addimus haerefiologiae veteris fcriptorem Epiphaxivm % qui Ire- naeum legit, et in horrea fua eius obferuationes tranflulit. Is reliquis luculentius de Caulacau ita , interprete P c t a v i o : yllii Caulaucaiich cui- dam eandem venerationem deferunt , quo nomine vnurn ex principibus appellant {»^Xovrci rivet rSrov Sroo KOiASvrec') quibus vocum terriculamentis commenti- tiisque ac barbaris appellationibus imperitis hominibus imponere conantur. - - - Quod ad vocem Cnulaucaucli attinet , quis eorum qui nominis potejlatem nouerit, rifum tenere poffit , cum iflos videat vocabula quaedam hebraice bene concepta, nec minus commode graece reddita ab Usque qui graece legunt , plane intelleUa., cum difficile tiiliil habeant , haec illos tamen exprimendis fuis idolis accommodare, hoc eft inanibus formis , ac fubf flentibus principiis, (e/s ewTso^sxriKois et vt ita dicam, fimulacrorum fgmentis , dum vana illa nominum ambitione ru- diorum mentibus errorem fuum af pergunt, quo turpem illam ac fabulofim ar- tem latius dijfipent. Etenim vox illa Caulachauch apud Ifaiam feripta legitur in duodecima vifione cum ita loquitur : Tribulationem Jiiper tribulatione , fpem fuperfpe : adhuc paululum, paululum adhuc expeSia. Quare ipfamet Hebraica verba vt illic leguntur deferipta fijllabis hoc loco fubiiciam: Quippe tfaulatfau tfaulatfau tribulationem fuper tribulationem fgnificat, Caulacau fpem fuper fpem, Zeerfcham Zeerjcham adhuc paululum, paululum adhuc expecla. Hbinam igi- tur ef illorum commentum? vbi vanijfimum illud fomnium foetus infiar ab ijlis conceptum ? viide haec in mundo zizania ? quaenam genus hoc hominum necejft- tas coegit, filn vt voluntarium exitium confeifeerent? Si enim eiusmodi vocabula cum eorum vim intelligerent , perniciofa ludificatione detorjerunt , manifefte fibi- met ipfis mali autlores fuerunt: fin per ignorantiam quae nefeirent, vfurpaue- rint , nihil his fingi potefi infelicius etc. Hadlenus Epiphanius. Reliqui veterum , qui Baf ilidis meminerunt , vno Philastrio f qui kut» ro qi]Tcv cum reliquis confplrat, et qui verbo tantum eius meminere Hie- ronymo et Niceta ^ exceptis, Caulacau tacent*, et idolum hoc vel ignorauifle plane, vel non intelledlum praeteriiffe videntur. VI. Eandem fere fortunam Caulacau Bafilidis apud recentiores feriptores habuit, quorum omnes fere hoc nomen praetermififTe ideo videntur , quoniam quid illud lignificauerit , non affecuti funt '. Certe qui Adu. haer. L. I. hacr. 2<. T. I. Opp. p. 73 feq. p- 97. intercidiffc ; tine dubio enim plus inde, /■) Haeref. XXXIII. p. 71. quam coiiiefturas , quas nunc dare poflumus, ff') T. I. thef. haurire licerer. It) IdCi, EM. Alexandrinvm quoque, i) B. Tu. Ittigivs, quamuis omnia de qui Alexandviae optime rem cognofeere potuit, Bafilide a veteribus relata attuliflTet, et de Abra- et toties Bafilidianaruin nugarum meminit, fe- xas quoque complura dixiflet, Caulacau tamen cifle miramur. Dolemus autem libium Agrippae omifit QilT. -de haerefiarch. Secl. 11. c. e. p. 9g. Caltoris, qui omnes Bafilidis nugas clarifTyne B. Clooivs autem praef Conk. Sam. Schvrzflki- expefuic ct refutauit tefte Bvsebio H. E. L. IV. scHie Wiie^. 1706. fingularem deCauUcau Dif- ferit* DE PHILOSOPH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 511 qui Abraxas Bafilidis explicare conati funt, fimilem dare Caulacau ex- plicationem non funt auli. Grabivs et Massvetvs vt fupra didlum, corrupto Irenaei interpretis loco deterriti de medicina et rellituendo vero fenfu defperauere , nec videre fe Monachus Benedidinus falTus eft, quomodo fpes fuper fpem Baiilidianorum deliriis aptari poffit. Id quod equidem non magnopere miramur , cum tantam veteris Philofophiae, maxime Orientalis, cognitionem non habuit, quantam prae fe tulit anti- quitatis ecclefiafticae. Itaque tria illa veterum fcriptorum loca inter fe diffentire, ratus eft, quod veritati non concinere, in fequentibus patebit. Qui vero de nominis lignificatione difpicere connifi funt Sam. Basna- Givs % Theodorvs Hasaevs ”, aliique laudati Fabricio "5 de ori- gine tantum vocis ex Efaia petita difputarunt, quae ad noRram tractatio- nem, quae philofophica, non philologica elt, non pertinent. Vnus, de- fideratiffimus Beavsobrivs °, qui critico examine Bafilidis mataeolo- giam erudite exculTit, Caulacau quoque philofophice explicandum teti- git , et initio quidem totius fyftematis coeleitis nomen illud efTe coniecit, at cum vidilTet, repugnare id loco Irenaei, ad Theodoreti fententiam acceflit, rcdeque deliniit, nomen* id Saluatoris elTe, eo quod omnis fpei fundamentum nobis effet. In quo quidem vir emundtae naris , felixque veterum haerefium indagator deceptus haud eit; aft nec rationem aliam addidit, nec ex fyftemate Bafilidis explicuit, prodidit quoque vim et lo- cum Caulacau in eo fyftemate non fatis infpexiffe , cum in tota ea re ni- hil mali latere pronuntiet. Quod aliter fe habere ex dictis patebit. No- bis in praefentia, enarrata rei hiftoria, iam id negotii dabitur, vt admiffa Theodoreti explicatione eam ex fyRemate Bafilidis probemus, et cur id nomen Saluatori impofuerit, perquiramus j deinde Epiphanium atque Irenaeum' cum ifta explicatione confpirare oflendamus j quo paClo tan- dem corrupto et obfcuro Irenaei loco facile medicinam afferre licebit. §. VII. Priusquam autem haec, quae diximus, capita probatum imus , pauca fupponere magis , quam prolixe demonftrare neceffe eft, cum animus non fit integram nugarum Bafilidianarum explicationem afferre. Et primo quidem facile~nobis largientur, qui hiftoriam Philo- fophiae, exfurgente monarchia Romana, florentis curatius perquihue- runt et cum facrae ciuitatis hiftoria comparauerunt, Balilidis dodtrinam, vt reliquorum Haereticorum, qui fe a fublimiore diuinarum rerum co- gnitione Gnofticos nuncupauerunt , cum Philofophiae Orientalis et Aegyptiacae fyftemate, tunc magna diuinitatis opinione vigente , non conuenire tantum, quoad praecipua principia et opiniones, fed vero cffe longe fimillimum, Bafilidem, hominem Aegyptium, et in patria ean- femtionem fcripfit, quae philologica magis, »»■) Bibi. Biera. T. VIl. p. 491. quain philofophica eft. 11) Ad P 11 1 l a st k. p. 71. k') 11. cc. 0') loc. cit. f) Annal. polit, eccl. ad Ann. 121. T. I. p. 49, 5^? AD TOM. III. PART. II. LIB. I. CAP. II. eandem fi fuperis placet fapientiam edodum inde occafionem fumHITe, manus his deliriis dandi, eaqurChriftianoruin placitis ita attemperandi, vt haec Chrihi dirciplina fuae gentis genio et eruditioni placere poffet. De quo fi quis dubitauerit, eius patientiam exoramus , ad relegenda ea, quae in Hiftona critica Pliilojopliiae , de Philofophiae Orientalis fyftemate, eiusque principiis, tum de eius aucloritate inter Gnofticos prolixe fatis diximus/’, (^jaecunque enim Orientalis Philofophia praecepit, ea, fi peculiaria quaedam , quae ad dillinguendum ab aliis fyilema fuum Bafdi- des excogltauit, demas, etiam apud haereliarcham occurrunt: cundia ad emanationum diuinarum feriem conflituendam diredta , omnia fyfte- mati emanatiuo applicata, rerum omnium origines ex Deo affertae, ineffabile Numen fuppofitum , exque eius abyffo per varios ordines gra- dusque rerum omnium ortus deferiptus j origo mali per declinationem emanationum ad tenebras et priuationem, id materiam introducla- rum, explicata, aeones et principia diuina fvuTro^^xrwcc ideo excogitata, pleroma diuinum miris fubffantiarum emanatiuarum feriebus repletum, mundi vifibilis origo et corruptio a principiis emanantibus longiusque a fonte primo deuiantibus afferta ; reuocati homines per purgamenta a fcoriis malorum geniorum eorumque poteffate in mundum materialem ad refluxum per principium emanatiuum primum, ad fontem Deitatis e,tc. Quibus methodus fymbolica, arcana, obfcura et initiatis tantum per- ueJligabilis addenda eft. Haec in Valentini fyflemate libro citato teci- mus manifeflifllma , quod cum non nili ingenii magis erudite luxuriantis modulo a Bahlidiano differat, facilis labor erit, omnia haec cum dogma- tibus Bafilidis comparare, vt euidentiflima pateat concordia. Itaque his latius probandis, ne adlum iterum agamus, fuperfedemus, et vnum Hier o N Y M V M 1 vadem fiflimus, fatentem , vniuerfum pene errorem de Chaldaeo et Syro et Graeco fermone exortum ejfe. Idem Gnoflicos ipfos iadaffe refert P o r p h y r i v s §. VIII. Alterum, quod praemonendus ledor efl, in eo verfa^^jir, Bafilldem, more Aegyptiorum, Philofophiam fuam de diuinis deque mundo et malo obfcuris vocibus et aenigmatibus texifle, vt et admira- tionem nouae et inauditae rei confequeretur, et fe Orientali atque Aegy- ptiacae methodo attemperaret, quae fymbolis, figuris, numinibus igno- tis eunda recondit, ^lem in modum Cabbaliltas quoque fimilia de- creta occuitaffe alibi demonftrauimus. Maxime vero ideo fubflantias fuas diuinas atque aeonas in ignotos Deos transmutauiffe videtur, vt eo magis conterraneis fuis placeret, quos omnium maxime circa ttoAv^sc- rnrx infaniuiffe , et religiofiores aliis videri voluiffe conflat b Nempe perfuafiffe fibi videtur homo ineptus, facilius ad recipiendam fidem Chri- ftianam r) P 0 K r H T R. in viu Plotini c. i6. Hift. erit, tus pag, 17. p') T . III. p. '290 feqq. Adu. louinian. L. II. p. 429. phil. T. II. p. 568- 0 Geographus vetus a Godofredo edi- - DE PHILOSOPH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 513 Aianam philofophica veAe ornatam perfuaderi poffe Aegyptios, fi noua ct ignota illis numina adduci crederent. Et has quidem cauAas Bafilidi fuiAe verilimile eA, cur barbaras voces ex Hebraica et Chaldaica lingua quales fuere Barbeloth, laldabaoth, et Caulacau, vel ab inufitato nomine Graeco petitas, qualis erat vox Prunicus, vel excogitatas cabbaliAico literarum vfu et poteAate, cuius generis Abraxas eA, Philofophiae fuae decreta obfcurauerit. Nec procul a fcopo Epiphanivs ferit, con- tendens, his vocum terriculis commentitiisque ac barbaris appellationibus eum imperitis hominibus imponere conari. Idem vifum E v s e b i o % qui Bafili- dem , 7SPO(T%YijJioiTi dTso^nTs^oov dv(S(relBSs ah^saeoos rs^otToo^ets ol\x7iKcc(svotj fjLv^oTsoiixc /pede arcanorum (verborum atque myAeriorum) portentofas fabulas impiae haerefeos commentum /wz^eideoconqueAus effe videtur, quod eiusmodi vocum reconditarum et ad arcanam methodum referendarum artiAcio fabulas fuas theogonlcas texerit. Pari ratione de ea re loquitur Hier o N Y M v s : abuti hisce verbis immundijjimam haerefin apud Jimplices quoque et deceptos^ vt terrorem faciat nouitate Jermonum, quod fciUcet qui haec verba cognouerit, et in coitu eorum meminerit^ absque vlla dubitatione transeat ad regnum coelorum. His praefuppofitis , vt quid Caulacau Bafilidi dicAus fuerit intelliga- mus, fcrutandum fyAema fanatici Philofophi eiusque theogonia et co- fmogonia exploranda eA, vt quem Caulacau fuo locum in ea afligna- uerit, difcamus. Idem vero cum Bafilidi conAitutum fuerit, quod GnoAicis reliquis , vtoAenderet, quomodo ex fummo Deo omnia Au- xerint, quomodo malum exortum fit, quomodo in Deum fublato malo reuertantur omnia , quo mediatore diuino ab eius imperio liberari mun- dus queat, quod ex Irenaei, Theodoreti atque Epiphanii teAimoniis conAat , fequitur inde Caulacau ex principiis illis diulnis et emanatiuis fuiAe, quae ex inexhauAa et incomprehenfibili Diuinitatis abyAo pro- greAa pleroma diuini luminis fubAantiali hypoAafi repleuerunt, et quo- rum vnum ex pleromate progreAum ad iuuandum mundum inter homi- nes comparuerit. Diferte hoc teAatur Theodoretvs “, ingenitum, cum bella angelorum nationibus imperantium vidi ff et, mentem fuam primogeni- tam mifjfe, quam etiam Chrijium appellautrit , vt feruaret eosy qui vellent credtre. - - - Seruatorem autem et Dominum Caulacau nominare. §. IX. Quae cum ita fe habeant, dicendum porro , quis emanationis ordo Bafilidi placuerit, vt intelligatur inde, idem principium emanati- uum diuinum ab haerefiarcha admiAum eAe, quod Simoni Mago ^vxufxts 0ey, fumma Dei poteAas, CabbaliAisque Adamkadmon vocatum eA, id eA, prima et principalis emanatio, tanquam radius ex diuini luminis oceano transmiAus in mundum inferiorem , vt cundla illuAraret, a tene- bris t) loc. cit. conf. Plotinvs , Enn. II. L. IX. c. lo. p. 209. Append. Hifl. phil. T 1 1 «) loc. cit. AD TOM. III. PART. II. LIB. I. CAP. II. bris liberaret, et quos ad materialitatem fufcepta inclinatio malos fecerat angelos (fcorias vocant atque cortices CabbaliRae} vinceret. Rem ita- que vt paucis ab ouo exordiamur, patientiam ledoris paulifper rogamus. Difpllcuere Bafilidi Simonis Magi , Menandri et Rmilium genealogiae diuinae , ex Orientali Philorophia haurtae , eo quod phllofophlcae tan- tum fuerint, minusque commode ad ChriPciana placita transferri potue- rint. Meliora itaque daturus, ad infiniti naturam accuratius attenden- dum fibi elTe cenfuit. Conflat id teflimonio ! ren a ei •^, qui diferte, Bafilidem ait, vt altius quid et verijimilius inuenijje videatur, in immensvm extendijfe fententiam doUrinae fuae ; Idem Evsebivs 'J monuit, «V ro uTiet^ov reivotj Txs iTrtvclxs ad immenfum retiilijfe cogitationes fuas , quod mi- nus redle alTecutus ell dodlifiimus Valesivs contendens interniinatas et vagas nullo certo modo ac termino dejinitas et veritati certae ac fuis /patiis circiimj criptae oppofitas intelligi. Eufebius enim, Irenaeum fecutus , de origine et generatione aeonum fiue emanationum in infinito pleromate agit, et qua ratione melius, quam Menander et Saturninus fecerant , fe infiniti rationes emanatiuas explicare pofife Bafilides credi- derit, exponit. Emendatius vero fe phiiofophari pofTe, propiusque ad Chriftiana placita accedere ratus efl: Bafilides, fi quantum pofTet mundi materiabs originem, quam longiffime ab infinito pleromate et a fumma poteflate, fecus ac Menander ac Saturninus inflituifiTe videbantur, remo- ueret: Itaque ad emanationis diuinae ordinem confugit, quem Gno- fticae Philofophiae cardinem fuilTe, et ipfa fyflemata eorum inter fe com- parata loquuntur, et haud obfcure prodidit Plotinvs ^ In hac au- tem rerum diuinarum abyfifo, ita emanationum ordinem, tellibus Ire- naeo, Theodoreto, et Epiphanio difpofuit, vt diceret rcp «ytWrcv 7t/xro\' yswnToti, eK r^roos TT^cdhyi^nvoej rcv Aoyov, (pPovrj7iV utio Koya, cciro Jg (p^ovwsMs accplav n/f , ingenitum mefitem primam omnium geniiijfe , ex mente proieBam fuij/e (memorabili fyflematis emanatiui voca- bulo ^ vt alibi ^ demonflratum) rationem , ex ratione prudentiam , ex pru- dentia fapientiam et virtutem Haec ifla principia diuina funt, per quo- rum ordines immenfitas diuina emanari attributa fua et operationes ad inferiora pafifa eft.. Quae tamen caue meras aitedliones, virtutes et attri- buta diuinitatis Bafilidi fuifife putes. Nam hoc vniuerfo fyflemati Gno- flico et toti Philofophiae Orientali et Aegyptiacae aduerfum efl , quae emanationibus diulnis hypoflafin, licet cum fummo Numine radicaliter vnam tribuere folebat, vt vel folae Sephirae Cabbalifticae, et primus homo apud Cabbaliftas docere potell. Neque aliud velle vel euincere aeonum nomen, fuo loco probatum dedimus Teftem autem damus Epi- «) loc. dt. y") loc. cit. «) Ad loc. cit. Eufeb. p. jf, «3 loc. cit. c. IO. p. no. L. IV. p. y29. addit iuflitiam et pacem, loc. cit. T. II. p. 647. l) Hift. erit. phil. T. III. p. 53^ feqq- c) XHfODORET. loc. cit. Clem. Alex. Strom. DE PHILOSOPH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 515 Epiphanivm, qui idola Bafilidis effe iao^i^oc^, 'ENTlIOITATIKAr 'APXAZ formas et principia fiibfijlentia et, quod ex fuo addit, avd\it)ivro'nKoi- cTius, effiSias ftatuas, eo quod eiusmodi fimulacra et ftatuas, fiue perfonas quasdam in diuinis effingant , teftatus eft. Miramur itaque , non Ma s s V E T V M tantum putauilTe , Bafilldem aeones non re, fed virtute duntaxat et ratione, ab innato patre diftinxiffe , fed Beavsobrivm quoque, illo in veteris Philo fophiae decretis perfplciendis longe ocula- tiorem, credidifie, aeones has tantum effe perfediones diuinae naturae fecundum Bafilidem, quae ab ea fe nunquam feparent, fed concentratae ab omni aeternitate in effentla dluina, coeperint fe extendere et dilatare, cum Deo piacuiffet res formare : nempe effe lumina atque radios ex di- uina effentia emanantes, quae ab ea non aliter diftinguantur, quamdimen- fiones a fubffantia extenfa. Haec enim fi mens Bafilidis, et qui cum eo in hac parte omnes fere ffeterunt, Gnofticorum, fuiffet, nonnifi in ratio- nis figno ifiae aeones concipiendae efient, et hac quidam ratione, nec ex pleromate ad condendam NB. modo emanatiuo , materiam progredi potuiffent, nec peculiarem hypoftafin efformare. Quin ipfe Caulacau nofter plenus eius rei iudex eft. Is enim cum princeps aeon fuerit nempe mens patris, defcenderitque in mundum ad liberandos homines, necef- fario hypoftatico dlfcrimine a patre diftinguendus eft. Licet cetera lu- benter fateamur, aeones et radicaliter vnum cum fonte Deitatis effe, et in eo fubfiftentiam, velut in fcaturigine fua habere, et longa aliam figni- ficationem aeonis effe, quam eft perfonae in myfterlis Chriftianis, vti latiffime in explicatione fyftematis cabbaliftici docuimus *. Quare per- peram iudicaffe virum eriiditiflimum putamus, cum diceret, ha DRiNi loco-'" difcimus, vbi mentione demiurgi Bafilidiani facfta diferte: cccc sx uv^vylccs TT^os^xsTocf , Tr^yj^xpotTCi e?;, caa Ss utto evcV , «xoie?, qnac-^ cunque procedunt ex coniiigatione , pleromata funt, id eji , plenitudines , quae- cunque nutem ab vno, imagines. Qui canon praecipuus Philofophiae Orien- talis, vbi recfteintelligitur, cognofci inde poteft, qua ratione ex principiis aftiuis et pafiiuls in diuinis non tantum lucis plenitudinem (fubiecftum fcholaftico nomine diceremus), fed et formam et imaginem ineffabilis Deitatis tum Balilides , tum reliqui Gnoftici , quique ex Orientali Zoroa- ftris difciplina progreffi funt, Philofophi ceteri, deriuauerint. Et haec quidem fecundum Bafilidem in mundo intelleftuali, diuino, luce coelcfti pleno acciderunt. X. Ex mundo intelligibili ad fenfibilem progreffus Bafilides, non parum, vt videtur, offenfus eft difficili quaeftione , qua ratione in hunc adfpedabilein mundum praeter perfedliones diuino opificio dignas malum Ttt a quo- Hift. erit. phil. T. II. p. 985 f) Lib. lY. p. 5<>9. 5i6 ad TOM. III. PART. II. LIB. L CAP. II. quoque, tum imperfedlonis, tum malitiae, phyficum et morale hodie dicimus , irrepferit. Quae quaeflio vt omnem Orientalem metaphyficam peperit, ita potiflimum foecunda mater fuit fomniorum Gnorticorum. Quam vt folueret, fuppofitis emanatiuis principiis, non aliam, quam reliqui , originem rerum creatarum pofuit. Gnoftici autem tefle P l o- T I N o ® , demiurgum defcifcentem a matre Jingentes mundum ab ipfo deducebant ad extrema fimulacronm , quo interprete quoque Icimus , ex eorum mente animam atque J api entiam quandam , id, quod inferius tjl , conciipitiijfe (jieZa oa) Jiue id coeperit anima , et huius generis caujfa extiterit, fiue fapientia quaedam., Jtue vtraque idem concupiuerit : inde vero alias animas condefcendijfe veluti membra fapientiae , et has corpora humana fuijfe ingrejfas. Ex quo memo- rabili loco patet , rerum materialium, conditi mundi , creatorum homi- num origines obfcurifTimos Philofophos, ad quandam fyzygiam diuina- rum aeonum , pleroma egrefTarum et ad inferiora emanationem exten- dentium retuliffe. Hoc vt Valentinos expofuerit, alio loco planum feci- mus. Batihdem fimilia praecepiffe, Irenaei, Theodoreti, Clementis Alexandrini, Epiphanil narrationes nos dubitare non finunt, quamuis non in omnibus illae inter fe concordent Et IreUaeus quidem ita rem narrat : z? dynami atque fophia virtutes et principes et angelos , quos et primgs vocet, et ab iis primum coelum faUum ; dehinc ab horum deriuatione alios auUm faEios aliud coelum fimile priori feciffe , et Jimili modo ex eorum deriuatione cum alii f adii effent, antitypi eius , qui fuper eos ejfent , aliud tertium deformajfe ' coelum ; et a tertio deorfum defcendentium quartum , et deinceps fecundum eum modum alteros , et alteros principes et angelos fadtos effe, et coelos CCCLXV. quapropter et tot dies habere annum , fecundum numerum coelorum. Eos autem, qui poferius continent coelum , angelos, quod etiam a nobis videtur confituijfe ea quae funt in mundo omnia , et partes ftbi feciffe terrae , et earum , quae fuper eam junt , gentium. Idem prorfus tradit Theodoretus. Nec abludit Epi- phanius barbaras principum ac pote/latum per vnum quodque coelum appeU lationes innumeras, memorans, qui et alio loco ' potiora nomina principum poteftatumue coelis variis praefidentium enarrat. Afi: non omnibus is angelis creationem mundi tribuit, fed eum, qui feptirno coelo praefit, Sabaoth didum, efie coeli terraeque conditorem, tum eorum, qui con- fequuntur, orbium 'coeleftium, angelorumque fuorum dicit. Aliter quam hi omnes. Clemens Alexandrinvs *, ipfe Aegyptius, et nationis fuae opinionum callentiflimus. Is Bafilidis verba recitat, ftafientis: mortis generationem effe opus eius, qui creauit mundum; deque hoc Deodixiffe tradit: quo eji minor imago viua facie , eo efl minor mundus viua aeone: quaenam eJi ergo cauffa imaginis f faciei maiejlas, quae piElori exhibuit f guram, vt per eius nomen honoraretur : non enim ex fe etjua auElori- tate fuit forma inueuta, fed implerant nomen, quod in creatione erat imper- jedtum : £) loc. cif. h') . Q. c. p. 78. O pag. 9'- It) Stroinat. L, IV. p. 509. DE PHILOSOPH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 517 feSlum : cooperatur autem id quod imifihile ejl in Deo , ad ^dem eius quod effi~ itum eft. Addit his Clemens: rov fxh Srifxiie^yov , ms &sov TruTsoft xXri^evTcii , eiKovUy tS ccAtj^ivS TtQofp^Ttjv TT^oaUnev' ^ooyquC^ov r^V (rc) Luci, quam viderat, oLltat, BiAvsoBmivs ») loc. cit. c. 3. p. 20 feqq. vbi re£le Maflue- loc. cit. p. 19. rationes Platonicas hic adniifcens, tum notat , qui hoc Philofophiae genus non fatis quae longe diucrfae funt. elt alTecutus. DE PHIL030PH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 521 haec confufio principiorum, in mixtura lucis et tenebrarum, ad originem mundi materialis, ex Philofophia barbarica liue Chaldaea, (Orientalem nos, ob latitudinem terrarum , in quibus fioruit, dicimus) referenda fit, licet materiam aeternam , quod tamen Vir eruditdlimus vult, in tenebiis non pofuerit, vti ex P i. o t i n o ^ eft euidentifiimum. Ita cum in mun- dum et praecipue hominem , mali generis fpiritus defcendilTent, reme- dium altius et fupra demiurgurn ad pleroma vsque alTurgens alhgnanduni. erat, quo fpirituum materialium malignitas fuperari, hominesque ab iis liberari pofTent. Scilicet mentem diuinam, quae proxima ab ineffabili Deo aeon efl, mifertam animarum, a malis iilis rpiritibus vexatarum, velut principalem Dei fummi virtutem in mundum defcendilTe, Bafilides docuit. Rem ita narrat Irenaevs: Jnnatiimet mnontimtum patrem, videntem perditionem, mijijje primogenitum Ntinfinim, (et hiinc elfe , qui dici- tur Ciirijius') in libertatem credentium ei, a potejlate eorum, qui mundum fabri- cauerunt. Et gentibus ipforum autem apparuifje eum in terra hominem et vir- tutes perfecijje; quapropter neque pajfum eum, fed Simonem quendam Cyre- naeum angariatum portajfe crucem eius pro eo', et hunc fecundum ignorantiam et errorem crucifixum, transfiguratum ab eo , vti putaretur , ipfe ejf e lefus: et ipfum autem lefum Simonis accepife formam, et flantem irriffe eos. Qiwniam enim virtus incorporalis erat, et Nus innati patris, transfiguratum quemad- modum vellet, etfic afcendife ad eum, qui miferat eum, deridentem eos , cum teneri non pojfiet, et inuiftbilis efflet omnibus. Eadem prorfus recitat Theo- doretus: nec multum difcedit ab ea narratione Epjphanivs ^ , qui eum ita de Chrifto fenhfife dicit : Specietenus (J>s dorfcset) duntaxat morta- libus appariiiffle , quippe quod in eo cernebatur, nihil praeter imaginem- flui fle, neque vero aut hominem extitifle, aut carnem induiffle. Quibus cum fabulam de Simone Cyrenaeo crucifixo fubiecilTet, addit: Eum nihil perpejflumin coelum euolafe.. Interea Simonem , non Chriflum in crucem fublatum ejfe: lefum enim in coelum eiieSlim virtutes omnes penetrauife , dum ad patrem fuum reuerfus fit. Hunc enim ejfe illum patris xommemoratiim filium , qui ad opem humano generi ferendam Jubmifflus fit,, propter eam quam inter homines perinde ac angelos perturbationem coeleflis pater viderat. Atque hunc effe falutem no- flram , qui in- mundum venerit, folisque nobis hanc rei veritatem aperuerit.’ His patrum teftimoniis Ii itandum eit, Chriitus prima aeon fuit, emandtio- que primaria, ti^wtotokos rS Ttoir^os, mens dluina ad medendum malo in mundo materiali omnia fusque deque vertenti miffus , liberator et Saluator futurus. Is verum corpus non induit, fed putatitium, in quo vifibiliter miracula diuina patrauit; Ait cum odio angeli ludaicae genti imperantis , et nationem hanc rabie in illum exagitantis ad crucis fuppli- cium raptus eilet, cruci tamen aihgi non potuit, fed afcendit ad coelos, delufa ludaeorum proteruia, qui Simonem Cyrenaeum in eius figura cruci y) 1. c. c 12. p. 211. qui locus memorabilis cft. a) loc. cit. p. 71. Append. Hijl. phil, V vv AD TOM.m. PART. II. LIB.I. CAP.II. cruei affixerunt, cum ipfe ad patrem rediens, transiensque angelorum malorum ditiones, eos viciffet, falus fpesque vna futura in eum creden- tibus. Fatemur, nos nihil vel abfurdi vel ccvockoA^^b videre in hoc philo- fophemate Bafilidis , vbi femel principia eius admittuntur , licet impium in fe fit, et euangelicae veritati aduerfum: Alt interceffit iterum erudi- tilhmus Beavsobrivs ", et imprimis Irenaeum falfis narrationibus et documentis deceptum ineptam Bafilidi fententiam tribuiffe demonltrare aggreditur. Nam nec Theodoreti nec Epiphanii teltimonia refpicir, forte quod eos exfcripfilTe tantum Irenaeum adeoque pro diuerfis tellibus habendos non effe crederet. Vt autem fi non mendacii, deceptae tamen fidei Irenaeum arguat , fe euidenti Clementis Alexandrini^ loco permoueri fatetur. Ibi Dodtor Alexandrinus , quem propius con- terranei fui opiniones pernouilTe contendit , late de Bafilidis decreto dif- putat, quod martyrii nullum proprie praemium fit; ipfa quoque verba Bafilidis affert, difputantis, praemium dari non poffe ei, qui ex merito patiatur. Omnes autem ex merito pati , aut enim propter delidla poenis et fupplicio affici, aut pati quamuis innocentes, vt infantes, eo quod peccandi naturam et poteffatem in fe habeant, ideoque etiam pro pecca- toribus habendos effe , ne prouidentiae paffionem immittenti malum aliquod adferibatur. Rationem addit Bafiiides , ex lobo, xocBoc^cv xTTo §11778 j nullum effe mundum a fordibus et hominem, quem- cunqiie nominaueris , tamen hominem effe , Deum autem iuftum. Qijod fi quis ipfum Dominum obiiciat tanquam hominem, vt ipfum pu- dore confundat, eo quod paffus fit, dicere fe: non peccanit quidem, fed erat fvnilis infanti patienti, immo quemciinque hominem nominauerimns, hominem efe, et a naturali forde minime purum: Quibus Bafilidis verbis enarratis haec, vt impietatem impofforis detegeret Clemens fubiicit: Hali' c)? 8k uBsc7, Bsix^ocv j^h rov ^luficKcv , oc/ua^TnTyjy.cv To?\uy;axi Tcv Kuf /cv ; quomodo non impius videatur Bafiiides , diabolum quidem inter Deos referens, anfus autem hominem peccandi poteftate praeditum Dominum dicere f Qiiem locum clariffime euincere putat Vir dodiiflimus, Bafilidem non verum tantum hominem putauiffe Chriftum, fed vere etiam paffum effe; fine qua thefi vana fuiffet Clementis contra haerefiarcham difputatio: Vidit difficultatem Massvetvs', at nugatoria exceptione eam tollere co- natus eft, ratus pertinere haec ad putatitium iftum Chriltum, Simonem Cyrenaeum , quod plane nihil ad rem facere rede Beaufobrio obferua- tum eft. Non diffitemur nos, perledo femel iterumque cum attentione Clementis loco, valde nos in partes fuas pertraxiffe virum ingenio et eruditione incomparabilem, et quaecunqiie femel elegerat, vi animi, qua pollebat, maxima, vrgentem. Alt cum eius tamen Itudium, quacunque liceret mercede, liaereficos veteres excufandi , paululum nos fufpicaces feciffet, nec fatis cauffae nos videre putaremus, cur vnanimia Irenaei, Theo- loc. cit. p. 25 feqq. f) Strem, L. II. p. 506. c) pilT. in Irenaeum p. 61. DE PHILOSOPH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 513 Theodoreti, Epiphanil teftimonia velut falfa efTent relidenda, praecipue cum eorum relatio cum fyftemate Balilidiano cohaereat, paulo curatius rem omnem excufTimus. Iterato autem examine tanta nobis viri optimi nobisque olim amicifiimi audoritas vifa non eft, vt veterum fidem fol- licitaremus. Rationem fuggeffit ipfe ille Clementis locus cum fyftemate Bafilidis diligenter collatus. Clariflime enim ex verbis eius a Clemente addudis patet, ftatuifte Philofophum Aegyptium: nullum hominem, qui reuera homo eft, effe labis expertem, et(i adu nunquam peccauerit, id=- eoque nunquam pofte martyrii praemium pofcere, cum habeat diuina prouidentia, quod in eo puniat. Id principiis fuis conuenienter dixerat, eo quod materiam omnem vi naturae fuae et originis ex tenebris pro- greffam, femina mali in fe habere crederet. Hoc vero ex Bafilidis men- te, quod nec negat Beaufobrius , admiffo, necelTario fequitur, mentem patris in corpus hominis, qua hominis, verum defcendere non potuifie, et impoftibile fuifte, vt verum hominem Chriftum extitiffe afiereret. Nts- enim iungi corpori materiali , in fe malo, et quod opus et produdio angelorum mundi creatorum , malorum principium , effet , non potuit. Quod fi verum Chriftus corpus non habuit, nec vere paffum elTe opor- tet, aliumque cruci affixum fuiffe cenfendum eft, eius forma confpicuum. Et haec quidem conuenienter dici orationi Bafilidis a Clemente exhibi- tae attenta ledio nobis fecit euidentiflimum , poftquam obferuaueramus, Bafilidem koct difputare, et obiicientem : Chriftum paffum effe, plane nihil peccantem , dedudione ad abfurdum conuincere voluiffe , in- eptam effe hanc inftantiam. Vrget enim Philofophus, omnem homi- nem , qua hominem , peccandi poteftatem habere, ex quo tacita illatione concludit, nec Dominum tum eximendum fuiffe, fi verus homo fuiffet, .eo quod peccati tamen femina et poteftatem in fe haberet. Non addit vero, quae inde fequuntur, Chriftum non fuiffe verum hominem, qua- les fuerint fintque martyres, eo quod ad praefentem difputationem non pertinebat. Clemens autem accurationis logicae, quod eius fcripta omnia teftantur, ignarus, et in difputando acer, argumentum ab inuidia petit, et quod kxt uiB^ooTj-ov Bafilides difputauerat , illi tanquam veram fententiam tribuit, Chriftum velut peccati capacem paffum effe, quod tamen vtrumque vi fyftematis fui, Bafilides non negare non poterat. Cuius generis paralogifmos logicos quam plurimos facile detegent, qui Clementis Scripta attente legerint et examinauerint. Conuenienter au- tem fyftemati fuo negauiffe Bafilidem, Chriftum crucifixum effe, ex ef- fcdu quoque apparitionis, quem illi tribuebat, conftare poteft. Cum enim angelos mundi principes , et inter eos imprimis, quem reliquis ma- iori tyrannide grauem aliis credebat , ludaeorum terrae praefedura , vel Deum gentis ludaicae, viciffe, eorumque artes et infidias euafiffe, red»* euntem inuihbiliter ad patrem , contenderet •, qui potuit tantam illi lu- daeorum angelo dominoque gentis rebellis poteftatem in mentem diui- y vv 2 nam AD TOM. III. PART. II. LIB. I. CAP. II. nam tribuere, vt hoc quod infederat corpus, crucis fupplicio aflBcere potuerit? Quae omnia luculenter, nifi fallimur, difputata fatis rationis fufficientis afferunt, cur veterum narrationes fequi, quam viri ingeniofe et erudite quidem, at parum verilimiliter conficientis et pronunciantis effatis fijbfcribere maluerimus. Arbitrium rei autem non nobis pofci- mus, fed ledlori relinquimus. XIV. Huic vero menti diuinae, apparenti in mundo .Vifibili et an- gelorum malorum poteftatem atque tyrannidem expugnanti, animis quo- que demiflis in corpora , et ab appendicibus illis malis miferc vexatis me- dicinam afferenti falutem hominibus partam Bafilides tribuit. Seruato- rem hunc vero, more fuo ex patria difciplina petito, Caulacau nomine Infigniuiffe, ex teltimoniis fupra addudis tenendum, et, quod duce Epi- phanio fcimus, repetendum eff, vocem hanc Bahlidem ex loco Iesaiae XXVI 11, IO. defumTiffe. Quorum v^erborum licet varia fit apud interpre- tes fignificatio cum alii canonem fupra canonem, alii fpem fuper fpem, alii aliter vertant, de quo in praefentia difpicere non vacat j dubium ta- ''men nobis minime eff, reide Epiphanium ex mente ledae Balilidiarae vertiffe fpem fupra fpem. Ita enim verterant Graeci interpretes, quo- rum cum maxima et diuina fere inter Aegyptios eflet audoritas, etChri- Itianorum quoque plerique eam fequerentur, fat.s rationis fuit Bafilidi, cur has potiffimum voces, hoc fpei fenfu eligeret, ex quibus Seruatori nomen mylticum et difciplinae arcanae conuenicns effingeret. Cum enim illum Caulacau, fpem fupra fpem, id eft, fpei fummam, et maximum ynicusque falutis portum nuncuparet, id quod nominis ratio exEbraifmo prodit, conftat inde, animarum, quas in alia vita peccaffe dixit Baiilldes, fpem omnem eum ad hanc Dei mentem fidemque in eum retuhlle, in- dicareque voluiffe , redeundi ad patrem inque linum cceani diuini , ex quo effiuxerunt animae, fpem maximam atque vnicam in eo niti. Diferte id telfatur Theodoretvs, Seruatorem ab illis dici Caulacau, nec aliter legi poffunt Irenaei verba, vt fenfum fundant, quam: eum, qui in mundum defccndit et afcendit Saluatorem, elTe Caulacau. Satis lucu- lenter enim pergit : Igitur qui haec didicerit, et angelos omnes cognoverit, et caujfas eorum, iriuifibilem et inromprehenfiMlem eum angelis et putejlatibus vniuerjis fieri, quemadmodum et Caulacau flnffe: et Jiciit filium omnibus inco- gnitum fui [l'e fic et ipfos a nemine oportere cognofci. Ex quibus verbis mani- fellum elt, hlium Dei, mentem patris elufa ludaici angeli proteruia gen- tisque rabie inuilibilem illis angelisque omnibus, cum ad patrem rediret, fadum effe Caulacau. Commode itaque interpretandus eu Epiphanivs, Caulacau, nomen effe contendens, nvos , principis cuiusdam. Per enim hoc loco aeones inteiligi debent, de quibus nonnulla dixerat Epiphanius, ex quarum numero cum lefus prima et maxima fuerit, i') Vid. quae ad h. I. erudite difpurat Cam- fignificationem vocis 1p diligenter inquirit Eo, ■r E G I V s V 1 T R I N G A ; add. qui in genuinam P o c o k. ad Poit. Molis p. DE PHILOSOPH. VETERVM CHRIST. IN GENERE. 515 fuerit, confla^" inde, nec Eplphanium reliquis in aPignanda barbarae vo- ci lignificatione contradicere. §. XV. Patet ex didtis, ad hanc fpem omnia in fyRemate Bafilidiano redire, eamque proram puppimque falutis fidelium, ex horum hominum mente, elTe. Diceremus, effe Bafilidianos , Elpilticos Plutarchi pecu- liari Differtatione a nobis olim illuftratos, fi venhmile effet , GnoRicae Philofophiae aliquid Piutarcho innotuiffe. Qiia vero ratione fpem hanc in effedum deduci , et expedlationis maximae finem attingi pofTe Balili- des tradiderit, iam porro exponendum eR. Et huc tota quidem Philo fo- phia moralis Bafilidis pertinet, cum theurgia Rue magia Aegyptiacis fe- ^is folenni : eam autem omnem hoc loco exponere, nec inliitutum nec locus patitur: multa ex Clemente Alexandrino erudite collegit, digeflit, illuRrauit Beaufobrius qui adeundus eR. Qiii nili nonnulla perperam ef- fet interpretatus , non haberemus, quod eius obferuationibus adiicere- mus. Itaque vt omne Bafilidis fyRema conRet, etvniuerfa nominis Cau- lacau ratio et comprehenfio intelligatur, paucis ediReremus , quo paclo illam fpem per Saluatorem elpiRicum liceat attingere. §. XVI. Incipiendam elTe falutis ex fpe atqiue fide fpe nitente exfur- gentis acquifitionem , a timore, genera fpirituum diRinguente , et ele- (Rionem animae propriam prodente, loco Clementis Alexandri- ni * intelligitur, vbi, mentione facRa canonis facn: Timor Domini ini- tium fapientiae, add t: hic Bafilidis fectatores hoc dictum exponentes ^ dicunt "ip/um principem ^ cum exaudiifet diStionem Spiritus mhiijlrantis (in baptismo Saluatoris') propter auditionem et fpeBaculumfuiffe obJlupefaBiim, cum ei prae- ter fpem annunciatiim effet euangelium et eius obJiupefaULonem appellatam ejfe timorem, d^-xfa ysvlf^svov aoC^lxs c kv o iiciTr,hBev‘ 8^' uv «Ae To u^%cvToc , oos ccutos Key8(Tiv ’ av ao(p!ocs , ex t8 0:(i8 eAoifisv eis rriv v’ a o (po- 0OS rS TI^OQVTOS uvB^m7S8 i7ii08A8s T8 a(pere^os TjAocafAOtrcs TisTTolms r8s ay- ysK8S , dos e\i^^oiJLev8 tm tioqci,T8 t8 aTre^iAUTos ryjs ixicoBev 8covciu/av appellarunt , quaeque vel dolofae pugnae , (quam tamen mali- tiam viris pietatis gloria illuftribus nolumus tribuere) vel craffae fatis ra- tiocinandi impotentiae et ignorantiae poteft tribui , quos ideo ex merito in hac quidem parte culpault Dallaevs, qui videndus, excufandi ta- men funt, quoniam in illis fcholis , in quibus liberales artes 'et imprimis philofophiam rationalem didicerant, meliorem logicam non inuenerunt, vt alias rationes taceamus intextu noflro h. 1. addudas. y) C. II. p.in, 131 feqq. Hift. Clirift. Sec. II. 2y. p. 272 feqq. Ad capvt tertivm. DE PHILOSOPHIA VETERVM CHRISTIANO. RVM SPECfATlM CONSIDERATA. ' P‘^g- 377- penult. paffim in hoc tomo demonftrauimus, et imprimis praeterlufiinum, Theo- phili, Athenagorae, Clementis Alexandrini, Origenis exemplis probaui- mus; DE PHILOS. VET. CHRISTIAN. SPECIATIM CONSID. 535 mus : qui num nomen Xoya ex Platonis vel Philonis fchola acceperint, de quo inter viros do6los difputatum elTe, alio loco inclicauimus, fru- ftra quaeri videtur. Nam eo quide;n fenfu, quo Koycs principium in diuinitatis ordine Deo proximum, et emanationis natura et rerum ex Deo productarum fecundum ifta appellatione indigitatur, apud Platonem ipfum non legitur, qui v&j/ vocat: certum autem, inter philo- fophos Aegyptiacos , maxime qui ex ludaeis Orientalem philofophiam in ea regione didicerunt, ab iphus fere eius incunabulis appellationem iftam eo fenfu viguiffe, et ^niAUs^yov @eS kcyov diCtum efTe; cuius qui- dem primum vfum a ludaeis ex Babylonica captiuitate redeuntibus eos accepiffe, facile nobis perfuadet paraphraftae Chaldaei exemplum, qui lehoLiae nomen plerumque per Ferbum Dei expreffit Ipfam autem notionem theologicam et metaphyficam ex Orientalis phi- lofophiae fyftemate emanatiuo a ludaeis Aegyptiacis recepto haultain fuiffe, credibile, quorum illi, qui fecundum Platonem philofophaban- tur, vyv Platonis fiue principium diuinorum fecundum iltum, Xcyov effe, alTumferunt, eo quod eundem menti apud eum locum tribui videbant in emanationum diuinarum ordine, quem in Orientali fyhemate Klyos occupat j id quod Gnoftica placita, quae ex eodem fonte profluxerunt, principiorumque in diuinis apud eos ordo luculenter confirmant. Et hoc quidem paClo verifimile efl: , rS hiy8 doClrinam in theologiam et philofophiam Alexandrinam fuilTe receptam , ac PP. quoque ab illis Pla- tonicis Aegyptiacis , quibus Cabbaliflae addi poffunt, fuilTe perfuafam, quod deinde feculis fequentibus ducibus Pantaeno , Origene, Clemente Alexandrino aliisque hanc theologiam Platonico- Aegyptiacam fequen- tibus fuit frequens , et in ecclefiam tradudlum. Qua de re comparanda funt, quae eruditiflimus Semlervs * obferuauit, cum hac noltra obfer- uatione facile concilianda ^ Non tamen huc aduocandi Indi philofophi atque Stoici, qui Deum Xcycv vocantes, non principium aliquod diuinum fubordinatum et emanatiuum primum , fed ipfiflimam efientiam diuinam omnia peruadentem , et fecundum leges naturae et potentiae fuae diflri- buentem intellexerunt. Qltos tamen nonnunquam fecutum fuifie, et ad eorum modum de Aeyy locum tum luftinum, contendit Semlervs, quod in illo, qui lullini tempore obtinuit, fyncretifmo dogmatum et opinionum magnopere quidem mirandum non efl, et ad confufiones eius aetatis ecledlicas pertinet , qua facile crTre^ixotTrAos Koyos Stoicorum , cum Kcy(f> Platonico flue Alexandrino et hic cum loanneo , «Vef y^oteprjs con- fundi potuit. Quae tamen diuo martyri condonanda putamus, quem fen- fifle melius quam fcripflfle, fumus perfualiflimi, qui vero fcholae, in qua educa- n) Vid. quae ea da re inter fe difceptarunt vbi variae veterum notiones explicantur, SovvERAiNivs.Io. Van derWayen, 0 Vid. Hili. cv. phil. T. I. p. 2QJ. 928 Teqq, Io. Clericvs. vbi de Stoicorum mente ex inffinito dichim. b') Hilt. theol. dogniat. praerailTa B A v M G a R- Ceterum confulcndus lioc loco Ittigivs , S«l. I E N 1 1 theol, polem. P, II. not. 60. p. 56 feqq. Cap. H. E. c. 2. p. 206 feq. 536 AD TOM. III. PART. II. LIB. 1. CAP. III. educatus erat, locutionibus alTuetus incaute fatis locutus eft, memora- bili exemplo, quam incerta et iniiabilis fit PP. in definiendis Chrillianae religionis dogmatibus auftoritas et tellimonium. pag. 377. lin. 22. ReSte ob/eniatim eft eruditijjlmo PETAVIO. Gra>* uem dicam ob haec Tioc^c^dfjiocTcc theologica de angelis luftino fcripfere, qui PP. fuifTe labiles et erroribus nonnunquam fedudos fafli funt. Inter quos atro eum carbone notat Semlervs qui fyftema de angelis luftl- ni fanaticum et Chriftiano dodore indignum vocat. Nec magnopere excufari et in faniores fenfus transfundi pofTunt ineptiae pneumatolo- giae luftini, quae veltigia philofophiae Aegyptiacae et, quae matrem fe praebuit, orientalis manifelte fpirat, in qua fpiritus emanatiui minoris ordinis atque gradus talia, qualia apud luitinum inueniuntur, patrant, quae lolia ne hodie quidem omnia potuerunt euelli: tantum abell, vt in eius temporis infantia eruditionis 7rxT^o7ra^ix^cT8 naeui ifti deleri potue- rint. Verum recordandum quoque efl, incertum adhuc elTe, num omnia ex beati Martyris calamo fluxerint, quae ei in eius apologiis tribuuntur, quas nunquam Romani populi iudicio exhibitas fuifTe libenter alTerenti cl. S E M L E R o " credimus. pag. 378- lin. 13. Emrtere fyftemata pliilofophontni gentilium confueuerit. Etiam ex his incertis lullini fcriptis multa cumulauit praeflantiflimi Sem- leri induftria, ex quibus afTertiones philofophicae Chriflianorum eius temporis poffunt intelligi , quae tamen h. 1. vbi breuitacem fedamur, non exferibimus, fed Ledloris attentioni commendamus, eumque ex hoc fpe- cimine fecull illius indolem in metaphyfico argumento difeere iubemus. pag. 379. lin. 25. Encratitarum haerejin condidit. Etiam ifte pullus orientali philofophiae, quam iam ante conuerfionem fuam Tatianus di- dicerat, quamque Graecanicae philofophiae longe praeferebat, debetur, quamuis ingenium, quod nadlus erat, auflerum, et exempla patriae haud parum' quoque tribuiffe , fit verifimile. Nam cum materiam natura fua malam (quod dudum fchola Zoroaftris orientalis tradiderat,) ftatueret, certe ex limitibus, quibus emanationes fiue aeonescircumferiptas et intra finitatem coarcAfitj(r<£- omnium, quae periodum rerum aeternarum abfoluunt , emanationum confiflat, ftatueret, neceffario inde ad has alTertiones delatus efl, quae veteri aflrologiae velut fundamenta dudum fuppofita fuere , quaeque ab emanatiuo fyftemate reiici et feparari difficulter pofTunt. Qtia in re Origenes eo magis confirmatus efl, quia peruidebat, totum fere Orbem philofophicum confentire, Scripturae autem dida methodo fua his affertis facile accommodabat. pag. 455. lin. 3. 4. Nullo argumento Jatis Jirmo conjlat Hoc de arcana illa ludaeorum difciplinaintelligendum, quam receptis inter gentem fuam TTXT^oTrx^xNitTsaty attemperabant, et omnibus aliis fyflematibus oppone- bant : non vero fundamentali dodrinae orientalis fcholae , quae in cab- baliflica quoque placita influxum habuit , eaque emanarluis principiis more ludaico comtis et vellitis ornauit , quaeque Alexandrino philofo- pho in Aegyptiorum fcholis philofophiae rudimenta difcenti ignota fuiffe non potuerunt, quod ideo monemus, ne huic §. peregrinus fenfus affricetur. Ibid. lin. 15. Flammis excoquenda funt. Adeo natiuo hoc affertum vultu Orientalem philofophiam exprimit, vt palpari queat, vnde fuas naenias Origenes acceperit. In ea enim in conflagratione vniuerli excoda quali ct feparata a tenebris lupe, Arihmanius fiue tenebrae auferentur, et vido- ria erit Oromasdis eunda in Mithram reducentis. Itaque rede fuis haec fedibus affignaffe noflram expolitionem putamus , quamuis ex Stolcifmo quoque poflit explicari, qui tamen alios (y.7sv^x7sxc fontes ha- buit, de quibus fuo loco didum. Ibid. lin. 16. Haneque Arilmanii. Legendum : haneque in Arihma- niumfiue tenebras et materiam Oromasdis fiue lucis vidoriam fore etc. pag. 45(5- lin. 2. 3. Per intimam cum Deo coniunEiionem et vilitatem fit beatus. Non moralis ea coniundio effe potefl , fed phyfica , vbi onanes effentiae in vnam Deitatis profunditatem coalefcunt et confunduntur, quemadmodum ex ea egreffa funt. Hic efl Deus, omnia 'in omnibus. pag. 458- lin. ig. Ad Imites nofros non pertinent. Perluflrari tamen potell obferuationum de Origine labili a veteribus et recentioribus fuppe- ditatarum catalogus ,• quam ex fchedis Eliae Ehingeri eius vitae olim adiecimus, quaeque, fi hoc nobis agendum effet, recentiflimorum feriptorum animaduerlionibus poflent augeri. Sed tenendus modus efl; in argu- DE raiLOS. VET. CHRISTIAN. SPECIATIM CONSID. 549 argumento ad facram Chriflianae duitatis h ftoriam proprie pertinente. Monemus tamen ledlorem , vt, fi habere poteft, doeliflimi atque cele- berrimi E R N E s T I dififertationes academicas de Origene cum nofiris ob- feruationibus comparet, quas ad manus noftras non perueni/Te eo ma- gis dolemus, quo acutius etfolidius plerumque de huiusmodi dodrinae capitibus vir laudatiffimus folet decernere. Ibid. lin. 27. Ex ingenio conjlnxiffe. Miramur, ad has veterum fy- ftematum pofi C. N. explicationes ex Orientali philofophia a nobis datas refpicere noluifie viros dodos, qui exillentiam eius reiecerunt, et con- fictam totam e/Te clamarunt. Quod fi euincere voluifient, aliam et fa- ^ cilem magis et natiuam huius generis dogmatum explicationem dare de- buiffent, quae non iftis tantum fyilematibus faceret fatis, fed, quae fidei quoque hiltoricae pondus melius a fuis partibus haberet. Quare haec curis fecundis attente iterum examinantibus curae priores mutandae vifae non funt *. pag. 463. lin. I. Jjpud Siccam Veneream. Confulendus de hac Ar- nobii conuerfione ftudioque Chriftianifmi BHieronymvs*', et non fidei proFefiio , fed et infecuta mox vitae morumque mutatio miranda, et ad Chriftianae philofophiae commendationem adhibenda. Fatetur enim a dutiore Chrijlo in vias veritatis indudtum, omnia ijla, quae fint fcire , digne de dignis fentire , contumeliam nomini nullam facere diuino , et quid cuique debeatur , vel perfonae vel capiti in, confufis gradibus atque aiiUoritatibiis tribuere. Multa infunt huic apologiae, quae veterem literaturam philo- fophicam fpirant, et hoc ftudiorum genus feClantem valde iuuare pof- funt, non ignobili exemplo, quid ad tuendam religionis veritatem fa- ' ciat hiftoria philofophica. De eius editionibus videndus Fabricivs 47-* ho. y. Felici [fimo fuccefu difceret et accurate teneret. Valde laudant Didymi eruditionem philofophicam fcriptores ecclefialfici, Hie- RONYMVs qui, vt ipfe fatetur, eius amicitia vfus eft, Sozomenvs, Socrates \ quorum polfremus de eo ita iudicat: etsi toc (piXcaoCpoc ^xvjuoi^oosTrciJs Tr,v ^ixhsanxriv e^s/uxSs, ngii ccp^/^yiTiX^v ts }{gcf ad philofophinm progrejfiis admirabili facilitate dialeSlicam arithmeticam, - tnnficam perdidicit. Sed et reliqua Socratis de Didymo legenda funt, vbi Inter alia fubiungit : reliquas quoque philofophoritm difciplinas adeo penitus in animofuo recondidiffe , vt aduerfus illos , qui eas artes oculorum benefcio per- ceperant, promte (caecus nempe) atque alacriter difpiitaret. Et has quiderh difputationes dialeClicas contra Arianos eum habuiffe , et validifTime Z z z 3 contra x') pag. i)yjf yvaifftws, CUIUS tripartiti operis pri- DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. GRAECOR. 555 vt fummus quidam rerum literariarum et imprimis philorophicarum mo- derator conftitueretur, eique inter officia aulae locus effiet atque digni- tas dodoris oecumenici , fupra iam obferuatum eft. Et ipram quidem Hypatiam , fuo iam tempore vTTxrtii racv didam fuiffie , in eius vita obferuauimus, ait id elogii, non vero charaderis et muneris nomen atque appellatio fuit , vt praeltare omnibus , magnamque et eminentem inter philofophos foeminam fuiffie, conltaret. Certior huius axiomatis antiquitas ex Zonara colligi poteft , qui refert: in hafilica , fiue regia, in qua multi codices humanae ac generoforis et dluinae fapientiae ajjeruabantur, ab antiquis temporibus domum fuijje ad inhabitandum ei attributam, qui erudi- tione excelleret , quem oecumenicuni dodlorem appellauerint. Eum duodecim con- tubernales liabuijfe^ excellenter eruditos : bis publicum vi&um praebitum : hos eruditionis et cognitionis auidos accejjijfe , hos imperatores ad rerum gerenda- rum conjilia adhibuiffe. Addit in fequentibus, hos ob odium imaginum cum aedibus et libris Leonem (Ifaurum) combuffijffie. Ex his vero cineribus refurrexiffie hoc philofophorum et literatorum mufeum, et, quod Aeneae Sylvii ’ elogium eft , hoc vetuftae fapientiae monumentum et arcem philofophiae, eft verifimile, tempora quoque concordant , atque digni- tas. Idem enim fcribit Zonaras Bardam imperatorem, cuique difciplinae fcholas conjlitnijfe , et dobtores defi^nauijfe , et fingulis publica Jlipendia decre- uijfe, et omnibus fxeyuv nobj v.avlv hhix^v.ocAov , magnvm et commvnem docto- REM praefecijfe. Leonem philofophum , cuius dodrinae inclyta fama fuerit. Et ab eo tempore par eft credere , dignitatem fupremi philofo- phorum praefedi , xS vtsxts ralv (piAcirccpoov in aula imperatoris obti- nuiffe , quo axiomate, cum per totum imperium Pfelli eruditio immen- fe depraedicaretur , illum narrat Anna Comnena ^ ad hanc dignitatem euedum effie , eo autem CP.^^iedo , eius aduerfarium loannem Italum (PiKoactploii Tsoions Ts^ce^rivotj ^i^dianuXov , vTSotTov tocv (piAocrctpoov accvTcc omnis philofophiae primarium magiflrum extitife , principemque philofo- phorum declaratum efe. Alia de hac dignitate dabunt MATTH.SATRVS,i/fpfl-^ latii Confiantinopolitani offeiis apudGoARVM Carol.Dvfresne ”, alii ^ pag. 553. lin. 17. Splendidum nouumqiie hoc munus aulae fi non exfpirauity certum in contemtum adduEtum ejl , atque eui luit. Hoc quidem ex moribus loannis Itali facile ipfe Ledor colliget, quos ita depinxit Comnena: Pfelli fe in difciplinam dedit Italus , longe difpari vir ingenio, immiti acerba- que natura. Itaque nec per hebetudinem mentis penetrare in adyta potuit philo- Jophiae , nec per contumaciam fujliner e infitutionem magiflri , quem loci atque o^cii auEloritate utentem ijie praetumidus et fiolida ferox arrogantia iurgiis im- A a a a 2 poten- h") Annal.L.lII. p.85- fit) Ad G.Codinvm de officiis A.CP. c.r. i') Ep. 162. qui tamen florem literarum apud «') GlofT. v. ilnaros tuv (p^Xorccpuv. Conftantinopolitanos hoc tempore late fe diffun- Mart. Hanck de Byzant. rerum Script. dentem nimium extollit. c. s6. p. 478 feqq. quo Pfelli res accurate deCsri- k') 1. c. pa;. 129. pfit,qui videndus. Alexiad. L. V. 556 AD iTOM. ni. PART. II. LIB. II. CAP. I. foUntibus Ipfo primo coiigrejfu lacejfere coepit , iam a rudimentis ipfis longe Je ominibus eruditione antecellere fiiperbiffime aublumans. Sed fequentia quoque legenda funt, ex quibus ftatus philofophantium eius temporis late pot- eft cognofci. Pergit enim polt quaedam : His ille (loannes Italus) ti!r~ bis admirationem fibi et plaufum paraiiity non plebis folum , fed magnatum quo~ que atque ipfius Micliaelis Diicae tunc imperantis et fratrum ipfius. Hi enim^ licet primum dobirinae et exi/limationis locum Pfello referiiarent ^ Italo tamen iflo delebtabantur, et eius oqjera vtehantiir in logicis concertationibus. Erant enim literanim et eruditarum artium fudiofffimi Ducae^ cum omneSy tum fratres omnes et Hugvftus ipfe Michael. Qiiorum Italus fauore alens conjidentiam, or~ denti Pfellum femper in congrejjibus et furiofo figebat oculo facile fe extricantem ex eius laqueis, et aquilina celeritate volucris mentis perplexas captiunculas odiO' fi fopliifae alte fuperuolantem. Qiin ille re vrehatur primum intime ac ringe- batur , ium fomacbus erumpebat in iaffationes corporis ac clamores impotentes. Qiiibiis artibus effecit, vt, Pfello per imddiam ex aula in monaferium eieSlo^ ipfe effrenis ' philofophus hac dignitate potiretur , de qua apud fequentium tempo- rum fcriptores mentio amplius non iniicitur. pag. 553. lin. 22. Non iniuria vero laudes illi tantas tributas effe. Non putamus, huius famae gloriam quemquam Pfello inuidere , aft line inui- dia tamen ferri vix poteft , ipfum Pfellum , indigno tanto philofopho charadere, ita de fe iadanter gloriari ; et ego quidem ad artem dicendi et difciplinas philofophicas animum applicui et mathematica attigi ab aliis non tra- dita ; lumen enim eorum exfinclum euanuerat. Sed ipfe demum illud accendens, qui f milium defderio tenebantur , illis praeluxi. Et alio loco ad imperato- rem iconomachum : Vides odiuinijfime Imperator, facrum hunc ver eque phi- lojophiim coetum. Omnes funt meae culturae foetus , omnes ex meis laticibus adbiberunt, et ex meo fonte hauj erunt: et nuttf quidem lingua ad artem dicen- di parati funt et promti , non tantum , vt diuidant , argumenta ducant , ctinofe elaborent , et variis idearum formis orationem perficiant , fed et, vt emblemata ' conf ruant — et exfiinblam quidem philofophiam , ipfe, vt nouo lumine illuce- ret, effeci, neceffe ef enim, cum occafo Jefe offert, fiias quemque laudes libere pro- ferre. Habes hic charatflerem hominis quidem dodli et nominis celebri- tate nobilis, ad Graecanici ingenii , quale illud circumagitauit Grae- ca vanitas. Inde de' pradlica huius temporis philofophia ex his paucis iudicari poteft. Ibid. lin. 27. Ex compendio quaefionum , et refponfionum. Habet in fronte titulum ^i^ocay.aKloi TravToSu-nh de omnifaria doblrina, funtque Olg. CXCJII. cum refponfionibus ad MichaSlem Ducam imperatorem. Ope- rae pretium hoc loco elTef, ex hoc compendio potiora doctrinarum capi- ta carptim recenfere , vt intelligi pofiit , quomodo infima Graecia Pfelli tempore fuerit philofophata: fed obdat nobis paginae et indituti nodri angudia , quo minus morem nodrum fequamur. Poted tamen ipfePfel- lus confuli et ab illis legi, qui veterem literaturam et philofophiae medii aeui DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 557 aeui hiftoriam amant, cum Fabricii ra Trdw bibliotheca Graeca in omnium inanibus verfetur , qui folidam veteris dodrinae notitiam haurire cu- piunt. Immifcuit quidem Pfellus nonnulla theologica, ex quibus conie- dura ducimur, inftar ad inUrnendum planius imperatorem, pronas eruditis aures largientem, hoc opufculum Pfellum confcripliffe. Laudanda in eo luxet fcribendi color, delideranda uK^llisiu. Exemplum (i vis, lege, Qg. XL. quid fit voluntas et ratiocinium praclicum , et au- dies : voluntatem ad ratiocinatoriam animae partem pertinere , monere enim appetitum in rem dejiderabilem , quam quia non fme ratiocinio deligimus , aStio ijla impetus voluntatis vocetur, qui a ratiocinio ipfo fit dinerfiis. Ex hoc vn- gue difee leonem ! Sed expofiiio quoque oraculorum et tradatio de opera~ tione daemonum legenda, eft, vt intelligatur, veteris dodrinae Orientalis apprime fuilTe gnarum Pfellum , afl: in ipfis (piAoo-cepapims talem fe prae- Ilare, qui cum primis et maximis huius fedae nugatoribus pofTit com- parari. Inculcamus autem et commendamus iterum , quod h. 1. monui- mus, eum in explicandis Alexandrini fyftematis placitis plufcula ingenio proprio dedifie et non fine tefte audiendum effe. AD CAPVT II. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANORVM OCCI- DENTALIVM A SEC. VII. AD XII. pag. 55:4. not. a. lin. vit. Tyer decennium exaiidiuerit nemo. Nec a viginti, quibus baec fcripfimirs annis, vlla huius hiftoriae medii aeui Kochianae memoria nobis innotuit : quare dubium non efle putamus , quod hic Aiax in fpongiam incubuerit, id quod valde dolemus. Quanquam enim is prima tantum operis aetatem laturi ftamina duxerat, ipfa tamen delineatio, eiusque, quod ad manus noftras peruenit , fpeciminis mira efl concinnitas et elegantia, fontesque accurate confulti, vt fpes fuerit , eruditi inde operis prodi- turi. Hanc vero prouinciam , vt commodo hifioriae facrae atque phi- lofophiae inferuiturus vir quidam dodus, fufeipiat, eo magis vehemen- ter optamus , quo magis hodie fubfidia literaria ad hunc fcopum ferientia fuppetunt : fed talis, qui ab omni audoritatis et partis praeiudicio liberum habet animum , et aes circa pedirs triplex , ad contemnendas ranarum coaxationes. SS5' -8- Lucem haut contemnendam hijlortae medii aeui accende- re apta funt. Rationem, cur inter fontes hiftoriae philofophicae medii aeui loannemSarifterienfem numerauerimus, velimus Ledorem a Gvil. A a a a 3 Ca- 558 ad TOM. III. PART. II. LIB. II. CAP. II. Caveo difcere , qui ita de ciue fuo et o-u/xTrarii/wr?/ iudicat : Fir aeta- tis fuae eloquentijjimus , et reconditioris cuiustie fcieniiae genere injirutlijjirnus: morum feueri[linius cenfor, et, fi quis alius rigidi feruator lionejli ; in carpendis aliorum , etiamji regum vel pontificum vitiis parem adhibuit facundiam et li- bertatem. Nec amicis pepercit, nec inimicis &c. Talem autem adhibere tellem, et rerum , quas tradat, intelligentiflimum , et fidei cafliffimae obferuantinimum , quis in ifta aeui medii caligine rei^ugiat? De quo opti- mi fcriptoris Charadere ledorem ad ea remittimus, quae ex inllituto in- fra inter Scholafticos de eo narrantur. pag. 560. lin. 24. Qjn in magnis quoque viris errores reprehendunt confpl- cuos. Mereri cenfuram hanc Gregorium, fanditatis et audoritatis opi- nione Magnum didum, fi non alia effent , quae in eo folent configi, maxime hoc vnum eius, de feculari, quam tunc vocabant, literatura et imprimis philofophia, iudiciumet internecinum erga bonas literas odium comprobat. Non tamen hanc eius , qua literaturam fecularem fuppres- fit inuidiam, magnopere mirandum efTe putamus , cum negari non poflit, ex charadere Pontificis huius hoc odium non potuiffe non oriri. Quan- quam enim facile fubfcribimus iudicio B. Moshemii ^ , cui vir boni rebfi- que confla audit, concedimus quoque. Ii non rede et acute, pie tamen, quod putabat, et diuino zelo commotum, ad eiusmodi inimica philofo- phiae confilia fuifTe delatum; fatendum tamen , quod ille addit: fuiffe fimplicem valde , fuperfiitiofum et omnis eruditionis inimicum, in quoad epific- las eius et dialogos rede prouocat. Ex his enim haud obfcure patet, non tantum bono cetera epifcopo iudicii vim atque aciem fuifTe a natura de- negatam, fed etiam , quantum eius illi inerat, ratiocinandi arte plane non fuilTe perpolitum , cum autem bene tamen ecclefiae vellet, ideophi- lofophiam omnem profcrlpfifle, quia peruidere non poterat, quomodo redus eius vfus commode in rem heri, cui ille feruiebat, pofTet conuer- ti ; quod non potuit non tandem in fuperftitionem abire , quam eius hi- ftoria luculenter teftatur. Fatemur tamen, dolerenos vices tanti praefu- lis , qui redius ftatuiflet , nifi eo iam tempore philofophia adeo fuilTet corrupta, vt gregi diuino nullam inde falutem et vtilitatem promittere li- cuerit. Qui ftatus literarum effecit, vt, cum de difciplina et moribus iuuentutis Chriffianae viri bonifibi valde timerent, ad nouum eius ge- nus tandem deducerentur, et inftituta monaffica fecuti , nouas, proferi- pta philofophia, vitae morumque atque Itudiorum regulas excogitarent, cuius illultre exemplum efl: condita hoc feculo a Benedido Nurfino re- gula Id quod mire omnem philofophiae curam atque ftudium fuppres- fit, fl) Hiftor. Iit. Script.Eccl. Sec. XII. adann.1172. per allegoriam, nefeio, an farcafmo? vocat, eique p.m.59?. D. Thoraain ratiociniis longe melius indriiftum h') pag. 77J feq. praefert, reflex. fur la morale §.9. Opp. T.II. c") Hilt. eccl. antlq. Sec. VI. §.9. p. 442. conf. pag. 901. «d quos nor. h. prouocauimus. Qitibus addimus ij) Conf. quae infra 5 p. 573- difta funt. RtN. Ratinnm, qui Gvesoriuiu M. phUofophum DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL, 5^9 fit, portamque tandem , non aduertentibus ad fequelas viris illis bonis, fuperflitioni erroribusque variis aperuit, quod multis exemplis compro- bant annales eccleliaAici , in quibus de hacreculi huius infelicitate eius- que cauflis prolixius folet difquiri. Vnam reliquiarum commendatio- nem Gregorii M. cupimus cogitare , qui exemplum cupit. Et talia qui- dem excufare atque pingere aufus efl Remig. Ceillierivs ', fed ita, vt miferam pro bono Pontifice apologiam fcripferit , quod vel folas Baylii animaduerriones,velBARBAYRACiiobreruationes-^,dehac re legentes mani- bus palpabunt, quique veterum dodorum ecclefiafticorum fcrinia confu- luere, parcius de haere eos ftatuifie norunt Itaque nefeimus, qua fronte in Heumannum debacchetur ConfpcBiis noni rei literariae ordinis S. Benedidti Audior Magnoaldvs Zigelbaver^, qui pleno ftomacho in celebrem virum, in quo non unquam vel dodlrinam vel eruditionem, fed aliquan- do plus modeffiae (nempe erga monachalem illius aetatis ignorantiam) fe defiderauiffe ait , infurgens, exclamationibus magis et interrogatiun- culis, quam ratiociniis et tellimoniorum fiderem in facrahilloria vel pue- ris notam, faftu quodam nonnifi fxovoc^oin proprio, et a moribus virorum eruditorum emollitis per artes alierio, negare lullinuit, non cogitans, fuae ipfius partis vineta caedere, et illis obloqui, qui ex Romanae ecclefiae finu has feculi VII. fordes agnouerunt. Et opponit quidem his Ioankis Diaconi tellimonium , quod, ne fubdole nos tacuifle , quae cauffam, quam feriptor nuperus tuendam fufeepit , ornare apta funt, videamur, pace Ledtoris hic apponimus. Ita vero biographus Gregorii M. : tunc re- rum /apientia Romae fibi templum vifibiliter quodammodo fabricabat ^ et feptem- plicibus artibus velut columnis nobilijfimorum totidem lapidum apofolicae fedis atrium fulciebat. Nidliis pontifici famulantium a minimo ad maximum barba~ rnm quodlibet in fernione vel habitu praeferebat j fed togata y Quiritum niorCy feu trabeata Latinitas fuum Latium in ipfo Latiali palatio fmgidariter obtine- bat. Refloruerant ibi diuerjarum artium fiudia, et qui vel Jandtimonia vel pru- dentia forte carebat, fiio ipfius iudicio Jiibfifiendi coram pontifee f duciani nent habebat. Quibus loannis Diaconi verbis recitatis turgens et tripudians miles velitarius ita infurglt in aduerfarium: Qidd ad haec Heumanne'^i vel fidem loanni Diacono abrogare , quod qua ratione apud viros eruditos valeas, haud difpicioy vel te in Gregarium admodum iniuriofuni extitiffe fatearis oportet, Hadtenus ille ; filuit ad illam thrafonis iadlantiam Heumannus , qui vel hunc confpedlum non vidit, vel contemlit, et v^elut a tyrone quodam fcholallico fub ferula praeceptoris gemente profedtam indignationem contemfit. Nec meliora quoque meruifle hominem, fatendum , qui in compilandis fine iudicio medii aeui fcoriis diligentiam fuam in hoc opere proba- i) Apolo^ie de Ia morale de Peres. fn hac re commilfrone , qui peculiari diflerra- f') Locis in textu indicatis. tione Gregorii caudam fcholaftica mentis impo- Vid quae obferuauit Ioseph. Bikgham ori- tentia et impudentia defendere conatus elt , ad gin. ecclef. T.II. L VI. c. 5. p. 352 feqq. finem Tomi III. pauca quaedam monebimus, i) Prodiit opus Ratisbonae 1739. fol. Dealio 56o ad TOM. III. PART. II. LIB. II. CAP. II. probamt, quique melius feciffet , fi hanc fcenam ornandam familiae iuae fodalibus , hi/loriam literariam Franciae mzgnz. Ao&:x\r\2^ fingu- lari modeftia adornarunt, reliquiffet. lam, cum vterque ex hac vita euocatus fuerit, nihil ad ea hadenus regerere aliquid, quantum noui- mus , quisquam dignatus eft. Qj-iarect nos ipfi, qui cetera Benedidinae familiae laudes m.eritorum de conferuatis medio aeuo audisque lite- ris, plenis buccis accinimus, ad eiusmodi effrenis licentiae calamique impotentis iniuriam, qua celeberrimum, dumviueret, virum, fed fcapham fcapham nominantem, monachus hic cumulauit, reprimendam nihil ad- dimus et opponimus , nifi, quod ille poftulabat , quod loanni Diacono, panegyrilfae domini fui fidem abrogamus , et nos fplendido eum men- dacio decepiffe , audader pronuntiamus. Cuius vt fidem faciamus le- dori , biographo , neminem quod libet barbarum in fermone vel ha- bitu prae fe tuliffe , et trabeatam Latinitatem in .aula pontificis iadan- ti, ipfum S, Gregorium opponimus trabeali nos mendacio non deci- pientem , fed pium dodorem atque redi pedoris , qui in praefatione magnorum moralium in lobum diferte contrarium fatetur : fe ipfum artem loquendi, quam magiferia difciplinae exterioris infimant , feruare defpexijfe, nam : ficut huius quoque epijlolae tenor enuntiat , non mctacifmi colli fionem fe efugerei, non basbarismi confvsionem deuitare : fitus motusque prae- pofitiomim cafusque feruare contemnere : quia indignum vehementer exifi^ met, vt verba oraculi refringat fub regulis Donati. Habes Ledor barba- ram Latinitatem non in aula tantum , fed in ore quoque iadantis eam Pontificis ^ Annon parafita ille aulae pontificiae falfitatis , vel menda- cii trabealis accufandus eft, qui contra mentem Pontificis contrarium ipfi affinxit? Alia et plura, quod poffemus, non addimus, fed, quae in ipfo opere dida et probata funt , repetere iubemus, confuli autem velimus acutiftimos viros Shaftesbvrivm ^ Baylivm ^ , Barbayra- civM , tingentibus etiam barbariei patronis : quo pado etiam, quae Zigelbauerus in Conringium rev ttccw coniecit conuicia , fi tanti vide- bitur , facile poffunt a ledore retundi, modo florentium literarum at- que difciplinarum hiftoriam melius teneat, quam tenuis hiftoriae lite- rariae Benedidinae compilator. Qiii fl diligentiae, quam in corra- denda et in ordinem. cogenda hiftoria literaria illuftris Ordinis Bene- didini adhibuit laudabili parem iudicandl et pretiofum a vili fecernen- di facultatem adiunxiffet, pulchrum nobis hiftoriae literariae monafti- cae , et imprimis Benedidinae corpus reliquiffet. Aft , dum magna, parua, limamque expeita et probata cum rudibus feculorumque fiio- rum f^elicitatem et barbariem prae fe ferentibus conatibus 'vna patella offert, et tanquam dapibus opimis menfam inftruit, prodidit haud ob- fcLire, nefciuiffe fe, de quo conquerantur viri dodi , qui medii aeui fordes i) F.plftokni Gre^orii M- infra adducemus. V) Di£V. T. II. Art. Grcgoire le grind. A) Charadsriltiik , Mile. V. 5. i. T. II. p. 239. U) De la morale des Peres c. 17. p. 339 fq. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 0. fordes deplorant, et quo fenfu, falua tot virorum pro aetatis fuae condi- tione fatis dodlorum, aft, ex fcculi genio et ingenio tamen lufcorum, tantum memoria , . denegauerint eruditionis elegantiam feculis mediis heroes literarii : quorum voces ipfe noder paflim fupprimere filentio non potuit. Sed haec obiter, in eorum potifiimum ledorum gratiam monemus, qui hunc confpedum literarium Benedidinum vtiliter adhi- bere , et ex hac fylua incondita ligna colligere cupiunt , quibus pul- chrius ornari queat hldoriae literariae aedificium : alia pauca de hoc argumento ad recentifllmas nonnullorum cauillationes , in fine harum obferuationum ad hunc tomum adiiciemus. pag. 572. lin. ig. Multum ad hanc barbariem contulijfe. Pertinet huc Gregorianum antiphonariiim , cum notis antiquis muficis excufum ” cu- rante losEPHO Maria Thomasio , itemque Gregorianae pfalmodicic en- chiridion ", Gvil. Gabriel. Nivers dilT. in Canticum Gregorianum cum aliis vmde intelliges, quantum ifto tempore philofophia profecerit. Adeo difficilis enim erat addifcendi cantus ecclefiaftici methodus, adeo perplexa et inconcinna , vt , indice et iudice, quem modo adduximus, ZiGELBAVERO % cum Guido Aretinus nouam cantus fcalam , atque methodum inuenilTet, quod vix decennio addijci antea poterat^ abhinc an- nali f patio , aut, vt multum ^ biennio perftcle impojlerum difceretur. Itaque, vbi feuerioribus difcipllnis^ qualis philofophia, tempus relidum, cum in folo cantu ecdefiaftico decennii mora erat tranligenda } Cur ita- que indignatur, qui haec ipfa annotauit audor Heumanno , quodmo- nafteria in fcholas cantionum , fuperftitionum caecaeque obedientiae conuerfa dixerit? Et nih inter primaria fapientiae ecclelialhcae et phi- lofophicae capita hic cantus ecclefiafticus inepte fuiffet collocatus , qui potuiffet mufica (ecclefiafticam intellige ) in quadriuio inter fuperiores philofophiae difciplinas collocari ? O quam pulchra philofophia ! cere- brum non habet. Non tacebimus tamen, ne quid partis fludio dediffe videamur , phalangas pro defendendo cantu mufico inftruxifle dodif- fimum Cardinalem Bonam ■' , nec vidoriam illis, fi placet , denega- bimus , modo de illa mufica ecclefiallica inteiligantur , quae iuxta Sa- RiSBERiENSEM % ad morcs adliibctur injlruenctos et animos exaltatione vir- tutis traiiciendos ^ quae alio loco examinanda et, an ad philofopliiam per- tineant, expendenda funt. Quid autem cantui animorum excitationi ad concinendas Numinis laudes adhibendo commune cum philofophia? quid cum mufica Pythagorica ? quae alio longe fenfu in fyftemate philofophl Samii locum habuit, forte non fatis quoque aptum. Ve- rum de his obiter. pag. vt) Romae 1691. 4. - q) )oe. dt. p. 27. n) Vid. Cangivs ad gloffir. med.Graec. p.S®. r) Diuin. Pfalmod. c, 17. i }. 4- Opp. p. SJJ. Vid. lourn. des Savans 1677. i) In policrat. L. I. f) Balvzivs ad CapitiilariaT.il. p. 1134. Append. Hift. phil. Bbbb 5^2 AD TOM. III. PART. II. LIB. II. CAP. II. pag. 574. lin. 13. Ex parte quoque decertarunt. Id ex illa familia facra quam maxime fibi agendum iudicabat, quem modonominauimus Mang. ZiGELBAVERvs, qul, cum in campum fibi pro Ordinis fui gloria decer- tando progrediendum elTe ftatueret, initio operis polemici (tale enim eft, non literarium) Conringium fibi aduerfarium delegit, contra quem di- fputaret, euinceretque patriarcham fuae familiae etiam de liberalibus Ru- diis iuuentutis cauffa conferuandis fuifle follicitum. Aft quibus tandem teftimoniis ? Ribadeneirae, Egaflii, Bulaei, Lancitii : addidit Thomaffi- num. Aft, qui de monacho Sec.VlI. teftes.^ quae arma, quam impar con- grelTus Achillei. Thomaflini autem viri dodiflimi verba ne gry qui- dem de inftitutione literaria Benedidli habent , fed de facrarum literarum ftudio, in quo pueros nobiles fuae fidei traditos omnipotenti Deo nutrien- dos dederit. Quali pugna fi ita adrem verberare licet, adum eft de hi- ftoria ecclefiaftica et philofophica. Verum cum huius generis velitibus decertandum multis non eft, habetque literatiflimus ordo meliores pro- machos % quibus cum viris dodiflimis ex fuae ecclefiae gremio de hoc argumento concertandum eft , id quod ad annales ecclefiafticos proprie pertinet. Certe nec diui Benedidi honori derogat, quod ad literaturam facram pueros fibi traditos tantum adduxit , quos ita fedudioni feculi ereptum iri boni parentes fperabant, nec hodie literarum gloriam dili- gentiflimae familiae quisquam facile denegabit, de quo fuoloco dicen- dum, quam vtinam ineptae quorundam filiorum vociferationes non de- turparent. pag. 574. lin. aa. Saraceni inuexerant. Conqueftus eft de hac cala- mitate Agatho P. M. in epijlola ad Con/lantinum imperatorem^ et HeracHum ac Tiberium^ Augujlos^ apud Mabillonivm “, cuius verba merentur at- tendi: nonae/limamus-, inquit, quemquam Umjjoribus nojlris repti iri poffe, qui de fammitate /dentiae glorietur, quandoquidem in nojlris regionibus diiierfarum gentium cotidie aefluat furor ^ nunc confligendo, nunc difcurrendo, nunc rapiendo. !/ nde tota vHa nojlra folUcitudinibus plena ejl , quos gentium manus circum- dat etc. Concinit eiusdem feculi fcriptor hiftoriae Francicae Fredega- Rivs * fcholafticus: mundus fenefcit, ideoque prudentiae acumen in nobis te- pefcit, nec quisquam potejl huius temporis nec praefumit oratoribus ejfe Jtmilis. pag. 575. lin. 5.' Ad littora nojlra migrantem. Probe hoc notari veli- mus, non negare nos Sec. VII. et VIII. omnem literarum fcholarumque cultum et diligentiam, fed philofophlae, quanquam et omnis reliqua eius temporis eruditio a vero priftinoque nitore atque habitu diftabat, vtplum- bum ab auro. Agrem itaque verberant, qui barbariem ingruentem hu- ius feculi negaturi fcholafticorum catalogum ex hoc aeuo nobis recitant, qui ab omni difciplinae cidtu non fuere prorfus remoti : non enim de li- teris in genere, fed de elegantia fcientiarum quaeftio eft, quarum velut ferri 0 Vkl. Maiilion. deftudiis mensft. r.I.c.7. «) Praef. ad Scc.II. Ai2. SS. Ben. J.5. cbf. 17. «j In prologo Chronici. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 563 ferri aerugine obdudlarum facies tunc marcebat, philofophiae autem or- natus plane euanuerat. Quod qui negat, eum exempla ex hoc feculo adducere oportet virorum , qui cafte fobrieque, vel ecledica vei fedaria ratione ad imaginem feculorum antecedentium funt philofophati. pag. 579. lin. penult. Egbertus. Habebatur Egbertus archiepifcopus Eboracenlis Eadberti Northumbrorum regis frater, literatorum virorum fautor aetate fua maximus et dodiflimus, qui nobiliflimam bibliothecam in itudioforum gratiam infiituit, cuius facit mentionem flaccus Alcui- nus, eius olim praefedus primus Haec BALEvs'ad An. 760. Ferax fuit hoc feculum monachorum dodorum in Britannia , fed qui eius paupertatis literariae limites non tranfgrediebantur. Hoc fatebuntur, qui Bedae fcrlpta philofophica legerint , quem aeterna omnhim difciplina- mm monumenta ad nos transmijiffe etfi iam a puero in monafieriit enutritus fuijfet^ JVirmuthae nimirum etGernici, vhi rerum omnium /dentiam a/ecutus fit, nugatur Lvdov. Thomassinvs. Praeceptores eius Ceoifridum Ab- batem, et loannemBeuerlacium commendata literarum ftudiis Balevs ^ qui vero fecundum fenfum obfcurorum iltorum temporum, vbi inter caecos lufcus imperabat, eft intelligendus , quod vel ex catalogo fcri- ptorum horum virorum apud Balevm , Pitsevm Fabricivm poteft colligi. pag. 581. lin. penult. Et innumeri atii. De difcipulis Alcuini viden- dus Carolvs le Coinae in Annalibus Francorum '*. Diligentiam Alcui- ni cognofces ex iis, quae Cavevs, Lyservs Fabricivs de eius fcri- ptis recenfuerunt , digni , qui in meliorem aetatem incidiflent. Plura da- bit elegans Crevierii Hiji. Acad. Parifienjis 4 pag. 584. Un. I. FABRICII diligentia. Complebit indicem Fabricia- num fcrlptorum de rebus Caroli M. fatis prolixum et copiofum diligen- tia illuftris ICti Francisci Dominici Haeberlin, \n fdagraphia hijl. pragm. Rom. imperii Inter eos maxime ad hos noftros limites perti- nent, Bierlingii diff. de virtutibus et vitiis Caroli I. imperatoris, G. St. WiESAND comm. de Carolo M. A A. LL. rejlauratore ftimmo, Io. Da v. Koeleri diff. de bibliotheca Caroli M, quibus nuper acceflit Crevierii hijloria vniuerfitatis Parifienjis pag. 590. Un. 19. Et ad feculum X. dicemus. Vt rite definiatur circu- lus fcientlarum et artium , quas^ docere publice iufierat et vrgebat quoti- die, obferuandum , finem omnem atque fcopum imperatoris fuilTe, vt religio arma haberet, quibus tueri Chriilianam fidem, et ornare cultum B b b b z diui- y") Attulimus ipfa eius verba ex ep. ad Caro- fcaturigo hifloriae virorum doflorum medii aeut Ivim M. p. j8o. adeunda elt, fi plenis cyathis hnurire quiscupiat. *■) Ccnt. U. c. ly. p. 109. 4) Vid, an. 795. T. VII. p. ig. T. VIII. c. 12. Cent l. C. 9J. p. 88 vbi s&ta adiefta me- Hift. poer. medii aeui p. 215. tetur attendi. f') T. I. p. 35 feqq. g') pag. yt. i) pag. 12}. - h) Conf. Hilt. liter, de la Fiance Tom. UI. 0 P^S' lOJJ' p*flriB > h95C enim vberrima p. 424. Crbviir. 1. c. T. 1. p. 26. 564 AD TOxM. m. PART. II. LIB. II. CAP. II. diuinum poffet. Itaque prima cura verfata eft circa grammaticam , ne in defcribenda Scriptura S. fcriptisque PP. defcriptores errarent , vel per- peram explicarent 5 circa muficam, vt concinno cantu Deus in cultu pu- blico poffet celebrari j circa rethoricam et dialec..cam , vt artificiofa di- fputatione et arguta didione grauitas atque maieftas diiiinarum literarum conftitueretur et definiretur. Vbi neceffario euenlt, vt in huius circuli anguftia non theoreticae tantum et pra(fficae difciplinae negligerentur, fed humanitatis quoque ftudia ita euilefcerent, vt Alcuinus, cui tamen aduerfus barbariem aes circa pedus triplex , fanos literarum fenfus con- feruaffe, illius aetatis fcriptores tradunt , ledionem poetarum contemfe- rit , fuisque interdixerit , quam difcipuli demum eius ex inferis in lucem reuocarunt, vt ex Sec. feq. hiftoria, eft manifeftum. Itaque in magnis, voluiffe fat erat imperatori magno, qui plura rnaiorisque molis conamina fufcepiffet, nifi fenfu et exiftimatione literarum omnis fere Europa eo tempore fuiffet priuata , quo fenfu rede barbariem ei feculo obieciffe vi- ros dodos, qui infubidas et horrore quodam fpinofas tradationes fecu- lorum mediorum deteftati funt, humaniftas feciili Xill. et fequentium, Petrarcham, Platinam, Vallam, Politianum et fimiles verum quidem eft, aft non tamen obiedae barbariei infamiae cauffa eft, vt putat Flevryvs abbas ', qui ad folam linguae atque didionis barbariem omne hoc fecu- lorum iftorum obfcurorum opprobrium referendum effe putat, et non fme calumnia bonarum literarum ita pro fcientiarum aerugine , a barba- rie, quam fuperftitio et mores Induxerant, exorta apologiam fcrlpfit, vt hos viros dodos , dicat, ,,vel verius pro dodis tantum habitos, plus lite- „ris imbutos, quam religione et prudentia praeditos in cortice haerere „confueuiffe: nihil ad palatum ipforum fuiffe, quam veteres Latinos at- ,,que Graecos fcriptores, quo fadtum, vt medii aeui fcripta et in fummo „contemtu ponerent, et in ea haerefi viuerent, quod qui Romanum ni- „torem veterumque fcribendi elegantiam perdidiffet, omnia perdidiffet. ,,Et hanc praeiudicatam opinionem etiam Proteftantium mentibus altius „infediffe etc. “ Quam ratiocinationem adeo a veritate degenerem nol- lemus eruditiffimo abbati excidiffe, qui, quod certo nobis perfuademus, ita rerum in ecclefia orbeque literario g':ftarum notitia erat inftrudus, vt fugere eum minime potuerit, quod hodie illi fciunt, qui per tranfen- nam fcientiarum hiftoriam infpexerunt , non barbaram tantum linguam horridumque fermonem hoc iftis feculis tynAtjfjiu, peperiffe, fed ipfam di- fciplinarum tum fandiorum , tum fecularium, et imprimis philofophiae corruptionem talem tantamque fuiffe , vt cum purioribus vel veteris, vel noftri aeui inttitutionibus collatum , naufeam merito et contemtum ex- citet. Cuius rei vt fidem manu ledori palpandam faciamus , ex multis ad vnam, quae iam in manus inter reculas literariasnoftras incurrit, mar- garitam philofophicam ^ ex Sec. XI. et feqq. * carbonibus pro thefauris col- ledam, i) Hift. ecetef. T. VII. firt, k) 1480. 4. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 565 leniam, et eo tempore, quo iam melioris fapientiae iubar in coelo philo- fophico et literario redire cepit, pro vnione pretiofa habitam , exemplum adducimus , vt de veritate vel falfitate Fleuryanae obferuationis , quam tantis ampullis iadiat hijloriae literariae EenediUinae ^ conditor, iple iudicare queat: miramurque, ob praeiudicium fedlae atque partis fuperllitioni veteri patrocinium et excufationem quaerentis, malle viros dodtifljmos et in tot aliis Oedipos, Dauos efie, quam elegantiae fcientiarum, quam ipli tot egregiis laboribus literariis ornarunt, veritatis confellionem conce- dere. Quo tamen ipfo cauebit ledior, ne putet, omnium ingeniorum in ifto a;.'uo medio elegantiam a Proteftantibus (et non etiam a corda- tis ecclehae Romanae e.g. Naudaeo aliisque viris) negari 5 habuit fcien- tiarum coelum tunc fuas ftellas variae magnitudinis, quae tamen nebu- las barbariei dtrpellere non potuerunt. Cuius cau/Tas morales cum tot viri dodii detexerint, nos hoc loco tantum non alieno nihil didlis adii- cimus, fed ledlorem luis oculis, vt videat, candide monemus. pag. 590. lin. 3. a fin. L/ll^NOiyS , qui adeundus. Succindle et ele- ganter fcholae Palatinae in aula CaroliM. hiftoriam complexus eft, quem lupra laudauimus, Crevierivs, qui in hif.oria vniusrfitatis Parifienfts ab ifta fchola redle, nifi fallimur, prima almae illius fcientiarum matris, fla- mina deriuauit, eiusque velllgia iam inter reges Franconicos detexit, apud quos pro nobilibus pueris, regum minifterio dicatis eam primo qui- dem excitatam verilimiliter iudicat, et, quo padlo fcientiarum, quarum • quidem circulus eo tempore inualuerat, quemque fupra definiujmus, ru- dimenta emerferint, exponit: vbi tamen obferuauit, velligia quoque medicinae in fchola Palatina tradita elTe videri , quod nobis videtur in- certiflimum. Qiia de re plura quaerenda in fcholarum publicarum hi- ftoria. Dedit haec fchola difcipulos egregios, et pro illius tem.poris con- ditione dodlillimos, qui magnis encomiis ab audloribus hifloriae litera- riae feriptorum eccleliafli eorum folent enarrari, ad quorum catalogos, in quibus exferibendis Ziegelbaueri diligentia multis verfata eft molimini- bus , ledlor curiofus dimittendus et cum Creuierio, Bulaei hiftoria acade- miae Parilienfis commendanda eft, ad quam recurri poterit, nobis enim tam prolixis elTe non permittit inftituti noftri anguftia. P^g* 59^- not. u. lin. vlt. Au^ores hifloriae literariae Galliae T. Hifce tertius aggregandus eft Crevierivs profeflbr emeritus in Aca- demia Parifienli , qui comtius et concinnius illius corporis fcholaftici hi- ftoriam VH. Tomis elaborauit ”, et noftrae quoque Germaniae ob eru- ditas obferuationes commendari ° meruit. pag. 591. lin. vlt. Vt hodienum obtinet. In defignandis fcholae Pari- fienfis originibus tempora diftinguenda funt. Nam fcholam quidem au- doritate publica excitatam iam Caroli M. temporibus fuiffe, eumque pri- B b b b 3 marium %) Pa ris 1761. 8- Bibl. theol. P. 111. art. 4. p. 7^4 t) P. 1. p. 19 feq. »«3 T. I. p. 26. 566 AD TOM.m. PART. II. LIB.II. CAP. II. marium conditorem et audorem habuifTe, dubitari nequit, afl vnluerfi- tatis fiue academicae focietatis, ex capite et membris conflantis formam ante Sec. XII. non accepit , et hocipfo tempore in quatuor nationes, cum procuratoribus fuis diftribuebatur : facultates autem, quas vocant, inter quas theologica aetate eminet, recentiores habuerunt origines: quae ori- gines celeberrimae fcholae cum influxum in eiusconflitutionem habeant, confulenda eft Crevierii pofl; Bvlaevm f diligentia, qui rem omnem ordine enarrauit. Confundi autem huius fcholae origines cum aliarum fcholarum initiis non debent, ne tempora fimul mifceantur. Totius ve- ro Parifienfis fcholae , ^ difciplinarum culturam fi refpicias, vnde magna illi fama atque gloria enata eft , Ula ab Alcuino deiiuanda videtur. Ab hoc enim Albino fiue Alcuino eruditus efl; Rabanus, a Rabano Lu- pus Ferrarienfis., a Lupo Henricus Antiflidorienfis , et ab hoc Remigius Antiflidorienfis , qui omnes , maxime Lupus et Remigius magna do&i- nae laude claruerunt. De quibus cum infra §. XXXI. ex inflituto egeri- mus, eorum hiftoria literaria et philofophica iflo in loco quaerenda efl. Dabit autem obferuationibus noflris de iis audarium laudatus Crevi e- Rivs, qui hifloriam Parifienfis fcholae pofl noflram hifloriam philofophi- cam ferius longe edidit, et a nebis eo tempore, quo noftra edita funt, confuli non potuit, (^anta autem hanc fcholam fecuta fit celebritas et maxima opinio , quamuis eius res illo aeuo efTent valde mediocres, feriptorum iflorum elogia produnt, ex quibus, fi cum hifloria medii aeui literaria comparantur , conflare poteft , fuifle eos in lau- danda huius fcholae dodrina et fortuna verfatos, et quod improuide agant, qui ex eiusmodi encomiis foopas magis nedunt, quam ratiocinia pro neganda huius aeui barharic. Cuius vt ledoris curiofitati exemplum afferamus, ecce, quae in laudes fcholae Parifienfis cecinit, non ignotus Britanniae Sec. XJ. et XII. pofita Ioannes Havtivillensis, fiueHan- villenfis, Magifler Oxonienfis, Monachus Ordinis Benedidi , cui po^ma debemus, quod archithrenium infcripfit ^ , vnde etiam fub hoc nomine fo- Let adduci. Is inter alia de Parifienfi fchola: Exoritur tandem locus, altera regia phoebi Graeca libris, Inda fludiis, Romana poetii^ /Ittica philofophis, mimdi rofa, balfamus orbis, Ly donis ornatu , fua mcnfis et fua potu Diues agris, foecumia mero, manfueta colonis etc. Ex p) In l,i ftorla academiiie Parifienfis, qui in rauit Iacobvs M i»oe V( in] tr. illis, vbi diflldent inter fe comparandi et iinpri- de acaj^emiis L. VI. p. 358 fi^qq- mis Creuierianac obferuatianes expendendae. q ) Videndus de hoc poeta medii aeui Diod. His addendus Lavnoivs de fcholis celebrio- Gyralovs dial. V. de po«t. hilt. T. II. p. 30^ ribus, qui c. 2. fabulas de hac fchola explodit. Balevs Cent. III. pag. 49. Lkyservs hilh Ex quibus emendari poiTunt, quae de academia poef. medii aeui p. 761. Fabrici vs Bibi. Lat. Parifisnfi corrafu niagis, quam cum iudicis enar- med. T. UI. p. sfi. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 5^7 Ex hoc vngue cognofcere licet Leonem. Qtiibus tamen non negamus, magna ingenia in ea academia vigulffe , quale in Abaehrdo defcripfimus, quae fi in noftra tempora incidi/Tent, magnis, qui hodie iftam academiam ornant, viris palmam forte fecLfient dubiam. pag. 592.'l!n. 10. Qiti A. C. dccclxxxii. Confulenda eft de do^fiffimo pro aeui fui conditione monacho Hijloria literaria Galliae Tomo Ibid. lin.27. LAVNOII diligentia. Cum eo comparandus eft Mm- DENDORPivs *, qui tamen plura potuifiet afferre, nifi hiftoriae Uterariae medii aeui mediocriter tantum fuiffet peritus, quem fupplebit Launoii eruditio. His, fi vacat, adiici polTunt, quae non ftne diligentiae laude de fcholis huius aeui Benedidlinis collegit Mang. Ziegelbaver ^ pag. 606. lin. 32. Nihil tamen ille praejlitit, quo eruditio iuuari pojfet. Adeo celebris elt, Bonifacii, fiue Winfridi rerum ecclefiaflicarum in- ter Germanos, maxime Francos, Thuringos, Haflbs fama, vt in Sec. VIII. hiftoria fingularem memoriam mereatur, de cuius rebus geftis, feruitiisque, quae Romano pontifici praelfitit, de promota inter gentes Chrifiianas religione et tentata conuerfione , fed infigni quoque fuper- fiitione et infano rerum P. M. augendarum ftudio , de monachatus, quod praelfitit, patrocinio, denique de dominatu ecclefiaftico, cui totam rem Chriftianam inferuire iufiit, plena funt annalium ecclefiafticorum volu- mina, vthaud difficile 'fit, vel mediocri iudicio at candido pecffore in- ftruiffo, pleniffime definire, quantum ille eccleliae profuerit, quantum fapientiae humanae bonisque literis. Et de meritis quidem eius in Chri- ftianam ciuitatem, rebusque ad Bonifacium ipfum pertinentibus, ada ccclefiaftico - literaria confulenda funt, quorum fummam de hoc Ger- maniae apoftolo, quem vocant, peculiari libello comprehendit V. C. HenRicvs Philippvs Gvdenivs “, quae hoc loco, cum aliena a noftro argumento fint , tangi non pofiunt , explorandus autem chara- dter magni et famofi praefulis ex feculi Vill. hiftoria uvsv TTu^^Vf et fecun- dum iftius temporis circumftantias, moresque viri, quos delineauere in compendio Conringivs Bvnavivs>, Moshemivs^; et imprimis examinandae Bonifacii epiftolae A nemine enim eorum fere omiffus eft, qui hiftoriam ecclefiae Sec. Vllf. defcripferunt. In praefentia autem demeritis eius in promouendas literas, artesque libera- les atque philofophiam nobis fermo eft , in quibus, vtinam eam diligen- tiam praeftitiffet , quam in amplificanda pontificis Romani ordinisque totius O p- 99' Bvlaevs hifl. acad PanX ftofo Helmft'. 172?. 4. Tom. 1 p- et de fcriptis eius, quae tamen x') T. II. Opp. p. lOK nmnia ad theologiam fpeftanr, Fabriciana Bibi. y") Uitt'. imperii Germ. p. 29? feqq. Lat. mediae et infimae T. VI. p. 188 feq, et quae ») Initit. hili. Chrilt. antiq. Sec. VIII. P. I. a nobis infra fuo loco p. 640. addufta funt. c. v. §. 2. 3. p yo/. f) P®8' ,37^ Editae a Nic. Ser arto Mog. ifiof. 4. t') loc. cit. P. 1. c. 2. p. 67 feqq. " et in Bibliotitecis PP. vid. Faericiv» bibJ. Lat. ») Diff. de S. Bonifacio Germanorum Apo- med. T. L p. ja. 568 ad TOM. III. PART, II. LIB. II. CAP. II. totius ecclefiaftici dominatione et emolumentis demonftrauit. Aft pa- rum fuppeditant eius temporis monumenta, quo rem eum literarum at- que eruditionis , maxime vero philofophlae promouiffe, poflet eiiinci, quod quidem in obfcuri huius feculi conditione non valde mirandum, cum fuperiditioni , cui Bonifacius frigidam fuffudit, cum philofophia vna fede morari, et conuenire inter fe (it impoflibile. Et multum quidem puluerem excitat confpeBus literarii Benedi^ini confarcinator , vt omnia alia nos doceat , et Bonifacio non apoftolatus tantum Germaniae lau- dem, fed et eruditionis gloriam vindicet, fimulque grauem fatis dicam Heumanno et Cafpari Sagittario fcribat, quibus de Bonifacii rueritis ali- ter fentire vifum ert^ quibus innumeros potuiflet addere alios, qui non aliam in Bonifacio perfonam viderunt , quam pontificiae monarchiae fatellitis , quam larua conatus conuertendi gentiles Germanos infeliciter fatis eum texiffe, perfuafi funf. id quod in annalibus ecclefiafhcis et ab iis excutiendum eft, qui fidei Chriftianae propagationem enarrarunt, in- ter quos eminet I. A. F a b r i c i v s ^ Aequum autem efle putamus, vt tanti nominis atque famae praefulis eruditionem et imprimis fapientiam artiumque liberalium fcientiam ab ifio apolegeta defenfam audiamus, lubenter archiepifcopo Moguntino locum inter (datores rei literariae Sec. VIII. facf uri , fi meruerit. Argumenta autem , quae velut phalangas inuincibiles pro dodfrina literisque Bonifacii in aciem producit vir do- ftus, fed cum veritatis difpendio fui ordinis immodicus laudator, haec funt: I. Bonifacium, telfe ipfo Gvil. Caveo tredecim annorum iuuenem , in monalderio Nuifcellenfi Wigberti Abbatis difciplinae fe commtfifTe , et ab eo politiori literatura infiitutum inter primores aeui fui eruditos locum tenuilTe. 2. Cum in Germaniam transmigralTet , omnes lacertos mouiffe, ne dum in orthodoxa fide propaganda, verum et in fcientiarum academiis cordlituendis , cum non ignoraret, quan- tum id Germaniae ad facra Chriftiana conuerfae interelTet. 3. Ideo curas fuas eo direxiffe, in Fritislarienfi primo afceterio, poftea in Ful- denfi tumTraiedi ad Rhenum aliisque in locis, vt publicas fcholas ape- riret. 4. Vtiloni etiam , duci Bauariae aucfiorem fuifle, vt paffim per ditionem monafteria excitaret, tanquam fcholas, vnde verbi diuini praecones accerferentur , ideoque etiam difcipulos fuos pofl obitum ve- hementer Fultrado magnae tunc in regno Francorum auctoritatis com- mendalTe, vt poffent minifierio ecclefiae et populorum more fuo de- fungi. 5. Iniquum autem e(Te Conringium, clamat, ex vita S. Liobi apud SvRivM probantem % Bonifacium duplicem viam ad profe&um religionis iniUtuenf em ^ nionajleria conjlruere coepijfe y vt ad Jidem catholici po- puli non tam ecclejiafiica gratia , quam monachorum ac virginum congregatio- nibus k") P. 1. p- 9 feqq. c»«’parandu8 B a i b v j, Cent. III. c. ij. p. loj. ei Da propagat, lucis eusng. c. 19. qui acerba eum crifi depingit. d) Hilt. Iit. S. E. Sec. VUl. p. 409 quofiuin «) Suppi. Antiq. acad. n. 32. p. 509. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 569 nibui raperentur: immo noua a Bonifacio condita monajleria funt ad normam Benedidtinam^ ita ad /ludia literaria propaganda plane inidonea fuijfe com- pofita. Quae a Conringio allata efle putat in gratiam Gabrielis Naudal, Benedidinam familiam laedendi nullam occalionem praetermittentis, ei- que G o E B E L II , cui opera Conringii iundim edita debemus , obferua- tionem opponit, monentis, Bonifacium et varios libros fcrifilTe-^, et viros dodos ad conueriionem gentilium adhibuifTe, et faltem aliquos ex monachis fuis bonis Uteris imbutos effe voluifle. His addit: nul- lam gentem aut nationem magis analphabetam, rudemque llterarum fuifle, atque Germaniae populos, prius Chriflianis lacris, quam erant a D. Bonifacio imbuti, vt primum vero is laborantibus corticem fub- iecerit, ingenuarum artium et fcientiarum gymnafia inftituendo , tum vero ex profundo barbarifmorum enatare coepifle: a literis enim ex- cultos, expolitos et quafi recodlos fuifle: nec fibi poftea defuiffe, fed omne eruditionis fpatium fuiffe emenfos, Hadlenus encomiaftes Bene- di^linus, qui more In velitationibus folito turbat omnia, et puluerem oculis obiicit, ne leue militandi genus pro heroe fuo difpalefcat. Accu- rate enim de his ratiunculis, quas bona fide defcripfimus, difplcientes, quam leues eae fint, et fcopum non feriant atque horti aciem intentent, fed aSrem verberent, ipfi Ledores a partis rtudio alieni facile peruide- bunt, iudicabuntque 1 num, vel Nudaeus infinitis parafangis veterisaue literaturae cognitione Ziegelbauero potior atque prior, vel Conringius in hac literaria parte ad inuidiam \'^erfatus, hanc dicam meruerint? Non- patiuntur locus norter atque limites, quibus circumfcribimur, vt ex inftituto de meritis Bonifacii in literas et artes liberales vel philofophiam, difputemus, et lubentes ordini Benedicrtino hanc promotarum irta aetate literarum gloriam non inuidemus, modo redle probetur: at ficulneis eiusmodi ratiunculis id non fieri debebat, indignum Benedidino nomine. Non difpiciemus in praefentia de merito , pretio et vtilitate conQerfio- num Bonifacii inter Germanos , concedemusque ei redae piaeque men- tis voluntatem , quam tamen tot viri dodi et cordati , etiam Romanae ecclefiae adfcripti , multo magis autem hiltoriae Germanicae fcriptores critici magnis argumentis in dubium vocant : nec difputabimus quoque, an, falua patris fui ordinis regula , ad liberarum artium et philofophiae itudia Bonifacius in condendis monarteriis potuerit refpicere , et, annon ad fola rtudia monaftica et afcetica pertineat, quicquid de primae aetatis laudatiflimi Ordinis ftudiis alTeclae gloriantur, immo tantifper erimus liberales, et perfuaderi nobis patiemur. Germanorum aportolum, etfi nihil ab eo fcriptum fupereft, praeter epiftolas^ quae genium aportoli non fpirant, f) Recenfentui' a Baleo 1. c. funtque omnia eius fuperfunt, de quibus vid, Fair. B. L. M. ea fcripta theologica iuxta indolem auftoris, T. I. p. 710 feq. quantum ex titulis coniici poteli, pauca enim jippend. Hijl. phil. Cc cc 570 AD TOM. III. PART. II. LIB. II. CAP. If. fpirant, elucubrafle libros facros et ecclefiaflicos , ad iuuandam, tum in- flituti monaftici , quod tantopere vrgebat, caufTam, tum conuerfionis gentilium promouendae opus ; nihil enim horum quaeftionis, quam tra- damus, argumentum ingreditur, quod de eruditionis fecularls artium- que liberalium ftudiis Bonifacii cura promotis, non autem de Rudiis aeui medii monaRicis difputat, in qua velitatione pugnandi in arena literaria magis exercitatum cupimus aduerfarium. NoRer enim plerumque non ferit, nec vno gradu aduerfarium reprimit, adeo frigidas rationes expro- mit, et cum laruis ludatur. Nam, quam in prima aciei fronte ponit, iuuenilis Bonifacii educatio literaria nihil probat, niR in illo difciplinarum circulo , in quo adolefcentes tredecim annorum eo tempore educaban- tur, non ignauum fuiRe pueimm Bonifacium, legendi forte pfallendique artem ® non fupergreRum, non vero inter primores, nifi in claRe fcholae monaRerii vltima, fuiRe conRitutum. Curam vero ingentem habuiRe monaReriorum, vblcunque in Germania poRet, excitandorum Bonifa- cium, eo minus negabunt hlRoriae Germanicae periti, quo certius eR, fuiRe illa armamentaria, in quibus milites facros nouitios ad bella fanda praeparabat et erudiebat, in quibus, armis ex philofophia, artibusque liberalibus defumtis, fuiRe pugnatum, NoRer non probauit, nec probare potuit , cum ipfe barbarifmorum infantiam regnaRe inter Germanos cum ad eos conuertendos Bonifacius appuURet, fateatur. Quid autem literis, quid artibus liberalibus , quid philolbphiae cum barbarie gentium rudif- fimarum? Nec fcholae Bonifacii cura in monaReriis eredae aliud pro- bant, quam eam difciplinam et Rudiorum rationem monaRicam illum commendauiRc , qualem fcopus, et genius mosque feculi illius pofcebat, qui legendi pfallendique Rudio tantum non plane abfoluebatur , certe pauca ingenia erediora fuo Marte ad Scripturae ledlonem emergebant. Et eundem quoque habuiRe fcopum Bonifacii commendationem fdiola- rum monaRicarum apud VtilonemBauariae ducem, indefequitur, nempe, vt verbi diuini praecones ad conuerfionem populorum educarentur, quae cncyclopaediae monaRicae limites non tranfiliebat, et, nec artes liberales, neque philofophlam reliquam pofcebat, et, vt monachi et moniales for- marentur, quod itidem hoc praelidio non indigebat. Nec inepte con- iecit Conringius, Bonifacium, methodum parentis ordinis fui fecutum, non magis de literatura et artibus cogitaRe , quam ipfum D. Benedidum, quem, certum eR, monaRicae finem in condenda regula fua, pro fui temporis ratione , prudenter conRituiRe, _et hunc Bonifacium fuiRe imitatum. Q1.10 pado, nec Goebelii animaduerfio Conringio refragatur, qui concedere facile potuit, Bonifacium In monaReriis, quae excitauit, viros quosdam dodos et facrarum literarum notitia ad obeundum prae- conum ad populum munus, inRrudos conRituiRe, quae vero ad quae- Rionem, Etiam hoc incertum, fi Zigelbauevo fides, donem cantum ecclefiafticuin vix intra fex annos ^ueni annotauiffe, fupra indicauiinus, ante Gui- potuiffe addifei. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 571 ftionem, quam tra6lamus, prorfus nihil faciunt. Germanos autem po- pulos Bonifacii laboribus non tantum barbaros mores, feci ingenia quo- que barbara exuilTe, et artes liberales difcendo mores emolliuilTe , nec feros fiuiffe, facilius dicitur, quam probatur, et hiftoriam teftem de- fiderat, quae contraria multa exhibet. Ex quibus ftriiflim tantum pro noftrofcopo allatis, omne, quod inftruxitNofter pro Bonifacii literatura et artium commendatione, robur concidit. Nihil autem magis omnem ab hoc celeberrimo praefule eruditionis philofophicae gloriam profcrlbit, quam cralTiIIima , quae eum obfederat rerum philofophicarum ignoran- tia , quam in caufa Virgilii presbyteri et poltea Archiepifcopi Salisbur- genfis turpiter prodidit Rem ex huius epiftola ad Zachariam Papam in hiftoria Sec. Vill. eccleliaftica fatis notam , et in H. C. P. obiter tan- tum annotatam , paucis tangemus. Didicerat Virgilius Hibernas, forte in aula Pipini regis Galliae, in qua biennio commoratus erat, dari anti- podes, hominesque obuerfis nobis pedum plantis erectos incedere. Idi cum atrociffima, quae tunc orbem occidentem tegebat, nox faceret in- comprehenfibile , ad Bonifacium Pontificis legatum tanquam haereticum dogma delatum eft, quod alium mundum, alios fub terra homines, alium denique folem , aliam lunam efie aflereret. Bonifacius , damus Aven- tini verba ', haec velut impia, ei philofophiae diuinae repugnantia refu- tat, Virgilium publice, priuatim arguit, ad recantandum has naenias prouocat, efflagitatque iure fuo, vt legatus Germaniae, ne ille huius- modi deliramentis Iinceram et fimplicem Chrifti fapientiam polluat atque contaminet. Non in his fubfiitit praefulis Moguntini ardor atque zelus, fed rem Romae apud Zachariam Papam defert, qui, miliis ad Vtilonem Bauariae ducem legatis et literis , rem ipfi partesque fuas Bonifacio com- mendat, Virgilium philofophum, fi facerdos Iit, ab templo Dei et ecclelia depelli iubet, Romamque mitti poflulat, vt examinetur et canonicis de- cretis, fi erroneus fuerit inuentus, condemnetur. Quod quem euentum poftea habuerit, annales non referunt % certe magnam res ea non aulae tantum Romanae , fed et legati pontificii, Bonifacii philofophiae atque rerum mathematicarum et cofmologicarum ignorantiam turpiter pro- dit. Quae ita quidem emollire conatus eft magnus Welservs C c c c a noftei h') Videndus de eo Waraevs de fcriptoribus Virgilius eo tempore , quo de eo a facerdotia Hiberniae p. 37. et ex eo B. Schoettgen. deiiciendo ad Vtilonem Bauariae ducem fcripfit in cont. Bibi. Lat, med. Fabr. Tom. VI. p. 838- Zacharias papa, nondum fuit epifcopus, fed poft Vitam eius ab anonymo fcriptam exhibet Ca- illius mortem demum An. 756. fedi luuauienfi Nisivs T. VI. le£t. antiq. p. 1173. Mabillon. admotus eft, conf Mezger hift. Salisburg, Aft. SS. Bened. Sec. IV. P. II. ann. Ben. Tom. II. L. II. c. 9. Lex. hift. T. IV. art. Virg. p. m. 657. L. 21. 22. ad ann. 747. 756. Pagi erit, in Baron. T. III. ad ann. 746. n. 6. p. 269. aliique. Nempe fatis interim concedente Zacharia, pontifice, tota iftacaulfa quieuifte videtur, cum- Ann. Boi. L. III. et in Germ. ed. pag. J54. que tum demum Virgilius epifcopus S.ilisbur- cuius relatio non valde fauer Bonifacio. Inde genfis conftitutus fit , redle inde infertur, Boni- rem narrauit P. B A ¥ L E didi. T. IV. art. Virgile facii accufationem habitam fuifte pro iniuftaj pag. 459. qui tamen in quibusdam hallucinatur. certe Virgilius poft mortem S§.,adfcriptus elt. C72 AD TOM. Iir. PART. 11 LIB. II. CAP. II. noller^ vt coniiciat, quosdam, cum audirent, Virgilium de terrae fpecie acutius, quam pro vulgi captu, difputajfe , globofam ejfe , et viuere e contraria parte, qui aduer/is vejligiis contra nojlra vejligia, quos antipodas vocemus, hos perinde ac nos fole et luna lit/lrari : ea ignoratione audientium perperam accepta detortaque, longe alio fenfu ad Bonifacium retulijfe, offenjionumque praebuijje /ementem. Sed-rede iudicauit P. Bayle nihil hoc facere ad exculpan- dam archiepifcopi, tum ignorantiam, tum calumniam, qui, fi rerum illa^ rum fuiffet intelligens , et non omni philofophlae naturalis praefidio ca- ruiffet, facile vidiffet, etiamfi a maleuolis , vel ignaris male allata, me- liores et veriores fenfus habere, et ad calumniam Virgilio ^que inuidiam apud Papam concitandam malis confequentiis non traxilTet. Art: , cum inter vtrumque eruditionis et gloriae quaedam effet aemulatio , qua facile fuit, Bonifacium ab his dodrinae fubfidlis imparatum vinei, ille, quo erat vehementi et praepotenti animo , rem ad pontificiam fedem detulit , vt Virgilium heterodoxiae obtentu opprimeret Cum vero litis euentum hiftorici, qui huius rei meminerunt, taceant, Zacharias autem P, M. in- terim obierit , et pofi: eius fata Vlrgilius luuauienfi ecclefiae epifcopus datus fit, facilis coniedura efi , inuidiam Virgilium non opprefiilTe, fed, patefada veritate et rei ratione, inculpabilem Virgilii dodrinam. tandem vidoriam obtinuifTe, aduerfariis ad filentium redadis, de qua re con- ieduram non audet Baylius interponere, nosque etiam plura non addi- mus, contenti hoc fingulari exemplo nos docuifle , quam imparatus a philofophia Bonifacius fuerit, quamque impotenti animo fine iudicii et acuminis praefidio eos fuerit perfecutus , qui illi difplicuerunt. pag. 6io. not. V. RELANDJ^S. Legendum Lelandvs, et not. X. pro p. 69. ponenda pagina 65. 66. pag. 614. lin. 8- PotiJ/imus dux et arbiter effet. Paucis de Rabani me- ritis in literas omnia complexus eftMosHEMivs", qui communem eum Germaniae atque Galliae praeceptorem vocat , cum quo neminem huius adatis, /ue ingenium , /ue variarum rerum cognitionem , Jtue librorum multitudinem cogites , conferre licet. Rede porro, et opportune monet, huius qui cognitas habet fententias , eum, quid per quatuor fere fecula Latinorum meliores fmferint et crediderint, callere. Scripta enim eius in omnibus eruditorum manibus fiiiffe. Non iniufie ideo eum fuinmum theologum, philofophum , aftronomum, rhetorem ac poetam Vocat B a le v s " , in quo elogio praeeuntem habet' Trithemivm quod tamen fecundum modulum illius feculi intelligen- dum elt, cui recentiorum tellimonia colleda a Pope Blovntio 1 • con- /) L. V. rerum Boicaruin. «) Inftir. H. E. antiq. Sec. IX. P. II. c. a. fl) loc. cit. nor. A, lu. p. 566. nO In alia omnia abierunt, qui excufare Boni- 0^ Ap Blovnt. cenT. cel. aut. p. J46. -faciuni conati funr, Baronius, Pagius, le Cointe, p) De ftript. eccl. c. 267. p. 7t. ed. Fabr. Mer.genis, fed laterem lanare eos, luculenter loc. cit. De rebus ad eum perrinentibu* ©(tendit Gottl. Sam. Baver pec. diff. legendi, quos nominat Biblioth. Lat. med Fair. Lipfue edita. T. VI. p. 68 • DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 573 concinunt. Praeclare quoque non de literis modo, fed et de bibliotheca quoque Fuldenfi meruit, quam mirifice ditauit, de quo tamen alio loco in hilloria literaria medii aeui dicendum, in qua nunquam eius merito- rum de literis memoria praetermittitur pag. 615. lin. 3. Mellitae facundiae philofophum. Inde , fine dubio di- (ftus etiam eft Chryfoftomus apud Honorivm Avgvstodvnensem ^ Notitiam Scoti eiusque fcriptorum dedit G a l e v s praemififam libro de diuifione naturae, et imprimis Fabrici vs * , vt alios taceamus. pag. 617. not. a. non in. vtramque partem difpiitari poffet. Simplici^ ter haec ante tempora credebant Chrijliani , vere corpus et Janguinem L C. adejfe in adminif ratione et vfu S. Coenae, nec de veris huius praefentiae rationibus difceptabant. Genus autem praefentiae huius pofquam Pafchafius non minus quam Ratramnus ingenio determinare aiifi funt , fores hominum curio fitati aper- tae , variaeque difcrepantes opiniones partim futiles et ineptae propofitae funt. Magna in fententiarum varietate vtriusque partis ajfeclae pofiti funt , nec pauci ita loquilntur , vt aegre ^ quemadmodum fenferint, intelligi queat: egregia at- que vera obferuatio B. Moshemii cuius quoque vfus efle poteft in hilloria et controuerfiis Scoti. Idem vifum V s s e r i o , qui obferuat nusquam fbi confare librum Scoti de Sacramento fuijfe damnatum ante Lan- franci tempora-, qui primus Anglicanam ecclefiam hoc corruptae doblrinae de carnali praefentia fermento deinceps infecerit: eo vsque^ quae/lionem de reati prae- fentia problematicam femper fuijfe , et perinde liberum fui fj e cuique Bertrami aut loannis Scoti hac in parte doUrinam fedtari , ac illam Pafchafii Radberti, quae a tempore foliitionis Satanae fuperior euaferit. De qua re alio loco in hilloria controuerliarum facrarum difpiciendum ; cuius tamen confide- ratio inphilofophiae, maxime medii aeui hilloria fpeciali locum meretur. pag. 625. lin. IO. Spicilegium, quod addamus, non habemus. Nondum tunc videramus B. Io. Henrici A Seelen , Gymn. Lubecenfis redloris, ad Eginharti Vitam Caroli M. hypomnemata , quibus parentalia Carolina Carolo VI. gl. mem. anno cIoIdccxl. praellanda a Mufis Lubecenfibus indixit. In qua fcheda, more fuo, vir diligentiflimus et prolixae ledlionis multa huc pertinentia attulit, et non de Carolo M. tantum , eiusque vita ab Eginharto (cripta, fed ex ipfa quoque Eginharti hilloria literaria varia adduxit, ex quibus, quae nos de hoc biographo Carolino paucis diximus, polTunt illullrari. Ex merito ille laudauit Schminkianam editionem, etiam ab Ovdino ^ recenfitam, et a nobis hoc loco ideo nominandam, quod V. C. de vitae et fcriptorum Eginharti hilloria accurate peculiari C c c c 3 differ- ri Legendus omnino ZiscELBAviRVsin de hoc dogmate viguiiTe, ex Rvperto Tv^ i t» Confpe£lu rei lirer. Bened, P. I. p. 250 feq, in loann. c. 6. manifellum e(t, vid. Toin. II. /) L. lil. c. 12. bibi, ecclel'. Eabric. p. gS. Opp. pag. 331. tS B. L. M. T. IV. p. 3^7 feqq. »■) 1. c c. i..%. 16. p. i84 teq. y") De S. E. Tom. II. p. 22 leqq. conf. Aft. x) Apud PoPE Blovnt. Cenf. cel. auft. p. lyi. erud. 1711. p.i29. Journal desSavans 1711. p.659. 6ec. XII. adhuc hanc problematicam libertatem ed. Bat. 574 ad TOM. III. PART. II. LIB. II. CAP. II. difTertatione operi fubiun^la egit , ad quem fontem merito Lecflorem dimittimus, ita tamen, vt fea quoque confulat, quaeSeeleniana ifti adiecere hypomnemata. In his enim excerpendis nobis prolixis effe non licet. pag. 638. Bridfertus. Memorabilis hic monachus, quod rari/Timo in tam nubilo literarum coelo , quale hoc feculi apparuit, res mathematicas tetigit , et, quod L e l a n d v s % atque B a l e v s “ referunt, aetatis Juae prodigiofa Jludia fecutns ejl , et in Jioc eruditionis genere ita enituit^ vt artem per fe claram , depidtis graphice organis et additis commentariis tum doEliffimis, tum lucidijjimis clariorem adime redderet, et^ quicquid ingenii aut eruditionis habebat , id totum ad haec et Jimilia conuerteret Jludia. Quo patflo in hac atra ignorantiae node velut ftella emicans et philofophus albo coruo ra- rior intuendus et in hiftoria mathefeos non negligendus eft. Praeterea notandus, quod chronologiae rationes, conferipto computu Latinorum, Graecorimi, Hebraeorum, Aegyptiorum et Anglorum , adiuuerit qiiamuis in hodierna temporalis fcientiae luce facile ferimus, eum hodienum in bibliotheca Bodleiana mfc. latere; nobis heic loci fufficit, hoc exemplo demonltrauilTe , vigilaffe diuinam prouidentiam , ne hae fcientiae , hifto- riae, maxime philofophicae adeo necefiariae, prorfus interirent, quod noflri inltituti caufTa hoc loco repetimus. pag.. 639. not. q. Et inter eos WHARTOHVS. Extat ifta Dunftani vita in Adis SS. ^ Nigrum ei ©rroe praeponit B a l e v s non tantum, quod presbyteros vxoratos magna vi a fedibus fuis deiiceret, fed illis etiam adiutoribus vfus fuerit, qui omni fallaciarum genere infrubii perditionis artifices etiam per loquentes et f entes jlatuas et alia portent ofa experimenta pratlicauerint , cuius exemplum ex Polydori Virgilii hijloria Angliae* affert. Nec alienum hoc ab huius feculi more barbaro et fatis impio ef cum Serapideis impofturis comparando effe , tot miracula huius aeuJ confida fatis comprobant: fatemur tamen, fubnatam nobis elTe, cum ifta legeremus, fufpicionem, Dunftano hanc piae fraudis ignominiam inde fuccreuiffe, quod non tantum in fingendis ex aere, ligno, lapide etc. imaginibus aliisque artibus curiofis erat verfatiffimus , fed librum quoque fcripferat de philofophia occulta , qui facile odio eum et inuidia cumulandi occafionem fuppeditare potuit, presbyteris e fedibus fuis et ab vxoribus expulfis, quas perfecutionis partes magna infania Dunftanus fulciebat. Ceterum 1. 1. huius paginae pro Bignorienfts 1. Wignorienfis , vbi epifeo- pus fuit per biennium , poftea ad fedem Cantuarienfem promotus. Lau- dandus fi non alia cauffa , certe, quod ad capeffendas pereuntes literas alios excitauit. pag. 640. Hn. 3. Remigius Antijfiodorenfs. Prolixe et ex inftituto, de celebri hoc feculi noni atque decimi magiff ro fiue fcholaffico agunt audo- *■) Gap. ijfi. Cent. II. c. ly. p. 138- Fabric. Bibi. Lat. med, T. I. p. 763. 0 d. 19. Maii T. IV. p. 379. a) Cent, I. c. 38. p. 141. •) Lib. VI. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 575 aiidlorcs hijloriae literaviae Franciae qui adeundi. Hunc cum aliis Re- migiis in aeui medii feculis claris, quos Fabriciana bibliotheca mediae Lati~ nitatif ^ enumerat, caue confundas. pag. 641. lin. penulr. Omnes praeiuijfe coaetaneos. Notandus hic locus, vt, quam ardis aftronomiae, geometriae et muficae limitibus artes libera- les ea aetas conftrinxerit, appareat. pag. 646. lin, 12. AluiJJe eum difcipiilos. Hoc non ita intelligendum, quod fcholafticus fedis fuae formandis difcipulis fuerit praefedus , quod cum dignitate Brunonis non cohaeret, qui non tantum Archiepifcopi Colonieiifis infula ornatus eft, fed anno quoque dccccliii. a fratre Lotharienlis regni ducatum , et regimen cum epifcopatu , tefie chrono- grapho Magdeburgenfi ad hanc annum , fufcepit. Sed non obilante duplici fulgore, ecclehaltico et politico , ad fuae tamen fedis fcholam et difci- plinam tanto magis attendit, quanto melius ipfe a Baldrico Vltraiedino praefule erat formatus , tanta difclplinarum cupiditate ardens, vt, qua- cunque circumagebantur , tabernacula et caflra regalia.^ bibliothecam fiiam ficiit arcam benediblam circumduceret Rede ideo philofophis purpuratis ad- numerari potell: quo nomine a S. Brunone Carthufianae familiae paren- te, aliisque Brunonibus circa et polt ea tempora inclarefcentibus ' facile diftingui poteft. Henrici filius, Ottonisque frater plus feculo antiquior eft Carthufiani ordinis conditore. pag. 647. lin. 4. a fin. Illius aetatis tejlimoniis fubnixum. Sumfit fua TiiiTHEMivs a Gvilielmo Malmesbvriense , qui in hiftoria Anglo- rum * de Gerberto ; Ficit /cientia Ptolemaeum in AJlrolabio , Alkindum in a/lronim interjlitio, Inlium Firmicum in fato. Ibi (in Htfpania) quid cantus et volatus auiiim portendit , didicit , ibi excire ex inferno figuras : ibi pofremo, quicquid vel noxium, vel falubre.^ curiofitas humana deprehendit. Nam de licitis artibus , Arithmetica , Mufca , Geometria nihil attinet dicere , quas ita ebibit, vt inferiores Juo ingenio ojlenderet et magna indujlria rcuocaret in Galliam, omnino ibi iam pridem objoletas. Abacum certe primus a Saracenis rapiens, regidas dedit, quae a /udantibus abaciftis vix intefliguntur. In quo loco AI- kindum pro Aleandraeo repofuit Wallisivs ‘ et Fabricivs ”, et pro Firmico a Trilhemio male expreftus elt Firminius. pag. 648. lin. 23. Gerbertum non latuife. Vitris tamen vfus non eft, fed ftftula tantum illa, quam Dithmarus vocat, fiue tubo ad arcendos lucis radios. Fuit autem, vt ex hoc loco intelligitur , horologium lide- rale, quale defcripfit I. C. Stvrmivs ”. Acum magneticam Gerberto notam fuifte, nonnulli exhoclocoDithmariexfculpunt, tefteKiRCHERO pag. f) Tom. VI. p. 59. k) Hift. Angi. L. II. p. 64. 6?. g') Tom. VI. p. I84- 0 De algebr. c. 4. T. II. Opp. p. 16. tf) Conf. ZiEGELBAVER. Cotifpeil. hift. liter. vt') Bibi. Lat. med. T. 111. p. 132. Benediil. B. I- p. 149- Marii, iuiicn. P. II. p. 841- i) Conf. Bibi. Lat. Med.Fabr, T. I. p. o) De arte inagnet. P. I, c. 6. p. 29. 5*76 AD fOM. III. PART. II. LIB. II. [CAP. IL- pag. 650. lin. 5. a fin. Ambitiofiiis artem fingularem labaret. Hoc valde nobis verUimile facit locus Wilhelmi Malmesburienfis fupra adduftiis, qui , quamuis praeclare de eruditione abftrufa Gerberti fentlret , non tacuit tamen , habitum fuiffe , in Hifpania verfatum , qxd didicijfet aniwn cantum et volatum , itemque tenues excire ex inferno figuras , et fciuilfe^ quicquid vel noxium, vel falub re humana curiofitas deprehenderit. His fcientiarum lici- tarum notitiam addit, haud obfcure prodens, philofophiam quandam occultam Gerbertum, ad conciliandam famam iadlauiffe, et quod in ferreo illo feculo facile fuit, fumum vendidilTe, cuius exemplum in lucidiori aeuo fuit Cornelius Agrippa. Certe ab hoc opprobrio rarifiimum fuae aetatis philofophum abfoluit, vel fola fummorum imperantium gratia, quae filios illi fuos tradidit , homini Magiae fufpedfo non traditura , fi eius vel mediocrem notitiam habuiffent. Plura in eius excufationem dabit Bzovivs p, Navdaevs ? aliique ipfumque, quod fuperefl epitaphium loquitur. pag. 651. lin. IO. Ferum etiam moralibus informajfe difciplinis. Hoc Odonem Cluniacenfem abbatem vulgo philofdphorum huius aetatis eri- peret, nift certum effet, has difciplinas morales, in quibus iuuenes infor- mauit, non fuilTe praecepta philofophica , fed moralia theologica ad mo- dum Gregorii M. confcripta: prodieruntque curante Domino Martin Marrier titulo librorum XXXV. moralium in lob Parifiis , et poftea in bibliothecis PP. % vnde, qualis moralis philofophia ilta fuerit, coniicere potelt Ledbor, collatis iis, quae fuo loco de moralibus Gregorii M. ob- feruauimus. Qui cum, negledis principiis, quae ex natura hominis mo- rali hauriuntur , allegorias faepenumero frigidas fundamentum fuorum moralium librorum pofuerit, poft tantae aurtoritatis epifcopum , ab iis, qui exemplum eius fecuti, folidius aliquod expeifiari non potelt. Et talis quoque Odo fuit, quem in homiliis fcribendis et declamandis ac maxi- me in componendis in honorem SS. cantibus eleganti ingenio praeditum fuilTe, teftatur Sigebertvs Gemblacensis ' et Trithemivs. pag. 652. De fine mundi plerique cogitarent. Digna, quae ex hiftoria cccleliae apud fcriptores coaeuos , repetatur eius temporis cataftrophe, quae extrema mundi fata portendere vifa elt. ConfirmauilTe hunc ter- rorem barbariem feeiili, quae fuperftitione infanum in modum au^la, omnem literaturam tantum non penitus extinxit, probat religio quadrata, fiue illud vitae genus, quod citius euitari polTe poenas aeternas credebat, fi in feruorum fupremi nominis feruitutem fe dedilTent. Ita de confcien- tiarum pA In Sylueftro III. Caefio Aquitano a Magia tanus mendacii coargui poteft, qui tamen ad et aliis calumniis vindicato, Rom. 1678. fol. vid. inCcriptionein fepulchvi prouocat. lourn. des Sav. 1678- ?■ 331- conf. Ko e H l er. Conf. Farric. B. L. M. T. V. p. 460. dilT. de Geiberto. 0 S. E. c. 124. in Fabb. bibi, ecclef. p. 107. q) In apol. magiae accuf. c. 19. Anonymus Meurs c. 75. Tbithem, de S. E. 292. r') Pofuit illud Sergius IV. P. M. exhibet F r. qui obferuat, opus in lobuv fuifle compendium Pagi Breu. PP. T. II. p. 281. inde Leo Vrbeui- librorum Gregorii. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. 577 tiarum et artium quoque libertate adurn erat. FloruilTe eum arte, et con- iedura iam fub Gregorio eius hiftoriae patet. pag. 655. lin, aa. Medii aeui homines totos receUijJe. Non patitur loci et inftituti noftri anguftia , vt de hac Guidonis Aretinl inuentione pro- lixe agamus, pertinet hoc ad fpecialem muhcae hiftoriam , nec fine can- tus mufici cognitione explicari fatis poteft. Ledorem autem rationes philofoph cas huius cantus ecclefiaftici , eiusque a veteri fcala differen- tiae cognofcendae cupidum ad Athanasivm Kirchervm " atque Pe- TRVM Gassendvm * ablcgamus , quorum obferuationes ex recentiorum muficorum inftitutionibus poffunt explicari et illuRrari. Nos, qui hifto- riam dogmatum et inuentionum philofophicarum perfequimur, cum ifta virorum doffiftimorum biga tantum annotamus: „Ante tempus Guido- „nis Aretini hymnorum cantum expreffum fuiffe offo lineis, quibus, non „item interuallls, notae adfcriberentur, ac tale fchema repertum Meffa- „nae, cuius vfus fuiffet a DCC circiter annis, cuiusque odo lineae ini- „tium ducerent ab odo prioribus literis Graecis, a By ^ e ^ tj B. Alte- „rum, non odo lineis, fed duabus folum cum notis, tam in ipfis, quam „in interuallo et infra multiplicibus, vt ad Salue regina. Guidonem au- ctem in Aretio Hetruriae oppido natum, monachum ordinis S. Bene- ^didi et hifce quali rudimentis inftituiffe, quem habemus ritum exprl- „ mendi cantum per notas infertas tum quinque lineis, tum interuallis, „ facilitatis gratia, idque Pompofae in Ducatu Ferrariae, tempore loan- „nis XX. anno MXXIV. abi dicunt, MCLVII. defumtis ex hymno S. Io- „annis vocibus, vt, re, mi, fa, sol, la, quae in progreffu per fcalam, „aut manum, quam compofuit, adhiberentur literae A B C D E F G, ad- „ dita initio litera r graeca , qua nonnulli putant indicare illum voluiffe „ initialem fui hominis literam; et hoc quidem modo illum hoc chara- „derum genere graduale primum notaffe, et loannem hanc formam non „ tantum probaffe, fed et omnibus praeferendam ftatuiffe. Sed et hoc in „ Guidonis inuento obferuandumj fuiffe ei omnes notas vniusmodi, et „ videri folum habuiffe rationem grauis et acuti , non item temporis lon- „gietbreuis: inuentorerri*autem notarum, quas iam habemus, et audo- „rem loannem Muriam fuiffe (Jean des Murs) Parifinum, CCC. poftea „ annis. Porro notandum quoque, Guidonem nec dum contentum hac „noua cantandi methodo, inauditam antehac plurium vocum fympho- „niam primum excogitaffe, fuiffe quoque audorem inftrumentorum „polypledronon, vt funt clauicymbala, clauichordia, cum prius nihil „ tale notum fuiffet “ Sufpicamur tamen, Sylueftri II. fiue GerbertI in- uentio- In Mufurgia , L. VII. Gallos Sec. XIV. mcminlr Trithemivs In ManududI. ad theoiiaiTi tnuGcae c. 3. de S. E. c.ySo. pag, 140. Angluni fuilTe, obreruat X. V. Opp. p PiTSEvs et Cangivs, et ex his Fabkicivs biW, y') loannis de Muris inter raufices theoreticos Lat. med. T. IV. p. joy. Append. Hijl. phil. D d d d 578 AD TOM. III. PART. II. LIB. II. CAP. II. uentiones fiftularum pneumaticarum organorumque canororum viam illi aperuiffe, de quo cum iis difceptandum , qui de inuentoribus rerum di- fputarunt. Alias Kircheri obferuationes curiofas fatis de veterum inftru- mentis monodiis , fiue vnius tantum vocis , quae tamen lyrae vel tibiae accommodabatur, quia ad alium locum pertinent, hic praeterimus. Ope- rae tamen pretium fadlurum exillimamus hiftoriae philofoph'cae liudio- fum , Ii has mediae aetatis inuentiones cum mulica veteri Pyihagorico- Platonica comparet, cum mufica theoretica ex philofophiae circulis pro- fcribi tota non poflit, qua in re vtilem operam illi praellabit GafTendus ^ Ceterum verum quidem eft, quod hoc loco quoque annotauimus, Aegy- ptios in cantu theurgico adhibuiffe feptem vocales, verum alio longe fco- po, fenfu ac modo, quam Aretinus fcalam fuam inifruxit, de qua re, cum in Supplementis his ad T. 1. lib. 11. c. Vll. quantum ad hunc locum per- tinet, attulerimus, Ledlorem, ne cramben recoquere neceffe habeamus, illuc amandamus. Ibid. not. 1. De Burchardi colleSbione agitur. Addenda his, quae magnus hic rei literariae bibliothecarius noftri temporis in bibliotheca Latinitatis mediae et injimae congelTit Qui cum de Burchardo quoque in eodem li- bro ^ plufcula addiderit, hiftoriam literariam huius viri et collectionis de- cretalium ab eo inftitutae cognofcere cupientibus affatim faciet fatis. Argumenta eorum, quae typis edita funt, enumerant M a s x r i c h- Tivs'^ et OvDiNVS"', ex quo indice iudicari poteft , quam pauca ad philofophiae lludium ex ifta huius feculi colleClione accefferint, quae cum ne fuppofititia quidem a genuinis difcreuerit, multa accepta exRe- ginone pleraque corruperit % de eius dignitate facile fieri poteft iu- dicium. pag. 656. lin. 29. Et quamuis in Anglia Eduardus 111. Ethelridi jiiius. Pro Eduardo III, ponendus erat Eduardus, diCtus Confeffor, itemque a miti ingenio fimplex, is enim in hoc feculo A. cIdlxvi. defunClus eft. Vitam eius confcrlpfit Adiiredus vel Aelredus profa et ligata, de qua vi- dendus Fabricivs-^. Memorabilia eius breuibus tetigit Balaevs ^ ; ex cuius indicio duplici nomine in philofophiae hiftoria non prorfus me- moria indignus j tum, quod Editham Godwini Cantiorum comitis fi- liam , virginem eruditam fibi defponfauit , parentis autem odio non teti- git; tum, quod inter legislatores referendus eft, quia ex immenfa legum congerie, quas Troiani, Britanni, Romani, Angli et Dani in hac regio- ne condiderant * , meliora quaeque felegit, atque in vnam redegit, quam V vocari %) Confulendi fcriptores de rc mufita veterum ad not. in Anton. Auguftinum de emend. Gra- •xeitatr a Fabricio bibliograph. liter, c. ii. tiani p. 633. p.373. ed. pr. /") loc. cit. T. I. p. 3g feqq. «) T. I. p, go7 feqq, g') Cent. II. c. 62. p. 164. V) Ibid. p. 822- Leges has ex Canuti inftituto fuilTe de- t) In hiftor. iur. ecclef §. 2Ji feq. p. 282. du£las ex quorundam traditione _ obferu at Ba- W) De S. E. T. II. p. 750. i. E V s 1. C. iii app. *) BA1.V2IVS not. ad Regin. et in praef. DE PHILOSOPHIA Cf^RlSTIANOR. OCCIDENTAL. 575 vocari decreuit legem communem. Chartae illae tres vna cum epiftola ad Nicolaum II. papam exhibentur in ColleStione conciliorum Angliae ab Henrico Spelmanno * congella. pag.658. lin. 4. LAVNOIO. L c. p. i2y. non, vt, vitio legitur, p. 137. quo loco Centulenfis quoque Chronici verba Launoius defcripfit, qui- bus imprimis laudatur Fulbertus, quod difcipulum induftria atque inge- nio valentem in Grammatica, Mufica atque Dialedica optime inflrudtum ad congregationem Centulenfium remiferit. Vbi attentionem meretur, tanti tamque celebris epifcopi eruditionem conflitilTe in grammaticae, muficae atque dialeM. p. 582. addit, filias Mangojdi huius praelegilTe fexui r) B. L. M. r. III. p. 715 fiqq. fuo facras literas, quod fi veruiu, fingulare in /■) c. 105. p. 156. Bibi, eccltl. Fabr. hac aeademia exemplum eft. 0 Ita quidem vifiim Mvratorio, nec dilTcii- x") De fide trinitatis contra Rofcel. Opp. 41. ot »it Fabric. B. L. M. Tom. V. p. 3^. Epift. L. II. ep. 45. p. 357. Hilt. de TAcad, de Paris T. I. p. 74. qui 7) H. E. Antiq. Sec. XII. p. 668. DE PHILOSOPHIA CHRISTIANOR. OCCIDENTAL. s€i difputat, et nudis confequentiis , quas ex adhibitis fuis definitionibus deriuabat , aduerfarium premit, verifimile efl, illis confequentrarum machinis illius menti alienos colores vel inuidiae conflandae caufla , vt plerumque, hoc armorum genere adhibito, fieri folet , vel tamen , quod de tanto dodore magis credimus , nimiae fubtilitatis amore , induxifTe. Vnde non aegre ferendum , fi prouidi flicrarum controuerfiarum arbitri, qui feculi huius mores et characleres profundius aliquantum infpexerunt, arbitrantur, hominem, noxia temeritate naturam diuinam Stoico mo- dulo metiendi, accenfum, redius fenfifle , quam locutus ell, hocque pado de fandiflimo tamen myllerio improuide fatis et illaudabiliter tra- di iule. Minime autem miranda efl; haec Kcavo(poovfu Rofcellini , qui dialedicam, non Ariflotelicam, quod Bvddevs et plerique alii , qui eius errorem tetigerunt, perperam putant, fed Auguftinianam , id efl, , Stoicam, edodus erat. Ille enim , cum Stoicos fecutus vniuerfalia fiue naturas, quae Porphyrio cum Ariftotele praedicabilia vocantur, non exillere, nili in intelledu, velut genera rerum, vocibus notionibusque exprelTa , ftatueret, et lingularibus tantum eflentias rerum , quae vniuer- falium naturam conflituunt, inefle contenderet ad iftam, quam am- plexus efl fententiam pronus delatus eft, quod eo magis fieri potuit, quia fxsTUTiocs dogma , quanquam totum eft u(^ik6') Exeinpliim exhibuimus ex Bnnauentui a in- •y) r.II.Eo). I2C2 feqq. fra p. gi2. conf. Ckeviek. hift. dcl’ Acad. de Pa- 2) Exemplo efle poteft Tlioin. Aquinas, et ris T. I. p.75 fqq. loannes Buridanus, deqijoinfia dicetur. f) Vid. Lavnoivs 1. c. c. V’1. fqq. AD SECT. SECVNDAM. DE SCHOLASTICIS. pag. 709, not. a. 1. 7, coi. i. "ATon ignobilem pliilofophiae medii aeni partem conftituit hijloria plulo/opliine * fcholafticae. Cum haec philolbphiae Rena non Sec. XII. demum aperta, fed ab aliquot iam feculis, euoluta magis etefformatafit, ex quo, duce philofophia fiue dialedica potius, Stoico-peripatetica inter theolo- gos, monachos, profefibres ingenia ignorantiae coeno fubducere fela- borauerunt, facile inde colligere efl, totam medii aeui literaturam huc referendam effe, et nos non contemnendam fcholallicae philofophiae partem, quae ad hilloriam pertinet, iam enarrauifle, vnde, quae Sed. I. hadenus allata funt, huius Scholalticorumhilloriae exordium atque pro- dromum conflituunt. Itaque fontes hillorici, quos magno fatis numero hade- SECT. II. DE SHOLASTICIS. 587 hadenus allegauimus , iidem ad hanc quoque Sediionem pertinent , ex- cutiendique omnes virorum ecclefiafticorum , fcholarum , monafierio- rumriuuli literarii , vt, quo pado tandem inuenuftus pullus ad iuflam formam habitumque peruenerit , difcamus. Quod vt magni et multiuarii laboris opus effe , ex praeuia tradlatione vel per tranfennam infpici et comprehendi poteft, ita hoc potiflimum impedimentum hadenus fuifTe, cur ingratum in fe et iniucundum laborem nemo hadenus perfecerit, coniicimus. Cumque ad pfeudophilofophiae indolem Scholaftica philo- fophandi ratio vehementer inclinet, multos quoque , ex qua nullum emolumentum accipere poffunt, detrimenta autem ecclefiae bonisque li- teris enata funt innumera , eam contemfilTe merito credimus. pag. 710. lin. 3. a fin. l^iris do^is obferuatum. Alias fignificationes vocis Scholajiicus, fupra T. 11. p-S'/. nof. n. tetigimus, qui locus compa- randus cum praefenti. Obferuatum ibi, Scholaftici vocem defignauifiTe hominem priuatis ftudiis vitaeque indulgentem , et poflea etiam contu- meliam acceffifle nomini, vt hominem fcenae vitae ciuilis minime aptum et vmbratilem priuatamque vitam agentem ridicule fignificaret, ex quo fufpicamur, viris dodis in monafteriorum clauftris a vitae humanae thea- tro exclufis , ideoque mores feculi elegantiores non fequentibtjs, fed pae- dantifmo, quem vocant, aetatis fuae mores corrumpentibus , hoc no- men primum adhaefifle , et deinde ex praeceptoris officio , quod fubire folebant , dodores fcholarum maiorum et minorum didos fuifTe fcho- lafticos. Quod mirum, quantum diftat a veteri more, quo fcholafticus didus eft homo elegans , omnium difciplinarum ftudiofus , cultuque li- beraliori imbutus, et politis moribus, qui homini barbaro morumque per- egrinorum et agreftium opponebatur; quo fenfu Maximinus iunior, ad Theocliam fororem , fcripfit , timere fe , ne foror Jua Graecis munditiis erudita barbarum focerum ferre non pofftt, quamuis ipfe adolefcens et pulcher et fcholaficus ad Graecas mundities eruditus videatur. De quibus aliisque fcho- lalTici nominis fignificationibus praeter laudatos confuli poffunt annota- tiones Is. Casavboni in hijl. Aug. ^ fcriptores., et Conr. Rittershvsii in Saluiamim quarum, quae hodie centrum feriat, Ledori coniicien- dum permittimus pag, 711. lin. 3. Supra enim obferuatum in collegiis canonicorum. Multa praeclara ad hunc locum attulit magnum olim lurisprudentiae ecclefiafti- cae nomen Ivstvs Heningvs Boehmervs, cuius ius ecclefiaflkum Prote~ flantium hodiernum cum ab omnibus legatur, qui literarum foliditatem amant, ab iis confulendus eft *, qui prolixiora cupiunt. Ibid. E e e e 4 «■) Apud. CAriTOLiN. in vita Maximini iunio- kvm L. I. c. 12. p.yj.ed. Wolfii ffxoAar<*o'y c7f *? tis c. IU. Script, hilt. Aug. p.39S. b') pag. 416. O Annot. p. J feqq. 4I) Memorabilis locus Epiileti apud Arkia- «■) T.IV, L, V. t.5. p. 700 feqq. 588 ad TOM. III. PART. II. L. II. P. III. DE PHIL. SCHOL. Ibid. lin. 4. In abbatiis monajleriornm fuvje vnum. Notandus Trit- HEMii locus , qui accuratam harum fcholarum notitiam jfuppeditat, dignus, qui hoc quoque loco legaturi In omnibus ordinis nojiri coenobiis, in Germania et Gallica, maxime monachorum ^ fctwlajlici ex monachis habeban- tur, qui innior es quosque et ingenio praejlantes in primitiuis literarum fiudiis trudirent, et pojlea , qui habiles inuenti fuljjent^ ad altiora transmitterent. In folis autem JamoJioribiis coenobiis , quibus et abundantia rerum ' temporalium erat % aopiojior , et monachorum numerus maior , con/lituebantur ad officium docendi alios monachi omniim dobUijJimi non folim in diuinis , fed etiam in fecularibus literis eruditi , ad quos mittebantur monachi altioribus difciplinis injlituendi. Qiiicunque autem inter eos maioris eruditionis famam in ordine acquijiiierat , et- iam plures ad fe miffos difcipulos ad erudiendum monachos habebat. Inter mo- najleria autem hunc morem Jludiorum habentia hoc tempore praecipua fuerunt, monajleriiim Fuldenfe , S. Galli., Augienfe, Hirsfeldenfe, noflrum Hirfaugien- fe, S- yllbani, Mogimtinenfe , Corbeienfe, Prumienfe, Mediolanenfe, S. Dionyfi Parijitnfe, S. Maximi Treuirenfe, Remenfe, Antifftodorenfe, Turonenfe, Stabulen- fe et Wifenburgenfe. In quibus omnibus erant monachi, et multi et valde fudiof, e quorum collegio in fingulis coenobiis vnus ceteris in /cientia fcripturarum excel- lentior Scholajlicus (profe/Torem hodie dicimus) ponebatur Ex quo ve- ro tempore horum imitatione priuatae primum Scholae clericorum ir- regularium s, et ex his /ludia generalia hue vniuerfates vel academiae or- tae funt, et imprimis, tum Parihen/is Schola, tum Bononien/is magnam celebritatem nadlae , eccleharum autem cathedralium Scholae a Carolo M. et hilis excitatae pleraeque obmutuerant, Alexander III. P. M. incon- cilio Lateranenfi tertio in eo fuit , vt fchola/licum munus in cathedra- libus ecclefiis reuocaretur, cauereturque decreto illius concilii, vt per xmamquamque cathedralem ecclefiam magijlro , qui clericos eiusdem ecclefiae et fcholares pauperes gratis doceat , competens aliquod beneficium praebeatur , quo docentis neceffitas fubleuetur et difcentibus via pateat ad doctrinam. Et ab hoc tempore canonicorum munus Schola/lici nonis incrementis emerlit, de cuius fatis, indole atque modo commentatores iuris canonici videndi funt, et imprimis Boehmeriana diligentia confulenda, qui , quae notatu digna funt , erudite de hoc argumento cumulauit. Ibid. 1.26. eruditionem nolle promonere. Ita quoque Alb. Cranzivs, qui, fua aetatae, fcribit fchola/lici officium nullum ejfie niji colkblas pau- perum f) In chronico Hirfaugienfi ad ann. 9C2. p.38 Notkero, poftea cognomine B.ilbulo, et ceteris fq. ad an. 839. p. 12. 13. prioris leftionein exhi- monaltici habitus pueris. Exteriores autem, 1. e. buit Boehewervs i c. polterioi is Ziegclbaver. canonicae Ifoni cum Salomoneet eius comparibus. 1. c. p.68 Et ad hos quidem exteriores fcholas, vbi Tecula- jO'"') Conferendus ad hunc locum ZiEGELE.svER. res quoque difciplinae tradebantur, pertinebat 1. c. qui diltinftionem inter fcholas minores et Scholalticus. maiores monaileriorum ex eo explicat, add. Bv- g) Exemplo elTe pofTunt fcholae Guilelmi de lAEvs hift. acad. Parif. T. 1. p.8o. Pertinenthuc S.Amore,Abaelardi,aIiorum,quoruitiipfeAbae- verba Eckhardi de cafibus S. Gallic. 1. tradun- lardus in fua hiftoria mentionem iniicit conf. tur polt tempus Marcello Scholae clauihi cum LAVNOivi,!. fupra cit. SECT.ir DE SCHOLASTICIS. 589 penim fcholarium in vfus mmfue fiiae vertere. Alia tellimonia de re odiofa omittimus. pag. 714. lin. 3. De contentione loachimi abbatis Florenfis coenobii. De celeberrimo hoc aeui medii vate Papebrochii , Pagii, Natalis Alexandri aliorumque loca indicat more fuo Fabricivs et reliqui Icriptores hi- ftoriae ecclefiaflicae palTim , vaticinia exponit lo. Wolfivs Hoc loco non praetereundus, quia cum Lombardo de elTentia et perfonis diuinis difputans, notionibusque dialecticis impeditus contendit, in diuinis non efle aliquam rem vnam , quae fit Pater et Filius et Spiritus S. fiue illa res vna dicatur fubftantia fiue efTentia fiue natura ; vnde concludi potefi, eum efFentiam de vnitate colleCtiua intellexilTe, qua de re damnatus eft in concilio Lateranenfi IV. *. A. cioccXV. forte vocibus dialedicis ma- gis, quam fententia offendens, vnde folet inter haerefes ex philofophia Peripatetica ortas referri K pag. 719. lin. ap. Se^am eam Nominalium excitaui/fe. Ita quidem tunc, cum haec feriberemus, cum plerisque feriptoribus nobis perfuafit hifto- ria Sec. XI. philofophica et literaria. Poftmodum autem curis fecundis obferuauimus , in hoc feculo Nominalium et Realium Sedas iam dudum auditas fuiffe, quod infra , vbide iis tradandum, demonflrabimus, vnde mentem ea de re noftram in injlitutiunibus hi/lurku philojbphicae mutan- dam effe cenfuimus, fontesque antiquiores offendimus. Certum tam eff , dialedicos , in Nominales et Reales diuifos Sec. XI. principem ha- buifTe et nouum ducem Rofcellinum, eumque nouum et illuilre exem- plum exhibere, quopado iilae difputationes ad theologiam tradudaefint. Et ita quidem reliqua omnia rede fibi confiant, quae hoc loco tradidi- mus, negarique non potefi: , enixum effe hunc philofophiae abortum humanam curiofitatem Sec. XI. fed in cunis vagientem , donec Seculo fequente eius adolefcentiam moderari coepit Abaelardus. pag. 732. lin. 4. Supra iam memorauimus. L. II. c. 2. §. p. 666. pag. 736. lin. 5. Fvfe a nobis allatos. Plures, praeter illos , quos fuo loco enumerauimus, qui Abaelardi hifloriarn tetigerunt, nominat Tho- MASivsl. c. p. 76. itemque Hevmannvs **. In qua conferibenda cum Geruafius ex inllituto pleraque profccutus fit , literariam partem , poft OvDiNVM ^ fuppleuit Niceronivs p. Pofl quorum virorum dodorum diligentiam, a nobis hoc tempore confultam non multa habemus, quae addamus ; pium autem et veram eamque pragmaticam fapientiam ex hi- E e e e 3 floriae h') B. L. M. T. IV. p. 107 feqq. «') Vid. Abaelard. hift. cal. fuar. c. 2. i) Lea. memor. T.I. p. 446 feqq. o) T. II. p. 1160 fq. k) Quod Tritheitis flueret, a qua tamen accu- f) Mcm. vir. literis illud. T. IV. p.igRfq vei f. fatione P.ipebrochius Nat. Alex. H. E. T. VII. Germ. qui p.2i8- alios quoque de eo fcriprores p.531. er alii eum abfoluunt, fc. ab haerefi , fed laudat. Accepit pleraque fua ex Papi li omi bibi, non tamen ab errore. Burgundica. Conliilendus quoque Ckeviekivs D Bvddevs, Obs. Hal. T.I. obi. 15. 5.19. p. 1. c. qui eleganter Abaelardi vitam, charadievem, 206 fqq. hiltoriam defcripfit p. 117 fq. in huius acui hi- 7/»} Per. II. P. II. < 3. f. J. p.528 fq. ftoi ia valde ineniorabiha. 590 AD TOM. III. PART. II. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. ftoriae philofophicae leflione et vfu cupientem ledlorem monemus , vt ad hanc Abaeiardianorum fatorum fcenam ita prouide ferioque atten- dat, vt difcal inde, quibus ex cauflis trillia ifta fata huic philofopho acci- derint, et quo padlo acutifitmus ifte Dialedlicus parum in morali argu- mento fibi prouiderit ^ inque has fyrtes inciderit, cum, nec verae fapien- tiae indolem rite perfpiceret, nec alio, nifi temperamenti et cupiditatum, maxime vero voluptatis capirtro duceretur , quo a timore diuino , qui vnus verae fapientiae fons eft , abftradus, et in deuia primo , mox ia praecipitia detrufus eft. Quod vtinam tantum in ifto ftrigofae philofo- phiae feculo ita accidiflet , et non effent, in tanta melioris et caftioris fapientiae, maxime, quae circa mores verfatur luce hodierna, philofophi, quibus nihil magis deeft, et infelicitatis fcaturigo certiffima extare folef, quam, timoris Domini negledlus, qui tamen eft fapientiae et felicitatis et- iam philofophicae initium , tefte philofopho (Ts(parc6T^. Ita certe melio- rem et nobiliorem locum in hac noftra hiftoria fata Abaelardi habebunt, quam fi fabulam quandam eroticam explicant, quo fine illa haud femel cofta et reco(fta eft. Sed hoc obiter ^ Ipfum autem Abaelardum ante vitae finem ad hanc piam mentis fanitatem fuifie reuerfum , infra ex ab- batis Cluniacenfis teftimonio in epiftola ad Eloifam probauimus. pag. 750. Lai. Cuiuf vitam Geriiafio abbati etiam debemus. Prodiit, fup- prelTo au(ftoris nomine , hijloire de Suger, Jlbbe de S. Denys, minijlre d'E- tat fons le regne de Louis lejeune % ex ea autem lucubratione Abaelardi hi- ftoria paflim poteft illuftrari. pag. 762. lin. 10. Eorum fimmam enarrauit abbas Geruajius. Ex infti- tuto quoque et cum cura recenfent opera Ah2Lt\z.xd\Memoriae literariae Ni- cERONii, vbi imprimis Andreae DvChesne annotationes in hiftoriam calamitatum Abaelardi valde laudantur, ad illuftrandas circumftantias huius temporis, de quibus in Hift. Eccl. pluribus tradandum eft. pag. 765. lin. 22. Scientia commendauerit. Similiter alio loco Saris- BERiENSis cum celcbcrrlmos academiae dodores a Cornificio con- temni et opprobriis peti quereretur , indicat , hunc quoque Robertum, quamuis eius memoria omnibus ineunda fit , attamen didium iri flium fubiuga- lem , nifi Jedi apojioticae deferretur , quae ipjum de doStore fcholafiico fece- rit cancellarium. Ibid. lin. 23. Stribiim congejftt CAVEVS^ ex quo difcimus. Audien- di de Poleno, vel Pullo atque Polleyn (eadem enim nomina funt, cum aliis non confundenda qui fefquifeculo ante Caueum celeberrimi philo- q') Confcripfit tamen poftea inftitutiones mo- s") Pavis 172). j. V0I.12. Librum hunc pro fup- raks, quibus titulum : nofce te ipfum praefixit, pleraento vitae Abaelardi liabent Ephein.Triuolr. Eas edidit Bekn. Pez. thef. anecdot. T. II. P. 11. 1722. art. i. conf. Nou. Iit. Lipf. 1725. p. 9fqq. Ait. *p. 626 fq. erud. 1722. lun. art. 2y, r) Alias obferuationes prafticas huc pertinen- ff") Metal. L.I. c. j. p. 01.775. tes et pragmatica philofopbiae hiftoria dignas f) Conf. Ovdinvs l.c. ex quo Cauei fufpicio attulit Hevmannvs aft.pliil. \^ol. III. p. 580 fqq. poteit confirmari, alium efle Rob. Pullum archicp. conf. B. Weismann. H. E.N. T, Seft. XU. p.893. Rotoniaoenfem. U enim m«unte§ec. Xlli. yixit. SECT. II. DE SCHOLASTICIS. 591 philofophi et fcholaftici res tetigerunt Lelandvs ■' atque Ealevs quos more fuo fequitur Pitsevs *. His auctioribus fuit vir in omni Hierarum genere inJlruEli[jhnus ^ eruditione eximia et rerum diuinarum /cientia , qui plu- rimum circa Sec. XII. medium valebat, ac labajcentibus Jludiis fuccurrebat. Hic multis iipminibus, perpetuam gloriam , tum hoc praecipue meritus ejl , quod fub- uerfis ollm ah Heraldo primo eius appellationis /Jugiorum rege , Oxonienfis gjjmnafii Scholis Herculeam tum adhibuerit manum. Porro vt Juorum compro- uincialiiim patrocinaretur infcitiae, pojl reditum a Parifns ex omni regni parte Jludiofos illuc adiiocabat , omnis generis doKrinas propojiiit , et optimarum ar- tium difciplinas gratis tradidit. Legit, praelegit., perjiiafit, pellexit, docuit, expofuit et omnia humanitatis officia Jcientiis promovendis praejiitit. Dumque haec ageret, pro rejlaurandis illis bonis literis, multa diBobat ipfe , ac plura Jcripfit. His modis ita late hominis vndecunqiie dolii fama deuulgata eJl , vt a Pontifice Romano vocatus eo annuente Cardinalis atque cancellarius Romanae ec- cleftae defignatus fit. Haec ciues eius de illo , quae non tantum ob libri raritatem , fed ob praeclara quoque de literarum incrementis rellituen- di<-, emendandis et amplificandis merita , quo inter fulcra literaria Secu- li XII. poni meretur , defcribenda efle , aequum duximus. Prouocant illi ad loANNis Rossi librum de antiquitatibus academiarum Britannicarum, de quo confidenda bibliotheca Fabriciana aetatis mediae. Laudat Pollenum vehementer Bernhardus in citata epiflola , propter fanam do£lrinam , vn- de licet colligere , in fubtilitatibus Scholallicis eum prudenter verfatum efTe, quas odio habebat Bernardus. Et hoc quidem Scripturarum ctfen- tentiarum fludium , quod ante Lombardum, confcriptis fententiarnrn theo- logicarum libris FHl. probauit, magnam illi celebritatem m.eruit, quod ca- ftiores Mufas facras cuflodiuifTet. In philofophico autem argumento ni- hil eius recenfent biographi literarii Anglicani , nihil Caueus vel Oudi- nus. Et hic tamen annotauit ^ , damnare aliquos Robertum Pullenum, quod in eius modi collebf aneo fententiarnrn, argumentis nimium et ratiociniis indulferiL parce autem vfis fuerit auctoritate fanUorum Patrum, hocque Pulleni mendum fuife pojimodum emendatum a Petro Lombardo , quem omnes ideo feciiti funt. Quod quam verum fit , et cum Bernardi laudibus pofilt conciliari, vi- deant , qui editionem operis Parifiis vulgati infpexerunt " , et cum Lom- bardo comparaueruntj veremur nos, ne fauori erga Lombardum et ad tuendam famam , quod ipfe auclor et magiftsrfententiarumac verus fons fuerit, fuerit datum. Obiit Pullenus Sec. Xll. medio fub Eugenio III. 771^* 5* ^ Thomam Aquinatem et Bonnuenturam fuiffc. . Intuenda hoc loco et examinanda obferuatio Balei, in AI. Halefii vita ** monentis: eum, reliBa patria Gallica ffudiapetiifje , in gymnafo Par if en f doHorem irrefragabilem nominatum, Minoi itariim Jeliam vix mentis compotem. intra- conf. Antiq. Acacl. dill.III. p.70.71. Cent. III. 0.91. p. 277. T. ri. p. 1127. de S E. 2.) 1655. fo!. ede.^te Kvg. M.^iTHONT. Benedi- 591 AD TOM. III PART. II. L. II. C. III. DE! PHIL. SCHOL. intrauijfe, ducium lonnnis Aegidii Dominirani exemplo : ingemo et eloquio per acutum in Arijlotelicis dijciplinis aetate fua nulli cejfijje. l^ropterea Tliomae Aquinati , Bonauenturae et Giiilelmo Guarroni in theologia fopiujlica praedepto- rem accitum miris Jubti Hiatibus pro conjiahiliendo Anti-Chrifti regno ipjos arma- uijfe doStrinam Petri Lombardi - - barbaro Jlilo explicuijje et jubtilibus argu- mentis anipliauijfe , cum paganorum placitis ^ et Romanorum pontificum decre- " tis fcripturas adrnifcuijje facras etc. Acris vero controuerfia inter Franci- fcanos et Dominicarios, de vindicando fuo ordini Alexandro Alefio ell, de qua h. l. didum , cui, acerba difquifitione, interceflit Natalis Ale- xander, qui neque Thomam, neque Bonauenturam difcipulos fuifle Ale- lii euincere ftuduit *. pag. 783- lin. 15. Audior efl PITSEFS. Qui more fuo ea in re fecu- tus eft Balevm % cuius de Stephano Langtono relatio eum inter Scho- laflicae barbariei primipilos numerat, cuius rationes et fpecimina fadto- rum ad tuendam pontificis Romani in regem Angliae loannem poten- tiam ab eo fufceptorum ex hifloria Anglica merentur apud hilloriographos Anglicos legi , vt intelligatqr huius fcholaftici hominum generis non ftudia tantum, fed et mores aeuo ifto a verae philofophiae indole lon- ge abfuilTe. pag. 784. lin- Patria Burgundus. In dubium hoc vocat , et fine caulTa dici, monet Continuator Bibliothecae Fabricianae L. M. et I. * , qui poft Bvlaevm % et hift. Iit. Dominicanae fcriptores-^ de eo videndus. Ex illis fpeculum morale Vincentlo abiudicat Iac. Qvetif « et compila- tori Sec. XIV. adfcribit. Ex his vero Vincentii fpeculis, paupertatem in- geniorum medii aeui velim ledor, colligas, aduerfuseos, qui negant, il- lam temporibus iftis rede imputari. Cum enim ex catalogis fcriptorum medii aeui toties a nobis laudatis confiet, non mediocres tantum fcripto- res in exfcribendis et confarcinandis fuperiorum feculorum obferuatio- nibus totam diligentiam fuam verfari iufliffe, fed et magnorum luminum et optimorum ingeniorum (quale Vincentium habuilTe, negari non potefi,) curam et indufiriam compilatorum fuifie , et ex aliena penu ditari, quam propria quadra viuere, maluiffej certo certius inde colligi potefi , non voluntatem iuuandarum fuo Marte literarum illis defulfie, fed fata et in- felicitatem feculi, quae haec ornamenta et fublidia humano generi inui- debat, et quae paffa non efi, vt tot viri do^i fine cortice natarent, fed contenti, fuo iudicio non prorfus inutilia attulilTe, congerendis alienis totam aetatem fuam confumerent. Qiio pado euenit, vt, nec cohaeren- tia fatis , nec connexa vno fyfiemate , nec enata ex vno principio inter fe copularentur et in alienos multoties fenfus detorquerentur , veris fcien- b") Vid, not 03 ad textum h.l. et quiarguraen. ta Alexandri narrat Ovdinvs de S. E. T. IIL p. I34feqq. apud quem et Fabricivm T.I. H. L, M. p. 169. i;o. Aletii fcriptarecenfentur, c) loc. ci: p. 273. /I) T. VI. p. 831. e) Hilt. acad. Parif. T. IIL p.7ij. /) Altamvra bibi. Domin. p. 21. Qvetif de Script. Ord. Praedicatorum T.I. p,8l2. S) loc. cic. p. 8i8 fq. ’ sect.il de scholasticis. sn fcientlarum praefidiis denudata, cuius luculentum exemplum fpeculum hocBellouacenfis, nulla vtilitate hodie commendabile, effe potelt. Quae Ii ruditatem feculorum illorum non produnt , nefeimus, quid fit rubedo fcientlarum et aerugo literarum , quae iftorum feculorum elegantiae, quaih a magnis ingeniis fperare poterant, tantum nocuit, eamque quafi corrodendo totam peremit. Id quod notabili hoc exemplo ad euitandam logomachiam in hoc argumento probe attendendum eli pag. 792. lin. 15. Nobis non monentibus intelligit. Meretur inficeto'et barbarie feculi fui digno epitaphio, quod huic noltrae Sueuiae ornamento pofuit fraterculorum Dominici ftupiditas aliud apponi ab elegantioribus Mulis Iano Vitali Panormitano didlatum, et vel hac caulTa memora- bile, quod nobilihimam quandam drcumftantlam vitae Alberti acuto encomio in luce collocat: Ita vero potita Natura has violas , ratio haec tibi lilia pajfim Ad tumulum fpargunt, Teutone magne tuum] Purpureis quarum tribulos anellis ab hortis. Et pulchris violis lilia mixta feris. Auiaque abjl rufae pandis penetralia cauffae, Nere igitur Magni nomine dignus eras. Quo encomio poetam, verifimile ell, allufilTe ad magnificum, quod Wil- helmo imperatori parauifTe in viridario horti monafterii fui dicitur epulo, quo inter violas et lilia hiberno tempore viridantia , auia penetralia inco- gnitae tum cauffae principi pandebat philofophus, ofl;enditque,quo pado abftrufae quoque artes in ea naturalis fcientiae node, line magiae fufpi- cione poffent velut naturales cognofcl. Si enim in tota ea traditione, quam hoc loco fufe et accurate atque prouide exculli mus, aliquid verum eft, efle illud videtur, quod non tantum ver aliquod faeuumWilhelmo in- ter pruinas Decembres Albertus ollendit, fed aperto quoque viridarii fornace et oltenfis , quibus calor in hypocaullo diffundebatur, tubulis et canalibus, explicuit, planumque fecit, quibus abArufis ex caufiis haec na- turae miracula fine fufpicione artis magicae pollint excitari. Certe ex hoc epitaphio manifeft um effe putamus , alios quoque viros dodos in easdem cogitationes fuiffe dedudos, quae nobis de hoc epulo difpicien- tibus in mentem venerunt. pag. 798. lin. 16. Quarrofa prorfus et illepida. Leg. fquarrofa, talis ell didio Alberti, cuius hoc loco exemplum illepidum affert Rhodiginvs ', quo dixit Colonienfis philofophus , in coelo nihil effe fiirfnis et dehorfius^ loco, nihil fummum ac infimum. Ceterum ex hoc ipfo Alberti M. loco conftat quoque, virum cetera magnae dodrinae veterum philofopho- rum fententias et dogmata parum perfpexiffe , et internas fyftematum ra- tiones fj") In collectione LaBbeana epitaphiorum P. VII. ep. 17. p. 216. i) Lcil. antiq. L. I. c. ir. Append, Hifi. phil. F f f £ S94 ad TOM. III. PART. 11. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. tiones ignoraui/Te, quod tamen temporis fui ignorantiae, qua omnis hl- ftoria philofophica fepulta quafi fuit, condonandum eft. Idem ille quo- que pudendos quofdam Alberti lapfus, quos in hilloria naturali ex igno- rantia Graecae linguae paffus eft, obferuat quae barbariem feculi pro- dunt , de quibus prouerbium : Graeca funt, non pofTunt legi. Quod ifti aetati libenter ignofcimus , ferri autem non poteft, Albertum, quem in plerisque aliis huius fcientiae peccafTe, obferuat Rhodiginus , eique (imi- les voluifle tamen Graecarum vocum explicationes afferre , et lic omni fcientiae famam obtinere, exemplo, quod ne hodie quidem in tanto Graecae linguae flore interdum defiderabunt, qui lynceos habent oculos. Ibid. lin. 17. Cum autem tota fere Europa ad eum confluxerit ad perci-- pienda philofophiae Peripateticae praecepta. Fuiffe inter innumeros , quos in tot cathedris Albertus habuit difcipulos, vnum alterumque, qui na- turalis quoque difclplinae hauriendae caufla eum audiuerint , T h o m a e Cantapratensis ' exemplum probare poteft, quem inter praecipuos Alberti difcipulos praeter Thomam Aquinatem eminuiffe, fupra p. 791. diximus. Monachus enim hic ex canonico Auguftini , poftea Dominica- nus tandemque epifcopus Lufentinus, et Cameracenfis fuffraganeus A. cbccLXiii. Louanii denatus, ad naturalis philofophiae capita con- uerfus eft, cuius teftem librum non incelebrem aliquoties recufum fub titulo : bonum vniuerfale de apibus , reliquit Haberi quoque Cantipra- tanum auiftorem libri, de natura rerum, inter fcriptores obftetricios fa- mofum, fupra obferuauimus , quod fi, ex teftimonio b'Ographi Alberti verum eft, didiciffe huius artis myfteria et encheirefin ab Alberto, vero non valde eft diflimile. Porro Henricum de Saxonia in fchola Alberti M. ea fecreta didiciffe, quae in celebri libello de fecretis mulierum magiftro fuppofuit, viris dodis obferuatum eft”. Illud certum, ftudio phyfico fecundum Ariftotelem hunc Henricum duce Albcrto M. inuigilafte, vt ex commentariis eius in libros de coelo et mundo ^ de generatione et corru- ptione, in libros phy/icornm Vlll. ^ conftat. pag. 807. not. i. coi. 2. Scheurlius bibliogr. morali. Comparandus ea de re ex Proteftantium eruditis, Gebhardvs Theodorvs Meiervs, qui argumenta moralia in fecunda fecundae enumerat, et multum eru- ditae dodrinae amicis fuis ex ea promittit. Ex Pontificiis hanc theolo- giam moralem , quam merito philofophicam dicere poffumus , ideo lau- dat Rapinvs quod ratiociniis longe melius inftruifla, ineliusque con- ' cinnata, k") Lib. VI. c. if. p. m. 208- Lib. XIX. c. ly. p. 746. qui etiam aliud L. XVIII c. 36. p. 1103. indicauit, ex quo conrtare poteR, Albertum in explicando Anitotele cotcutiiiT». l) Vid quos laudat Continuator Bibi. Lat. M. Fabricii T. VI. p. 697. m) Ibid p. 695. w) M A I T A 1 R E Ann. typ. Toni. I. p. 679. F R E Y T A G. libr. rar. p. 14. W e o e k i v o libr. rar. p. 49. yo. 0) Citati. Rariores funt omnes hae lucubra- tiones fcholae Alberti M. licet aliquoties repe- titae. Prodiit libellus de fecretis Hiulierum , de virtutibus herbarum, de mirabilibus mundi Luget is7«. quam editionem inter reculas neltras feruamus. f) loc. cit. conf Bvddevs Ifag. in hili. Iit. Thcol. p. 647. SECT. II. DE SCHOLASTICIS. 595 cinnata, et accuratior exafliorque fit, quam vlla alia, quae lucem vn- quam afpexit. Quae laus fuo modo Thomae denegari nequit, non au- tem theologica eft, fed phiiofophica , et docendi tradendique methodum tantum refpicit, qua accuratius vfum elTe Thomam in Ibglca acute ver- fatum,quam alios, nemo facile negauerit. Verum in hac de meritis Tho- mae circa dodrinam philofophiae moralis quaeftione non de methodo morali , fed de dodrina ex iuftis philofophiae et reuelationis fundamen- tis deriuata fermo eft, vt fuo loco iam obferuatum : priflinam enim cram- ben non potuiffe non Thomam in argumento morali recoquere , nec ca- ftius, quam maiores fuos philofophari , illi manibus palpant, qui norunt, dodorem angelicum , ne latum quidem vnguem a Peripateticis placitis recedere fuilTe aufum : Ariftotelis autem ethicam a fana philofophia mo- rali diftare , vt lucem a tenebris. Id quod theologi Galli olim iam in Thoma reprehenderunt, vt ex addudo a Lavnoio ? teftimonio poteft cognofci. Non detrahimus laudi magni viri, qui haud raro (ptXo(To(ptK(ic- Ts^oos difputauit, quam coaetanei, reipfa tamen moralem philofophiam non adiuuit. pag. gn. lin. g. a fin. Meliora dare et fucculentiora laborauerit. Ita Lv- THERVS quoque iudicat, quod animi confiantia, ingenii excelfi robore et vitae integritate Scholafticos omnes fupcrauerit. Hoc non ad fcho- lalticam et philofophicam eruditionem tantum pertinere, fed ad myfticam quoque, ex indice librorum afceticorum intelligi poteft, propter quos inter celebriores myfticos poft Poiretvm % qui eum non fatis nouifte videtur, locum ei non fine infigni elogio fecit God. Arnoldvs ^ Qui tamen , eo quod nexum inter theologiam fcholafticam et myfticam non intelligebat , rede fatis de his eius meritis iudicare non potuit. Tacet et- iam inter opufcula Bonauenturae myftica hanc, quam recenfuimus, redu- Uionem artium ad theologiam , quam li fine praeiudicio legiffet , clauem in- uenlftet ad referanda dodoris Seraphici myfteria myftica. De quibus tamen rede adhibendis pulchre Eutychius nofter iudicauit, fi verum eft, quod annales Francifci “ de eo referunt: rogatum a Thoma Aquinate, vt ipfi bibliothecam fuam monftraret, ex qua tam egregii foetus prodierint; intenfo in figuram Crucifixi digito refpondifle , ex hoc fonte fe haurire omnia, quae in ledione et meditatione occurrant, et a fe literis confi- gnentur. Vtinam hos limpidos fontes peregrinis Mariaedulias riuulis, quos in fcriptis fuis tam ftudiofe quaerit, non turbaffet. Verum de his alio loco in hiftoria critica myfticae theologiae altius difquirendum eft ; nobis hoc nobili exemplo comprobafle fufficiat, inter Scholafticos philo- Ff ff 2 fophiam tj) De fort. Arift. c. X. p. 21}. Conf. Petr. j) Is enim Bonauenturae obiter tantum tne- ZoRNi vs diatr. de varia fortuna Aquinatis in minit in ep. de aii£loribus niylticis §. 34. T. II. fcholis pontificiorum , praeiertim Gallorum Opufc. p. 3it. Opufc.-S. T. I. p. 445. tT*" hiltoria theologiae myfticae c. XX. n.56. r") T. I. Altenburg. p. 708- a T. IX. p, 78«. b. pag. 384 feqq. conf. Geiharp. patrolo;. n. 61^. «) P, 11. tit. l. c. 3. 59^ AD TOM. III. PART. II. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. fophiam exotericam et efotericam miro connubio, faluis fcholarum prin- cipiis , fuiffe coniugatam. pag. 816. lin. 14. Beneficiis ecctefiiajlicis promouerit. Facile, qui attentus eft ad faciem fedis pontiiiciae et ecclefiae Romanae, maxime vero ad mores curiae pontificiae eius aeul, fubodorabitur, loannis XXL pontificis chara(flerem moralem cucullatis fratribus non, arrififie , qui cum fedis apoftolicae fe fo!a fulcra efle iadlarent, et omnipotentiam Romani epi- feopi, quantum poterant, exaltarent, vt a capite ad haec fua membra vnguentum Aaronis defcenderet, et 7tTcii%o7tX^ modior dicendi erit locus. De Thomiftarum vero et ScotiAarum inter fe concertationibus, maxime, quae ad articulum de gratia pertinent, in ccclefialtica hilloria tradandum ell. Omitti tamen non potell , metho^ dum difputandi in vtramque partem Scotillicam , quae Qiiodlibetariorum nomen peperit, occafionem dedilTe, vt Scotus Scepticifmo frigidam fuffu- difle crederetur pag. 8^9- lin. 4. a fin. Tornacenfem eum diBum fuijfe nonnulli volunt a patria. Ita quidem Henricvs Gandavensis " et Trithemivs p: aft Angli contradicunt et Thuruaium fuilTe contendunt, de quo videndus Balevs pag. 831. lin. 9. Supra modum incontimns et fuperbus. Abhorrens a coniugio falubri Aleidem meretricem vxoris loco habuilTe ferebatur, telle Cantipratano et B a leo ^ Sed hoc ex Matthaeo Parifienfi re- felli potefl: , qui narrat : inducta per morbum obliuione, a filio quodam fuo literas legere edodum elTe : habuit ergo vxorem, ex qua filium genuerat. pag. 833- hn. 7. Ex Bulaeo difcimus. Hijl. acad. Paris conf. Val. A N D R E a E bibi. Belgica ‘ S a n d e r. de Script. Flandriae pag- vi') Bibi. phil. P. 1- P- 58. w) Conf. B V D D E V s Ifag. in tbeol. j TRiBKCHorivs de DD. SchoUlt. c. 4. p. •) Cap. 46. f) Cap. 463. f 'I Cent. III. c. 4;. p. 243. O 11. cc. pag. 366. x) • U'- U x) Toin. III. p. 71». 0 P»S- 8'l- m- >JJ. SECT. II. DE SCHOLASTICIS. 599 pag. 836. not p. Conf. Obf. Hal. T. III. obf. 12. §. 13. p. 2^0. Eft haec obferuatio B. Bvddei, in qua de fyncretlfrao philofophico genera- tim agit, et §.13. cx Schenkii bibliotheca medica *, a Iacobo Thomasio adduaa, Petrum quendam Aponenfem nominat, conciliatorio iflo fun- 5 teqq. C. 3. p. 309. conf. de rcr. aeternitate c. I. p.2. L. II. fent. dilt. 1. q. 5, diit, 37. q. 1. %) loco noc. ii. indicato. SECT. ir. DE SCHOLASTICIS. 6o^ tur,‘ filentlo praetereundam magnam fobriamque acutiflimi philofophl modeftiam , qua in argumento jacro pariter et philofophico fibi agen- dum effe ftatuit, quaeque exemplo effe poteft, inter tot nugaces audo- res et inania ac ventofa ingenia, quibus illa aetas repleta fuit, et in tanto praeiudicii audoritatis PP. pretio , quo res facra et ecclefiaft ica fulcie- batur, fuiffe tamen nonnulla, quae caftius multo et verius, prudenter- que philofopharentur. Adeo ifte locus Durandi nobis * in hoc argu- mento in praefentia verfatis memorabilis videtur, et ad reuocandos ex errorum et praeiudiciorum nebulis ledores accommodus , vt bona ledo- ris venia, eum hoc loco adfcribere non pigeat. Ita vero Meldenfis epi- fcopus : „Oportet loqui de myfterio Chrifti, et vniuerfaliter de his, quae „mere tangunt fidem, conformiter ad ea^ quae tradit Scriptura S. vnde loan- „nis V. Chriflus: fcrutamini Scripturas, illae funt, quae teftimonium „ perhibent de me. Si quis autem hoc non feruat, non loquitur de myfte- „ rio Chrifti , ac de eaeteris direde fidem tangentibus , ficut oportet, fed „ incidit in illud , quod Apoftolus i Cor. VIIL Si quis autem exiftimat, „ aliquid fe fcire, nondum cognouit, quomodo oporteat illum fcire. „ Modus enim eft non excedere menfuram fidei: de qua dicit Apoftolus „Rom. XII. non plus fapere, quam oportet fapere, fed fapere ad fobrle- „ tatem , et vnicuique ficut Deus diutlit menfuram fidei. Quae quidem „menfura in duobus confiftit, videlicet, vt non fubtrahatur fidei , quod „fub fide eft. Vtroque enim modo menfura fidei exceditur, et a con- „tinentia S. Scripturae, quae fidei menfuram exprimit, deuiatur. Et „hunc modum, Deo adiuuante, tenere volumus, vt nihil fcribamus vel „ doceamus S. Scripturae diftbnum. Quod fi per ignorantiam, vel inad- „uertentiam aliquid dilTonum fcriberemus, ipfo fadlo pro non fcripto „ habeatur. “ His , cum iudiciiim circa interpretationem dubiorum Scri- pturae S. ad Sanf» fffrandtyiau , fi£Tas:o/jt«wa') Vol. XXXIV. P. I. arf. 7. vi') Tom. II. p. ^3. 45. Hilt. de l’Academie de Paris. Tom. I. «) T. lll. p. Tom. IV. p. 19©. 192. 365. gag. 222. 240. Toin. V. p. 2*6. 624 ad TOM. III. PART. II. L. II. C. III, DE PHIL. SCHOL. atque euidentiam regulam fcripfimus , et hoc quoque animo velut cly- peo tedi exiguos catellorum latratus contemnimus. pag. 894. lin.32. A gnxetgorne. Pertinet ad haec obferuatahoc loco" immania Dialedicae Scholalticae vitia infanum in vtramque partem di- fputandi et rationes rationibus incerta alea opponendi ficque velitationes (belli enim nomen non meretur) fcholafticas inftituendi cacoethes, quod nominatilTimae in horum philofophallrorum palaeftris voculae , Vlrxm^ €.tAn produnt, quae rifibus et fibilis prudentium eos expofueriint , et inter duas rationes oppofitas nihil ftatuendi confilium exagitandum pro- pinauerunt. Hoc cum afino Buridani comparat ingeniolilfimus B a y- Livs ^ , applicatque illi feiliuos perfonati Merlini Coccaii verticulos quos, pace Ledoris , quem inter dumeta fcholattica diu forte cum taedio quodam inuiti detinuimus, ad foluendos rifus, propter libelli raritatem integros defcribimus Logici : JJla quidem Zuica ejl animabus plena togatis^ Qiias quidem logicos reputarunt ejfe profundos^ Ajl amiferwit cerebrum per mille biitanas Aut homines a/inos dicimt, aut eJfe cauallos, Extinguique Jitim iaElarmit carne /alata. V trum Inter eos flabat vir quidam corpore duplex Qiii fuflexiatur binis tantummodo gumbis Dicitur -hic ^ ZTREJI/ dubiojis Jenfibus implens Hereticosque facit, negat hanc., probat huncy tenet illam Et fibimet diris femper dat verbera verbis. Quae ita, cum Frifingenfis fcholaftici, carnifice et rogo armati furores legerermjs, eius imaginem in animum reuocarunt, vt tantum non rifu follitis accideret, quod Erafmo epiftolas obfcurorum virorum legenti. Verum, ne haec iocis tantum conficere velle videamur, ad illuftre fcho- laftici coeli fidus, fententiarum xnagiflrum qui fubtilitatibus fuis archi- epifcopatum Parifienfem confequutus eft, prouocamus, et harum cupe- diarum appetentem Ledorem ad famofitiimum librum fententiarum able- gamus, vbi di/linSlionibus fex, oblaua fcilicet et fequentibus vsque ad deci- mam quartam, opinionem de transfubftantiatione, quae in Latina ecclefia radices iam egerat, ceteris reliquis praefert, et ita pro ea difputat, vt non tantum prodat, admodum antiquam cam non effe, multisque parum placere, et variis ac inextricabilibus difficultatibus et dubiispremi, minime difiimulet, fed ita incertus de dogmate, in quo cardinem verfari Ro- manae ecclefiae, eius ciues credunt, diflerit, vt nefciat, qualis fit iffa con- uerfio panis in carnem, et vini in fanguinem, an formalis, an fubfian- tialis, c) Did. T. 1, an. Buridan. liot. A. p. 509. p) Macaron. XXV. p. m. 490 feq. SECT. ni. DE NAT. INDOLE ET MODO PHIL. SCHOL. 625 tialis , vel alterius generis , et fateatur, definire fe non pofTe. Quibus mox rationes addit, cur nec formalis dici queat, nec fubftantialis , nec cificlens, et cur quidam putent, jubflantiam panis et vini manere, et ibidem corpus Cbrijli ejjfe et fanguinem , et hac ratione dici, illam fub/lantiam Jieri ijlam, quia, vbi e/l haec ibi et illa. Similiter de fubiedlo quaerit, et de accidenti- bus in facramento , quae remanent, id eft, de fpecicbus, et fapore et pondere, in quo fubiedo fundentur, et probabilem fibi opinionem effe, ait, exijlere /me fubiebio , quam elTe in fubiedo, quia ibi non eft fubftan- tia nifi corporis et fanguinis Domini, quae non afficitur iftis accidentibus. Addit quaeftionem, num corpus Chrifti frangatur et diuidatur in S. eucha- riftiae facramento, quemadmodum ex praefcripto Nicolai II. profiteri iuftus Berengarius , an nihil , ficut alii dicant , quod ficut ibi fpecies pa- nis eft, et non eft ibi res, cuius vel in qua fit eius fpecies, ita ibi fit fracftio, quae non fiat in aliqua re, quia nihil frangitur, an vero acciden- tia, quae ibi fint fine fubiedo, licet quidam afferant, ea fundari in aSre. Habes, Le> quifiuifiet, quae Gregorium magnum paruum reddere et exofum facere pofient, de hac combuflione nihil prorfus attulerit. IV. Addit his Cenfor velut auxiliares copias eos, qui de hoc fado feri- bunt, in circumflantia loci autem non conueniunt. Non autem habet, quem in his partibus collocet, nifi Hederichium , Lexici antiquarii no- tiffimiim compilatorem, qui bibliothecam non Palatinam, fed Capitoli- nam nominet cum autem hic a nobis dilTentiat, inde concludit magnus et acutus Dialedicus nofter, neutri credendum, fed rem ipfam efle du- biam et probabilius falfam. V. Sentit tamen promachus S. Gregorii, quam debile totum illud agmen fit , quod argumento negatiuo inftruxit, vnde ad argumentum quoque qmfi affirmatiuum (nouo artis criticae at- que logicae termino) conuertitur, quod ab infignis nominis viris defu- mit, a quibus illa traditio velut pofitiue incerta reiiciatur, ac inter aniles fabulas amandetur. Audiamus etiam hos tefles, vt poftea pondus argu- menti explorare \’^aleamus. Habent autem pro incerto loecherus, P. Bayle, quin Platinam etiam huc aduocat, qui tamen nihil de com- bufta bibliotheca, fed de confradis Papae iufTu llatuis memorat, quam circumftantiam gefiorum Gregorianorum infra illuftrabimus , et Platinae argumentum examinabimus. His Frifingenfis criticos adiungit biogra- phos Gregorii Benedidinos, qui Sarisberienfem , inter nugatores decre- toria, quae ipfis conueniebat, fententia, numerant. VI. Tandem poft tentata haec auxilia omnia , quae noftri temporis viri literati Gregoriano promacho fuppeditarunt, (ex ipfa enim tradatione luculenter apparet, antiquorum feriptorum veterisque literaturae ftudium in gymnaiio Fri- < fingenfi, certe in auditorio et cathedra logica negledum tenebrisque fe- pultum efle,; Audor ad aggrediendum totius accufationis audorem con- uerfus, ad audoritatem et fidem Sarisberienfis progreditur, ex hoc vno tefte reliquos fuam accufationem inftruxifle, caufTatur. In hac acie, in qua totus quaeltionishiftoricae cardo vertitur, nonalia offendimus, quam cramben in antecedentibus allatam et recodam, oppofitum loanni Paruo filentium biographorum etfado ab his immani faltu, fufpenfum iudlcium L 1 1 1 3 Baylii, y") Oftendemus infra rationem, cur Palatinus Apollo et bibliotheca Capitolina, vna eademque ■pud Sarisberienfem fit. 638 ad TOM. in. PART. II. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. Baylii, cui Barbayraciunij illius prouidentlam fecutum addere potuiffet, (i eius librum de eruditione morali'V?. vidilTet vel legiflet. Quanquam ne quidem fideliter Roterodamenfis critici fententiam refert, qui non in- certam vel probabiliter falfam relationem loannis Parui effe dixit, fed maiorem, quam vnius teftium numerum defiderat, fubdole autem reticuit, Baylium in odio Gregorii erga gentilium libros et fcientias, quod ex eius epiltola ad Defiderium probat, verifimilitudinis alicuius pondus InuenifTe. VII. Poftea ad iplius B. Gregorii perfonam conuerfus , eius prudentiam collaudans vrget, Jhoc fadlum de eius prudentia difficulter credi pofle, quamuis zelo pio-arderetj cum elTet adeo liberalibus difciplinis a pueri- tia imbutus, vt nulli in vrbe putaretur fecundus: et tc*' donorum eius coeleftium et virtutum teftimonia extent, cuius exempla adiicit, vt a tanto viro tale fadum credi non pollit. Monet porro, non efle credibile, quod S. Pontifex M. licet a leen ipfe fidem mox euertit afferendo, incertum effe, num haec biblio- theca tempore i/lo adhuc Romae extiterit, cum multae bibliothecae in direptione Vandalorum perierint. VIIL Profequitur haec multis aliis mi- noribus ratiunculis , quales cathedrae fcholallicae indoles fuppeditabat, nihilque non mouet , vt iniuria nos cumulalTe Romanum pontificem videri queat. Vnde cum putaret, nos tribuere illi, quod moralium libros voluerit ecclefiae obtrudere, adducftis eius verbis nos refutare aggreditur, quibus ordinat fummus epifcopus , ne libri moralium legantur a popularibus et rudibus auditoribus, et prohibuit, ne, fe viuo, (uiMbri extraneis vulgentur. Vnde tandem concludit, non potuiffe nos dicere, S. Gregorio philofo- phiae irreparabili damno affedae furrogaffe miferam moralium compila- tionem, hosque hominum manibus combuftorum loco obtuliffe, vt fu- turae in poflerum omnis fapientiae fons effcnt et origo. Quo pado, con- tradfis ratiuncularum difputationibus , concludit, neminem fidem nobis adhibere poffe, hoc, quod Gregorio tribuitur, facium fubdole tractanti- bus, et quod fub dubio referri debuifiet, pro abfoluta veritate tradlanti- bus etc. Quibus appendicis loco iterum ad Sarisberienfis audloritatem conuerfus, quam magnam Seculo XII. fuilTe non negat, cuique omnem fidem denegare non vult, vel coniedlura eum aut alio aliquo deceptum fuifie dicit : nos autem ipfos in H. P. opere a filentio fcrlptorunj faepius argumentum petiiffe , obferuat. Et hoc quidem pado vidoriam canit, more fuo, nec feliciori euentu, quam in priore tentamine menftruo fa- dum: in eo vero laudandus, quod in hoc altero plus modeftiae, minus conuitiorum , plus literarum , minus fcholafiicarum fordium coacerua- SECT. III. DE NAT. INDOLE ET MODO PHIL. SCHOL. 639 uerit Quas cum in Lutherum in altera fe(5lione, vel, quam vocat refo- lutione reuomere fibi conftituiffet , inftituta comparatiua tractatione, in- uldia et furore plena demonftrandum fibi fumlt , etfi fuo robore confla- ret, Gregorium M. bibliothecam Palatinam combuffifTe, ex eo tamen nondum feculi VII. infcitiae cauffam et melioris philofophiae deflruClo- rem tam certo et indubitato dici potuilTe, quam fuerit Lutherus. Quae traClatio, vt feClioni I. dilTertationis difTimilis eft, xxrriBos tixBos fpeClatae et proprie ad ecclefiallicam hiftoriam pertinet, leuilTimis autem conieCluris et contortis atque confiClis veterum locorum interpretatio- nibus nititur, ita eam heic referre eo magis perhorrefcimus , ne in tanta paginarum noftrarum anguilla , vbi vtilia et iucunda leClori exhibere cu- pimus , nos hifce offuciis patientia eius fuiffe abufos eumque cum taedio detinuiffe clamitet. Cuius tamen attentio nobis exoranda eft, vt refpon- fionis noftrae loco quasdam obferuationes patienter audiat et fine partis ftudio expendat. Nos , quantum fieri poteft, ftriClim et breuibus eas ex- pediemus, ne maxima e nihilo nafcatur hiftoria, cum totum de quo di- fputatur argumentum ad lAtK^oXoylxs hiftoriae philofophicae pertineat, cuius parum intereft, quaecunque de ea re fententia arrideat. Id vnum leClorem pofcimus, vt, quam aduerfarius nobis non negat, fanam ratio- nem nos habere credat, peClusque reClum et ab odio et calumnia abhor- rens, quale, an nutriuerit audior famofi libelii , conuitio ad mores fuos reuerfus , Deo relinquimus. Adeoque calumniae et detra- Clionis inculpationem nos non mereri, quos non deteftabili detrahen- dae tanti praefulis famae animo , fed hilloricae veritatis amore et can- dore de Gregorio M. fcriphffe , omnes iudicabunt , qui non coeco curiae fedisque Romanae obfequio captiuantur. Et primo quidem multus nofter eft in vrgendo argumento negatiuo a filentio coaeuo- rum, maxime biographorum petito, quod maximi ponderis effe pro- nuntiat. Non reiiciemus hoc argumentum , quod totum tamen alienum ab hoc loco merito cenferi poffet , in totum , quamuis non ignotum fit, quae de eo lites atque controuerfiae inter Ioannhm Lav- NoivM pro eo difputantem, et Io. Baptistam Thiersivm illud infrin- gentem non fine vehementia agitatae funt , fed monemus tantum, illius vim concludendi inepte huc rapi, cum non tantum auClorem certum multisque fidei teftimoniis grauem , fed vetuftiorum quoque temporum ccnfenfum a parte fua habeat traditio, vt infra dicemus : facile autem con- tici et verolimiliter concludi queat, biographos, vel panegyriftas magni praefulis in admirationem laudesque patroni immenfum quantum effufos, ea ftudio praeteriiffe , quae inuidiae apud ciues Romanos in caput pon- tificis cumulandae apta erant, quod eius biographias legentibus manu palpan- a) Nominant vtriusqiie partis librofmemoriae tnionem T&m. II. Opp. p. i. recufam relcgifTt, N i c E R o N I A N A s T. V. p. S/. T. XIX. p. 169. non poenitct, verf. Germ. Qua cccafeoae nos Launoii dilTer- 6^0 AD TOM. III. PART. II. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. palpandum fe offert, et infra ex Platina docebimus, et alio exemplo trun- catarum ffatuarum Romanarum infra illuftrabimus. Senfit ipfe antago- nilla nofter, elumbem ratiocinationis fuae neruum, quare non aufus eft abfolute falfam , fed probabiliter dubiam vocare traditionem ipfam , et ha- bere illam fua quoque pondera, quibus appendi in lance cum oppobtls- queant: quod an argumento negatiuo conueniat, iudices conltituimus doclores logicos, qui cautiflime tantum a hlentio fcriptorum argumen- tum fidei duci poffe , monere folent. Aft cum oppofita nobis a noff ro aduerfario pondera homines eius generis contineant , qui fufpecffi funtj annon, fi potuerunt veritatem fcribere, eam tamen ob herois fui admira- tionem et venerationem noluerint propalare , manifeftum fane eft expen- denti , hunc arietem bellatorem noftrum fruftraneo nifu huic bello ad- hibuiffe. Nec, vt verum fateamur, biographi ifti Gregoriani idonei teftes funt , quanquam coaeui , et neceffariis fontibus non deftituti , qui ne mi- cam quidem candoris et iudicii fe poffediffe, vt verum a falfo decerne- rent, commendatis miraculis Gregorii, quae hominum adulatio et cre- dulitas effinxerant, vbertim demonftrauerunt. II. Ex hoc vno autem et primario fonte cum reliqui recentioris aetatis filentii rationem petie- rint, pro nouo tefte negante haberi non poffunt. Et quanquam nobis magna ineft virorum iftorum, de re literaria praeclare meritorum exifti- matio , exiguum tamen pondus habet eorum filentium : nam et tempo- re millenis annis remoti funt a Gregorii aetate; et a traditione nonvnius tantum fcriptoris, fed totius vniuerfitatis Parifienfis, in qua publica ea fama erat, diffident, et omnes monachi funt, fing+ilari obfequio maiefta- ti pontificiae iurisiurandi fide obftrudli : qui , quod tamen aequo iudicio cenfemus, non iniufte tacuiffe illam traditionem iudicandi funt, quia cauffam grauem fatis habuerunt, cur conticefcerent. Huius autem gene- ris teftes opponere hiftorico a feruitute Romanae fedis libero, quis pro- bet, nifi tyro artis difputandi, et dialedicae fanae ignarus fit.^ Accedit, cum eam Sarisberienlis veterisque aeui traditionem nouerint, non inui- ^lis tamen rationibus eam euertiffe , tantos in hilloria ciuitatis chriftia- naeheroSs, quorum acumen et accurationem criticam nobifcum vene- ratur orbis literarius- Cur non dudum talia magnis ratiociniis obiicier- ti,et in laudes panegyricas Pontificis acri examine infurgenti Oudino repofuerunt? cur demum id monacho Frlfingenfi contra hiltoriae criticae philofophiae auftorem, cum tantis fuae profeffionis primipilis non com- parando referuata, et non dudum Proteftantibus funt oppofita? cur no- ftram demum tracftationem inuedtiuis et conuitiis cumulant, Sarisberien- fem leui plaga dimittunt? Sed iudicium de eo totum ledlori partis ftudio non capto relinquimus. III. Et cum nobis biographos editores Operum Gregorii M. opponat, qui inter aniles fabulas eam traditionem retule- runt, cur non illi rationes validas et argumenta addiderunt, et ex tripo- de quafi pronuntiarunt, effe fabulam? cum ignotum non fit, quibus ratio- nibus SECT. III. DE NAT. INDOLE ET MODO PHIL. SCHOL. 641 nibus Oudinus de fide eorum in edendis Gregorianis dubitaiierit, quas tamen.cum a noliro campo alienae fint, praetermittimus, nec nofiras fa- cimus. IV. Quod autem nobis Proteftantes opponit , in facfti circum- ftantiis diffentientes , quid fecundum dialecticam Frifingenfis doCtoris il- lud probat? qui in fine difiertationis fuae de eruditis viris haec caftra fe- quentibus, tam abieCte iudicat? quique non ignorare potuit, auCloritati fcriptorum , nifi rationibus muniantur, parum inter Noftros deferri, nec folere nos, ficut nofter et commilitones eius ( viros doCtos moribus- que ornatos excipimus) ex lexicis fcholafticis teftimoniorum neruos ac- cerfere. Et non contemnimus totam cautionem Baylii , quem an intel- lexerit Difputator, valde haeremus, fcd exemplum eum efle volumus, nihil non fub examen Proteftantes vocare , antequam affirmant vel ne- gant , Baylium autem more fuo Pyrrhonifmo hiftorico fauentem , mone- mus, non inter dubia rem reieciffe, fed vlteriori tantum et ftringente magis difcuflione dignam iudicaffe. V. Nec fauftis magis auibus Saris- berienfis auCloritatem et teftlmonium Antagonifta aggreditur, ne vnum tamen contra eum argumentum afferens, nifinegatiuum illud, quod in li- ■■ mine refutauimus , filentium biographorum coaeuorum , quod nihil pro- bare et fufpeffiflimum effe, fupra demonftrauimus. Non negamus, nos, fi haec fcripta non reliquiffet , totam eam hiftoriam ignoraturos fuiffe, fatemurque nos iterate, cum haec fupplementa fcriberemus, examine eius narrationem examinauiffe, profcripturi , quod in aliis exemplis fecimus faepiufcule, fabulam, ex qua nobis nullum emolumentum enafcitur, eo quod Gregoriana hiftoria ita dudum in luce pofita eft, vt reCtam in ea viam inueniat, quisquis in meridiana luce caecutire, ex educationis fe- Claeque vitio non affuetus eft. Certe haec traditio inter obiecftiones et accufationes, quae in magnum epifcopum moliti funt critici noftrae aeta- tis , non maxima eft: , poteftque inter y.tKQohcylxs veteris hiftoriae referri, vt fupra iam obferuatum. Sed cum hiftorici tamen , cuius vices fubii- mus, fit, non vera tantum tradere, fed etiam nihil, quod verum effe poft iuftum examen conuidlus eft, reticere, abiicere eam et delere ex noftra hiftoria critica philofophiae non potuimus. Nec hic religionis parti ve- lificamus, cuius parum intereft, cumbufliffe bibliothecam Palatinam ex imprudenti nimisque feftinato zelo Romanum Pontificem, nec ne, qui in- dubitatis teftimoniis ipfe fuis verbis prodidit, fe profanas fiue feculares literas vehementer perhorruiffe , cauffaeque religionis et ecclefiae inimi- cas reputauiffe, virosque ecclefiafticos ab earum ftudio arcuiffe, quod iam in Hift. Cr. Ph. ex epiftolis Gregorianisr inuidlo teftimonio robora- ulmus et inter cauffas contemtarum feculis fequentibus literarum retuli- mus. VI. Stamus autem adhuc aucftoritate Sarisberienfis, nouis rationi- bus confirmati, quas in fequentibus Anonymo Gallo refponfuri, qui longe elegantiorem aciei ordinem inftruxit, afferemus, et orbis eruditi, a praeiudiciis liberati iudicio fubmittemus. Senfit pondus huius tefti- Jppend. Hijl. phiU M m m m monii 642 AD TOM. III. PART. II. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. inonii Monachus nofter, itaque inter facra et faxum conftitutus in fine Refol. I. itafcribit, omnem aciei vim concludens: „Sarisberieniis fcriptor jjAnglus alias celeberrimus, hoc ipfum quoque fai.dum abfolute reiert, „quin de illo vllo modo ambigat. Elio (oculorum enim fides Nofirum „tandem conuicii:) fed, quia hic ipfe authorem nude alTerit, nec vllum „monumentum fignat, ex quo fe rem tranfumfilTe teftaretur, iphus pari- „ter teftimonium iufe in dubium vocari potelt. Imprimis eil audor „Sec. XI 1. adeoque V. Seculis S. GregorioM. pofterior, hinc fadum nec „videre, nec a coaeuis refcire, nec traditione haurire potuit, eo iplb, quia ,, omnes fcriptores ance ipfum de hoc fado vnanimiter filent , nec vllum ,, aliud monumentum fignat, aut tellimonium profert, vnde illud hau- „filTet vel protraxilTet. Merito autem ad ciusmodi monumentum etiam „rerpedu Sarisberienfis prouocatum eo. - - Nec exinde Sarisberienli, tan- „quam viro fui temporis dodilTimo , qui ipfe etiam in concilio Latera- „nenfi 1179. interfuilTe fcribitur, et plura peramoena nobis fcripta reli- omnem Jidem denegatam volo. In hoc duntaxat pundo illum aut „con'edura aliqua, aut quo alio fado deceptum dico. Saepius id gene- j,ris experimur in hilloria, et fi eiusmodi cuiusdam fcriptoris teltimo- „nium vt veru-m fernper recipiendi habemus legem , vae nobis ! quae et „quanta fabularum monfira adorare non debebimus, et hofpitio recepta „venerari In qua difiertationis fed. I. peroratione, quaedam non vera funt, quaedam elumbia, omnia autem nos conulncunt, Audorem loannis loca non ipfa attente infpexiffe , faltem non relegifie cum atten- tione, et examinafie. Cuius nobis fidem facit, quod afferat, nullum mo- numentum Petitum fignaffe, ex quo rem fe tranfumfiffe telhretur, ipfum illum ex traditione fadum hoc haurire non potuiffe, vnanimi porro fi- lentio hoc fadum tedum effe etc. Et tamen coniedura aliqua, quae fadum in argumento hiltorico fupponit, aut fado alio deceptum elle ait. Quae omnia falfa effe perperamque dici vndiffet, fi attentionem in legen- do‘adhibuiffet: vt ex infra dicendis conftabit. Haec itaque ledori can- dido, et rationalis philofophiae perito, cui liberius, quam nobis, vndique laboribus cindis, otium clf, rependenda relinquimus, et audori indignis modis ex religionis odio et profeffionis fcholalticae inuidia nos alatranti fanam, fifupereft, mentem, veniamque atrocis mahtiae precamur, et pertaeli nugarum et dumetorum fcholafficorum ad amoeniorem et do- diorem Gregorii M. defenforem conuertimur, audorem Gallum, qui hoc anno cIoIocclxvi. quo haec feribirnus, Gallica lingua duobus tomis fine nomine et loco hifioriam criticam Elellijmi^ quem vocat, fiue nouor rum Platonicorum euulgauit 5 cuius erilis hiltorico- phiiofophica , ante paucos dies ad nos delata elt, quamque, abfolutis iam ad tomum 111. Hilt. Cr.Ph fupplementis, ad manus noltras demum perueniffe, merito dolemus : co ’a) Non fentit aiiftor, qiiain valkle fua et Gregorianae hUtoriae traditionibus monachorum tur- jencis vineta caedat. SECT. III. DE NAT. INDOLE ET MODO PHIL. SCHOL. 643 eo quod argumentum non fatis, vt merebatur, ollm ab aliis pertradatum magna diligentia multaeque dodlrinae et ingenii quoque luxuriantis ofben- tatione excutiendum fibi propofuit. Is nouam hanc hiftoriam Eclediirmi, (ita enim veterum morem fecuti, Latina lingua nominare malumus,) erudito et graui , quod ait, zelo fe pro veritate Chriftianae religionis con- tra impietatis fautores elaborafie , et imprimis ingrauefcentibus hoftium religionis aggreflionibus oppofuiiTe profitetur: hoc autem nomine im- primis in audores vaftifiTimi operis, quod diSlionarium encyclopaediae vni- uerfae infcriptum multis voluminibus Parifiis vulgatum hacftenus eft, acer- ba tradatione infurgit , et his velut apertis omnis reuelationis hoflibus, maxime propter articulum eius operis , vbi de ecledica medii aeui phi- lofophia agitur, hanc fuam pro veritate et audoritate religionis tra^Ia- tionem velut acipcv (paepcacov adornauit, nobis autem in focietatem ho- ftium fuorum collocatis mox in limine praefationis aduerfarium fe glo- riofi militis inltar declarauit : eo quod Aucftores iftius operis in variis ar- ticulis, praefertim, vbi de philofophia eclecftica Platonicorum agebatur, plufcula in opus fuum tranftulilTent, quae per confequentiam religioni vel ecclefiae potuiffent effe noxia et periculofa. Et gaudebamus initio, ad nos quoque hunc libellum criticum et theologicum cura et fauore viri cuiusdam celeberrimi perueniffe, ex quo augere lumina noftra, et, quae pridem de eo argumento a nobis feripta funt, perficere pollemus, qui fatis nouimus , plufcula in hoc noftro XXV. annorum labore a nemine hade- nus tentato et abfoluto extare, quae perfici, et emendari poflint: iis au- tem moribus fumus , vt obferuationes a viris doftis profeftas etiam a no- ftris dilTidentes placida non tantum mente perlegamus, et proferipta prae- iudiciorum caterua , fecundum regulas philofophiae rationalis atque artis criticae examinemus , fed lubenter quoque cedamus demonftratae bo- nis rationibus veritati, et manum porrigamus: de religionis Chriftianae autem veritate inuidlis argumentis multorumque annorum meditationibus, ecclefiae Chriftianae oculis multis fpeciminibus publicis oblatis, ita con- uidi fumus, vt ne latum quidem vnguem recedere ab eo dodrinae fy- ftemate audeamus , quod fandfiflimus Saluator in facris paginis , librisque ©foTneutyo;? luculenter reuelauit, et vniuerfali fidelium coetui cafte et ab omni humano errore et hsi^o^o^loc illibate feruandum commendauit. Quod ne arrogantius dixiffe videamur habeamusque teftem omni exce- ptione maiorem, ad ipfum Anonymum hunc, quem theologum efte, mul- tis rationibus conuincimur , prouocamus , cuius iudicium dignum eft, quod apologiae pro nobis didae inftar heic apponamus , vt ledori iftius tradationis dodiflimae, fed praefidenti calamo conferiptae fidem facia- mus , nobis cum hoftibus religionis nullam effe communem fententiam, nullas nos reuelationi Chriftianae infidias ftruxiffe, nec in noftra hi- ftoria philofopliica eam vllo modo fuiffe aggreffos. Exhibebimus ipfa dodiflimi et animofi feriptoris turgida et ex tripode dida verba ex prae- M m m m a fatione 644 AD TOM. Iir. PART. II. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. fatione libri , cum Gallicam linguam maxima orbis literatipars intelligat. ,,L’encyclopedifte n’elt gueres que le Coplfle de M. Brucker, ecrivain „amoureux de fes fyflemes, et fort attentif afaireprevaloir lesfentimens „oppores de ceiix de TEglife*: mais du moins M. Brucker, Jincer ement per- yjuudc de In religion ne l' attaque ni direthment ^ ni indire&ement : au lieli que „rEncyclopedirte ne paroit occupe, qua lancer, quelque trait contre „elle. Rien de ce, qui y a rapport, ne paffe par fes mains, qu’il ne „gke par fes degulfemens, et des marques vifibles de malignite: cefont ,,des ironies ameres contre le Chriflianifme , des obiedions contre les „preuves dont on fe fert pour T etabllr, des difficultcs contre fes dogmes et „fa morale.“ Quis non fub hoc tegmine tutus de philofophia gentili medii aeui , deque naeuis quibusdam , quibus viri pii et graues, fed non attenti fatis, fe decipi a Platonicis ecledlicis humanae imbecillitatis vitio palH funt, dilTerat? quis expediet, feriptorfem fincere de religionis Chri- Rianae veritate perfuafum, quique illam nunquam vel diredte, vel indi- redle aggrelTus eft, vno fub iiigo conftringi cum homine tam atro colo- re depidlo, et tot arietibus petito , iungique gryphes equis, appingi fiudlibus aprum ? Quis credat , libertatem hlftoricam fecundum fadla et tellimonia et fyllematum claritatem iudicandi omne partis Rudium lince- re vitantem, in opprobrium religionis conuerti? quis vel ominando con- iiciat, a feriptore line dubio ecclefiallico erudito et nec ledlione, nec at- tentione deflituto , hiftoricum, in cuius humeros toties furrexit, vtad- uerfarios confoderet, toties ad eum prouocauit violatae religionis et ecclefiae Chrihianae propter interpretationes fyRematum philofophico- rum inter aduerfarios ecclefiae fubdolosiri numeratum? Et quis quaefo ferat ideo tam grauem dicam feribi operi critico, cuius obferuationibus abufus dicitur religionis hoRis? haecque omnia frigidiRima praefatione palliari et defendi. Et tamen haec omnia in iRa hiRoria critica philofo- phiae ecledlicae nobis eueniffe, paginae iRae loquuntur, et teRis eR or- bis literarius, Rngulari phaenomeno monitus, quantae fint animis coc- leRibus irae : quanta praeiudicii educationis , fcholae , partisque maxime in ecclefia violentia , quanta infolentia odii theologici in eos , qui fputa Romana lambere detredlant. Prudenti autem Ledlori , quid de hac lite cenfendum fit, Ratuendum relinquimus iudicandumque, qui fubdoli ad- uerfarii fcopus fuerit , cur nos tanta inuidia cumulauerit , et argumea- tum ab odio et inuidia* dedudtum in nos armauerit Is enim ita hiRoriae cri- \ i') Monendus leftor efl, ecclefiae nomine Ano- paito deferuit explicationem Cl. Gj:rdilii fupra nymuin infelli;»ere eccleliam Roinano-pontificiani, adduftam, emanationem et creationem ex niliilo haneque folain dicere catholicam. parum differre, in qua haerefi Iniid paucos fitif. f) Vid. p. 5.^. 66.83. 89. 94- 97. 104. lOj, fe ludaeos , et Chriltianae quoque ecclefiae Dd. 141. 146. 150. 197. £09. P.II. p.4?.l. Exemplum fumus perfuafidimi. Et hoc quidem relpCiSlu capiet leftor cx iis, quaeauflor P. II. art. 3. 4. mitius iudiciuni merentur , non autem res in p. 44. de origine fyllematis emanatiui eiusque clara luce verfata neganda, et fucus verbis in- impietate et falfitate erudire difleruir, quae in- ducendus. Verum de his alio loco pluribus agen- uii^is lationibus duduni probaucrainus. Quo dum. SECT. III. DE NAT. INDOLE ET MODO PHIL. SCHOL. 64^ criticae philofophiae opus , fufpeiflum reddere nititur, vt contendat, ea, „qu^e in ifto de philofophia ChriltianoRini et ecledicorum iiue Platoni- „corum recentiorum difputata funt, (quod fe in homine Aug. Conf. ad- „dido non mirari pronuntiat) adhiberi in eum finem, vt probetur, certa „quaedam dogmata impia ccle(fticifyflematis irrephfTe in theologiam Chri- „ftianam, imo, quod magis, tanquam indubitato verum afTeri t articu- „lum fundamentalem huius feriae, nempe fyflema emanationum , fiue „pantheifmi, adoptatum efTe a theologis myltlcis , duce et praeceptore „Pfeudo-Dionyfio Areopagita. Inde autem fequi neceffario, Ecclehain jjcfTe cullodem infidelem thefauri concrediti, nec nos ex eius tellimonio „et inhitutione (enfeignement) tranquillos heri pofTe. Hanc, infert, „confequentiam effe , quo Lectorem (educant nolfrae obferuationes, vE „credat, indudum elTe in religionem Chriftianam Platonifmi recentioris „fucum (teinture) haud leuem ; Encyclopaediftae autem fcopum effe, vt ,, omnia in ventos et agrem abeant , quae videntur habenturque dluina „{n firmanda religione Chriltiana. Huic autem fini , cum veterum mo- „numenta fe conformari non patiantur, ea pida alieno colore, m.utata ,,et contortis quafi machinis coada fuifie, vt fyllematis nexum ingredian- „tur; et cum adhuc quaedam vacua fupereffent, recurrendum fuiffe ad jjfuppofitiones fcopo conuenientes : adeo hanc narrationem non fidelem „et exadam, fed imaginariam, et dimidia parte ex nihilo creatam: “ Gra- ue csrte syKAtijua , cui merito occinere liceat Parciui ijla viris tamen obiicunda memento , adeo inimica et ad infamiam peflimamque nohrae hifloriae criticae inu- rendam maculam excogitata , vt felle et amarore calamum tinxiffe Gal- lum fcriptorem non humanitate et mentis tranquillitate chrihiano homi- ne digna, totus manibus palpare poflit orbis literarius, indignaturus audori de cathedra pronuntianti , quod talia affinxerit fcriptori Chri- ftianae fidei ex mentis finceritate addidiffimo. Quanquam enim plane ignoramus , quid , et qualia ex noflris obferuationibus in fuos vfus Ency- clopaediAici articuli audor receperit , quod in huius libri genere fieri aliter non potefl et femper inter eruditos licuit: nobis tamen, quicquid illud eft, quod tantopere pontificias partes pungit, eo minus imputandum eft, quod nec vafti illius Operis audores nouimus, nec, praeter illa, quae in nouellis literariis vulgata funt, penitiorem hadenus eius operis Oeconomiam cognouimus, immo, vtin vrbe nodra Mercurio magis, quam Apollini liranti euenire interdum fo.let , magni et cariffimi Ope- ris exemplum vix femel atque iterum fugitiuo oculo infpeximus: et arti- culum, ccleSli/me, nunquam legimus , vel cum nodris comparauimus, ideoque omnia celeberrimis compilatoribus defendenda et-ornanda relin- quimus, totiusqiie rei inuidiam ad audoris infidioh et fubdoli cadra ve- lut Kncpcv TT^ojooTScv rcmittimus. Vt vero Ledor ipfam fcopi huius aduer- farii effigiem coram intueri, et cognofcere pojffit, eius conSllium Prote- M m m m 3 ftaa 646 AD TOM. III. PART. II. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. flantium ecclefias cauillandi, denudabimus , et in quas angu/lias reda- rius, ad defendendae ecclefiae fuae cauffam contra eos adadus Iit , ex- ponemus. Dabimus iterum eius locum in lingua Gallica, ne quid frau- dis accelTilTe noftrae narrationi videri pofllt. Ita vero : (/onf Ja longue hijhire de l’ Ele^ijme et de Ia philofophie de diretiensj M. Bnicker Ji mhleavoir eu prrfqiie vniqiiement en vue de montrer, qu' i l s' etoit glijfe dans l' EgliJ e de r’o~ gmes neuveaux , inconnus aux B putres. 11 faut convenir que fi M. Bnicker avoit raifon, les Protejlans triumplieroient , que l' Eglife devroit avoutrfa de- faite. Mais on a vu combien on doif etre pcu allarrue' des attaques de l Ecri- vain Allemand. Multa poffent huic dodiflimi Antagonillae garrulitati, qui Germani critici feueritatem ferre non potuit, opponi : fed cum prolixi- tatem praefens pagina refugiat, pauca quaedam ledorem monemus, vt de hoc opufculo criticam poflit ferre fententiam. Nempe i. clariilime prodidit audor, alias rerum veterum harumque literaturae haud ignarus, certe noflros fontes agnofccns, etfecutus, artis autem poli careda laten- di, et ex obliquo aduerfarium aggrediendi , callentiflimus, non tantam pedori fuo curam infedilTe tuendae veritatis et integritatis eccleliae apo- flolicae , Chrilli eiusque apollolorum dodrinae inaedificatae , et in cor- pus vniuerfale et aedificium Spiritus S. compaginatae , quale luculentis verbis defcripfit D. Pavlvs ', quam ecclefiae pontificiae, cuiipfe adfcri- ptus ell, et in cuius obfequium tradidifife, multis locis palam fecit. Hanc enim etfi nunquam nominat, fed vniuerfaUs ecclefiae nomine caute te- git , prodidit tamen hoc loco, illam vnam fe intelligere et defendere ; op- ponit enim eam ecclefiae Proteflantium A. C. fequenti.* Quae cum nunquam ab ecclefia vniuerfali et Apoflolica, qualem nobis Sp. S. fecun- dum dodrinam et mores in SS. pandedis delineauit, fecelTum fecerit, et vnicam fidei normam , reuelationem euangelii , non fecundum traditio- nem hominum labilium, vel philofophumena rationis in mylleriis fidei nugantis , fed fecundum literam et fpiritum , in articulis fidei fequi fe toties declarauerit , et demonllrauerit, ecclefiae Chriflianae opponi ne- quit, ideoque tota audoris pugna imaginaria efl, et aerem verberat, a. Qiiod fi autem concedit, ecclefiam Romanam fe intelligere, quod ne- mo non videt, miramur, virum dodum et artis ratiocinantis peritum, non palpafTe paralogifmwm , qui fubreptionis vitio eum feduxit, vt ean- dem vniuerfalis ecclefiae nomine aliarum gentium, ecclefiis eiusdem no- tae generisque, quae euangelium I. C. profitentur, opponeret, quem foloecifmum licet antiquum fatis, Graecam atque Africanam ecclefiam dudum in Romana notaffe, ex annalibus eccleliaflicis notum efl. 3. Tan- dem fi eam Romanae ecclefiae faciem intelligit, qualis fub pontificio iugo dodrinisque charaderiflicis hodie floret, non negamus quidem, talia in- ter fana dogmata in ea doceri , quae a fandiflimo euangelii teflimonio in i) Semper addenda v«ci ecclefiae, not* diacritica, Romanae. t) Ephef. c. 11. V. 19. 20,21, SECT. III. DE NAT. INDOLE ET MODO PHIL. SCHOL. 647 in facris apo/lolorum codicibus velut f luculenter tradito difii- dent, habereque ea origines humanas et peregrinas Aft quo pudore iliis, qui haec affirmant, tribui fubdola erga reuelationem et religionem Chri- flianam ipfam mens, artesque malae polTunt, quando has maculas deter- gunt', et in quo puritas priftina euangelii verfara iit, euidentibus Spiri- tus diulni tefiimoniis demonArant, impuras autem fcaturigines detegunt, vnde errores poftea irrepferunt. (^o labore cum dudum contra pontifi- cios thrafonlfmos et epinicia ante viddoriam cantata viri magnae eruditio- nis fmceraeque fidei , puritatique euangelicae toto pediore addidli de- fundli fint, ridenda plane funt iita promachorum horum molimina et ful- gura ex pelui, qui non erubefcunf, fophirmatibus logicis et hiAoricis et imprimis iniquis vitiofi circuli ratiocinationibus , Protellantium eccle- fiis impietatis et hoAilis erga religionem et ecclefiam animi maculam inu- rere. 4. Alt haec huius quidem loci et arenae non funt, vbi non de confequentiis theologicis, ex erroneis praefuppofitis hauAis, fed apertis tefiimoniis fidei hiAoricae, et fadlis, fyllematibusque manifellis proprie quaellio ell. Qiiibus deinde fi ex artis criticae et rationalis regulis veri- fimilitudinis gradus rite ponderati adiunguntur, et euidentiae cauffafub- ordinantur, quis ita in officium Chrifliani theologi , et hillorici cauti et attenti peccari , clamitet.^ Veruntamen, quia haec talia proprie fecun- dum veritatis regulas et praecepta logica atque reipubllcae Chriflianae vniuerfalis principia examinare velle, theologis relinquendum ell, nolu- mus contentionis ferram hoc loco alieno reciprocare , tempusque opta- mus et otium refpondendi de iis , quae non cauillandi eccleham Roma- no - pontificiam feopo , in hiAoria philofophiae Chriflianae mediae aeta- tis fcripfimus, fed vt labem , erroresque nonnullos, qui magnis cetera et piis viris, maxime in ecclefia Graeca et Aegyptiaca, feculi vitio fub- replerunt, hillorica fide et iudicio pradlico vfi detergeremus, ecclefiae Chriftianae vniuerfalis dodlrinae, qualis primis pofl C. N. feculis fecun- dum feripturae facrae normam floruit, toto et lincero pedlore cum eccle- fia A. C. tefferae addidta , deuoti. Ceterum controuerliis a dodlifhmo audlore hiftoriae criticae eledlicifmi enc^clopaediae conditoribus motis nos non mifcemus ; Loquentur ilii profe iph, fi hofles religionis Chri- flianae videri nolunt, et ab illa ignominia opus magnum et vafta erudi- tione confpicuum liberabunt. Nos, quae non legimus et examinauimus, iudicare et damnare non pofTumus j ea autem., quae Anonymu j in reli- gionis fraudem dicla effe exempla attulit, fi ita fe habent , et non fufpi- cionibus tantum et detorfionibus nituntur , toto pedlore perhorrefeimus, et a noflra finceritate aliena elTe proteflamur. Specialem traivs de Script. Eccl. Tom. I. p. 1494. ex auitoritate externoque cultu, et euelienda fimul altera vero , rte Dion. Sammarthanvs hilt. fedis Romanae potentia. Hafce curas cum valde de S. Gregoire le grand, de qua expendendum adiuuare poffe Phocam et Brunechildin magnis iudicium B a y l. 1. c. Append. Hijl. phil. O o o o 658 ad TOM. III. PART. II. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. theca Palatina fiue imperatoria comprehenfa , inter quae praecipua fue- rint, quae coeleRium mentem et fuperiorum oracula vifa lint hominibus reuelare. In qua narratione quaedam verborum ambiguitas remouenda cft, quae illis, qui hoc fadlum Gregorianum negauerunt, cauffa fuit, vt impoliibile , certe ab omni verifimilitudine abhorrens illud vifum fit. Nempe plerique, qui ad hoc Sarisberienfis teftimonium prouocarunt, id ita intellexiffe videntur. Papam facro zelo commotum aedificium illud, quod bibliothecam Palatinam fiue Auguflam fcruabat, incendio deleuifle j in quod ex bibliotheca Capitolii , fub Commodo igne coelefti confumti libri veterum txvTcy^ucpoi , magno aere redemti, et imprimis mathematici, fatidici et diuini, priori incendio erepti, fuerant translati, et in conca- merationibus in monte Palatino ad fuftinendam vim molis, et confer^* uandos ab ignis periculo thefauris imperatoris confirudis repoliti “. QLiod fieri potuifTe Romae, in praefentia praefedi imperatoris, in cuius potefiate palatium fuit, verifimilitudine carere, rede, nifi fallimur, Ano- nymus nofier monuit *. Aft de eo aedificio, quod bibliothecam pala- tinam vocatum elTe ex loannis teftimonio nouimus, et templi atque palatii Augufti pars fuit , a Gregorlo P. M. cum librorum fuorum farra- gine incendio deleto nihil dixit Sarisberienfis, nec illud defiagrafie mo- ret. Sed refert tantum, ex maiorum traditione, scripta inpalatina fiue Caefarea bibliotheca afferuata Gregorium M. igni depafcenda tradidifife: nempe pontificem magnum fua, cui augendae immenfum quantum tri- buebat, audoritate in rem ecclefiafiicam et librariam vfum, colledio- nem librorum in illa aede conferuatam, comburi iufl:lTe , praetextu de- fumto, quod libros dudum ab imperatoribus, vclut impios prohibitos et religioni Chrillianae atque ecclefiae inimicos atque noxios compre- henderet. Certe legenti et relegenti loannis narrationem , fponte hic fenfus veiborum oculos feriet. Aft eo , vt ipfa feriptoris verba poftu- iant, admiffo, multa concidunt, quae contra poflibilitatem et verifimi- litudineni huius fadi poft alios anonymus Gallus ingeniofe, fed leui ra- tiocinio attulit, quaeque folum aliquid probabiliter euJncunt, fi de aedi- ficio verba intelligantur , non de librorum colledione fiue bibliotheca proprie dida, in quam poteftatem habuiffe pontificem, ex circumftantUs eft manifeftum. Hac vera fignificatione ^uaeftionis pofita, quam nemo facile negauerit effe verifimillimam, omnis eius neruus ad argumentum logicum de fide hillorica loannis Parui reduci poteft , vtrum illa tanta fit, vt eius narratio, fi non pro certa et demonftrata (quod quidem ne- mini in mentem venifie recorda.mur), certe pro probabiliter vera ha- beri, et negatiuae praeferri mereatur? Cui nos calculum adiecilTe poft accu- Cenf. Lipsivs, de biblictii. c. 7- T. III. qui Lib. II. 9. policr. Palatinam bibliothecam, Opp. p. m. 1133. ed. Vefal. SfRvv. Intr. in hi(I. L. VIII. 19. Capitolinam ciemauifle Gregoiiuin lic. c. II. 5.13. p. in. 60 feq. Alia ratio d.iri poffe tcribir. •on videtur conciliandi fecum Sarisberienfera, ^c') Toin. I. p. JO/. SECT. III. DE NAT. INDOLE ET MODO PHIL. SCHOL. 6^9 accuratum circumftantlarum examen, nondum nos poenitet: aft fate- mur quoque, ita ad nos probandae illius fidei hlftoricae laborem deuolui ; nec refugimus eum , fed iudices pofcimus , artis rationatiuae regulas et prudentiam rite edodlos , et ab omni partis ftudio prorfus alienos. Nos uridim, quae affirmatiuam fententiam nobis perfuaferint, enarrabimus. VI, In omni argumento logico , quod a tefiimonio ducitur, cum, iudice Cicerone id vnice fpedandum fit, num cauffa iujla fuerit^ cur tejlis fcire potuerit , nulla , cur mentiatur^ id eft, num verum fcire po- tuerit, et dicere voluerit, cauflfamque, cur mentiatur, non habuerit, ad eandem regulam par efi: Sarisberienfis teftimonium explorare. Itaque duo nobis capita, adhibitis tamen gradibus verifimilitudinis, delibanda funt. Et primum quidem nos conuincit, potuiffe loannem, veritatem fadi iftius verifimilibus argumentis nouifle. Quanquam enimj rem ante aliquot ante fe fecula peradam ipfe non vidit et tellis ocvroTCTns efle non potell:, adeoque inter demonfiratae certitudinis teftes numerari ne- quit, attamen eos notitiae fuae audoris nominauit, ex quibus concludi potefi, non tantum nihil fe confinxiffe, fed relata ab aliis retuliffe bona fide, fed conldare quoque poteft, eos non obfcura fidei teftimonia pro fe habere, potuifleque rem ab aliis traditam, fine metu fraudis vel men- dacii ad alios traducere. Non iam allegabimus , prouocauifTe Sarisbe- rienfem ad communem famam, qua ferri illam traditionem ipfe indica- uit, patiemurque, hoc quidem argumento eum inter leues fatis telles connumerare, licet ille rumor non apud leuem plebeculam et imperitos homines , fed in curia et apud primores eius temporis , ad quos policrati- cum fcripferat, inualuerit; nec vrgebimus magnopere, non omnino te- mere effe , quod vulgus diditat , et habere femper occafionem quandam vel veri, vel verifimilis, quanquam illam detegere fit difficillimum, a quo argumenti nexu aegerrime fe extricauit Anonymus Gallus ^ , qui aliam cauflam vel occafionem huius traditionis aduocare non potuit, quam, efle fabulam , id quod principii petitionem efle , vident , qui vel a limine dialedicae praecepta infpexerunt. Clarius Carnotenfis epifcopus indicat, quos fontes fecutus fit, cum altero loco refert, tradi id a maioribus. Scripferat haec vir fupra aetatis fiii genium fapiens contra eos in curia vel aula verfatos , qui vetitae mathefeos , et curiofarum fcientiarum fe- creta rimantes, arcanam Dei voluntatem artibus illicitis cxpifcari cona- bantur, quales tunc in aulis paflim vixifle, ex hoc ipfo policratico eui- dens eft. Hos refutaturus inter argumenta complura etiam ad audori- tatem veterum DD. ecclefiae prouocat, duosque magnos tunc in ecclefia vires audores elTe iubet, quod via mathematicorum fit illaudabilis, Au- guftinum et Gregorlum M. quorum illum poenituerit, fe eorum conful- O 0 o o a tationi- >■) Orat, pro Quin£l. c. <8. Confulendi hic plexi EintCel. Hollmannvs log. P. III. c. j. funt feriptores logici , quorum praecepta de fide §.404feqq. p. yoofeqq. et Hevmannvs aft. phit biltorica mira concinnitate et accuratione com- Vol. 1. p. *') pag. }o<}. 66o AD TOM. III. PART. II. L. II. C. III. DE PHIL. SCHOL. talionibus inclinaffe, hic autem, quem infolenti elogio Auguftino prae» ferendum efle innuit, non mathefiik iufTerit ab aula recedere, fed, vt tra- ditur a maioribus , palatinae bibliothecae fcripta combuflerit , in quibus fuerint praecipua , quae coeleftium mentem hominibus videbantur reue- lare. Annon rede inde inferimus , Sarisberienfem in argumento difficili iis teftimoniis vfumfuifle, quibus haud facile aliquid pofTet ad eorum fidem eleuandam opponi , adeoque quantumpote indubitatas in aula et in academia tum furgente et in ecclefia au<‘toritates adduxilTe, et, fi hoc concedendum, per traditionem maiorum intellexilTe teftimonium a maio- ribus ex feculo VI. ad XI. ex notis fontibus per manus traditum a viris grauiflimis antecefforibus in cathedris atque fcholis, qui eandem traditio- nem ad fucceffiores et difcipulos potuerunt deriuare. Et hos quidem nomine non aduocat , quod in re nota et a nemine hadenus. negata fingulari eorum audoritate opus non habebat , et fufficere communem et fine conrradidione vel dubitatione receptam traditionem putabat. Facile vero hariolari licet, quos ille maiores intellexerit, a quibus ifta fe accepiffe dixit, nempe praeceptores, quos habuit, quique illos longa feculorum aliquot ferie de rebus eccleliae erudiuerunt. C^iare ndh fine tefie haec retulifie cenfendus eft, qui magna aeui fui nomina, a quorum ore pependit, nominare potuiiTet, quos invita eius infra " nominauimus, fi putafifet, quenquam de traditione per maiores ad fuam aetatem deriuata dubitaturum. Et hanc quidem non meram conleduram fapere, inde valide concludimus , quod celeberrimus feriptor nofter, cuius maxima erat in ecclefia et academia Parifienfi exifiimatio , haec coram vtriusque corporis facie in literas retulerit, nec fuerit vllus, qui vel mendacii, vel falfae tamen narrationis ideo illum accufauerit, omnes autem lilentio fuo rem tanquam in vulgus notam, et gloriofam, (^quod cum loanne credebant,) fandlUimo dodori confirmauerint. (^jaefumus Ledorem, an hoc eft fine tefte dicere , qui ad maiorum fidem et audoritatem , ne- mine contradicente vel negante, prouocat An haec alTertio Sarisberienfis talis eft , vt argumentum inficiale ei queat opponi ? Et in ilto argumento negatiuo a filentio feriptorum Gregorio M. aetate vel fupparlum vel pro- piorum, quam Sarisb^rlenfis fuit,/ defumto parum praefidio efle, facile intelligunt, qui eius vim ac robur rite ponderant. Non hic locus eft, de argumenti huius audoritate et valore difputare et decernere 5 nec in totum reiicimus illius probandi vim in fadis, quae opus habent teftimonio. Sed cum illud tantum locum habeat, vbi illi tacent, qui praefentes fue- runt, remque, li fada effet, ipfi viderunt, qui nullam cauflTam habue- runt, cur lilerent, cauflas vero graues et vrgentes, cur fadum, fi reuera extitilTet, indicaffent, fi nec metu, necpraeiudicio et opinione, nec emo- lumento ad filentium perculfi fint, fi eorum fcripta et teftimonia non perierint, fi negligentes et incuriihon fuerint, et ab eorum teftimonio «■) Hitt. cr. T. III. p. 773 fe^. SECT. III. DE NAT. INDOLE ET MODO PHIL. SCHOL. 66i rei momenta dependeant etc. Facile ex his cum praefenti fcriptorum ve- terum filentio in cauffa Gregorii comparatis ledor logicarum et critica- rum praeceptionum gnarus cognofcet, nullius illud ponderis efle , et in- epte traditioni , (quae fucceffionem teftimonii per feriem continuatam inuoluit, (imul innuit) opponi, certe in hoc cafu verum elTe Thkoph. Raynavdi, lefuitae dodillimi iudicium argumentum negatiuum agnofcere omner ejfe infufficiens et enerue. Vt taceamus , quae inter Launo- ium atque Thieriium non fine multa iogomachia difputata funt, ad quae fupra iam leiflorem remifimus. Sed aliud adhuc eft, quod contra ad- uerfarios vrgendum habemus. Quis illis vates aperuit, nullum ante Sarisberienfem fcriptorem huius facti meminilTe? Annon, ipfo audorc Gallo noftro % tantam flragem librorum in infelicium eorum feculorum vaflationibus , incurfionibus , fpoliis, incendiis palTae funt literae atque libri, vtiam viuo Gregorio M. beati Irenaei opera, ab eo defideratain- uenlri non potuerint. Quid enim ? fi illi libri interierint , ex quibus traditionem fuam hauferunt maiores feculi XI. ? quis omnes vel vidit, vel hodie nouit, quae tempore maiorum aetatis Sarisberienfis adhuc pot- erant infpici, fed, finiftris fatis vrgentibus, perierunt, quorumque teltinrm- niis ideo nemo contradicere aufus eft? Et idem quoque argumentum de pofleriorum Sec. XI. temporum filentio iudicandum efl. Quod tamen non ita vniuerfale eft, vt non compilator famofilTimus hifloriarum A n- TONiNV s Florentinus Sec. XV. fcriptor ex antiquorum librorum te- ftimoniis colligere potuerit tantum fiiijje S. Gregorii zelum ^ vt Liuiiim pro- pterea combujferit, quod in fuperjlitionibus et facris Romanorum perpetuo ver~ fetur. Cui Antonini teftimonio velut fideli et non fufpeclo fubfcripfe- runt, et in exemplum id traduxerunt loannes Heffelius et Matthaeus Raderus, vterque fcriptor Pontificius et eruditus, ille doftor Louanienfis, hic lefuita Bauarus, quibus dicam fcribere debuiffet hyperafpifles Gre- gorii , non V o s s I o * , ad horum ex Antonino relationem prouocanti. His de filentio veterum defacflo B. Gregorii euidlis, quis non argumen- tum inuertet, et ab eo contra importunos aggreffores noftros tioKv^^vK- Kr\Tov illud vrgeat: qui tacet, confentire videtur ! Sed tacuerunt ad hanc relationem Sarisberienfis, quam tantopere ille gloriofam efTe eiusquc fanftitatem probare putabat, noflri antagoniflae calumniam vocant, tot profeffores Parifienfes , tot epifcopi , tot ( vt hoc quoque addamus,) Carnotenlis praefulis aduerfarii , fi haec falfa et excogitata ab eo et igno- miniofa tanti pontificis gloriae reputauiffent.^ cur ipfi pontifices Euge- nius 111. et Hadrianus IV. tantis gratiae et amicitiae teftimoniss calumnia- torem magni antecefToris cumulafTent, fi non prodidifTent , longe aliter eos de narratione eius iudicafTe, quam nofter Gallus nobis orbique lite- O o o o 3 rario, IT) Erot. de bonis et malis libris n. 5g2. P-SZj. e'] In fuinma confelTionis P. IV. t. u. c. 4. «'i I om. I. p. 309. conf. Pope-Blovnt ceiifur. cel. aiiit. p. 353. d prius PoFitano ct VoITio accidilTe monuimus , g) De S. E. c. 73. L. 1. not. d. qu: duijrum. Palaeologoruin confu- /t) loc. cit. not. b. fione fedu£Ii lunt. t) PraemifTa eius libro de cafibirs virorum il- .i} Ki't. conci! Florent. III. Ijue Ferrarienfis lultriuin, conf. Fabrik. BibJ. L, M. T. I. p. 6Si. fe£l. III. c. 8. p. 52- ed. Creygth «onf Fabric. 68j. DE RESTIT. PHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. 677 quosdam dodos et tradendis literis Graecis fuam operam locafTe, cum ante hoc tempus vix vnus et alter, qui in Graecia fuerat, Occidentis homo Graecas literas domum reportaff^t, cuius teRem et exemplum in fuperi ori Tomo, Rogerum Baconum adduximus. Chryfoloras autem eru- ditionis elegantia cum plures praeRantes difcipulos in hoc literaimm ge- nere educauiflet, meruit, vt ad eum epocha huius fati literarii referretur. Ibid. lin. 7. a fin. Eim epitaphium legitur. Dignum eR, quod hic quoque legatur : Manuel Chryfoloras Miles Con/lantinopulitanus ex vetuflo genere Romanorum. Qiii cum Conjlantino Imp. migrauit, vir doBijfimus., pru- denti jftmus , optimus , qui tempore generalis concilii Conjlantienfs diem obiit ea exijiimatione , vt ab omnibus facerdotio dignus haberetur ^ die Xl^. April. con- ditus ef anno MCCCCXX. fcripfit ei epitaphium verficulis Aeneas Syl- uius paRim repetitum Orationem funebrem ab Andrea luliano ei di- ^lam totam exhibuit Boernekvs K pag. 6. lin. 4. Diogenis Laertii librum de vitis philofophorum Latinum fecit. HiRoriam huius verlionis, fummatim exhibuit F a b r i c i v s "‘y me- retur autem ea cum fequentis aetatis verfionibus comparari, vt intelliga- tur, nihil fimul coeptum et perfedum deprehendi: Adeo multa funt, quae vel perperam intellexit, vel non accurate Latine expreRit, vt tacea- mus omiffas Graecorum verficutorum interpretationes, cui difiicultati fuperandae eum imparem fuiRe obferirauit Valentinvs Cvrio ”, alias non rogaRet Philephum, vt ipfe verlibus eos Latinos redderet- Sed ipfam quoque verfionem Graecae orationis fignificationem, proprieta- tem, diRerentiam, elegantiam non tenuiRe, vifum eR Philelpho % qui, quanquam inuidiofe haec fcripRRe videri queat, ab omnibus tamen edi- toribus iRe reprehenf;.‘S eR, quod plurimis naeuis fcateat, et, ex Mena.- Gii ^ iudicio tanta licentia in his librif Ladrtii vertendis vfiis Jit, vt fcriptor potius hi/loriaCy quam hijlorici interpres dicendus fit, quod iudicium a ple- risque huius verlionis editoribus emendatae 1 confirmatur. Vnde in re- centiRima eaque elegantifiima Laertii editione a M. Meibomio curata, cum is Ambrolianam verfionem iungere decreuiRet, eam ita ab eodem emendari etfuppleri neceRefuit, vt alia prorfus videretur. Q^jod qui- dem non mirandum eRe magnopere putamus.- In iRo enim renafcen- tium Graecarum literarum diluculo adeo diRicilis labor erat, verfionem Graeci fcriptoris, qualis eR Laertius fcribere , vt miremur, tantum in ea hiRoriae philofophicae iRo feculo ignorantia potuiRe praeRare Ambro- Qqqq 3 fium. K) Apud t A B B E V M tliefiur. epitaph. F. XI. n.. 78- p. 536. Fabric. 1. c.. /■) In fine vitae eius 1. c. in) Bibl.Gr. er B. L. M. locis h. 1. nor. e. etf. laudatis, add. Menagtvs init, cotnm. p. 3.. ii) In ptaefat.. editionis fuae. d) L. r. cp. 7. er in alia ad Lappum Florent, apud Th. Ckenivm aniniaduerf. P. XI p. 203. p) loc. cir. Eorum praefationes tantum non omnes fuac editioni in fine adiecit Mcibomius, quae ad hi- ftoriam huius verlionis in Hift. phil. niemerabi- 1» legendae. 678 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. I. CAP.I. fium, quantum praeflitit, qui candide faflus eft Caeterum ex animi fen- tentia loquar; fi opus ipfum antea legijfem, nullis vnqiiam precibus, vt id tra- ducerem, induci potuijfem. Nempe fentiebat Ambrofius, (ibi tantum cogni- tionis philofophiae Graecanicae non ine(Te, quantum ad fidelem et ex- adlam Laertii verfionem pertinet. Interim tamen gratias illi debemus, quod primus ex bibliothecarum latebris hunc audtorem protraxerit , et ita fignum {uftulerit, vt viri docdi (ludii adeo necefTarii, quale eft hlfto- ria philofophica, curam fibi commendatam haberent, (^lo nomine non reticendae funt laudes Cofmae Medices, qui , fatente Ambrofio * audo- ritate fua imprimis eum ad hunc laborem impulit, cum et gentilis etchri- ftianae philoCophiae elTct peritlflimus et quanta (it vtriusque differentia dlgnofcere facile et diludicare confueuerit. Quod facile fibi perfuade- bunt, qui hiftoriam literariam illuffrifrimorum heroum illorum didi- cerunt. pag. 6. lin. 19. Qimm Mediceorum familia. Debent Florentinis li ferae, et inter Florentinos Medicibus , et inter Medices Laurentio. Ita Hermolavs Barb.\rvs ep. ad Picum ^ Ibid. lin. 30. Communis pater dici meruerit. Confulenda de Laurentii Medicis vita, biographia Nic. Vasorii (latim poft Ipfius mortem fcripta, a(l demum anno clobccL. edita *. De eius in bonas artes et phllofo- phiam meritis legendus Angelvs Politianvs Ioannes Lascaris % Mart. Ficinvs , et ex Sec. XV. viris dodls quis non? Ea vero in hiffo- rla literarla vniuerfaJi huius feculi quaerenda funt. pag. 7. lin. 31. Idem de Nicolao V. P. M. Adeunda praeter Aeneae Syluii, lo. louiani Pontani, Laurentii Vallae, Platinae teffimonla ad quae prouocat Hevmannvs differtatio Dominici Georgii de Nico- lai V. erga literas et literatos patrocinio pag. 8- hn. lo. Sane de Alplionfo Mragoniae rege. Is cum Alphonfo Legionis atque Caffellae rege, de quo fupra didum, confundendus non eft , minime autem praetereundus hic ob incredibilem literarum amo- rem et conatus iuuandi virorum dodorum confilia et labores, quibus magna Siciliae regnique Neapolitani pars aemulatione accenfa e(l j cuius fapientia ex didis fadisque ab Antonio Panormitano colledis, et ab Aenea Syluio in compendium miffis cognofci poiell , resque geflae in tam tur- bulento Sec. XV. aeuo fatis loquuntur, de quibus hiftorici Italiae et im- primis, qui eas ordine chronologico enarrat, 0 tsuw Mvratorivs* videndi r) Apud Avgvstinvm Flokentisvm L. III. Ep. ad Petrum Medicem praem. Anthol. Iiiltor. Camaldul. ep. j. Me nag. 1. c. p. 2. gvaecae , quam inleruit quoque Annalibu» typ. s') In dedic. operis, vid. quae h. 1. p. 6i. ad- T. I. p. 271 Maittaire. duximus. %') Via ad hilt. Iit. c. IV. 46. p- 14J. t) pag. 14J. a) Ad. erud. 1746. p, 25g. prodiit Romae Vid. Act. erud. 17^2. p. 2JI. 1742. .xj De Plinii et aliorum medicorum erroribus i) Annali d' Italia T. IX. p, g^fcqq. vfqiie ad p. I. conf. cel. ScHELHoas. Anioen. Iit. T. I. p. 28- p. 460 feqq. DE RESTIT. PHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. <^79 videndi funt, iisque iungendus P. y l e '"j qui res Alphonfi luculenter illuftrauit, etinfignis amoris erga llteras et viros do£tos pluscula exempla adducit, quae cum liber in omnium manibus verfetur, hoc loco exfcri- berc fuperfedemus, digna autem funt, quae legantur, vt conllare polTif, quibus mediis ad refuscitandum literarum honorem vfa fit diuina proui- dentia. Obiit magnum eruditorum praelidium anno 1458. pag. 20. n ot. r. Materiam totam fimul ejfe creatam et etementatam. Digna eft Bovilli, hominis fupra modum acuti et profundi epiftola de problemate : an mundus potuerit creari ab aeterno. Qiiam re ingenii emineniijjimi ac prope dinini, ve- terisque linguae eruditijfimus , multarum fcientiarum locupletijjimus , atque in- ter oratores praecipuus. pag. 34. lin. 23. Relinquere conatus ejl. Putabat Valla otiofam et in- utilem prolixitatem fequi philofophorum Peripateticorum fcholam, poile- que multa et breuius et concinnius dici , nonnulla , velut nihil ad rem facientia deferi. Itaque decem praedicamenta ad tria reduxit, fubftan- tiam, qualitatem et aAionem, et figuram tertiam fyllogismorum repudia- uit, et commentatores Dialetfticae fcholae apud Scholafticos velut inu- tile philofophorum vulgus vehementer more fuo contemlit. Dabimus eius verba, repetita quoque aP. Gassendo**, eo quod non fine magna et demonftrante ratione eum quisquilias fcholafticas contemfifiTe, in aprico ponunt: Eum quicquid infinitis libris tradiderunt , id omne, pauci fi- mis tradi praeceptis potidjfe, animaduerto , quid aliud caufiae fuiffe putem, nifi inanem arrogantiam, quidum viteis longe lateque difiundi /armentis gau- dent^ velut reftauratoris Ifterarum meminit. AdJ, Ivl. y') 1. c. T. V. p. 677. tifs plenior efl notitia Niger, de feript. Flor. p. 1 la. et (]iii eum fe- Niceronm T. XXII. p. i85 Tqq. vers. germ. qui fua quitur, FabriCIVs bibi. L. Med. T. I. p. 783. accepit a Mvratorio. vid, pag. 207. ex praef. ad Obiit vir doilus et eloquens anno 1293. Cum carmina, praemifTa editioni Cominii Patau. J722. Guelphavuin partes fequeretur Danti discipulo %') De feript. Florent, p. 152. difplicuit. ' 0) Log. c. 9. Opp. T. I. fol. 39. DE RESTIT. PHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. 6^3 dent, vnam in labruscam mntauerunt? At quod longe iniquijjiiniim ejl, cum captiones f caidllationes y calumnias video, quas et exercent, et docent; non pof- fiim non eis fiiccenfere , qiia/i piraticam , non naualem rem, fiue, vt mollius loquar , palaefcrae pro militiae difciplinam tradentibus. Erat enim DiakUica res breuis prorfus et facilis. Haec cum omnium literarum reformatorum fententia quoque eo tempore fuerit, quis, nifi infaniens, reprehen- det scholaflicas fordes cum tot viris magnis , in hifloria philofophica obelo configi. pag. 35. lin. 15. Thomas Pope-Elount aliique. His addendus quem de Vallae vita et fcriptis copiofiflime et accuratiflime eglfie iudicat Hev- MANNvs*, recentiffimus Livii editor Drackenborchivs, in praef. adLiuiim Ceterum quanquam Vallae mordacitatem hominem plillofophiae praeceptis emendatum dedecere , eft in confeffo, vnde tot in cum conuicia iada funt, quot in virum tantopere de expellenda barba- rie meritum non erat expedandum j fatendum tamen , rede iudlcaffe Erasmvm*^: Vnius Laurentii mordacitas, (Jiquidem ita malunt appellare :) non paulo plus conduxit rei literariae , quam plurium ineptus candor, omnia omnium fine deleStu mirantium, fbique inuicem plaudentium , ac mutuum , quod aiunt, fcabentiim. Et alibi ‘ : verum ef 0, mordacior aequo fuerit ; num ideofal- ftim dixit , quia verum mordacius dixit ? vsque adeo nubis odio ef ijla mordaci- tas, vt eius odio, tam multa f citu digna, neceffariaque detefemur'? adeo nihil ignofcendum putamus ei, qui tot modis profuit etc. Nempe eo tempore duro nodo, quem durifiimum Valla expertus efl:, durus quaerendus erat cu- neus f. Et quid non iuRa lege meretur barbaries.^ quid non falis pipe- risque jpoftulabat eo tempore fcholaftica infania ? Vnum dolendum: cum enet temperamento feruido et acerbo, faepe in iudicio ferendo fuiffe praecipitatum , nec fatis caute argumentum maxime in philofophia ob vehementiam ingentem trutinauilTe , id quod dudum ei obiecit L v d o- vicvs Vives. Verum hoc commune reformatorum illorum fatum eft, qui plerumque felicius vetera deftruunt, quam noua refufeitant. pag. 35. not. d. fin. In libris noti fimis. Exhibuimus Rudolphi Agri- colae, velut primi literarum inter Germanos reftauratoris hifloriam lite - rariam ante viginti annos, in templo honorum liter aturae Germanicae^ , vbi noftras obferuationes illis adiccimus , quae h. 1. fcripferamus ; quae etft in omnium manibus verfentur, addemus tamen illas hoc quoque loco In eorum gratiam , qui vernaculam noftram , in qua templum Ulud litera- rium feriptum eft, non intelligunt. R r r r 2 Ibid. Hift. lir. e. 4. pag. 146. non pofTe fanari, nifi triftibus pharmacis, ufluris c) T. VII. pag. 2 f€qq. ac feftionibus , idqua cum dolore plurimorum. d) Epilt.LlV. ep. 7.10.191. fed tota eius proLau- L. VII. ep j. pag. 271. vbi multis pro Laurentii rentio apolagia legenda. fama disputat. e') Decad. 1. pag. 1 feoq. g') Prodiit ifte liber hiftoriae literariae patriae f) Er^smvs ). c. videbet inueteratum morbum noltraevindicandaedeftinatus,Aug. Vind, 1747. 4. 684 ad period. iil part. i. lib. i. cap. i. Ibid. lin. 19. ReBe dixeris. Omnium in biographia Agricolae curam et attentionem fuperauit Philippvs Melanchthon, qui more fuo eleganti planaque declamatione hunc Germanicae literaturae antefigna- num laudauit, et pofteritatis rrvemoriae et imitationi commendauit, quem, fi copia rarefcentis colledionis Melanchthoniae dabitur', ipfum le- giffe non poenitebit. Ibid. lin. 19. Natus ex nobili inter Frifios familia. Delenda vox: nobili. T efte enim Melanchthone natus eft in Friha, in rure quodam non procul ab vrbe Groninga, honeldis parentibus, quorum facultates, vt iunt ibi, mediocres fuerunt, et vnde liberis ad Rudia iumtus liberaliter f^up- peditare poterant. Pagus ille nominabatur Bafflon. pag. 36. lin. 7. Linguam gallicam didicit. Refert Melanchthon ex ore eorum, qui cum Rudolpho vixerunt; cum Louanii tyrocinium poneret, iblque Gallorum appeteret familiaritatem, feu vitantem noftro- rum commeffationes, feu quod illi effent eruditiores, ftatim inter illos Gallicam quoque linguam didiciffe. pag. 36. lin. 23. Ex eruditione eorum in philofophia profecit. Ferrariae, ait Melanchthon, tunc quidem magis floruiffe Rudia philofophiae atque eloquentiae, quam in caeteris academiis Italicis: Herculem enim Du- cem Ferrariae fenfiRe , ad boni principis officium pertinere curam iu- uandae rei literariae, delegatum ipfum eruditorum fcriptis *. Adeo nun- quam defunt viri eruditi , vbi non defunt eruditionis fautores. Multus autem Melanchthon eR in extollenda eius Rudiorum contentione, qua cum maximis literarum heroibus decertare, et ingenium do(Rrinae varie- tate excolere , elaborabat, et difputationibus quoque publicis et oratio- nibus eruditorum approbationem fibi conquirebat. Cui conatui valde fauit, quod in eloquutione imitari Italicam venuRatem fine ineptiis poRet : muficae exercitationis autem auxilio ad pronuntiationem et aAio- nem vteretur. Id quod ideo miraculo limile tunc eueniebat , quia Ger- manorum hominum pronuntiatio ab Italis deridebatur, cuius exemplum alio loco adduximus. In hac autem apud Italos mora loanni Camera- rio, Dalburgio et Theodoro de Pleningen, maximis paulo poR literatum inter Germanos promotoribus innotuit, quod poRmodum fortunam cius in aula et academia Palatina confirmauit. Kaec Melanchtlion. pag. 37. not. h. VOSSlVS de Injl. I.at. L. 111. c. 6.p. ^66. Occafionem libri huius fcribendi Melanchthon enarrat”, qui praeclare monet: cum h') Vid. VoGTCat.libr. rar. pat. 38?-Crenivj Eftenfern in eleganrr oi^atfone in laudem philo- Animadu. P 1. paj;. 23. ExtatT. fl- pag. 4^1 Iqq. fophiae Opufc. pag. fs<). i) Adietir hanc quoque declamarionem Ora- /') Pleraeque continentur in opufc. 1. c. Imitatus rionibus Frischlini pag. qyi. G e 0 r g i v s autem maxime eft Qiiintilianiim, quem fiia manu PrtvGERvs. add. Melch. Adamvs in vitrs dcfcripferar. confpAYLE T. I. Agricola not. d. p. 11*. philof. Gevm. pag. n. 13 fqq. et quos nor. d. wi) Infra pag. 362. conf. uaivs vit. Reuchlins nominauimus. P- 1?'- Melanchthon. Deciam. T. III. p. 171. it) Multum ideo Agricola laudat Herculem n) pag. 465. t)E RESTIt: IPHIL. CIRCA EXTERN. CVLT. 68s cum in hoc fcripto non fotum lahorauiffet , vt res tcmtas perfpkue narraret, fed etiam ^ vt obiter tegentem principem pleraque moneret^ apparui jj e eum non modo literis y fed etiam emiti prudentia excellere. pag. 37. linig. Accuratius de Peripatetica difciptina Patuere Germanos do~ ciiit. „Confulebatur faepe ab eruditioribus, et in phiiofophia et in aliis ^artibus. Multa ex Arillotele vertebat et interpretabatur iis , qui eius „fententias fcifcitabantur ; Nemo tunc viderat libros Arillotelis de anima- yjibus. Itaque pergratum erat eius officium dodtloribus, fi quando aliquem ,,inrignem locum inde proferebat, vt cum de immortalitate animae difpu- ,,taretur, quid fenIiiTet Ariftoteles, magna cura admiratione excepta ,,eft illa fententia prolata ex libro de generatione animalium : Mens „extrinfecus accedit, non nafcitur ex materia corporum. Haec ,,Me l anchton pag. 38- lin. 32. In oratione Politionum' quendam lepore referebat. Ita quoque Lvdovtcvs Vives/* de eloquentia Agricolae. Sapere ta- men nonnulla eius aeui iflius fenfum et vefligia monet H v e t i v s , quod in hac reformatae eruditionis infantia minime eft mirandum. Ibid. Ne nirmi fimus y non exfcribimus. Confulenda tamen , praeter no- minatos, quae collegit Teis si erivs% Iovivs%.Bvrcardvs', alii. Legenda quoque erudita et luculenta Agricolae epfola ad lacobum Barbirianum ", ex qua et multae vitae eius cireumftantiae, et chara(n:eres animi nobilis et praedari poffunt cognofci. pag. 39. not. y. Argyropute pag. jog. Addenda his, quae Hody vs et BoERNERVsin libris fupra allegatis attulerunt. pag. 40. not. g. Naudaeus add. ad Hift. Ludouici XI. c. Sub hoc rege epocham introdu(ftionis literarum Graecarum in academia Pari- fienfi ponunt plerique ; aft obferuarunt , B v l a e.v s !/ , et qui illo lucu- lentius inhaere verfaturCR e v 1 e r i v s^, Gregorium Italum, non Grae- cum, (quem Tiphernam fuifTe, Chryfolorae difcipulum rede coniicit et ex adis vniuerfitatis probat,) quatuor annos ante mortem CaroU VIt. Parifios venifie, fuamque operam in docenda Graeca lingua academiae obtuliffe et fuiffe eo quoque nomine receptum. Hunc fecuti funt poftea Hermonymus Spartiades, et Andronicus 1 hefTalonicenfis , fub quibus Graeca literatura in ea fchola coepit efflorefeere. Verum parum laeto R r r r 3 philo- pag^. 460. f') Ad AvGvsTit^vM de C, D. L. If. c. 2r. Dedaris inrerpret. p. m. 2g2. t) Elog. T. I. pag, 220. r) Elog. ?2. pag. 76. r) De fatis L. Lat. in Gennania T. I. pag) lao. r.^2feq. 192. 233. T. II. p*g. i^i. 166. Qi^ii etiam de con.itibiis principuin atque magiltratuuin eum actrahetidi T, I. p. 251. videndus. «) T. IT. opp. p. 2oy leqtt. a:) Vid. P. YLE art. TiphemeT. IV. di£t. 377. not. A. et quos laudat. Non autem Graecus fuit Georgius S Gregorius ille, fed Italus, vnde nomen a (wtria fufeepir. Medicinae vacabat, ait humani- tatis ftudiis doilioret elegantior. y) Hili. ac. Par. L. V. p. 692. 894- a) Hift. de TAcad. de Paris T. IV. p. 246. AD PERIOD. III. PART. I. LIB.-I. CAP. II. philofophiae fato, obfemat enim Crevierivs ", philofophos Dia- ledicae et philofophiae dodores folos facultatis iura fibi referuaife, re- pulfis humanitatis, rhetoricae et Graecae linguae ftudiis, et priftinara in docendo et fcribendo barbariem obtinuiffe. Ea enim philofo- phandi ex Graecis fontibus gloria inter Gallos lacobo Fabro referuata fuit, vt infra ^ didtum, a) loc. cit. i-) pag. 88 feq. AD CAPVT II. DE RESTAVRATORIBVS PHILOSOPHIAE PLATONICAE. ' pag. 43. lin. 7. a fin. TIXt in doBrinam Chrijlianam peccaret. Quod hoc loco de BelTarionis ’ Platonifmo obiter monuimus, id ad plerosque eius fedlatores recen- tiores extendendum eft Hi enim cum inter Latinos habitantes , Ale- xandrini fyfiematis habitum ad ecclefiae Latinae dodlrinam conformare, ^tum orthodoxiae opinione, tum fecuritatis et fiduciae commendatione, coepiffent, (Inter quos praeter Synodi Florentinae IV. PP. imprimis Bef- fario excelluit, omnemque iapidem mouit, vt henoticis confiliis vtriquc ecclefiae confulcret,) ita inuidiam nonnullorum dogmatum , quae labem acceplfle ex fyftemate Alexandrino vifa erant, declinare ftuduerunt, vt faluae manerent ecclefiae Romanae fententiae. Quare in horum Plato- nicorum recentiorum libris regnant quidem Alexandrinae hypothefes, fed a fontibus fuis longe recedentes , et imprimis vefligia fyftematis illius fanatici et^ enthufiafmo pleni, quod emanationem rerum omnium ex Deo, negata creatione ex nihilo , verum rerum fontem conflituit , vix verbo- rum quadam fimilltudine fine nexu fyflematico deprehenduntur. Qiio pado, dubitandum non eff, Graecos monachos atque philofophos com- plures hoc pado Alexandrinam philofophiam fecutos fuifTe, vt a labe ta- men pantheifUcae impietatis tuta feruaretur fidei chriftianae caftitas, quanquam qui eorum libros legit, fine impudenti audacia negare nequit, in explicandis opinionibus fuis myfiicos Graecos ita fuifTe locutos et im- primis ccvc^ov dodrinam adeo incaute tradldiffe, vt fauere enthufiafmo fanatico , et ex labe pantheifmi aliquid illis haefifTe fufpicarl quis poflit. A qua tamen impietate libenter eos nos liberamus, et redius liatuifTe, quam differuifTe multa , et imprimis venenum latens non fatis intellexilTe credi- rt") Huius obfeiuationis exemplum, qui cupif, multus eft in Platonicis fiue' Alexandrinis placi- illi Bessarionis liber contra calumniatorem Pia- tis cum Chriltianis conciliandis, tonis, inaxiine L. 111. c. ij. legendus eft, vbi DE RESTA VRAT. PHILOSOPH. PLATONICAE. 6S7 credimus. Id quod hoc quoque loco monendum nobis vifum eft, quia non fine admiratione vidimus , nuper virum dofliflimum , qui dvovvjjias hijloriam eleEtidfmi criticam ^ fcribere praefumlit, nobis non fine acerbitate iniuria plena et ab omni humanitatis indole aliena obieciffe, nos pan- theifmi maculam omnibus Graecae communionis affeclis , qui myflicam theologiam profefii funt, eamque ad Latinos mediantibus libris Pfeudo-. Dionyfii traduxerunt, affricuiffe, eo quod affirmauimus, emanationis fy- flema effe proram et puppim theologiae et phyfiologiae Alexandrinae, ex eo autem multa ad myflicos mediantibus fcriptis Pfeudo- Dionyfii tranfiiffe, quia probe videbar, emanationis fyftema ab iirmietate pan- theifmi haud procul abeffe. Q[ii fi vel profundiorem philoloplilae illius in infima Graeci imperii aetate florentis cognitionem habuilTet , vel, quod magis credimus, attentius in eo argumento fuilTet verfatus , nec odiofis confequentiis ad inuidiam Proteftantibus viris doddis conflandam et cum Deiftarum grege eos coniungendos fuiflet confifus , fed fine par- tis et affedlus intemperie difleruifTet magis, quam difputauiffet, et impri- mis phrafeologlas myfticas enthufiafrno fauentiflimas a fyflematis do- dtrina feparauiflet, certiflimi fumus, non tantum bilis eum in noflram hlftoriam criticam philofophiae iftius fuifle eflururum , et qua eft dodlri- nae elegantia, pretiofum a vili melius fecreturum. Verum haec paten- tiori campo rite difcutienda referuamus. Hoc autem loco Ledforis, qui rariflimam Beflarionis apologiam pro Platone non vidit , fcire interelTe putamus, Beffarionem , virum acutum et dodliflimum ^ multum eruditio- nis adhibuifle, et, cum elTet ingenio acutiffimo in eo elaborauifle , v£ emanationis fyftemati, quod Platonem fuifle fediatum negare nequibat, orthodoxos fenfus tribueret, et cum 'creationis fyflemate componeret, qua de re non fine iucunditate eius differtationem legent, et lucem heic brcuifiime a nobis diclis acquiri fatebuntur, qui fyflematis huius hlfto- riam non ex hoc vel iflo riuulo, fed ex ipfis fontibus cognouerunt Verum non culuis iedlori hanc Corinthum adire licet, nosque, quan- quam vehementer arridet, de hoc argumento plura afferre, a paginae hu- ius anguflia et fcopo excludimur, quod non nifi profunda hifloricae ve- ritatis exploratione attingere licet , et extemporariam eleganter fcrlbendi facilitatem refugit. Ibid. lin. vlt. not. s. Nihil cdtimt. Plures indicabunt Qn. noftrae ex hijl. phil. NoL V.^ pag. 45. f') Praef. p. 13 feqq. T. IT. p. 2$2 feqq. i'n qwa ipfa ratiocinationis vincula foruimus, et fidiculis iTiiTert. IV. luculenter piodiidit audior, fe fylteina extorquemus, quae fentenriae noltrae fanent, vr emanationis, prout in veterum tcriptis , q.iiae orthodoxia PP. laonuulloium in tuto fit. LXjle- illud fequuntur, exponitur, non fatis intellexilTe, mus BcfTarionis vitam a Perotto feripram vtl c') L. III. c. I. qui, vl)i copia eius datur, ipfe amilTam effe, vel delitefccre. vid. Menag. T. i’ * legendus elt. p. 117. Platinae biogr. BefT. extac apud Bzg- d'^ Ita quidem et verius et fufius religionis vivm ad an. 1472. p. 31 feqq- Chviftianae holtibus rcfponderi potclt, quam fi e) p. 1423 feqq. not. mim». 688 AD PERIOD. Iir. PART. I. LIB.I. CAP. II. pag. 45. Id quod adeo feuem amixit, vt in itinere morbo corriperetur. Ita quidem plerique BeiTarionis biographi mortem cardinalis eiusque caufTam memorant. Et verifimile quoque facit coniedtura Crevierii Aliter tamen N ic. P e r o t t v s , qui ei ab epilfolis fuit, et praefens cir- ca obitum. Is enim memorabilem circumftantiam, quam ceteri omnes filent, narrat XI. diebus cbccccLXxi. Xyjli P. M. anno primo Jingulis no&ibus fupra BejJhrionis nojlri lares errantem cometen maxima omnium ad- miratione /anguineo colore atrum aninmdiiertimus , quo tempore de f gnatus in Gallias legatus fuit. nde paucis interieStis menfibus rediens Rauennae morbo inopinato medici , quem fecum habebat , opera correptus , extinidus ejl , et vna liter ae atque omnium bonarum artium Jliidia perierunt, quemadmodum in eius vita latius a nobis perfcriptum eJl. Hoc teftimonio familiaris eius admiffo annus emortualis elf cbccccLXXi.exfpirans, vel LXXII. exoriens : XXVI. Nou. cbccccLXXi. ponit F A B R I c I V s ^ Ibid. lin. vlt. jdrifloteli obtreSlanti. Lcg. Platoni, pag. 46. lin. 6. Rarior hodie occurrat. Habemus quidem praeter edi- tionem ocvToy^oc^ov anni cbccccLXix. fol. Romae apud Conradum Sweyn- heim et /Irnoldum Panarz magnifico habitu expreffam , Aldinas duas anni cblaiii. et cbbxvi. exculas, quas tamen itidemrariffimasefleobfer- uat W E D E K I N D V s \ Nos quoque recordamur, Batauam apud Elze- uirios impreffam vidilTe, cuius tamen editionis annus memoria nobis elapfus elf. Editionis originalis , quam ex bibliotheca reip. Memingen- fis olim ingermanicis H. P. Qq. fufe et ex inftituto defcripfimus * exem- plum longe elegantius, et regio fplendore fuperbum ante aliquot annos reculis noftris literariis accefiit. Charta illud imprelTum elt firmitate membranas aemulante, margine latifiima, literis initialibus auro obryzo, purpura et coeruleo figuris et ornamentis magnifice pidtis, et adfcriptis cinnabari, et lapide Lazuli capitum numeris, adpidtis quoque pofifefib- ris primi armis gentilitiis, corio rubro compadum, nitide et integre con- feruatum, vnde coniicimus, vnum ex eorum numero fuifle, quae CCC tantum exarata funt , et cardinalem muneris loco ad fummos principes virosque magnos mififTe ex eius epillolis patet. Editio vero Aldina pofterior audior etiam BefiTarionis libros metapliij ficorum Arijlotelis et Theoplirajli metaphyf eorum Lib. I. compleditur , de qua etiam videndus Clemens '■ atque Maittairivs'”. pag. 48. lin. 23. 24. Quanto in hanc pliilofophiam flitdio eruditi nonnulli incubuerint. Legenda de ea re Nicolai Valoris ” vita Laurentii Medicis ^ tandem cbbccL. Romae edita. Eli; is Valor, de quo fcripfit ad Lauren- tium /) Hift. Vniu. Par. T. IV. p. 549. g) Cornu Cop. 1,. L. f. Comm. in Martial. L. I. e^i^V. (^non vt habent Menagiana 1 c.) p. ni. H-o. ed. Val. Curionis. h'^ Bibi. Gr, Vol. X. p. 401. i') Catal. libr. rar. p. 418 feqq. k) T. V. p. 1504. n Bibl. libr. rar. T. I. m') Ann. typogr. T. 1. p. 14. »i) Ep. ad 1. Ficum p. 14J. DE RESTA VRAT. PHILOSOPH. PLATONICAE. 689 tlum Ficinvs Fator em tibi fmgularis fua virtus probat ^ Platonicus honor laudat^ incredibilis in te amor commendat. Paucis multa de illuflrinima fa- milia Hermolavs Barba rvs Debent Florentinis literae et inter Florentu tios Medicibus , et inkr Medices Laurentio. Plura de hoc heroe togato eius- que eruditione et literarum fauore dabit Mich. Pocciantivs k Fuit vir fummus Leonis X. P. M. parens. pag. 51. lin. 7. Florentia eieSio et a Sixto IV. anathemate per eu jfo. Haec intelligi vix pofTunt, colligique, quem influxum motus illi Florentini in fortunam Ficini, totamque academiam Platonicam habuerint, nifi dux adfcifcatur hifloria Italiae: cuius tamen fumma heic defcribi non potefl:. Accurate rem omnem narrat 0 tsuvo Mvratorivs qui hic omnino confulendus. pag. 55. lin. 15. Vis vno dicam nomine ? MarfiHus. Pertinet huc elogium, quo eum cohoneflauit refpublica Florentina infcriptum effigiei marmo- reae, ad laeuam ecclefiae cathedralis, prope valuas, quod exhibet Poc- ciantivs . En hojjjes hic ejb Marfilius Ficinus fopkiae pater! Platonicum qui dogma culpa temporum Jitu obrutum Illujlrauity et Atticum decus feruans Latio defendit Fores primas /aeras diuino ablus lumine Vixit beatus ante Cofmi munere laurique medices nunc reuixit publico S. P. Q. F. 1^21. Inuidendas autem laudes, quas ei tribuit Pocciantivs, non audemus hic adfcribere, metuentes, ne naufeam excitemus lecflori, adeo illae nu- gantur. Quis enim patienter et fine indignatione ferat, dici Ficinum e coelo profeblo tnijfum ad Florentem V rbem ornandam , fiue potius orbem., veluti Plato ad Athenas illu/randas, etc. Vnde huic laudandi intemperiei tantum tribuimus, quod addit: et denique fic animi virss tanto robore ac vir- tute extulit , vt per deuios et indomitos /altus omnem Graeciam peragrare, atque in Aegyptum v/que penetrare, /apientif/mosque illos fenes no/rae aetati ignotos fupcr humeros /uos ad nos afferre , non dubitarit, a quibus /militer ita omnem obfcuritatem , quae circa eos erat, amouit , et mortalium oculos a caligine ab fer- fit, vt etiam eorum cor infpici pofet. Crederes , Ficinum peregrinatione li- teraria totam Graeciam et Aegyptum peruagatum, innumeris fpoliis onu^ itum rediifle , fed caue , fallaris , nihil enim vult aliud cothurnatus fcri- ptor et laudator ineptus, quam, dodlrinas Platonicarum fcholarum, quae olim in Graecia et Aegypto floruerunt , eum in Italia vulgaffie. Ficinus enim ne pedem quidem ex Italia extulit, fed a pueritia inter obfequiaMe- diceae ()■) p. log. vbi imprimis ok conditam Acade- q) De Script. Florent, p. log. miam Platonicam laudatur. r) Annali dUtalia ad an. 1478. T. IX. p. 526 p) Dedic. Platon. Opp. feqq. s") De S. FI. p. 120. Append. Hi/, phil. S s s s 6<^o AD PERIOD. m. PART. I. LIB. I. CAP. II. diceae domus , eo tempore , nempe ante annum vigejimum tertium fuae aeta- tis haefit, nec pollea itineris fufcipiendi capax fuit, cum et corpufculum nimis paruum atque tenue, et fanitatis non firma fatis conditio obfta- rent: quare etiam in aulam imperatoris mitti non potuit, fed legatio ifta Valori a Laurentio commifTa eft. Non itaque fidendum laudibus fcri- ptoris Florentini , qui hederam fufpendere patriae gloriae vbique fatagit. Id quod ideo monemus , ne quis libri inligni raritate ‘ decipi fe patiatur, cum facile eo carere poflit: in hoc vno laudando, quod fcriptorum ca- talogos diligenter adduxit, id quod etiam de Ficino fadtum. Magis ta- men confulendi indices f. reu. Schelhornii et Niceronii, qui illum potif- fiinum fecutus eft. pag. 55. lin. vlt. Communi fuffragio phoenix ingeniorum feciili fui dici meruerit. Teftis eft non modo P. lovivs ”, fed Avgvstinvs quoque Favoritv^s, in vita Virginii Caefarini, Vrbani VllL P. M. cubiculo prae- feHi, qui refert ■': Cardinalem Bellarminum folitum fuijfe dicere., videri ftbi Virginium alterum Picum Mirandulanum , eum, qui ob excellentianj ingenii et doBrinae phoenix fit nuncupatus. Hoc vero di&um et probatum efe in vulgus, et vtriusque genus , mores , formam, ingenium, fludia , exitum ipfum vitae ex aequo comparanti , haud multum abfonum a vero reperiri. Eius rei fidem fa- cere numifma , ex vna quidem parte duobus phoenicibus infculptum , ex altera vero totidem imaginibus affabre dubiis et extantibus : quarum prior loannem Picum, Virginium Caefarinum altera retulerit: cuius imago quoque eo loco aere fatis eleganter expreffa confpicitur Ceterum quanquam hoc elogii genus, quod certis appellationibus atque titulis honorificis medio aeuo vfitatif- fimum fuit, nec hodie totum defiit Pico non inuidendum fit, quem et praecocis ingenii maturitate, et ingenti animi magnitudine, et ledionis infinitae copia , et rerum abftrufarum inquifitione curiofa fui temporii viros dodos fuperauifie , et in fuo genere aequalem non habuiffe, facile concedimus : multum tamen iadantiae pariter atque adulationis in eo verfari, ilii facile intelligent, qui libros Pici legerunt et ftudium noua et infolita dicendi, ex ambitione, cui iuuenis illuftris gene- ris et praeclariftimarum ingenii virium valde litabat, enatum confidera- runt. Cum enim parum folidae fapientiae atque certae dodrinae in ple- risque Mirandulani aftertionibus deprehendatur, cumque audacius, quem felicius ad comparandam tantum eruditionis peregrinae et infolitae fa- mam multa afhrmaffe fit teftatifTimum } vix ratio patetj cur immortalis et rarifli- t") Hanc vcl ex eo colligere licet, quod nec Fabricius, nec Schelbornitrs , nec Niceronius et Bauingartenius , at quanti librorum heluones, ad eum prouocauerint, fed tantum ad lulium Ni- jrrum. Prodiit opus 1589. 4. ainflore Michaele Poceiantio Florentino, Ord. Scru, B. V. M, cuin additionibus Lucae Fcrrinii. h) Hiit. L. II. p. 36. x') Recudi eam fecit Henr. Wittenivs Mem. philof. Dec. II. p. 167 feqq. 7) Repetita quoque eft ex aere apud Witten. loc. cic. *) Conf. Moller. homonymofeop. p. 873 fq*!* qui iucunda multa de eiusinodl attulit. DE RESTA VRAT. PHILOSOPH. PLATONICAE. 691 rarilTimae auis fymbolum in republica literaria illi adfcribendum fit, eC cur tam fuperbum nomen mereatur eruditio, multa quidem paradoxa, lingularia, ampullasque prolicientia prae fe ferens, fed nexu et iudicio critico deRituta, etiuuenilis aetatis, licet praecocis charaderem ex affe referens, et, vt verbo dicamus, fyncretiftica. AD CAPVT TERTIVM. DE PHILOSOPHIAE ARISTOTELICAE GENVINAE RESTAVRATORIBVS. pag. 61. not a. Infpicienda quae fupra ad pag. 7. annotauimus , vbl etiam ad Dominici G E o R G 1 1 difT. de Nicolai N ■. erga literar et literato: patrocinio prouo- cauimus. Magnae huic pontifici gratiae debentur, quod codices Grae- cos optimae notae, fibi a Graecis exulibus commendatos coemi iuflerit, iliisque interpretandis viros dodifiimos praefecerit. Ita enim fadum, vt multi codices tenebris eriperentur, qui hodie magno literarum commo- do leguntur. Exemplum efTe poteft liber Origenis aduerfus Celfum, quos ita acquirendos et Chriftophoro Perfonae vertendos Nicolao V* perfuafit Theodorus Gaza pag. 65-. lin. vlt. NICERONl NS. Meretur is prae reliquis deGc- orgio Trapezuntio confuli propter indicem fcriptorum eius, qui apud alios non adeo praecife quaeritur ^ I o v 1 1 narrationem comfit et auxit Leo ALLATivs, et poli: hunc Varro noftrae aetatis Fabricivs^ Sed Hodyi quoque et Boerneri aliorumque p. 721 fq. fuo loco nomina- torum diligentia eum intadum non reliquit inter Graecos exules , qui elegantiores literas in Italia refufcitauerunt. Maxime autem Bessario- Nis cardinalis cenfura contra eum et obtredationes in Platonem com- paranda eft, qui multa tangit ab aliis praetermififa , quibus ob acerbita- tem contentionis pro Arillotele, in comparatione Platonis et Arillote- lis eum depexum dedit , tacito licet Trapezunti! nomine L pag. 68. Qiia et amicis et fbi nocuit. Teftem damus cardinalem B e s- SARioNEM, qui , cum prius eum inter familiares habuilTet , poft dicam iftam in Platonem fcriptam , fe aduerfus huius hominis maledicentiam potius., quam difputationem , ait, agendum cum eo epijlola non cenfuiffe; nullam enim S s s s 2 familia- a) Vid. Thesd. Gazini CPolitani ea de A) In calumn. Piat. L. VI. re epiftola, quae inferta elt diario erud. Italiae e) Adrcriptit, quod verifiiBilllinum, Trapezun- T. XIX. p. 317. tii nomen noftro, quod feruaraus exemplari, ipfe i) In Germanica Niceronii verlione extat haec manu fua BelTario, cum illud munus magno biographia T. XI. p. 22 feqq. illi viro , cuius arma gentilitia adpidla fuHt, mo- c) T, X. Bibi. Gr, p. 722 feqq. re fvio offerret. 6$)2 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. I. CAP. III. familiaritatem feritare amplius cum homine fe pati; quem iam aperte iniquum in amici ojjicio deprehenderit. Decepit, ita pergit, me ille longo tempore virtutem fmulans , et fingens erga me beneuolentiam , quod certe eo facilius facere potiat, quo maiori fiducia : pro fide ac confiantia morum meorum nihil mali poteram fufpicari , nunc hominis fraudulentiam plane expertus., caueo, et bis per eos- dem fcopulos naiiigare recufo, ne iterum naufragium faciam, ipfe profeEio me docuit familiaritatem fuam afpernari ac fugere , et mihi iam optimo iure concef- fum permijfumque ejl , familiarem inimicum etc. pag. 68 not. g. lin. vlt Afironomiae recentiore aetate refiaurator. Ple- raque quae de huius aftronomi meritis afferri poffunt, poft Gassendvm cxhaulit Weidlervs qui, cum ceteris hiftoriae affronomiae fcripto- ribus confulendi. Imaginem tanti viri literariam ita depinxit, Phil, Melanchthon in eius vita : commemoratio de fedulitate., de editis operibus, de certaminibus , quae ei 'cum artificibus fuerunt , de peregrinationibus , de fum- X 'morum virorum amicitiis cum alias multas in eo virtutes fuiffe oflendit, tum vero et ingenii vim et enthufiafmum diuinitus inditum ad has artes illnfirandas in eo fuiffe aliquo modo fignificat. Equidem vt acumine eius deleUorln libris, ita ardorem animi admiror, fimul et mens volitat per vniuerfam rerum naturam, metitur coeli et terrarum fpacia et corpus difcurrit per Germaniam , Italiam, Pannoniam, difcit Graecam linguam, - - machinas manu fua fabricat. Cae- terum caue Boruffum facias cum Staravolscio c , natus enim eff Re- giomonte Franciae orientalis oppido , non Borufliae metropoli. Extin- <^Ius eff aet. 40. peffe vel veneno. pag. 71. lin. penult. Vt acutius vidijfe Arifioteles crederetur. Fulfiffe has partes Platoni iniquas Paulum II. pontificem M. refert Niceronivs, auitore tamen non laudato. Illud ex pontificum Romanorum hifloria, enar- ratore Platina conflat, Papam hunc humanitatis fiudia ita odiffe et contempfiffe, vt eius fiudiofos vno nomine haereticos appellaret. Hancque oh rem adhortatum eff e Romanos , ne filios diutius in fiudiis literarum verfari pateren- tur, fatis effe ,fi legere et fcribere didicijfent. Illud vero odium maxime Pla- tonicorum fortunam prefliffe Platina quoque refert, narrans , obieciffe P. M. iliis, quod opinionem Platonis tenendo haeretici effent. Indeque decre- .f") in v’f. Faiil! n. fiih fin. p. Plura ' lubentes rurbTciiibiinu'». DE CAVS. MVT. TEMP. EMEND. RELIG. PHILOS. 699 giam dudum inuiiflis argumentis pro cauflaLutheri fcriptam repetere re- linquendum eft hilloricis ecclefialticis. Illi, qui in hac arena decertarunt, non fine lauro, nominat I. A. Fabricii ^ induilria pag. 94. lin. 5. a. fin. Ex hoc vero praeceptore. Meretur horum Lu- theri praeceptorum hilloria comparari cum difcipuli Lutheri mente et meritis, vt intelligatur, quid illis debuerit, quid fuo ingenio. Eos enu- fnerauerunt G.H.Goezivs et I. A.Fabrici vs^ pag. 97. lin. 15. Sophijlica doStrina monachorum inceperint. Videnda obferuata fopra ad pag. 91. et imprimis addudla eo loco Erasmi epiftola. pag. 100. lin. 29. Purgari non poterat. Legi hac de re et expendi cum attentione ad circumftantias eius temporis in cathedris theologorum et philofophorum merentur, quae absque partis ftudio fobrie difTeruit, K^tn- y.doTccTos Hevmannvs quibus probe obferuatis, facillimum erit lediori uveo ttxBmv mentem Lutheri examinanti redlum de ea iudicium ftatuere et ad calumnias aduerfariorum fada alTertionum difiindtione refpondere. Haec qui vel non inteliigit , vel Intelligere non vult, cum eo omnem dilputationem de illo argumento inutilem elTc et abrumpendam puta- mus , nifi fophifticis cauillatationibus veritatis demonftratae titulus infa- nienti conatu praefigendus fit. Conftabit inde, quam fobrie et modefie illi, quiciuitatis Chriftianae parti addidi funt, quam Lutheranorum nomi- ne a fuis coetibus pontificii dodores diftinguunt, de Lutheri fententia circa philofophiam ftatuant, et quam fupra omnem fidem tenebras et lu- cem inimica fophifiarum natio heic mlfcere omnia fit folita. Cuiiis mores cum fequantur et cantilenam prillinam repetant ranae nofiri temporis nonnullae, nemini mirum videbitur, fi earum coaxationibus nemo pru- dens refpondeat, fed ad centies repolita et explicata rem omnem remit- tat. Sufficit, caute et diftinde Lutherum curis pofterioribus de philofo- phia praecepifTe, iuftisque magis terminis pleraque fuifTe complexum, quae antea euris prioribus myllicorum partibus fauentior dixerat. Ita enim pulchre " : ego perfuafus fum , /inc literarum peritia prorfus flare non pojfle finceram theologiam , Jicut hactenus mentibus ruentibus et tacentibus lite- ris miferrime et cecidit et iacuit. V ehementer et toto coelo errare cenfeo , qui phi- lofophiam et naturae cognitionem inutilem putant theologiae. Ceterum enthu- fiaftarum furorem eo tempore , vehementer quidem indignante Luthero, ex abufu refiitutae libertatis fentiendi prorepentium, cauflam potifli- mum fuifTe , vt reiedae omnis rationis et philofophiae , et fimul perdita- rum literarum ignominia , Lutheri partibus ab Erasmo** quoque T 1 1 1 2 aliis- h") Centifol. Lutlier. p. 376. .791. 4)H. 793. 903 JT) loc. cit. c. 6. p. 17. 516 fqq. fqq. vbi etiam p. 927- obtre£latores pontificii enu- mC) A£t. phil. Vol. li. p. 579 fqq. nievantur, fed p- 95?- -quoque elogia eiuB inimi. Conf. Hevmann. loc. cit. et quos citat, eorum indicantur. Ep. ad. Bilib. PirltaimeDum, L. XIX. p. 636. f) Loc. cit. p. <)8i- 488- 629. etc. Vbicunque regnat Lutheranismus, ibi literarum i) DiflT. de praeceptoribus Lutheri add. GoL- efe interitus. Seripiit haec anno 1528. ex cuius VENERI Exerc. fel. de aoro(larioiiem de ftudiis inonalticis, vbi imprimis P. II. c. 10. de feriptis et difpiitationibus philofophicis agit , cominendat- qneieftioncm nonThomae,Scoti,Occami fimilium- que.fed Cordemoi,RohaItii, Huetii, Regifii, Du Ha- niel, Malebranchii , eosque cura ledtfone vete- rum philofophoruin Ciceronis, Senecae etc. com- parari iubet, et timui meinorabilem locinnFLEv- m de ftudiis p. 324. adducit , quo ariginein me- thodi fcholalticae espotiit; eo fine, vt philofo- phiae methodus fiat magis humana, magis mo- defta , magis tranquilla, minusque exceffibus il- Jis expofita, quos ex difputationum ordinariarum calore nafei dominariqiie faepiiis experimur. Sed reliqua quoque legenda funt, quae C 3. p. ni. 484. ad quaeltioiiein,num confentaneum fit in curfu phi- lofophiae cuidam adhaerere feftac, et omnes eius- dem fententias omniaque fcita velut facra tueri, diC. ferit. Id quod magnis argumentis negarprouocar- que ad Melchiorem Canum, cui indignum vifiiui, quod inter Chriftianos qui pro inagiltro 1. C. aono- cunt et profitentur.tam exaltetur audtoritas pagani, vt ftudio eidem deferendi intelledlus captiuetur, habeacurque promtus femper confenfus vniuer- fis ab eo diflis* tametfi nefeiatur, veritati con- fentanea fint , nec ne etc. Probe autem ad mu- niendam obferuationem Patricianam et GafTen- dianain, quam fupra adduximus, notandum, acurifiimum Monachum xeftique peiloris, fed ti- midiufoulum, ne ordines monafticos laedar, lianc cautionem addero: fuppenere fe talem philofo- phuin in plena verfari libertate, cui v.elit .vel vi- ilim fit fententiae secedendi : quod fi enim , ita pergit, libertas haeccertis legibuscircumferipta fit et regulis alligata cuiusdam religionis, coetu* vel collegii, manus dandas, et in obfequium fe DE CAVS: MVT. TEMP. EMEND. RELrG. PHILOS. 705 fummis adfcribendam efle putamus, quibus eiusmodi collegiis faeris pra&- fecftis i', de meliori luto finxit praecordia Titan, quique ipfi fobrie cogitare de rebus philofophicis et veritatis prae vererum aucloritate ra- tionem habere didicerunt: partim academiarum eruditarum, pafiitn. principum gratia excitatarum contentioni, ab hac barbarie liberandi, cuius vtriusque exemplum ex noffra vicinia, in fine paginae adduce- mus, ex qua hoftiles infultus ante decennium infeliciter tentauit homo fcholalficus. Sed infpicienda quoque Cl. Gprdonii oratio dt philofo- phia notia veteri praeferenda., vt interligatur, quam cupidi hoc feculo fuerint viri ecclefiaftici , monafticis regulis adfcripti , eilciendae veteris et fufei- tandae nouae philofophiae. Qui conatus etfi non femper maturos effe- rs habuerunt, tefllmonia tamen funt, Inter ipfos ordines monafticos dari viros cordatos, et aere circa pedus triplici munitos, qui aufi fint contra fchoJafticos ftrepitus criflas erigere, et praeiudicio veteri nuncium mittere. Alia , quae huc quoque pertinent, in capite fequente memo- rabimus, quae appendicis inftar ad hoc caput poffunt haberi, fe componere necefle efTe. Certe clarius non pot- bat, qua non librum tantum Mabillonii elenjarr- erat prodere Mabillonius, vnde feruitia philofo- tiffimis elogiis a Sorbona commendatum, laudat,- phica prodierint, hodieque in ttudiis monalti- fed' et fudalis fui verfiooem et editionem Lati- cis prodeant. Qiiem philofophandi modum viris nam ratam habet et vt typis mandetur, faculra- eredli animi, iudiciique acuti et in rationali tem praemittit. Simili exemplo V d a i, r i c s philofophia exercitati feruilem , et indignum hu- W e i s s i r Monachi Vrfinenfis libro doSillimoet mani ingenii nobilitate videri , nainimc ell mi- fmcerioris philofophiae pleno de emendatione in- randuin. telledVus humanr, in quo toties fpedlra fcholatticsr Vt memorabili exemplo vtruinque probe- fugantur, edendi lisentiani et approbationem mus, vicinia tantum noltra , ipfa Bauar/a in refti- praemifit Bernardus nuper abbas Vrfinenfis. monium adducenda eit , fuutn ciuem Frifingen- Quocuin abbate reuercndiffimo et vcticrabilis ca- iem in ruborem datura. In ea libro Maei llo- pitiili membris nos roties de philofophia sobria VII de ftudiis monafticis ab eruditiliinio P. Vdal- et eiiciendis nugis (cholafticis colloquia habuifTe Kico Stavdigl m Latinum fermonem conuerfo, laeti recordamur. Quo euemu , docebit illullris et prologo galeato de futilitate philofophiae fcho- anonymi Bauariei epiftola ad Rothfischervm. lallicae munito , quo acrius lixiuium afflindi illis loc. cit. p. j8- Quam autem legem in philofo- fbrdibus non potuit, cenfuram atque approba- phiam fcholaflicam illullris academia Bauarica-, tionem praemifit Quirinus abbas monallerit quaeMonachi aufpiciis eledloralibus floret, dixe* Montis S; in Bauaria, in quo ille interpres viue- rit, fupra iam ad Tomum IIL indicauimus. AD 704 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. II. "AD CAPVT SECVNDVM. DE PHILOSOPHIS ARISTOTELICO - SCHOLA- STICIS RECENTIORIBVS. pag. ng. lin. 4. ^mbitiofis verbis explicatus atque collaudatus efl. Nemo in hac arena ele* gantius pro fcliolaftica methodo difputauit , et ornatiflimo dicendi genere pullum deformem conifit, quam Franciscvs Vavassor ^ , qui tamen vt aureis verbis tolerabilem veritatis adfpedium conciliaret, ratio- nalis philofophiae , et fobriae methodologlae merita et officia cum fcho- lafticis naeniis, mutato controuerfiae ilatu, mifcere, quaeque his deben- tur virtutis laudes, illis tribuere coactus elt. Verum id non magnopere miramur. Quanquam enim cum elegantioribus Mufis laudabile caftum- que haberet commercium, ipfe tamen, focietati lefu adfcriptus ex eorum numero fuit, quos apud coenobitas non confcientiam modo, fed et liber- tatem quoque iudicandi depofuiffe conquerentem fupra Gaffendum au- diuimus. Ibid. lin. ig. Ad academiae Parifienfis commentarios prouocat. Ad haec melius clariusque intelligenda legenda eft dodiffimi Crevierii hijloria academiae Parifienfis qui Bulaeum fuppleuit et emendauit. Maxime of- fenderat veteres Dodores, praelegi a nonnullis ex Artium facultate loco Ariftotelis libros Rudolphi Agricolae de inuentione dialeSlica; aft vertebat ftilum facultas artium , quae in libello fupplice ad praefidem curiae regiae fortiter vrgebat: vniuerfitatem Parifienfem contemni a nationibus extra- neis , quia , cum fe totam facultas theologica debeat tradere fando euan- gelio et antiquorum patrum, Cypriani, Chryfoftomi, Hieronymi, Au- guflini ledioni , profeflbres theologiae profiteantur atque doceant cer- tam quandam artem fophifticam , et Dialedicam fubtilem , quae non fit medium , quo Deus velit populum fuum ad falutem ducere. Silet tamen, quod miramur, parlamenti decretum Creuierius. pag. lao. lin. 3. VDALRICVS STAVDlGL. Aliquoties ad hunc cordatum et dodiffimum monachum , monafterii exempti Montis fandi Andechs , congregationis SS. Angelorum cuftodum Benedidino-Bauari- cae facerdotem, SS. Theologiae et Medicinae dodorem, protonofnum apoftolicum , Academicum curiofum, (cuius biographiam exhibet conti- nuatio ParnnJfiBoiici'^ prouocauimus, eumque telfem aduocauimus can- didioris et accuratioris iudlcii de philofophia fcholaftica, in praeloquio ad Mabillonii librum defudiis Campoduni vel potius Augu- flae «') Orat. X. quid fcripturam fchoUftice iuuct, O T. V. p. 248. 24^. T. I. Opp. p. 45* ftqq- 0 P- III. p. ai9 feqq. DE PHILOSOPH. ARISTOTEL. SCHOL. RECENT. 705 flae anno cbbccll. forma odaua editum. Qiiae celeberrimi libri con- uerfio Latina, quanquam non omnibus numeris perfeda elt, melius ta- men fatum, quam vfa elt, merebatur, eo quod ad emendanda literarum ftudia in nollra Germania inter Romanae ecclefiae adfcriptos plurimum conferre poterat, fanioresque de iis fenfus fubminiftrabat. Sed fadum ell, inuidentibus noftrae religioni meliorem lucem fatis, vt haec editio tantum non penitus euanuerit, nosque, cum ablatum nobis ex reculis no- ftris iiterariis effet exemplar noftrum, aliud, adhibita omni diligentia et excuflis omnium noftrae vrbis bibliothecis atque tabernis Iiterariis Ro- mano-catholicis inuenire nequiuerimus, donec, nefcio quo prouidentiae fauore, nuper demum ex quadam bibliotheca venalis nobis offerretur. Cuius inffgnis raritatis cauffam , partim in diftradlum et mifere disiedum bibliopoleum Kronigerianum, quod editionem curauerat, partim in bel- licos tumultus, qui noftram Sueuiam et imprimis Auguitam mira infeli- citate eo tempore^ cumularunt, partim in inuidlam hominum fcholaftieo- rum, qui iftum candorem ferre non poterant, et librum inter chartas emporeticas tandem reiecftum negligebant, immo fupprimebant, nos, qui eo tempore ftudiorum rudimenta in patria pofulmus, omnesque circum- ftantias nouimus, merito reiicimus. Quae caufTa eft, cur hoc loco ex- cerpere nonnulla ex rariori libri editione, et in fine paginae adfcribere * conftituerimus , vt iis, quae fupra carptim de eo diximus, fua conftet ve- ritas , nosque nihil partium dediffe ftudio appareat. pag. A") Non repetemus ea , quae de inftituto fu®, arque defiderin emendandorum ftudiorum impri- mis philofophrcorum occafione libri Mabillcniani difputar, vt ollendat, reifte et inltituto Bcnediifti- no conuenienter fe ftatuere. Ced obferuamus tan- tum , autftmem rationem redditurum , quomodo in confueta haftenus ftudiorum via profeciffet, et eKaininatunira , quae refla, quae aberrans via ipfum rexiflet , alta indagine in veros fontes pleudo-philofophiae fcholafticae penetrafle, quod tamen hoc loco, vbi breuitas feflanda eft, proli- xius exponere haud licet. ludicet autem Leflor ex eclogis, quas ei damus. Ita vero philofophus Bauarus; „Libuit admirari vehementer, qui tan- „tam adipifci potyerit , non apud Scholafticos ,,modo, fed alios quoque complures tamque fa- ,,mofam exiftimationem , ita compofita philofo- ,,phia , (^qualem Ariftotelis defcripferat) quid ? li- „buit etiam indignari non modice, quod ceu j.bafis ftatuatur theologiae; quale fundamentum „qualemque foliditatem expefles a fulcro tam „verminofo - - at defii mirari, defii quoque in- ,, dignari, quando totam theologiae machinam to- „tis quatuor annis in fcholis erigi folitam, bafi ,,fuae deprehendi non admodum diftiniilem. De- ,,mantur quaeftiones omnes decerptae ex philo- „fophia, et de poftibilitatibus etc. quae fuper- ,, erunt, velut Ilias in nucem concludi vix refu- ,,gient. Sunt qui dubitent, an ftudii facri nomen- Append. Hift. pliil. „claturam mereantur etiamnum, quandoquidem ,,quae facra tangunt, cum profanis vanitatibus ,,ita confermentata funt, vt ab inuicem difcerni ,,vix queant. - - . Tandem in omnem effiifus ,,finceritatem id a me patienter tolerari non pofle ,,difei te edixi , quod pliilofophia fcholaltica ceu ,,fiindamennim fubmittatur aut bafis, cui inni- „tatur tota theologicae dofli inae machina. Q^ine ,,conuentio Chrifti ad Belial , lucis ad tenebras, „paganifmi ad Chriftianitatem. .- - Quod obfe- ,,cro fiibfidium, quale fulcimentum fperes a phi- „l«fophia, in qua innumera deficiunt, innumera ,,fuperfliiunt, innumera fallunt, innumera con- ,,tradicunt. At talem proclamat publiceque di- „uulgat clarifllmus quidam auflor (^GalTendus) „et compluribus tam rationibus, quam exemplis „affertum it. Quamobrem non defuerunt vn- „quam exPP. qui nigro femper eandem notarunt jjCalculo. Inter quos Gregorius Nazianzenus: „ahiice, inquit, qnam eleganter tam vere Ariftotelis „vii7iutiloqHam fagacitatem : ahiice montiferos illos yfiiper anima ftrmones , et vniuerfa illa humana „do^mata. - - Caeterum fi contentiones ad aliud „vtiles non funt, quam vt audientes fubuertanr, „quo fieri modo pofte credas, vt cum iisdelTi aut „per easdem feftarios vel retundamus vel lucre- „mur. - - An non centum prius reperias, qui „poft aliquod annorum curriculum diferte fate- „antur , laetari fe, quod quisquiliarum, quas in V V V V ,.theolo- 7o6 ad PERIOD. III. PART. I. LIB. U. CAP. II. pag. laa. lin. 6. Qui Newtomim, Gajfendum, Cartefmm, Lnbnizimtj IVolfmm. Legenda hic omnino Francisci Rothfischeri monachi olim Benedi719- hT) T. IV. p. ISI. verf. Germ. vbi etiam difTer- T. V. p. 91 feqq. Concilio Tridentino facris tationes morales contra Mallebranchium indican- legibus ferendis ftrenue adfuifle ait Schottvs tur. ObieciiTe quoque Lamium nonnulla fyftema- bibi. Hifp. T. II. p. 234, ti harmoniae praeftabilitae Leibniziano, infra To- m) Ibid. p. 232. mc V. p. 424. obferuauiinus. 708 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. II. comparare queat. De AriRotele, eius fententiam ipfis eius verbis in textu p. 135. expofuimus , quam hoc loco repetere opus haud eft. Ex eo autem effato Caramuelis conffat , quam tenui aufforitate fupero , quo is vixit, feculo, frul licuerit Stagiritae inter Belgas, Romanae ecclefiae ad- diffos, inter quos Caramuel degebat, mirandum autem, fcholafficos phi- lofophandi mores et Peripateticas naenias tamen , fortaffe educationis vi- tio fuiffe imitatum, et de Thoma, Ariftotelis affecla iudicaffe: ejl hoc fae- cula injignis- Thcnmjlarum doEirbm, et in multis Fniuerjitntibus fola; fed ali- qua videtur fupponere ^ quae libenter videremus clarius dilucidari. Ex quo iu- dicio colligimus, quanquam fe Ariffotelica philofophumena contemnere limulet, non tamen aufum ab aufforitate fedae Peripatetico-fcholaflicae totum fecedere. De Scoto : Subtilis eJl, et cui fruftra impnllefcit , qui inge- nium eximium non habet. De Lullio : Multa promittit at promiffts diues qui- libet effe potejl. De Ramo: Debuit huc poni et Jpecialiter examinari propter aliquos quibus rara potius ^ quam vera funt cara. Pari modo de Paracelfo, Campanella, loanne Marco, Cartefio, Helmontio itidicat, quae, ne nimii in tanta paginae temporisque, qua premimur anguffia fimus, hic non adducenda , legenda tamen funt, vbi occafio libri non vbique occurrentis datur, et cum noffris infra de his philofophis didis comparanda. Prae- terimus iudicia de PP. non minus digna ad quae attendatur, etfi afl no- ftros circulos non pertinent. pag. 136. lin. ig. Quos praecipue avMores f equimur, difcet. Comparabi- tur non inutiliter cum Bibliotheca S. 1. Andreae Schotti Bibliotheca Hifpanica, qui potiores lefuitas, qui gente Hifpani fuerunt, more fuo enumerat, quam tunc, cum iffa fcriberemus, propter infignem libri ra- ritatem infpicere non nifi per alium poteramus, noffris vero forulis lite- rariis poftea acceffit. Leguntur ibi elogia Gabr. Vafquezii , Fr. Suarezii, Fr. Toleti, aliorumque etiam fcholafficae philofophiae laude ce'ebrium virorum, quae tamen ob inffituti rationem exfcribere hoc loco non licet. Cum eo vero comparanda Nicolai Antonii bibliotheca Hifpaniae noua^ qui multa fuppleuit. pag. 13S. not. I. Dicitur apud MIRAEVM et SCHOTTVM ” . Haec nonnulla emendatione opus habent. Affert cardinalis Toleti epitaphium prior, inque eo primus dicitur Toletus cardinalitiam dignitatem intuliffe in focietatem lefu. Alt aliter longe illud epitaphium recitat Schottvs % quod , quia paucis multa de celeberrimo viro tradit, in gratiam Ledoris, Schotti bibliotheca carentis defcribemus : D.O.M. ») Locv.s Miraii extat in Klft. Iit Sec. XVII. ter alios Reimmasv. eat. bibi. Tom. II p. 128. p. 236. Bibl. eccl. Fabricii. de eius r:iritatc S. rcu. Solgervs cat. T. 11. p.333. $') T. II. p. 296. D« hoc libro videndus prae- Cat, bibl. Salthen. p. 151. DE PHILOSOPH. ARISTOTEL. SCHOL. RECENT. 709 D. O. M. Francifco Toleto Cordubenfi S. R. E. Presb. Card. qui dodlrina, prudentia, facra eloquentia, meritis, fummorum pontificum gratia, ad extremum purpura Clementis VIII. beneficio claruit. Deiparae Virgini apprime deuotus, cui viuens omnem animum, moriens omnem haereditatem confecrauit : et iuge facrificium in eius honorem amplo annuo cenfu XII. facerdotibus diftribuendum decreuit. Vixit annos LXXIII. menfes XI. dies X. obiit anno cIuIuXCVI. die XIV. Septembris huius bafilicae canonici et capitulum viro ampliffirao et optime de fe merito pofuere. Ceterum inuita et repugnante focietate in cardinalium collegium adfum- tum, alTerente Patres omnibus ecclefiafticis dignitatibus interdici, refert M I R A E V s. Ibid. lin. 3. a fin. Qwf imprimis perfpicuitatem eius taudat. Sunt in no- flra fupelledtile libraria eius commentaria vna cum quaejlionibus in odio libros Arijlotelis de phyfica anfcultatione ^ itemqiie de generatione et corniptionCy Venetiis apud luntas primum in lucem edita in f. 4. quae nos non fine iucunditate legifie recordamur. Adeo enim perfpicuitatem fcquitur et fimplici caftoque fatis fermone quaeftiones phylicas et fcholafilcas Ari- ftotelicorum euoluit, vt nihil relinquat, quod le vtrum hoc pad:o in omnibus fcholis melior facies refulgeat, gratulamur- que Galliae , etiamfi in minoribus didicerint fapere : quod nos fperare iubent tot virorum acutifllmorum labores et molimina, philofophiam puriorem amplificandi. Certe ad hanc normam et effigiem Honoratum Fabri ex eadem focietate philofophum inftituifle philofophiam monui- mus. Sed miramur tamen cum deformes philofophiae fcholafticae nae- uos videant, manibus palpent, et emendare cupiant, cur iftum procum non reficiant magis , nouamque fapientiae candidatis fponfam adducant, quam quod veteribus panniculis, laciniam quandam purpurae affuunt? cur non vitae magis quam fcholae philofophari difcipulos doceant , cur inutilibus refedis non nouas magis , quam confarcinatas maleque confu- tas veftes philofophiae fcholarum induant.^ cur fpiritum contradi^orium feruata methodo rixofa et fcholaflica nutriant, et ad rerum grauium ne- gotia corrupta hoc padfo ingenia traducant? Tacemus alia, quae a viris doctis, (quales habere focietatem non negamus,) apud quos candidum et de publico iuuentutis commodo feria cura vigilans pedus deprehendi- tur, merito expellantur? An nos iniqui iudicandi fumus, fi fufpicio nos vexet, certum aliquod idque eximium commodum fub feruata hac me- thodo latere , quod vtiles euentus ad tuendam rem fuam pollicitum, tanti acuminis viros in priftina tamen et reprobata a fanioribus femita retinet et iuuenes ad trifles et inutiles vultus fubinde reuocare iubet. Afl id magis impedimento effe fapientiae verae promouendae quilibet iu- dicabit, qui eius indolem nouit, et fine partis ftudio cogitat, iuuentutis ingenia , quae cerea funt, diu vero retinent, quibus in fcholis imbuuntur, quaeque illis imprimuntur , ita ad aetates maturioris exercitationes et iu- dicia praeparari, vt fcholaftica praeiudicia in iuuentute haufta , viri aegre exuant, praecipue cum plerumque turpe putent quae pueri didicere , fenes perdenda fateri. Verum deferimus tandem Scholalticos campos, et ad amoeniora prata conuertimur. AD CAPVT TERTIVM. DE PHILOSOPHIS GENVINAM ARISTOTELIS PHILOSOPHIAM SECTANTIBVS, pag, 155. lin. j^hieUo licet aiiEioritafis et antiquitatis /ludio. Pro, fludio, leg. praeiudicio. Melanchthon enim nec veteres contemnebat , nec confulendos et audiendos effe negabat, vbi veritati conuenienterpraecepifTent, ipfe quo- que 711 AD PERIOD. III. PART. I. LIB, II. CAP. III. que a veterum ledlione non erat imparatus. AR praeiudicia inde enata et falfas propoiitiones principiorum loco in philofophiae Rudium intro- duda reiiciebat: cuius teRimonia fupra ad caput primum huius libri lam adduximus , remque infra cap. III. §. 46. 47. confecimus. Legenda im- primis incomparabilis viri oratio de Jludiis corrigendis “ , in qua tot falu- bria monita, tot medii aeui cum recentiori comparationes inueniuntur, quae diRa h. 1. confirmare et fupplere perfeRe apta funt. Luculenter vir magnus, et vt decebat reformatorem literarum: primum defertis ve- terum difciplinis , quando audax ijla commentandi et philofophandi ratio iniia- luit^fmul Graeca contemta, mathematica dejerta^facra negligentius culta funt. Qjw malo, quae faeuior pefliseffe potuit f certe nulla vulgarior vnquam fuit. - - In fequentibus autem magna quae barbaries contemtam anti- quitatis literaturam fecutafit, mafcula oratione depingit. Ibid. iin. 6. Maluerit fenariam philofophiam eligej-e. Id quidem tem- peramento Melanchthonis tribuendum eR, quod non fine cortice natare, et fime duce veritatis viam quaerere audebat. Vnde monet: mihi ad mo- res etiam conducere videtur, eligere fedtam, quae Jludium habet non rixandi , fed inquirendae veritatis, deinde quae amet moderatas opiniones, non captet plaufus indodtonm, praejligiis difputationum et abfurdis fenfentiis. In quibus cha- raRerem animi Phll^pi facile agnofcas , boni nempe et reRum amantis, fed cui fortitudo deerat propriis paRibus progrediendi, etfeRariam fca- biem exuendi. Qiiae ob viri auRoritatem in mores fequioris temporis traduRam non potuere non libere philofophandi confilio remoras ob- iicere. pag. 159. Iin. 24. Et problematice tantum de Ariflotelis mente dlfputare profiteretur. Haec ad hominem, quod vocant, palpumque obtruendum cauRatus eR Pomponatius. Quanquam enim non ignota erat Ire^o^oflcc AriRotelis e. g. de mortalitate animae, quam neceRario ex principiis Sta- giritae fluere affirmabat, ille autem error publica Pontificis maximi et concilii cenfura eRet profcriptus , vt fupra obferuatum : toleratum tamen eR iRud aRertum cum reliquis, velut problematicum et hypotheticum, nempe pofito, quod AriRotelis fiyRema fequendum effet, quod ipfii ta- men Peripatetici profeRores in hoc quidem articulo fe reiicere proteRa- bantur; vt vel ipfiius Bembi cardinalis exemplo conRat. Atque hoc pa- Ro inuidia Pomponatli philofophemata non preRa funt. Sed in eo in- cautus famam fuam cornmaculauit et imprimis ordinis ecclefiiaRici in- dignationem et deteRationem meruit , quod eiusmodi hypothefes inue- xiRet, velut maxime probabiles, quae ne quidem Peripateticae erant, et ita comparatae deprehendebantur, vt commoda et emolumenta ecclefiae dominantis euerterent, adeoque ipfum illiuS ordinis iugulum petere vi- derentur, Dabimus huius obferuatlonis memorabile exemplum, quo- niam ex eo de veris cauflis fatorum philofophiae iudicium fieri poteR. Place- tT) Tom. I. pag. 498. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 713 Placebat Pomponatio miraculorum gloriam, qua tantopere ecclefiae au- dorit^s fulcitur, in dubium vocare, vt in textu nolfro obferuatum. Huic hypotheli conuenienter fiatuebat, miraculorum virtutem et veri- tatem nafci, augeri, minui, tandemque euilefcere et in nihil reuerth. Hoc vt experientia fulciret, addit quodam loco Videmus miracula in principio ejje debiliora , pojlea augeri^ deinde ejfe in culmine^ dein<^e labefaFfariy donec in nihil reuertantur. Qjuare et mincin jide noftra omnia [rigefcmit . mi'- racula definunt, niji conJiBa et fmulata: nam propinquus ejje videtur Jinii (nempe ecclefiae vel ndei Chri/tianae, de qua loquitur). - - non latet nos quod Jicut virtutes naturales perdurant in quodam tempore et non vitra; ita ejl de virtutibus imaginum ; non enim injliiit aliqua virtus de coelo, niJi in tempore quodam, et non vitra: ita eJl etiam de virtutibus imaginum etc. T alia aliquot exemplis patriae Italiae probat, et imagines adducit, olim miraculi fidem habentes , iam negledlas et contemtui habitas. Vnde concludit et prO demonflratione adducit, verba et charaEferes non pojfe difponere materiam, vt tales injiuxus recipiat a corporibus coelejlibus. Recogitare et attentius paulo confiderare iubemus opinionem ecclefiae Romanae, praecipue eius temporis et quidem in Italia, de mirabili imaginum virtute et effica- cia tot laudibus decantata, et quae inde praxis, quae emolumenta ad eam et imprimis ordinem ecclefialficum confluxerint quafi , eamque ditaue- rint. An non ifla omnia inuidiae flammam accendere et inde materiam indignationis praebere poterant vberrimam.^ praecipue cum miraculo- rum gloriam veteris primaeuaeque ecclefiae teftimonio ita confirmatam vt conuelli non pofTet, faluam ratamque relinqueret % fuo autem tempo- ri non alia , quam fimulata et confiAa concederet , affirmaret quoque falua hac hypothefi non legem modo Mojis ,fed gentilium quoque et Mahu- nutis habere fua miracula , qualia leguntur et memorantur in lege Chrifd ^ Ferreo certe flomacho illi opus elTe credimus, qui talia fine indignatione potefl concoquere, et non videt adeo non pofTe fubiici cenfurae eccle- fiae rem ex fadis probatam , vt eius magis audoritatem prorfus euertant. Alia , et fimilia quae pafTim in paradoxis philofophi Mantuani hypothefi- bus occurrunt, ne nimii hoc loco fimus, in praefentia tacemus, plera- que autem infra in delineatione fyftematis eius de fato et de incantatio- nibus ex libris eius rarifllmis attulimus. pag. 164. not. v. Dialog. V. Locus Vayerii extat T. IV. Opp. p. 1^6 feqq. edit. Pari/. i66p. qua nos vtimur. Meretur autem infpici , quoniam pleraque heterodoxiae Ariftotelis capita congefta exhibet, in quibus Sta- girita habetur reuelationi irreconciliabilis. pag. b) De incantat, p. 517. fydema (iinul cum liis comparandum eft, vt in- 0 P- 339- P' 3’'^* telligatur, ex quo nefario fonte irta omnia pro- *) Totum vero Pomponatiide incantationibus fluxerint. Vid. thef. $4. ad 47. infra addudtas. Append. Hijl. phiL Xx XX 7*4 AD PERIOD. III PART. I. LIB. II. CAP. III. pag. 182. lln. vit. THEOPHILFS FOLENGIFS. Non Theo- philo fed lacobo Folengio carmina haec rufticana iucunditate deledlan- tia tribuit Teissierivs s, qui tamen ipfe in additionibus , Navdaei ^ fententiam fecutus ea pollea ad Theophilum retulit. Et huic quoque omnes fere tribuunt, qui eius mentionem fecerunt, M o n e t a ', N i c e- RONivs^, Fabricivs' alii. Thomaflinum autem, non fatis accu- ratum fcriptorem , hunc aliosque de (criptis Folengl errores ex leui au- ditu haufifTe , iidem obferuant. Ceterum Merlinum Coccaium in Italia et Antonium de auena in Gallia , qui femilatinae fcriptionis ludicrae au- ctores vel primi fuerunt, vel praecipui, non admodum (ibi a multiplici fpurcitie rerum et verborum cauiffe , conqueritur lefuita V a v as s o r qua veritate, leClori ex infpeCtione libri rarioris iudicandum relinquimus. Illud certum , et fupra ad hift. philof. fcholafticae exemplis ex Folengio obfeniatum , acerba fed iucunda fatyra philofophiam , moresque fcho- lafticorum rihfTe Folengium, quod momordilTe virum doCtum, fed fo- cietati fuae addiCtidimum, verifimile e(t, faltem conniici nonfme verifimili- tudine ex fequentibus poted, vbi more fuo collegio folenni fcnbit, Martinum Lutherum et MatthiamFlacium Illyricum fic Romana et antiqua facra, puramque religionem et theologorum ratas opiniones, praejertiin Parifienfium, yio genere fcripturae cauillatos fuilje, vt ne ipfa quidem fupra pojjit imi.netas. Rara obferuatio , ex qua difcimus, Lutherum macaronico fcribendi ge- nere cum Pariftenfibus fcholafllcis congrelTum, cuius fpecirnina nobis in- uiderunt colleCtores fcriptorum Lutheri, etiam illi, qui ludicra eius men- falia nobis vendiderunt. Aft vix natus erat Folengius, cum contra theolo- gos Parifienfes Lutherus fcriberet, nec noftra quoque lingua iftam La- tina cum plebeio fermone mifcendi futilitatem admittit. Ex quo mani- fefle condat, fola inuidiaeLuthero conflandae caufTa haec fcriplide lefui- tam eloquentiflimum. De pietate Folengii cum praeclare fenferintTnvA- Nvs ^ et Dvpinivs “, cauebit fibileClor, ne fatyrica ifla loca p, quibus homines ecclefiafticos momordit, quosque ita in ruborem dari et emen- dari pode fperabat, ad eius infamiam cum Vauadore referat. pag. 183. lln. ig. Gnauiter prejftjfe vfus ejl. Non inferiorem Portam praeceptore fuo Pomponatio fuifle, fed cum eruditione Peripatetica • iun- /) Ita ipfe Folesgivs in apol. poem. Macavo- flicani Italici, itemque morum illius temporis, nicorum : Ars ifta pcerica nuncupatur niacaro- qui fub hac nugarum larua amare traducuntur, nica , a macaion bus deriuatr-, qui inacarones et leiloris contemtiii exponuntur, funr quoddain pulmentum farina cafro butyro g') Elog T. 1. p. qcf. compaginattim , groITum, rude et ruiticanum. h') loc. cit. p. 25. 26. Ideo Nlacaronica nil nifi grafrcdinem, nidlta- 1) not. ad Epbemer. erud. Paris. tem et vocabularios debet in fe continere. Ad- t) Mein. Iit. T. VIII. p. 33. fq. vers. Germ.qui dimus : c un aureu. vim feltiui ingenii , di^ftri- imprimis feripta Folengii recenfet. nae et phi'ofophiae qua ridendo et ludendo (tui- /) Bibi. Lat. med. T. V. p. 211. titia heminiuin exagitatur et contemnitur. In vi'} De ludicra di£t Opp. T. I. p. gy. quo fere inimitabilem fuiffe i,hara£lcrem Folen- j;'i vid. Teissier. loc. cit. gii, f.itebuntur, qui in ludicris quoque virorum e) Bibl. EccleCSec. XVI. prudentum 1'eria et vtilia cernunt. Requirit au- pt Paucisquidem leila ob raritatem editionum. tem carmen hoc notitiam fermonis plebeii et ru- Noltrae praeferiptae fune Venetiae, 1585. 12. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 715 iunxiffe elegantiam literarumGraecaeque linguae, quamuis efTetfufpedus, quod aliquantum plus, quam par erat, Arifioteli tribuerit more magiflri Pomponatii, maxime in dodrlna de anima et intelledu humano, obfer- uat Thvanvs Vitam quoque voluptatibus magis, ludis et fimilibus, quam ftudiis tranfeglfie, et Epicureos mores fecutum effe, tradunt Gvil. Salden vs , et qui eum fequitur Teissierivs^, tefte tamen non laudato. pag. I8<^- lin. 26. Praedare meruit GABRIEL NAVDAEVS. Hunc fontem plerique fecuti funt, qui res Niphi expofuerunt, inter quos omnino confulendus eft Niceronivs more fuo in his enarrandis latis curiofus et attentus. Monetisexlouio, commentationes Niphi in Arifto- telem et Aucrro^m , et prolixitate nimium diffufa et elegantiarum Lati- nae linguae paupertate difplicuifle, qui redle iudicat, hos Niphi libros in- ter farcinas bibliothecarum publicarum fepultas negligi , et a nemine ex- peti. Gauifus eft Niphus dignitate comitis Palatini , quam ei tradidit Leo X. P. M. cum facultate ex infignibus Mediceis fua augendi. Inde Medicis nomen interdum vfurpaffe nonnulli referunt. pag. 139. not. m. lin. 3. coi. 2. Scripftt dialedicam. Ea ideo hoc loco notanda eft, quia ob perfpiuitatem breuiter, at luculenter omnes Arifto- telis regulas comprehendentem a plerisque docendi magiftris, adhibeba- tur, et iuuentus fcholaftica eam manibus quotidie terebat, tefte Panta- LEONE. IrnprefTa ea eft Coloniae anno clobXXXII. alia eius feripta enarrat Gesnero-Simleri ana ^ Gauifus eft amicitia Era- SMi ita tamen, vt is non obfcure proderet, difplicere fibiquod partes Lutheri fequeretur Et fortaffe ille repetendorum priftinorum larium illi auftor fuit. Coloniae enim medicinae dodor et profefTor creatus eft, ibique obiit, fi fides Pantaleoni. Aft odia et perfecutiones aduer- fariorum, qui literarum emendationem perhorrefeebant , eum ita pref- ferant, vtanteaColonia emigrare cogeretur, cum Reuchlinianis litibus im- plicaretur : nam inter focios fuilTe credebatur , quorum falfis rifibus et fatyris epiftolae obfcurorum virorum tribuebantur : Hermanique Bufehii amicitia inuifum eum fecerat '. De qua re tamen alio loco pro- lixius dicendum eft. Obiit valde fenex anno cbloXLIII. vnde anni numerus in hac nota emendandus eft. pag. 197- Controuerjia , quam cum Bartholomaeo Cafa aluit ^ et imma- nem Hiff anorum faeuitiam defendere aufus ejl. Habuit in hoc argumento aduerfarios Sepulueda non Cafam tantum totius controuerfiae prfnci- pem, fed et Dominicanae familiae theologos, Francifeum Vidoria, et Do- X X x X a mini- q) loc. cit. x') pag. 349. r) Er. dc bon. ct mal. Iibns p. 43 tqq. gp l. xX. p. 718 fqq. t) T^XIV' vers. germ. O Conf. Bvrckardi Com. de fatis Lat.L in «) Profopograph. T. III. p. 68. ed. Germanicae. Germania P. I. p. 293 fqq. 322. ' AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. m. ininicum Soto, etComplutenfem quoque academiam, cum afieruiiTet, no- ui orbis incolas , in Chriftianorum ditionem annis redigi ius fafque elTe. Cuius tamen fententiae inuidiam diftindione inter ditionem et feruitu- tem, ita emolliuit, vt diceret, non bonis fpoUandos, fed fme iniuria conferuandos , non heriliter eis , fed regie et ciuiliter ad illorum vtilita- tem effe imperandum De qua celebri quaeflione pertinaciter in aula Caroli V. difputaia in naturae et gentium iuris hiftoria plura quaeren- da lunt K pag. 197. lin. 19. Tantum non primum locum meruit. Dabimus ob libri ra- ritatem leAori iudicium Pocciantii „Petrus Vidlorius vir multo „acumine, perfpicacis ingenii, eruditaque facundia praeditus, validis „difciplinarum omnium praelidiis nobiliter inftrudus , et Ciceronianae ,, eloquentiae infigne ac immortale decus, in mundum datus, vt in fcri- „bendo et docendo omnes artis oratoriae locos latentes miris celfilTimi .„ingeniis fui luminibus illuRraret^ cuius eximiae elegantiae dulce*dine .„commoti atque alle<5ti fludioli viri, tum ex Italia tum ex tranfalpinis ,,ciuitatibus remotiffimisque regionibus Florentiam tanquam ad purifli- ■„mam ex hoc vberrimo fonte fcientiam hauriendam multis magnisque .„periculis aditis venerunt“. Confirmat id Imperialis \ qui, addudis multis famae et exillimationis eius exemplis, et hoc addit; llludveredigniffi- miim ejf e adeptum , quod exteri Florentia iter habentes inter caetera eius vrhis admiranda.) eum etiam ceu caput eius aeui fupereminens et jderum inuifere , ac de facie nofcere gejlirent , quanwbrem eius ad viuum depidtam imaginem pretiofi loco viatici fecum adferre plurimos compertum fit, fiimmum autem academiae Floren- tinae parentem concordi fiiorum ciuium plauju diceretur. Ibid. not. l. IMPERIA LIS in mufeo hijlorico. Delenda tota haec al- legatio , nihil enim de ea re habet Imperialis, cuius mufeum eo tempore, quo ifta fcripferamus, nondum pofTedimus, ipfumque infpicere potui- mus. Apud Frehervm vita Vidorii ex Imperiali ipfius veH^is repe- tita pag. 1478- quaerenda eft, qui haec etiam tacet. Sed fecuti fumus, cum ifia feriberemus, narrationem pfeudonymi Clarmvndi quem fc- cutum ejl lexicon vniij,er/ale hifioriemn. pag. 199. lin. nd. De Arijlotele non indiligenter meruit. Maxime lau- dantur commentarii in FUI. libros Arijiotelis de optimo flatu duitatis , fplen- dida luntarum editione Florentiae imprefli^, qui inter reliqua raraVido- rii feripta funt rariflima K pag- «") SciioTtvs bibl.Hifp. T. IIL p. 466. De fcnpt. Florent, p. 147. c) Summ.im dabit narratio Thuani ad an. 1572. HOt. i. addofta. (C) In Mufeo hiftorico itidem raro,P. 1, p. ijj. vbi etiam eius imago ad viuum depiita cernitur. t) Vit. vir. Dd. P. I\'. n. j. p. ^1. ./) Totn. iV. art. Viilorius, i5'76. fol. Cuius exemplum poflidemus ex bibliotheca, ili. ICti. Xorimb. Georgii Remi qui fenem adhuc i<84. vidit, huicque exemplari dodtifTimas more fuo annotationes adiecit. />) Vid. VoGT. Cat. libr. rar. p. yoy. Bvke- M.SNN Cat. L. R. p. 59- t]ui (atis magnum^eiu^ 'Uatuit pretium., Cat. Salthen. ,p. 3C6. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 717 pag. 200. not. X. lin. 7. a fin. IMPERl/ILIS. Legitur elogium To- mitani apud eum in miifeo hiftorico qui id quoque de eius varia eru- ditione narrat, „non tantum fuUTe celebrem profeifione medicum, et ,,philofophum in academia patria docentem , fed in ciuilibus quoque „negotiis pereximie verfatum, pluries enim ad fui v^el amicorum tutelam „in forenli ftrepitu exultauiffe - - nullum forte in penetrandis latebris ,,Logieae feliciorem , nullum in eo dumetorum anfradu captiofaque ar- „gumentorum vertigine doctiorem ac fubtiliorem fuiffe“. Obiifie eum di- ra peftis lue ablatum anno MDLXXVI. idem afferit, vnde annus emor- tualis in hac annotatione emendandus eft, ponendiisque 1576. pro 1567- pag. 201. lin. 14. Hunc de faciei et oris fpecie feiieritatem prae fe ferente. luuat hanc conciliationem effigies Zabarellae, ab Imperiale exhibita, qui cum fande affirmet, icones ad viuum vbique locorum a fe anxio peren- nique Itudio conquifitas, et cum probatioribus collatas elTe, facile ex eius intuitu concludimus, rede nos charaderem Zabarellae delineauilTe^ pag. 202. lin. 13. X4. Accuratam Peripateticae doBrinae cognitionem fpi~ rant. Erant tunc in Italia complures philofophi, qui per academias di- fperfi vtrique philofopho, Platonem puta, et AriPotelem, reuerentiara exhibebant, et in eis conciliandis vel accurate tamen inuiccm conferendis operam Jocabant, quorum indicem Franciscvs Piccolomonaevs fatis longum enumerat. Vincentium Madium, Marcum Antonium Ge- nua, Francifcum Vicomercatum, Fridericum Pendafium, Nicolaum Tur- eum , Camillum Baldum, lugurtam Thomalium, P'ortuniumCinugum, Auguftinum Buccium, Io. Bernardinum Longum, Hieronymum de Ponte, Flamminium Nobilium, Francifcum Verinum Secundum et Francifcum Bonamicum , Antonium Montecatinum etc. quam eorum philofophandi rationem fuo calculo ipfe probat et eximie laudat, vt infra dicetur. Aft difplicuit hic fubtilis fyncretifmus aliis, AriBotelem fincerius fequenti- bus, inter quos agmen ducit Zabarella, quem pure A.nftotelicum philo- fophandi genus praetulilTe illi mixto rede obferuauit Iac. Thomasivs'. De qua re tamen infra inter fyiicretiflas philofophicos pluribus adum. pag. 208. lin. 24. Ob perfpicuitatem eius feripta commendentur. Dici 'id quidem fenfu comparatiuo, de Tr. Piccolomineo poteft , quod in ea obfcuritatis retia non inciderit, quibus plerique philofophi Ariliotelem per fe obfcurum fecuti fe inuolui pafli funt. Alf fatis tamen obfcurum effe, leda vel vna tradatione "" de philofopliornni placitis in attinentibus ad intejna principia generationis rerum natura fatis fuimus experti. X X X X 3 In t) pag. 49. XO. _ Paulum Berrium, Pereriuiri, Io. Uipr. Criroum, fc} In comm. de moribus, flradu f. libro V. et ex noltris Arnifaeum, Salinafuiiri , V'olTiuin c. 27. p 4 8 teqq. vbi de comparatione Ariftote- aliosque. lis cum Platone agit. ni) Eft illa introductio in philofnphiain natu- /) Orat. XV. de fyncretismo Peripatetico ralein Ariftotelis pra^MTufTa eius fcientiae philof. p. 341 feqq. vbi quoque improbantes hanephilo- naturae totius vniuerfi , cuius editionem ‘Fraiic. .fophandi tcabiem .philgroplios, laudat Muretum, .1628. 8- tpii^o volumine poindemus. 718 AD PERIOD. IIL PART. I. LIB. II. CAP. III. In qua tamen valde laudandus elt , quod inftitutionibus phyficis hanc de placitis philofophorum veterum, de principiis generationis in rerum natura tradlationem praefixerit. Sine hac claue enim, non facile pof- funt libri Arlftotelici intelligi , qui plerumque veterum philofophorum placita mira nebula obducunt. Itaque poteft hic Piccolomini liber vtili- ter comparari cum Scipione Aqviliano de placitis philofophorum cis ante Arijlotelem. Luculentius verfatur Piccolomineus , in moralibus, quamuis circumduda oratio lucem cohibeat, ledoremque nafo ducat, methodus quoque per quaelliones et refolutiones philofophandi taedio ieer innumeros inueniuntur auos Cum r) Adeo rarus eft, vt tie magni quidem libro- 1597. V’eneriis prodiit, Matonius 1603. viuif rum rariorum h«I!uones Vogriiis er Gerdcfius ereptus eft. Vnde vero fua habeat Morhofius, eum viderint, fed in catal0;'is uiis L L. R R, tan- cuius iudicium h. 1. feqiiimur, fatemur nos igno- tum e'< hoc noftro indicio recenfuerint. rare, qui librum iftum nunquam vidimus. s) pag 141 feqq. t) pag. 1069 fqq. g') Confpirat annus editionis , liber enim ille 720 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. III. Cum fratre a teneris^ iujfu patris Qccolor amis Hellados et Latii /cripta difaia legens Miffus in illujlrem pojl haec Antenoris vrbem Ex Sophiae iu/fis imbuor et Themidis. Tum fatum iniufti fugientem tela furoris Detulit ad fines, terra Lemanna y tuos. Tu vitae foetam prima florente iiiuenta lunxilliy decies me facit illa patrem. Euocat hinc luflris tradentem iure duobus Pannonia et retinet tempore pene pari. Abflrahor a caris y colui quos femper amicis. Moribus auerfis , liuida turba y tuis. Pace peto Mufam mox Unguo bella gerenteniy Antiquo Allobrogum reddor et hofpitio. Sed fi hinc pertraxit retioris laeta Nemafus Imponens humeris munera iunttam eisy Cur reuocas? praefare vetant, en optime Princeps {Parce piae menti/ iitffa fuperba fidem. Non tamen inuitus retinebor tempore longOy Auro libertas carior effe folet. Excipit y hinc igitur vicina academia tandem Sed Placentina, rege iubente locans, HaHenus aduerfam expertus fortemque fecundam , Euafi inultus. Scire futura y nefas, pag. 220. lin. 27. Primum et poflremum cepijfcy quid Arifloteles velit y SAMVEL PARCKERES iudicauerit. Miramur hoc Parckeri, viri cetera dodliffimi, fed inphilofophorum hi/toria non fatis exercitati* iudi- cium. Ex hac enim, quam hadenus copiofe recenfuimus , Peripateti- corum recentiorum hiftoria abunde condat, plerosque, qui mixtum ex Ariftotele atque Platone philofophandi genus improbabant et yvnaiMsk- qois fecundum Ariftotelem philofophari cupiebant, fyftema metaphy- ficum atque phyheum eius totum eodem, quo Caefalpinus modo expli- cuifTe, ea tantum cautela adhibita, vt fe interpretes magis efTe Stagiri- tae, quam afleclas profiterentur, faterenturque, fyftema phyfiologicum Ariftotelis cum Chriftianae religionis dodrina conciliari non pofTe, huicque fe propter reuelationem eiusque contadum diuinum , et propter ecclefiae audoritatem ex animo adhaerere ; quod fimiliter fecifie Caefal- pinum, quicunque etiam verae mentis eius fenfus fuerit, ipfe Parcke- rus non negat. pag- n) Luculento id exemplo cognofei poteft, ex excufTo Berigardi libro atque mente infra p. 480 iudicio, quod de Claudio Berigardo dilp. I. f. 24. feqq. deinonftrauimus. p. 67. tulit, quodque falfuin effe, et non fatis DE FFULOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL, SECTANT. 721 pag. 221. not. f. Qji- Perip. L. V. c. 4. p. 12J. Extat locus Caefal- plril in editione prima Q^q. P. quae apud luntas anno cIoIoLXXI. 4. prodiit , L. V. c. 4. p. iii. b. vnde a viris fummis huius detedae cir- culationis languinis gloria, quam tamen MichaCl Seruetus ei praeripuifTc cenfendus eft, vt rede notatum Leibnizio Tidvv ^ tribuitur. Alium, qui huc pertinet Caefalpini locum y attulit, vir praedantillimae raraeque eruditionis Lvdovicvs Dvtens, qui in incomparabilis elegantiae et in- finitae ledlonis libro , quo inuentiones plerasque recentiorum veteribus vindicauit , rede obferuat , locum iftum Caefalpini , quem ipfe ex editio- ne Qg. Per. fecunda adduxit, ex prima editione anni 1571. ideo hanc in- uentionis gloriam Caefalpino vindicare , quia illa editio LX. annis ante vulgatam ab Haruaeo hanc obferuationem , prodiit. Ibid. lin. 23. Medicorum Jiliis definiendum relinquimus. Obferuauit il- luftris Boeehavivs Caefalplnum primum fuiffe inuentorem circula- tionis fanguinis, fed non euulgauifle, nec eo vfque penetrauilTe, quo Haruaeus. Quod pofterius quidem verum eft, et concedi debet illuftri viro, non tamen Caefalpino inuentionis gloriam eripit, quia nec totam eam filentio fuppreffit, vt ex allatis teftimoniis conftat, nec quaeftio eft de totius inuentionis explicatione et demonftratione , quam nemo facile Haruaeo eripiet fed de detedione, quam quidem non latuiffe Serue- tum, ex addudo ab ill. Dvtens loco conftat, verifimile autem eft, Caef- alphium non vidiffe vel legiffe Serveti librum de Chrifiiana religione, fiue de trinitatis erroribus, cum vix credi poflit, huius generis librum poft horribile audoris fatum in Italiam penetraflfe. Aft de his quidem in hi- ftoria literaria eius temporis plura. Ibid. not. Venet. 157/. igp3.fol. Delendum, /w/b/Zo, nam altera edi- tio quoque prodiit 1593. 4. teftibus Morhofio et Cl. Dvtens ^ pag. 221. lin. 25. Prefio fiibi pede fequendum effe Jlatueret. Scripfifte fe hos commentarios, propter pfeudo-peripateticos non tacet, et cur id fa- dum a fe fit, candide exponit. „Nempe, cum veteribus eae potiffimum „habendae fint gratiae, quod a fe inuenta cum pofteris tradiderint ad vl- „terlora perfcrutanda , iter facilius reddiderint. Si enim non fuiftet De- „mocritus, Empedocles, Anaxagoras, aliique multi et tandem Plato, non „futurum fuiffe Ariidotelem , quo duce philofophia ad dignitatis fum- „mum faftigium peruenifle videatur , quando annis iam fere bis mille in ,,vnius Arlltotelis dodrina intelligenda ftudium omne impendatur. „Quanquam et illud fadum fit, vt ob quorundam barbarorum commen- „tarios, qui ob acre ingenium audoritatem et primarium locum inPeri- „patetica Reclievches fur Forlgine des decouvertes >") Q3. medicae L. II. q. 17. p. 234. attribuees aux niodernes T. II. p. feqq. Meth. ftud. nied. P. 4. c. 2. p. 79. x') loc. cit. conf. t.niieH ill. Hallervs meth, «i Vid. quae notauimus T. V. p. 657. ftud. med. p. 583. t) 11. cc. Jppend. Hifi, p/iil. V VV •j'12 AD PERIOD. m. PART. I. LIB. II. CAP. III. „patetica difciplina fibi vindicarunt, tanta caligo oborta Iit, vt, confcri- ,,ptis aliis innumeris in commentatores commentariis, philofophia in er- ,,rores impegerit inextricabiles. “ - - Quae cum moribus philofopho- rum fui temporis obiecilTet , fcopum fibi fuiffe, ait , „Perlpateticam di- jjfciplinam multorum altercationibus inuolutam pro viribus (ibi concef- „tis euoluere, vtfummi philofophi fententiae cum non parua humani ge- „neris iadlura delitefcentes in apertum exeant, et reliquis ad veritatis „complementum viam fternant. “ Ad quam archiatri pontificii explica- tionem fcopi fui in fcribendis his quaefiionibus Peripateticis probe atten- dendum eli Ex ea enim intelligitur i) Caefalpinum credidiffe, Arifto- telem omnem ante fe philofophorum fapientiam comprehendifTe \ i) Ad- mittendam effe audoritatem ob tot annorum aflenfum ei tributum; 3) Explicationes fcholafticorum et Platonicorum hanc egregiam philofo- phiam corrupiffe, eorumque obfcuras et ineptas explicationes effe vitan- das; 4) fa') Lib. IV. c. i teqq;. Lib; V. c, i feqq;. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 715- XXXIV. Quaecunque ex femine fiunt, eadem fieri pofTunt fine fe- mine. Alia autem eft prima omnium animalium et caeterorum entium creatio , quae a primo ente in principio effluxit j alia eorundem fucceffio. XXXV. Ortus ex putredine fimilis elt ei , qui fit ex femine, ad fuc- cefiionem fcilicet inftitutus, non ad primam fpecierum dependentiam at- que produ(fflonem : nifi enim haec praeceffifTet , nequicquam neque ex femine neque ex putredine ortum eflet. - XXXVI. Prima perfedorum animalium generatio ex verme fit, et fic in tempore infinito , quod fupponitur , deficientibus aliquo tempore omnibus fingularibus alicuius fpeciei , primum aliquod ex putredine oriri poteft, ex cuius femine propagetur fpecies, vt quibufdam contingit ex fola putredine propagari. XXXVII. Foeminae non folum materiam tribuunt conceptui, fed et formam , mares autem formam folum. XXXVIII. Cor non folum arteriarum, fed et venarum ac neruorum principium. Falfum autem, neruos omnes ex cerebro et medulla fpinali defcendere. XXXIX. Refpiratlone non intromittitur aliquis fpirltus externus in cor. XL. Motus continuus a corde in omnes corporis partes agitur, quia continua efl; fpiritus generatio, qui fua amplificatione diffundi celerrime in omnes partes aptus eft, fimul autem alimentum nutritiuum fert, et autftiuum ex venis elicit per ofculorum communionem, quam Graeci anaftomofin vocant , tandem vero fpiritu in aerem ambientem difflante, alimenti corpulentia remanet partim frigore, partim calore coagulatur. XLI. Senfus nulli parti ineft, quae fanguine caret in animalibus fanguineis. XLII. Anima non in fingulis corporis partibus eft, neque tota in toto, fed tota in corde. XLIII. Medium illuminatum non facit ad colorum vifionem , fed potius impedit. XLIV. Imaginatio a rebus externis moueri poteft non moto fenfu. Et haec quidem fumma decantatarum quaeftionum Peripateticarum eft, quae Taurellum et Parckerum commouerunt, vt impietatis notam Caef- alpino inurerent. Adeo vero difputandi , obiiciendi , excipiendi et Ari- ftotelicas voces fine definitione, fine luce, mutato haud raro fenfu, adhi- bendi folertia omnia tenebris inuoluit; vt nonnift Peripatetici fermonis callentiftimus eius refponliones poftit afTequi, valdeque timemus, ne viri illi docU, qui dicam fatis acerbam Caefalpino fcripferunt, voces termi- nosque abftraftos nihil diftintftum faepius fignificantes , et ab ipfis Peri- pateticorum notionibus haud raro difcedentes tenebras fibi induci palli Cm, quibus decepti deteriores, quam forte habuit, fententias ei tribue- Yy yy 3 rent. 726 AD PERIOD. ni. PART. I. LIB. II. CAP. IIL rent. Aft illud quoque fatendum eft , in toto hoc fy/lemate philorophi- co nullas partes Dei efTe, fed caufTis metaphyficis magis, quam phyficis omnia explicari, meteora verborum adduci nihil fignificantia , totiusque Peripateticifmi cacoethes in vnam fentinam confluxifTe. Quem cum tantopere tamen omnibus praeferat, vt fupra demonftratum, aegre feren- dum non efl, fi cafiioris philofophiae et fobriorum placitorum valde ne- gligens fuiffe accufetur. Ceterum in libro quarto atque quinto harum quaellionum haud proletariam anatomicarum obferuationum cognitio- nem prodidit , quae vna meruit, vt hi duo pofiremi libri cum attentione legantur: in reliquis enim credimus euenturum, quod nobis prima le- £lione euenit: qui non vnilt intelligi, non vult legi. Certe ledor Tau- relliano Oedipo hic opus habet , qui cum Caefalpinas hypothefes , qua- rum argumentum adduxit, fere omnes auctoris fui verbis explicuerit, raritati libri necelTitatem detraxit, facileque eo carent, quibus non in fola librorum talium raritate voluptatis quaerendae eft deliderium. Qui vero criticum Caefalpinorum examen , rationibus Peripa- teticis munitum deftderat, quod hoc loco inftituere et inilitutum et an- guilla paginae prohibet; illi Taurellianae caftigationes cum Caefalpinis thefibus comparandae funt, quo labore forte pauci funt, qui cupiant defungi. pag, 226. lin. 14. Magno Jludio ayplaufuque eum audiebat. Plurimum ad hanc de Cremonino iuuentutis opinionem attuliffe methodi, quam adhibebat elegantiam ex narratione Imperialis colligimus, digna, quae hoc loco ad cognofcendam finceriorls Peripatecifmi , natiuam faciem expendatur : hic eiuf in docendo mos , phyficas primum fententias pfiilofophi aptare verbis: obfcuriores vel fua vel Alexandri Aphrodifaei mente enucleare ^ fcholajlicorum morofas dijputationes Jicco plerumque pede tranjtre ; recentiorum dogmata , vel ingenito aemulationis ardore , vel antiquae dignationis velut ab inferis vindicatidae fiudio negligere , Jingula vero in fuggejlu eo actionis ornatu ac differendi grauitate proferre, quem pojleri fufpiciantj nos hac aetate in altero forfan defideremus. Haec in fcriptis editisque libris cumulari, illaeque illecebrae leilori exhiberi poterant. Quae fatis caufiae fuppeditant, cur elaborata Cremonini opera euiluerint, lediones autem fubitaneae cum admiratione fuerint auditae , cum inter ambulandum eas difcipulis traderet. pag. 227. lin. 12. Tanto confenfu eius mores probati funt. Hoc de mo- ribus externis et virtutibus homileticis intelligenda. Intus etenim et in cute Peripateticum Italum ex alTe referebat, ad moralia Ari/lotelis ani- mum componentem. Erat enim , telle eodem biographo , viuida cuneis indole perblandus nulli tamen fide finceri animi coniunalione obJlriSlus, de re- bus omnibus cum iunioribus effari, at in nulla haerere diutius , quae vel confer- ret ipforum animis : comitate potius quam doblrina priuatis in congrejftbus fru- Buofus , quin et factionibus ipforum fouendis deditus , perpetua cum Patauinis DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 727 alere dijftdia , feu potius cum Jingulis , quos fuo minus indulgentes arbitrio nofce- ret: Jimulare tamen comtijjima verfutia fingulis natus vel ciuilia anxius o^cia exercebat. Qui morales frudlus cum prouenerint ab arbore Peripatetica, facile ex illis iudicari poteft, quos ethicae Arihotelicae charadleres alio loco defcripfimus , hiftoriae fide in fummis viris confirmari. Immo ne quidem a radice illa aliud expeclari poteft : quae enim ex tanti nominis et exiftimationis philofopho virtus nafci poterat, qui, non diffitente en- comialle fuo, ingenii verfatilis decora turpauit Jludentum animis imbibita opi- nione , quod deteriores et reprobatiores de rebus phy ficis fenfus tueretur acrius.^ quam orthodoxae Jidei diceret alumno; quique olet morboji animi virus, diuinos hominum fpiritus cum brutis animantibus communes facere, corruptionique red- dere obnoxios. Tolle animorum immortalitatem et expedla fruclus mo- rales non alios, quam ad Cremonini imaginem cffidos. 1 acemus, quod eiusdem fcriptoris fide nouimus, alia pariter de fato, de mundo, de coeli motoribus placita palam tutatum effe. Quod fecifie Alexandri Aphro- difaei difcipulum , praeceptoris et ausioris fui philofophiam feqiientem non miramur, tantam autem degenerem acrius infiillatam et imbibitam iuuentuti impietatem in acroaterio illuftrinimae reipublicae publico per- fonare, toleratum effe, fidemque adhibitam protefiationi de confenfu fuo cum ecclefiae decretis , id mirari fatis non pofiumus. pag. 227. lin. g. His tefe Naudaeo accejftt et forma corporis decora at- que elegans. Conferendus etiam de hac re Imperialis , qui formam Cre- monini accurate depinxit, imaginem aere exprefiam exhibuit, in quaxA.ri- ftoteleum ahquid obferuauiffe nobis videmur. ' pag. 229. lin. 7. a fin. Editum effe afferunt. Exhibet eius elogium quoque Imperialis', cum reliquis confentiens , qui tamen natiuita- tis annum non addidit, vnde fufpicamur, incertos de vero natali Septa- lii fcriptores fuilTe. pag. 233. lin. 26. Infiitutio in philofophiam Ciceronis. Pluribus de ifto labore actum fupra T. II. ad philofophiam Ciceronis pag. 235 lin. II. a fin. Libris notiffimis. Meretur legi elegans Ro- bortelliani characteris defcriptio apud Imperialem ”, quae omnibus fignis criticum mordacem et detrectatorem, fed eruditum depingit. pag. 23^. lin. 5. a fin. Tetigeruntque eam fere omnes. Pertinet Mureti vitae et eruditionis hiltoria ad eloquentiae annales hifioricos ", cum ma- ximo et vniuerfaii plaufu eius fibi teftimonia etiam regum atque princi- pum , et rerumpublicarum , maxime vero Romae fibi comparauiffet ^ Ad eos itaque Lector ablegandus eft j non tamen hic negligendus et in- dictus f) I0C. cit. p. i83- p) Videnda quae hahet Imperialis p. iii. w") ad pag- 40. n) pag. <<0. Elovnt. Cenf. cel. au£V. p. 777. Thomasivs 03 Vitam Mureti, a Schotto fcriptam et ope- 1. c. Sammarthanvs elog. Gallor. L. III. c. 19. ribuB eius praemilTain Lipfiae 1672. recufam de- p. is8^«qq et quae ad illud annotauit HevmaK- bemus Iacobo Thouajio. >jvs, Chythraevs Pinacoth. L c. 5. p. 11. ji% 1 AD PERIOD. III, PART. I. LIB. II. CAP. III. dicflus praetereundus, quoniam in interpretando Ariftotele , ac! nitorem fermonis et fidelitatem expofitlonis refpiciens, caftitati non mmus, quam elegantiae inferuiuerlt , et non modo, iudice H v e t i o fententiam ex- prefTerit, fed genus ipfum dicendi, quod licet, imitatus fit. Reliquorum, quae ad vitam , famam , et obiedta quoque crimina narrari de eo folent, fcriptores indicat Hevmannvs qui videndi. pag. 237. lin. IO. Qui eruditionis femina concepit. Conferendus de eo ** S c H o T T V s in bibliotheca Hifpanica *. pag. 239. lin. II. Philofophiam fimul ob eum , quem fibi praefixerant fco~ pum, elicerent. Grauiflime multoties de eo malo conqueftus eft Erafmus, qui tamen , narrationibus aliorum , et acerbis inue^liuis Lutheri in philo- fophiam fcholafticam deceptus % culpam in ipfum reformationis cona- tum , ex fuo iudicio praepoftere fufceptum conjiciebat , et hoc pafto in- uidiam pio emendandae do(n:rinae facrae conatui conflabat. Qua de re legenda eft eius epiftola * ad loannem Henkelium vt alias eiusdem com- matis praetereamus , et repetenda , quae fupra attulimus. pag. 240. lin. 27. Imprimis Petro Bembo. Teftis eft Georgius Sabi- nus, qui, vt refert Adamvs in vita Melanchthonis cum literarum gratia in Italiam effet profecftus , et literas a Melanchthone reddidiffet ; cardi- nali , qui Melanchthonem religionis quidem profeftione difparem , ob eruditionem tamen magni faciebat , et commendationem apud fe valere vellet plurimum , Sabinus ad colloquium non folum humaniter admif- fus, fed etiam ad menfam adhibitus eft. Sed reliqua quoque, quae de Me- lanchthone fcifcitans cardinalis Sabino ad quaeftiones fuas refpondenti repofuit, magnam, quam fouebat, eius beneuolentiam et aeftimationem produnt, longiora vero cumfint, quam vt in his paginis locum capere poflint, apud ipfum biographum legi merentur. pag. 240. lin. 6. a fin. Procul tamen ab ea mentis fortitudine aberat, quae ad eliciendam philofophiam fenariam requirebatur. ludicatum ideo a non- nullis fuifle, obferuat Morhofivs, neruos et impetum ei defuifle. Certe moderationem fuam auxifle infolentium hominum ferociam faf- fus eft ipfe Melanchthon*'. pag. 243. lin. 26. loannes Neldelius. Biographiam eruditi et luculen- ti philofophi exhibent parentalia ab academia Lipfienfi in eius funere fcripta, quae praefixa funt libro ^eius de vtilitate organi Arifiotelki. Non vero In exigua Neldelii laude ponendum eft, quod Hermanno Con- RiNGio et lacobo Thomafio mirifice placuerit. Quorum ille, vt Peri- pateticam polymathiam accurate tenebat, ad hunc ita fcripfit: Deprehendi Nelde^ q) De claris interpretibus p. tn. 2S8. r") E. c. de accufatione Bezae inceiri amoris, homicidii, vinolentia, et aliis. Senex mores imi- tauit et S. I. nomen dedit , vid. C h y t H r. 1. c. Pin.n.c so. p. 414. apologiam pro eius fama fcri- pfit VoGTi vs appar. Iit. Witteb. P. I. dilT. 6. p- 9J. s") Toin. III. p. 612. t) Toni. III. p. 611. «3 Epiltolar. L. XVIII. p. 55J. Vit. theol. p. i6o. y') L. I. ep. i6. ad Lutherum. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 719 NtLMiiim non tantum /]riJloteticae analyfeos in paucis eruditum, fed etiam ver- Jatiim egregie ac cw)i indicio , non in philofophicis duntaxat aliis , fed reliquo omnigenae doSrinae apparatu. Et hunc quidem in erudito fcripto vbi- que deprehendi, nemo, qui cum attentione legerit, facile negauerit, adeo Peripateticam elegantiam vbique perfpicue fellatur, vnde illi quoque qui ecledicam rationalis philofophiae partem excolendam fibi ftatuunt, ex hac Neldelii tradatione illud omne facile eligere et in fuos vfus con- uertere pofTunt, quod Ariftotcles in logicis refte praecepit, quodque in arte rationali vfum habere poteft. Qualia non pauca efle in Ariftotelis organo, fuo loco iam monuimus, et hoc quoque loco repetendum eil, ne vanam et inutilem ecledice philofophantibus , hanc Peripateticae philofophiae, quam hucusque enarrauimus, particulam efTe praefumant. pag. 146. lin. 8- HIERONYMI/ S MERZIVS nojler. Scripfit vir dodus et praematuro fato bonis literis et ecclefiae ereptus , in academia Tublngenh ~ oopiofam et eruditam d^flertationcm , qua hijloriam vitae et controuer /larum Ficiorini Strigelii Kaufburenfs multa ledione complexus, fub B. Welfmannl praefidio vires in arena academica tentauit, quam- que audiorem edere conftituerat , nifi in flore virilis aetatis mortalitati eflet ereptus. Dici vero nonpotefl, quam amplam rebus literarils eteccle- fiafticis Strigelii lucem iftud fchedlafma accenderit, quam copiofe impri- mis controucrfias illius, fyncretifticas et fynergifticas illuftrauerit, et praeftantiflimam acceflionem ad H. E. Sec. XVl. eiusque controuerfia- rum adhibuerit, dolemusque, libellorum academicorum fortunam ex- pertum rarius occurrere, luce noua admodum dignum. Nos hoc vnum, quod ad noftros limites pertinet, ex hac tradlatione notamus, Strige- Uum laudem magni theologi , quam plerique ei lubentes impertiebantur, iftis litibus contaminalTe. Vnde lo. Mvsaeo vifus eximius quidem pliY lofophus, ojl fophifla tecfinarum et fraudum y quibus in mala caujjn utebatur callenti/fimus y quiy quo a folidis fcripturae fundamentis imparatior, eo in omnem fallendi occafionem intentior fuit. Et hanc illi inuidiam Peripatetica- rum verfutiarum experientia conflauerat, qua Flacium, theologia illi fuperiorem , fed philofophiae praefidiis multum inferiorem haud femel irretiuit, vtdeipfa philofophia non Peripatetica tantum, fed vniuerfa ex ecclefia eiicienda cogitaret, certe in claue libro cetera bonae fru- gis pleno fcriberet : nec tamen hic ad Coi. 11. tantum falfa philofophia re- prehenditur y fed etiam ijla vera, quam nunc potiffwmm ex /lriJlotelc)iabemus. Ex quo loco conflare poteft, quod iudicium theologorum multorum A. C. addidorum de Ariflotelis philofophia tunc fuerit. De quibus tamen, *■) anno 1732. Is anno fequente nobis in mune- ticulo expritniriir, qua vult philofophiam mora- re ecclefiaftico et fcholaltico fuccelTir, denatus 1744. lem et externam honelUtem vitae adhibere. a) V. philofophia p. 915 ed. Mufaei haec ver- Quod Ariftotelis ethicam confideranti non ine- ba, quarn nunc habemus, non leguntur, fed ptum videbitur, apud Elswicliium : res ipfa luculenter in hoc ar- Append. Hijl. phil. Z z z z 73® AD PERIOD. III. PART. 1. LIB. II. CAP. III. tamen, cum alio loco enarrari foleant, in hac paginae anguflia tacemus, confuli autem potefl in eleganti de varia fortuna Avijlotelis in academiis Proteft antium B. Elswichivs ^ pag. 247. lin. 12. 13. Jpud plcrosque tamen Arijloteles obtinuit, fummo^ que loco ejl habitus. Ex quo theologi nonnulli AngUcani Platonicam phi« lofophiam deperire coeperunt, quod propinquiora ludaicis atque facris placitis, quae Platoni innotuerint, continere iudicabant, fadlum quidem, vt Peripatetica philofophia inter eos incontemtum adduceretur, adeo, vt Theophilvs Galevs % magni nominis in Britannia theologus, cum de minorum gentium philofophia agere inllituiffet , in hunc cenfum Arifto- teleos mox in limine, et ante Cynicos, Stoicos, Scepticos, atque Epicu- reos referret. Notum etiam et ex narratis Tomo quinto de Hobbefii philofophia colligendum , acerrimam nationem, cui ingenium philofo- phicum natura non denegauit, maxime fec. 'XVII. viros magnos pro- duxifie infcenam, qui audebant, contemto Ariftotele, fua quadra viuere ct phllofophari; id quod imprimis Angliae elusque Cancellario Francifco Baconi de Verulamio deberi, ex didis eo loco conflat. Qiiae cauffa quoque fuit, cur loANNES Sance. vcivs philofDphus Anglus , ctdialebbi- cae Scoii aiiccor de Cynicorum /dolorum in diiudicnndit conuiciandisqite quo- rumiiis ingeniorum monumentis Jeiieritate conquereretur. Attamen prodiit ille ipfe, edita ifla logica Scotiflica ' et imprimis docet in praefatione ad philo- dialeBicos Oxonienfes., floruifie eo tempore in academia ifla Scoti philo- fophiam, et imprimis dialedicam tanta admiratione, vt fcribere aufusfit, fatis rationum libi fuiffe, cur pojl tot tamque praeclaros fubti litatum omnium inagijlros fibi in mentem venerit ^ toties tam /olide in qnouis philo/ophandi ge- nere exachim opus recudere, nau/eantique huic ]/agogas 'et Elenchos /eculo fnjlidiojam denuo obtrudere Scoti Dialedlicam, anxius elaboraret y ita enim ami- corum con/lia et aucforitatem obtinui j/e , Vt e tanto tempore indormientis ac pe- ne /epidti nofrotis Scoti /ubtilis arcanis erutus, dialedlices vndequaque integrae the/aurus jjro Oxonienfiiim philodialedUcorum/ubtiliumque vmuer/orum v/u ac beneficio proflet publice. Quae narrationi ArnoJdi de poena contemtui Adllotelis impolita, fidem valde conciliant, et verifimile faciunt, non vanam et mentitamTuiiTe Jadantiam ililus philofophi Scotiflae, fperare le , vt per Dobfores Oxonien/es , viros /ubtilitatis omnis /celatores afifiduos, Sco- tijlariim /ubtilhim /chola, tot/iib/elliis, dodtoribus, prelis per Europam famoftfft- rna /uates domi habeat aulas, cathedras, prae/edtos , Scotiflas /ubtiliffimos et di/cuffis imbellium nouitatum ac errorum /annis limpidi/fmos philo/opliiae\ la- tices e propriis antiquitatis venerandae hauriat lacunis faluberrimis 'etc. Ex quibus fatis apparet, quantae tamen Ariftotelomaniae fcholaflicae tene- brae in medio philofophiae ecledicae cduroX^ fe in Britannia obiece- rint, illuflri Societate regia tunc iam erecda, et quantae molis opus fuerit, nouam i') C 20. p. ?2 fqq. Piiilof, gener. P. ll. c. I. feil. I. p. 6/9, A') Trodiit liber 1673. Londini g. eK typogra- phia Societatis regiae. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SfECTANT. 731 nouam philofophiae faciem in Britannia condere. Nam in Cantabri- gienfi quoque vniuerfitate eandem audoritatem obtinuiffe Thomi/tas, idem fubtilis philofophus Anglus eodem loco nos docet. Ibid. lin. 24. Contemni ab Arminii fequacibns philofophiam Peripateti- cam. Comparanda imprimis diffidiorum Belgii hiltoria, et quae inter Arminianos etReformatos viguerunt controuerfiae, quae tamen inhiito- ria ecclefiaftica folent enarrari. Obiedam tunc fuiiTe Peripatccifmi fcho- laftlci labem Belgicis theologis, ex teftimoniis conftat, quae adduxit Fr. Spanhemivs filius'. pag. 264. lin. 14. 15. Quod Academia Parifienfis fuerit adjlri&a ann» MDCXL ad Ari/lotelis doStrinam. Facdum, ineunte feculo decimo feptimo, quo tempore flatuta academiae Parifienfis renouata et emenda- ta funt. In iis Ariftotells philofophia pro regula atque fuinrna ftudio- rum philofophicorum habita et decreta efi, cum dudum pofleflionis ius obtinuiflet. Addit his, quae narrat Crevierivs hanc legem ita la- tam , vt folum textum Ariftotells, non vero commentatores eorumque explicationes refpiciat : porro, vt procul ire iuffis vanis fubtilitatibus , et quaeftionibus fophifticis, philofophiae maiefiatem ad minutias et quisqui- lias detrudentibus ,' argumenta feria tradlare lubeat. Quae quidem ita obtinuiffe refert, donec noua philofophia inualuerit. Quorum ftatuto- rum occafionem ex fortuna philofophiae Ramaeae et nouatorum alio- rum captatam effe , eo minus dubitandum cft, quo certius eft, in aliis quoque, etiam Germaniae fcholis vniuerfaiibus fimilia decreta princl- pum pro confirmanda Arifiotelicae philofophiae audoritate et vfu fuiffe vulgata, praefertimin academils Saxonicis circa annum MDCIII. Anno clobcXXI. et feqq. autem Ariftotelis fortunam Parifils vehemen- ter coepiffe iterum nutare, ex Seb. Bassonis, praefatione philofophiae naturalis aduerfus Arifiotclem, et cenfura theologorum Parijienjiiim in op- pugnatores Ariftotelis, et decreto /enatus Parifienfs difei poteit, quOd vtrumque exliibet Lavnoivs*. Eo tempore autem Parifiis in exilio viuebat Grotius, et regis tutela fruebatur, quam ei amici, et inter hos Petauius , S. I. Theologus , parauerant. Quibus vitae et fatorum fuo- rum circumftantiis quod magnus vir fe attemperauerit , ne amicos , qui fere omnes Arifiotelicam philofophiam fequebantur, offenderet, vel cenfuram academiae et fenatus regii incurreret, non eft valde miran- dum: quamuis in ecleftica via fe incedere -noulffe , pulchre ofteiidiffet. Quo pafto confirmatur coniedlura auftoris, cui Manes Grotii vindicatos debemus, h. 1. adduffa. Z z z z 2 pag. Ci Ep. de Rouiffiinis circa res facras in Belgio dididiis p. 5?. jQ HiltoiredeVVniuerfite deParisT, VII. p. 66. ijui tamen de decreto parlamenti 16*4. 1629. tacet. conf.L.-vvMOivs de fort. Arilt. c. XVI. pag^ajd. Y) Vid. Elswich. de fort. Ariftot. in fciiolis Proteftantium §. 26. p. 7J. et ad quos prouocar. hC) de fort. Arilt. in acad. Paris, c. j6. pag. 296 feqq. 73» AD PERIOD. lll. PART. I. LIB. II. CAP. III. pag. 268. Iin.'a4. Giorgiu! Simleriis, qui iurisprudentiam pojlea Tu~ hwgae docuit. Debuit Phorcenfis Schola et ipfe Philippus iftam iitera- riam lucem magno ciui fuo , loanni Reuchlino , qui et literas in Illa pa- tria refufcitauerat, et Graecae atque Hebraicae linguae rudimenta ado- lefcentibus quibusdam tradenda Simiero fuafcrat \ Hunc autem heroem literarium Philippum non nifi filii nomine compellauiffe, cum eum non ob cognationis tantum vinculum impenfe amaret, fed etiam propter ele- gans, et nullius- non magnae rei capax ingenium admiraretur , teftatur Iacobvs Heerbrandvs^ Georgius Simlerus autem pofica inter lureconfultos Tubingenfes nomen haud incelebre obtinuit. Eius epiliola legitur ad 7 hornam Anshelmum typographum % in hilloria renafcen- tium literarum in Germania non negligenda. pag. 272. lin. 4. a fin. n Nauclero corrafiim magir. Confulendus de hoc nobili Su6uo, iurisque canonici profeffore, cancellario et redore academiae 1 ubingenfis praeter Camerarivm ”, et Mart. Crvsivm ", biographus Germanorum eruditorum Melciiior Adamvs Accepiffe hunc primum Tubingenlis fcholae redlorem occafionem hi/ioriae con- farcipandae ab imperatore Maximiliano , tradit ipfe Melanchthon ^ feribens, imperatorem indagatione antiquitatis accurata peneque curioja Cufpi- niano, Nauclero y Cunrado Peiitingero, lacobo Manlio y caujjam praebuiffe, vt integram hiflorianim ferient contexerent. Dignus vel hoc nomine locus, ad quem attendatur, cum Rudiorum , a magno imperatore pulchre pro- motorum ? hiRoriam contineat, ex qua primi literarum reRauratores apud Germanos in aula Caefaris poffunt cognofei. De Navcleri chronico ad annum clolo digeRo, quod continuauit LavrentivS S V R I V s videRs I. A. F a b r i c i v m ^ pag. 277. lin. 4. a fin. Tum et Tartaretus recenfetur. Magna fuit olim fcholaRici huius philofophi ex Scoti feda exiRimatio, qui inter logicos eminere credebatur in academlis, eius autem hodie memoria adeo euiluit, vt vix nomen et tituli librorum eius fuppetant. Fuit autem Petrus Tateretus, quem aliiTartaretum vocant, philofophus Gallus , eo tantum nomine notus, quod in Petri Hispani fummulas expofitionem fcripferat, qmbus praecepta logicalia, in fchoIaRicis diatribis vfitata, lu- culenter et neruofe comprehendiffe credebatur, cuius editiones veteres recenfet continuator Bibliothecae Latinitatis infimae b- Christianvs ScHOETTGENIVs^ ER inter eas etiam Wittebergenfis , fiue , quod nomen praefert Albiori , In cuius titulo, iuffu et expenfis Friderici III. eledo- a") Conf. B. I. Hpnr. Mait vita Reiichlini p. 145. *) In orat, funebri in obitum Philippi Me- lanchthonis. /) Ad calc REVcHLiNi rudim.L Hebraeae 1506 libro rariflimo. 7«) V 4- P- »6. ed. Carpz. »») In annal. Sueu. e} T. IV. p 27, 28. p) In chronico Carionis p. m. 1014- q) Etiam omnium philofophiae partium, id. ifa. r) Ad ann. 1564. Vtimur ed. Coi. 1576. S- s') Bibi. Lat. med. T. IV. P- 311. t) T. VI. 6ia. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 733 clc^loris Saxoniae fuafu Martin! Polllchli Mellerfiadii 1504. fol. cd.ta di- citur. Nec alius liber efl: , quem ex mfc. recenfuit B Woliuvs ", ex Nazarenorum lingua in Hebraeam conuerfus, quanquam fe audorern nefcire fateatur bibliographus Hebraeorum literarius. Vnde ex vtroque hoc exemplo conftare poteil, quanta in exiitimatione fuerit illa expolitio logica: quae tantopere hodie euanuit, vt ne titulum quidem rede fciant omnes 5 cum tamen et publicis nouae academiae legionibus ® de- ftinatus fuerit et meruerit ludaeJs lingua Hebraea ex parte commendari: nifi haec fuerit particula expafitionis-1^3Lri2irtx\ fuper textu logices Anjlottlis. Metaphylicam quoque eius et ethicam quaellionibus moralibus expo- fuilTe obferuat ScHOETTGENivs \ Ceterum quam egregie ie de noua aeademia merulfle vifus libi fit Pollichlus , quod hunc Scotihicae philo- fophiac thefaurum fumtibus optimi principis recudl Albiori fecerit, ex dedicatione cognofcl, et indoles eius temporis, quod reformationem praecefiit, inteliigipotefl. Exhibuit eam Elswichivs Alium Petrum de Tartaris, abbatem Cafinenfem, in H. E. Sec. XVI. non Ignotum ab hoc Petro Tartareto facile diftinguit patria. Ille enim Romanus fuit, hic Gallus. pag. 284. lin. 28. Annotata a CAMERARIO. Diligenter et non fine iudicio pradlico in hac biographia Melanchthoniana feribenda verfatus eft Camerarius, qui eius quoque charaderes, moresque aptiffime delineauit. pag. 285- not r, in Cautelis pag. gp. Legendum c. VI. §. 84. pag. 132. quo loco iniquus eft in Melanchthonem Thomahus afferendo ecwn fub praetextu purgandae a Scholaflicis naeuis pliilofophiae , fcliolafticas nu- gas proprio aufu et opinione inter Lutheranos reuocauiffe. Ex didis enim manifeffiflimum eft, totam fcholafticam ftultltiam et dedecora Me- lanchthonem ex animo perhorrefeentem , eas fordes abltergere a philo- fophia conatum fuiffe, nec, quod fcholaftica deliria fpirat, in philofo- phia tolerauiffe, adeoque a barbarie medii fuique aeui, philofophandi ftudlum apud Proteftantes liberauiffe; et caftiores dicendi tradandique formulas introduxiffe. Quam ei laudem eripere velle, veritatem et aequi- tatem violat. In eo magis culpandus Alelanchthon, quod, cum naeuos iftos omnesrite perfpexiffel, alia etrneliora ipfe dare, et audere noluerit fapere Z z z z 3 ex »■) BibT. Hefer. T. IV. n. 669. p. 826. quem nefeiuifie, quisau£lor Taitaretiis fit , miramur. v') Laudat Melakchthon benignitatem Fri- derici elecloris, quod eius cura iuuentuti aca- dcmicae contigerit faluberrime erudiri, fontes- que ipfos artium ex optimis aufloribus hauriant. De corrig. ftud. Deci. T. I. p. 496. fontem ergo logicum exhibebat Tartaretus. In cuius dedica- tione ■ eleftor jtupenfe praedicatur, quod inter thefauros literanos Tartaretum , dn£loris fubtilis glofieinaurium haud ignobilem chalcotypis notu- Its imprimi fecerit, et in eo et famae fuae et fuo- rum eruditioni fatis fuperqcie humane confulue- rir. Sed reliqua quoque legenda funt, quae Elf- ■wichius excerpfit , qui fine dubio ex bibi, vni- iierfiratis opus illud Tarrareum praefens habuit, de forr. Ariltot. in acad. Proreltantium. 5. 8- p. 16 fqq. »3 Adhaerent ifti expolitioni ed. Witteb. cofif, Elswich. loc. citando. y') Vid. 5. 221. p. 415 fqq. ;34 AD PERIOD III. PART. I. LIB. II. CAP. IIT; ex fe, fed In fedario fludio philofophiam 'fecundum Ariftotelem tra- nandi fubfliierit. Ipfe quoque Thomafius negare hoc loco non potuit, fcholalticam philofophiam per pofticam in eccleliam Lutheranorum in- tromiffam deberi ilii feculo, quo armis metaphyficis eius dodtores con- tra lef’ litas dimicare coeperunt, quod Sec. XVII. ineunte , et poli fata Philippi accidit pag. iSd. lin. 21. loachimus Camerarius-. Legenda hic funt , de viri fummi meritis in rem literariam philofophicam praeter ea , quae fupra attulimus, Adamvs ^ quoque et Da vid Pfe iff e rvs % qui conatus Mauritii ducis emendandi flatum philofophiae barbarum in academia Lipfienfi, perMelanchthonem et Camerarium pluribus enarrat, et duum- uirorum horum diligentiam in curandis et aduocandis viris vndecunque doiftilRmls laudat. Inter hos viros dodlos ad docendum bonas literas vocatos, fuere Bernardus Zieglerus theologus, Alexander Alcfius, phi- lofophus, Petrus Loriottus iCtus, loachimus Reticus, mathematicus, cui fuccefiit loannes Humelius. Alexandrum vtro Alefnim natione Scotunty ait , fuijjfe difputatorem fubtilem , non fotum diuinis literis egregie doSlum , fed et fpinojae Scoti et Aquinatis difciplinae innutritum , et quaefiunculas , quas illi argutiis fuis profequuntur y artijiciofe diffoluere doblum. Latius haec ex- plicuit Iacobvs Thomasivs qui Alelium, cum vetufliore fcholaftico Thomae praeceptore non confundendum, integra oratione laudauit. p3g. 288. lin. 7. a fin. Qtn Zamofeii MDCllL prodiit. Alius hic iam feriptor nobis effe videtur , et a philofopho cognomine diftinguendus fi- ne dubio Simon Simonides, magni Io. SamoYcii fecretarlus, cuius res literarias enarrat Sim. Staravolscivs inter feriptores Polonorum vir poetica laucfe confpicuus. Tota vero hifloria literarla Simonii obfcura et incerta efl, et dubitamus nos vehementer, an ad profefforem Li- pfienfem omnia pertineant, quae de Simonis Simonii impietate et athel- fmo nobis reliquerunt Spizelius, Baylius, Baierus//. Quamuisenim fat atroces funt, quae in caput eius cumulantur accufationes, facit ta- men Simonii nomen, pluribus homonymum, et fimilibus cum Lucenfi animi moribus, religionis Inconflantla etc. maculis notatum, vt timen- dum fit, ne ob nominum confufionem quaedam huic tributa fint, quae ad alium fjicdanc. Certe parum verifimilitudinis habet, hunc Lipfien- fem profefforem tantam nominis claritatem feruaturum fuiffe, quanta is poli mortem cluebat, fi in vita tam nefarium Vertumnum, et atheifmi patronum fe exhibuiffet. Decernere tamen certum tum ob didlas cauf- fas, tum ob infignem librorum horum raritatem, maxime cius, qui de fc") i 86. 'p. UJ. ® fcoriis nonnullis aurum. *) Plulcula huius generis pavoramata in cau- b') Lit. philofoplj. Gerin. p. 158 feqq- conf, telis Thomafranis occurrunt , quibus in verita- Templ. honor. Iit. Germ. Noltrum p. 90 fqq. teiu et tidein philofophicae hiltoriae peccauit c) Rer. Lipfienf. L. III. 5. 40. p. 381 l8'l' Tlx->mafius vir cetera acuti (Iimus. Vnde caute- iQ Orat. XIV. p. 300 fqq. he c. VI. probe ponderandae funt, et elijen- e) n. XCIX. p. 130. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 735 de religione Simonis Simonii Lucenjis agit, quem in fola bibliotheca Dref- denfi Bekrus infpexit , et B. Spizelius nofter quoque pofTedlt, tum ob acerbitatem et iniurias inimicorum eius , Bezae, Schegkii, Squarcialupi valde fufpedas impoffibile iudicamus, et quae h. 1. didla funt examini virorum dodlorum , quibus obuia ifta fcripta Simoniana fieri forte pof- lint, relinquimus. Ipforum fcriptorum Simonianorum elenchum exhi- bet Bibliotheca Gesnero-Simleriana^^ quae videnda, et de medicis eius libris confulendus Merck linvs pag. 289. lin. 5. Analytkam viam monjlrauijfe. Idem vlfum Conrin- Gio qui monet: Simonhm omnium primum docmjfe Lipfmm eius quoque fcripta arguere doStrinam viri , non profero aliquam ex vulgo , fed plane eximiam in philofopliicis et medicis. Primum autem eorum Simonlum non fuiflCc, qui in Liplienfi bonarum artium mercatu, Peripatetice cum laude verfati funt. Camerarii et Alefii exempla a nobis adducta demon- ftrant. Vnde haec /.cct e^oxnv tantum intelligenda funtj recordandum- que ne hanc quidem gloriam conceiTifre Simonio fcholara Schegkianam, quae eius Peripateticifmum multis modis lacerauit. Itaque diftinde hic pronuntiandum eft; Lipfia enim ab ipfo repurgatarum literarum initio Ariftotelico philofophari modo didicit , et libros eius ideo eulgauit ' , ait folum tamen Ariltotelem feruiliter fequi noluit, et iuxta confilium Me- lanchthonis, alios quoque confulendos effe cenfuit. Teltem damus Hermannvm Bvschivm *, ita de Lipfia canentem : Qiio nunc Democriti rifus ^ et cunbla filendo Qiiae docuit Samii prouida cura fenis Qiio nunc Socraticae migrauit gloria merdis Aut quo cum magno fylua Platone fuo? Jpfae vhi nunc totae tandem celebrantur Athenae, Aut Pallas Mufts concomitata fuis ? Omnia nunc retinet haec Lips, et pojfidet vna Lips inquam dodli fama decusque chori. pag. 297. lin. vit. Et inter praecipua fcholae fuae ornamenta numerarent. Vt vno teftimonio fidem faciamus, itaPiccARXvs ‘ collega: omi/imus in- comparabilem illum virum S.cherbium praeceptorem amantiffimim. Si cum Ca~ tone virtus etiam mortua ducebatur, cum Scherbio pietas , medicina, philofophia et virtus in cineres abibunt. Sed aliorum quoque eadem fuere de Scherbio iudicia “ , quae h. 1. adduximus , et ex parte inueniuntur in Epiftolis Richterianis pag- f) p. 654. conf. indicium CoNRiNeii in ep. ad i) Vid. Leich. Orig. «t increm. typogr. Lipf. 1. Thomas. Neldelii initituh O. A. praemiiTum, c. II. p. 13. quo in theologicis non fovtaffis inofFenfo pede Epigram L 111 progveflus elTe dicitur ^ Lind. venou. p. 67«. ■' ... , /i r h') Ep. ad lac.Thomal, praefixa N£i.PELnInftit. Baieri diligentia 1. c. p. 16 qq. inOrg.Arilt, ;/») Ep. Richter. p. 73<5 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. in. 306. not. h. lin. vlt. Multa examinantur , nona et Jingularia non- nulla afferuntur. Dfgnus 1 bellus, qui a metaphyficae cultoribus euolua- tur et conlideretur, cum paffim ecle(R:icum Peripateticifmum a commu- ni cogitandi modo Ariftotelico deHedlentem exhibeat. Vnde grates de- bemus S. Reu. Feverlino ”, quod libelli rarifiimi nouam recenfionem, apologiae fuae proTauredo adiecerit. Quoniam tamen exiguorum atque academicorum libellorum id fatum eft , vt cito iterum euanefcant , certe non in omnium manus veniant, exhibendas effe, fpeciminis philofo- phandil aurelliani gratia fententias quasdam non a fcopo praefentis inlti- tuti, hiftoriamTaurelli periicere cupientis, alienum putamus. Ita vero dccreuit Taurellus: I. Philofophia eft rerum diulnarum et humanarum ex innata nobis intelligendi vi certo rationum difcurfu acquifita notitia. II. Ita in Arilfotelis operibus verfandum ellt, vt ea indicentur phi- lofophis digna effe Chriifianis, quibus haec Dei nobis cognitio diuini- tus reuelata confirmatur. ' III. Logica eft, quaecunque ad fciendi modum referuntur. Meta- phyfica non eft fcientiae, fed rerum fcientia, et quidem non quarumuis j nempe fumma hominis fcientis perfedio , et omnium fcientiarum finis. IV. De veritate agere, nullius eft certae fcientiae , fed eius, quae fciendi rationem certis quibusdam praeceptis tradit. , V. De principiis et cauflfs rerum dignofcendis et difcernendis ratio quaedam communis logica eft. VI. Non funt confundenda cognitionis et exiftentiae principia: vn- ' de ^decernendum , fintne vniuerfalla ideae, genera, fpecies, numeri, re- rum principia. VII. Vniuerfalium et fingularium dignotionem per fe et per acci- dens etc. vendicat fibi logicus. VIII. Similitudinis item et oppofitionls In rebus obferuandi modi funt logici. Nullius enim rerum fcientiae eft, quod eft omnium. IX. Ipfa per fe fubftantia, non ipfa eius accid entia phyfica funt omnia. Iniqua limitatio eft n r-avTcc natura certe etiam eft quiefcentlum , et qui- dem quatenus quiefeunt. X. Natura folls tribuitur corruptibilibus, etiam aeternis, agendi principium etiam eft, fcnnrr/.r,. XI. Materia nihil rerum eft: non tamen eft nihil. Eftque eorum, quae ex fe inuicem generantur. XII. Si forma non eft fed an materia non eft etiam principium? etc. XIII. Phyftcis corporibus accidunt multa: quae fuo quodam modo, ad fubftantlas incorporeas etiam referri poffunLe. c. quantitas, quali- tas, motus. XIV. Vi(l. friumph. philof. P. I. praef. et P. IIl. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 737 XIV. Corpora diuiduntur in coeleftia et elementaria, haec vel- fim- plicia funt vel compolita. XV. Corpora quaedam funt praeter corruptibilia, quae forte mate- riam non habent, aut non talem, hoc eft yswrjri^v, fed quae loco fit mobilis. XVI. Cuiuslibet fphaerae proprium quoddam mouens efl. XVII. Conftitui poITunt trJa genera prima entis: ro ro mo&ay, ro evs^y^v- XVIII. Tc quemuis motum agentis et patientis denotat, quo etiam fenfus, intellectio, varii cordis affeClus et ipfe etiam fubftantiae vi- gor, quem vitam dicimus, referri poffunt. XIX Tc dCvorcSo/ fubftantiae (quaedam eft natura et proprie- tas, ob quam agere vel pati poftitj haec inter elTe et operari medium quiddam eft. XX. Mens vnluerfalia facit et fuftinet, cui etiam dicuntur inefle. XXI. Potentia duplex eft , efte pofle, et pofte operari. XXII. Simplex neceffitas nullam admittit potentiam. XXIII. ACtus eft potentiae praecedentis pofterior perfeCtio. XXIV. Permotum intelligi poteft omnis agentis aut patientis evi^yetcc. XXV. Ex nihilo nihil fit naturaliter, quid hoc ad metaphyficam ? XXVI. Si fiant formae, etiam fint, quae ante non fuerunt, neque ge- nerantur tamen, propterea quod ex materia non fiant, cur abfolute dici- tur, quicquid fit, ex materia fieri: non licet generationem hanc dicere. XXVII. Qiii negant, ex nihilo nihil fieri pofte, non volunt, illud efte cauftam , fed afterunt efficientis hanc efte impotentiam , fi nihil face- re poffit, nifi ab alia caufta, materiali videlicet, adiuuetur. Efficiens caufta fola fufticiens eft ad effeClum producendum, fi potentiam habet infinitam. XXVIII. Deus, homo et natura efficientes rerum cauftae funt. XXIX. Propria rei cuiusque natura motuum fuonim caufta eft. XXX. Finales rerum cauftae tot funt, quot ipfarum funt rerum ge- nera: nam vnicuique fubftantiae fua quaedam eft hs^y^x, et finis quo perficiatur. XXXI. Bonum a rebus ipfis nullo modo feparari poteft, nam et ipfum efte , et ipfum pofte , et ipfum operari per fe bona funt , vt omni- bus hifce malum necefte fit accidere. XXXII. Omnem quantitatem efte diuiduam, impudens eft po- ftulatum. XXXIII. Praeter infinitum loci et infinitum temporis, aliud eft infi- nitum a(ftu , fubftantia videlicet vna , quae cum a nullo fuum efte acce- perit, caetera omnia condidit, quae antea non erant. (XXXIV. Tempus aeternitatis pars eft, numero motus definita : vt fi quae fit temporis eftentia, non alia certe fit, quam aeternitatis. Append, Hifl. phil. Aaa aa XXXV. 738 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. III. XXXV. Aeternitas efl durationis, vitae motus vel perfiftentiae fpa- tium , ficut locus et fufceptionis. XXXVI. In aeternum multa perfiftent, quae nulla neceflitas fedDei voluntas aeterna faciet. XXXVII. Abfurdum eft in aeternis ponere nihil praeter fatum et fimplicem necelTitatem. XXXVIIL Locus eft pars quaedam infiniti cuiusdam fpatii. XXXIX. Deus quidem ab aeterno aeque potens fuit, fed potentiam praecedit necefiitas. Quiduis poteft Deus, at non abfolute, nempe ft non obftet neceflitas. Vnum autem hoc eft ex neceffariis, vt quicquid extra fe facit Deus, aliquando faciat, non femper : nam quae femper facit, ea non poteft non facere. XL. Mundus non fuit ab aeterno, et multis rationibus euinci poteft. XLI. Fadus eft mundus aliquando, cum ab aeterno non fuerit j et quidem ab efficiente aliquo fadum elTe oportuit, quod fpecie et effientia diuerfum fuerit, et quod virtute praeditum fuerit immenfa. Ex nihilo fa- ctus eft, cum antequam fieret, materia fuerit nulla. XLII. Solius Dei eft, vt mundus vel pereat aliquando , vel fuperfit etiam in aeternum. Nos itaque nolle Deum cenfemus, vt femper fit. XLlIl. Omnium hominum communis haec eft ratio et natura, vt in aeternum produci nequeat haec hominum generatio. XLIV. Hominis caufia mundum efte fadum conftat. XLV. Homines fecit Deus, vt in aeternum perfiftant. Ea enim in aeternum perfiftunt, quorum finis eft absque fine. XLVi. Neque anima fola ad hominis vitam Deique contemplatio- nem eft fatis, quia natura eius ita comparata eft, vt absque corpore ni- hil poflit. XLVII. Vt ergo in aeternum viuant homines, neceffe eft, fuum cui- que’animae corpus reftitui. XLVIII. Daemones funt finitae fubftantiae, ideo alicubi funt, nec vili tamen loco affixi, quin, quo volent, ferri poffint quam celerrime. XLIX. Sub vaViis formis confpiciuntur, et a Deo conditi funt ante mundi creationem. L. Felicitatis propriae cauffia conditi funt, quam afiequuntur Dei et operum eius contemplatione. Flaec contemplatio pietate perficitur, id eft, amore Dei et digna celebratione. L1 Habent inter fe focietatem, et poffunt audire et loqui, cuius ta- men modum ignoramus. LIl. In res naturales varie afficiendas vires habent admirandas, vt ex miraculis et magicarum artium effedlis conftat. LUI Falfum eft ratiocinium, Deum efle, quia coelum mouetur. Certius, nullum efte infinitum cauftarum ordinem. LIV. DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 739 LIV. Deus rerum omnium prima eft caufla et fuperiorem agnofcit nullam, cuius ipfe fit effedus. Infinitus ergo efl:, ab aeterno fuit. LV. Aliud eft, Deum efle Deum , et Deum elTe cauffam, nam illud quod agit, vt Deus efl, non poteil non agere, fimplex haec eft necefli- tas : iilud v^ero, quod agit, vt caufla eft, agere poteil, et potefl non age- re j haec potentia et voluntas eius eft. LVl. Deus non eft conftituens fed efficiens rerum caufla, LVil. Deus eft neceflTario , fed non propter mouendum coelum. Eft item feiiciflimus et omnipotens. LVIII. Vnus eft Deus, non plures. LIX. Vnius funt, non plurium infinitas, aeternitas, vbiquitas, necef- fitas. Caetera finita funt omnia. LX. Nihil eft, cuius Deus caufla non fit. Habes Leiftor, fyllogen Taurellianam , ex multis eo fine hoc colIerAfnis, ait, optimum phitofophum fuiffe fecutum, quod ex hoc fonte primum manarit philofophia in eoque multo liquiduis et purius fluat, quam in aliorum plurimorum lacunis et ciflernis. Quibus ita infiftit , vt fana fere omnia et primas veritates continentia exiftimet, quae prima philo- fophia Ariftotelis fuppeditat. Q^iae nollemus quidem viro tantae eru- ditionis arrififTe, ficque illum prodidiffe, quam male praeparatum pedus habuerit ad fufcipiendam veram fapientiam , fatemur tamen , inter inter- pretes Ariftotelis non ignobilem ei deberi locum , excufamus quoque vi- rum bonum multaeque literaturae Peripat^icae, quod ex eius feculi prae- iudicio crediderit, feliciter contra lefuitas aliosque aduerfarios pugnari non poffe, nifi ex armamentario Peripatetico. pag- DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 743 pag. 335- iin. 10. Qiiem ex libri titulo nemo fibi promiferk. Legenda eft erudita illius libri polemici praefatio, quae hiftoriam criticam viae exa- minis, fuis legibus munitae pandit, plurimaque fparglt, ad cognofcendam veterum methodum plurimum facientia, multamque eruditionem vete- rem et Peripateticam redolentia. pag. 336. Iin. 3, In lucem editus ejl. Enarrauimus, praeter memoriam Incomparabilis poiyhiftoris, hiftoriae philofophicae nolirae infertam, eius res literarias etiam in templo honoris literaturae Germanicae , quae cum Iftis conferri ab illis poffunt , qui noftram vernaculam intelligunt. Ibid. Iin. 6. a fin. Quam vere veteris literaturae pronus condiis fuerit. Hoc non ita intelligendum eft, ac fi recentioris literaturae notitiam mi- nus magnam habuiftet. Contrarium enim euincunt eius meletemata lite- raria, orationes, praefationes^, differtationes , plenae rarae lecftionis ve- teris et nouae, maxime vero elegantes differtationes de plagio literario^ de indicibus librorum prohibitorum , de foeminis eruditis, de vagantibus fcholajli- cis etc. in quibus, quantam ledionis iudicio acri fuftentatae copiam poffe- derit, vberrimis exemplis manifeftauit , plaufumque orbis eruditi me- ruit. Sed eminebat tamen veteris fapientiae omnis, et imprimis philo- fophicae abundantiftima cognitione , quam et plurima atque vafta ledio fuppeditabat, et iudicium acerrimum et in nexus fyftematum cauffasque dodrinarum intime penetrans fulciebat, et exercitatio dies nodesque in his literis verfata porrigebat. Qiio meruit in eorum Peripateticorum numero collocari, qui TroXvi^epoes laude olim aliorum lumina obfufea- runt, et ex quorum feriptis et inftitutis, iudice Cicerone cum omnis dcHrina liberalis j omnis hi/loria, omnis fermo elegans fumi poterat, tum varietas tanta erat artium, vt nemo fine eo injlrumento ad vllam rem illu~ firiorem fatis ornatus accedere poffet. Id quod non noftra tantum expe- rientia edodi fatemur, quibus non pudor eft, a tantae dodrinae viro in hiftoria philofophiae dogmatica et critica omnium plurimum didicifte fa- teri j fed iudicauit quoque difcipulus Thomafii yir, aios iWuikns Leibni- zius, cuius ad B. Wolfium, theologum Hamburgenfem verba " non pof- fumus non hoc loco adferibere, cum iuuando philofophicae hiftoriae ftudio infigne pondus addant. Tua femper licet tacitus, vt par erat, eo magis aefimaui, quo pauciores hodie ejje video, qui veterem dodlrinam colant. Sententias philofophorum Graeciae et antiquae ecclefiae doUovum , ex ipfis elici fontibus fiidiiim ef, quod mihi vtile videtur, ad pondus dandum nonis veritati- bus, quae plerumque antiquis confpirant. Itaque valde applaudebam olim iuue- nis lacobo Tuomafo , infgni viro , qui hijloriam non tantum philofophorum, fed et philofophiae mihi tradtare videbatur. Et alio loco ad ipfum Thoma- fium *, tuum illud hif oriae philofophicae ysvjucc, dici non pottf, quam omni- bus faliuam rnouerk ; apparet enim , quantum infer nudas nominum recetfiones, etpro' %) De £nib, L. IV. ») Epiftol. T. I. p. 370. b') Tora. II. p. 121, 744 ad PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. III. et profundas illas , de fententiarum connexionibus rationes interft , certe quot- quot rerum intelligentes de fpecimine tuo loqui audio, (fcis me nihil auribus darej ii unanimiter ajfeuerant^ a nemine vno integrum hiflurioe philufophicae corpus potius expedtari poffe. Plerique alii antiquitatis magis ^ quam artis periti^ vitas potius, quam fententias nobis dederunt. Tu non philojopliorum , /ed philofophiae hif oriam dabis. Itaque nunquam nos poenitebit ad tantum exemplar nos in hoc literarum genere Rudia et labores noRros compo- fuiffe, et de philofophiae hiRoria fapere didiciRe. pag. 337. lin. II. Qui inter lucem et tenebras pacifcuntur. Probe vide- bat, intempeRiuum hoc Rudium veterum fententias et fyRemata inter fe conciliandi non veritati tantum officere, fed eam multoties euerter^ Quod vtinam a tam acris iudicii viro (ibi didum putarent, qui malefana veteris philofophiae conciliatione cum facris dodtrinis diuinam religionis ChriRianae veritatem magis produnt, quam iuuant, dumque inde illi patrocinium quaerunt, vel fuls potius partibus colorem et patrocinium affedlant, vel facram doclrinam et philofophicam hiRoriam corrumpunt: cuius ex^-mplum nouifTimum habebunt, qui nuperi anonymi hif oriam Eclehlkifmi fine partis Rudio examinare cupiunt. Qui fi vel vnius Tho- ma(il origines h foriae philofophicae et ecclefiaficae attente legiRet, et ex iis naeuos veterum retftius infpexiflet, et redius de veterum opinionibus iu- dicium tuliRet. Sed perhorruit ille proteRantium labores in hoc Rudio, quod ex lacunis , quam fontibus haurire maluit. Verum haec obiter. pag. 338- lin. 6. Id quod accurate perfecit. Audiendus ipfe polyhiRor acutiffimus , ita diRerens de ratione Rudiorum fuorum: potefetille, qui veteres indagat b forias , moribus tamen praefentibus viuere. Non placent mihi nouationes, fed nec difplicuit vnquam antiquitatis notitia. Quam ita mihi feruOj vt ad ingenium feculi me interim componam in iis, quae et ferri pojfunt absque noxa capitali, et mutari non pofunt absque conuulfione fatus Uterarii. Nempe praeuidebat vir cautus eas in reformatione philofophiae conuulfiones, quas vocat, euenturas, quas hiRoria magni filii eius nos poR fata paren- tis oRendit. Ibid. lin. 3. a fin. Qiiam aflio fa^um. Immo maiori ; quia a philo- fophiae hiRoria multo paratior erat, quam filius; fine qua tamen diffi- culter procedit eiusmodi emendatio. Non tamen fine philofophiae emo- lumento euenit , vt praeRantlfiimae patris obferuationes in filii manus deferrentur, qui ad emendandum inter Germanos philofophiae Rudium feliciter eas adhibuit. Adiecit is Originibus h foriae philojophicae , libello bonae frugis pleno, et clauis inRar ad referanda multa veteris hiRoriae philofophicae et ecclefiaRicae myReria adhibendo , editor filius : Indicem in B. lacobi Thomafii meditationes mfc. varii generis, magnam partem ad hi- f oriam philofophicam et ecclefafticam pertinentes , ex quorum titulis et argu- mento conRare de 7soXvi=;ofcc beati viri abunde poteft. Quamuis enim .pleraque affedta magis, quam elaborata fint, adeoque edi in lucem non DE PHILOS. GEN. ARISTOTEL. PHIL. SECTANT. 745 fatis digne audoris fui nomine et fama pofTunt, attamen infinitam teftan- lur colligentis induftriam, iedionis copiam, fecernendi accurationem et iudlcium : de quo periculum ledor ex iis facere poteft , quae filius obfer- uationibus Halmjibiis literariis et hi/loriae fapientiae atque Jlultitiae inferuit, quae nunquam nos iegilTe et relegiffe fine lucunditate recordamur. pag. 340. lin. 5. 6. a fin. Parum tamen comta et accommodata ingeniis eius temporis illa philojophandi ratio vifa ejl. De caufiis , cur a reformatoribus philofophiae recentioribus , Ariftotelis philofophia Platonicae praelata fit, difquirere, argumentum eft, momentis in hiltoria philofophica com- pluribus commendatifiimum, et formando iudlcio pradico de feculorum W. XVI. XVli. noftrique fatis phllofophicis aptifllmum. Afl prolixam et diligentem tradationem poftulat, ab hac, qua in hoc H. C. P. appen- dice circumfcribimur paginarum paucitate, alienam, et non nifi integra difTertatione a viro In vtriufque philofophiae myfteriis eorumque hifto- ria verfatiffimo , et multorum annorum vfu exercitato , a praeiudicio au- tem audoritatis et imprimis fedae partisque ecclefiafticae, libero, nec ful-^ mina Tarpeia metuenti poteft expedari. Qualem bonis literis et ipfi quoque ecclefiae vtiliftimum futurum, vt aetas vel noftra vel fecutura prodeuntem videat, eo magis Optamus, quo maior luxhadenus affulfic ingeniis, et libertas rediit pie et circumfpede fed ex vero fentiendi orbi literario, adeo vt magis felicior, quam olim veritatis via adiri pofiit. In qua nos praeluxiffe aliquantifper ' eo magis gaudemus, quo laetiores fuc- ceffus hodie habet hiftoria philofophica. Interim, dum talem tradatio- nem expedamus , legendam commendamus Ledori eruditam et corda- tam praefationem Io. Baptistae Crispi ad librum de ethnicis philofopliis caute legendis , ex cuius fcriptoris ecclefiae Romanae placitis addidiflimi confeftione et demonftratione intelligi poteft, quam male de Platone, et fedudis ab eo Dd. Chriftianis ftatuendum illi vifum fit, quasque caufTas habuerint viri dodi, vt a reftituta in Italia via Platonica iterum refilirent, mallentque ad Lyceum , quam ad Academiam diuertere. Dolemus tan- ' tum adeo rarum hoc opus effe, vt pauciftimorum oculis occurrat quod fi legiffet, vel infpexiffet, qui noftra allatrauit, Anonymus Gallus, vidif- fetque, in ipfa Vrbe, fub aufpiciis cardinalis Farnefii, eandem exfpirante Sec. c) Seq. ^.'62. p. 342. |vbi tamen fummim tan- tum argumenti illius memorabilis expofuimus. tC) Librum hunc inter rariffimos eminere fuo iam tempore obferuauit Mar. Mersennvs in obferuationibus in Fr. Georg. Veneti problemata in Genefin p. 430. fuffixis comm. eius in Gene- fin. Magnis vero librorum heluonibus non vi- fum, obferuauit, eumque recenfuit Hevmannvs aiS. phil. Vol. I. p. 8n. qui tameii errat, eos re- prehendendo, qui titulum libri praefctibunt : de ethnicis philofophis caute legendis , ideoque de Append. Hijl. phil. Platone caute legendo inferibendum efTe monet. Quanquam enim verum etf, de folo Platone cau- te legendo egifle Crifpum , non attendit tamen vir doiilus, hoc volumen tantum exhibere Qiii- narium primum operis ingentis, quo aliorum quoque philofophonim dogmata erat examinatu- rus. Nam de Ariftotele quoque caute legendo tr. promittit p. 34. 164. 409. de Plotino c. 1. p. 36. 61. 63. 442. de Proclo p. 36. 123. de Herme- te , Iamblicho , Porphyrio p. 36. quae in fpon- giain incubuiffe valde dolemus. Bbbbb 74<5 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. III. etc. Sec. XVI. de PP. adPlatonismi fauorem fedu) Exhibet eam Appendix apologetica T. II. /') Relar. Hainb. »734. p.496. euiila tamen ib. Opp. Agrippae a Beringi fratribus anno demum pag 610. et 1741. p. 532. 1607. adiefta. Non negatAgrippa in dedic. adCard. g') WfciJEKiND. cjt. libr. rar. p. 37. Miramur, Campegium, iuITurn fe auituitcace Caefaris iitaiit hoc Creuicrium praetermifiirc. apologiam fcnbere. DE RESTA VRAT. PHIL. PYTFIAG. PLAT. CABBAL. 753 Alteram eiusdem anni, in forma odaua , Parifiis repetitam indicat Nice- RONivs*, et ipfe Agrippa eam commemorat Dedicationem eius ad archiepifcopum et eledorem Colonienfem fcripfit ex Mechlinia, menfe lanuario eiusdem anni, quo amicus quoque ad Agrippam fcripfit, et Antwerpiae prelum fatigare ex Colonia, vbi eledori is confilium dedica- tionis aperuerat , indicauit. Continebat autem prima ifta editio librum tantum primum de occulta philofophia ; vnde opus plaudentibus vdris dotalis exceptum , integrum edere , non obftante inquifitionis difficultate, probante Trithemio ”, quem eius s^yo^iMKTviv habebat, apud fe conRi- tuens libros duos pofleriores adiecit , editos Coloniae a'pud l. Soterum anno cbbXXXIII. fol. quae editio itidem rariflima euafit, et magno pretio redimitur. Sed polit mortem Agrippae quarta quoque editio 1541.4. prodiit”, et anno 1565. 8- liber quartus adiedfus elf, qui totus magicus Agrippam au(florem non habet ", quemadmodum addita elementa Magica Petri de Abano fpuria quoque funt, ab impoftore quodam Agrippae nomini fuppofita , vt eius nomine clarefcerent , afl; indigna et nugarum impiarum ita plena , vt non nlfi vanorum et ineptorum ingeniorum at- tentionem mereantur f. De ipfa autem librorum Agrippae raritate con- fulendi librorum rarior-um enarratores pag. 400. lin. I. Quamcunqiie pojfet, vindiEfae occajionem ejl meditatur. Quod, qua ratione, laudatis Lutheri decertationibus, contra Louanienfes cenfuras praeftiierit, dignum eft, quod ex eius apologia aduerfus theolo- gillas Louanienfes cognofcatur. ' pag. 402. not. u. coi. 2. lin. i. Neutri editioni Lugdunenfi annus editio- nis praefixus eft. Vtimur iam in fupellectile literaria noftra editione Lug- dunenn per Beringos fratres, cui praefixus eft annus clobc. Obferuauit autem eruditifiimus librorum rariorum obferuator Clementivs, aliquo- ties Beringos fratres, non mutatis titulis, haec opera edidiffie. Enarrat- que Wedekindvs editiones operum Agrippae Lugdunenfes 1531. g. 1600. 8- cum appendice apologetica 1605. Comparanda cum his eft Ni- CERONii ^ diligentia, qui illorum operum argumenta recenfuit. pag. 406. lin. 20. Quod arcanas et fupernaturales vel diuiniores artes apud nonnullos imperitiores iadiauerit. Dabimus ipfum Agrippam ledpri eam k") T. XII. p. 375. Germ. Wir rvs 1. c eiusque vanitatem et impietatem '/ ) Lib. VII. ep.siS. denudat. Alium librum Agrippae quartum indi- w) Legenda eius epiftola, L. I. ep. 24. p. s6. cat Card.snvs de fubtilitate L. XVlll. p. 667, 71') Indicateam Wedekinuvs 1. c. inter raiilTi- fed ineditum efle monet;- fpurium quoque elFe inas: nos eam nunquam vidimus, cum reliquas ex comite,^ui adiun£Ius elt, coniici poteft. omnes eitoluendi occafionem habuerimus. 5) Vogtivs, Sincervs , CLt.MEST. Wepe- 0') Dudum id monuit Io. Wiervs de praefti- kinovs, libris notilfimis v. Agrippa conf. Bay- giis dfiemonuin , L. II. c. S- p m. 141. le 1. c. p) Prolixe rarilTimum libellum , qui toties ma- cap. 19. App. p. 59. le fanam curiofuatem raifere decepit , reccnfet j) loc. cit. Append. Hifl. pliil. C C C C c 754 ad PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. IV. eam rem confitentem, et ipfa ob libri raritatem verba eius adducimus ^ jjObiiciunt mihi miracula, quae principes et populi obRupuerunt, et 5,fupra naturae vires daemonum opera fafli funt. Fateor operatum mi- 5,randa multa , fed citra Dei offenfam, citra fidei et religionis iniuriam. 5, Et obftupuere ea multi, fed homines indoiRi, et quibus datum non eft, 3, rerum cognofcere cauflas, atque motus omnes et inexorabile fatum. j,At quis fecretorum naturae curiofus explorator ignorat , herbarum po- jjtentia et lapidum virtutibus non omnibus perinde manifeftis multa per- 3, fici pofife, quae rudis populus per infcitiam‘et malitiam accepta referat 3, daemonibus potius, quam naturae atque Deo.‘‘ An non haec ad pal- pum obtrudentem Agrippa iadlauerit , penes Leniorem volumus itare iudicium. pag. 408. lin. 12. IVIERIV S tejlatur. Miramur, in noRra editione W I E R I de praeftigiis daemonum et incantationibus ac veneficiis libris V. Ba- Jileae apud Oporiniim edita 1^66. 8- haec L- 11. r.j. omnia abeffe, quae de Agrippa, Adamus, Naudaeus, Baelius adducunt, et p. 141 feq. tantum recenferi et negari , quartum librum de O. P. effe Agrippae genuinum. Quod, quo confilio faRum fit, fufpicari non licet, cum in prima editione iRa extent, leda quoque et excerpta a pluribus? pag. 418. lin. IO. Qluod obfciirifftmam artem magna perfpicuitate docuit. Fatemur, multum nobis profuiffe has LulliRicae artis inRitutiones, quia breui at perfplcuo compendio omnia comprehendunt , quae de ea hiRo- riae philofophicae Rudiofo fcitu neceRaria funt Vnde cum noRris fu- pra in huius tomi initio de Lullio eiusque arte didis haud inutiliter pof- funt comparari, modo ad ea fimul attendatur, quae Agrippa de capite nono de ea monuit. pag. 429. lin. 15. SORELLl diligentia. Adiiciemus huic Gassen- DVM “, eo quodGaffendianam philofophiam naturalem ex Patricianis ra- dicibus propullulaRe haud pauci fufpicati fint, librique hi rarius occur- rant, quam vt a quolibet poRint inter fe comparari. Ita vero accuratus philofophicae hiRoriae enarrator , poRquam Telefianam philofophiam recenfuiRet: „alter haberi poteR Francifcus Patricius, qui eodem ieculo „fuperiore ruente, "nouam, veram, integram, (eius verba funt) de vni- „uerfo conditurus philofophiam, comprobaffe fe pronuntiata dixit ex di- „uinis oraculis (^intelllgit autem non modo Mofaica, fed etiam, quae fue- 3, re ZoroaRrIs, TrifmegiRi, Orphei, etc.) geometricis neceRitatibus, phi- „!ofophicis rationibus, clariRim is experimentis. InRituens autem illius ,, partes quatuor, quas et infcrlpritPanaugiam, Panarchiam, Pampfychiam, „Pancofmiam, quali diceret, de vniuerfa luce, de vniuerforum princi- 3, pio, de vniuerfa anima, de vniueifo mundo egit, fpeciatim de princi- „piis, t) Qaerela fuper caliutiniss fcholaft. et monach, App. T. II. p. 142. 143. Phyf. S. I. E. III. c. 3. T. I. opp. p. 246. DE RESTA VRAT. PHIL. PYTHAG. PLAT. CABBAL. elementifue rerum, fex primis pancofmias libris. Statuit autem „principia feu elementa quatuor, fcilicet, fpatium, primaeuum lumen, „primaeuum calorem, primaeuum fluorem. Vult enim hoc primum, „quod opifex fummus extra fe produxit, effe fpatium, vt fine quo efle ,,caetera non poflint, et poflit tamen ipfum effe fine caeteris. De hoc „autem fpatio feu loco, cui trina dimenfio, longitudo, latitudo, profun- „ditas competat, non alia tradit, quam, quae ipfi de eo ratiocinati fumus jjfuperius. Docet deinde, quia opifex fummus, DEVS videlicet, LEX ,yejl et nihil facilim effundi'^ repleriqne fpatium, quam manans a luce lumen „potuit: idcirco a Deo luce primaria lumen primarium primaeuumque emicuijfe. ,,At origine quidem, \n{\u\t,fpirituale fuit hoc lumen, et incorporeum penitus ; ,.fed pojlquam a fonte fuo digrefum per /patii paries atque dimenfiones fundi „coepit, corporale euajit, trine Jcilicet dimenfum, atque ita et incorporeum ,,mul et corporeum, illud tum origine, tum per omnia penetratione; hoc vero ^pxtenfione et in infinitum protenjione. Rurfus quia a luce diffunditur lu- „men, et ab igne calor, eft autem et lux calida, et ignis lucidus quatuor- „que adeo ifta ratione , non fubiedo differunt ea de cauffa : diffufum „cum lumine calorem contendit, vt corpora omnia , quemadmodum a „fpatio habent , vt fint trina dimenfa, a lumine, vt fint vifibilia, ita a ca- ,,lore habeant, vt conflent, vt viuant, vt agant. Denique vero, quia „corpora omnia antitypia fiue refiflendi vi praedita funt, neque eam a „quoquam illorum trium habent, ideo fluorem adiicit, quem veteres di- „xerlnt aquam, et principium rerum vel folum, vel vnum ex quatuor con- „flituerint. Indicari ipfum aMofe creatum, cum dixit, tenebras fuiffe ,,fuper faciem abyfli, id efl, profundiflimae aquae, et fpiritum Domini „fuilTe latum fuper aquas. Generali autem fluoris nomine vtitur, ad figni- ,,ficandum omnia, quae fluida funt, feu aquae fint, feu humores, feu „quid aliud tertium aut vitra; ac tum decernit, corpora omnia aut fluo- ,,res effe , aut concreta ex fluoribus. Sic coelum empyreum aethereum- „que fluores effe, immo et ipfa fidera, quia ignes fint, et flamma fit „fluor; et lunam quoque fluorem effe, fed concretum. Sic aerem, et „in aere ignes, nubes, pluuias et alia; fic maria, lacus, flumina, lic plan- „tas et animalia ex fluore conflari, progigni et concrefcere, fic metalla, „lapides, mineralia, fic denique terram generabilium matrem fluorem „efle concretum. “ Habes ledor eruditam epitomen et fpeciraen prin- cipiorum phyfiologicorum Patricii, magno iudicio ab acerrimo iudice dodrinarum philofophicarum confcriptum, quod vel ideo prae aliis at- tentionem meretur, quia non tantum fummam principiorum phyficorum Patricii exade refert, fed haud obfcure fontem defcribit, ex qua fua phi- lofophus Platonico- Alexandrinus hauferit. Cuius originem atque fon- tem iflis lineis detexit , quas ideo literis currentibus , quas vocant , im- primi curauimus. Ex his enim paulo curatius rem meditantibus palam efl , Patricium a principiis fcholae Platonico - Alexandrinae non recef- Ccc cc z fiffe, 756 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. IV. filTe, quae ex oraculis a fe ftudiofe colledlis didicerat, ideoque fyftema emanatiuum recepiffe, et, fuppofito lucis aeternae et in Deitate compre- henfae fonte incorporeo , non fpiritualia tantum , fed et materialia pro- grefla, et incorporeum lumen, poRquam a fonte fuo digreflum per fpatii partes fundi coepit, corporeum fadum ftatuifle. Qiiae vt elTentialia ema- natiui , Alexandrini et cabbaliftici fyflematls principia funt , ita applicata recentioribus placitis Telefianis et noua philofophandi methodo incru- ftata et quali amida, nouum fyftema phyfiologicum exhibent, quod Pla- tonifmum recentiorem fubtiliori ratione velut nouum sv^yi/acc vendidit. Certe nec iniucundum effet, nec ab iriRituto noRro alienum, compara- tionem inter Alexandrinas iRas hypothefes, praecipue quales in Oracu- lis exhibentur, et Patricianas inRituere, et oRendere, quomodo fakia emaivationis fuppolitione ex Deo, lumine incorporeo, omnia effluxilTe, et hoc diuinum lumen corporeum facRum eRe, et materialia ornnia con- didiffe, alTerere et tueri aufum lit ingenium florens et foecunt|um 5 quod ea phiiofophice et fcholarum in modum effutiit, quae obfcurius et inRar aenigmatis fchola vetus per tofum fere Orientem recepit. AR limitum noRrorum , quos aliena nobis voluntas conRituit, ea anguRia in praefen- ti traifatione eR, vt hanc prolixitatem refugiat. Quare ipfam hanc com- parationem letRoris diligentiae relinquimus, eum autem monemus, vt ad hanc Patricii phyflologiam refp.ciat, quoties de fyRemate emanatiuo fer- mo eR, et quoties animaduertet, non ^uavcrircc tantum, fed ctav^aTu quo- que in hoc fyRemate deprehendi et laterem lauare, qui huic Aethiopi candorem inducunt. pag. 430. Hn. 2. vtriufque enim fy/iemate Patricii plry/ica tonge ahejl. Quanquam enim et Gaffendus et Cartehus fpatium inter principia phy- fiologica receperunt, factum id tamen alio, quam Patricius fenfu, quod ex comparatione facile Leftori conflabit. Ceterum ex diflis manife- ftum etiam , quo conlilio phyfiologiae fuae vniuerfae adiunxerit Patri- cius ZoroaRris oracula CCCXX. ex Platonicis collecRa, Hermetis Trif- megifli libellos, Afclepii tres libellos, myflicam Aegyptiorum a Platone diftatam ab Ariflotele exceptam etperfcriptamphilofophiam. Haec enim opufcula omnia, quamuis apocrypha fint, et fuppofititia, genuinas ta- men Alexandrinae morologiae fententias exhibent : Qiias AriRotelica methodo, non per motum, fed per lucem ac lumina ad priitiam cauflam adfcendendo , totius diuinitatis contemplationem ad rerum vniuerfltatem explicandam adhibuit. Haec autem omnia fcopum habuifle fyncretiRi- cum, ipfe anclor non negat, faffus in titulo : capita multa , in quibus Plato concors (religioni,) Arifloteles vero catholicae Jidei aduerjarius oflendatur, ejfe addutta. Prodiit opus rariflimum Penetiis apud Robertum Megettum anno cbloXCIlI. in foL pag. *■) Conf. V 0 G T. cat. libr. rar. p. jrr. DE RESTA VRAT. PHIL. PYTHAG, PLAT. CABBAL. 757 pag. 430. lin. penult. Vir dot^us et fiibtilis. Inter nobiles pfillofophos Marco locum fecit I. Caramvel Loekowiz eumque laudat, quod Pla- toni fit ingenio fimillimus , fobrie tamen, et ideas , fed fenfu, aut vero , aut faltem probabili admittat^ et de rerum arcanis principiis felicijfime philofophetur. Vo- cat eum quoque libris optimis clarum , et altius , quam ceteri fapientem. In quo tamen encomio Caramuelem amicitiae propenfione, plus quam par erat, dediffe , ex admifla a Marco hypotheli de ideis facile eius intelligens pot- eft iudicare. pag. 438. Hn. 4. Vt maxima omnium de ea ejfet opinio. Nemo fere» poli Moshemium , cui alteram vitam debet fyftema intelledluale Cudwor- thianum, vel auftorem ita magnum cenfuit, vel eius lumina per orbem literarium fpargenda effe putauit, quam Ioannes Clericvs, acutus re- rum philofophicarum et literariarum cenfor. Extollit ille * Cudwor- thum, quod cum vajla antiquitatis facrae et profundae leWione., linguarum ve- terum cognitione fuffulta, iunxerit indicandi et difcerneridi acumen info litum , in theologicis pariter atque philofophicis fcientiis eminens., quo multiiugae et late fe diffundentis eruditionis vtititatem vbique fparferit. Operam ideo vir cele- berrimus in eo necignauam, nec ignobilem pofuit, quod, cum fyflema intellectuale lingua auCtoris vernacula fcriptum effet et a paucis legi poffet, amplilTimam epitomen per aliquot particulas cufauerit, easque ephemeridibus, quas feledi ae x\\.u\o edidit, inferuerit , inferui- turus vtilltati eorum , qui folidae multaque doCtrina defenfae demonftra- tioni de exiltentia Dei bene cupiunt. Longius autem progrefTo Moshe- mio gratias debemus , quod totum [opus incredibili labore orbi Latino legendum dederit. Ibid. lin .17. Praecipue cum incomparabilis MOSHEMII verfone Latina. Legi meretur beati viri erudita atque elegans praefatio, quae hiftoriam celeberrimi operis exhibet, hoc loco non exfcribenda pag. 445. lin, 19. 20. Prorfus nihil habet veritatis diuinae Hebraeis pate- fadtae. Efficax ad (educendos in fequiores fenfus , hos viros doCtos , qui philofophiam cabbaliiticam refufcitare conati funt, cauffa fuit, cabbalae exegeticae vel biblicae atque propheticae cum cabbala metaphyfica, quae ex Aegypto in Palaeftinam allata, et exegeticae deinde accommodata efl, confutio. Cum enim in illis theologiae propheticae et tradi- tiuae multa occurrerent deMeffia eiusque perfona, munere, regno, capi- ta , quae vetuftifTimam reuelationis diuinae doClrinam referebant, quae- que per manus velut arcana myfteria ore pofteris tradebantur; reuerfo autem ex Aegypto Schetachide, qui metaphyficam fanaticam orientalem- Ccc cc 5 que jr) In feiMC operum (iiorum, f cataTogo inferta pencTiis Cudworthiani operis difla fiint, er exhi- C A R. DE ViscH biblioth. fcripc. ord, Cilterc. bita, in nonnullis tamen Homevuin doniiitaffe.pre- p. 187. k bauitunterpres Latinus, Moshemius in praef. n. J. a) Bibi, choifie T. I. p. 64. b') Vitam Ciidwoithr recenfent biograpliiac tt) A toino l. ad X, Multa egregie in his com- Nicekohianak T. XIX. p, 340 feq. ed. Germ, 758 AD PERIOD. IIL PART, I. LIB. II. CAP. IV. que et Aegyptiacam in Palaeftinam attulerat, ea arcana et aliena ab Ifrafe*- liticis my/leriis orthodoxiae auctoritatem communi et venerabili cabba- lae nomine attentarent , faCtum inde , vt poft C. N. vtrumque cabbalifti- cae theologiae genus in vnam eam formam confunderetur, qualem lo- chaides poltea perfecit, vt fupra demondratum. Ita vero euenit, vt reli- quiae doCtrinae de Meffia , quas fuppeditabat traditio oralis, iftis peregri- nis placitis et hypothefibus admjftae et In vnum corpus conflatae mifere corrumperentur, et ad impia placita raperentur, atque torquerentur fub orthodoxiae propheticae arcanioris vefte occultatae , atque piClae. Quae poftea cum conuenire cum Chrlfiianis facrls viderentur, pro orthodoxis dogmatibus liabitae, et ab impofloribus auClae, mutatae et adeo elegan- ter incruftatae funt , vt vetultiffimae theologiae myfteria ex afle referre viderentur. Quibus tanquam arcanis thefauris clam habitis facile fuit viris bonis et doCtis, quales fuere Picus etReuchlinus, carbones pro the- fauris vendere, cum a nebulonibus auro pro his arcanis acquirendis emunCli fplendide deciperentur. Quorum tamen facilis credulitas eo ma- gis excufanda eft, quia natales et fata cabbalifticae doClrinae tunc adhuc in tenebris fepultae lacebant, ex quibus feris fatis temporibus tandem protradfa funt. pag. 449. lin, 17. Ex his alii de eo retulerunt. Syllema tamen philo- fophicum et phyficum Telefli mature recenfuerunt magni duumuiri Gassendvs'' etVERVLAMivs*^, quiTelefium virum vocat, Peri~ pateticis rationibus potentem et injlruUum^ easque in illos ipfos vertentem , fed affirmando impeditum^ et deffruendo quam exjlruendo meliorem. Et alio loco ' inter eos, qui nouam fcenam tentarunt, et nouas fabulas naturalis feien- tiae egerunt. Patricium, Brunum, Seuerinum, Gilbertum, Campanel- lam , Telefiiim quoque numerat, nec plaufu celebrem nec argumento elegan- tem. Quod iudicium maximi philofophl non magnopere miramur. Veru- lamius enim, nouam Ipfius naturae cupiebat et meditabatur feientram, Telelius, abieeflis reliquis, vnam, quae placebat, Parmenidis hypothefm elegerat, quae aliis coloribus, aft ne his quidem puris fatis fulgebat, id quod ingenio eclediico- Verulamii placere minime potuit. pag. 450. lin. 7. a fin, Qiii laudato duci tum ab epifiolis fecretioribus fuit. Non Borbonii, fed Aurelianenfls principis, Borbonio nuper defundo furrogati fecretarium, quem vocant fuilTe, tradit Imperialis pag. 454. lin. 13. De his , quae in aere viuunt et de mari^ quos vinus edi- derat. Vulgabat hos libellos Telefiiis Neapoli ipjo. cum libro de colo- ribus ^ quos ex bibliotheca publica Auguftana ^ praefentes habemus, funt autem rarifliml. Ibid. O riiyfic L. I. f. 5. T.jl. opp. p.'24y. f') Muf. P. I. p. 70. ) T. 1!I. p. 771 fqq. d') Tom. XXI. p. 119 fqq. vbi fcripta Lipfii ii- c') Toni. 1. n. 13. pag. 97. qui p. 119. plures curate recenfet. Ho Illinat. e) Mul. hill. p. 119. DE RESTA VRATIONE PHILOSOPHIAE EPICVREAE. 7^3 fiis , vna^ j temeratae religionis nota j tenebras primum eius nomini ofun- dere vifac/l., cum apud Batauos diu ex peregrinatione Germanica redux con- federit, haud obfcura comnmnique haerejeos opinione damnatus. Ferum tot editis non fucatis poenitentiae iejiimoniis Moguntiacum , Jufcepta ex Batauis fu- ga , fs recepit.) vt ferio ccclefme redditiihi cnm boni omnes perpetuo complexi funt, tum Europae principes ac reges , ac ipfe imprimis Clemens Vili. P. M. apud fe raris et iniifitatis conditionibus inuitariint. Valde proftrauit Lipfii famam ifta religionis inconltantia et ad nutus fortunae fe componens indilie- rentia , vnde et viuus , et mortuus a multis opprobriis petitus et fatyris cumulatus efi:. Quibus num dentatae lefnitarum et difcipulorum char- tae, quas famae pojlhumas Lipfii collegio continet, medicinam attulerint, leftori difpiciendum relinquimus. Certe floicae philofophiae gloriam et expreffam vitae antiquis moribus vtebatur fymbolica epigraphe)con- ftantiam ipfi tantopere commendatam haud parum i/fa animi et diflimulatione comrnaculauifTe, haud paucis vifus eft. pag. 496. lin. 17. Quod indicium fubfcribent. l. cui iudicio, eam enim de Lipfii religione fententiam extorquent, ipfae amicorum apologiae adeo frigidae, licet more fuo dentatae et virulentae, vtnihil fupra j quae tamen nihil habent, quod refpondeant, praeter conuicia. pag. 500. lin. 8- Quam non nemo promifty prodeat. Dedit quidem perfonatus Clarmvndvs^ vitam Scioppii , in qua multa cumulantur ad famoii feriptoris hifloriam literariam pertinentia ; fed confufa adeo et ordinis atque elegantiae carens illa narratio eft, vt vix fine taedio legi poftit. Longe melius in hoc campo verfatus eft Niceronivs cui imprimis fatis accuratum indicem feriptorum Scioppianorum debemus, qui interim confulendus donec aliquando critica infamis grammatici hi- ftoria prodeat. Multavero collegit quoque P. Bayle, hoc loco omni- no comparandus. Adeo a moribus philofophi, et ipfis moralis fapien- tiae praeceptis deflexit intemperantiflimi ingenii et calami feriptor, vt pudendum vel ridendum fit, aufum eum eflfe moralem difciplinam ex mente Stoicorum feribere , qui Priapeiorum editione et commentariis, et imprimis infami eorum praefatione meruerat, vt ne ad Cynofarges quidem gymnafium admitteretur, et impudentiftimis et maledicentifli- mis pfeudocynicis philofophis adnumeraretur. Tacemus, quicquid habet Stoicae inftitutionis, id Lipfio eum furripuiffe Vnde fadum , vt elementa eius moralis philojophiae Moguntiae cIoIocVI. editae ex negleiftu et contemtu euiluerint, et inter rariores libros comparcant Miran- dum autem, feriptorem tantae maledicentae infamia per orbem literarium notiflimum, tot encomia, tot laudes velut tropaea numeraffe, cum tamen praeter Grammaticam eruditionem, mediocriter in aliis fcientiis effet D dd dd 2 ver- /) Bio»r. V'V. Cl. P. X. p. 105 fqq. h') Conf. Reimmann, Ioc. cit. V o gt. A T XIX. p. 282-551 ed. Genn. cat. libr. var. pag. 612, *) Cont. Stolle Hilt. Iit. P. III. c.4.5. 14 p. 672. 7^4 ad PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. VIII. verfatus. Piodidit autem Imperialis vnde tantam encomlorum mef- fem meruerit, fafTus nomen eius vbi que reddidijfe gratijpmum, quod diuino ingenii fui robore ad fidem catholicam aduerfus haereticos propugnandam con- uerfus , plurimis operibus eximias profligatae impietatis manubias reportauei if, imitabili equidem religionis exemplo^ in quam defenfor eius acerrimus intueris Ferdinandus II. imperator eum inter intimos fui confiliarios delegerit., pluri- misque voluerit honoribus infignitum. Sed tacuit adulator Italus, Scioppium violatae malefiatis regiae reum , non tantum in Hifpania egregie vapu- lafTe *, fed eius quoque eo tempore, quo Auguftae haere- bat f patrocinio M. Welferi fiillentatus anno cIdIdcXII. iuffu curiae re- giae Parifienfis per carnificem, publice combuftum efTe, cum merito ob calumnias in reges, turbatamque tranquillitatem publicam vltimo fuppli- cio dignus iudicaretur.- Ceterum quam infirma fuerit Scioppio artis ra- tionalis exercitatio, vel fola illa, quam eo iptfo anno in nojlravrbe non fine iadlantia edidit differtatio de miraculis prodidit , in qua calcem fine arena, fcriptorem vero talem licet deprehendere, qui apertifiimis ratio- nibus propria vineta caedit, hoc ipfo prodens, nefciuifle fe, de qua quaeftione fibi philofophari conflituerit. Ibid. not. e. Praef ecdura collegii SSd' Trinitatis fun&us efl. Compa- randus praeter Niceronivm. I. G. DECHAVFEPiEin nouo di- blionario hifiorico. i) p. 202.Viuebnt autem adhuc Scioppiuscum nis piofefTionem mutauerat, vt conftat ex Epift. illa Imperialis fcriberet. Cardin. OlTati n. 24i- L. VI. p. 5iy. conf. B a v l e k') Niceron loc. cit. accidit Scioppio 1614. T. I. art, Bcmgars not.G. p. 603. vnde haeremus, /) 1612. vid. dedic. Itnmanuelis thaumaturgi an verum fit, quod Nicerosivs Ioc. cit. p. 285. eo anno iam per biennium AuguIIae verfatus notat , Scioppium 1598 Romae ad Romanam ec- «rat Scioppius , et obiteiricante Velfero religio- defiam tranfiilTe, AD CAPVT OCTAVVM. ■DE RESTAVRATIONE PHILOSOPHIAE DEMOCRITO -EPICVREAE. pag. 503. lin. 14. ^ l\ndem ad Atomos Democriti peruenerunt. Non omnis quidem pby- ficorum natio eo tempore Ariftoteli feruiebat feculi fuperioris ini- tio ; fed progrelli funt exParacelfi quoque fchola noui naturalis fcientiae conditores, qui, vt placita magillri difleminarent, omnem operam ad- hibuerunt, quos infra fub theofophicorum et Paracellilfarum nomine enarrauimus. Sed difplicuit illa faclio plerifque, maxime in Germa- nia philofophis, qui peregrinum philofophandi genus naturae minime fatisiacere credebant. Quo fado magna quidem pars in obfequio Arifto- telis DE RESTA VR. PHILOS. DEMOCRITO -EPICVREAE. 7^5 telis conferuata eR, aft viri tamen nonnulli, huius quoque Stagiritae fer- uitutis pertaeh de noua via cogitauerunt. Quod aggreffum efle in Italia Telefium, fupra docuimus, in Germania vero primum fere fufcepilTe Da- nielem Sennertum medicum et philofophum Wittebergenfem , ex addu- (Ris h. 1. conflat. „!s " cum neque in temerariorum illorum nouatorum, „feu Faracelhftarum feu chemicorum numero elTe vellet, qui antiquam phi- „lofophiam, quae Ariftotelis praecipue fcriptis ad nos peruenit, e fcho- „lis plane eliminare conabantur, nec tamen iis accenferi cuperet, qui „hoc feculo publice profiteri non erubuerunt, fe rqalle cum Ariflotele „vel Galeno errare , quam cum recentiorum aliquo verum dicere, eo „quod cum I. C Scaligero liatueret: nihil infelicius efie illis Ingeniis, „qui mordicus fentiunt, maiores noftros nihil ignoraffe; ad perquiren- „dam naturae viam fe accendi pafTus eft , contemto audloritatls prae- „iudicio“. Qua de re legendum et expendendum eft, quod hypomne- matis fuis praemifit prooemium , bone frugis plenum , et infpicienda ipfa hypomnematum tradatio, in qua docftrinam cum fingulari fentiendi et ftatuendi modeftia merito viri dodi probauerunt. De quibus hypothe- fibus phyheis Sennerri videnda ea, quae infra Tomi IV. parte fecunda ^ attulimus, et ad fpecialem phyficae hiftoriam pertinent. Vitam celeberri- mi Medici ennarrarunt A vG.hvcn^EKVS oratione funebri j biograp/iiaOpe~ ribus eius prnejlxa‘^ Mercklinvs Niceronivs pag. 504. lin. 8- 9- a- fin. Quem tamen rariorem fecit vel negleSlus li- bri - - vel paucitas eorum, qui his literis libris que deleniantur. Fatemur curis pofterioribus nos iam de vtraque hac caufta raritatis huius libri du- bitare. Si enim vel neglecftus vel contemtus fuilTet, fatis fuiftet, femel eum in patria fuilTe excufum, nec Batauis in mentem veniffet, librum parui habitum frequentiorem dare. Vnde magis nobis verifimile, mox primae editionis pauca tantum exemplaria fuifte excufa, timente biblio- pola Ticinenfi, ne frequentia libri eius pretium et opinionem perderet; praecipue cum noua atomifticae philofophiae praecepta iam a Gaftendi et Cartefii fequacibus coepiftent ad eorum rationem atque hypothefin efformari. Vnde coniecftura quoque nobis enata eft, repetitam libelli extra Italiam vix noti editionem curauifle aduerfarios vel Gaflendianae, vel Carteftanae philofophiae, vt haberent, quod tantis viris oppone- rent. Certiora tamen, quam hae funt fufpiciones, non habemus, li- berumque relinquimus Leftori probabiliores cauftas adducere. Ceterum Londinenfem quoque anni cIdIdcXLVIII. 8- editionem enumerat Kah- L I v s , quae, fi reuera extat, nouo argumento robur noftrae coniedu- rae addit. Cui fi liceret inhaerere, diceremus, reuocatam inter Bel- gas Magneni dodrinarn atomifticam deberi ei parti, quae fyncretiltico D d d d d 3 ftudio d') Bibi. Script. medie. 0 T. X. pag. 373 fe^q. rt) Vid. prooeui. hypomnein, pag 618 teqq. c) ibid. not. s. •^66 AD PERIOD. III. PART I. LIB. H. CAP. VIII. ftudio eo tempore contra GafTendi et imprimis Cartefii feqiiaces Peripa- teticae philofophiae fubueniri polTe credebat 4 Certe Syncretifmum talem refpexiffe Magnenum , eli verifimillimum pag. 510. not. 1. lin. 3. a fin. Tranfitu ad ecclejiae Romanae cajlrn facio. Multis eam commutationem religionis gratulatur Gaffendus peculiari ad Sorberierum epiilola et in alia ad lofephum Mariam Suarefium epifco- pumValionenlium enixas huic antilliti gratias agit % „quod eximium Sor- „berium Deo et ecclefiae quaeliuerit, ad fe fcllexerit , illum foueat , foriu- ^.,nanimqiie ipfius curam habeat. Addit autem : merebatur ille fane inci- „dere in tantum patronum , vir tam bonus , tam candidus , tam fingula- „riter eruditus , vir tanta in conuerfando gratia, quem vt nouerlt, eum „amauerit, quem delegerit, vt fua in eo vires beriejicentia experiretur^^ Ex quo loco nonintelligi tantum poteft, quam prolixe Sorberium Gafien- dus aeftimauerit et commendauerit, curque ei amicitiae fidem hie etiam poft funus praeftiterit; fed colligi quoque, quibus rationum machinis epifcopus Sorbierium in fuas partes pertraxerit. Fadum id ex indicio biographi eius Graveroli 'anno cIoIocLIII. Ex cuius relatione nouimus, corradendorum numorum curam nimis Sorbierium vexafife, ita vt in- dignis homine philofopho modis nec famae, nec nominis gloriae ob fco- puni faepenumero emolumento fuo atque quaeftui velificantem par- ceret. Quod hoc loco ideo notamus, ne quis glorietur, Gaffendianam philofophiam eam religionis mutationem effeciffe. CaulTam cur Nanne- tum pofcente aula Danica Sorbierius relegatus eft, idem quoque Gra- uerolus indicat. pag. 513. not. s. Monet nos viri celeberrimi nomen. Vitam Charondae vel, vt fcribit Gaffendus, Charronii more fuo expofuit Niceronivs *, qui fcriptorum quoque eius indicem exhibet. Inter ea eminere librum de fapientia Parifiis vertente Sec. XVII. editum, nemini ignotum eft, qui fcriptores nolfri temporis morales ecledlicos nouit. Qui cum partim fuas, partim MichaSlis Montani cogitationes fequeretur, a communi do- dlrinae rfc7r« haud raro fecedentes, meruit, vt, non obllante moralis do- drinae, quam in eo libro fparfit copia et vfditato, graues cenfuras ex- periretur: quas qui emolliunt, prudentiam tamen fiatuendi deliderent, pag. 514. lin. 9. Ex vetufioribiis ohfoletac Jlabiliuntur. Legenda efl imprimis elegans et cordata philofophi Dinienlis praefatio , qua fe Sce- pticum magis, quam dogmaticum fcopum fibi propofuifTe monet , et fe contra hominum religloforum inuidiam munit. ibid. not. u- Prodiijfe teftes funt. Certiflimus tefiis efl; ColleBio ope- rum omnium Gassendi, quae Lugduni cIobcLVlII. yb/. fex tomis pro- /) Alliciendum hoc e(t. Kahlio ad Strvvii h) Tom. VI. Opp. p. jag. bibi, philof. p. S3J. et VoGTio cat. libr. rar. p. 429. z) Vit. Sorb. praefixa Sorberianis p, q. «") Teltaniur praefationeiu p. 47 feqq. quae k') Tom.XII. p- 202. fqq. — fatis luculentum eius reddit teltimoniuin. DE RESTA VR. PHILOS. DEMOCRITO - EPICVREAE. 767 prodiit In ea enim T. i II. locum habet exercitationum paradoxica- rum aduerfusArihoteleos liber fecundus. Eum tamen non perfecit, fed in fine capitis odaui haec monuit, quae, quoniam ipfa quoque Gaf- fendiana opera rara atque carafunt, in ledoris gratiam, cuius oculis fe liber ille fecundus fubduxit, integra " adfcribimus. Si quaeras, hem- iiole LeEior, cur haec exercitatio ad vmhiliciim perdudta non fuerit , ciiriie libri quinque ceteri^ quorum praefatio fpem facit, non fequantur, Jcito^ commonefa- aum ab amicis anciorem, fomachari non parum Peripateticos , propter] prioris libri editionem , idemque fere argumentum a Francifco Patricio in Peripateticis filis difquifitionibus , quarum tunc primum copia ei fabia prius pertrabiatum, hunc fecundum librum vlteriiis perfequi, et abfoluere noluif['e, ipfumque ne deli- batis quidem aliis in mufeoli fui receffiim cum blattis et tineis pugnantem, ab anno MDCXXIF. qualem iam habes ahieciffe atque neglexiffe. Ex quo monito manifelfum eff, faliam efle Hevmanni fufpicionem coniicientis , re- liquos, quos fibi elaborandos GafTendus conceperat, libros alio tempore ab eo perfedos efTe. Similiter Stollivs p deceptus eft, qui cum fecundi libri editionem Belgicam in manibus haberet, ex praefixo exercitatio- num argumento collegit, omnes fex elTe excufas, cum tamen ne fecun- dam quidem integram GafTendus abfoluerit. Hinc raritas libri quem imperfedum et deficientem emtores non reperifTe, nobis efl: verifimilli- mum , praefertim cum operum Gaffendianorum volumini tertio , quic- quid fuperabat, effet adiedum. pag. 515. lin. 4. Rebh cel. HEFMANNO obferuatum efl. Haec ex antecedentibus iam emendanda funt. Nullibi enim in fcriptis fuis hoc argumentum GafTendus porro tetigit. pag. 517. not. g. Bornium nominat Sorbieriiis. Vid. Opp. T. VI. p. 202. vbi inter alia ad Bornium; nimis me et tu et tot alii infgnes viri, quot infnuas , obf ringitis , cum me reputare eum dignamini, qui wV/ (^Cartefii) commenta retegere pofim. ibid. not. h. Excufat Sorbierius. Fallitur ergo Weidlervs*' narrans, cardinalem Richelium eum promouifTe et propemodum coegifTe. pag. 51«;. not. 1. Epitaphium Gaffendo fcriptum a Mommorio. Id foli- do marmore albo et nigro pofitum Lutetiae in ecclefia S. Nicolai Cam- penfis, in faceilo familiae Mommorianae, aere exprefTum , exhibet Opp. T. 1. poft vitam Gaffendi, cuius etiam elegantiffima effigies huic to- mo praefixa elb. pag. 520. lin. 19. Galilaeo, Gilberto, Cartefio. Teftes damus epifto- las celcberrimcrum virorum, et in aftronomiae ftudio immortale no- men confecutorum. Repleri, Longomontani, Vendelini, Schickardi, Snel- niagno Gvifrendi pationo. 7h) pa,^. I4v feqq. 11) pag. 210. fj Parrocinante et curante Herb. MoHiraorio o') Act. phil. Vol. 111. p. 45. pj Hilt. Iit. P. II. c. 2. 5 48. p. 162. \'cGT. r.ar. libr. var. p. 302. t) Uilt. altronoiii. c. XV. 60. p, 475. 768 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. VIII. ■ '' Sneliii, Horteniii, Heuelii, Eichftadii, Galilaei, Scheineri, Bulialdi, Valefii^ Gatterii aliorumque, in quibus de difficillimis quaeflionibus eum confuluerunt. Plura de meritis eius in rem fideralem dabit Weid- LERi hijloria njlronomiae. ibid, lin, 29. Philofophiam inuenire poterat. Simili ledionis abundan- tia per omnes philofophiae vniuerfae, maxime rationalis et naturalis campos diffufa , cum magna accuratione coniunda totum philofophiae fuae fyntagma coHullrauit, vt,quem parem in dogmatica philofophiae hilioria habeat, fciamus neminem. pag. 522. I. 13. a fin. a SORBERIO. Redius a Mommortio, certe eius cura, et adminiflratione , cui feruiebat Sorbierius} teftis eft ipfa Mommorii praefatio. ibid. lin. 35. Quod fibi Gaffendiir delegit. Negari quidem non poteft, multa GafTendum, vt erat, non in agendo tantum, fed et in iudicando inodeliillimus, et humani intelledus limites, et in haud paucis infan- tiam probe perfpexerat, probabiliter tantum difputauiffe, in multis fen- tentiam fufpendilTe , et haud paucis opinionibus a dogmatibus receptis validas argumentationes oppofuiffie. Sed id fadum non more Sceptico, fed Socratico, eum.quein finem, vt, quousque veritates cognofcere liceat, manifeftum fieret, eiicerentur autem hypothefes precario affumtaeet retunderetur dogmaticorum nonnullorum, qui variis fyfiematibus nouis fa- mam quaerebant fupeibia. Ipfum vero veritatis cognofcendae et incertitu- dini eripiundae finem tantum abeft, vt reiecerit, vt expofitis magis Sce- pticorum obiedionibus id fibi folide euincendum effe ftatueret, inter praecepta logica, longa tradatione demonftrare pofTe aliquam veritatem figno aliquo inirotefcere et criterio diiudicari^’ eo modo adhibito vt media via inter Scepticos et dogmatico! teneatur, nctnpe^ vfjiatuatur, non omnia, quae dogmatici Jc fcire putant^ reuera fcire aut ad ea diiudicanda congruum habere criterium; fed neque omnia etiam quae in controiieifiam vertuntur a Scepticis ita ignorari videantur, vt non criterium aliquod iis diiudicandis habeatur. Fate^ tur autem., partem quidem maximam eorum, quae fcire fe dogmatici putent, re ipja ignorari, maxime in plnficis, vbi beati /imus, fi non, quid fit verum, fed quid veri~ fimile, confequamur. Nempe fubfcribebat ea in re Horatii lententiae: EJl aliquid prodire tenus, f non datur vitra. pag. 5^2 lin. 25, /inno MDXLVll. Leg. Mli)CXLVII. apud Guil. Rarbier typographum regium, q^a editione nos vtimur. infertus au. tem liber eruditiflimus quoque operum tomo V. In eo libro neminem aut acrius, aut vberius, aut quidem felicius Epicuri apologiam confeci ffef quam Galfendum, virum quidem magnum, omniquefi quis alius doSirina^erudihim, nec tamen eruditione, quam aut indicio , aut candore nobiliorem , fatetur S a M. Parckervs”, Epicuro cetera infenliflimus. s') Vid. Logica e'us L. II. c.s.T. I. Opp. p. 79 O pio;. 1^9. feqq,. u) Difp. I. de Deo T. 12. p. 30. ibid. DE RESTAVR. PHILOS. DEMOCRITO - EPICVREAE. 7^9 Ibid. not. n. Amjlelod. i6S4> Vitraque editione prior e/t Lugdunen- fis 1658- iriter opera Gaffendi in ve/libulo tomi tertii edita. pag. 526. lin. 12. Locum haud_^conteninendnm comparanif. Abfoiuit hoc lyftema philofophiae GafTendi tomum primum et fecundum^ et vel ideo peculiari laude dignum eft , quod potiorum dogmatum hilloriam ex ve- teri phllofophia manu liberali illuftrauit, adeo vtplerosque recentiores in hac quidem parte longe fuperet. Certe nos quidem candide fatemur, a. nemine plus lucis in hiftoria doctrinarum phyficarum nos haufifle, quam ex infigni hoc thefauro philofophico. Ibid. not. g. T HO MA S IV S. Fatetur ipfe Gassendvs*, fead Cartefii phyficam fubinde refpexifle. pag. 526. lin. 19. Nicolai Fabricii Peirefcii. Exhibentur Tomo V. ope- rum ^ , et imprimis fe eruditis probauit Peirefcii hiftoria , quo infigni vi- ro GafTendus intimae amicitiae iure fruebatur. pag. 527. lin. 32. Ad rejponfioner Cartefii. Comprehenduntur haec pokmica GafTendi vno fafce T. ill, ^ operum, legique ob argumenti no- bilitatem , et praeclaram difnutandi modeltiam merentur. Ibid. lin. 34. Gajfendus Jubmifit. Exhibet hanc quoque epiftolam ad Cartefium mifTam operum tomur fextiis pag. 528- lin. I. Pabii erant amici. NoluifTe GafTendum pacatum dif- fidium,eth monitumet inltigatum a viris doCTis, inter Batauos refufcitare, ex epiftola ad H. Hornium conflat, et praeclarum charaCteris philofophi- ci, quo GafTendus fulgebat, efl teftimonium. In phyfica tamen fua, haud raro ad Cartefiana placita digltUm intendit, et quid iure moneri poflit, ea, qua vtebatur, modeftia indicauit, ita vero, vt prioris vulneris cica- trices minime rernanfifle proderet. Ibid. lin. 26. Hoc loco non enumerandorum. Inter hos fummos viros ex fequiori fexu non omittenda eft Chriftina, Succorum regina, quae, quibus gratiae et beneuolentiae teflimoniis GafTendum cumulauerit, ex epiftolis VV. CC. ad GafTendum ^ iucundum efl intelligere. ^ Ibid. lin. IO. a fine. De cuius vitae circumjl antiis P. B A T L E legendus ejl. Hiftoria vitae famorifiimi aftrologi praefixa eft eius aftrologiae , re- petita praeter Bayiium aNicERONio*^, qui fcripta Morini recenfendo nonnulla addidit, in hiftoria literaria fuperioris feculi apud Gallos memo- rabilia, in peculiari magis aftrologiae hiftoria, quam hoc loco enarranda. Nobis hoc quoque loco memorandus eft, quia, fcripta contra Arnoldi Villonii etl;Stephani Claues thefes fupra a nobis indicatas refutatione, nouatoribus filis fe oppofuit. Veterum enim contemtum ferre non pot- erat, et hoc quidem fenfu commotus contra GafTendum infurgere cona- tus x) Phyt. Seft. 1. l, III. c. 5. p. 2Sg. y') pag. 240 feqq. ») pag. 281 - 4:9- «3 pag. 107. App. Op. T. VI. p, 33J teqq. f) T. lII. p. 174 feqq. Append. Hijl. pltil. Eee ee 770 - AD PERIOD. III. PART. I. LIB. II. CAP. VIII. tus et defenHonem Copernicani fyftematis, quam ille in difl*. demotu imprejfo a motore^ translato inflituerat, refutare aggrelTus efl:, vnde, rupto amicitiae cum Gaffendo vinculo, eius quoque lyRema cofmologicum, edito de atomis et vacuo libro, oppugnauit, quo longae controuerfiae fer- ram cum Bernierio GafTendianas partes ftrenue fequente reciprocare fa- tyraeque mordacitatem experiri coadlus eft. Quo fato et euentu id fa- ^um fit , nos h. 1. ftridim enarrauimus , et Niceronius quoque expofuit. Tanto autem odio accenfus inde eflMorinus, vt a calumniis quoque non abftineret, vt eJC Panvrgi, i. e. Morini epijlola de tribus impojloribus conftatj hos tres enim effe GafTendum, Bernierium, Niuraeum, impu- dentius dicam an fluidus euincere connifus , fed a bonis quoque omni- bus ex merito derifus efl. pag. 5-29. lin. 20. Sebtam aliquam condere. Non omittendus hic eft locus SoRBiERii, in epijlola ad Adrianum Vlaccum^ typograplium in qua caufTam expedit, cur fedam non habuerit vel poft fe reliquerit tanti nominis philofophus: „Miratus fum, itafcribit, faepius, qui fieret, vt „philofophandi ratio, quam Petrus Gaffendus inftituit, et quae tanto ap- „p!aufu excepta fuit, non tamen profundius, hominum ftudloforum men- „tes peruaferit, ex quo in lucem varia huius audoris fpecimina prodiere. „Sediatores habuit illa paucos, quamuis blande animo adrepat, nullo „nifu facillima eius principia memoriae infculpantur, luce tam clara in- ,,telle(ftum, et virtute tanta voluntatem perfundat. - - Hoc inquam, me ,,diu multumque toifit, cum nondum fatis animaduerterem , qui fieri „poflit, vt tam erudito , tam vafro ifto feculo laruis et fomniis ( Cartefia- „nam philofophiam pungit) folidiora fapientum ratiocinia poilhaberen- „tur. Verum illud tandem difcriminis reperi, inter fublimes iftos, fcili- ,,cet dodlores, et GafTendum humi repentem, quod agmine denfo ince- „dant , et confertim in ledorem irruant : dum nofler palabundus nimia jjliteratura ponit inter propofitiones fuas haud commoda interualla, qua- „rum itaque non fatis apparet cohaefio, et vires infringuntur. Nouus „Anaxagoras (Cartefius fine dubio) vrget propofitum, dum vult digito „monfl:rari et dicier, hic eft! fua tantum cogitata propinat, inftar titu- „bantis, loco tandem ledorem, et vel inuitum cogit motum femel im- „prelTum fequi. Nec mirum abripi, quocunque libuerit ferri, cui pon- ,,dus omne ablatum , cui imperare vir ifte potuerit, vt omnem abiiceret „praccedentem rerum cognitionem, quam per fcnfus vel per rationem „habuerit. Huic fane operi quanto maiori molimine opus fuit, tanto „facilius imjirefTus iam motus perfeuerabit. Quare nihil mirum, tot ho- . „die extare viros eximios , quos medio aluco deuehunt abreptos opinio- „nes portentofae, abftrufiflimae, imperfediflimae atque adeo nullo modo „conferendae cum epocha fapientiftima , paucis aflertionibus femper „admifta, d) PiaemifTa eft editioni Be!g:icae Syntagmatis philofophiae Epicuri a Sorbieiio denu» re* cognitae, quae repetita quoque Ainit. 16^4. 4. DE RESTAVR. PHILOS. DEMOCRITO - EPICVREAE. 771 in fcriptis philofophi noflri, quid verum atque decens fine fu- „co, fine ambitione quaerentis., ‘‘ Ha^enus ille, quibus deinde fubdit, „fe ideo fyntagmati huic radios nonnullos demfifTe, citationes fcilicet fre- „quentiflimas , et innumera veterum loca, et audloris verba ipfa defum- jjliffe, propofitiones feparatim enunciauiffe , digefiilTe aliquando, aliis jjCharaderibus fignandas curauiffe, appofitis quoque fummariis, vt non „opus fit , magna GalTendi volumina confulete : ratum, ita facilius ledlo- „ri arrlfuram tanti viri fapientiam. “ Non negabimus, multum eam ra- ^ donem effecilTe, cur non GaflTendi philofophia ia fedlam tranfierit, quem- ■ admodum Cartefiana, licet magis pedlus fatiaret; illud enim vtriusque hilloriam inter fe comparanti erit manifeftum. Putamus tamen, alias ad- huc rationes fuifle , cur GafTendus fedta caruerit. Nempe, nec ipfe ifta ambitione quaerebat, vt feclae parens elTet, malebatque antiqui philofo- phi nomen praefigere, quod eius indoli ad modelliam compofitae valde conueniebat : et Rudiis Cartefianis diflimilis , nouitatis gratia plaufum et partes non quaerebat; fed fibi et amicis philofophari pofie erat conten- tus : maxime vero dum veterem fe") De loco mundi c. 13. p. 42. Co.afelf. fidei c. 18. p. I45- Poftill. P. II. p. J. De L. M. C. 22. 788 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. III. CAP. III. modo a praeiudicio antiquitatis fibi caueat, et fibi oculos ipfe non eruat, quod Ecledticijmi hillorico 'accidit. Non tamen dillimile vero nobis ell, W^elgelium ipfum hoc fyftema fatis non intellexilTe, vel primos eius au- dores legiffe, fed Paracelficis nugis exftimulatum cum myftlcos illis iun- xlfTet et aptaffet , ad haec deiiria delatum carbones pro thefauris , quod aiunt, inueniffe. Qlio pado, fi quis cum Arnoldo pcrfonam Weigelii ab hoc fanaticifmp pantheiftico liberare cupiat, non plane repugnabimus, Weigelium fanaticifmi huius fundamenta non fatis infpexiffe : deceptum- que elle fandlitatis et diuinitatis fpecie, qua illae naeniae turgent, et fo^- mnia habuilTe pro folis radiis : ipfum autem fyflema Weigelianum a fa- naticifmi deteltabilis culpa liberari non pofie , fumus conuidli. Reliqua, quae h. 1. adduximus , cum his facile componi iiluftrariquc poffunt. pag. 693. iin. IO. a fin. Qiii fanum de Fluddo et tlieofophicis omnibus in- dicium cupiunt. Ipfe Gassenuvs " legendus eft, qui more fuo, Fludda- nas ineptias , rnodelle magis, quam Merfennus, ali folide demonftrauit. Qui cum accuratum theofophici fyllematis a Fluddo mirabiliter confar- cinati ty.rvTscv exhibuerit, ille vero adeo cohaereat, vt non nili prolixam, quam noRrum non fert inftitutum, tradfationem admittat, Ledorem ad ipfum hunc Fliiddanae philofophiae cenforem ablegamus j cum ante omnia de claue follicitus fuerit , qua latentem eius fententiam aperire liceat, et aenigmata fvliiantur, et in id 'induftriam cum patientia maximam contulerit, vt, quae illa tam multa Jparfim , ac veluti tumultuarie fcripfit , in vniim quoddam qiiafi corpus et corfonantiam redigantur, ipia Fluddanorum operum fpiflis nebulis et tenebris obfefforum ledione melior dux ad ea intelligenda ad- hiberi poteii Comple(d:itur tomus tertius operum- Gaffendi illud exa- men in philofophiam Fluddanam , feparatae autem editiones tantum non euanuerunr. Id quod merito dolemus, cum vafta Gaffendi operum col- ledlo raro in philofophantium manus veniat, Gaffendus autem horum tenebrionum (piXo7o^8psvcc et Qscaocp^p.svu luculentis facibus illuflraue- rit, lic vt ne quidem cabbalifficum fyffema, quale illud theofophici in fuos linus receperunt, fine luce reliquerit pag. 695. Hn. & a fin. Contentiones defcribuntnr. Diligenter, more fuo eos collegit et enumerauit ven. Walchivs qui fedatores quoque et aduerfarios enumerauit, et quae in fynedrio ecclefiallico Drefdenfi cum eo adta dicuntur, recenfuit, feriptoresque huc facientes laudauit. pag. 705. Iin. §. Vho fafce MDCLXXXIL Amfltlodami vulgatis. Noua prodiit colledio fcriptorumBoehmianorum anno cIoIoccXV. titulo theo- fophine reuelatae, editore fo. Ott. Glvsingio, cui index fcriptorum‘eius praefixus eft. De theologicis eius placitis ex inftituto differit VV a l- cHivs % qui etiam nouam editionem anni cIoIoccXXX, reliquis ple- niorem indicat. pag. 0 pagi. 213 Peqq. b') loc. cit. p. 1090 feqq. f) 1. c. P. I. p. 639. P. V. p. 1039. DE THEOSOPHICIS. 789 pag. 707. lin.a. /1 Sagittario laudati. Etiam de hoc praeter laudatos videndi CoLBERGivs Cyprianvs % Walchivs et ante eum Bvd- DEVs s j in hifloria chriftiana pluribus audiendi et confiderandi. pag. 715. lin. 6. Fuerant condemnati. Addit et hoc Caramuel : in ope^ ribus eius continuam effe contra Peripateticos et Galenijlas fatyram , multis onu' Jiam foliis fruSlu nullo. Qui genuinus Helmontii charadler eft, vt non omnes tantum contemnat, fed fatyrico quoque fale afperfis contradicat. pag. 725. not. y. Memoires de literature, T.IF. Add. p. 141-161. Tom. X. P. I. p. 140 feqq. et in edit. Germ. T. IV. p. 316 feqq. cui etiam effigies Poireti praefixa eft. Haec biograpliia breuis quidem, feriptorum autem catalogus fatis accuratus eft. Ibid. lin. ig. Parentibus pauperibus quidem, at honejlis. Parens Poireti polio Metenfis vocatur in biographia operibus pofthumis praemiffa. Narrat autem ex Friderici Brecklingii traditione B. M. Chr. PpArFivs \ patrem Poireti fuifle militem , cuius nomen Ipfum Poiretum latuerit, qui inde nomen traxerit, quod matri ad forum pergenti et pira venditurae Ula apportauerit. Inde Poiret vocatus , voce Gallica. - Ibid. lin. 19. Scholae vrbanae eum tradiderunt. Arti fcuiptoriae fe tra- didifie initio dicitur tanta felicitate, vt poft fata Burignoniae imaginem eius affabre aere infculpere poffet. In fchola tamen vrbana encyclica- rum literarum inftitutiones percepiffe, inde redle concluditur, quod ado- lefcens XVIII. annorum Bafileenfem academiam adire potuerit. Quo loco demum humanitatis et philofophiae ftudiis formatus , et excellens ingenium ad eiegantiorem iiteraturam traduffum eft. In qua contentio- ne loannem Rudolphum Wetftenium, theologiae dodlorem sQyo^idr.TYiv habuit. pag. 727. lin. IO. Totam fidei ct vitae /cenam commutandi. Ita Ipfe Poi- rrtvs, in irenico vniuerfali fcSl.-F. ‘ qua refponfio ad .cenfuram amici confilii exhibetur j ex qua narratione eius intelligitur : eum in Palatina- tu paftoris officio funeftum effe annos circiter feptem ; tunc auditoribus alioqui gratinimum et defideratiffimum ob calamitates bellicas debuiffe a fundionibus iftis defiiffe: nec, fateri fe, inuitum, neque etiam poftea illuc aut alio vel in ipfas aulas, etfi ipfum cupiuerint, redire yoluiffe; et id quidem non charaileris aut officii paftoralis contemtu : contra maiori eius veneratione , indignitatisque propriae confideratione, tum et metu abufuum, qui fiunt in facris - - ergo libertatem non fine Dei prouiden- tia naffum, decreuiffe, fibi deinceps melius vacare , optimorumque con- fortio vel commercio, vblcunque iili effent, digniorem effe, et meliorem Inde fieri. Quibus enarratis, pergit notitiam fuarn Bourignoniae expo- Ggggg 3 nere, fi) Chri(ri.’.n. Plat.Horm. P. I. c. g. §. 5. p, 521. Hifl-. phil. c. VI. p. 438. qui alios quoque O Comp. H. E. Gctli. c, g. p. 254, /) loc. cit. p. ioi6. nominat. Conf. E. il. c. 7. p. i56q leqq. /.') Inirotl. in hiit. liter, theol. P. 11. p. 22. 0 §• 8- F 373 feqq- app. ad E. V. I 790 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. III. CAP. III. nere, cuius fcriptis iam antea aliquantum erat tacflus , et cupiditatem coo- ceperat, ipfam alloquendi : cuius occafionem a Deo cum lacrymis poflu- lans, quod nefciret, vtrum viueret, aut vbinam eflet, eam, in Belgium cum vxore concedens, Hamburgi fexagenariam inuenit. Spiritum lefu verbis vitaque prodentem ; ideo ab eius confortlo quamdiu vixit, feiungi deinceps noluit, quamuis nullam ea feiRam conderet, etc. Haec ipfe Poiretus, ad quem locum non fatis attendifTe eius vitae narratores, mira- mur, cum diuerfae, quas in textu hiftoriae noRrae attulimus, relationes ex hac ipfa Poireti confefTione pofiint conciliari. pag. 730. lin. 3. Eius placita defenderit^ et dijfeminauerit. Pertinet hl- ftoria famofiffimae foerninae ad hiiioriam Chriitianam , vbi fufe folet ab iis, qui recentifiimas controuerfias theologicas expofuerunt, enarrari, eiusque paradoxa dogmata adduci. Eorum compendium more fuo ex- hibet ven. Walchivs Non filebimus tamen, ne abeamus, effentiarn doRrinae eius, quam loco philofophiae fubflituit. Eam qua-, tuor affertionibus complexus eft Poiretvs': I. Sibi ipfi renunciare , quia toti a natura corrupti fumus. II. Indefinenter orare, vt eo modo impetremus vires a Deo, e malo exeundi , et in bonum introeundi. III. Amare Deum, quod Ipfum eR adhaerere fummo bono, fummo vero ac ei , qui eR omnia. IV. Et I. C. imitari cum patientia, pace et humilitate, quae eR via, quam ad mortem vlque tenere debemus, vt tandem confummemur. Hanc theofophiam vniuerfalem ad particulares doftrinas referenti Poi- reto occafionem dedit fyRema illud theofophicum excitandi, quod in li- bris tribus de eruditione fJida , fuperficiaria et falfa velut aliquod diulnioris philofophiae compendium non iine diRionis et traRationis elegantia omni humanae , id eR, fuperficiariae philofophiae oppofuit, et poRea in Oeconomia diurna prolixe diduxit. Delibabimus et has cupedlas, et leRo- ris impatientiae confulturi, potiora de eruditione folida placita more ha- Renus adhibito ev awlfiH adducemus: I. Eruditio ad mentem relata dicitur, quando ea deponit, quae feo- po, ad quem condita eR, etexiRit, faciebat ineptam et cum quafi politur, hue formas aut habitus acquirit faciles, quibus ad finem fuumpromte et decenter accommodetur. II. Eruditionis eRentia fundatur in relatione ad Deum , vt mens ei euaclat fimilis, tum depofitione contrariorum, tum adiuuantlum acquifi- tione. Scriptura hanc vocat timorem Dei. , III. Deus eR mens infinite perfeRa, incomprehenfibllis ac aeterna, quae non modo initio et fine exiRendi caret , fed et realitates infinitas vnite totas femel aRu velut in punRo indiRinRo fimul poRideat. IV. Illa /) IrcH. vniu. fefl. V. §. 15. p. 380 feqq. It) loc. cit. p. 89 > fenq- D E T H E O S O P'H I C I S. 791 IV. Ilia cum dlflindlius fe refpicit in adorandum aliquod trinum, dif- cernitur, quod defiderio immenfo atque viuidiflimo erga fe fuasque per- fediones j luminofa fui intelledione atque idea j acquiefcentla denique et amore feu laetitia Infinita perficitur. In his tota Dei natura, folida exiftentia, perfedio, felicitas continetur, exclufis quibuslibet aliis qua- rumcunque rerum ideis , et realitatibus. V. Deus voluit mentes condere , quae non tantum in femplternum fint duraturae , fed et quarum fubfiantialiflima atque elTentialiffima por- tio vel naturae reconditiflima radix fundus vel recejfus quidam immenfiiSy fiue intima nonnulla capacitas apdtudoque quaedam immenfa et Infinita, quae ipfam aeternitatem , fiue Deum aeternum vnito quodammodo atque limuitaneo et indiitindo viuide fine pluralitatis diflindione et fuccefiiua duratione admittere, percipere, admittere valeat. Haec folennis theo- fophicarum dodrinarum pentas efl, cui ceteris theofophicis elegantius et luculentius totum fyflema inaedificauit Poiretus, et quam alibi etiam philofophicis rationibus? euincere non fine fubtilitate in cogitationibus ra- tionalibus de Deo, anima et malo connifus efl. VI. Iisdem mentibus infunt diflindiores facultates fiue capacitates ad idem numen relatae, defiderium immenfum fummi boni , intelledus immenfus, pafliuus recipiendi lucem fiue imaginem Del luminofam j ac- quiefcentia immenfa, fiue diledio et iucunditas cum Deo fe aeternum deledandi. VII. Omnia caetera, omnesque de rebus creatis ideae, perceptiones, fenfatlones, non modo externae tantum funt et accefibrlae, fed et in quo nunc funt apud nos flatu, ad interitum vniuerfae pertinent. VIII. Deus voluit ex mera libertate arbitraria ad lufum gaudiumque arbitrarium depingi et repraefentari , modo etiam vmbratili et velut de- mentari et fufficiario. Hinc enatae in conceptu eius ideae rerum exter- narum, totiusque vniuerfi: inque eis et repraefentationes Dei funt, et formae idearum. IX. PlacuitNumini menti donare infuper accefibrias fuperficiarias- que nonnullas facultates. Vnde orta efl in mente facultas accelToria et fuperficiaria rationis, quae alias intelledus adiuus dicitur. X. Facultas rationis fiue intelledus adiui non admittit ideas Dei elusque luminis viuidas, fed pldas, fteriles et fuperficiarias tantum. Haec male a philofophis confunduntur. XI. In ratione eft curiofitas feu defiderium; lumen feu ideae, affir- matio feu acquiefcentla^ et difcurfus fiue ratiocinatio ex his exfurgens. XII. Deus dedit menti humanae^ vt cum rebus haberet commer- cium, facultates imaginationis fenfuum, motus, et paflionum cum corpore. XIII. Inde duplex exfurgit hominis perfedio eflentialis et accefTorla. - XIV. vi) L. III. c. 16. Oecon, diu. P. I. c. g. §. 23. 79i AD PERIOD. Iir. PART. I. LIB. m. CAP. III. XIV. Cum homo facultates folidas a Deo feiunxit vt fuperficiari!s adhaereret, lapfus ita eft:,vt coecus, craffus et corruptus fit. XV. Mens fe fuasquehac invita facultates diuerfas erudiendo, debet eum modum et proportionem in his tenere, quae eft inter ilia, quae funt aeteriia et folida, et inter ea, quae funt momentanea et peritura. XVI. Requiruntur ad eruditionem acquirendam res fundi fiue con- ditiones, finceritas, humilitas, et a ceteris ad Deum defe') loc. cit. pag. 1138 feqq. c") Conf. Bvdde-vs dilT. an alcherniftae in re- publica tolerandi §. 16. p. s??- Infb hifb philof c. VI, p. 433. Thomas. Caut. P. V. p. 334. vn- de difciimis, Arnoldum pleraque ex illo accepiffe. AD CAPVT QVARTVM. DE SYNCRETISTIS PHILOSOPHICIS. pag. 751. lin. II. hodie dijfociare obfeniant. Hofpitem elTe in hifforia philofophica oportet eum, qui non innumeris fere exemplis didicit, ex verbo- rum mutatione terminorumque philofophicorum fignificatione adulterata et veteres et recentiores occafionem arripuifTe noua fyfiemata condendi. Id quod vel vna Arillotelis philofophia apertiflime demonftrat. Hoc cum viderent alii , qui vetera nouis vocibus et terminis fibi propinari obferuarunt, ad eum fyncretirmum delapfi funt, quo verbis magis, quam re diffentire fyfiemata philofophorum contendunt. Et hoc qui- dem padlo fyncretifmum Platonico- Ariftotelicum enatum effe, fuis locis euidenter offendimus. Quodfi eo tantum fine fadum efifet, vt cuique fua redderentur, et dodrinae Aoyc/^a^so-jjs- radices euellerentur , re6le fane et prudenter id fufeeptum effe iudicandum effet ; aft infaufto fidere Hhhhh 3 afflan- Pulchre de ea re dilTeruit Sam. W e k e n f e l s. de Lcgomach. c. II. opp. p. 461 feqq. 798 AD PERIOD. III. PART. I. LIB. III. CAP. IV. afflante , quae verborum logomachias curabant , ad ipfa do(Rrinarum principia pertrada, ipfarum fententiarum conciliationem malefanam ' pepererunt, qoa quadrata rotundis commixta funt. CaulTam hanc fuffle, cur Franciscus Patricius fyncretifmum philofophicum et conciliationem inter Platonem et AriRotelem mentlens, fontes hos detegendos in dif- cujjionibur Peripateticis conffltuerit , fupra de Platonicis recentiffimis tra- dtantes oltendimiis, quae hoc loco repetenda funt. Miramur, iftam obferuationem B. Bvddevm defyncretifmop(2ilofophico prolixe ct erudite differentem * praetermififTe. pag. 753. lin. 6. In quo libro Pojlelliis cbaraSlerem ingenii fui paradoxi egregie feruauit. Parcius tamen clelirault Pollellus in celebri tracta- tione deUrrarum orbis concordia, in qua fola ferme iudice Navdaeo", nihil, quod ineptum aut ridiculum e{fet , immifcuit, fed vniiierfain religionum omnium informationem injlituit: nojlramque praefertim, rationibus tam propriis, quam ex aliarum confutationibus defumtis , valde quidem acute atque fubtiliter con- firmat et fabiliP*. Verum tum quidem mente nondum tota laxata fcri- pferat. Ex rarifflma hac tractatione tertius imprimis liber huc pertinet, in quo fe de religione et iure in toto orbe communi tradtaturum promit- tit , et aliquod ius commune naturae atque gentium conltituit, et ia cauffas inquirit, vnde noriiuris tantum et legum, fed religionum or- tus deriuandus fit , atque inter fe conciliandus. In qua tradatione he- notica vniuerfali multa funt erudite et acute dida , nonnulla tamen Po- ftelli ingenium fapiunt. Ibld. pag. vlt. Mifcere non dubitauerit. , Ex vngue difce leonem. In admonitione ad ledorem ait : „phiIofophia tanquam paedia longiflima „vfi ad theologiam tandem afcendimus, a qua multa didicimus, fed illud ,, praecipue, humanam omnem fapientiam a diuina dependere, He- „braicisque fcripturis mundo traditam et reuelatam. Nihii enim vn- „quam ab Aegyptiis, Chaldaeis, Indis, Perfis, Arabibus, Graecis et Ro- „manls didum fcriptumque fuilTe comperimus, quin prius id omne ^,fcriptum fuerit ab Hebraeis. Hi enim vbique gentium diuina difpofitio- „ne difperfi , quae patriis legibus tradita de Deitate feruabant , ore et ,,fcriptis gentibus fecere manifefia. Vnde gentium fapientes multum „in his , quae Deitatis funt, proficere potuerunt. Legimus etiam ex phi- jjlofophis , multos vsque in Aegyptum ad prophetas et vates perrexifTe, „vt in Mofaicis inhituerentur, veraeque pietatis fierent compotes. Has „rationes fibi fuiffe ait, cur philofophorum de Deitate ponderaturus „fententias , relida Arifiotelis philofophia ad ea , quae a Platone tradita „funt et ad caeterorum philofophorum fedas fe contulifiet. InuenilTe „tandem omnia a Mofaicis hiftoriis et a prophetarum libris expifcata, ita „vt a Thalete vfque ad Epicurum nihil noui, nihil admirandi Graecorum fapien- d") pag. 261. ed. poder. plenioris Bafd. 1544. fol. qua nos vtimur. b) Obr. liter. Hal. T. III. p. 2}i feqq. c) Bibliograpli. polit. DE SYNCRETISTIS PHILOSOPHICIS. 799 5, fapientia protulerit , in his, quae Deitatis funt, quin prius hoc idem in ,, Hebraeorum monumentis adnotatum legerit. Eo vfque etiam phi- jjlofophorum cognitionem Mofaicarum hilloriarum ledlione perueniffe, „vt altiffimurn quoque trinitatis myfterium a longe profpexerit et in ar- „canis habuerit etc.“ Ex quibus, quas cupedias ledori hili philofophicae perito apponat, vel mediocriter eius gnarus intelliget. pag. 753. lin, vlt. Et coelum terramque mifcere non dubitauerit. Adden- dus his eiusdem commatis fcriptor Petrvs Calanna Thermitanus Hi- mereus, in libro rariffimo, cui titulum praefixit: philofophia fenioriim fa- cerdotia et Platonica , Panormi MDXCIX. edito in forma 4. In quo li- bro obfcuritatem ingenii pariter atque opinionis, et dicendi rationis re- gnare, facile Ledor ex argumento eius, vbi Uber ipfe deefl: , colliget, quod exhibuit B. I o. H e n r. A S e e l e n ^ In cuius dedicatione audior ait, fe quandoque proprio marU arbitratum effe, falua femper religionis laude, philofopliiam femorum facerdotiam ( id elt facram veterum phllofophorum) fuijfe haereditatem illam, quam haereditario iure Abraliam, pater multarum gentium fuis dereliquit pofieris , ac inde ab Ifaac emana ff e, et toti familiae , vt ab eis, veluti a fonte quodammodo perenni et mari illo fupracoelefli omnis fa- pientia rerum diuinarum defenderet. Ex qua tradiationis eius commenda- tione non tantum intelligitur, Calannam, Platonicos, quos more fe- diae facerdotes, reliquos iuniores et laicos vocat, habuilTe pro philofo- phis veris et diuiniora a patribus edodUs, et ab eis feruata effe mylie- ria diuina patriarcharum, quae fe deprehendifife , in Mercurii Trifme- gifti, Zoroaltris, Sibyllaruin, fimilibusque libris credebat. Vnde mirae liue miferae potius demonfirationes afferuntur, ex quibus audiorls in phllofophiae veteris infantia et errores poffunt dignofei. Quis enim vel tiro in PI. P. ferat: Ariliotelem cum Platone animae aeternitatem et immortalitatem fuftinente concordare, Platonem trinitatem perfon^rum diuinarum ordine quodam cum Mercurio attigiffe et fimilia. Facile ita- que Calannam in tenebris et puluere obfcurum fordefeere patimur , nec aceinimus Hieronymo de Franchis ita in laudes CaLnnae huius libri ac- cenfi canentis: Efl Plato fol orbi, denfa caligine at illum Tempus et in nimbo crejeens obliuio merff, Ecce Platoni fol Petrus, cui luce recenti Fulgentes radios fciffa caligine reddit. Quod verum non effe, et Platonis fententiam magis corrupiffe Calannam, ex iis, quae de ideis a Pythagora, Parmenide, Platone dluerfo fenfu admiffis attulit, poffet explicari, fi locus pateretur: Legi ea apud ipfum p. dg. poffunt ab illo, qui ab homine Siculo non nifi gerras expediat. pag. 0 Seleit. literar. n. XX. pag. 693 feqq. 800 AD PERIOD III. PART. I. LIB. III. CAP. IV. pag. 757. lln. n. Qiiaerat LeSior, rogarims. Legere iubemus harum rerum cupidum eruditam et luculentam orationem 1.\cobi Thomasii de Syncretifmo Peripatetico huic argumento multam lucem affundentem. Is enim, poftquam ordine dilUndlo de diuerlis fyncretifmi huius generi- bus tradidiffet , plufcula notatu valde digna obferuat: Thomam Aquina- tem primum fere fuiffe, qui ex Ariffotele non Platonicum quidem, fed, quoad fieii poffet Chriftianum philofophum efficere tentaffet. (^a in fententia confentientem habet Io. Bapt, Crispvm prouidum mali fyn- cretiftici medicum. Appofite autem monet Thomafius: cum haec per- fuafio Ariftoteli conuenire cum Chriflianis, commoda effe videretur retinendis animis in ftudio Peripateticae dodrinae, quae tum in orbe Latino fine focia regnabat; tam cupide apprehenfam eandem effe, vtde aeterna etiam falute Ariftotelis probabiliter differi tandem inciperet, pa- rumque abeffet, quin eum, vt ita dixerim , catalogo fandorum infere- rent Pontifices '* , conciliationes quoque inter Platonem et Arifiotelem, poft Platonicos in Italiam delatos fufciperentur. Qua de re cum fupra fatis adum fit, nihil illis addimus: fed hos fyncretiflas luculenter eo in loco addudos ibi infpiciendos confiderari volumus, et grauem ineptienti huic ftudio dicam expendi , quam laudatus vir folide ea de cauffa fyncretifmo Ariftotelico fcripfit. Ibid. lin. penult. Nobis non monentibus Jlatuef. Obferuatum jMoR- Horio ex Cartehi epiflola ad Merfennum^ eum in illas cogitationes deueniffe, vt Mofen fecundum philofophiam fuam explicare voluerit, atque praeter infelices Amerpoelii conatus in multis Mofen cumCartefio non inconcinne conciliare poftea fufcepiffe Beaufortlum, fed ad Hen- Rici Mori' (\uoc\uq defenfionem cabbalae prouocat, qua de re fupra nonnulla monuimus. pag. 760. lin. 9. Cuius haud obfcurum nomen ejl inter recentioris aetatis philofuphos. Praeter laudatos praeftantiftimi philofophi et theologi res literarias enarrarunt etiam ephemerides Pari/ienfes memoriae academiae fcientiarum, Rich. Simonivs, Dvpinivs'", Niceronivs”, et ex his alii. Ibid. lin. 13. Normannus is fuit. Patria Vinenfis. Ibid. lin. ig- Scriptum trigonometricum. In comm. in Sphaerica Tlieo- dofii. Ita quidem laudata biographi^ tacet autem hanc commentationem Fabricivs " in receniione comm. Theodofii. pag. 760, Nt ordinis Jlatutis obediret, fnfcepit. Poft decennium pa- rochiam Neuillenfem anno cbbcLIII. curandam accepit, quam poft decen- f) 559 ^13- 24. Si- T. ir. ff") De Phil. ethn. caute le» p. 307. 0 Ipurn. des Sav. 1707. Febr. />) Certe facultas theologica Colonienfis ita vt') Nouv. bibi, dts aut, eccl. Tom. ll. L. VI. defipere vifa c(t, fi fides Agriffae de van. c. 17. p. 396. feient. c. Opp. T. II. p. 25. v) T. III. p. 84’ ed. Germ. i) Polyhilt. T. II L. II. P. I. C. 3. p.ijj. 0 Btbl. Gr. Vol. II. p. 91. DE SYNCRETISTIS PHILOSOPHICIS. Hoi decennium iterum depofiiit, regis tamen facris domeRicis a cardinale Antonio Barberino , regis eleemofynario , anno MDCLVl, praefedum ait Niceronius. Ibid, lin. 3. a fin. Regts fui iura in Belgium eo fermone vulgare. Pro- diere reginae Cnri/lianjfimae iura in ducatum Brabantiae et alios ditionis Hi~ fpanicae principnt^' s Paris. MDCLXl^lI 12.^ pag. 761. lin. 29. philofophiae ftudiojis praelegere. Id T. VI. ? ex Bo- ve t i lefuitae narratione retulimus; quo audlore nouimus , ipli Sinen- fium imperatori philorophiam veterem et nouam lefuitas expofuifle. pag. 766. not. f. 10. FABRICIVS hijl. bibl.fuae T. 11. p.34- Tomo non fecundo, fed fexto vtiliffimi libri extat: affertque teRimonia erudi- tionis Foxianae Auberti Miraei, Ger. Io. Vofii, Gabr. Isaudaei. Do- lendurn valde, in tractatione in fe erudita, aft fyncretifmi labe in deuia rapta fcriptorem non nominafle loca , ad quae prouocat apud Platonem ei AriRotelem, vt de vero vtriusque fenfu les ev TiXuret dida effe, intelligendum elt, vt ta- men non negetur, fedariamphilofophiam non tantum feculis XVI. et XVII. admiratores multos magnosque habuilfe, quos in integro antecedentis tra /) § 16.S p. 36. conf. Eiusd. lubil. pontif. g) De ftudiis raonaft. P. II. c. lo. p. ra. 485. 222. p. S2I feqq. I’) Praef. libri de intell. hum. AD CAPVT SECVNDVM. DE lORDANO BRVNO NOLANO. pag. la. lin. ii. Primus , quantum quidem conjlat., qui totum philofophiae circulum mutare au- ftis ejl. Praeferendus hic Bruno , fi ordinis et aetatis rationem ha- bere velimus , 'inter nouatores philofophiae, erat loannes Bodinus, cele- bre Seculi XVI. nomen, quo fere medio eminere literis coepit. Quanquam enim cum memoriae noftrae excidere pafli non fimus, fed, quantum res atque locus pofcebat, haud poftremum ei locum in H.C. P. afiignauerimus, resque eius literarias narrauerimus ", deftituti tamen tunc, cum illa fcri- beremus libro B o d i n i , quem vniuerfae naturae theatrum infcripfit , et in quo a) Infra huius Vol. p. 779 feqi- Append, Hifl.phiL Kkk kk 8io AD PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. II. , quo nouam vniuerfi philofophiam cudere inftituit, tum daemonologla quo- que, quam nouis opinionibus philofophicis repleuit, inter vniuerfalis philofophiae reformatores atque nouatores recenfere non potuimus. Cum autem , multis polt annis vterque Bodini liber tandem occurreret, ct fupellediili noftrae librariae effet adiedus, hanc nunc quidem omiHio- nem refarcire et omiffa afferre poffumus. Ne tamen ledorem a trita operis noffri via feducamus, feruabimus illa ad eum locum, vbi tota Bodini hiftoria enarrata eff, et quam miri ingenii charafferem fcriptor cetera celeberrimus , etiam in metaphyficis , phyfiologicis et pneumato- logicis prodiderit, manifeftum faciemus. Interim legi poffunt relationes de bibliotheca quadam Halenfi *, quam B. Bavmgartenii diligentiae de- bemus , et de vitae eius circumltantiis praeter laudatos fuo loco com- parandus Niceronivs Ibid. lin. 6. a fin. Memoriarum de hoc viro inopiam. Eam vbique non in Germania tantum, fed in Gallia quoque deprehendi, vel ex vnius Ni- cERONii memoriis colligi poteff, qui cum diligentiffime in fcriptorum eruditorum hiltoria verfari foleat, praeter conieduras tamen, et librorum eius , non tamen omnium aliqualem enarrationem nihil attulit , quod magnopere fatisfaceret- Diffenfus quoque iudiciorum orbis literati de Bruni opinionibus et fyffemate, fatis offendit, pauciffimis veras eius fcntentias atque placita patuiffe, pag. 13. lin. 4. 5. Sine mentione loci et anno. Leg. anni. Adduntur li- bello rarillimo, oratio parrejiaflica qua auxilia a rege et ordinibus Mng. pe- tuntur habita Neo- Solii in comitiis. Epiflola Eucharii Martini Biidiffino Lu- feitii ad celebrem theologum D. Matthiam Hoe ab Hohnneg etc. comitem Lute- ranenfem , addita ejl epijlola Cafp. Scioppii in qua haereticos iure infelicibus li- gnis cremari concludit. De eo videndus Tolandvs'^, Saligivs % Vog- Tivs et citati. pag. 14. lin. ir. E medio Jublatum fuijfe Scioppiiim, Legendum, Bru- num 5 de quo fermo eff. Ibid, lin. penuit. Qiii facros ordines deferuerunt. De hac re difputare velle , et colorem atrocitati et furori inducere , effet foli obloqui , et pu- blicam hifforiae fidem euertere. Legat, cui immanis barbaries incredi- bilis videtur, MiCHAELis Geddesii martijivlogium eofiim ^ qui ili Hifpo^ nia ob profejfionem religionis Protef antium fuppremo fupplicio afebli funt, cuius verfionem Latinam' nobis exhibuit B. Moshemivs s. pag. 19. lin. 21. Brimus autem et Arifotelem mire contemnebat. Ratio- nem huius conterntus facile intelligere in Bruno licet, fi prp vero afiu- mamus , quod infra luculentis rationibus nos demonffrauiffe putamus, Brunum l') Vol. III. p. 398. 414. /) rar. p. 428. f") V'ol. XIII. p. 140. verf. Germ. DjlFcrtr. ad H. E. fpeiS. Vol. I. p. 662 feqq. e') Colleft. of feveral pieces T. I. p. 305. cuiis praefatio legi de hoc argumento meretur. Hilt. Aug. Conf. T, I, p. 305- DE lORDANO BRVNO NOLANO. 8n Brunum fyftemati emanatiuo adhaefifle, et abRradionibus mathematicis fauentem , principia enthufiafmo plena elegilTe. Hoc enim librorum eius ledio euidenter euincit. Afl propterea, talis cum effet, Arillotelis acu- men et philofophandi folertiam non totam contemfit, fed quam illi in phyhologicis et theologicis denegabat metaphyficae cognitionem lubens tribuit. Cuius fpecimen efTe poteil fnmma terminorum metaphy ficorum ad capeffendum logicae et philofophiae Jludiiim ex Iordani Erunt Nolani entis de~ fcenfu excerpta, et luci primum edita a Raphae le Eglino, Iconio Tigurino, quae compendium elt libri eius, cui lampadis titulum praefixit. Ineo vero terminos metaphyficos more Peripateticorum, monente editore fere vbique fequitur, et ideas generales fatis dilucide explicat, quod ex fyftemate Pythagoreo, quod fibi prae ceteris felegilTe aliquoties prodidit, fieri non poterat. Quam ingenii varietatem et iudicii inconflantiamBru- nus vbique manifeflauit, caputque heteroclitum habuiiie offendit. Ra- tiones autem Peripati phyficas et theologicas valde contemfilTe , ex eius acrotifmo efi: contellatiflimum. pag. 29, lin. 5. a fin. Et fe perfecutioni inf diisque fubdiiceret. Obfcura eft commorationis Bruni in academia Parifienfi hiftoria, vt pleraeque cius vitae circumftantiae intricatae funt difficulterque pofTunt connedi : quod in tanta memoriarum de Bruno raritate vitaeque eius vagae et in- certae viciflitudine non valde mirandum eft. Vnde ab hiftoria quoque iftius academiae exigua ei lux accenditur, nec multum quoque poft Bv- LAEi * obferuationes , attulit, qui nuper hiftoriam vniuerfitatis Parifien- fis condidit cl. Crevierivs \ Nam, fi verum dicendum, non cohaeret fatis eius narratio , fufpicionibus magis et conieduris, quam rationibus reique documentis nixa. Tradit de Bruno Parifiis haerente haec vir dodus: „Redori Fiiefaco oblatum libellum, quo philofophus quidam, „natione Italus, patria Nolano -Neapolitanus, Italia profugus et chara- „dere fingulari, audaci et paradoxo confpicuus praetextu oppugnandae „philofophiae Peripateticae fundameata omnis religionis euertere ftu- ,,duerit. Hunc cum ob impietatem folum in Italia vertere et fecuritatis „cauffa terras alio fub fole calentes quaerere, expedandus inquifitionis „rigor coegiffet, Parifios fibi locum elegiffe, vbi liberius et fecurius phi- „lofophari poffet, cum inimicae haerefeos contentiones , ligaeque quam „vocabant, furores, principumque et gubernatorum regni ignauia omnia „mifcuifrent, et licentiam ftatuendi aperuiftent. Non tamen aperta fron- „te opiniones fuas eum expofuiffe , fed philofophiae liberioris velo , ex- jjCuIH iugi Peripatetici caufTam praetendifTe. Coniici tamen poffe, non „obftante ifto , quo fe reconderat, velo , myfterium illud , quod tegebat, „tandem patere coepifTe eumque de fuga fecifje follicitum. Antequam „autem difcederet, offendere voluiffe, quid pofTet, quid valeant humeri, Kkkkk 2 „arti- h') Hift. vniu. Parif. T. VI. p. i) Tom. YI. p, 584 feqq- gi2 AD PERIOD. III PART. II. LIB. I. CAP. II. ,, articulosque nonnullos propofuiffe de natura et mundo, quos in publi- ,,co virorum dodorum conflidu per triduum defendendos fuo fub prae- ,,fidio tradiderit iuueni cuidam illullris nominis loanni Hennequino. ,,PraemilTam autem ijU pugnae literariae declamationem apologeticam, ,,ab Hennequino in acroaterio regio recitatam, dominica pentecodes^, „qu3e iftas Bruni thefes defenderet. Eam ob caulTam tres icripIilTe epi- „dolas , vnam ad regem , (Henricum) alteram ad philofophiae melioris „amatores , tertiam ad loannem Filefacum , Parifierdis fcholae redorem, „in quibus charader Bruni vagus, et odentator, magna confulione fcri- ,,bendi et cogitandi emineat : facileque talem prodat , qui Spinozae prae- „luferit.“‘ Haec de Bruno Creuierius, quem,Ledor nobis non mo- nentibus palpabit, nihil adorum in vniuerliiate Parifienfi, quodBrunum concernat, vidifTe, altum.que hodie ede de eo in ido mercatu literario (ilentium. Qviae enim hoc loco narrat a P. Bayle fe accepilTe, candide monet, qui acrotifmu-n Bruni recenfendo, hoc argumentum tetigit. Patet hoc ex iptius libri infcriptlone , quam hoc loco attulimus et N i c ero- ni v s ^ quoque defcriplit. Ex hoc vero feripto fua hauferunt et Bae- lius et Creuierius, difeimusque, Ilium conflidum literarium indirutum fuiffe triduo pentecodesanni cbloLXXXVI. Ex quo titulo epocha com- morationis Bruni apud Parilienfes certo poted definiri. Cum autem Bru- nus, iam anno cIoIoLXXXIl. comoediam quandam , itemque librum de vttivris idearum ad artem memoriae itemque libellum de compendiofa arddte- Hura et complemento artis Ravm. Ludii, Cantum porro Circaeum znno fequen- ti, itemque anno cIoIoLXXXIV. dialogos de caujfa, principio et ino, Pari- fiis ediderit " , et quae fauente Cadelnauio regis apud Britannos legato Londini his annis in lucem edidit, Parifienfem vrbem in titulo prae fe ferant , coniicimus inde , Bnmum anno cIoloLXXXI. illuc delatufn \'f- que ad annum cbbLXXXVI. ’ haefilTe, et tunc philofophicos et mathe- maticos labores fuos \'ulgando tum ob explicatam magno labore LuUia- nam artem , tum ob phyficam veteribus ex parte ereptam nouisque para- doxis incrudatam, magna in opinione vixifTe, et, ringentibus quidem pro- felToribus Peripateticis, paradoxum philofophiae genus, publice in acroate- rio vniuerfatis, licet profefTor ordinarius haud e/Tet, docendo et difpu- tando vmlgaiTe, nec oppofitam aufis his cenfuram regiam elTe ". Vnde condat quoque, quamuis Tcaqudc^ctpihlas vitio multos fibi aduerfarios con- citaffet, de atheifmo tamen velut Spinozilmi praecurforem non fuiffe fufpedlum. Quam licentiam non inufitatam eo tempore Paridis fuilTe, fupra iam Bitaudi, Villonii , Baffonis , Berigardi , et paulo pod GalTendi quoque exemplis confecinius, et rerum Paridendnm idius aetatis peritis, fieri k') Le Dimanche de Pentecote. In acrjtifmo n) Conf. quae h. l i. 3. p. 33. curatius de hoc Bruni dicitur, triduo Pcntecolles. anno difcuffitnus. - , Nugatur itaque Scioppius a/Terendo, eum l') Tom. XIII. p. llC. Parifiis profeffore m extraordinarium egilTe, cum Ibid. viderer, ordinario» cogi MilTae facrae intereJe. DE lORDANO BRVNO NOLANO. gi fieri ita potuilTe, erit verifimillimum. Alia, quae ex epiftolis tribus in acrotifmo Bruni comprehenfis annotari pofiunt, cum librum ipfum prae- fentem non habeamus, Ledloris diligentiae inquirenda relinquimus. . Aft, fi Scioppii p narrationem fequimur, Brunus vel eiedlus, annis ab- . hinc (cbbc) otRodecim, id eft, cIoIoLXXXIl. Geneuam confugit, et cum Bezae et Caluini placita et feueritas Geneuenfium erga homines hetero- doxos ei non placerent, inde quoque abire iuffus, Lugdunum, indeTho- lofam, et tunc demum Parifios deueniflfe, indeque Londinum delatus fa- mofum librum de behia triumphante contra pontificem fcripfilTe , poftea in Germaniam fecedens Witebergae et denique Pragam, inde veroBrun- fuigam, Helmeftadium , Francofurtum adiifTe, Venetias tandem conce- dens in manus inquifitionis delatus Romamque raifTus, pofi: biennium ineunte Sec. XVII. combuRus fuiffe dicendus eft. Quae quidem omnia in fua epiltola Rittershufio narrat Scioppius , afl; conRare non pofTe cum rationibus chronologicis morae Parifienfis , efl euidens, vnde in Bruni hiftoria haud parum vacillat fides Scioppii. Sed reliquae quoque nota- tiones chronologicae Bruni non inter fe confpirant, vt difficile ht, exi- tum in chronologia Bruniana inuenire Nondum itaque poft tam lon- gum tempus , quo ifta fcripfimus, ex hoc labyrintho nobis licuit eludlari, et Bruni hiftoriae certam epocham aflignare. Quod fi coniecfturae lo- cus eft, vetifimile eft , libellos Parifiis a Bruno fcriptos cum edi illo loco non pofTent, tranfmiffios e(Te a Bruno in Angliam , liberiorem auram na- dluros, patrocinante Bruno legato Gallico et Sidneyo equite: quod anno cIoIdLXXXIII. et fequente fieri potuit, ipfum iter Anglicanum autem in ferius tempus referendum effe, quo more fuo Francofurli difparuit, iam fuo loco monuimus. pag.ai. lin. 26. Acrotifmi rubro praejixo amo cToIdLXXXVIII. vul- gauif. Ex huius editionis anno pro certo alTumi deb^t, Brunum vel ipfo feculi anno oRogefimo fexto, poftquam crabrones Peripateticos irrita- uerat, et iadanter fatis publice clifputauerat, vel anno tamen infequente fuga Parifiis diJapfum ad Germanos perueniiTe. Quae omnia fuperficia- riam Scioppii narrationem euertunt. pag. 23. lin. 14. T^erijimilitndinem feEianti Jiat fatis. Non ingratum la- borem fufcipi credimus, fi fabulam Brunianae fimillimam de Simone Tornacenti’ fuo loco a nobis examinatam cum hac narratiuncula de Bruni laudatione diaboli comparare quis velit, quoniam multarum fabu- larum aliarum fontes inde accurata inquifitione adhibita pofiunt erui. pag. 24. lin. 5. Qui in titulo annum cIoIdLXXXII. prae fe fert. Totum et prolixum quidem titulum huius libri exhibet bibliotheca curiofa librorum rariorum, quam cl. Dav. Clementi debemus anno quoque eidem ad- Kkkkk 3 fcribit p) loc. cit. f") NiTi plane rationes r') Toni. IV. p. 829 ftqq. Scioppii chronologicas deferamus, v s) Tom. V, p. 290 feqq. 814 AD PERIOD. III. PART. H. LIB. I. CAP. II. fcribit NiCEROiVivs % fed Parifiis editum notat, quod longe verifimilius eft. Nam eo anno in nugis Luliianis totus occupabatur Brunus , iisque , famam fibi in fchola Parifienfi comparabat, et fe omnibus aJiis profun- dius in myfteria Luilii penetrauifTe iadabat. pag. 38- lin. 8- a fin. luxta temporum feriem prodierunt. Dederunt quoque indices librorum Bruni diligentiffimi viri David Clemens et Petrvs Niceronivs, quem ex abundantiflima penu fua auxit B. Bavm- GARTENivs. Et ex his fcaturiginibus hoc loco noftros riuulos au- gebimus. Ibid. lin. 8- a fin. La cena della cineri deferitta in ckque dialogfii cbloLXXX. Appofuimus hunc annum exNEROiERii fupplementis ad Gesneri bibliothecam “, quem fecutus quoque efl; P. Bayle *. Sed iam rediius nouimus, dialogos idos prodiiffe cbloLXXXfV. Ca- delnauio; eosque habere Anglicum folum natalem. Demondratum id in bibliotheca curiofa Clementis^. In hac autem regione aequius ferri hypothefes Copernicanas, de motu telluris et mundis innumerabilibus* nodro limilibus, Brunus fperabat. Ibid. lin. 7. a fin. De vmbris idearum ars memoriae. Integrum titulum fatis prolixum exhibet bibliotheca Clementina quae luculenter hunc fu- rentis et lafciuientis ingenii Bruniani foetum defcrlbit. ibid. lin. 5. a fin. Cantus Circaeus. Ante hunc Bruni libellum ponen- da tradatio , de compendiofa architeclura et complemento artis Raymiindi Lui- lii., Parif. MDLXXXII. Cantus autem Circaeus eodem anno prodiit, non fequenti , vt Niceronium fecuii h. 1. notauimus. Monuit id bibliotheca Clementina. Ex huius breuis libelli titulo condat, habuideBrunum Pari- fiis eo tempore patronum Henricum de Angoulefme, magnum Gallia- rum priorem , in prouincia regis locum tenentem: vnde conficimus, la- bores Logicos Luilianos Bruni plaufum inter Gallos eo tempore et opi- nionem lingularis fapientiae meruide. Ibid. lin. 3. a fin. Vno Ven. cIoLXXXIV. Non Venedis, fed in An- glia prodiiile obferuat bibi. Clement. Notabiles idi dialogi, quia de ori- gine et natura caufi'arum , de forma generali vna et materialibus multis, de aedione materiae et formae , de efientia rerum per vniuerfum vna, in- diuibbili, immutabili etc. agit. Qiiae tradatio occafionem exhibuit inter Spinozidas ante Spinofam Brunum referendi. Quo iure, quaue iniuria noua illa et inauditae hadlenus fignificationis principia huc trahantur, in- - fra didium. Eandem patriam habet tr. de infinito vniuerfo et mundis ^ obf. Bibi. Clement. p. 39. lin. 3. De progrejfu et lampade venatoria logicorum MDLXXXF'!!. ProdiifTe hunc libellumLullianumPragae, indicat Niceronius, qua in aca- demia t') p. Xlil. p. 109. u) pos- 31- a) Al t. Biun. T. II. p. 689. y') loc. cif. p. 311. Tom. V. p. 290 feqq. 3^0- DE lORDANO BRVNO NOLANO. 815 demia iRa ars multos fautores na6la eft. Solet libellus adiici operibus LulJil. Male inde collegit Scioppius, Brunum h. a, Pragae fuiffe. Ibid. lin. ii. De triplici minimo et menfura. Videndae relationes de libris memorabilibus , quae Halae prodiere vbi liber recenfetur. Ibid. lin. 20. Iconio Tigurino Tig. cloIoXCV. Acceflit in fecunda editione Marpurgi prnxis defcenfus fiue applicatio entis _ e mfc. .edita a Rapli. Eglino MDC. Ibid. lin. 25. Recenfionem exhibuit. In bibliotheca Clementina literaria recenfentur etiam : figuratio jdrijlotelici phijfci auditus , ad eiusdem intelli- gentiam atque retentionem per _XV. imagines explicanda. Parif cIdIdLXXXVI. Articidi centum et fexaginta , aduerjns huius temporis mathematicos et philofo- phos , centum item ei oBosinta praxes ad totidem problemata , Prag. cbbLXXXVIlI. 8. pag. 50. lin. 16. Qiiae aliter /latui [f e Brimum, quam Spinozam clari/fme euincant. lubemus ledorem fpinoziltici fyftematis gnarum expendere, num cum eo cohaereant et fyllematico nexu copulentur Bruni afTertio- nes fupra addudae: Deum efie mentem fuper omnia, mentem iniitam omnibus naturis , mentem omnia peruadentem : rationem effe numerum numerantem , et influere per naturam in rationem, rationem attolli per naturam in Deum. Vacuum fimpliciter cum atomis non fuflicere, et certam oportere elTe materiam, qua glutinetur. Compofitum nullum ve- ram fubflantiam effe per natiuitatem et adolefcentiam fpiritum archite- dum expandi in hanc, qua conflftimus, molem et a corde diffundi. Natiuitatem effe expanhonem centri, vitam confiftentiam fphaerae, mor- tem contradionem in centrum , Deum effe monadum monadem , nempe entium entitatem, et ffmilia alia, quae cumSpinozae fubflantia vna eius- que modificationibus confiffere non poffunt, at ex fyffemate emanatiuo com.mode poffunt explicari omnia , vt ex verbis et ratiocinatione Bruni elt manifeffum. pag. 60. lin. ig. Sij/lema Spinozficiim cum emanatiuo confundentes. Ac- cidit id quoque Niceronio, res quidem Bruni erudite fatis enarranti, qui tamen, fe libros philofophicos eius noniegiffe, multoque minus exami- naffe, prodidit, nec fe philofophum valde-effe demonffrauit. ibid. not. s. goo. forenis redemtus aliquoties e(l. Vaenire L. Ludoui- corum aureorum pretio, refert Niceronius, Befferus 300. flor. Bat. red- emit, Bvnemannvs ^ centum imperialibus vendidit, afl: inter Bigotianos libros, hunc cum quinque Bruni aliis libellis tantum viginti quinque fo- lidortim pretio fuiffe venditum, tradit Niceronius. Vffenbachivs fex tan- tum imperialium pretium adfcripfit 'h Conf Engelivs cat. libr. rar. ^ pag. 61. lin. 5. Habet is hunc titulum. Errores typorum, in hoc titulo admiffos , fic corrige : Spaccio della befia trionfante , propofo di Giove^ efettua- t') Toiti. VI. p. 221. 0 VoGT. cat. libr. rar. «T) Cat. bibi. T. I. p. 62$. t) pag. 26. 8i6 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. II. s _ . ' _ efittuato dal confeglio, revelato da Mercurio, recitato da Sofa^ redita de Sau- lino, regijlrnto dal Nolano. Divife in tre dialogi ^fubdivife in tre parti. Sum- mam argumenti inepti libelli poft Crofaeum indicat Niceronius , et qui dibtionarium liijlorico- criticum multis accefRonibus auxit, et epitomen li- belli farnoli fatis amplam in eo exhibuit, dodtiflimus Chavfepie quo cum comparanda bibliotheca librorum rariorum Dav. Clementis Rede autem obferuatum Niceronio, fallere eos, qui Romanum pontificem a Nolano beftiae triumphantis titulo traduci, cum Scioppio referunt, quem nunquam in partes hoc nomine vocauit, fed fuperfiitionem tantum reli- gionis titulum inepte mentientem frigida fatyra fugillauit. Licet et hoc fatendum fit, non infolens fuifle Bruno, magnis iris in P. R. accenfo fi- milibus eum titulis falutare, e. g. in panegyrico Iulii Brunfuicenjium du- cis dicere , fe in Italia gulae et voracitati lupi Romani expofitum , infanijfi- mo cultui adJlriSliim , et tyrannorum violentia mortuum fuijfe. Quibus ver- bis clarius enuntiaffe , anno cIobLXXXIX. in libertate confiitutus apud Germanos quae quinquennio prius muffitaffe tantum, et emblematica timiditate fubinnuere in ilio dialogo voluerit, videri potell, modo certus ille huius libelli audor efi. Quicquid autem eius liatuendum eft, libel- lus cetera ad deridendam et traducendam religionem fadus , ex atheiftl- corum fcrlptorum numero eximendus eft, et inter irrifores potius reli- gionis , vel, fi mauis, fuperftitionis , cuius P. M. alibi Brunus accufauit, numerandus. QLiare'ab impoftura liberari non poteft Tolandvs qui hunc effe libellum de tribus impoftoribus mentiendo, verfioni Anglicae a fe confedae pretium et raritatem acquirere ftuduit, cum pauciflima tantum exemplaria ex fua verfione recudi curaret. Bruni autem genui- num opus efte, ipfumque audorem referre, aliquot rationibus contra Heumannum euincere fategit cl. Engelivs *, qui plerosque foetus Bru- ni In colledione fua librorum rariorum habuit. Infpexit etiam famofos dialogos Avg. Bayervs cui impii fatis vifi funt. /■) Tom. 11. p. 4?S f< qq. bibi. Clem. <;') Tom. V. p. 502 feqq. i') Vid. La Croze entret. p. 32f. i) Si modo annus editionis i?82. verus e(t, k') loc. cit. liberque Pandis editus, quod vrrimique negat /) Mem. libr. rar. p. 219 feqq. AD CAPVT TERTIVM. DE HIERONYMO CARDANO. pag. 62. l^audanis Norirnbergenfem editionem anni MDXIN. nominat. Eum fequi- ’ tur N I c e R o N I V s ' , qui more fuo erudite ef fuccinde hiftoriam Cardani enarrauit. Eam editionem ex fupelledile noftra libraria prae- fentem i) Tojn. X. p. 453 feqq. Verf. Geim. DE HIERONYMO CARDANO. gt? fentem habemus , primamque hifloriae librariae Cardani editionem effe, ex fubfcripto ab auctore anno et die MDXLIII. Xill. Kal. Od. cognoui- mus. Infcripht audor titulum ephemeris neque immerito, in eo enim extemporario labore paucis paginis labores literarios fuos enarrauit ma- gis, quam defcripfit, Lil. indicauit, plures promifit, 7rcXxjy§oc(plccv fuam mi- les gloriofus ad inuidiam extulit, et cum maximis antiquorum fcripto- rum, Platonis, Ariftotelis, Theophrafti, Galeni, Plutarchi, Ciceronis, Varronis ac Celfi induftria comparauit, et fe quafi orbis eruditi miracu- lum commendauit , quae facilius apud ipfum leguntur , quam hic cum taedio exfcribuntur, cum charaderem Cardani mire exprimant. Breuis autem index eft, quatuordecim paginas vix explens quem more fuo fcripta fua magis effundendi, quam cum quadam diligentia atque cura elaborandi ,41/nius forte diei labore procudit ; et vel hoc nomine non in- epte ephemeri nomen infcrlpfit. Eo tamen rubro patientia ledoris di- gnus eft , quod fcribendorum librorum fuorum morem candide enarra- uit, et animi ht-fonAlra confuetudincm ipfe depinxit. Mirum autem non eff, hunc breuem libellum, quem fe tanquam criftam confeciffe ait, ali- quoties eum lampfiffe etauxiffe % donec in eam molem excurreret, qua- lem prae fe fert editio NaUdaeana, in cuius, de propria vita libro vno, fe line fuco non doduram quemquam , fed pura hiftoria contentam vitam non tumultus, habentem dare monet. pag. 64. lin. 15. a fin. BARTH. CORTIVS, qui videndus. Facius Cardanus ICtus, fed medicinae quoque dodor, natus eft Mediolani cIocccjeXLIV. parente Antonio. Ita iuris ciuilis et canonici peritia cla- rus eminebat, vt in Mediolanenfium ICtorum collegium adoptatus infti- tutiones publice explicare iuberetur. Sed mathematicis quoque ftudiis pulchre excultum fuiffe fcriptis prodidit, ex quibus perfpeitiuam communem D. loannis Archiepijcopi Cantuarienfis F. ordinis' Minorum cajligatam per exi- mium artium et medicinae et iuris utriusque dodtorem ac mathematicum peritijji^ mum D. Facium Cardanum Medio lanenjem , in venerabili collegio iurisperitorum Mediolani refidemem, adducit Barthol, Cortivs, et ex eo Niceronivs. Obiit cIjIjXXIV. aetat. LXXX. Fuiffe variorum ftudiorum amatorem, Euclidis operum ftudiofum , et corpore quoque fingularem refert filius qui id quoque refert, fuiffe iracundum, parum conftantem, memoria et ingenio pollentem, ficut matrem, indulgentem in filium, adeo, vt pater fineret, imo iuberet, ne a ledo ante fecundam diei horam abfolutam furgeret, quod fibi ad vitam et incolumitatem magno adiumento fuiffe ait. Melio^^em etiam vifum fuiffe et amantlorem patrem matre. Ex qua filii confcllione iudicari poteft , quid ad animi et ftudiorum charaderem eius i') Paginarum numeri, nim libris tribus de c) Editiones anni 155:4. 1557. 1560.1583. recen- confolatione vno numero ad finem vfque a pag. fet Nicerovivs 1. c. 418. ad pag. 451.. decurrunt. d") c. III. p. 7. conf.. Nic. 1. c. p.455. Append. Hiji. pliil. L I 1 1 1 8i8 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. 1. CAP. III. eius contulerint mores parentum et educatio. Qualis ea a patre, ipfo filium informante profedla fit, in feqq. indicauimus. Addimus his, ob libri raritatem hoc loco non praetereunda , quae In genitura eius * Facio tribuit Hieronymus, aftrorum iudicia praefignificafTe aetatis longitudinem, cum vixiffet ahnis LXXIX. completis: immenfum ftudiorum amorem j nihil enim feciffe aliud, infigni vfum effe memoria, occultarum docfbrina- rum habuiffe notitiam, necromantiae peritiam tantam, vt omnes aetatis fuae fuperaret; famam publicam credidiffe, habere fpiritum familiarem, et id ipfum faffum effe ingenue ■^, vixiffe annis XXI, fine dente, debilem vi- fu i bis bibifTe venenum, et fuperfuiffe, remanfifTe autem tremorem cordis. Moribus autem, ait, fuilTe integritate incomparabili, alterum Catonem , liberum in dicendo , iuftifiimum oforem vitiorum ; ali timi- dum et agreftem , neglectorem rerum , minime amatorem fuorum , fed quafi virum omnino rigidum. Qualem , oflentaffe fiderum politionem cIocccXLV. die XV. Iulii hora Vlll. ante meridiem, nofter magna fidu- cia aflerit. Ibid. lin. antepen. Qluod initium aenimnarum fibi fuijfe tradit. Legen- da eft , fi quem virorum eruditorum fpeciales circumftantias nofcendi curiofitas trahit, genitura ipfius Cardani, quam accurate ingenitura- rum C. libello ^ ipfe defignauit, et poflea in comm. in Ptolemaeum no- uis acceflionibus auxit, quidque fibi ex fiderum politionibus vel acciderit, vel expedlandum fit, explicuit. Multa ibi more fuo ad faciendam artis apotelefmaticae fidem , et circumftantiarum fuarum admirationem de vi- ta fua, fanitate , morbis , parentibus , vxore , filiis , dluitils , fama et potentia, forma et morte nugatur, eximio exemplo, quomodo cum ra- tione homines queant infanire. p^. 73. not. m. In coelo orientis. Comparanda de hac, vel fuperftl- tione, vel, deliriis vtriusque Cardani, patris et filii, praeter loca iam addu- Cta, totus Uber XVI. de varietate rerum ^ vbi omnem daemonomanlam la- te explicuit atque tam confidenter, vt vel ea fola traClatione conflare queat, quam anilis fuperftitio, quam nugantis ingenii ferocia, quam irrationalis mentis male affeClae credulitas daemonologiam Cardani exco- gitauerit. Ibi ad patris , eodem modo infanientis exemplum prouocat, quod, quam pueriliter ineptiens fuerit, inde, quaefo colUge, quodFacius Cardanus ia^auit, fe omnia accurate ab iftis daemonibus inquirentem, ab iftis fpiritibus intermediis didiciffe, quod nafcerentur et interirent 5 longaeui autem valde fint, et par fit credere, coniectura ab ipfo ex facie fumta, cc. aut ccc. annos eos viuere, gignere et fenefeere. Talia, quae multa hoc loco effutiit, an non digna fint amara Villarfii fatyra, ieClor ipfe iudicet. pag- «■) Da indiciis geniturarum n. IV.,.libell. afiro- g) Vid. quae not. i ex libro de fubtilit. deCar- nomicorum Tr. 111. p. io6. " dani patris congrelTu cum fpiritibus attulimus, n. XIX. p. 121 feqq. DE HIERONYMO CARDANO. 819 pag.74.Iin. 12. Inepta multa et abfiirda facere mirum^ haud ef. Praeclare et magno iudicio de cauflis tantae, quae Cardanum obfedit, dvopccXlois^ et quae inde exorta eft dementiae, dififeruit acutiffimus de Deo et proiiiden- tia diuina difputator SamvelParckervs*. Ex quo in textu quidem nonnulla iam adduximus, totus autem locus dignus ell, qui hic legatur, cum peroraflfe quaeftionem totam videri pollit. Is, poflquam extremam, quamfubinde inter acuta et erudita plurima prodidit, dementiam, occafio- nem exhibuiffe obferuaffet, eum impietatis patronis adiiciendi, ita de eo ftatuendum effe decernit, vt primam eius inaequalitatis caufTam in lingularem quandam indolem Innumerabilibus indiciis fe prodentem con- iiciat, qua in mores inconditos vitamque ebrii ad inhar inaequalem prae- cipitauerit tam anomala fanguinis temperies, quae cum melancholica fuerit et aduftae bilis copia referta , ventofa facit ingenia, et magnarum rerum defiderio flagrantia , et praeterea fufpicaces , morofos , inuidos, maleuolos, fimultatum tenaces, immites, vt veluti in extremo confinio naturae humanae politi coeleftem vel belluinam aut mixtam in- terdum ex vtraque leuiflimo impulfu fufcipiant. Vnde euenit, vt fimul optimis et peflimis moribus vixerit, nec aequale quicquam habuerit, ita vt, pronuntiante Thv ano, in quibusdam plus homine fapere, in pluribus minus pueris intelligere videatur. Huic naturae inaequalitati atque indoli coniungendam efle iudicat perpetuam cogitandi confue- tudinem, quae tot voluminum ledorum et confcriptorum parentem eum fecit, ita vt nihil intentatum relinqueret, in multis noua inueni- ret, meritus ab Alciato pater inuentionum dici, totque libros de omni difciplina fcriberet , vt iis folis bibliothecam omnium artium et fcientia- rum perfedam conficeret ornare liceat, tamdiu vero tamque obftinate in fludiis nonnunquam euigilaret , vt vifa , quae in animi deliquiis vi- dere vifus efl: , vera et quali diuinitus immifla fibi ferio perfuaferit. His porro alteram addit vefaniam, dulcem gloriae cupidinem, cuius tam im- mani et impotenti defiderio flagrauit, vt non tam famam et laudem, quam nominis memoriam fe deperiilTe fateatur, tamque vanas et incredibiles de fe vbique fabulas decantet, adeo vt quicquid, etiamfii humano generi commune fibi contigit , portentum effe crediderit: et a fraude, in iis, quae fua non intererant fatis alienus, tamen cum de fe narretur, fibi a magnis etj’lmpudentibus mendaciis temperare non potuerit. His cauflis tribus addit fcriptor Britannus extremam vitae calamitatem , cum cum, fi quem mortalium ab incunabulis ad vfque extremum vitae fpiritumper- fecuta effet nunquam fatiata Itinonis ira : qua factum , maxime pofl; mi- ferabilem filii primogeniti exitum, vt tantum vulnus nec ferre, nec fana- re polTet, fed omnem felicitatem defperans intolerabili miferiae fuccu- buerit , quae ipfe prolixe et non fine ledoris dolore narrat. Vnde tan- dem concludit Parckerus, difertum pro Cardano et aequum pro excufan- Lll 11 2 dis /;) Difp.T. §.;25.p-72. gao AD PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. III. dis eius erroribus fe praeftans, fi quid flagitiofius fcripferit, homini, vt infanienti cuiuis condonandum efTe: alioquinin omni philofophiae ge- nere tam ple philofophato , vt philofophorum nemo religiofius. Haec Parckerus, fobrius, et acutus Cardani iudex, qui hanc nobis celebris phi- lofophi imaginem pinxit, quae in morali philofophla non fine magno emolumento ad cognofcendam humanae naturae indolem et emendan- dos mores afferre poffunt egregia plurima. pag. 75. lin. 16. ahn. .Ex themate eius genethliaco po/fe deriuari. Totum hunc locum integrum legent, qui editione Lugdunenfi carent, in ob- feruationibus Halenfibus liferariis ‘. Ibid. lin. 8* a fin. Vaferrime id reticuerit. Inde plagii paflim accufa- tur, forte non iufie fatis, qui anteceffores fententiae quidem habuit, quo titulo eum plagii crimine pungitiACOBVs Thomasivs *, fuis tamen princip-is conformiter nouam demonltrationem dare aufus eff. pag. 82. lin. IO. a fin. jdbolefe tentauit. Multa in hoc libro monuit praeclara , magnam , tum rerum naturalium j tum morborum et curatio- num experientiam teftantia, et recentiorum quoque obferuationibus con- firmata , curationum autem mirificarum a fe praeftitarum fyllogen ad- iecit QiJae omnia in naturalis philofophiae ftudio attentionem meren- tur, verum non hoc loco, fed in hifloria medicinae experlmentalis de- bent confiderari et examinari. Prodiit libellus haud inutilis, plenior fe- ^tionibus quatuor conflans Parifiis i$6^. g. qua editione nos vtimur, quamque commendauit NiceroniVs. Occurrit etiam in editione ope- rum Cardani a. C. Sponio curata tomo Vll. qui eff medicinalium fecundus. pag. 85* not. p. A Plotino non parum mitfieriorum fe accepijfe. Ex ite- rata ledione hypothefium Cardani hic allatarum , earum comparatione noua cum eius inftitutionibus phyficis, pneumaticis, metaphyficis, aftrologicis, dici non poteft, quantum confirmati fimus in hac opinio- ne, Cardanum magnum veterum compilatorem , et cum eos plerumque taceat, et ex fua penu defumfiffe fimulat, plagiarium occultum multum furripiffe Platonicis' recentioribus, qui ecledicosfe falutari cupiebant, et mutata in proprias fuas formas, nouam philofophiae faciem mirabundo et ftupendo orbi philofophico exhibere voluiffe. Id plurimis exemplis poffemus offendere, nifi loci anguffia et inffituti noffri ratio ab hac pro- lixitate abhorrens obftaret. Relinquimus id ergo cauto fobrioque Le- dori veteris philofophiae gnaro, et fe terminis nouis decipi non patien- ti, nouum ex-emplum deprehenfuro, quod errorum cacoethes etiam re- centiori aetate haec feda introduxerit j cognofeet quoque, imprudenter eos agere , qui Spinozae praelufiffe Cardanum contendunt, cum fons er- rorum eius principalis fit fyffema emanatiuum, aff ita Peripatetico, Par- meni- ») loc. dt. Tom. X. Non occultare hoc ftudiunj Platonicorum • k') De plag. Iit. §. jz6 Navdivs lud. deCsrd. recentiorum ipfe Cardaniis potuit, de vir. pr. fol. ** 6-7. conf. nos infra p, 86. c. ig, p. 58. Qua de re h. 1. repetenda funt. DE HIERONYMO CARDANO. 8^i menideo et Pythagorico fuco pidlum et alteratu^n, vt non, nifi fumma attentione detegi pofiit, in qua commiftione fententiarum ecledicam , aft paradoxam nouitatem eius philofophiae quaerendam efle non immerito putamus. Quibus id vnum vtile acceflit, vt in tam nugatorio phdofo- phiae genere , vt erat ledionis et cogitationis immenfae , ingens rerum varietas accederet, quae ledlionem eius non iniucundam potefl efficere. Totam hanc de methodo philofophandi Cardani obferuationem confir- mabit ledori vel folus liber decimus fextus A^varutate^ vbi Mediola- nenfis medicus fe prodidit vt forex. Ceterum , qui fanaticum charade- rem natura illi quafi concreatum, adiecerit, non magnopere falletur. pag. 86. lln. 24. SPONIFS. Eam collecRionem recenfet Nicero- Nivs, ita tamen, vt laudabili diligentia priorem etiam editiones indicet, in quibus haud pauca funt, quae in pofterioribus mutauit inconfians atque inaequale Cardani ingenium. AD CAPVT Q^VARTVM. DE FRANCISCO BACONO DE VERVLAMIO. pag. 91. lin. 17. T^o^rina praepotlentem fuijfe. Rariffimo exemplo foeminam lediiffi- mam tam pietate et virtute, quam do(Rrina praepollentem, nonGrae- cae modo, fed et Romanae linguae peritia , non mediocriter, pro fexu muliebri imbutam vocat biographus G^R a w l e y pag. 97. lin. 26. Quanta et qiwtuplicia nona ad philofophinm pertinere, viderit, monuerit, viamque monftrauerit. Inter haec noua, quibus fcientias omnes, et imprimis philofophiam augendam et perficiendam efie vidit et inculcauit illuftris Cancellarius, omnium maxime notanda eft hiAori» philofophica, hoc loco a nobis ea minus praetermittenda , quo magis ille pofteriati cauifle videtur, ne haec philofophiae corona, valde tum quidem ermarcida extingueretur , fed nouis acccffionibus reflorefceret et poftliminio reAituerctur. PoAquam enim obferuaAet hiAoriam na- turalem hadenus defiderari prpgreffione ad hiAoriam ciuilem fada, diui- faque in tres, partes, facram nempe, fiue eccIefiaAlcam , deinde eam, quae generis nomen retinet, ciuilem, poAremo literarum et artium, conuerfus propter dignitatem et vfum mox initio differtationis ad poAre- mam, eam inter defiderata videri*, prudenter monuit, obferuans, hiAo- riam mundi , fi hac parte fuerit deAituta , non abfimilem cenferi poffe Aa- tuae Polyphemi eruto oculo, cum ea, pars imaginis defit, quae in- L 1 111 3 genium ¥) DcsHgm.fcient. L.II.c. 4. Vel.I. opp, iij.cdit. Amftel. 0) Opufc.pofthum.VeJOjlamiip. j. 8ia AD PERIOD. III. PART. II, LIB. I. CAP. IV. genium et indolpm perfonae maxime referat. Non latere fe fatetur, ha- beri narrationes quafdam ieiunas , de feftis, fcholis, libris, auctioribus et fucceflionibus huiusmodi fcientiarum , inueniri etiam de rerum et ar- tium inuentoribustraftatus aliquot exiles et infruduofos : attamen iu/lam atque vniuerfalem literarum hiftoriam nullam adhuc editam, reifle et ex vero alTerlt. Argumentum autem et conficiendi modum et vfum pro- pofiturus, poRuIat, vt ex omni memoria repetatur, quae dodrinae et artes, quibus mundi aetatibus et regionibus floruerint; earum antiquita- tes, progreflus , peragrationes per diuerfas orbis partes , rurfus declina- tiones, obliuiones, inflaurationes commemorentur. Obferuare quoque fimul iubet per lingulas artes inuentionis occalionem, et originem tra- dendi morem et dilbipiinam , colendi et exercendi rationem et inflitu- ta: tum adiici feblas et controuerfias maxime celebres, quae homines dodos tenuerunt, calumnias, quibus patuerunt, laudes ct honores, quibus decoratae funt j notari quoque cupit audlores praecipuos, libros prae- flantiores, fchoias, fuccefiiones, academias, focietates, collegia, or- dines , denique omnia, quae ad flatum literarum fpecflant j ante omnia au- tem ici agi vult, vtcum euentis cauflae copulentur, videlicet vt memo- rentur naturae regionum ac populorum, indolesque apta et habilis, aut inepta et inhabilis ad difciplinas diuerfas ; accidentia temporum , quae fcientiis aduerfa fuerint, aut propitia, zeli et mixturae religionum, ma- litiae et fauores legum , virtutes denique infignes et efficacia quorundam virorum, erga literas promouendas et limilia. Materiam et copiam au- tem non tantum ab hifloricis et criticis petendam effe , verum etiam per lingulas annorum centurias, et feriatim ab vitima antiquitate fablo prin- cipio, libri praecipui, qui eo temporis fpatio confcrlpti funt , in confilium adhibeantur, vt ex eorum non perleclione, id enim Infinitum quiddam effet, fed deguflatione et obferuatione argumenti, fliii, methodi, ge- nius illius temporis literarius velut incantatione quadam a mortuis euo- cetur. Haec vero omnia eo fpeblare debere praecipit, vt per talem nar- rationem ad virorum dodlorum et doblrinae vfu et adminiftratione pru- dentiam et folertiam maxima fieri poflit acceflio, et rerum intelleblua- lium non minus, quam ciuilium motus et perturbationes, vitia et vir- tutes notari poflint, et regimen inde optimum educi et inftitui.j Hade- nus vir maximus, ex quo intelligere licet, ad hifloriam non tam litera- riam , quam literarum atque fcientiarum hoc confilium eum retuHfle. Q^ias cum theologiae et ciuili fcientiae opponat, omnes autem reliquas feientias generali phllofophiae nomine compIe(flatur, redle inde infertur, virum vafliflimo ingenio omnem fcientiarum regionem complexum hac SiarvT/KTsi potifiimum philofophiae hifloriam quandam dogmaticam et vniuerfalem commendare voluiffe. Quod confilium condendae litera- rum philofophicarum hiftoriae adeo graue, plenum, et fapientia ma- gnum fcripfifTe virum fummum, leblor rerum intelligens facile palpabit, fi ' totum DE ERANCISCO BACONO DE VERVLAMIO. 823 totum philofophandi ambitum intelligit, et hiftoriam philofophiae non ad curiofitatem et explendam nofcendi cupiditatem, fed ad perficiendum intelle(d:um humanum et focietatis vtilitatem eum retulifie obferuat. Me- liora certe et fana magis dicere vix poterat. Non piguit ergo , totum hunc locum heic afferre, fed limul docere lefforem, quod exemplum nobis in condendis philofophiae annalibus propofuerimus. Ad hanc enim imaginem nos potiffimum refpexiffe, hanc maxime fecutos effe, ad hanc normam ledores effingi optaffe, verbo, primariam improbi labo- ris noftri hanc effigiem fuiffe, candide fatemur, et tot voluminum lo- quuntur paginae, confiliis Baconi inaedificatae. Quod non nos folos feciffe, fed in condenda hifloria literaria Verulamii conhiia, quamuis arctioribus fimitibiis fecutos quoque effe viros doffiffimos, exempla Morhofii% Reimmanni**, Lilienthalii * aliorumque probant, de quibus, qui ipfe exemplum eft, confulendus Hevmannvs^; hunc enim campam, vnam tantum Verulamianae ideae particulam comprehendentem, hoc loco non ingredimur, luffrandum tamen effe in hifloria phiiofophica, ipfo Verulamio auffore putamus , et innumeris exemplis offendimus. pag. 99. lin. 16. Feliciter p-ogredi cupiunt. Vt taedio, quo noui eS obfcuriores termini et concifae partitiones lefforem cumulant, leuen- tur, elegans et accuratum organi Baconi compendium exhibuit Gas- s E N D V s^, ipfo Verulamio more fuo luculentior. Auefforem enim no- ftrum praecepta fini logicae non fatis refpondentla adhibuiffe , turbatim propofuiffe , nec mediocriter Obfcure , obferuauit Ven. WALCHIvs^ Huius obfcuritati recentiores philofophi ita medicationem adhibuerunt, vt nouis et lucidioribus terminis obfcuritatem Verulamii mitigarent. Cuius exemplum fi quis cupiat, legere illum iubemus traiffationem Ve- rulamii de idolis mentis, nouam et antea in logicis non auditam, nec facile intelleffam, quae cum voce praeiudiciorum lucem accepiffet, lo- gicae terminos plurimum amplificatiit. pag. loi. not. b. Fid. BATLE et quos laudat. Addantur, quorum iudicia attulit Th. Popeblovnt inter quae Rapini cogitationes de Ve- rulamio indignationem quandam produnt, ob contemtam Ariffotelis et fcholarum philofophiam, quem tamen in argumento ethico valde laudat. Eum enim philofophiae moralis viam primum fignauiffe, et eclecffico more tradidiffe , obferuat Hevmannvs, quamuis negari non poflit, Montanum, Charondam, Machlauellum , fimilesque multarum cogita- tionum materiam illi fubminiffrauiffe. Nec emergere fatis potuerunt ethicae obferuationes Baconi, Cartefio cum affeclis totum orbem phi- lofophicum adphyficae et mathefeosffudium trahente. pag- c") In polyhiftore literario. d') In hilh lirer. Germanorum, e) In confulr. de hiltoria literaria certat cuiua- dam gentis fcribenda. /) Intiod. in hilt. liter, edit, fexta. Logic, c. IO. T. I. opp. p. 63 feqq. i) In hilt. logic. L. II. c. i. f. 3. §. 14. parerg. acad. p. 659 1'eqq. i) Cenf. cel. au£t. p. 903. 8M AD PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. V. pag. 102. lin. 12. a fin. LeSiionem libellorum cetera aureorum. Accidit id Bacono non ingenii vitio , fed meditationum profunditate ftudioque nouis vocibus mentem clarius explicandi. Narrat eius biographus*: in libris filis componendis verborum rigorem et perfpicuitatem praecipue fuijfe fe~ Siatum , non elegantiam aut concinnitatem fermonis ; et inter fcribendum aut di’- blandum faepe interrogauijfe , num fenfus eius clare admodum et perfpisue red- ditus ejfet. - - Neque verborum minutiis et allujionibus fuiffe folitum capi , fed eas femper ex cornpojito et de indufiria efugife. etc. Qui (cribendi charailer vt proprius cit philofopho, ita in tam profundo ingenio non potuit non eloquentiae laudem non nihil impedire. pag. 105. lin. penult. THOMAS SPRAT et P. BATLE aliique. Ad- dimus his vnum Gassendvm , quo non aequior et accuratior fuit iudex in tribunali philofophico , qui nongenerofum tantum injlaurandarum fckntiaruni in/litutum ei tribuit fed fatetur quoque aufu vere heroico nouamttn- tare viam fuijfe aujum ,*fperareque fore, vt modo illi Jirenue diligenterque in- Jiftatur, noua tandem eaque perfeEla condi liaberique philofophia pofjiL PX- scHivM’", ViNC. Placcivm”, Fr. Bvddevm'’ multosque alios tacemus. fc") pag. ty. »0 Comm. de morali fcientia augenda. /) Log. c. 10. p. 6?. T. I. Opp. e) Intr, in hift. phil. c. VI. p. 412. 413. '/«) De inuent, nouantiquis c. II. %. rS- p- 62. AD CAPVT QVINTVM. DE THOMA CAMPANELLA. pag. 107. not. lin. 2. arante Gahriele Naudaeo. Ei libellum didlaffe horis fuccelTiuis au^lo- ^ rem ait Echardvs ". Meretur autem hoc loco afferri iudicium eius de Naudaeo, qui tot nominibus inferuiuit hifloriae literariae et philofo- phicae. Ita enim in prooemio: videmus te fapientum dogmata, vitas, mores, rationem difctndi atque docendi fudiofe perfcrutari , examinare, promulgare, et in mundi fcenis perfonare , et quid boni , quid mali lateat in fcientiis ac fo- phismatibiis, in lucem pandere,* vt vnicuique, quod fimmefl, non deceptae tribuant amplius fcliolae, et procul a calumniis , procul ab adulatione fiant. Meretur hoc nomine Naudaeus bibliothecarius hiftorlae philofophicae nominari. Occurrit libellus etiam in Methodis Cren 1 1 pag. icg. lin. 2. NiCERONlNS. Tom. Vll. p. ido. ed. Germ. Add. Iac. Ge. De Chaveepie, in noiio dibtionario hif urico critico''. pag. 116. not. i. In praefatione prodromi. Addendus hic locus alius memorabilis Gabr. Navdaei, qui et ipfc Pariliis cum Campanella vixit, et fl') T. 11. Script, Ord Praedicat. cula referunt A^. philof. Vol. 1. pag. *) Lugd. Bat. 161^6. p. 167 leqq. ex quo pluf- c) Vol. II. p. 24-28. DE THOMA CAMPANELLA. gij et vehementer ei addidus fuh, adeo vt panegyricum Vrbano VIII. P, M. diceret, ob beneficia ab ipfo in Thomam Campaneliam collata, editum Parlfiis MDCXXXXIV. 8- Is in celebri raroque libello , quem confide^ ratiuns potitiquei fur les coups d’dat infcripfit vt exemplis doceret, quid - in ciendis populis et vrgendis rerumpublicarum fatis valeat eloquentia facra, ad Campaneliam prouocauit, quem, ait, cum confilium cepilTet, fe fuperioris Calabriae regem conflituendi , commode adhibuifie auda- ciflimi negotii focium quendam F. Dionyfium Pontium, eloquentiae maximae laude et opinione fuo tempore nemini concedentem. Difpli- cent haec, qui obferuaiiones criticas Naudaeanis confiderationibus addi- dit Lvdovico De Mai, qui ^ haec ab omni verifimilitudine aliena putat, eo quod ab- omni ratione vacuum et infanientem fuifTe Campaneliam et focium oporteat, fi putauerit, populorum rebelliones et regnorum euer- fiones folis armis tentandas, monachi vnius vel duorum oratiunculis ad populum poITe ad euentum perduci. Vnde vero fimilius putat, Campa- neilam magnum aliquod beneficium ecclefiafticum anhelalTe , et ad illud obtinendum Pontii amici eloquentia fuilTe adiutum. Prodit hac obfer- uatione Maius , fe fola conieftura duellum nihiique cireumlfantiarum Campanellae edodum ifta fcripfilTe. Nam fupra lam narratum , focios coniuratlonis cum nauarcho Turcico foedus iniifle, inque eo fuiffe, vt Calabria armis peregrinis opprimeretur, nifi proditio mature in vulgus erupilTet. Adeo autem delirum fuiffe Campaneliam, vt fibi ve) fuis Calabriae regnum promitteret, vel ipfae, quae hoc loco allatae funt nugae et praedidlones aflrologlcae abunde teftantur. Vnde valde con- firmamur in ea coniedlura, Campaneliam hominem fanatici ingenii, quem laefae maieftatis reum habitum fuiffe, et ipfe fatetur, etinquiff- tioteftatur, et circumftantiae omnes loquuntur, in eiusmodi foedus con- fenfiffe, vel fomniis etiam fuis et vaticiniis aftrologicis audlorem et oc- cafionem fuiffe hominibus , Calabri Hifpanici iugi tunc valde pertaefis, de mutatione regni cogitandi , quamuis ipfe ad iftam rebellionem aliis confiliis, nifi phantafticis, non concurrerit. Quo padlo ergaftulum quidem infelix et delirus monachus merebatur, iniuffum autem erat, tri- ginta fere annorum carcere, et captiuitatis taedio puniri et torqueri. Qiiae et vera cauffa fuiffe vffdetur, cur tot principes magnique viri, pro Campanella intercefferint, qui in eo deliquiffe folo videtur, quod deli- rantis artis fomniis deceptus, fortunam tantis aufibus promiferit, non indudus arcanis rebellionis confiliis, fed artis vanitate deceptus. pag. 120. lin. 4. a fin. De reUa ratione jlude^idi elucet. Prodit fe ex- ercitatum in optimorum librorum ledllone ingenium Campanellae, quod inter plura bonae notae , in fcientiarum et imprimis philofophiae ftudio prae- . rJ') Scti. IV. p. m. 606. Jppend. Hijl. phil. e') Ad. h. 1. n. 49. p. 711 fqq. Mm mmm 8i5 ad PERIOD III. PARX II. LIB. 1. CAP. V.‘ praemittendam ducem inculcet hiftoriam. Suadet enim in cuius gratiam potiffimum iftum libellum fcripfit, cuiusque partem iam fuo loco addu- ximus , vt cuiuscunque rei veritatem velit perfcrutari, eiusdem hilloriam manifeftam effe oportere j „non ex parte, fed totam, vt ii circa coelefila 5,phiIofophari voluerit, difcat prius obferuationes hifloricas j - - qui vult 3,phyiiologiam fcire , prius hiftoriam naturalem de mineralibus , vegeta- j,bilibus, animalibus elementisque ac elcmentatis rebus haurire debere : - - „qui moralem fcientiam , et politicam ac oeconomicam , hiftoriam ciui- „lem praenofcat riationuiii , et mores gentium , ac mutationes et formas „viuendi et varia regimina tam familiarum , quam duitatum et regno- 5,rum etc. “ Rationem duplicem adiicit non contemnendam. „Nempe „fine his haud quaquam certam fcientiam de his fieri polTe, quoniam ex „indiuiduis vniuerfaLa fiant, quae fint principia fcientiarum j et ; langue- 5, re circa verborum pugnas fciiolas, quoniam hiftoriam rerum, fuper j,quae fabricatur feientia, ignorent, vndea rebus ad verbofitatem con- „uertantur. “ Qiiae conuenienter principio fuo monuiffe Campanellam, fcientiam et phllofopliiam a fenfibus exordiendam effe , quilibet palpat. 5,Monet pOrro, nulli philofophorum , aut legislatori fedae inhaeren- 3, dum effe , vt putet , ipfos ab errore fuiffe immunes, quod folius Dei eft, „ad quem primario refpiciendum. Omnium autem hominum libros le- 3,gendos effe , nec ftatim refpuendos , quae noftro inteliedtul diffonant, 3, multas enim veritates inuentas , quas reputabamus ante inter mendacia. jjRecle vero dixiffe Naudaeum , multos viros illuftres non fuiffe necro- ,, mantas , fed ignorantium effe figmenta , qui non affequentes rationes ,, rerum, dicant fiipernaturallter fieri, quae natura faciat, quoniam plu- „rima mentiantur idiotae et viros Tapientes habeant pro diabolicis aut 3,angelicis. Tandem, cum impofiibilis propofitio aliqua appareat, non „ftatim pro impoffibill eam habendam et praedicandam, fed cohibendum „affenfum , donec vnclique conquifitis rationibus veritas eruatur. “ (^lam methodum philofophicam vbique, vtipfe obferuauiffctCampanella, optandum. Tandem et de ordine legendi libros philofophlcos praeci- piens, „legendum primo ponit Ariftotelem eorum principem, cumGrae- 3, cis, et Arabibus et Latinis expofitoribus , fecundo ^'elelium et eius 3,antagoniftam Patricium. Tertio Platonem cum fuis fequacibus , Ploti- „no, Chalcidio, Iamblicho, Proclo. Quarto Stoicos, vt Ciceronem, Se- „necam, Epictetum. Quinto Pythagoreos, quorum extant tantummodo 3', fragmenta. Sexto Epicureorum reliquias, a Petro Gaffendo fumma di- „Ugentla collecftas, et Lucretium ac Baffonem. Sed cum in officinis Ar- „tiftarum plus philofophiae realis rationalis et verae habeatur, quam in 3,fchoIis philofophorum , confulendos effe diligenter, pldores, tindlores, 3,ferrarios, aurifices, auridudores , agricolas, milites bombardarios, de- 3,ftiUatores, reliquos. In moralibus Senecam omnibus praeualere , Ari- „floteIem DE THOMA CAMPANELLA. 817 „flotelem in particulis perbonum efic4 Telefium magis ad totum accedc- „re. Platonem autem fparfum effe, non methodicum. In oeconomicis pri- „mum legendum Ariftotelem, quia valeat methodo, deinde Xenophon- „tein et Plutarchum, qui abundent praeceptis. “ Habes ledor exem- plum methodi hifloriae phllofophicae in plerisque aptum fatis atque bo- num, certe ex quo intelIigas,'Campanellam nec fine iudiclo nec fine or* dine audores philofophiae inferuientes legiffe. Quae tamen propriarum inuentionum placitis corrupilTe dolendum quidem , at ab eius charaderis et ingenii philofopho expedandum aliter non erat. Qualia exempla in phiiofoplyae hilloria multoties recurrentia , debent viros eruditos cautos tacere, et docere, quomodo fobrie atque iuftis legibus et ordine cum iudicio coniundlo ,fit philofophandum. Certe melius et prudentius in emendanda philofophia verfatus fuilTet Campanella, fi egregiarum, quas in philofophia rationali fua commendauit, praeceptionum memor, phllo- fophum fe praeftitifTet , qui rerum naturas perfcrutatur , et canffas per di^a praedicamenta (hiftoriam philofophicam indigitat eorum ordine explora- tam) et hinc [dentiam ex proprio ingenio conjicit, aut ab aliis bibit non per in- fundibulum ^ fed ruminat examindtque cum libro Dei, aubforis naturae, qui ef mundus et an concordent, agnofcit, et in rebus ipjis pliilofophatur pag. 125. lin. IO. a fin. Confidenti ef manifejiijjimum. Deducamus le- dorem in rem Ipfam , narrabimusque demonftrationem Campanellae de immortalitate ac diuinitate hominis , eiusque fummo bono , quoniam liber rarus cft, nec ab omnibus potell infpici^ Supponit philofophus, et Indudlio- ne quoque roborat: cffedum nullum fupra propriam caufTam eleuarl pofTe; quod quilibet prima metaplwficae capita complexus facile con- cedet. „Expericntia autem terte amrm at, hominem non quiefcere fub „natLira elementorum , folis et terrae, fed longe magis ampliusque fupet „ipfa intelligerc et defiderare et amare, operariquc effeirtus altifliraos „fupra elementa et filios elementorum j ergo ab iis originem et depen- jjdentiam non habere, fed a cauffa longe eminentiori, quae Deus nun- „cupetur. Praeterea nullum ens operari frullra fuas potiffimas operatio- „nes , fed omnia ad certum natura finem eas dirigere ; at hominem ha- „bere tanquam nobilifiimas potifiimasque operationes religionem et „fcientiam quae praedarent potius molertiam vitae corporali, quam vti- „Utatem , nifi alia illi vita conueniret, et anima cum diuinitate non com- „municarct j cundtis quoque hominibus religionem effe naturalem, nam „in aduerfitatem aut fortunam felicem incurrentes eos extemplo erigere 5, vultum aut petendo auxilium aut gratias agendo, eamque ob rem facri- ^,ficia et oratoria inuenta : hoc autem fignum effe, hominem cum fuperis „communicare. Nullum quoque ens natura cogitare tradareque ea, Mmmmm a „quae f') Didicit id fine dubio Campanella a Theo- »") Phil. ration. P. V. c, 3. art. 2. p. 25:9 fcqq. phrafto, cuius plufcults obferuationes .ia arua De fenfu rerum L-ill, c. 2j. p, 145 feqq. fu* , velut fapientiae fluenta deriuauit. 8z8 ad PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. V. 5, quae fibi naturaliter non conueniunt, fed omnes feruari fludere, in illa, „quam habent vita: at hominem non contentum efle vita praefenti, fed 5, aliam cogitare , fummoque ftudlo requirere, omnem que fuflferre labo- „rem, vt ad ipfam vel cognofcendam perueniat. Longe vanillimam 5,homini curiofitatem debere dediffe, quam haec , quarn tantopere inqui- 5,rit vita fibi pofi; mortem non conueniret. Naturam autem in vanum 5, non operari, nec tam extrema defideria ceteris largiri animalibus j ergo 5,deteriora entia melioris fore conditionis , quam meliora. Praeterea „appetitum hominis infinitum efTe, eamque cupiditatem nemini non in- „6116 : hanc ergo indicare obiedtum naturalis appetitus , effe ipfum infi- „nltum etc. “ Haec et alia ita ratiocinatur Campanella pro Dei exiften- tia , vt ad reuelationes quoque peculiares, ad commercia et apparitiones fpirituum, ad miracula, ad vifiones et teftimonia fandiorum hominum prouocetj in quibus multa quidem eum dixiffe fine neruo et pondere, in haut paucis vim demonflrationis, quod tamen facile fieri poterat, non oftendifle , in quibusdam enthufiafmum fanaticum prodidiffe Campanel- lam, non negamus. Aft ferio tamen de certa numinis exiflentia cogitaf- fe, eamque fibi vifam effe euidentillimam, ex hac eius difputatione adeo clarum elTe putamus, vt omnino ex impiorum indice excludendus fit^ Rationes autem incongruae,quasmircet, non incertitudini opinionis, fed charadleri ingenii adfcribendae fiint. pag. 126. lin. 13. Quod omnino fupponimt. Id tanto femore defendit, vt integro capite tueatur ' : „omnia entia efifc et operari tanquam inftru- „menta primae fapientiae, fummumque bonum elTe in aeternum confer- „uari , omniaque hoc adpetere et fuo confequi modo.“ Qua affertione etfi videtur philofophus Calaber ad folam caufTam inflrumentalem refpi- cere, ex totius tamen capitis illius tradlatione manifellum eft, ludere eum vocibus, et omnium quoque rerum cauffam finalem facere Deum, in quo omnia fummam fuo modo felicitatem in aeternum acquirant. ,,Ideo non „fine labore in eo efl, vt oftendat, maximum efTe bonum aeternitatem „in maximo entium omnium confequendam , affirmat , fpatium entia lo- „cans primum effe immortale , bafinque omnis entitatis ; deinceps mate- ,,riam, quae non habet contrarium omnesque fufcipit formas , effe muta- „bilem quidem, onmes admittendo formas, fed effe immortalem. Porro „cum Virgilio et Stoicis (latuit : mentem extare infufam per artus mundi, j.hanc omnia formare corpora, totam agitare molem, et animare, et ad „fuos perducere fines. Non enim ftupidae virtutis opera apparere effe, „neque animae belluinae, nec humanae, fed longe fapientioris, intel- „lecluque diuino altifTimoque regi. Cogi autem nos fateri, naturam „omnem effe rationaliffimam, ac fapientiffimam in faciendo ac dirigen- „do opera propria ad finem. Anima autem humana, licet fapientiffima „animarum fit, et ferarum ac plantarum, non tamen tanta pollere fcien- „tla. 0 Lib. III. c. 26. p. 156 feqq. DE THOMA CAMPANELLA. 829 „tla, quanta architedlus opifexque paruae plantae. “ Ex quo deinde, raptus in enthufiafmum, primam fapientlam inuocat, vt mentem fuam illuftret, vtque intelligat eam, et ipfa Illum ingrediatur. „Qua „(p:^!ci dudus affirmat, fapientiam primam, mentem altiflimam rerum „omnium eminenter efTe intra omnes res, omnesque res intra ipfam, „nec ipfam commiftam retentamque efle: fed absque motumoueri velo- „ciffime a fine ad finem, omniaque operari ficut principium agens, ,,omniaque agentia ipfius effie inftrumenta, errores vero inftrumentorum „effe, non illius, at refultare in laudem illius. Igitur ipfum Deum, qui „eft prima potentia, prima fapientia , primus amor, largitum efTe rebus „omnibus potentiam viuendi , et fapientiam et amorem , quantum fuffi- ,,cit conferuatloni ipfarum , in tanto tempore necefTariae , quantum de- „terminauit eius mens pro rerum regimine , in toto ente , nec praeteriri „polTe. Calorem itaque (quem opificem rerum fupra ftatuit) pofTe, fen- „tire , amare efTe , et ita rem omnem ; cupereque aeternari ficut Deus, „et Deo rem nullam mori, fed folummodo mutari, inque eo ineffe omni „enti neceflitatem et fatum , quod ipfum cogat ad opificium perficien- „dum, quod refultat in harmoniam totius. Primamque caufTam opifi- ,,cem cuilibet praeefTe adfui illius, nec indigere rei cuiuspiam inire con- „rilium, fed virtutem, quam illa fapientia primam largitur, in omni aclu „fufficere ad perficiendum ipfum: et hunc efTe infllndtum diuinum, qui ,,non fitdgnoranter, ficut multi putant, fed cum fenfu et confenfu. C^uo- ^,,niam opifex natura omnis amet efTe, idcirco Deum amare prirnum efTe, „ex quo omne dependet efTe , et bonum videatur opifici ita operari et „conltituere. At Deum efTe prirnum^bonum , per quod omne aliud bo- „num apparet bonum j itaque incipere elaborare et in tenebris fua ope- „ra fabricare, fecundum primae cauffae influxum in illa modificatum, et „in regenda deinde planta, alioue opificio regi a potentia, fapientia, amo- „re, ente vno, et primo omnia deriuari: ficque omnem adfum rei omnis j,a primo adfu originem ducere. Quae pofcea duce S. Hieronymo ad „formationem liominis in vtero matris applicat, et adfus omnes fecun- „dorum entium, tahquam primae cauffae inffrumentorum, quorum ell „modificatio et contradfio virtutis primae immenfae ac ampliffimae, er- „rores autem pcrmiffio cauffae primae non adtionem: non enim con- „currcre Deum', infinitum ens ad noneffe, in quo confiffat peccatum „et defedum. Ex quibus tandem concludit: vniuerfitatem rerum fen- „fum habere quafi radios folis, fapientiae primae, ipfamque regere hu- „iusmodi radios fapientiffimo quodam modo in omni , quae flupida vi- „detur. Stupiditatem enim rei effe',. fapientiam vero mentis primae. “ ^Defcribenda haec erant ipfis Campanellae verbis, vt intelligatur, quam loDge ille ab atheifmo abfuerit, vt potius deifnium quendam, Stoico- rum more, incruftaffe cenfendus fit : licet rationes, quas affert, hypo- tl^eticae pleraeque fint , et cum hypothefi corruant. Quod Campa- M m m m m 3 nell^e 830 - AD PERIOD. III, PART. II. LIB. I. CAP. VI. nellae ingemo condonandum , ille autem atheifmi turpitudine' cumulan- dus haud eft. ' pag. i4'2. lln. 14. a fin. Re^e itaque exptofa ejl haec fabula. Viuebat Parifiis Campanellae tempore , Athanasivs Rhetor , Presbyter Byzan- tinus , cui cum liber de fenfu rerum valde difplicuiffet , confcrlpfu lin- gua Graeca opus fatis prolixum contra Campanellam , quod cum edi- torem non reperiret, dedit eius "compendium lingua Latina hoc titulo D. ATHANASU Rhetoris, Presbyteri Byzantini Anti - Campnnella , in compendium redabliif , aduerfiis librum de fenfu rerum et magis. Prodiit illud Parifiis m 4. Ceterum hiftoriara librorum Campanellae enarrat quo- que thefaurus bibliothecalis pag. 143. Un.g. Patientia , fapientia et amore. Pro, patientia, legendum, potentia, ea enim iuxta Campanellam primum entis attributum vel prin- cipium potius eft, potentia magna, Deus, Triada hanc principiorum, potentiae, fapientiae, amoris, vbique ducem omnium fcientiarum aduocat. /;) P. .1V. n. 8- P- 57 AD CAPVT SEXTVM. DE THOMA HOBCESIO. pag. 145:. not. a. Ipfe hunc lo. Aubrij, contendit Chr. Tlwmafus. Recftc coniecllTe Tho- mafium, ex Infioriae Uobbefanae audtario conftat, vbi in elencho ami- corum Mobbefii nominatur “ loannes Albericiis vulgo Aiibry , e Soc. reg. Armiger , amicus eius imprimis, ex vicinia Malmesburienji oriundus, et Jub com- muni praeceptore infiiiutus, vir publico bono magis, quam fuo, natus, qui prin- ceps mihi * fcrihendi arfam praebuit , et materiam humanit. fuppeditauit. Ibid. lin. 12. Verfibus comprehendit fenex. Adledlum eft carmen bio- graphiae Hobbeftanae , poftquam prius imperfetRum et mendis depraua- tum excuderat bibliopolae cuiusdam auaritia. In eo_carmine fenem qui- dem eum facile agnofcas ad Hobbiani ingenii laudem vix affurgentem, aft non fine iucunditate offendes Hobbenum fuo charau, nimium inhaeferit: 4. quod ab attenta et critica hiftoriae veteris ledlione longius abfuerit, fed fyilemate de- mum formato ex illa affuerit, quod in rem fuam effe cenferet , 5. tan- dem, quod ledionem tantum non omnem neglexerit, nec ad rerum fi- dem et exiftentiam , fed poffibilitatem in ratiocinando tantum refpexerit. C^uae obferuationes vt ex hiftoria tanti viri manifeftae funt, ita, quam difficile fit , etiam magnis viris fobrie philofophari, euincunt. p3g- 193- 0 m O P- 23^. 0 Lutetia et Londinum. AD CAPVT SEPTIMVM. DE RENATO CARTESIO- pag. 201. lin. 16. J^xtruendwn ornandimque afferuntur. Valde ideo contemnit feriptum at;roc:-;^ec}''3. 1676. f. " f) Praef. Opp. philof. '(i) Lib. II. ep. 90. DE RENATO CARTESIO. 845 qmm recedant^ quos intra feruitutis limites Renati liberale ingenium coerceri minime potuit. Inde vero graues focictatis in Cartelium difcipulum fufpi- ciones, odia et perfecutiones, de quibus cum idem vitae Noftri audor neceffaria monuerit, nos in re inuidia plena nihil addimus. Ibid. lin. vlt. Indignantis focietati ipfique Dineto fatis arguit. Non dc- fcribemus verba Cartelii fauciato animo fcripta , iubemus autem eos Lc- dtores legere, qui primas fcaturlgln es inimicitiae inter Societatem etCar- tefium eiusque fequaces fincere cognofcere cupiunt. Quae clauem da- bunt ad referanda fatyrae lefuiticae a Daniele fcripta ^ myfteria, primamque fortunam Cartefianae philofophiae in cathedris philofopho- rum Gallicorum explicabit. -Confirmabunt haec illa, quae de indole philofophiae fcholaflicae recentioris fupra difleruimus. pag. 207. lin. 4. a fin. Claudius Elydorgius , vir illujlris. Threforier de France, en lageneralite d’Amiens, fits d’un Confeiller de la grande Chambre et fuccelTeur de Viete , dans la reputation du premler mathe- micien de France. Ita B a i l l e t v s s. pag. aop. lin. 2. Et in alias quoque linguas translatus. Scrlpfit has primitias laberum fuorum Cartelius inter praefidiarios milites Bredae tunc comnioratus anno cIoIdcXVIII. quo vix XXII. aetatis annum age- bat. Mirum ergo non eft, conatum iuuenilem Cartelio viro difplicuiffe, indighumque yifum fuifie, qui in publicam lucem exiret, quanquam ami- ci fperabant, in hac quoque arte fublime Cartefii ingenium veftigia fua non deferturum. Nam Lutetiae iam inter honellas voluptates mulicae artis exercitia cum fuccelTu deperierat. Cartefius autem tum ab Ifaaco Beckri-.anno, tum ab aliis amicis expugnari viuus non potuit, vt in vul- gus prodire pateretur. Itaque fatis tandem concedentis opufculum de- mum pofl mortem apud Batauos prodiit, vel aduerfariorum Idudio, quod putat Bailletus, quos imperfedlae fcriptionis editione, cius famae detra- here voluiffe coniicit, vel amicorum artis eius fludioforum confilio, qui noua multa ex Internis artis rationibus petita in opufculo iuuenili depre- hendebant. Illud certum, tanto plaufu fuifie exceptum , vt non tantum in Belgio intra fexennlum bis typis excuderetur*, fed Londini quoque lingua Anglica ’, atque Parifiis Gallica in vulgus exiret curante Pois- soNio oratorii presbytero, qui mechanicam quoque Cartefii illi editioni Gallice adiunxit, et annotationes atque illuftrationes addidit ^ pag. 211. lin. 9. Cartefmm in his ineptientem. Obferuatum haud femel viris dodtis, Cartefmm imaginationis fortioris vi quali raptum ad confi- lia literaria et philolophica , enthufiafmo inciinalTe. Certe eum prae fe O o o o o 3 tuliffe ff") Iter Cartefii in -mundo, qui inter aceni- . 5^") Abrege L. I. p. 20. mos eius aduerfarios eminet, multumquT- cauf- /;) \'ltra'ie£li 1650. 4. Amftelod. 1656. l*in Cartefr deprellit. Vtimui editione Gallica t) 16^3. , A) 1658- 4- 1691. Parii' Latine prodiit Viennae. N 1 c e r 0 x. 1. c. g46 AD PERIOD. III. PART.* II. LIB. I. CAP. VII. tulifTe falfe deridet Daniel lefuita; quem non fatyrae tantum caufla Ilium fugillauiffe , fed reuera hanc labem Cartefio adhaefilTe, vel vna llo- lida cupiditas Rofaecrucianos fratres detegendi v^el deuota peregrinationi facrae ad Lauretanam aediculam pietas, et impiimis hypothefes Platoni- cae, non in cerebro Cartefii natae, fed clam ex Academia prima fubdu- ^fae et ad argumentum metaphyficum translatae loquuntur , quae Plato- nifmi veteris ■ gnarus facile deteget , fuoque domino reftituet Vidit id lam Leibnizius • et in Cartefio modefte notauit, Platonicum inRofae- cruceano amare traduxit Hvetivs Ibid. lin. ai. Tejle Leibnizlo not. z. Extat locus inter epiftolas fummi viri ven. Kortholti ftudio editas volumine 111. f ibi enim occurrunt : notata quaedam circa vitam et doctrinam Cartefti , in huius philofophi hifto- tia non negligenda. Quae de eius conuerfatione cum Faulhabero, artis architeiRonicae militaris peritia claro narrat Leibnizius, ea habuit, ipfo tcflante a Lipftorpio. Hodie adhuc in celebri hac vrbe artis huius peri- tia et militari gloria corufcant polleri Faulhaberi. pag. 216. lin. 3. Amicor in ea mora naBus viros praejlantijjimor. Mere- tur conferuari memoria eruditorum virorum, quibus amicitiae vinculo tunc Cartefius familiariter innotuit, Balzaei , Hardyi , Morini , P. Gibrcuf aliorumque ex congregatione oratorii, Sarazini, Jumeauuii, Launaei, Picotii multorumque aliorum, de quibus confulenda ellBailleti diligen- tia. A Mydorgio autem, quo amiciorem non habebat, opticum vitro- rum poliendorum artificium addifcendo, ftudia naturalis fcientiae mire fibi adiuuit, inque ea arte excellenter verfatus eft. pag. ai8- not. p. Aemilius. jExtant quatuor ad hunc Renerium epi- ftolae GalTendi?, ex quibus patet, plurimum huic philofopho Gaflen- dum tribuifTe, vltima quoque tellatum fecit, quanta fuerit Cartefii 'ad- uerfus Renerium amicitia. Hunc eo ipfo die , quo vxorem duxit Vltra- iefti coepifie per conuiuium male habere, et ex eo edudum paucis poli horis interiiffe, eodem loco notauit Gaffendus, p?g. 222. not. b. lin. 9. coi. b. Qliiod eius fidei vel ideo relinquimus. Ob- feruat Leibnizivs Pafcalem, cum fanitate valde infirma frueretur, adeo tamen ingenii et acuminis virtute valuiffe , vt in iplis religionis controueiTiis ad extremos quaellionum fcrupulos penetrare cuperet, ad- eo vt tandem dubitationem vfque ad infaniam profequeretur. An verl- fimile eft, huius charaderis philofophum , omnia dubitationum et diffi- cultatum fcrupulis cumulantem, fedarium facium Cartefii ? pag. 223. lin. 23. Quod a veritate fcmel agnita ex parte defecijfet. Ob- feruat S p a n h e m i v s ^ ex epiflola Cartefii ad Elifabetham principem % vehe- th) Ioc. cir. fC) loc. cit. q) T. VI. Opp. p. 24. 29. 57. 41. 0) Meni, pour le Cartcfisnirine p. 70. t") Ot. Hanoiicran. p. 165. pa'j;. jS8- et 'tt Thom.isii hift. fap. et Ruit. j) Dc nouillimis in Belgio circa res facras dif- T. 11. p. iij. fidiis, p. 74. 0 cp 22. p. 48. DE RENATO CARTESIO. 847 vehementer ac cum impetu Cartefium doIuifle,tum quod in metaphy- ficis ei contradixerit 5 ad programma quoque Regii vulgatum et philofo- phiam naturalem “ prouocat, in qua ea principia exagitat. Non praeter- *mifit hoc Daniel *, qui ridicule monet, fuiffe in fatis, vt Cartefius et Regius libellis inter fe dimicarent, haberetque ille omnes Belgii confoe- derati eruditos , quorum cognomina terminationem haberent , ius, Rcuius, Demmatius, Voetius, Regius. Quae frigida funt, et lefuitae fcholam fapiunt: qui reliquas hoc loco aduerfitates Cartefii eiusque phi- lofophiae ex perfecutione Voetii ortas, quae vix audloritate legati regis Galliarum lifti potuerunt , enarrat. pag. 229. not. ii, Huetio. Non praetereundum hoc loco, quod ex ore Cartefiani cuiusdam fe haufilTe ait perfonatus Marvillivs machinam automaton a Cartefio fumma indultria confedtam, vtdemonlirare pofTet, beflias effe machinas, occafipnem dediffe inimicis hanc de Francina fa- bulam comminifcendi. pag. 230. lin. 7. a fin. Burdeno lefuitae. Aliam recentiorem editio- nem affert Niceronivs Neapoli ( Amftelodamum prae fe fert titulus) in qua adieHae funt vtilijfimae quaedam animaduer /tones , ex variis doHi/fimis^ que audtoribus coHebiae; cum auEtoris vita breuiter ac concinne fcripta, 1^19- 8* curante Giovacchino Foeta. Gallicam veriionem ab ipfo Cartefio emendatam debemus Cleselerio, Parif id6i. itemque Renato Fede, Parif idjq. in q.. pag. 234. lin. 21- Jn libello de confraternitate Mariana. Hiftoriam iftius controuerhae , quae Votitium et Samuelem Marefiuin inter fe commifit, et in qua Voltius impotentiam animi fui valde prodidit, fuccinda enar- ratione explicat Niceronivs in vita Marefii, qui videndus. Ibid. lin. 3, Sarberius. Videndae epiliolae Sorbe rii ad Gaffendum * pag. 235. lin. 2. A^on /ine eius dedecore conuincitur. Extat haec tradatio etiam mXtr epifclas Cartefii; videndus etiam Niceronivs. pag. 236. lin. IO. Eximie erat exculta. Totus efl in cumulandis in eru- ditam principem laudibus Cartesivs qui non tantum vehementer lae- tatus eff , quod ab illa et legerentur fua fcripta, isque in notitiam eius effet admiffus: fed extollit quoque, quod nec aulae auocamenta, nec con- fueta educatio y quae puellas ad ignorantiam damnare folet, impedire potuerint^ quo minus omnes bonas artes et fcientias inucftigauerit , et penitiffme infpexerit, ipfe autem vnam inuenerif, quae tranatus fuos antehac vulgatos perfetle omnes intelligat etc. Qi^tae poftea ad incomparabilis ingenii encomium reuocat, ct his ex parte voluntatis nihil ad abfoiutam et fublimem fapientiam, in moribus deeffe reuocat. Digniffima princeps, quae indicibus feminarum eruditarum et mulierum philofophantium , itemque illullrium alumno- rum • ) lib. V. c. I. *■) p9". 120. yj Mei. T. II. p. If4. s") T; XrX. p. 208 feqq. verf Germ. fl) T VI Opp. GalT p. 447. 462. 47Q. t) Ep. Dtdic. principiorum. 848 AD PERIOD. III. PART. H. LIB. I. CAP. VII. rum Cartefianae philofophlae non fine titulo ponatur, et quam ex, aequo laudauerit Bailletvs pag. 240. lin. 7. Leidenfes theologi. Comparanda ad hunc locum efl; de fufpicionibus theologorum Leidenfium contra Cartefium epiltola Spanhemii filii, in qua nouiffima fui temporis circa res facras in Belgio diffidia amicum edocuit , ex qua patet y.onvoKoylccs et Koitvo(poovlois Cartefii receptam in ecclefiis et academiis Belgicis dodrinam euertere vifas et- iam eorum mentes exafperaffe et in philofophum exacuiffe, qui placa- tiori cetera animo in cathedris theologicis docebant, quorum fyliabum dodiflimus theologus annedit. Quod fi rede omnia liberaque mente penfitauerimus , nihil animos theologorum in Cartefium magis jsc- cendit, quam immoderatum fedae condendae ftudium, quod eum valde vexabat *, quodque femper pomum Eridos fulfTe , ab philofophiae incu- nabulis, teftatur hiftoria philofophica. Acceffit rumor, varius quidem at vagus et mentes occupare valens, Cartefii fequaces, ob dodrinae nouitatem fauere partibus Romanenfium, id quod inuidiac contra eos nu- triendae erat aptiflimum. pag. 246. lin. IO. jdnno MDCLXVL Hoc anno e Suecia abdudus, curante Galliae thefaurario Aliberto, anno fequente Parilios translatus, in S. Genouefae templo tumulo iterum illatus ell: fuperbo titulo ab Ali- berto honoratus, qui apud Niceronivm '' legitur, qui etiam epitaphium a Clerfelierio praeceptore fcriptum affert, quod legi meretur. pag. 248. lin. 14. a fin. Egerit. Valde ideo Baiiletum reprehendit arionymus, quem Bouhurfium lef. efie volunt reflex. d'un academ. fur la vie de Mr. Cartes. pag, 249. lin. 14. a fin. Qiiam multi ante eum alii potuit grajfari. Plu- rimum lucis meritis Cartefii de philofophia ecledica affundit compara- tio fatorum philofophiae ecledicae feculo XVII. magno conatu exfurgen- tis, cuius hadenus hiftoriam enarrauimus, fi, quas imprimis Gallorum ingeniis debemus , emendationes et reformationes eius recogitamus. Inter quas, molimina Gaffendi et fequacium referenda effe, ad tomum priorem recentioris H. P. luculenter demonffrauimus. Aff, quanta quanta etiam fuere Gaffendi et paucorum, qui eius viam fecuti funt, merita, fa- tendum tamen , Cartefium illi praellitifle. Nam et animi magnitudine atque fortitudine philofophiam reformandi eum fuperabat, et ad fedam veterem emendandam et ornandam, ficut Gaffendus ad Epicuream , non diuertebatur, fed, abledo omni antiquitatis et audoritatis praeiudicio eo- dem, quo veteres, Pythagoras, Plato, Epicurus ceterique fedarum con- ditores animo excelfo folus viam quaerere nouam et a nemine tritam audebat. Et quanquam ledionis et cognitionis veteris fapientiae mul- tum c') loc. cir. L. VII. c. 8, p. 240. ed. min. conf. li') pag. 57 feqq. Andr. Rittfr.1 dilT. de principuin in Cartefium e) p. 222 feqq. ccnf. Bayle Diil.T. art. Ana- fauore, Gryphsw. 1705. xagoras not. N. p. 217. DE RENATO CARTESIO. §49 tum a Gaffendo fuperabatiir , foperhabitis tamen opinionum commen- tis, tentare fidebat ingenio, quo fe quoque pofiit tollere humo, et ad Parnafli cacumina et lapientiae palatia penetrare. Quae animi , inteile- dus et voluntatis viribus fupra modum eminentis, magnificentia eum toti philofophantium choro exemit, et nonae atque ingeniofae philofo- phiae audorem fecit. Vnde fadum, vt cum Gafiendiana phiiofophia intra angufios limites concluderetur, Cartefiana totum orbem philofo- phicum repleuerit. Adeo autem philofophandi audacia caput extulit, vt, cum Baco Verulamius incredibili iudicii acie, totum fanioris philo- fophlae cam.pum oculis emetiretur, fed non conatu, non euentus feli- citate et gloria j Cartefius non in principiis confifiens, et nudam folum modo veritatem intuitus, fed ad deducendas fontium verorum fcaturigi- nes et condendam nouam phrofophiarn maxime ingenio fit progrefTus, idque philofophiae palatium exftruxerit, quo florentes fapientiae lares philofophiac, quos Arifioteles per tot fecula firmos et eredos feruauerat, vehementer labefadaret , et auxilia mathematica in vfus adhibendo lon- ge elegantiora in lucem produceret. In quo ad iudicium R a p i n i ^ lion inepte nos prouocare poffe credimus, qui, quamuis vehementer Arifio- teli faueret, magnique GalTendum faceret, fafTus tamen eft, Cartefii me- moriae debitam laudenr tribuendam ^ fatendumque ej]'e^ phyjicam eius fubtiliffi- mis recentioribus annufiierandam ejje , et curiojas ideas et egregios mentis con- ceptus continere^ cumque attentius confideretur , melius ordinatum doblrinae Jy- jlema.^ quam apud GaJJmdiim et Jluglos in ea reperiri: imino plus nouitatis et iniientionify quam apud Gajfendiim in eo occurrere: verbo ^ ordinem optime ex- cogitatum ejje , methodum effe pene geonietricam, quae a principiis ad princijjiay a propofitionibus ad propofitiones procedat. pag. 150. lin. 19. Inter primos et praejlantijfimos orbis geometras eum numerare nulli dubitant. Vterque autem acriter cum Cartefio decertabat, et magnis praeliis eum fuerat aggrefTus,vnde minime fufpedum effe hoc eorum, quod Pellissonivs adduxit, tefiimonium, rede iudicamus. pag. '258. lin. penult. De corpore 1. C. in facra coena concilietur. FafTi id funt magni et acuti viri, qui Cartefium fummo inter philofophos loco pofuenmt. Exemplum.fi cupis, habes ex confeffione Piroti abbatis epi- itolam ad Pelliffonium pag. 259. lin.?. Scrip/it plurima Cartefius. Elenchum feriptorumCar- telii omnium exhibet Niceronivs qui fingulorum quoque hifioriam firidim enarrauit, et verfiones quoque.non tacuit, quae ad hifioriam magni viri literariam multum conferunt. Sunt enim nonnulla, quae ipfis u^xsTvTTois praedant. Prodiere iundim opera Cartefii Amftelodami MDCLXFIU. fept. Fol. quorum I. II. III. VI. et VII. philofophica conti- net. /■) Reflexions fur Ia pliyfiqiie §. lo. k') loc. cit, p. sjJ. g) In Otio Hannouevano p. 344. Append, Hifl. phil. ppppp 850 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. VII. net. Recentior eft editio Amflelodamenfis anni cIjIoccI. 4. cui frag- menta nonnulla addita funt, et Parifina XIII. Vol. cui adiedlae epiftolae Cartefii , recenfetutque a Niceronio. pag. ead. lin. 9. Satis acer Cartefianae philofopliiae cenfor. Diximus de eius animo in Cartefiiim infenfo et cenfura, quae in eius philofophiam didla elt, acerbiore fupra ad tomum IV. in vita Huetii, Eam deberi le- fuitarum inftigationibus , quorum familiae impenfe fauebat, non videtur efle dubitandum. Certe philofophiae veteris, quam in lefuitarum fcho- lis didicerat , tenacius Rudium vel praeiudicium veteris literaturae , in qua eminebat Abrincenfis epifeopus, hanc ei cenfuram extorfilTe ipfe non negat , qua de re memorabilis eft iplius H v e t 1 1 narratio ' , quae «vfy legenda et examinanda eft. Praeter hunc autem, qui poft Cartefium demum fadlionem hape aggreffus ell, alii etiam cenfores prodierunt, inter quos eminuere praeter fupra in vita Cartefii addudlos etiam Henrici Mori, lacobi Reuii, loannis Schuleri, Cyriaci Lentuli nomina % fed nec defenforibus caruit. Inter quos ad cenfuram Hue- tianam refponderunt lo annes Schottanvs in cenfura Huetinna, Bvr- CHERVS von VoLDER in exercitationibus pro pliilojopliia Carte/iana contra Hiietium^ Andreas Petermannvs in vindicatione philofophiae Cartefmme, adu. cenjurnm Huetii^ ct Ioannes Schvvelingi vs in exercitationibus ca- thedrariis in C. H. De quibus aliisque Carteiii hyperafpiilis confulen- da quoque Stollii introd. in H. L. pag. 246. lin. 9. a fin. Similibusque. Omnino hic comparandus eR Frid. Spanhemivs filius, qui in epiftola de dijfidiis in Belgio nouijpmis ", haec offendicula, quae ecciefiae Belgici moderatores ex philofophia Car- tefiana pertimefeebant , in compendio adduxit. Qui cum loca feripto- rum, ipfiusque Cartefii et aduerfariorum adduxerit, cum his omnino conferri meretur, cum controuerfiarum Ratum luculenter expofuerit. Prolixiora de ea re a nobis non expedanda funt, qui non eccleiiaRicam et elenchticam, fed phiiofophicam hiRoriam feribimus, in qua quaeRio- num illarum pondus rite ponderandum eR. pag. 265. lin, 17. 'Botis viribus fategen-unt. Conferuauit eplRolas theo- logorum Belgii ad Ludouicum Henricum Comitem NaRauium a facul- tatibus theologicis et ipfis academiis Belgicis perferiptas Io. Tepelivs ”, qui legendus, vt de artibus conRet, quibus vtuntur humana ingenia ad perficiendas et defendendas partes fuas, conferendus autem cum eo Spanhemivs^. pag. 266. lin. 10. Magiflrum deferere coeperunt. Vidit id et ingenue fafius eR Spanhemivs: prodiiRe non dudum poRea ex Cartefii difcipli- na, {) De rebus ad eum pertm. p. 14?. cd. Lipf. m') P. II. c. i. p. yo2 Teqq. k) Conf. R/MiLt ad Strvv. Libi. phil. c. III. 11) pag. ysfeqq- p. zqo. Cartefii p. 70 fieqq- /) Conf. not. ad Niceron. p, 238- verf. Germ. p) loc. cit. p. 89. 90. 91. DE RENATO CARTESIO. 851 na, incautiores vtique magiftro fuo, qui ipfa fidei facramenta et augu- itifliina miracula et fcriptas v^eritates ad rationis decempedam ac nouae philofophiae facem , prudentioribus inuitis, exigerent. pag. 267. lin. 14. Alibi laiius exponendae. Confulendi W a l c H i v s, Bvddevs, Alberti ? et recentioris H. E. fcrlptores alii, nemo enim has turbas in ecclefia enatas filentio praetermifit. pag. 268. lin. penult. Ac praecipue veritatum mutua amicitia. Vidit et deplorauit hunc fyncretifmum theologicum et philofophicum Spanhe- Mivs qui recHie monet: fcijfuram magis hiulcam et vicus grauius fecijfe confoederationem hominum, quorum diuer/ijjimfi alias /ludia, cauffa, ingenium, difriplina, tu pothefes, nempe Cartefii et Cocceii affectas. Et hunc quidem Car- tefii fententias ignorare fe, nec licuiffe fe eam philofophiam pet'difcere, projeffum, imo aduerfatum aliquoties ; facium tamen efe , vt vtriusqiie filii iunxerint dex- tras in mutua foedera , vt fint deinceps mutuae defenfones, praeconia mutua, ar- ma communia et vix a Cartefii facris quisquam ad theologica, quin hoc ipfo ad Cocceianae fapientiae adyta gradum moueat , quantus etiam fit inter illa hiatus. Sed et porro refert : Ea de caufa indignatos Praepotentes , commixtionem il- lam mox nouo interdibio interdixijfe feriis terminis facultati vtrique theologicae et philofophicae in eadem vniuer /itate , vt obferuent praecife et ad punAum tam in materia, quam in forma priorem lll. et Praep. fanbdionem contra permixtio- nem eam theologiae cum philofophia A. MDCLPl. fnaliter fatutam fub poenis. pag. 273.' not. b. Carus is erat P. Baylio. Prodiit eius phyfica Berol. MDCXCIV. 4. logica et philofophia moralis atque ChrillianaMDCXCVI. Obriitit in Fridericiana fortunae Cartefianae philofophiae reformatio ecledica Thomafii, Gundlingii, Buddei, aliorum. Ibid. not. a. I^id. REIMMANN. Latebat is fuh perfona Realis de Vienna. pag. 274. lin. 17. Ex cuius fchola prodiit Thomas Anglus. Eius in vo- lumine antecedente a Leibnizio fada inter fyncretiftas mentio. lUe, vt erat ipfo Heraclito obfcurior, ita principia fapientiae ita adornauerat, vt cum luce Cartefiana non pofient componi. Inde fine dubio contemtus Cartefii ortum habuit, qui claras fequi ideas inter primas methodi virtu- tes retulit. Poteft id Ledor ipfe cognofcere , fi vel occafio fauerit ra- riores Thomae " libellos infpicere, vel patientia eum non deficiat, in te- nebris lucem quaerendi. * Vnus eius Euclides metaphyfcus , fiue quem de principiis fapientiae confcrlpfit libellus, Londini cIoiocLVlII. 12. editus exempla eius rei dabit, licet methodo mathematica fit confcriptus. Da- bimus nonnullas afTertiones Thomae, cura raro liber occurrat, vt pof- fint cum Cartefianis comparari. Ita vifum philofopho Anglo : P p p p p 2 I. Dan- q") Di(T. de Cartefianifmo et Cocceian. mox Candidum mox Albium vocauit. Scripfit r') loc. cir. p. 124. quoque inftir. Peripateticas, Sonum Buccinae, 14- <) Verum nomen ei erat Whiti, vnde fe Itit. ethicas et alia. 85^ AD PERIOD. ill. PART. II. LIB. I. CAP. VII. I. Dantur in rebus fpecies quaedam corporum ex partibus elemen- taribus compofitorum, in quibus elementa non funt in adlu. II. Primum mixtum eft metaphyfice vnum ens , et habet vnicam formam fubftantialem. III. Primum mixtum ell magis'ens, et perfecHiiuSjquam elementum. IV. Animal vt animal eft metaphyfice vnum ens, habens vnicam for- mam fubAantialem. V. Pura planta non eft metaphyfice vnum ens, fed multa mixta. VI. Forma fubftantialis entis funt omnes determinationes materiae, feu fubftantiae , quatenus conflituunt rationem particularem membri feu infirumenti naturae. VII. In omni ente corporeo diuifibiiis efi: ratio fuppofiti a natura. Vllf. Animal poteft ene idem in diuerfis quantitatibus, etquantum- uis aliquibus menabris et mutilatum. IX. Vltima anim.alis differentia, feu indiuidualitas eft ordo ad lilam adiionem, et eb modo peragendam quo nata eft, peragi cx vi omnium determinationum fubftantiae, quae funt in fuppotito in primo inftanti conceptionis, hoc eft, dum habet primum a colledione, tum in fyntagmate difputationum de qnaefiionibits prumifcuis hi/lorico-phUofo- phico- iiiridieis, quae hoc loco non moramur. Ad iudicium autem, quod de his litibus et charactere Thomafii pronuntiauit Moshemivs, refpe- xiffe leCtorem , quod fperamus , non poenitebit ^ »■) P. in. p. feqq coir. P, V. p. 1088 feqq. ad quem lucente? h, 1. vbi aifa agenda Tunt, le- ^ui fatis de his contiquerCiis copiofus e(t, vtalio- dlovem dimittimus, cum nuilta in compendio ex- rum relationibus ledlor fuperfedere queat. Reci- hibeat, quae inltitucum noltrum poltuht prae- tat is quoque controuerlias Liplierifes et impri- termitrere. mis c. V. s fqq- P- 111- magna indultria Tho- y') loc. cit. p. 286 feqq. mafianarum controuerfiarum luramain exponit, z) Metb. Itiid. theol. §. 4. p. 43. AD CAPVT DECIMVM. DE ALIIS ECLECTICIS QVI RECENTISSIMA AETATE IN GERMANIA PRODIERVNT, pag. 522. lin. 12. /filis ex inflituto enarrandam relinquimus. Sufceperunt eum laborem pallim viri doCti, ita tamen, vt prillinum votum nolbrum adhuc no- bis fua ratione conltet. Qi-ii enim tam celebris polyhiltoris hiltoriam literariam enarrarunt, aut breuiter nimis et RriClim pro inflituto res eius tetigerunt, et fe inuicem in multis, vt fieri in hoc argumento vix aliter potell, exfcripferunt , vel aliena et minus accurata mifcendo fpem le- Cloris deceperunt, certe parum attulerunt, quo hifloria philofophorum noltri temporis, inter quos eximium decus eminuit Gundlingius, iuuari queat, cuius exemplum biographiam Gundlingianam Hempelii adduxi- mus. Dolemus autem, eiusmodi memorias literarias, non modo perfo- nam ac fata viri clarifllmi enarrantes, fed eius quoque philofophandi ra- tionem, labores, iudlcia, opiniones, aduerfarios, totamque difciplinae Gundlingianae delineationem exhibentes adhuc inter hiltoriae eruditio- nis defideria elTe numerandas, quas hoc quoque loco fruflra quaeri, ne- mo mirabitur, qui inllituti noftri, hiftoriam philofophiae vniuerfalem fcribendi fcopum atque fines et Seculi XVII. limites nobis politos confi- derat. DE ALIIS ECLECT. QVI RECENT, AETATE etc. 869 derat Et tale quid promifit quidem, qui Gundlinginnorum particulam qiin- dragefimam quintam poft vltima audoris fata edidit. Is enim narrat: Ha- lae in eo v^erti curam atque laborem viri cuiusdam doftl , vt hibliotho.cnm Giindlingianam condat, in qua fummi huius polyhiiloris fcriptorum hi- ftoriam explicando, non tantum eorum fata et euentus, controuerfiae, iudicia, et quae alia funt his fimilia, enarrentur, fed placita quoque eius et argumenta tradlationum , fuis neruis expofita accurate recenfeantur, vitae autem circumftantiae appendicis loco adiiciantur. Aft hos quo- que conatus prodiifle nobis non conflat, et qui in eodem argumento elaborando verfati funt, expedationem orbis literati non impleuifle, pu- blica adorum literariorum iudicia pronuntiarunt. In com{>endio tamen poft curriculum vitae funeralibus Gundlingii adiedum, in quibus more academico publico programmate celeberrimi dodoris fui obitum acade- mia defleuit, vitaeque eius circumflantias adduxit, ephemeridum litera- riarum elogia confulenda funt, quibus tanti dodoris infignia, de literis merita jaudando , vitam quoque eius tetigerunt Quae tamen alio, quam angullo hoc nodro loco in hifloria literaria nollri temporis tra- danda funt, cum plerisque fere difciplinis philofophicis, philologicis, hiftoricis, criticis, antiquariis, iuridicis etc. multam fuis obferuationibus lucem accenderit, immortale ob ifla de literis merita nomen confecutus. Dolemus autem poli- vltima viri 'fummi fata, difcurfus quoque academi- cos et praelediones eius a difcipulis calamo exceptas, typis vulgatas indignum tantae dodrinae viro laborem praeflitifTe, quod iuuenum in- ftitutioni, non vero orbis eruditi et fcientiarum incremento illas cogita- tiones oivTcxe^ioos et viua tantum voce effufas deflinauerat. pag. 523. lin. 4. a fin. Ex cnnplifma , quam ftbi comparauerat bibliotheca collegit. Conflabat infignis thefaurus decem librorum millibus, qui fele- dis pro filiis eius neceffariis, pofl eius mortem publica audlone venditi funt, omnisque eius bibliothecae colligendae labor, quem egregium fuiffe, vna pofTefToris TsoXvi-onfoc docere potefl, periit. Reliquias tamen fata or- bi literarlo feruauerunt, catalogo bibliothecae Gundlingianae cloloccXXXL ita edito, vt ad condendam hiftoriam fcientiarum vtiliffime adhiberi poflit pag. 524. lin. 6. a fin- Ob/eruatlonibus /elegis llterariis nonnullas inferuit. Solet illa colledio objeruatiunum literariarum vocari Halenfis quam debe- mus nonnullis profefToribus in academia Fridericiana- Halenfi , quorum chorum ducebant Thomafius ICtus, Stahlius Medicus , Buddeus Philofo- phus. Horum diligentiam poflea auxerunt Struuius, Benzelius, Gund- Rrrrr 3 lingius, a) Bibi. Gferm, T. XXIII. p. 144. nou. Ifr. Lrpf. P) Vid. nou. liter. Lipf. Tom. XVII. 1731. p. 1730. p. 365:. et ex his in Nicekokii biographiis 221 fcqq. P. XVI. p. ii7reqq. itemque in A£lis eritd. Lipf. Idem obferuatum ven. Rambachio in bio- Suppl. T. X. n, 7. SroLLivs nou. addit, ad hili, graphia Gundlingii Niceronianis 1. c. inferta, Iit. p. 233. p. 122. \ 870 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. X. lingius, Bayerus, Hennjgefius, Reimannus, aliique, quorum nomina et obferuationes indicauit H e v m a n n v s Ex his Gundlingianas obfer- uationes eius obferuationilms literariis felebiis anno cbloccVli. editis, quae Gundlingium foium audorem agnolcunt, adiecit bibliopola. In obfer- lat onum prop^ariim arino MDCCVII. fuo nomine vno tomo editarum, vna legi ap ologiam H )bberu ab atheifino liberati fupra meminimus. Alia ad hoc iorum pertine itia Leilori rimanda relinquimus. pag. 524. li:i. 4. a fin. Aliquot eius capita mira eruditione illujlrauit. Prouocauimus diligenter in hac noflraH. C. P. ad has obferuationes Gund- lingii, eo quod multa acute vidit, et vbi interdum lufcus eR, quod ab humanitatis conditione non alienum, occationem tamen fuppeditat rectam viam detegendi. Vnde egregia et docditlima iita obferuationum fylloge omnino ab hiftoriae philofophicae ftudiofis meretur confuli, ait exami- nari quoque tine partis Itudio , cum haud raro contradicendi cupiditate inltigatus audior pedem referre, etfi vidtus, noluit: tantum quoque di- uerfillimis Itudiorum generibus dittradtus, mire nonnunquam quaettio- nes inter fe confudit. Cuius exemplum ex hilloria philofophica qui cu- pit, ei controuerfia cum Zimmermanno de atheifmo Platonis agitata ex- pendenda ell, in qua omnem Ilteraturae veteris thefaurum effundendo, dum Platonem cum Platonicis recentioribus confundit, fe de vmbra cum aduerfario litigare prodidit. Qiiade lite vide quae Tomo I. de hac fuo mo- do diximus. Conferenda funt, quae in biforia Platonis fuo loco differuimus. pag. 525. not. m. Politicam quoque parturiebat , fed typis non exiit. Val- de vrgebat inff itutiones politicas circa finem vitae Gundlingius, qui prae- ceptorum politicorum fummam auditoribus praelegendo thefes politicas methodo fua confcriptas more fuo per fingula folia typographo excu- dendas tradidit, morbo autem diuturno languidus perficere non potuit, id quod male eum in ledo clinico decumbentem habuiffe narrat Gund- lingianorum Ifyocf/oJzrjjr. Qui cum reliquias elegantis dodrinae Gundlin- gianae perire nollet, poft fata mfc. quanquam non perfedum et fine ca- rens, Gundlingianorum operi velut appendicem adiecit. Quo Catone contentos oportet elTeGimdlinglanae fapientiae admiratores, qui nonni- fi politicam architedonicam tangi conqueruntur. Nam in iliis laciniis habent tamen iuris naturalis Gundlingiani appendicem. In hac politica gubernatrice rempublicam Hebraeorum perfediffimam fuiffe dum tradit, mirandum , eum , quae ex diuina traditione et reuelatione proficlfceban- tur, inter praecepta philofophiae collocafle. pag. 526, lin. vit. Ex allocutione ad inimicos difeendum ef. Infpicien- da quoque praefatio ad viae veritatis partem tertiam , quae ius naturae com- pleditur; in qua amare fatis contra eos differit, qui vel compilare eum tantum fua vel fine certa ratione affirmare dogmata clamabant; dici enim non <1^ Mifc. I.iiif. nou. Vol. I. p. 2^2. Vol. II. p. 750. 1 DE ALIIS ECLECT. QVI RECENT. AETATE ctc. 871 non pote/l, quam impatiens contradifiionis, quam dicax ct mordax in confutando fuerit , qua morum afperitate ( priuatis et oeconomicis ra- tionibus atque circumilantiis fuftentata) eruditionis elegantiflimae faciem commaculauit Alia, quae ad mores eius pertinent, ne cineribus tanti viri graues videamur, tacemus. Sed et quisque fuos patitur manes, et in pulcherrimo corpore nonnulli fubinde naeui funt. pag. 527. not. p. Vita eius difci potejl ex memoria Biiddcana. Exhibet biographiam magni theologi, hauftamex oratione funebri, programmate academico , oratione encomiaAica Walchii generi , catalogo fcriptorum Buddeanorum aliquoties recufo , et nonnullis additionibus Walchianis bibliotheca Germanica Berolinenfis : quae vel vna fufiicere poteft ad no- fcendam Buddei hiftoriam literariam. Eam integram repetiit et memo- riis virorum dodlorum infcruit Niceronivs. pag. 528. lin. 17. Studium concordiae pacisqiie. Meretur theologi fum- ml et nunc inter coelitum choros triumphantis praefatio legi, quam praefixit volumini primo introduEiionis in Injloriam theologiae polemicae , ver- nacula fcriptae er quatuor poft eius funus voluminibus a praeftantilhmo theologo , et hoc incomparabili focero digno genero continuatae et ad finem perdudlae j in qua de Audio theologiae polemicae, et ratione con- trouerfiarum in duitate ChriAana fobrie fandeque ineunda eleganter pieque differiiit. Vbi imprimis modeAiam animique moderationem theo- logo commendaturus , dodifiimi et modeAlAimi theologi He-rmanni W I T s 1 1 verba mutuatur , quae cum prorfus aurea iint, noblsque ex ore venerabilis huius profeAoris et praeceptoris virtutem hanc theologo dignifiimam pedori infixam ita commendauerint, vt per omnem vitam nobis regulae inAar effet, pace Ledoris heic ipfa adfcribemus. „Nun- „qu3m ab animo meo impetrare potui , vt absque exceptione laudarem „immoderatam illam fiue veterum fiue recentiorum theologorum, im- 5,mo et philofophorum vehementiam, qua aduerfarios faepe fuos exce- „perunt, vix aliter, quam canum, porcorum, nebulonum aliisque id ge- „nus elogiis eos profequentes et impetuofi fermonis nimbo ac grandine „obruentes. Fecerint illud Athanafii, Nazianzeni, Bafiiii, Hierony- „mi , alii qui dodrinae fuae oblocutores aculeatis orationibus ac Aeliteu- „ticis, quamuis alioquin virtutibus abundantes et imperatoria qiiando- „que maieAate verendos traduxere palam , infamiaeque obiedarunt. Fe- „cerint illud patrum noArorum aetate magni ilii et immortalis memo- „riae heroes, quorum opera ad pellandam craAiAimam ignorantiae ac „fuper Aitionis caliginem vti Deo libuit ; ego illam verborum duritiem „feculi vitio hominumque illorum ingenio (nam quantumuis fandi, ho- „mines tamen fuerunt ) imputare , caeterlsque maximis viitutibus ipfo- ,,rum e') Confuknda de arcanis Gundlingianae virae P. II. p. 21S. qui meretur legi, circuinftanriis et chavaitere lui.igo eius iudicio f) Mifcell. S. Toin. II. p. yij. vbi pia et ele- critico deftripta ab »11. Lc s n' i 0 charaiV. moral. gans cius oratio de theologo modedo exhibetur. SJ2 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. X. „rum condonari, quam prophetarum et apoftolorum ipfiusque adeo „Chrifti exemplo exculpare et aci Imitationem commendare malo“. Et ad hanc quidem imaginem compofuide animum fuum noArum non fcri- pta tantum eius exemplum funt, fed patientia quoque iniuriae et infen- fae litis, quam ob didenfum eius a fententiis fuisBuddeo intulerunt magni viri Chridianus Thomafius et ChriAianus Wolfius , qui inclementer et inimice eius famam aggredi funt Id aliter inter ipfos Romanae eccle- fiae afTeclas faAum elTe, habitumque eruditioni Buddeanae honorem, vel ex ipfis fcriptoris ex more et o/ficio inqui/itorum contra hanc fuorum conterraneorum ciuiumque modeitiam et aequitatem latrantis querelis* conAare poteA, quas Germanus nonnemo ^ repetiit, quasque cum etiam hanc noAri operis fortunam in Italia concernant, in line paginae adiici- mus ', et cur nihil, ex quo illa feripta funt, repofuerimus, et nunc quo- que pro tantis viris, quos hae calumniae petunt, nil reponamus, Ledo- rem ex hoc loco ws ev didis iudicare volumus. pag. 529. lin. 21. Sint quae emendatione opus habent. Maxime 'id in philofophia Ebraeorum occurrebat nobis eam , vbi deferibendae eius or- do nos ad iAud argumentum duxerat, examinantibus. Qiiod equidem non mirandum magnopere; eo enim tempore, quo primam libri, raram cetera et plerisque ignotam notitiam fapientiae Ebraeorum compleden- tis editionem meditabatur, tota fere academia Halenfis, opinione or- thodoxiae Ebraicae fapientiae ducebatur, cui colorem fuppedltabantTho- inafius et Huddeus, rati, fandius multo et fxv=stx.MTs^oos myAeria iAa tradi, quam in fcholis Peripateticorum, et praeferendam effe arcanam iudaeo- rum dodrinam gentili Graecorum , vnde iAud philofophlae fyAema ca- put in ea fchola erigere coepit, quod in volumine quarto H. C. P. fub philofophiae CabbaliAicae, theofophicae, Mofaicae fufe defcripfimus. PoA- In iuve nat. et gent. Wolfianas lites cinn Biiddeo intra verbo tangemus. g) Viri eruditi , fed immoderata intemperie furentis Danielis Concikae, Dominicfl- nae familiae adferipti, cuius initigarionibus fa- ctum effe amicus tum in Italia praefens retulit, vf rrifulco fulmine ex arce opus noltruin in in- dice expurgatorio Benediigj XIV. P. M. pag. 41. prolternerctur. h') A N T. D E s 1 N G I V s , Bened. hodie abbas Cremofinenfis , in praef noui 1. N. quod contra Thomafium , Wolfiuin et nouatores alios com- pilauit. 2) Ita homo, fingulari pietati ex religione or- dinis addriilus in praef Theol. Chrilt. T. VI. ,,(Aim vel iplasres philofophicas et hiltoricas ver- ,,fant tranlalpini vt Briickerus (huius enim hi- ,,ftoria pliil. altum haereticae prauitatis inquifi- ,,tori vulnus adhuc dolens inflixerat) Thomafius, ,,Buddeus, Moshemius, et alii fusque deque im- ,,mifccnt eisdem Papifmum, Romanenfem fuper- ,, (titionem, idololatriam et alia calumniarum «portenta , theologis noflris ignorantiam, barba- ,,riem ipfamque Itupiditatem ruttica fcurrilitate ,, exprobrant , dicacitTimi thrafones, vbique Lu- «therum fuum catholicorum fpoliis onultum et «euantem, ranquam omnium fcientiarum, po- «tilPimum theologi le ipfiusque iuris naturae et «gentium inltauratorem fplendidiflimum deprae- ,, dicant. Contra nonnulli Italiae erudituli vix ,,abfque laudis praefatione haereticos iltos feri- «ptores nominant. Verfa hodie alea elt. Oliin «catholicorum theologi Lutheranos pro meritis ,, exagitabant , et interdum aliqui redundante^ fe- «ueritate. INunc Lutherani Italorum modeflia ,,et nimia humanitatejabuteincs elato fupercilio «et incredibili fuperbia tumentes re£la er oblique «catholicis detrahendi, improperandi, illudendi ,,anfaiTi arripiunt'*. Haec ille, quibus fatis apolo- giae pro Thomalio, Buddeo, Mosliemio ipfumfcri- pfilTe non fine admiratione vidimus et fubrifi- mus : fatis enim nouimus, qui illi Italiae erudi- tuli fint, quos fugillar, quibusque reuerentiam debebat infulfus et agreftis monachus. DE ALIIS ECLECT. Q\^I REGENT. AETATE etc. 873 Poftquam autem ferenior hiftoriae philofophicae lux literas illuftrare coepit, multasque etiam in hoc argumento nebulas difpulit, cecidit illud exiftimationis praeiudicium , ipfeque Buddeus, vt erat ab omni mentis pertinacia et contradicendi tumore alienus, de hoc argumento cum viris quibusdam doftis decertandi neceflitati implicatus, in multis mentem mutauit, certioribus fubfcripfit, reliqua veritati hiftoricae propius ada- ptauit , ficque emendatum et illuflratum librum anno cIoloccXX. recudi curauit: quem cum de philofophia ludaeorum tradlantes multoties in par- tes vocauerimus, quidque adhuc emendandum vel adiiciendum ht, ea, quam incomparabili praeceptori debebamus modelLa et veneratione infi- gnium de H. Phil. meritorum, expofuerimus, ad eum locum ledorem re- mittimus. Eandem animi praeftantiam et candorem in expolienda hifto- ria philofophica ad finem vsque feruauit, virorum dodorum obferuatio- nes non neglexit , luas auxit vel etiam emendauit, nouamque compen- dii H. P.,quod elementis philofophicis a fe editis praefixit, editionem au(flam et obferuationibus illuftratam curauit, morte autem praeuentus vul- gare non potuit, fed lampadem eruditiflimo genero tradidit, qui ele- gans audumque compendium MDCCXXXI. Halae Saxonum prodire iuf- fit, ficque ipfe quoque huic eruditionis parti, in qua praeclare verfatus eft, multisque fpeciminibus pulchre meruit , adiuuandae eximiam ope- ram praeftitit. Ceterum cum innumeras fere obferuationes ad H. Ph. pertinentes , ex abundante eruditionis vafiae promtuario vbique fparfe- rit Buddeana induftria , occafio inde nobis faepillime enata eft , noftros in hoc argumento labores perficiendi, quod grata , quam debemus , me- moria profiteri non erubefcimus, tantique praeceptoris ofla molliter cu- bare in votis habemus. Ibid. lin. la, afin. Fratrisque in ea eruditionis parte pulchre verfati. Ca- roli Friderici Buddei, tunc in academia lenenii priuatim docentis, ad cuius eruditionem , quam elegantiflimam poflidebat , et amicitiam nos cum primum in iftam fcholam delati eflemus, perduxifle coeli prouiden- tiam non tine gaudio, poft dimidii feculi fpatium, quod interim effluxit, recordamur. Ille enim erat, qui primos animo noftro igniculos ad phi- lofophiae hiftoriam accendebat , eiusque fpecimen vrgebat , quod pau- lo ante praematurum eius obitum, qui ei cIuIoccXVI. ad redtoris gy- mnalii Stettinenfis munus fufcipiendum vocato obtigit, de Pyrrhonis fcepti- cifmo in mifcellaneis Lipfienfibus eo curante edidimus , et in mifcellaneis no- ftris * audlum et emendatum dedimus. pag. 531. not. b. In praefatione ad H, P. Buddei. Cel. Walchii fchediafma hiftorico-philofophicum de fatis elementorum philofophiae ecleSli- cae S. R. 10. FRANC. B V D D EI annuntiant noua liter aria Lipfienfia anni fe) p. I. obf. 1. pag. I fqq. Append. Hijl. phil. S s s s s 874 ad PERIOD. Iir. PART. II. LIB. 1. CAP. X. anni 1^22. ^ quod non hiftoricum tantum, fed elenchticum quoque elTe in- dicant. Nos, cum illud non viderimus , dicere de eo non licet. pag. 532. lin. 6. fententiae moderatae. Legenda eft elegans et chara- ^lerem Buddeanum fpirans praefatio, quam vir beatus nouae, quam cum acceffionibus moliebatur, philofophiae fuae editioni praefixit, et optimo confilio a ven. editore , inftrumentali philofophiae eius praefixa, vbi fimul de confilio fuo fcribendi hiftoriam philofophicam , quaque methodo eam fcribendam fufceperit,vtiliflima multa differuit, digna, quae ab huius literaturae ftudiofis diligenter et cum attentione legantur. In- telligitur quoque ex hac praefatione hoc , quod cum augmento iterum edidit H. Ph. compendium , ideam continere operis maioris , quod iam pridem moliebatur , et cuius iam fpecimen dederat in fua ad hifioriam philofophiae Ebraeorum introdudione. Aft hic Aiax poft funus cius in fpongiam incubuit. pag. 535. lin. 12. Quae ter prodierunt. Vtimur in apparatu noftro ad H. P. editione anni cIoIoccXl. quam titulus affirmat priore anni cbloccVII. longe audiorem et corrediorem efTe. Exhibet autem injiitutiones erudi’ tionis, id eft, ex vfu audorls, philofophiae fijntheticae de fnpkntia, iiifitia et prudentia methodo mathematicae aemula, eamque analyticac opponit, quod non tantum dliudicationem veri , fed et eiusdem inuentionem regulis fa- cillimis proponat De cuius operis oeconomia ipfe audor in erudita praefatione legendus eft. pag. 537. lin. 4. lufo fimus prolixiores. Conferri de aduerfariis Rudi- geri poffunt ven.WAicHi vs ", qui in Delineatione eruditionis vniuerfalis verna- cula fcripta eos tetigit: de fenfu veri: Kahlivs*, qui in hac logica, febri- culofum et fallax difcrimen inter philofophica et mathematica ratiocinia, vt et principium , falfo ab eo didum primum , nimirum fenfus , notat ^ etadBALTH. Henr. Tilesii differtationem de ratiocinatione philo- fophica et mathematica ‘‘ ledorem remittit. pag. 540. Hn. 3. Refpondit. Prodiere MDCCXVII. obie^iones contra phyfcam diuinam Andreae Rudigeri P. et M. D. auUore R. G. F. S. cum notis auiioris phyficae diuinae: accejftt duplex appendix., quorum altero exponuntur rationes, quare auUor phy ficae diuinae aubtori apparatus literarii (^Pol. Ly- fero^ non fit refpQnfuriis , altero refpondetur avMori des nouvelles la repu- hlique de lettres 7717. Vbi Thomafiono more falfo dicendi genere ad- uerfarios refutat, imprimis Bernardum, qui ei in ephemeridibus iftis gra- uem dicam fcripferat. pag. 541. not. m. lin. vlt. Hodie viuente. Addendae relationes men- Jlruae lenenfes pag* o n. 26. p. 26r. r') L. IIT. c. y. §. yo. p. 228. jn) Editio tertia, anno 1717. vulgata, fecun- 0) AdSTitvvu bibi. phil. P. I. c. 2. §. 17. p.iJ|. dam variis augmentis, praecipue logicis : e. c. 1- c. c. 4, 6. p. 279. not. pv de ratione cauirali et praftica etc. perfecit. Pri- Lipf. 1720. Biam editionem a cenfore valde mutilatam efle, r) 1726. M. apr. p. 3S fequentibus narrabimus. Sss ss 3; MAN. 878 ad PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. X. MANTISSA AD HISTORIAM CHRISTIANI WOLFII. I- D°dit maximi nominis virum Chrijlianum Wolfium orbi philofophi- co (A) Vratislauia, Silefiae metropolis (B), genuere parentes honelti, in lucem edidit annus cIobrLXXiX. , formauere fcholae patriae (C), praellantifiimis do6loribus inftru^lae, qui ingenium natura iblers, et fupra modum acutum et attentum praeclare ornauer? Gryphius, et Cranzius (D) *, in omni literatura, maxime philofophica (E) et matlie- matica educauit academia lenenfis (F) , et imprimis qui tantae , quantam ille poftea poffedit (G), mathematicae eruditionis fundamenta pofuit, Hambergerus; docentem initio habuit et nutriuit academia Lipfienfis. In qua magni nominis et acuminis philofopho et mathematico E. W. 'ITchirnhaufenio innotuit, cuius medicina mentis alas illi ad philofophan- dum addidit, ipfius viri fummi confiliis in inquirenda veritate vfo (H). ' Eo tempore potiflimum ad pracTicam philofophiae partem enucleatius excolendam animum adiecit, a Menkenio vero, recenfendis in adis eru- ditorum libris et obferuationibus mathematicis adhibitus (^I), fummo viro G. G. Leibnizlo traditur. Is philofophiae quidem fyftema non con- diderat, eius tamen femina multis tradationibus breuioribus in adis iftis fparferat, vt fupra narratum. Quibus ledis, vt erat profundiflimum Wblhi ingenium, tum philofophandi methodi, tum veritatum philofophi- carum detegendarum, tum demonlfrandi artis viam perfpexit amplifli- mam , qua fuis deinde viribus magnis pallibus ad maximarum veritatum complexum properjUiit. Qiio pado cum non mediocrem famam eius dodrinae copia eiTet adepta, Gieflenfi academiae dodor publicus defti- natu.s efl (K), in noua vero, quae Halae Saxonum tum excitata erat, academia ad fubeundum dodoris mathefeos munus aulae Berolinenfi commendatus, et mathematicas artes anno cIoIoccVI. publice docere iuffus tdi:, quibus naturalem philofophiam poflea adiecit, iis virtutibus meditationis rem aggre/Tus, vt amplificafle has philofophiae partes lucu- lentis fpeciminibus cenferetur (L). Pold editam anno cbloccX. theo- dicaeamLfibnizd, cum praeclara metaphyfici aedificii fundamenta is po- fuilTet , perfpeda rei elegantia et foUda demonllratione, ad metaphyficam difcipiinam excutiendam , nouasque veritates detegendas inde accenfus efl; Vnde fadum, vr,“cum plufcula ex hoc maximi philofophi fyftematc, velut veriHlma recepiffet, fuisque cogitationibus infperfilTet , inter feda- tores Leibnizii nominaretur, quod inuito ipfo fadum efle, qui fua fe de- bere fibi norat, fupra monuimus. Ab eo vero tempore in theatro orbis eruditi, MANTISSA AD HISTOR. CHRIST. WDLFU. 879 eruditi, de philofophia Leibnizio - Wolfiana fermo efle, incertum quo iure? coepit. Eodem tempore, vt accurato ordine mathematicarum di- fciplinarum praecepta iuuentuti tradere pofTet, elementa mathefeos, vul- gauit, repetita poftea aliquoties, et ab ipfo quoque audore in fynophn redada, et poft annum cbloccXXX. inbgniter auda. Ipfe focietatibus fcientiarum Londinenfi et Berolinenfi adfcriptiis eft. Sed philofophiam quoque adiuturus rationalem philofophiam circa illud temj>us aggrelTus elt, editisque cogitationibus de viribus intelledus humani, praeclare de hac philofophiae parte meruit, ita Leibnizianis meditationibus de cogni- tione, veritate et ideis inhftens, vt integrum inde rationalis artis aedifi- cium exfurgeret, media autem via inter veteres et rccentiores, maxime Cartehi et Thomafii fequaces ecledica libertate incederet (M). Anno cIoIoccXV. ad cathedram mathematicam Witebergenfem defideratus, a rege Halae retentus et honore atque Aipendio audus eft (N). Qiiibus regiae munificentiae pignoribus etiam prohibitus ed, illullrem , quae Pe- troburgi patebat, fpartam ornare, Circa hoc tempus monadologiam Leibnizius defcripferat , fed nondum vulgarat , Wolfius autem iisdem luminibus vfus, mira fagacitate in haec myderia Ipfe penetrauit, quibus podea fundamentis ad condendam nouam cofmologiae generalis difci- plinam ita vfus ed, vt eunda fyfiemati nouo mira arte inflederet, et accuratione mathematicorum feueritati propria demondraret. Quo pa- do , cum praeledionibus academicis inferuiendum edet , tandem cogita- tiones de Deo, mundo et anima humana, vernacula anno cbloccXlX, prodire iufht, et fcientifica methodo, nouam cofmologlam et pfycholo- giam in iis condidit, paulo pod etliicam quoque, tandemque politicam philofophiae partem adiecit (O). II. Hadenus feiici curfu fortuna Wolfiana ad gloriam et infignem nominis famam gradata erat, qua permotus Petrus I. Rudorum monar- cha, de eo fibi vindicando cogitare coeperat (P)^ ad prodidit annus ■^clobccXXl. qui interdum in herba lateat anguis, Etenim'ab aliquo tem- pore collegis fufpedus fadus, quod dodrinam parum fanam et ecclefiae pariter atque pietati aduerfam foueret, depofitis, quas gederat, academiae fafeibus et habita oratione de philofophia Confucii Sinenfi, velut figno dato , telis vndique obrui coepit. Et primo quidem res in academiae concilio ada , mox ad aulam Berolinenfem delata , et Wolfius rationem dodrinae reddere iudus ed. Qui cum fatalem fibi necefhtatem pietati et libertati inimicam tribui intelllgeret, edita difquifitione, de diderentia nexus fapientis ct fatalis neceflitatis diluere imputata, et fatisfacere fufpi- cloni annifus ed, fed frudra. Ad regem enim impietatis et hetero- doxiae titulo delatus , eius mandato feueridimo menfe Nouembri anni cbbccXXIII. terris regiis eiedus et in exilium abire iudus ed (Q). QlickI fulmen impauide expertus, Martisburgum primum, deinde CaA- felias abiit > in quem locum Hafiiae Landgrauius ad fubeundum profedo- 880 AD PERIOD. IIL PART. ll LIB. I. CAP. X. ris munus pridem eum inuitauerat. In quod afylum delatus profefToris mathematum et confiliarii principis axiomate cohoneflatuseli, pofiquam aliis etiam principibus dodrmae praedantia eum commendaffet. Noua in cathedra conditurus primam ineo operam coUocauit, vt metaphyfi- cam annotationibus illudratam edendo , obieiJ^ionibus aduerfariorum (a- tisfaceret (R), fed et viri dodi, inter quos eminebat acutidimi Bulfin- geri (S) eruditio, liberare a fufpicionibus malefanae dodrinae Wolfia- nam 1'apientiam fategerunt, Jta dirae perfecutiones famam memorabilis philofophi tunc augent, non deprimunt. Ab eo tempore dici non pot- ed, in quae bella vtriusque partis acies exarferit, cum omnes fere Ger- maniae academiae in partes didraherentur, viris acutillimis et piis, et philofophis praedantilFimis euincentibus , fenfus longe moderatiores et innocuos dodrinis iliis fubede. Tunc non audita modo Wollianorum et Antiwolfianorum nomina, fed bella quoque incruenta, in quibus li- bellis eridicis velut telis et machinis pugnatum ed, theologis quoque in partes facdionum raptis (T). QLiod principes pafiim excitauit, vt de fen- fu pretioque philofophiae Wolfianae datuendo dodores in academiis fuis exquirerent (V). Feliciter autem Caflellis dum Wolfius rem fuam agit, etiam poft fata principis vltima apud fuccefforem Fridericum I. Sueciae regem, eiusque fratrem terrarum Hafliacarum adminidratorem , gratio- fus , Paritiend academiae fcientiarum ex exteris rege iubente adfGribitur. Tandem in aula quoque Berolinenfi fortunae aura, quae aduerfa hade- nus ei reflauerat, mutari coepit, quae anno cIoIoccXXXII. meliora a vitis grauidimis de Wolfio edoda, de eo reuocando cogitabat (X;. Quamuis atitem impedimenta expedatione plura fuperanda edent, ad- uerfarii quoque omnem lapidem mouerent, ne vir eorum quidem opi- nione, periculofae dodrinae fufpedus reuocaretur(Y), peruicit tamen fatorum feries j cumque viros dodidimos et philofophiae cognitione ex- cellentes de placitorum Wolfianorum periculis, et imprimis obieda Spi- nozifmi labe ferio difpicere rex iuflifTet, innocentia dogmatum Wolfia-^'* norum declarata, Wolfius vocante et inuitante nouo rege in pridinas fe- des, podquam alias fatis commodas, imprimis Lugdunenfem apud Bata- Lios, renuerat, redudus, et procanceliarius academiae Halenfis atque profeffor I. N. etG. infigni ftipendio conditutus, a rege vero Sueciae gratiae tedimoniis cumulatus dimifi‘us, et ab academia Halenfi magna ouatione exceptus ed. Ab eo tempore augendis et perficiendis inditu- tionibus philofophiae maioribus Latino fermone cbbccXXX. edi coe- ptis drenue infudauit, totumque opus ante vltima fata, excepta fola phi- lofophia ciuili, inultis voluminibus fatis fpidis abfoluit (Z). Cumqua nominis meritorumque gloria in aulis quoque fulgeret et valde gratiofus edet, accidit, vt vacante anno cbbccXLV. imperii fede, a vicario in partibus Rheni, Bauariae eledore, baronis axiomate cohonedaretur, rege fuo illos honores confirmante (Aa). Quibus per decennium, in MANTISSA] AD HISTOR. CHRIST. WOLPII. ggr ipfo fenio nunquam otiofus fed abfoluendo, quod fjbi deftinauerat, phi- lofophiae perficiendae itineri totus infudans fuperfuit, poft Ludevvigii mortem cancellarius academiae con/litutus , tandem mortalitati ereptus et ad beatas fedes menfe Aprili anni cbbccLlV. translatus eft. III. Magnis atque praeclaris praefidiis inllrudus erat a natura illu- ftris philofophus , ad voluendum illud faxum , quod plerique frultra mo- uent. Excellebat enim ingenii vis ignea, et praeclara indicandi acies, qua nexus rerum intimos intuebatur; quaeque au. mam, ordinem, argumentum, fata eleganti fcribendi, quo valebat, arti- ficio patrio fermone fufe enarrauit ^ Non hic aridus quaerendus cam- pus, rterilesque auenae expedandae funt, fed vireta florentia et iucunda pariter atque frudifera differtatlo , de partibus philofophiae ab eo tradi- tae, de ftilo audoris, et cauflis fermonis vernaculi adhibiti, de nouis terminis technicis in vfum vocatis, de euitata, quamtei obiiciebant, ob- fcurltate et perfpicuitatis ftudio, tum de methodo a mathematicis ad phi- lofophorum feholas traduda , et non fine magno emolumento fcientia- Ttttt a rum «■) Vid. nou. Iit. Lipf. 1734. p. 832. Hil. 1726. 8. 884 ad PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. X. rum a fe adhibita , de libertate philofophandi, eiusque praeftantia , limi- tibus, modo, confequentiarum pondere; porro, qua cautione, ordine et prouidentia in legendis libris fuis verfandum fit , de vitandis praeiudi- ciis et fimifibus, quae non tantum clauem exhibent ad referanda Wol- fianae philofophiae adyta, fed elegantem etiam introductionem ad legen- dos philofophorum libros, reCteque inftruendum animum philofophiae cupidum magnum vfum offerunt, merenturque ab illis legi, quorum eft, in philofophiae ftudio prudenter reCteqiie verfari. Ab his generalibus ad fpeciales labores philofophicos progreffus, logicae, metaphylicae in quatuor partes diftributae, ontologiam, pfychologiam , cofmologiam, theologiam naturalem , et controuerfiarum ferrae, quam ob eam recipro- care coaCtus ell , et imprimis cur praecipue tantis moliminibus in Bud- deum infutrexerit , hiltoriam exponit: parique modo quomodo in phi- lofophia morali , quod praecipuum philofophici ftudii obieClum fibi ab initio felegerat, verfatus fit, quomodo ad verum iuftumque moralitatis obiediuae principium a fchola Pufendorfii exfibilatum reuerfus fit, qua via in exploranda confcientia, hominumque animis et inclinationibus cognofcendis incefferit : quomodo officia erga fe ipfum, et imprimis in- telleClus et voluntatis emendationem delineauerit, corporisque atque re- rum externarum curam adhiberi voluerit, vt omnia rationali inter fe harmonia contineantur etc. edifferic. Maxime vero, quid in doClrina de ofticiis erga Deum a fe praeftitum, quomodo natura a gratia dirtinCfa, et cognitionis diuinae ex naturae lumine accenfae latifundia ab ipfo di- latata funt , den que quo paclo, quid homo (ibi debeat, quid proximo, quid (latui hominum hypothetico: quo paClo occafionem naClus de (la- tu politico in genere, et in fpecie coniugali, ciuili et republica ordinan- da, regenda, bello defendenda principia euidentiffima attulerit, cunCla autem cohaerenti ferie demondrauerit, luculenta enarratione docet. Et (ic tandem ad philofophiam naturalem conuerfus , primo quidem ratio- nes exponit, fecundum quas in philofophia experijnentali verfatus fit, quae obieCla defcripferit, quid de grauitate corporum, aliisque mechani- cae principiis obferuauerit, quomodo aerem fpeciali diligentia explora- uerit tempedatumque et meteororum , frigoris item et caloris, lucis ct colorum , fonitus', magnetis etc. rationem per experimentorum (idem habuerit, et cur phyficam fcientiam non ad cau(Tas tantum efficientes, fed finales quoque refpicere , et ad Dei fapientiam pariter atque poten- tiam attendere iufferit. Tacemus obieda alia, bruta, homines, corum- que partes, membra, plantas etc. quibus cogitationes fnas de/linauit. Qiio pa(flo ad vtiiitatem philofophiae delatus, fua fe philofophia religioni viam (IrauifTe, atque praeparauiffie, moralemque difciplinam iisdem, qui- bus fcriptura fundamentis inaedificaffie, veritati praellantiae et necellitati religionis Chridianae munimenta parauide eiusque veritatem defendiffe, rcdumque Leibnizianarum hypothefium de optimo mundo, necefljtate hypothe- OBSERVAT. AD PRAECED. VIT. CHRIST. WOLFIL 'gs? hypothetica, harmonia praeftabilita vfum et fenfum etc. explicuifle, ob- ieciiTe Scepticifmo validas phalangas , indifferentifino neruos fuccidiffe, materialifmum cuertifTe, idealifmum eiecifTe contendit. Quibus circa finem apologiam contra aduerfariQS adiungit, fataque fua cum Galilaei fatis comparat, non fine acrimonia animi conledla in vnum , quae apud ipfum legenda funt, et fpecialia multa attingunt poft dudum finitas veli- tationes exiguum vfum habentia, afl: ad ftrepitum tamen, quem illae ex- citarunt illuftrandum et cauffas arcanas cognofcendas aptifiima, et ad genuinos hiftoriae Wolfianae fontes detegendos prorfus neceflaria, qui- bus tamen hoc loco infifiere , nec fcriptlonis temporisque noftri deter- minatio nec defiderium pofl: longum curfum terram refpiciendi patiun- tur, et diligentiae lecfioris inquirenda relinquuntur. Et haftenus qui- dem hiftoriam philofophiae fuae elegantiflima et vtili tradatione ipfe plurimum adiuuit Wolfius. (B) Silefiae metropolim. Poft ipfum Wolfium de hiftoria vitae , fa- torum et philofophiae variis modis mereri ftuduere viri quidam dodi, viuo adhuc philofopho. Qiiorum tamen nemo vel affedam perfecit, et defiderio orbis eruditi fatis fecit, faftique funt omnes, facilius effe, vete- ris philofophi celebris hiftoriam eruere , quam noui et imprimis adhuc viui; ingente hinc laudis, inde inuidiae concertatione. Et anno qui- dem cbloccXXXIV. loANNES Lvzivs Lindauienfis hiftoriam Wolfianae philofophiae fe meditari, habereque affeda multa, publica fcriptione promifit % et fi non hiftoriam criticam , certe elogium tanti viri publica- turum fe eft pollicitus. Sed conatus laudabilis in ipfa natiuitate fuppref- fus coruos delufit hiantes , aliisque campum hunc excolendum reliquit. Quem non fine fingulari diligentiae et accurationis laude biennio poft occupauit cl. CarolvsGvnthervsLvdovici profeffor Lipfien- lis, qui maximo ftudio res ad Wolfianam hiftoriam pertinentes, et im- primis literariam eius partem compledentes vndecunque collegit, et ampliftimo apparatu literario introduMionem in hijloriam philofophicam Wol- fanam edidit, primas autem lineas nouis acceflionibus amphfiime auxit, et pleniorem hijloriam P. JV. in vfum auditorii in vulgus exire, Lipfme cbloccXXXVlI. iufiit In quo libro luce et ledione commendabili ea emendauit et auxit, quae ftridius prius dixerat, eaque fini partem fe- cundam adiecit, qua hiftoriam huius philofophi et philorophandi gene- ris fi non totam abfoluit et perfecit, tantam tamen rerum materiem et notitiarum literariarum apparatum inexhaufta induftria coaceruauit, vt iam facile fit, plenam inde meftem inftituere et hiftoriam philofophiae W^olfianae criticam defcribere, quod ipfe quidem fe fufcepturum Itbera- liter promifit, tot autem, quibus diftinetur auxiliis literariis orbi erudito T 1 1 1 1 3 infer- c) Vid. noii. lir. Lipf. 1 c. Lvdovici I. c. P. II. p. 6 feqq. Pertinet inter eos Goittekivs in Eur. Iit. huiusque generis alii. i) Vid. fupra not. u. 88^ ad PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. X. inferuiendo diftracflus perficere hacHienus non potuit. Vnde merito in votis habemus, vt i/ta SiurvTicatyn Wolfianae hiitoriae ad plenam, quam celeberrimus audior defcripfit imaginem, et ad finem vfque vitae Wolfii perficiatur, et Latino fermone denuo , adiedla critica fyllematis philo- fophlci Wolfiani recenfione, orbi literario exhibeatur, quo padto nobi- liilimam hiftoriae philofophicae feculi XVIII. partem etiam ab iis , qui vernaculam nollram non callent, legendam, enarratum iri fumus perfua- fiflimi. Interim ledlorem ad haec latifundia eo magis dimittimus , quo plenior et concinnior ordine enitet ifta tradlatio : cui fi accedat critica et pradlica iplius philofophiae Wolfianae enarratio , habebit fane Germania noftra quod gentium exterarum gloriae opponat. Plenis enim cyathis inde haufluri ledlores funt, quicquid de Wolfii biographia, feriptis, re- cenfionibus in ephemeridibus literariis , maxime adorum Eruditorum Liphenfium, (quarum pars magna mathematica no/tro debetur) quic- quid de feribendi methodo fludioque vernaculam nollram terminis tech- nicis luculentis et planis ditandi, de methodo docendi, de ordine di- fcendi philofophiam Wolfianam, tum de compendiis huius philofophiae et introdudionibus magni viri fententiam et hypothefes fequentibus , de vfu huius philofophiae in difciplinis fuperioribus j porro de obiedis phi- lofophiae Wolfianae, naeuis damnisque cx ea emergere vilis, deque in- figni librorum erillicorum et controuerfiarumhiftorialedori philofophi- cae hilloriae accurate cognofeendae cupido poteft quaeri ac defiderari. Paulo fpecialius idem argumentum vrgendum fibi fumfil V. C. G e o r- Givs VoLCKMARvs Hartmannvs medicus Erfurtenfis * , qui non literariam tantum , fed dogmaticam quoque hiitoriae philofophicae Wolfianae partem, quae tot tamque vehementibus controuerfiis impli- cata fuit, enarrandam fibi llatuit, edita vernaculo fermone anno cIoIdccXXXVII. Maniidubtiom ad liijloriam philofophiae Leibniziano^ Wolfanae, controuerf aeque a Langio excitatae, cui hijloricam narratio^ nem de concordia rationis et fidei , fme vfu philofophiae in theologia , deque tribus hypothefbiis circa vnionem animae et corporis adiecit Praeter hos hiftoriam rerum Wolfii enarrarunt alii quoque, imprimis elogiorum feri- ptores, qui dignam tanto viro laudis hederam fufpenderunt, resque eius literarias llridim recenfuerunt , inter quos praeter pinacothe- eam no/lram^ diligentem operam praelliterunt, continuator memoriarum N I c E R o N 1 1 ^ , et celeberrimus Formayvs*, et rerum literariarum feriptores alii multi. Nemo autem in hoc campo diligentius verfatus ell, quam qui haud ita pridem non fine literarum noltraeque amicitiae iadura nobis ereptus ellB. Io. Christophorvs Gottschedivs, pro- felTor e') Vid. nou. l!r. Lipt. 1723. p. 379. Kahle ad thus praefixam biographiaeWolfianacGottfchedii. Striiu. introd. in H.L. P. .Ic. 4. p.310. Toin. RX. p. 225 feqq. ed. Gerin. qui cum f) Dcc. I. immaginem adieftani omnibus aliis reliquis comparari meretur, fimilitudine arclietypi praedare iudicauit b. phi- Eloges des Academiciens de Berlin T II, lofophiis. Eam itidem eleganter repetiit Bernigei o- hift. abreges de la philofophie p. 293. OBSERVAT. AD PRAECED. VIT. CHRIST. WOLFII. 887 feflbr Lipfienfis Is cum diu familiariter vfus fuiflet philofopho Noftro, et, quaecunque ad hiRoriam magni viri vel firmandam veliliuftrandam fa- cere aliquid poflunt, fua opera et imprimis Ipfius W^ollii communicatio- ne, attentione et diredione congefta conquiliuiffet , elogium, vel, quod redius , biographiam illuftris viri paulo poft eius fata vltima edidit , ex qua velut fonte limpido omnium certiflime Wolfianarum rerum notitia vsque ad eius finem vitae poteft hauriri, dignamque iudicamus, quae Romana verte induta heroCm nortrum, orbi literario penitius cogno- fcendum tradere portit. Tacemus in praefentla, vbf omnis prolixitas nar- ratiohis nortrae euitanda ert, eos, qui fpeciali induftria controuerlia- rum Wolfianarum hirtoriam enarrarunt , quos cum et L v d o v i c i indi- cauerit*, breuitatis rationem habituri Le educatio magni viri , quam ex memoriis Wolfii ccvToy^ci(pois defcripfit Gottschedivs’", non minus attentionem meretur exemploque pro- bare poteft, ex quibus fontibus fcaturire foieantin adolefcentibus redle educatis magna ingenia: Et haec fauente numine contigere Wolfio, quanquam parentibus curta fupeliexerat, et praeceptores, maxime Poh- lius, cui fe multum debere gratus folebat fateri, ei gratis ledliones fuas audire ideo concedebat. Eandem beneuolentiam apud Cranzium et Gry- phium, qui gymnafia publica moderabantur, propter ingenii felicitatem animique contentionem et induflriam meruit, et ab hac biga VV. CC. qui in (^if^hioyvooalx egregie valebant, ad fontes literarios rariores dedu- (ftus non potuit non inter adolefcentes mature eminere *. Quod tam efficaci ftimulo continuauitadolefcens Wolfius, vt communi, quae tunc tradebantur difciplinarum fcholailicarum circulo non contentus, et in intimos fcientiarum receflus penetrandi cupidus, femper praeceptores rogaret de rationibus et fundamentis accuratioribus , ficque communem condifcipulorum fuorum fortem et incrementa literarum in veritatibus detegendis fupergreffus , vnanimem eorum, qui ex fenatu atque mini- fterio gymnafio praeerant, applaufum prae commilitonibus, (quorum nonnemo id publice poftea falTus eft *, ) confequeretur. (E) Maxime philofophka. Non debet praetermitti in hiftoria tanti nominis philofophi, quo pa^lo adhuc inter gymnafii fubfellia verfatus ad philolophiam peruenerit, quamque iuuenis viam inierit, ad rerum cognitionem perueniendi. Nempe ex praeceptoribus principia philofo- phiae Arillotelico- fcholafticae imbiberat, in quibus praeeuntem prae- ceptorem habebat Hanckium et oblcurorum terminorum atque rationum fenfus coeperat exquirere, cum i(U philofophi a praeceptoribus valde commendarentur. Quo pado euenit, vt ipfe femper de fcholafticis bene et honorifice fentiret^, hodieque in fyftemateWolfiana inueniantur ve- Itigia haud pauca, quibus primae infiitutionis philofophicae notae expri- muntur. Sed offendebant adolefcentem tenebrae fcholafficae, quare maiorem lucem quaeliturus, cum Carteliana philofophumena tunc vehe- menter commendarentur , eius fcripta infpicere, et, quid tanto philofo- pho perfuafum fuerit, explorare coepit, et Cartefii in meditando perfpi- cuitate , ordine et 'philofophandi libertate mire captus eft. Dolebat autem, Cartefium pradlicas philofophiae partes non attigifie, ad quas WoMius animi inclinatione propendebat. Vnde enatum illi confilium iftum, qui defertus iacebat, campum ingrediendi: et cum obferuauiffet, plurimum debuiffe methodo geometricae Cartefium, eamque in detegen- dis, vi) Pinae. Ser. ill. loc. cit. cani philofopliiam inter fontes philofophicae Wo!- jj) loc. cit. pag. 8.9. fianae retulit P. I, c. 9. V UT- P- 122 feqq. P. II. u') Ai). Bernoivs in hift. vitae fuse, p. 448 3''9. p. 31S feqq. quod tamen cum grano falis OBSERVAT. AD PRAECED. VIT.'CHRIST. WOLFII. 889 dis confirmandisque veritatibus etiam philofophicis innumeras vtiiitates praellare, ad difcendas indefeffo ftudio difciplinas mathematicas animum applicuit. Cum vero viuos praeceptores non fatis refpondere votis fuis experiretur, mortuos adiit, Euclidemque. Clauium et Henricum Hor- chium mutos magiliros habuit \ Quibus facem praeferentibus eo pe. netrauit acutiffimum Wolfii ingenium inter gymnafii adhuc fubfellia delitefcens, quo raro inter pulpita academiarum plerique pertingunt; na- ftus enim iudicium acre et in nexus rerum atque rationes penetrans, quauis occafi®ne ingenii praeltantia eminuit: qua in re sqycSixy.rriv Poh- lium habuit (F) Acad&midJemnfis. Deftinauerat feWolfiusiuuenis facrae theolo- giae ftudio % quam ei B. Neumanni exemplum valde commendaverat: irtuitabat cum lenam celebritas et fama Hambergeri , qui cum perfpicue fatis mathematica in irta academia traderet , hunc fibi praeceptorem ele- gerat : et hoc pafto ad haurienda interiora mathefeos myfieria pertradlus, Sturmianas inftitutiones quidem duces, ingenium autem ipfum audorem narius eft. (G) Mathematicae fundamenta pofuit Hambergerus. Comparandus h. 1. Gottschedivs, qui obferuat, valde eum laudafTe huius mathe- matici praelediones, quod plenas luce demonfirationes inueniflfet. Hunc praeceptorem quoque et ducem in intelligenda wf Jicmrz mentis Tfcliirnhau- feniana habuit, qua methodum fibi geometricam valde commendatam fuifiTe nofter fatetur. In priuato Rudiorum curfu, Pufendorfiana principia ex- cuflit, eorumque imperfedionem annotauit, et focialitatis principium velu^ inadaequatum reprobauit. Treunerum, poRea noRrum, ducem habuit attentionis , at foliditatem in eo defiderauit. A Floerckio iuris- prudentiae praecepta haufit, totum vero encyclopaediae academicae cir- culum ingreffus omnibus fe attemperauit; maxime vero in concipienda reclo ordine ratiocinatione, ex* mente Tfchirnhaufenii follicitus, cum ipfe Lipfiae praefentem inueniffet, multa de re) App. p. 2. qui documenta aftorum Wolfii b) pag. jj. continet. c) Viil. loc. cit. 7?. p. 225 fqq. Simili vero s.) pag. 29 ct in App. p. ?feqq. atbi ipfa docu- ratione intelligendus eft de philofophia Sinenfi fncnta rerum iftaiuin exhibentur. Conferenda in vfuin fyftematis 1, N. traducenda, conf, Lvdov, quoque pinacotheca, quae has circumltancias ex P. II. §. 137. p. 94. OBSERVAT. AD PRAECED. VIT. CHRIST. WOLFII. 891 enarratione fcriptorum fuorum comprehenfa inuenient, quae, etfi tota hic afferri digna effent , locus tamen eam diligentiam impedit. Retinuit vir illulliis in hac logica fua tres fcholafticorum operationes mentis, earum- que naturam et effedus luculenter defcripfit. Vbi candide quoque indi- cauit, quid Leibnizio in hac arte debeat, quid ex fua periu addiderit, et quam prudens fit inuentis aliorum, (i vera deprehenfa fuerint, ita vti, vt, quid de ipfis rebus itatuendum ht, iffa conhderatione planius determinetur. (N) Stipendio au&tts ejl. Exhibet huius vocationis, aa') Coiiiukndus omnino Gottschedivs, qui P. II. §. 31. OBSERVAT. AD PRAECED. VIT. CDRIST. WOLFII. 893 obferuamus, quod multoties in adis philofophorum deprehendimus, Ru- dia hominum, partes eledas, noiiae fapientiae ambitionem, negledam attentionem, totamque T^x^yjuccTccv philofophis indignorum cateruam inuidia dodorum academicorum folenni fufflante tales fpeciales narra- tiones fatorum philofophicorum corrupifie, vt hodie quoque, vbi bel- lum illud partisque Rudium deferuefcere coepit, attamen ex praefenti- bus audorum libris et fcriptionibus accuratus et veritati arcanae refpon- dens commentarius nondum potuerit erui, multaque credamus, inter abdita feruafife pofteritati fcrutanda noRrorum temporum diligentiam Ceterum hoc quoque annotationem meretur, et Wolfii nomine quoque dignum eR, quod in turbulenta hac annorum 1720. 1721. 1722. ferie eam ta- men animi praefentiam, eam philofophandi fortitudinem habuit, qua do- gmaticae philofophiae naturalis inRitutiones titulo , de operationibus et ef- feStibns naturalibus confcrdbendo et ad thronum RuRorum monarchae de- ponendo iteratam clementiae eius confirmationem experiretirr. Non tamen caufiae fuae defuit Wolfius, fed prius, quam abire ex terris regiis iuberetur, ad obiedam libi praedeterminationem rerum omnium a Deo, rerumque accidentium necefiitatem hypotheticam refpondit edita lucu- lenta comm.entatione de differentia nexus rerum fapientis et fatalis neceffitatiSr nec non fiiflimatis harmoniae praejlabilitae et hypothejhim Spinozae^ in qua miil genuina Dei exijlentiam demonjlrandi ratio expenditur, et religionis natura- lis multa capita illufirantur : cui poRea monitum quoque acceffit. AR his non obRantibus fulmen ab arce tamen effecit, vt academia Halenfis hoc dodore priuaretur. (^R) Metapb ypeam annotationibus illujlratam edendo obieSlionibus aduerfa- rionim fatis faceret. Praecipuus hic philofophiae Wolfianae Achilles eR, quocum tot viri dodi congreffi fuiit, qui vero fyRematis nexu, et Cla- rion affertionum expofitione plerorumque tela fortiter retudit. Quare hoc alterum metaphyficae Wolfianae volumen eius, quod in hiRoria icri- ptorum fiiorum dedit, compendium valde illis commendandum eR, qui fingulares dodrinas, quae tantum pulueris oculis obiecerunt, cogno- fcere cupiunt. Ledis his illuRrationibus, quibus vir fummus multis lu- cem r.ccendit, obfcura iliuRrauit, incerta firmauit, logomachias detexit, verumque fenfum expofuit, fadum eR, vt multi viri dodi ct acuti in caRra Wolfii tranfirent, certe illa pericula reformidare definerent, quae orbem theologicum etphilofophicum contra eum armarunt, cum iuRam necefftaf.s, veritatis, demonRrandi principii indolem explicuiffet , et ad dubia refpondiffet, inter quos fuiffe Caxzivm theologum Tubingenfein V v V V V 3 alio T) Huc ea pcvrinere putamus, quae de caudis tiis dimidioriis Wutfianae attulit: qui, quaniuis arcanis huius belli philofophici loc. cit. V US- neutri parti adclifttis eirct, ipHtui. tamen Wolfium p.. 9 V atteruntur, quae perfonatus N i c o l a v s occafionem conflatae collegarum inuidiae fuppe- Vfreuicvs 1m partialis Kohemvs, ditafle non plane praeter rem obferiiauit. de arcanis et memorabilibus cauirisetcircumftan- il) De Criptis fuis c. 7. §. 68 fqq. p. 2ti fqq. 894 ad PERIOD. Iir. PART. II. LIB. L CAP. X. alio loco narrauimus, et ad eius librum de^/z^ philofophiae JVolfanae in theologia prouocaulmus. Idem euenilTe aliis quoque, fibique ipii teitatus eR Gottschedivs Sed et gratia principum Halliae frui indies ma- gis expertus efl:. (S) AcutiJJimi Bulfiyigeri eruditio. Adeunda de acris iudicii et pro- fundae dodlrinae viro pinacotheca no/lra *. Pertinent huc eius commen- tationes flue diliicidatmies de Deo, anima, mundo et generalibus rerum affebfio^ nibus. Uber de harmonia praejiabilita , et de origine mali , in quibus potifli- mum id egit, vt (amores verioresque atque innocentiores fenfus efTe af- fertionum Woltiaoarum , quam ab aduerfariis ex ignorantia vel maledi- centia illis tribuuntur, euinceret; qui labor ipfi Wolfio valde proba- tus eft (T) In partes fablionum raptis. Longum fyrma trahit catalogus Lu- douicianus de libellis erifticis in caufTa philofophiae Wolfianae 'i , quem non exfcribimus, cum hi indices ad bibliothecam philofophicam, non vero hilforiam philofophiae criticam pertineant. Multa quoque has li- tes illurtrantia, et argumentorum in Wolhum vibratorum recenhonem exhibet fglloge Ioachimi Langii ^ qui fe Antiwolfianorum promachum praellitlt, Halae edita, qua auocaturum fe omnes a partibus Wolfii am- pledendis, fperabat, olienfurumque promittebat, fruflra errores palliari et ad faniores fenfus reuocari. (V) In academiis fuis requirerent. Fadlum illud ab aula Ifenacenfi Saxonica, et Wirtembergica , quae iudicium lenenhs et Tubingenfis aca- demiae poltulabant. Refponderunt profefTores theologi et philofophi, ita tamen, vt fententiis variarent, nouique inde motus orirentur. Re- fcripta principum adducunt fcriptores hlltoriae literariae Wolfianae, qui videndi (X) De eo reuocando cogitabat. Arcanam huius commutationis redeuntisque ad Wolfium gratiae enarrant memoriae Wolfianae Gott- fchedii, qui, ne longi fimus, ipfe videndus Pararios fe exhibebant, prin- ceps Anhaltinus , belli Dux Grumkouius , et Cocceius cancellarius. Eo- rum teftimoniis et commendatione factum elt, vt cum confiliarii intimi, et vicecancellarii academiae Halenfis dignitate (tipendium bis mille Tha- Icrorum otYerretur. Ita qui duorum Ducum militarium accufatione in exilium eiedtus erat, duorum ducum militarium excufatione et commen- datione, fatis ita volentibus, cum rege irato reconciliatus et non fine in- figni honore refiitutus eft. Non annuebat tamen nouae vocationi Wol- fius, nifi impetrata prius regis Sueciae, in cuius ftipendio militabat, ve- nia et confenfu. jm'i In pinacotlieca fcript. iiluftr. Dec. VI. 71) loc. cit. p. 78- 0 Dec. 111. p') loc. cir. 5. 82. p. 2^9 fqq. T. II. c. 14. §. ^22 leqq. p. 504 feqq. r) Sylloge f. recenfio 26. fcriptoium innouem (Y) Ante- academiis contra Wolfianatn philofophiain edito- rum, quae Halae 1726. vernacula prodiit. s") Elog. Gottfched p. 35. Lvdovici ?. I. p. 208. P. 11. p- J75. 176. 0 pag. 9' feqq. OBSERVAT. AD PRAECED. VlT. CHRIST. WOLFII. 8ys (Y) Antefignanum fe iterum praebuit loachimus Langius, qui et fcripto et voce apud regem priftinas accufationes repetebat. Qiias cum fcripto comprehendi iuilifTet rex fapientiffimus et aequiflimus, et refpon- fum Wolfii defideraffet, res tandem, iudicio B. Reinbeckii, prius expe- tito, regiae commlflioni praefide incomparabili Cocceio tradita, et theo- logi in partes curarum adhibiti funt “, ex quorum fententia Wolfius ab impietatis fufpicione abfolutus efi. Redeuntis huius nonae lucis philo- fophiae Wolfianae memoriam conferuauit numus aere cufus, in quo huic aeui nojlri Mercurio (ita quidem infcio Wolfio fcribebat, qui infcri- ptionem dehgnauerat) laus ea tribuitur, quod mathejin peruiam, philofopliiam firmam et vtilem reddiderit^ clare et dijlindle vtramque docuerit , nemini, nifi aemulis, granis fuerit (^Z) Prodiere opera Latina, dedudliore ordine et copiofa demon- ftratione ad prolixitatem vfque perdudla , \. Philojophia rationalis, 1718. Pliilofophia prima , 1730. III. Cofmologia generalis , W. PJychologia empirica, 1732. 1734. V, Theologia naturalis , 1736. 1737. VI. Ius naturae qua obligationes et iura connata explicantur , Vol. 1. et II-. 1740. 1742. Vol. III. et IV. De modo acquirendi dominium 1743. et de donationibus et con- tradibus 1744. Vol. V. De contradtibus onerofis, 1745. Vol. VI. De do- minio vtili et in fpecie feudi, Vol. VII. De imperio priuato et focietati- bus, iureque perfonarum, 1747. Vol. VIlI. De imperio publico feu iure ciuitatis, 1748. Vol. IX. Ius gentium naturale 1749. In quov^alto opere, fi nimiam prolixitatem exceperis, incertum, num folidae dodrinae et meditationis, vel improbi laboris patientiae vel perfpicuitatis maior ra- tio habenda ht. SucceRit I. N. pliilofophia moralis, feu ethica methodo fcien- tijica pertr ablata P. IV. ijyo- lyyq. In elaboranda autem oeconomia vtx- fatum morbus difficilis et infecuta mors occupauit. Lampada vero ar- ripuit, et filum abfoluere coepit ceb Hanovivs plaudente orbe literario, de quo fuo loco didum 'I (Aa) Speciales circumftantias huius honoris enarrat elogium Gott- fcliedianum. Habuit tum in aula ferenifiimi eledoris Bauariae, vicarii imperii, amicos potentes Wolfius , inter quos hoc loco non fine honore nominandus iUuftris Ickstadtivs qui ex difciphna Wolfii Marpur- genli ad honorem fummi praefidis academiae Angelopolitanae eft pro- greflus, quique praeceptoris philofophiae aditum et praefidium contra fcholafiicos parauit. Dici enim non poteft, quam auidi Wolfianam phi- lofophiam in Bauariae eledoratu amplexi fint, quicunque nugarum fcho- lafiica- »") lablonskius , Reinbcckius, Noltenius, Car- ftediiis. x) Appellationis huius rationem expofnit epi- gramma Braemii imagini Wolfianae fubieftum : Ter 7nnj(vnm Hervietem coluit Memphitica tellus Ter magno maior Wolfius ore nitet Hirtnes Aegyptum fapiewem reddidit olim, Orhem luce nona Wolfius irradiat Iure Hermete fuo Memphttica terra fuperhit Sed quid tu grato peitote , Teuto, facis? y) Pinacoth. Oec. X. s") Pinacoth. Dec. I. conf. Lvdovici P. II. %. 486. p. 448 1'eqq. 89^ AD PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. X. lafticarum pertaefi ad meliora et lucidiora adfpirabant, cuius te/lfmonia certillima attulit Frangisci Rothfischeri biographia et apologia *, qui videndus. Haec enim fpecialiora locum In noRrae paginae anguftia non patiuntur. Probatam autem illam ab eo tempore etiam in terris Ro- manae ecclefiae addidlis et line damnationis nota publice receptam edi- tio Veneta probat, cuius tamen plura exemplaria igne fatali deleta funt. Curauit eam editionem Serrerivs medicinae dodor. Idem in Gallia euenifTe, vel vnius Chateletiae, llluftriffimae foeminae exemplum. (Bb) Indicare poterat. Legi ea de re non fine vtllitate philofophiae ftudia profequentium , quae vir illuftris c. 3. de methodo fua fcripfu, di- gna , quae ob egregias obferuationes iuuenum philofophiae ftudia aemu- lantium attentioni iterum atque iterum commendentur. (Cc) Non inter poftrema viri fua aetate maximi merita, hoc eius de lingua Germanica augenda et amplificanda ftudium reputandum eft. Quod enim Ciceroni magnae laudi datum efle fupra * annotauimus, quod Latii fermonem, transferendo Graecorum terminos artis in Latinam linguam valde ditauerit; id maiori iure Wolfio tribuendum efie puta- mus, cum non exiguum iudicium fermonisque patrii poteftas haud vul- garis requiratur, u quis Graecos et Latinos fcholafticae fapientiae ter- minos Germanice ita vertere nouerit, vt falua perfpicuitate , ex ipfo ter- mino Germanico minime barbaro auresque laedente, (quales fatyricus magis, quam ferius Zeidleri calamus antea ridendi caufTa effinxerat ''), conceptus mentis dirigantur. Qui tamen cum, quando noui adhuc funt, non ab omnibus intelligantur, ideo laudandum eft cl. Lvdovici ^ con- filium , qui eiusmodi terminorum latinorum indicem Germanice exhi- buit: redeque egifte B. Gottschedivs iudicandus eft, qui vernaculis Latina ad latus marginis appofuit. Ab eo tempore Germanica lingua philofophari in vernacula didicit, et pulcherrime amplificata eft. (Dd) CiinFfa referret. Multa praeclara de hac libertate philofophan- di ecledica attulit philofophus Halenfis in hijloria fcriptonim fuorum pln~ lofophiconim vernacula editorum *, quae, quo magis perfpicue et eleganter enarrantur, eo magis non pofTunt non commendari veritatis ftudiofis. Qiae potiflimum eo tendunt , vt auctoritatis praeiudicium iugulando, fe, fua lumina, non aliorum, fibi criterium veritatis pofuifTe, confirmaret. Vnde omnem ecledicam phiiofophandi libertatem in eo ponit, vt quis vfum Viitoria veritatis, p. 38 feqq- qui imprimis bat, vidiculiira murem peperiffe iudicatus eft. leo-endus elt, vt fortuna philofophiae WD'fianae b') Toin. H. p. 46. not. e. in°Iyceis et mbnalteriis Rom. ecclefiae intelligi c) Metaphyfrca 'oder yburnnturhhre , ■ aus dem poftir. Magnae inultaeque laudes in methodum I.at. Gruvdtext in unfere hochdeatfche Frnu Miit- Wolfianani in co libro a multis congeruntur, terfprnche [Uberfetzt , qui libellus, fauente Chr. quibus fniltra inuidet Defingiana vitilitigario, Thoinafio, ad ridendam theologiam fcholafticam, quae ins eius naturae ingenti ariete conuellere prodiit. Amari tii rifus funt et viro ferio rem ftuduit, re ipfa cognofeendi principia confun- agenti indigni, dendoet more fcholae fuae male' cohaerentia con- d) loc. cir. P. II. §, 223 feqq. larcinando, dum montem parturientem oltenta- e") 5. 39. p. 124 feqq. OBSERVAT. AD PRAECED. VIT. CHRIST. WOLFIL 897 vfum rationis fiiae rite praeparatae ita adhibeat, vtnon nifi illis verita- tibus afTenfum tribuat, quae eum neceflario extorqueant 4 Non negat tamen philofophus cautilTimus , philofophandi libertatem tunc fuos limi- tes pati, fi communis falus et fecuritas detrimentum capit vnde caute poftulat , in adhibenda cogitandi libertate eo refpiciendum effe , vt pura et intemerata conferuetur diuina religio , vt virtutis incrementa promo- ueantur,vt legibus ftatuique politico quod aduerfum fit, nihil ftatua- tur , vt reipublicae et audoritatis magiftratus reda habeatur ratio. Qui- bus velut in nuce compreheniis principia prudentiffima pofuit , quae vero ipfum faepe numero migrauilTe aduerfarii clamauerunt. Quo iure, quaue iniuria, illi tantum dicent, qui, quid diuinum, quid humanum fit, ex iuftis limitibus definient , ct aduerfariorum accufationes cumWolfia- nis apologiis u\sv 'naboov examinabunt Quem vnicum vtilem finem elTe poffe colledionum librorum erifticorum in hac controuerfia editorum concedent nobis, quibus experientia notum eft, veritatem contentione et litigatione faepe amitti. Alia, quae vir acutiflimus hoc loco cumu- lat, et imprimis docet, confequentiarum machinis ingenti veritatis da- mno Ubertatem philofophandi infringi , ledori ipfi legenda, examinanda, ponderanda, quod omnino merentur, relinquimus. Exemplo id Nofter luculento dodriqae de antipodibus illuftrauit, quod robur poteft acci- pere ex iis, quae de controuerfia Virgilii Salisburgcnfis cum Bonifacio, Moguntinorum archipraefule fuo loco diximus. Euidenter vero ex his litibus philofophicis in cauffa philofophiae Wolfianae elucefcit , ex vtra- que parte non minus pro audoritate receptae hypothefeos et fapientiae a patribus acceptae , pro tuenda audoritate fua , contra amaros rifus et fuperbum contemtum elatasque criftas aduerfariorum , pro vocibus inde- terminatis et obfcuris, et, fi verum dicendum, nihili,' pro famae aeterni- tate nomineque magno in orbe literato obtinendo, pro partibus fuis au- gendis , firmandisque etc. quam pro veritate fuilTe dimicatum , iuftos ve- ro amicae et fapientis controuerfiae terminos maxima licentia multos fuiffe transgreflbs , nec magnopere adlutum ilio morum et philofopho- rum amarore fapientiae ftudium. (Ee) Qluod fatis tantopere aduerfis tranquillo animo cedere nouerat. Le- genda ea de re eft luculenta Noftri commentatio, qua cauflae fuae boni- tatem ex aduerfariorum inlidiis demonftrat, vt charader animi fummi viri pollit perfpici. Effecit haec animi moderatio et tranquillitas , vt et conuerfatio eius iucunda effet, et a principibus viris amaretur, cuius .. exempla adduxit Gottfchedianum elogium ‘. (Ff) Circumftantias mortis Wolfil , piamque et Euangelii I. C. alumnum decentem praeparationem ad beatam analyfin attento intuenti animo, /) pa^. 132. g') pag. I3J. h) Lvdov. P. I. c. 14. p. 177 tqq- P. II. p. 504 feqq. i) c. XIV. §. 214 feqq. p. 619 feqq. Append. Hijl. phil. ' Xxxxx 898 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. I. CAP. X. animo, dulce erit ex narratione Gottfchediana * intelligere, qua tran- quillitate humanam neceflitatem exfoluerit ; adeo bene conuenit philofo- phiae cum religione, CGg) ObieBum enim e/l illi Diuerfa fuere argumenta et obiedio- num tela, quae in fyftema Wolfianum vniuerfum, maxime vero metaphy- ficum conieda funt, a variis au(floribus vario fcopo profedla, vario fine intentata. Quaedam autem innocenti et laudabili intentione propofita, vt quae primo valde paradoxa vifa erant, vel infolitis phrafeologiis ex* plicata, et ad receptos hadlenus orbis tum chriftiani, tum philofophici ienfus et decreta minus commode componenda , et anguem in herba la- titantem prodere credebantur, examinata, et edufUs in aciem rationibus in dubium vocata emendarentur, et certius et falubre plane cogitandi fy- ftema inde erui, pretiofum a vili feparari, et veritati cuique, attente prius exploratae et fine partis ftudio examinatae fuum, quod merebatur, pre- tium tribui pofiet. A quo redae mentis fenfu omnes Wolfianae philo* fophiae antagoniftas excludere veiie, effet iniquiffimum. Certum enim, fi huius generis difputationes animo patiente, attento, et fine affedlus intemperie, ira, partis lludio, fimilibusque veritatis impedimentis , fuif- fent ventilatae, fi vmica veritatis cauffa militaflet, fi patienter difputan- tes inter fe fui/Tent congredi , fi humanitatis et modediae terminis illae Jites fuiflent coercitae , fi non fuo tantum , fed et aliorum iudicio aliquid fuidet tributum, fereniora fata, quam fadum eft, mature fuilTe prodi- tura: virosque clodos fuo fe, id elt humano modulo ac pede metientes limites pofituros infrunitae, quae regnabat, rixandi libidini, et vel in ami- ,cos complexus tuituros, vel faluis fententiarum diuortiis, tolerantiae philofdphicae et humanitatis ac (^tKavB-^MTrlxs rationem habituros. Aft cum deploranda humani animi corruptione affeduum, irae, odii, inimi- citiarum, ambitionis, maledicentiae, commodi, inuidiae, quique aUi morbi funt, quibus animus humanus in praeceps agitur, furiae acceflif- fent pudenda vbique locorum in partes raptorum ftudi a ita exarferunt, vt in tota hifloria philofophica , fimile quod Wolfiano fit, bellum nobis, omnes eius angulos exploranti, exemplum non occurrat. Quorum con- fideratio femper apta nobis vifa fuit ad retundendam humani ir^genii fu- perbiam , fadum ,-proteruiam , et excitandam modediam fecum habitan- tem, nec opinioni fuae, nec laudibus aliorum, nec eruditioni atque ho- minum iudiciis nimium tribuentem, fed placido et tranquillo animo, fine partis et praeiudiciorum dudio veritatem patienter excudentem , et ita decernentem, vt eondare queat, et redle omnia nos intellexiffe , et per- fpicue quoque propofuiffe , et ita animum nos fimplicem et veritatis ftu- diofum feruauide. Quae omnia fere dum in bello ido philofophico de- fideramus, mirum ledori non videbitur, fi a iudicio de his controuerfiis ferendo t,') pag. 146 fcqq. . §• U8 feqq- P- 94- ed;fl"criintiir , et ad areanas ra- /) Legenda quae in hiiioria Ludouiciana P.II, tiones cciitroueifiae pertinent. OBSERVAT. AD PR AECED. VIT. CHRIST. WOLFn. §99 ferendo abftineainus, ledoremque ipfum iubeamus paginas Iftas inter fe comparare , quae magnis iris et commotionibus velut maiora tela ex ca- tapultis euibrata funt. Quorum audtorum nomina ex vtraqiie parte no- minare nos certe pudet pigetque , qui dolemus hodie , tantorum ex vtra- que parte virorum , qui^reuera ornamenta duitatis literariae fuerunt, otia ita fuiffe turbata, vt faepe maxima de nihilo enafeeretur hiftoria. Ledor “■ itaque aequo animo patietur, quod indicem fcrlptorum non fubneda- mus, qui in hoc puluere pugnauerunt. Dabit eum Ludouiciana diligen- tia '"j qui collediones eiusmodi feriptorum eriliicorum inflituere, exi- guo fcientiarum vfu et incremento conftituerat. Eos autem , qui capita atque fummam accufationum ex vno fpecimine, aft memorabili, quod aliis exemplum extitit, totum accufationum argumentum et capita difeere cupiunt, ad Ioachimi Langii theologi Halenfis anatomen,feu ideam ana- lyticam fyliematis metaphyfei IVoljiani , qua illud integra compage fua fecun~ dum fuain ftc didti idealifrni et materialifmi genefin euifeeratum exhibetur , dimit- timus ; quique impatienter talia longiufcula et hodie, vbi controuerfia de-* (iit , taediofa legere perhorrefeit, ad neruofum I. B. Syrbii refponfum ad aulam Ifenacenfem de erroribus philofophiae Wolfianae " ablegamus, qui, vt llride folebat fua conferibere, ita aulae rem breuiter et fuccinde conatus eft repraefentare et exponere. Legitur illud in Lvdovici hiJlo~ ria IVoljiana^^ ^ et diligenter comparandum eft cum apologetis Wolfia- nis, quorum quoque nomina excitat Ludouiciana Wolfii hiftoria. Nobis enim ledorem his fpecialioribus detinere, crambenque, quae dudiirn mul- totiespofita mors euafit, recoquere, inftitutum locusque non permittit. fHh) Kt ipfe virfummui interdum non fme omni acerbitate. Fadum eft illud fingulari vehementia in controuerfia, cuius Terram cum B. Buddeo reciprocauit Wolfius ; quaeque aliquot fcrlptis amoebaeis contra et pro Buddeo , magnam acerbitatem demonftrantibus portam aperuit. Et optandum quidem erat, vt ex his tricis immunis fuifTet feruatus B. theo- logus, a controuerfiarum velitationibus mire natura fua et ingenio ab- horrens, et a Wolfio perfequendo vel calumniando toto coelo remo- tus, qui,, quanquam incomparabili eruditionis copia florebat, Wolfianam philofophiam tamen nec fatis callebat, et exoterico feribendi genere ex- ercitatus, profundam illam et efotericam Leibnizii Wolfiique metaphy- ficam non fatis alTequebatur, paradoxarum autem hypothefium fenfus, metu religionis humanae mentis audacia violandae, fufpicacius reiicie- bat , publice vero nihil decreuerat , fed rogatus tantum ab amicis Halen- fibus priuatum refponfum fcripferat, fatis fibi cauens, ne in publicum vul- Xxx XX 2 gatum vi) c. XIV. P. I. p. 177 feqq. §. 272 feqq. P. II. theol. Hal. 'annot. ad metaphyficam Wolfianam; p. 504 feqq. §. S22 feqq. in quibus libellis potiores imputationes Wolfio fa£Iae compiehendumur. v) AddendaauteniSTRAEHLERi examen cog;!:. 0) Exhibet illud intejjvumLvDov. P. I. p. 239- rat. Wolfii de Deo, inundo ec anima , et fao. 249. 900 AD PERIOD III. PART. II. LIB. I. CAP. X. gatum flammas , vti facflum , accenderet. Quod cum praeter fidem da- tam, audorltate nominis Buddeani freti amici Halenfes feciffent, tam aegre tulit Wolfius , vt dentatis chartis aliquot nec nomini , nec erudi- tioni, nec muneri Buddeano parceret, et quocunque loco poffet, eum acerbe roderet Cuius acerbitatis a chriftiano philofopho vix expedian* dae cum non aliam rationem afferat , quam quod ipfum in Spinozifmi et fatalifmi fufpicioncm adducere conatus fit, luculento fpecimine prodi- dit, facilius effe philofophari, quam philofophice viuere. Buddeus autem, qua erat animi placidiflimi modeftia, prudentiffimo filentio totum illum furorem compefcuit. ( Ii ) In concordiam ndaUa fxmt Laudabilem in hac illuflranda do- dlrina fyftematis Wolfiani et caftioribus fenfibus eruendis operam prae- ftitit prae aliis, in Tubingenfi fchola biga virorum vZv h dylots trium- phantium. Vnus Israel Theophilvs Canzivs, cui debemus philo- Jophiae Leibnizianae et JV AJianae vfum per praecipua fidei capita , librum pro- funda dodlrina refertum , fed qui inteliedlum vfu et attentione exercita- tum poftulat Alter Georgivs Bernardvs Bvlfingervs, qui magno acumine et lumen obfcurioribus affertis Wolfii in diluci- dationibus de Deo, mundo et anima , itemque de harmonia prae/labilita, accen- dit. Quibus tertium addimus fuo iure B. Io. Gvstavvm Reinbeckivm, qui in orationibus S. fuper A. C. Opere immortali , dextre et luculenter demonftrationes huius philofophiae ad illullranda religionis A. C. capita adhibuit , quamuis minime fedlarius ^ Tacemus eorum diligentiam, qui Woifianae fapientiae vfum, quem promittunt, egregium in difciplinis fere cundtis offendere fategerunt. Id quod lureconfultos et Medicos quo- que praellitiffe ex eorum catalogo apud Lvdovici *, /jui vfum Woifia- nae philofophiae in fublimioribus difciplinis expofuerunt, conffare poteff. Inter quos celeberrimum nomen habet, qui pro methodo demonffratiua in iurisprudentia vtiliter adhibenda multis fpeciminibus vigilauit, illuffris Cramervs, quae et nos fuo loco enumerauimus % et diligenter recenfet Ludouiciana hifforia. Idem faxum voluiffe illuff rem Ickstadtivm fupra monuimus. Alios, ne nimii fimus, praeterimus. (Kk) Inique fummo viro imputata, demonjlratum. Fadlum id imprimi^ in controuerfiis propterWolfianam fapientiam lenae agitatis cum Carpo- uio ct Dariefio, quaeque propter Wertheimenfis interpretis audaciam in imperio adla, et ad inuidiam Woifianae literaturae pertradla funt". Quae cum Vid. index hidoriae rcriptorum Wolfii v. ris in hift. liter, theol. quaerenda ed. Biidde. Eiusd. clara demorvdratio contra Bitd- s') Et hos quoque in (cen.mi producit Liidoui- deumete. Lvnov. 11. cc. Ad retorfionis ius enim ciana hidoria phil. Wolf integro C. XIIL P. I. reuerfus fcepticifiimm.iTiaterialifmuin, calumniam, p. 156. P. II. p. j63reqq. Adducuntur eo loco ex inuidiam, fbpliidicen etc. imputat, et imprimis ICtis Rohrii, Kiihnii, Sellii, Crameri, kkdadtii, 12». 122. prolixe enarrat, quo pa£lo fe defen- Schierfchmidii aliorimiqiie, et medicorum Schrei- dendum ede iudicarit. beri, Thcbefii, Bergeri nomina.j Oratores, poetas, Lvdov. p. I. i89- P- i87leqq- Prodiit li- philologos ibidem adiici videas, ber 1728- 1732. Tub. 1734 t') In Pinacoth. Dec. X. r) Vid. praef. T. II. hidoria celeberrimi ope- «) Etiam has turbas enarrat Idem J. ri6. p. 425. OBSERVAT. AD PRAECED. VIT. CHRIST. WOLFII. 901 cum ad hi/loriam theologiae polemicae pertineant , hoc loco pluribus tangi non poffunt. (Ll) Longe fuijfe remotum, dubitandum haud ejl. Videnda, quae de fuga fediariae philofophiae a fe diligenter adhibita paflim loquitur ^ (Mm) Vindicarunt. Nomina promachorum et fedatorum Wolfii ordine alphabetico enarrat cl. L v d o v ic i inter quos Bulfingerum, Canzium, Engelhardum, Frobefium, Riebouium, Tllefium, Wagnerum, cum reliqua turma virorum ingenii acumine eminentium eximie in hac hiftorlae philofophicae particula laudari videas. Fuiffe inter eos fabrum aliquem ferrarium SmalCaldicum Io. Valentinum Wagnerum, qui contra Langianas obferuationes Wolfianam fapientiam tuitus eft, in annalibus philofophicae hiftorlae annotari dignum eft. Conftat eo exemplo, non Socratis tantum tempore fapientiam non dedignatam elTe cerdonis offici- nam , fed poft multa fecula ingreffam quoque officinam ferrariam. Inter primos autem fedatores V. C. et philofophiae eius nimis mature ereptus fuit, Ludouicus Philippus’ Thiimmigius, fidus et ftrenuus non conuidlor tantum et famulitii Wolfiani aflecla , fed felix quoque patroni et praece- ptoris difcipulus yvncrios in acadcmia Halenfi et Marpurgenfi Is in exilium praeceptorem fecutus, munus prae dodore fuo deferere maluit. Plurimum huic viro dodo debet Wolfiana philofophia, quam Latino fermone primus nitidis et perfpicuis inftitutionibus illuftrauit, vnde mul- ti hos labores Latinos, quam vernacula opera ipfius praeceptoris in vfum adhibere maluerunt , Thummigiana enim ille philofophumena ex fuis inftitutionibus haufta non probauit tantum, fed et commendauit. Nec venerandus multisque meritis de ecclefia et humanitatis literis illuftris academiae Lipfienfis theologus Io. Avo. Ernesti ", et quem nuper orbi et academiae literatae ereptum dolemus cel. Io. Christophorvs Gott- scHEDivs omittendi funt. Ille enim in elegantibus initiis doSirinae folidio- ris^ , Wolfianam philofophiam puro caftoque ore Romano, hic Germa- nico perfpicuo artis terminos proloqui docuit. Tacemus alios, non minus praeclare de hoc philofophandi genere promeritos, nominatos in Ludouiciana hiftorla cum prolixiora noftra tradatio refugiat, iljoque ex fonte fpecialia, quantum hodie fatis eft, poflint hauriri. Xxxxx 3 (Nn)i?/?j- 42J. «t P. I. 201. p. 163 feqq. De Werthei- regem pium ea propter apologiain rcripfir. menfunterprete, qui folum tantum pentateuchum j.) De fci ipt. fuis %. qofeqq. p. 125 feqq. vbi Germanice verrit, notisque et obferuationibus praeclaris rationibus (hidiiim feilariiim , velut inltruxic loanne Leonardo Schmidio videndus dpiX67o<^re interponere tangunt. aufus, reuerentia regis fenatusque regii impeditus. kh prodiere III. partes Goett, 1749. 1737. «'I p. 100. qui monet quoque, Leneii libclluni /) Mem. de literat. T. XVI. pag. 207 fqq. ed. academicum de vita P. Rami prodiiffe Lipf. 1716, Germ. inulta is ad afta publica in hac cauffa per- p') L. XXI. p. 403. conf. Sammarth, 1. c. Append. Hijl. phil. Y y y y y 9o6 ad PERIOD. III. PART. II. LIB. II. GAP. I. Ibici, lin. 8. a fin. Ad parandam fibi gloriae viam. Idem re6le obfer- uatum C R E V I E R I o , qui addit , academiae in adhaerendo Ariftoteli eiusque veRigia prefTe fequentis tantam eo tempore infaniam fuiflfe, \t non potuerit non iuueni ardenti et gloriae cupido , et praeterea audaci et^redo ingenio fuffulto, et literarum caufTam, quam nimis academiae patres premebant, tuenti, occafio enafci, adeo fuperbe et imprudenter pronunciandi , at dominantis quoque partis inuidiam irritandi, quae loco fcholafticae controuerfiaein adionem criminalem conuerfaeft. Ob- tinuit tamen iura magiRerii. pag. 551. lin. ig. Multoties recufus v ter que. Quatubr editiones curis dodorum virorum audas recenfet Niceronivs 1581. Frid. Reurhufii 1583. Audomari Talaei et Ioh. Pifcatoris 1591. Guil. Tempelli et eodem anno cum appofitis e regione Melanchthonis libris dialedicis. Addi poteft quinta, quam nos poflidemus, Lut. Par. 1548. pag. 553. lin. IO. Theologiam et artes eneniaret. Comparandus cum hac narratione Crevierivs?, qui obferuat, in carcerem pubiicum (Chatelet) captiuum raptum, poftea caufTam per appellationem ad curiam regnij indeque ad confilium regium pertradam efTe. Tanti conflabat, bar- batos magillros fcholae cum Ariflotele fuo contemlifTe. Rede autem fcholae Parifienfis hifloricus monet, non fatis expeditum efTe, quo pa- do res ada fit, narrationes enim biographiae Rami inter fe diffident, fi- ne dubio a partis ftudio profedae. Praetermifit has difficultate^TSJicerO- nii relatio. Ipfum edidum regium affertLAVNOivs. Edidit etiam Henr. IvLivs ScHEVRLivs, Profeflor Helmefladienfis’ : de Petri Rami libris Fran- cifci regis Galliae decretum , deque iis iudicium a indicibus, quos tum Rex, tum partes elegerant anno 1^44. denuo poft centum annos editum. Patet cx tota hac contentione, quam graue iugum Ariftotelicum fuerit, quod col- lum academiae Parifienfis prefTerat, quam longe a philofophiae candore abfuerint philofophi Parifienfes, quamque temerarium Caepe fit, regnantes opiniones conuellere, quae omnia Ramus fcire , et prudenter cogitare debebat, nec in tanta potentia aduerfariorum crabrones irritare, veri- tatemque caute et prudenter defendere iadantiae autem et oftentationis fufpicionem euitare, qua ratione adiones Rami, licet caufTa elTet melior, excufari totae non pofTunt. Ipfos autem aduerfarios nobile fpecimen exhibuiffe perfecutionis et oppreflionis caufTae melioris , oltendifTeque, quid valeat calumnia, quid iudex occupatus, nec femper principum fauorem, quo literas Francifci regis exemplo profequuntur, clypeum efTe contra perfecutionem , fatebitur, quisquis hanc Ramaeae hifloriae parti- culam fme partis lludio expenderit, fatente id eruditillimo Crevi er 10. pag. 4) loc. cit. P.V590 fqq. tiones ad hanc particulam] hifloriae contentionis t) loc. cit, p. 246 fqq Merentur cius obferua- Ramaeae attentionem. DE REFORM. PHILOS. RATIONALIS. 907 pag. 5^9. lin. vit. AvMoritate fua corroborante. Legendus de haccon- trouerfia C R e v i e r i v s qui lacobum Carpentarium nouae Utis audo- rem fuifTe non negat, incertus autem haeret, quae pars vid:oriam obti- nuerit. Illud certum, vtramque cathedram Ramum porro obtinuifTe. Ibid. lin. 12. Q/') Niceron. l.c. p. 230. flloc. cit. 0 loc. cit. d\ pag. 230. Produnt haec animum Rami no- f) ep. 6S. «itatis ftudio abreptum, et reformandi cupidi- loc. cit. Lib. V. pag. s6j. laie accentum. DE REFORM. PHILOS. RATIONALIS. 909 ceptis emendandis et ad emendationem et elegantiam perducendis, fimul aequali fere virtute valuilTe. Cuius rationem qualem obferuauerit, in oratione de Jliidiis pldlofopliiae et eloquentiae coniungeudis , quam Lutetiae anno cbloXLVl. habuit, et orationum Ramaearum fjllogae inferta quoque eft, explicuit. Ibid. lin. 3. a fin. Collegas a POPE~ BLOVNTIO. Libere quoque 'reprehenderunt Niceronius et Creuierius temeritatem Rami , nouitatis affedationem , fpiritum contradictorium, animum elatum et fupra mo,- dum inclarefcendi cupidum, liticularum pertinaciam, et viuendi quandam imprudentiam, qua (ibi malum arcediuit. Beza autem hominem ad tur- banda optima quaeque comparatum, et pfeudodialeUimm iam pridem nominans, feribit ?L viris doSiis vocatum allufione ad Rami cognomen faCta, qua Graeci hominem fpiritu Martio plenum, indigitare folent, id eft, bellicofum ramum ex Martio dipite. pag. 586. lin. lyMDCLXll. Leg.MDLXII. fub Elifabethae Angliae regina enim, defertis cadris Romanis, ad Britannos Acontius tranhit. De eius theologia et fufpicionibus theologorum alio loco agendum et confulendus P. Bayle pag. 589* lin. 21. Haec omnia, cum exigui vfus fint, abiicere. Ita quidem Thomafius, calculationum mathematicarum ignarus, quibus illa doCtrina fyllogiftica , qualem ars cogitandi exponit, nititur: qui enim conitru- ^iones logicales expofuerunt , calculumque logicalem interpretati funt, inter quos nuper clarilTimi profefTores Lambertvs, et Plovcqvetvs eminuerunt, illa ad certa fundamenta ratiocinandi pertinere, et deter- minandis accurate iudiciis et ratiocinationibus inferuire , demonllraue- runt. Idem ergo harum calculationum logicarum vfus in logicis , qui algebraicarum in arithmeticis. Certiore cenfura in arte cogitandi nota- uit Le I B N I z I V s ‘, deliderari in ea doClrinam de probabilibus eorum- que iullo pondere dimetiendo , quae amplioris longe vtiiitatis et exten- fionis eft, quam demonftrationis doClrina; vnde recentilLmi logici hunc defcClum follicite fuppleuerunt, de quo in hiftoria fpeciali logicae pluri- bus tratftandum eft. pag. 589. lin. 4. Vtrum lucem viderit^ ignoramur. Legitur etiam bio- graphia Mallebranchii inter Niceronianas ideo digna, quae confula- tur , quod accuratum fatis librorum elenchum fuppeditat. Ibid. W.n sf^.MenJe lanuario anniMDCXL. Leg.MDCLX. vt rationes tem- porum poftulant, quas typotheta peruertit. Adferiptus eft ordini, d. 28. lan. pag. 590. Acel. LENF ANTIO legendus exhiberetur. Laudata eft haec verfio , tefte N 1 c e r o n i o qui alias quoque duas Latine in Britannia comparuilTe refert. Yyyyys pag. h') loc. cit. vflide premebatur fufpicione »nimi prooem. Theodiceae. ad partes Socini inclinantis. t) Tom. II. pa»;. 3^5; feqq. t) Confovniite de la foi. avec la raifon §. 31. /3 loc. cit. pag. 3sg. 510 AD PERIOD. lII. PART. II. LIB. II. CAP. I. pag. 594. lin. 17. Morim homjlatm. Eminebat acutiflimus philofo- phus candore , aequitate et eTnsmoc , morum Empiicitate , rixandi et con- tendendi fuga , humilitate , patientia et tolerantia eorurn , quos acumine et indicio multum fuperahat. Quam cara autem philofophla Mallebran- chiana Q^uackerorum fedac fuerit, quibus frigidam luffudifTe vifus eft, vel inde colligi potelf, quod narrante Niceronio’" coadus eft, apoio- gia a fufpicicne Quackersfmi fe defendere ”. pag. 598- lin. 13. a fin. Sumut certijfimi. Comparandus cum hoc iu- dicio Rejmmanni centena millia Braheo denotans. Tacemus Vfus elt manibus regum principumque tentamina chemica. apertis. Sed pleraque tamen confutnfit Vranobur- r) Vid. Nicekon. 1. c. p. 325. 9i6 ad PERIOD. III. PART. II. LIB. II. CAP. II. pofitanum, clementiae, liberalitatis, honoris vfu gratiofilTimus. Tace- mus amicitiam virorum inter eruditos fummorum, ex epiflolis eius altro- nomicis difcendam. Habuit Braheus fororem , mathematicarum rerum non rudem, et imprimis aftrologiae amicam, quae nonagenaria obiit. Scriptorum catalogum exhibent Wittenivs etNicERONivs, qui videndi *. pag. 632, not. y. Vitam eius enarrant. His addendus Niceronivs, cuius obferuatio non praetermittenda : Tria habuifife Kepplerum cum Cartefio communia, 1. notitiam vorticum coelebium, 2. explicationem grauitatis , 3. notitiam opticae, in qua Kepplerum fe ducem habuiffe, faf- fus ert Cartefius. Plura de eo meritisque aftronomico- phyficis dabunt hiftorici abronomiae et phylices. Scriptorum indicem more fuo exhibuit Niceronius. Epiftolas Kepplerianas laudabili diligentia collegit, Keppleria- nae dodlrinae capita dilucide explicuit, praefationem de meritis Germa- norum in mathefin , et imprimis vitam Io. Keppleri e mfctis praemifit V. C. Gott. Mich. Hanschivs Lipf. 1718- fol. pag. 634. not. e. Spurium facit noflrum Erythraeus. Idem facit Ifaacus Bullartius in academia fcientiarum Th. Pope-Blovnt ‘. Legitime natum in fcenam producit Viuianus. Qiias diuerfas relationes de ortu et partu Galilaei ita forte conciliare licet, vt ex anticipato concubitu na- tus, et in iura poftea familiae legitima admifTus et receptus videatur pag. 635. lin. 14. a fin. Naturam motus mechanici propius infpexit. Eius felix initium fecit inuentio communis motus mechanici per pendulum, quod fola attentione ad motum aequalem ignis in lampade lucentis de- texit , et in dialogis de motu primus expofuit , ficque viam aperuit Hv- GENio *, penduli naturam ad horologia ofcillatoria praeclare applicandi, aliisque mathematicis hoc principium ifaticum ad praeclaras mechanicae obferuationes traducendi pag. 639. lin. 24. Anonymus Britannus. Ex eius narratione Germanis noftris breui compendio vita magni viri exponitur in nouis literariis Li- Tofienftbiis anni i‘728. Addudla quoque cft in fcenam more fuo a Ni- cer onio ^ Ibid. lin. 24. Antiqua Newtoniorum familia fatus. Patriam habuit Woelitrupium , prouinciae Lincoln dynaftiam ad hanc Rirpem perti- nentem. pag. 640. lin. 12. Talis cum effet. In compendio memorat, quae de felicitate ingenii Neutoniani in intimos geometriae receffus , et infinito- rum numerorum myfteria penetrandi, hic dici poflunt, fpeciali vero tra- datione ad hiltoriam mathefcos fublimioris pertinent, Niceronivs*. Age- j') Tom. XIII. p. 321 feqq. y") ConF. quos Inudat WorFirs lex. inatK. »') 898- V. pendulum p. 1029. 2.) p. 722 («qq. k') Conf. Hevmsnn. A£l. phil. Vol. III. p. 263. a) Toin. I. p. iig feqq. ed. Gerin. a) De liorol. oRillatorio. b) pag. 120. DE EMENDATA AVCTAQ\T PHILOS. NATVR. 9^ Agebat eo tempore annum XXVI. Neutoniis, vnde de magnitudine in- genii eius iudicari potc/l. Rem ipfam propiUs infplciendi materiam prae- bet commercium epijiolicum , iubente focietate regia Londinenfi editum, quae hoc loco non moramur , cum ad fpecialem geometriae fiiblimioris hilloriam pertineant. Illud certum, inter maxime praecocia ingenia Neu- tonianum eminuifle. Annum enim XXIV. vix attigerat, cum fluxionum rationes iam attigilTet. Inde vero maxima de Neutono opinio, quae Bar- rouio perfuafit, vt lampada profeflionis mathematicae ipfi traderet anno cbbcLXlX. ex quo tempore magna in academia eius aucfloritas fuit, cu- ' ius iurain fenatu regni ab hoc tempore magno animo defendit. Effecit tamen cura , quam publicis negotiis deftinare iubebatur, vt parcius in in- quirendis Mathefeos et philofophiae arcanis verfaretur. Afl fuppieuerunt id philofophiae naturalis principia mathematica, Londini cIobcLXXXVlI. edita, quibus diuinam ingenii magnitudinem orbi mathematico et phyli- co admirandam exhibuit. pag. 641. lin. 11. a fin. Depraedicnui/fe. Vt animo aequo et liberali vtebatur Leibnizius, ita , quoties de Newtono indicandum erat, non fine iufliinimo, quod eius meritis debebatur, praeconico de eo pronuntiauit. Exemplum fi vis, vnum inftar multorum effe poteft. Ita enim ad Hack- mannum fcribit: luhens abs Te intellexi, mox proditurum effe, quae de colori- bus iam diu meditatur, digno argumento, in quo vir tantus elaboret. Itaque rogo, vt ipfi jignijices , quantae mihi voluptati femper futurum fit, videre crebra et gloriae eius apud nos , fi modo illa augeri poteft , et utilitatis nofrae ab ipfo in- crementa. Ego enim femper candide profiteor inter potijfima eum feculi prae^ fentis ornamenta a me haberi^ et diu vt fit etiam proximi a me optari. Secutus hancLeibnizii de excellenti indicio et acumine Newtoni philofophico fen- tentiam totus fere orbis philofophicus , maxime poftquam principia ma- thematica philofophiae prodierunt. Cuius fidem dare poflunt editiones pofl primam Londinenfem annicIobcLXXXVlI. plures, et inter eos Can- tabrigienfis Cotefii et Pembertoniana , Londinenfis, quas reliquis ^prae- ftare obferuat Niceronivs Certe fignum libri praellantia eruditionis et iudicii incomparabilis efle potefl, quod, cum fummam legentis indu- flriam , attentionem et imprimis geometriae fublimioris notitiam poflu- let, quibus Itridim et concife faepe dida, et longum argumentationum et ratiociniorum fyrma pofl; fe trahentia fuo ordine haud paucis animo fuppohtis et euidis concipiantur et demonflratione certa et geometrica exhauriantur, meruerit tamen a fummis viris non tantum auide legi, ex- pendi, et poit longum examen probari, fed etiam aliis tandem commen- dari , vt vniuerfalis inde plaufus exfurgeret, quem annos et dies poflula- uifTe ledor ipfe facile colliget, certe ex attenta et repetita libri infpedio- ne fatis conuincetur. Zzz zz 3 pag. t") Prodiit altera editio, cura Cotesii prcfefToris aflronomias et pliyficae expcriinentali*, Cantabiigiac 17J1. 4. <<) loc. cit. p. ijo. 9^8 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. II. CAP. IL pag. 642. lin. 14. Supra modum foecundas demon ftrauijf et. Prodiit in- geniofa tradatio non fine praeclaro lumine de luce et coloribus atque reflexionibus lucis difputans prima vice Londini c I o I o c c I V. altera cbbccXVlII. lingua Anglka; ex Latina vero a V. C. Samuele Clarckio confedta et ab ipfo audtore probata cbbccVI. cbbccXlX. Gallico fer- mone, interprete Cojleo /Jmjlelodami tiParifiis anno cbbccXX. et feq. Ibid. lin. 2%. De quadratura curuarum comparuit. Adiedla fublimis dif- fertatio quoque editioni principiorum mathematicorum philofophiae naturalis Amllelodamenfi , itemque in colleSlione opufculorum a Castilio- Niio curata, tomo primo. In qua colledfione reliqua quoque opufcula minora XXVI. maximi philofophi et geometrae laudabili confilio com- prehenfa funt. Indiculum earum adiecit Niceroniano elogio editor Ger- manus. Sunt in iis plufcula, fyftemati optico illuftrando inferuientia, alia methodum fluxionum et feriem infinitarum et geometriae fublimioris problemata diuerfa concernentia. pag. 643. lin. 8- Epitaqjhio. Dignum omnino eft , quod hoc loco H. S. E. IsAACvs Newton, eques auratus, Qui animi vi prope diuina Planetarum motus , figuras, Cometarum femitas, oceanique aeftus, Sua mathefi facem praeferente Primus demonftrauit^ Radiorum lucis difiimilitudines Colorum inde nafcentium proprietates, Quas nemo ante fufpicatus erat, Perueftigauit. Naturae , antiquitatis S. Scripturae Sedulus, fagax, fidus interpres Dei O. M. maieftatem philofophia aperuit, Euangelii fimplicitatem moribus expreflit. Sibi gratulentur mortales ' Tale tantum que extitifie Humani generis decus. Nat. XX. Dec. A. D. MDCLII. Obiit Mart. XX. MDCCXXVI.' pag. 643. lin. 4. Et non ciuibus modo fuis Jlupendiim. Huc referendum, eledlum fuiffe Newtonum MDCCIII. praefidem focietatis regiae, quam dignitatem vfque ad vltima fata retinuit. e") Stili vet. qui e(t d. 28. Mauii, (tilo nouo. viuni nouiim,’ 1727. d. 28- Martii , folennia fepul- Et fic quoque annus intelhgendus , cuius tres turae regia pompa eminentis (tri£liiTi tetigit Ni- priores inenfes ad annum elapfuvn referebantur, ceronius. is etiam ingeniofidimum et elegans incidit itaque mors Neutoni fecundum calenda- epitaphium Alexandri Pope e’ihiber. DE EMENDATA AVCTAQVE PHILOS. NATVR. 919 pag. 644. lin. 2. Multis modis pojlpomre Jluduit. Prodiit libellus etiam vefte Germanica indutus pag. 645, lin 6. Ft modejiia non minus ^ quam reliquis virtutibus emine- bat. Adeo Itudiofus modeftiae ex iuuenilium annorum recordatione fuif- fe dicitur, vt cum vigefimo quarto aetatis anno iam methodum fluxio- num detexilTet, eam tamen fuppreflferit : de qua re in concertatione Neu- tonianorum cum Leibnizianis difputatum eft. Humanitatem, tranquilli- tatem, morum facilitatem, focialitatem, tolerantiam eius laudant, quot- quot eum nouerant. Maxime vero laudandum, virum fummum, abffru*- fis humani ingenii meditationibus, et laboriofo oflicio occupatum ledio- ni et meditationi Scripturae S. adeo diligenter vacauiflTe. Coelebs cum obierit , occaflonem habuit de facultatibus amplis pie difponendi. pag. 646. lin. 20. Aliquod dodtrinae aedificium minime fufflciant. Cupi- mus legi et expendi ea, quae de philofophia naturali mathematica dilTe- ruit illuflris Wolfivs qui vehementer improbat,^ qui hypothefes Newlonianas , eas praefertim , quibus non niji in matbe/i locus conceditur , pro principiis philofophiae naturalis fumunt, et nefcio, quam philofophiaw Neivto- nianam exfculpunt, non modo phy /icam cum philofophia, hoc ejl, cum genere /pe- dem, verum etiam cognitionem mathematicam cum philofophica confundentes. Ktf in virorum magnorum meritis extollendis liberales /mus , non tamen eorum laudes in praeiudicium veritatis producimus. Addit alia apud ipfum tum hoc, tum altero, quem in textu fuperjorl iam indicauimus, loco legenda, quibus To dcpiKctroCpov in hoc argumento luculenter demonftrauit. Qiiod inuito Newtono fadlum efle, vel ex fola thefi X. heic addudta conflat, quae ab afleclis non fatis obferuata funt, qui principia mathematica et phyfica inter fe haud raro confuderunt. pag. 656. lin. 3. Qiiam felici JiicceJfu recentiori aetate phypca philofophiae pars promota fit. Hoc non ita intelligendum eft, ac fi omnia haec noua prorfus et incognita veteribus philoiophis fuerint , illique non viderint plufcula, quae poft negledum antiquae philofophiae ftudium virorum acutorum diligentia velut ex fomno refufcitauit, nouoque habitu produ- xit. Talem enim veterum , recentiori orbi philofophico velut nouas veritates et inuenta venditorum, indicem nuper exhibuiffe virum longe dodiflimum Lvd. Dvtens, fupra iam indicauimus. Vnde, quae veteres ex his recentioribus inuentis iam viderint, viro hoc optimo et diligentiflirno duce intelligere, et hoc quoque loco indicare operae pre- tium eft. Aft effecit tamen fitus ille teter et abominabilis , qui omnem fere literaturam feculis mediis obduxit et obfcurauit, tum feruile Peri- pateticae fcholae iugum, tum ccTsaJevalx feculi, vt talia pleraque alta no- de premerentur, virique dodi, redeunte melioris literaturae et philofo- phiae diluculo, ftellulas iflas, quae dudum occubuerant, noua luce irra- diantes confpicerent , fuoque Marte id aggrederentur, quod veteribus non f') Ilchnft. 1741. t. {') Elem. matfi. T. V. c. 9. p 474. c.s. p. 417 feqq. 910 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. II. CAP. II. non ignotum fuiffe, ex Illorum chartis probe explicatis et excuIBs eft manlfeftum. Quod ne inuidiae cauffa et ad eripiendam orbi veteri in- uentlonis gloriam dici reputetur, dignum omnino et hiftoriae philofo- phicae conueniens elt, ea examinare, et cum recentioribus inuentis com- parare , quae vir laudatifiimus addudis veterum teftimoniis euicit, veteri orbi non fuiffe ignota. Non ingratus nobis, nec inutilis ledori labor effet, eum in rem praefentem deducere, et in admirationem fapientiae, etiam veteri orbi a diuina prouidentia donatae rapere, nifi longius hoc nobis iter effet ad fcopum noffrum perueniendi, et iucundius exipfo fon- te aquae limpidae et veteris ac recentioris hiftoriae philofophicae ple- nae biberentur. Sed, vt nollro fini hoc loco tamen faciamus fatis , obfer- uamus tamen in hac nollra narratione , eruditiffimum audorem often- diffe : I. non Cartelii tantum regulas, quas fulciendae ratiocinationi et me- ditationi praefcripferat, Ariltoteli et Auguftino fuiffe notas, fedLockium quoque in Stagiritae et Stoicorum caftris logicis deprehendi. II. Ideas innatas Cartefii et Leibnizii inueniri in Platone , Heraclito, Pythagora et Chaldaeis; exque eodem et S. Auguftini fonte haufiffe Mallebranchium. IU. Qualitatum fenfibilium exiftentiam non ignotam fuiffe veteribus , et vidiffe , quae magna perfpicuitate Mallebranchius detexiffe hbi vifus eft, Democritum, Sextum Empiricum, Protagoram, Ariftippum, Platonem, Stratonem ; Cartefium quoque et Mallebranchium non longe abfuiffe a fententta Epicuri. IV. I^laxime vero eruditus et ingeniofus celeberrimus audor eft in explorando fyftemate Leibnizii, Buffonii, Needhami, circa generada naturalis philofophiae capita: oftendendo , plerorumque placi- torum phyficorum Leibnizii, veftigia deprehendi apud veteres, non ignoraffe eos entia fimplicia corumque compofitlonem et originem cx- tenfionis, vidiffeque eorum partem Pythagoreos, Platonem, Plotinum, Heraclitum. V. Comparando fyftema Buffonii cum placitis Anaxagorae, Empedoclis aliorumque veterum de generatione et nutritione , magnam deprehendi conformitatem , habereque imprimis fyftema Anaxagorae conuenlentiam non exiguam cum natura eius animata. VI. Similiter de fyftemate Needhami ratiocinatur, et obferuationes oculatiflimi obferua- toris, quas hoc loco fupplet et exponit, comparatas cum opinione Py- thagorae et difcipulojum atque Platonis non magnopere diffidere putat ab iis, quae de generatione ifti philofophi veteres praeceperunt. VII. In genere autem obferuat, Spinozifmum fouifle iam Eleaticos et veteres Perfas, Indos, Sinenfes; Hobbehumque eosdem fibi elegiffe audores at- que duces. Vill. Tum ad philofophiam corpufcularem conuerfus, et di- uifibiiitatem materiae in infinitum, Democriti, Epicuri aliorumque fyfte- ma corpufculare e puluere excitat, et in eadem opinione haefiffe Ana- xagorarn, Chryfippum , Leucippum, Democritum, qua noftri temporis philofophos euincere fatagit. IX. De motu quoque eiusque acceleratio- ne fubtilitatcs veterum ex parte praeiuiffe recentioribus oftendit, et im- primis DE EMENDATA AVCTAQ^VE PHILOS. NATVR. 921 primis grauitationis vniuerfalis non ignoras fuifTe , innotuifle quoque ve- teribus vim centrifugam et centripetam, ex Empedoclis, Anaxagorae, PIu- tarchi teliimoniis euincere fatagit, imo attra0 cit. pag. 30. AD CAPVT Q,VARTVM. DE EMENDATIONE PHILOSOPHIAE MORALIS RECENTIORIS AETATIS, pag. 723. lin. 19. ^Tonnullif editionibus praefxa ejl. Apparet in editione tentaminum noftra * edita, vt habet titulus, Coloniae MDCXVL vita eius ex propriis illius fcriptis colleda, quae fundamenti loco eiigenda eft in defcribenda hifto- ria Montani. Ibid. lin. 23. Inter huius conditionis homines eum educari curauit. Mirum id videri poieft in parente Montani; qui cum filiiim procul efie a Ibddtla ambitionis equeftris efTe cuperet , (uoque ingenio viuere optaret , eorum hominum educationi et exemplo tradidit, a quibus nec verae virtutis vmbram, nec honeltatis gloriam, nec morum ciuiiitatem poterat difcere. Quae primae caufTae fuerunt , cur charadler Montani inter plurima pul- chra et bona, quae ex naturae diuitiis habet, libi fadus fit diflimiiis, nec adeo accurate cohaereat vitae eius et adionum hiftoria, quam ex narra- tione laudata cum attentione intelligere neminem poenitebit. pag. 724. lin. 19. a fin. Sexagenarius obiit. Legendum epitaphium ab vxore Francifca ChalTanea ei fcriptun» in quo maritum dulcijjjmitm , cb morum fuauitatem, ingenii acumen extemporalem facundiam , et incompara- bile iudiciiim fupra humanam fo?iem extollit , et vniuerfis populatim gratum et aduerfus omnes dolorum minacias munitam fapientiam labris et libris profrjfiim depraedicat. Qijam vitae continentiam iuuentus licentiofius tractata non promiferat. Valde laudant eius charadterem eius fcriptores ,bio- graphi, et tum ingenii excellentiam, cogitandi et iudicandi acrimo- niam, t) Exhibet Nicekokivs Toni. XII. pag. 189 feqq. ed. Germ. vbi vitam eius enarrat. 5)28 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. II. CAP. IV. niam, meditandi facilitatem, legionis atque eruditionis vafiitatem eximiis encomiis depraedicant, tum vero animum quoque incertum et profun- dae meditationis ignarum, iudicii quoque difcretionem faepenumero ne- gledam culpant, et fufpicione grauant, quod religioni iplique naturae legi grauis et inimicus fuerit. Adeo difficile eit, mediam viam tenere; quae tamen Montano ignofcenda effe putamus, quod in tanta cogitatio- num varietate , fine certo principio diffufus faepe dulcedine viliorum fer- monis et meditationis incogitantia ad deteriora nonnulla pertradlus eft, quae ipfumnon fatis inteliexifiTe omnino, certe effudiffe magis, quam exa- minaffe cenfendus eft. Ibid. not. e. Hagae comit. 11^. Vol. /2. Prima tentaminum Montani editio prodiit Bardig. 1580- 8 quae duos tantum libros priores continet, quinta Parifienfts 1588- 4- librum tertium adiecftum habet. Poft Montani mortem lucem vidit tAitlo Parifienfis , anni 1595. ad autographum audlo- ris emendata et aucla , et inter reliquas optima. Hanc fecutae funt aliae multae inter quas C o s t e i ideo fuper ceteras eminet, quia non tantum ad veteres exada et cum illis comparata , fed loca quoque veterum fcri- ptorum Graecorum, Latinorum, Italorum exadtius citata, notulis quo- que quibufdam difpun(fta; hanc imitati Pari/ienfes , 1^2^. IF. Vol. in q. qui nonnulla Montaniana adiecerunt, Hagienfts ZiUt^m anni 1727. s Vol. 12. pauca habet, quae his praeftant. Ceterum, quanta exi- ftimatio huius operis moralis in orbe erudito obtinuerit, verfiones Ita- licae, Ven. Anglica., Lond. 1603. Germanica 175-5. iJS4- docent, plu- ribusque narrat editor nouus Cofteus, omnino de hoc libro legendus. Multa habet Montanus a veteribus defumta et nouo lumine fplendidiori induta, quae fi a propriis eius meditationibus feparentur, longe minor erit do^rinae eius gloria^, nec magno iudicandi acumine, nec multo ra- tiocinationis nexu fuftentata, vt appareat, voluiffe eum tantum fcribere. Qui eius charader locum ei inter philofophos morales ecle- dicos defignat tantum exotericum. pag. ^31. lin. 17. Pulchre et concinne exponuntur. Audlorem anony- mum prodidit Hevmannvs % Pet. Amb. Lehmannvm, quem fequi- tur au(ftor annotationum ad Niceronianam biograpliiam Grotii Vterque di- U-rentiam , iudicium, ledionis copiam in ea ex merito laudat. Nic ero- ni vs* in recenfendis eum librorum Grotianorum editionibus nimium tri- builTe bibliothecarum catalogis iudicat. Rede vero facient, qui hunc fcri- ptorum Grotianorum indicem cum Niceroniano comparabunt, quo vi- tam ftridim , librorum hiftoriam fufe et accurate , more fuo enarrauit^. Ibid. not. * lln. vlt Le Vajjbr Hijl. Lud. XI ll. 1. 12. alii. Exponun- tur quoque vita resque geftae Grotii in bibliotheca Remonjlr antium^ , in Colle- i') Conf Menagiana Toni. 1. pag. joj. cl) pag. gy. n. e) loc. cif. t') Via ad hilt. Iit. c. VII. §. 2. p. 404. mifcell. /) Tom. I. inem. bigr. p. 31 feqq., vers. Geim. Lipf. noua Tom. 1. p. 320. S,) 78 'Cqq- DE EMEND. PHILOS. MORALIS REGENT. AETAT. 92^ ColltUioue BATESIANA Dvpinii Bibliotheca fcriptorum a com. eccL Rom. difcedentiwn \ quo referri quoque poflunt M e v r s 1 1 Athenae Bata- uae Mavrerii mem. Bat. , et ex recentiflimis fcriptoribus Bvrignivs, qui Gallica lingua, hilloriam vitae , fcriptorum, negotiationum, quibus interluit Grotivs , multo apparatu confarcinauit Quem palLm laudari quidem videas timemus vero, ne partis lludium luculenter prodiderit, Grotium tantum non penitus Romanae ecclefiae vindicando Quo ve- teri eyy.hrifAOiri an hiftoricam fidem probauerit, ledori iudicandum rclin- quifTiUS, rede incertum ideffe, et ex meris coniedluns colligi obferua- uit ipfe Niceronivs Praecocis autem ingenii adolefcens cum Gro- tius eminuerit, inter huius charaderis pueros lociim ei quoque fecit Hadr. Bailletvs": et de vita, morte ac /criptis FI. Grutii ohferuationes complures attulit Anonymvs *, qui eft lo. Georg. Mevschenivs, et de eius genere, pueritia, munere in republica, carcere et fuga in Galliam, exilio, legatione Suecica , itinere in Belgium, naufragio et morte , ea ex fontibus literariis cumulat, quae pofiea materiam biographis fuppedita- runt Grotii vitam dcfcribendi. Ibid. lin. 13. afin, Ob doSirinae laudem fuit commendatijpmur. Erat enim literaturae Latinae , Graecae , Hebraicae peritilTimus Ibid. lin. vlt. not. o. Exempla habes /. c. p. p feqq. Legendus h. 1. im- primis Bailletvs 1. Cecinit de hac praecoci eruditione difcipuli fui lOSEPHVS ScALIGER Hugo /oboles Grofius optimi parentis Olui limina nondum tetigit puberis aeui Sed mente /enili teneros praeuenit annos Magnum meditans , aufpiciis noluit illis Praeludere, quae vejlicipum poflulat aetas Sed maluit a grandibus inchoare coeptis. Vna vero 'ex Mardani Capellae editione gloria , praeclariffimum ingenii dluini in adolefcente exemplum effe poteft , de qua in hiftoria critica L. Latinae dicendum ^ pag. 730. iln. ig. Torque aureo tejlatus efl. Erat tum anno cIoIoXCVIII. annos natus XVI. et In eo itinere fummos In iure honores capeflere, ra- rum erat et! inwfitatum. pag. 735. bn. 13. Non fine iucunditate intelligi pote/. Legenda et pon- deranda hac occafione epijiola Grotii ad. Erycum Puteanum * , liberationem ex h") pag. 4SO. p) Viti, eius vita in coli. Bat. p. 421. i) Tom. II. p. 496 feqq. q) loc. cit. Jt) pag. 205. r) Carm. praef. Mart. Cap. Plures addit cl. i) Journ. des Savans Fevr. 17J}. p. 378- bibi. Chr. Fr. G. Meistervs in bibliotheca I. N. G. theol. P. VlII. p. 871. P. 1. p. 200 feqq. qui in feqq. etiam fufe eius W) Conf. nou. Iit. Lipf. 17S'4. p. »70. commentatores enumerat. in) loc. cit. p. 44. n) p. 243. s) Conf. Fabrie. bibi. Lat. T. I. p. 640. d) Obf. felerf. Hal. T. VII. obf. 14. p. 329 fqq. t) loc. cir. Append. Hift. phil. B b b b b b 930 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. II. CAP. IV. ex carcere ilU gratulantem , in qua nefcias , vtrum vel elegantia ingenii, vel pedoris pietas atque candor primas partes tueatur, adeo iuRa, decora, pia , et viro fapiente atque Chriftianae ciuitatis alumno digna funt omnia, vt ledio decies repetita decies placeat. Ibid. lln. aa. In deninciendo fibi Grotio bemjiciis certauit. Meminit hu- ius beneuolentiae Gassendvs in vita Peireicii “ , his verbis: jdnni infe^ quentis (1621) primo Jlatim vere amplius , quam menfe decubuit ;■ adeo vt neque dijcejfurum iterato cum rege Varium comitari potuerit, neque Hugdni Grotio tum primum in Galliam appulfo , quam multa magnaque ojficia dejiinauerat, ex- hibere. Scilicet tanti dium ducebat, vt in vicem Scaligeri njfertum Galliae di- ceret etc. Ingreffus eft Lutetiam Grotius anno cloiocXXI. die 23. Aprilis donatiuum a rege accepit M. Xhalerorurft, quod eripere illi aecufationes aduerfariorum non potuere \ pag. 736. not. f. Grotius vindicatus P. L p. 266. Diligenter et accu- rate hiftoriam celeberrimi operis enarrauit, et imprimis fortunam libri,, ed tiones, verfiones , interpretationes , obiediones eius recenfuit Nice- RONivs y cum his nollris comparandus. pag. 737. not. h.. Ep.. ad Gallos 66. Pon. 76. quae eft ad Peirefciiim, vbi inter alia : interim non otior , Jed in illo de iure gentium opere pergo , quod fi tale futurum eft, vt leblores demereri pojjjt, hnbebit, quod tibi debebit pofteri- tas, qui me ad hunc laborem et auxilio et hortatu tuo excitajli.. Scripta elt ilia, epiltola II. lan. 1624. pag. 739.1in. 3. Inuentum fuijfe iureconfnlfunl Helmjiadienfem. Io. A Fee- DFN iurisprudenilae et mathematMin proiellorem qui poli audoris vlti- ma tata Amjlelodanii anno MDCLllL edidit annotata in H. G. de 1. B. etP. Valde contemnit hunc Grotii cenforem Niceronivs Erlitiones et re- futationem libri a Grafv/lnckelio qui Grotii amannenfis fuerat, titulo Jlriclurarum ad cenfuram Io. Feldeni de L B. et P. i6pq. editam , quae et ipfa non omnibus probata efl, recenfet bibliotheca Grotiana, fubiunda vindiciis Grotianis Non fine iurgiis et contumelia, haec concertatio adai eft , Feldenio par pari referente., pag. 742. !in.. 12. a fin. Ad res magnas nato praeditum. Veftigia eru- ditionis caftigatae in hoc ftudio morali adeo commendauerunt Hennin- gefium Friderico a lena, eledoris Brandenburgicl ftatus adminiftro, vt eius potillimum iudicio perfuafus eledor eum legatum in comitiis Ratis- b.onenhbus efle iuberet. pag. 743. lia 3. Adeundi funt. Comparandae, cum his iV7r^- ronianne, et; quae luppleuit interpres Germanus,, a nobis hoc loco- non. exferibendus.. pag. «3 Epp. Reraonttr. CCCtXXXVIir. p. 654. edi y) I. c. p. fz feqq^ qui copia et- accuratione vlt. anni' 170C. CommPndnndus, x) L lil. T. V. Opp. p. 289. Con£. Obf. fel.. loc: cic. p. 56., Jial. T. VIE. obf. 15, p. 558; m- 749- 75.0- DE EMEND. PHILOS. MORALIS REGENT, AETAT. 931 pag. 746, lin. 27. filiis tribus. Inter eos eminuit Petrus, tum Ingenii praecocis et parentis aemuli, maxime Latini carminis laude com- mendatus, partim meritis de republica in legationibus ad aulas feptentrio- nales confpicuus. pag.747. lin. 16. a fin. Pulcherrimis coriporibus naeui fui infiint Cogitandae quoque temporum et fatorum, maxime in Belgio foederato circumllan- tiae, iiudium fadionis, rebelliones frequentes et mille alia, quae inge- nium Grerianum a fedarro fpiritu et remediis violentis vehementer ab- horrens ferre non poterat, et interdum in contraria currere coegerant ^ Ibid. lin. 7. a nn. ^'ifi Grotio vfia fuifid diuina prouidentia. Non ingra- tum foreLeclori hiiroriae fontes veros adaequatos rimanti adferibere iu- dichim Ch. Thomasii ", eo quod multa complee aduerterej quodque ideo in verum et genuinum prin- cipium cognofeendi in iure naturae et gentium non attenderit , nec legis homonymiam fuftulerit, lumen vero reuelatum et naturale vbique fere mifcuerit, quod ius gentium fpeciem iuris voluntarii fecerit, vt ea tacea- mus, quae theologi in eo notarunt puritati dodrinae facrae non vbique conformia Verum haec a communi humanitatis forte non aliena et inufitata funt, vbi nihil fimul incipitur et perficitur, hiftoria vniuerfali tefte luculentiftimo Aft fatendum tamen , plura Grotium attuliffe, quam co tempore expedari poterant, dignum, cuius aeterna maneat in annali- bus hilloriae philofophicae memoria. pag. 748* lin. 7. a fin. Nimia literaturae orientalis copia granata tra- ctatio. Dudum id obferuatum viris dodis, nihil minus tradandum fuiffe, quam huius difciplinae moralis argumentum,- a Seldeno, ea confufionc ftudiorum fuorum perturbato , vt eodem tempore de rebus toto genere diuerfis cogitaret, digrefliones etiam captaret adeo remotas et interdum tam longas, vt nifi ita ftudia inftituiffet, non potuiffet tantam ordinis et rerum perturbationem ferre. Addit his Io. Clericvs ac /ane dum ordinem ct perfpiciiitatem negligit, non parum taedii leCtoribus creat, quae vera et vtilia habet longe plurima ^ minus facile intelliguntiir , et ficiibi in errorem dc- labitury S) I B E M loc. sir. e') Art, cric. P. I, c. 5. 5. $• P- 96. DE EMEND. PHILOS. MORALIS REGENT. AETAT. 933 tahitur , vix origo erroris deprehendi- poteft. - - Confufw., digreJftones,teJlimo~ nla alienn et immenfii illa eruditionis vnum in opus congejiae farrago facile fu- cum faciunt , et perfpicaces etiam occaecant. Quae in genere de Seldeno re- diflime obferuata eo magis ad hoc iuris Ebraei vniuerfalis fyftema per- tinent, quo magis argumentum varietate et copia ledionis prorfus ob- ruit, et ledorem impedit, vt intolerabilem iuris naturalis et traditiui con- fuiionem detegere, et quam inepte et. fine neruo rationes expediantur, intelligere Tatis poflit. Mirandum itaque non ell, opus cetera erudita leclione fpilTum atque turgens admiratores haud reperiffe, nihilque ad- iutam ab eo dirciplinam iuris naturalem. Verum enim, quod C. Tho- MASivs ^ pronuntiauit, iudicium, Seldeni librum effe faltem hifioriam fen- tentiarum rabbinicarum de iure naturae; malumus dicere , de traditiua philofophia morali ludaeorum incerta et fidem non praeftantia exhiben- tem, nihil magis pertinere ad ius naturae, quam aliam quamcunque phi- lofophiae traditiuae enumerationem , et confundere magis , quam expo- nere difciplinae huius latifundia, ledlio ledorem docebit. pag. 749. lin. 12. Reliqua, quae de mari clanfo cum Grotio dlfputauit. Occupat Seldeni Uber de mari claufo Tomum 11. opp. eius Londini j^2(). editorum, laudaturque ob multam eruditionem et veritatem, quamuis naeuis non careat. Certe Grotium Seldenum peculiari opera refellere aufum non effe, fed duo tantum epigrammata in eum fcrlpfilTe obferuat cl. M E I s T E R V s Qiiod filentium verifimile efl: 'perfuafifife .Grotio non tam caufTae deterioris materiam , quam ingratum patriae contra ipfum animum , cui tamen ifto fcripto velificabat Pro Grotio autem, de ' mari libero in arenam defcendit Th. Graswinckelivs , cui vindicias oppofuit Seldenvs vt alios taceamus in hoc argumento occupatos, qui ad fpecialem hiftoriae I. N. tradlatlonem pertinent, a quibus difquiri folet , num ius maris libertati plenae afferendum omnique imperio exi- mendum, vel ex altera parte vnico regno oceanus obnoxius vindican- dus fit. In qua quaefUone ex vtraque paite limites quaeftionis tranfiihffe hos fcriptores, I. N. periti et accurate phiiofophantes dudum decreue- runt. Verum haec obiter. pag. 750. lin. 3. Anonymus quidam adiecerit. Dolemus , non eandem fortunam habuiffe illullris viri memoriam, qua Grotio frui licuit, vt in- tegra atque iufta, at arcana quoque eius biographia confcriberetur. Quan- quam enim res eius tetigerunt lo. Petr. a Lvdewig % Reimmannvs % Hevmannvs Glaffeyvs ”, alii, certiora tamen et pleniora poftulant Bbb bbb 3 tanti f') loc. cir. p. 88 feqq. qui de mari libera vel claufo fcripferunt , recen- Z) 8ibl. I. N. et G. P. IL p. Ii2. c a vi7tT .t t) Or. de vita Pufendorni, Or. XVII. p. 463. Ili T. II. Opp. p. 141,. Lond. 1653.4. MeruIlTe H (t. Iit. Gcvm. P. IV. p. 612 feqq. hac difceptatione Seldenum , vt c.ircere . quo re- Cy A£l. phil. Vol. III. p. 641. 949. linebatur, liber exire poflet, tradit auftor bibi. m') Hilt. iur. nat. L. III. 5. 121 fqq. p. 201 fqq. Iuris irap. c. 3. p. 233 feqq. vbi ctteri quoque, quibus iner.io addi debent memoriae erud. Ni- CSK.OKIA. 934 ad PERIOD. III. PART. II. LIB. II. CAP. IV. tanti viri in iurisprudentiam naturalem*, et hiftoriam merita. Nos quae adduximus, ex f piius mentione paflim in fcriptis fuis fada collegimus, alia .ftri(n:im addidit bibliotheca fcriptomm iuris imperantium. pag. 750. lin. II. ./^JfeStani nutem perjicere non potuit. Infpicienda eft acutilTimi philofophi et mathematici , qui imperatori et Principi Palatino Sulzbacenli a conliliis fuit, et cathedram mathematicam in academia le- nenfi circa finem fecull elapfi praeclara multaque laude ornauit pbilofo~ pliia mathematica , per fingulas [dentias continuata , vniuerfae artis iniieniendi prima (lamina compleUens , quam lenae publici iuris fecit, vt intelliga- tur , quanta ingenii profunditate , quanto iudicio in philofophia et ma- theli verfatus fit, quam multas veritates viderit, quas polleri philofophi fuo nomine vulgarunt, et quas propter cogitandi profunditatem negle- 6las effc dolendum efl. Ex eius fchola prodeuntes Leibnizius et Ham- bergerus , qui Wolfium pollea formauit , telles funt, quo loco ponendus fit philofophus praeflantiflimus , fed ob conceptus mathematicos diffi- cilior et obfcurus. Ibid. lin. 6. a fin. Ipfe Pufendorfius prouocaf. Qiiae omnia ( fermo efl de difciplina morali demonllrationis capace) non ita pridem peculiari libro perfpicue admodum et /olide oftendit V. C. Dn. Erhardus Weigelius, in acade- mia lenenfi mathematum profeffor amicus meus honorandus ". Qiii idem pri- mus me hortatus ejl . vt in ijlo genere quid conarer , et cuius ingenium in non- nullis facem mihi vtili (fime praetulit. Haec ipfe Pvfendorfivs ex quo iudicari potefl, In quantum iurisprudentiam fuam moralem, quod non- nulli volunt, Weigelio debuerit, qui non erubuit honello pudore fateri, per quem profecerit. Eodem candore ingenuo faffiis ell, multa fe de- fumfilTe a Grotio, nec parum debere Thomae Hobbcfio. Verum- haec pleraque pQllea refinxit, vt nouum I. N. et G fyllema effingeret. pag. 753. lin. 5. Ad legatum Siiedcum Coyetum in aula Hafnien/i commo- rantem vocatus ejl. Erat tum in minllteriis regis Suecici Efaias frater fy multumque apud proceres valebat, quorum commendatione pollea du- catus Bremenfis et Verdenlis cancellarii munus accepit, vir et ipfe vete- ris atque recentioris literaturae cognitione celebratilTimus, et Samueli fratri par. Is in legati Suecici domum eum introduxit, fatali quidem ipfi fratri tempore, qui cum reliquis legati domellicis captiuus detentus efl j afl felici pro philofophia, quae taedii leuamen in excutiendis mora- lis fapientiae fundamentis quaerendum illi commendauit. Sed excutien- dus et legendus ipfe locus Eridis Scandicae^ quem p. 126. allegauimus, vbi in epi/lola ad amicos fiue apologia contra Nic. Beckmanni libellum famufum, plufcula de vitae fua© circumllantiis memorauit. pag- CERONiANAE T. XIV. p. 239 iteinquc prae- _ o') Vid. 1. c. not. a. fationes verfionuin Gallicarum operis de I. N. et ' p) Erat is noftro natu maior, et regis Sueciae G. er Intr. in Hiltor. Biblioch. Fabrich P. IV. eonfiliarius , et ad Galliariim regem legatus, cu- p. 133. j".s opufcula edidit ili. Lvdewigivs Hal. 1699.8. m) Habitabat in eius aedibus per annum 1657, DE EMEND, PHILOS. MORALIS REGENT. AETAl'. 935 pag. 756. lin. 9. In hijlorin critica et literaria iuris publici Germanici ex- ponendum ejl. Stridlim celeberrimi libri hiftorlam enarrant nouus^ editor Christianvs THOMAsrvs ? et P. NiCERONivSy qui editiones quoque, cenfuras, verfiones, commentationes ordine recenfet, ipfe adeundus ^ Ortae inde Pufendorfio cum Scharenfchmidio I. V.L. controuerfiae, qui- bus fub Io. Rolleti nomine fe vindicauit, pag. 759. lin. 4* In libello de offido hominis et cluis. Hiftoriam litera- riam elegantis compendii enarrat Niceronivs editiones et verfiones Meistervs ‘ , et bibliotheca iuris impererntium quos vide. Inter hos vero omnes vt de maiori opere, ita et de minore epitome optime meruit Io. Barbayracivs, cuius praefatio inI. N. etG. imrodudtionem egre- giam exhibet, in omnem do£lrinam moralem. ' P^g' 759- ^4' fuo loco diSlum. Recruduit hoc bellum,, cum mo- ralitatis obiedliuae fyftema a Pufendorfio , Thomafio , Buddeo aliisque reiiceretur, Wolfius autem de intrinfeca et metaphyfica rerum atque aRint, it) Mirsmiir ideo, potiiifTe Pol. LyservmBo- dino eum ftupenda leiftione, quam ei non dene- gamus, iudicium fubailius, quo omnes fere fii- perauit, tribuere App. iit. pag. 327. contra- rium demonitrantibus viris do■) p. 121 qui in compendio multa complexus eft. Elor. pag. 119. s) Kibl. philof. P. III. p. i83 leqq- 0 Tom. I. p. 284 feqq. t) loc. cit. p. 150 feqq.vers. Germ. 7O Rcl.de bibi. Ilal P. III. n. 290. p. 416. loc. cit. " a") conf. bibliothecar. imparr. p.392. c) Fuit ille polt Leonardum Pog-gfuin et Bar- tliolomaeum Scalam fecretarius reipublicae Flo- rentinae de quo videndus PocciANTivs cac. Slrc. DE EMEND. REGENT. AETATE PHILOS. CIVILI. 945 genere adeo eminuit, vt inter optimos gentis fcriptores numeraretur. Damus tellem non avixTrxT^toirtjv modo fed et attentum , Michaelem PocciANTivM, cuius vcrba , ob libri raritatem ipfa h. 1. legenda tra- dimus. j, Nicolaus Machiauellus Reipublicae Florentinae vir a lecretis, „qui etfi Latinae linguae literatura effet ignarus , vel mediori certe ha- jjTum literarum cognitione inftrudlus, tanta tamen eloquentia laborauit, ,, tanto ingenii lumine polluit, tanta inuentionis fubtilitate emicuit, et y^anta varietatis foecunditate fcatuit , vt iure ab omnibus orator falli iu- „dicii, plenus poSta peracutus et docilis, et Hiftoricus percelebris et grauis „commeruerit appellari : quin potius tanta rerum fententiarumque cogni- „tione in fuis locupletiffime fcriptis incelllt, vt egregiorum virorum fen- jjtentia ad redie fcribendi facultatem perueniffe iudicaretur. Complura „et ipfe enarrauit patrio eloquio , fed cum vana multa mifcuiffet fidei „chriftianae et pietati catholicae aduerfantia, ob id finguli eius labores a j, concilio Tridentino anathemate fignati funt. Fato funduyeft Florem ,,tiae 1526. cum accepto timore pharmaco , quo fe aduerfus morbos vi- „tae fuae iadlabundus illurilTet, in aedibus fandlae cnicis reconditus eft“. Ex quo loco teftis domeftici et coaeui incertae de Machiauelio traditio- ' nes fatis certo poflunt indicio emendari. pag. 78s* lin. 4. a fin. Quo loco pojitus eum. L. cum p. lin. 20 quae res eum in miferiam ef inopiam detrujit. Praeferendam hic putamus rela- tionem Nerii Baylio ; verifimile enim non eft , Mediceos , fi verum eft, quodipforum tyrrannidi frigidam fuffiindere voluerit, paffuros fuilTe, vt e*priftina gratia in tantam, qua pauper et contemtus obiit, miferiam in- cideret. Nobis valde probabile eft, nimiam familiaritatem, cum Aloy- fio Alarnanno et lacobo Diacettino aliisque, quf Mediccum primatum perhorrefcebant , et exemplo Bruti et CafTii a Machiauelio commendato, infidias vitae cardinali lulio Medices, poftea Clementi VII. * parabant, ei caufTam extitiffe, cur gratia Medicea excideret, et pauper atque defertus obiret. Rede itaque nos eas circumftantias h. 1. retulifie, ex his con- firmari poteft. llluftrant eas, omnesque Florentinorum cum Mediceis de- certationes enarrant annales Italiae Muratoriani , Tomo IX. et X. pag. 785. hn. vit. Plurimum autem apud Caefarem Borgiam quoque va- luit. Excutienda hiftoria illius ducis in annalibus Italiae famofi , vt intel- ligl circumftantiae Machiauelli melius poffint, difcenda ex ts tsxvo L. A. Mvratorii annalibus Italiae T. IX. X. pag. 786. lin. 13. a fin. MDXXVII. fato funbius ejl. Annum MDXXV 1, ponit Pocciantivs-^, quem annum fequentem indicare, errauit biographus Germanus. Recepit iugum Florentia clobXXX, fup- prefta fa(^tione Soderina. Ibid. d') De celeberrimo lioc fuae aetatis poeta vid. biographia Machiauelli libro de principe Gerni. PocciANTivsi 1. c. p. 6. praeinilTa. f) loc. cit. errat itaque bibi. lur. imp. p. 109. «) Confundit lulium Medicem cum luliano quae annum 1528. emortualem ei tribuit. Append. HijL pliil. D d d d d d 94^ AD PERIOD. III. PART. II. LIB. II. CAP. V. Ibid. lin. 3. a fin. V t libri eius Jim cenfura in Italia omnium manibus ver- fareniur. Neque Clemens VII. P. M. neque fucceffores vsque ad Cle- mentem VIII. venditionem librorum Machiauelli prohibuere. Hic vero inflammatus clamoribus Pofleuini et Thomae Boflii « primus in indicem retulit , cum annos LXXII. efTent fine fufpicione ledi atque diuenditi. Ibid. lin. a. a fin. F no fafce. Raras effe veteres , quas enarrat editio- nes operum obferuat N i c. F r. H a y m * et ex eo I o. V o g t i v s '. pag. 787. lin. 8- Et V metiis MDXXXll editi titulus^ ejl. Aflignat cum plerisque aliis primam editionem anno cIoIoXV. Strvvivs , aft ob- feruauit cl. K a h l i v s ad h 1. Macliiimelli principem excepiffe librum, quem in decadem primam 7T Liuii Jiilo fgnaueraty in quo libertatis defenforem Jlrenuum fe gejferat. Itaque principem Machiauelli tanquam continuationem ijlius libri conjiderandum effe^ id quod ex c. 11. appareat, et ipfa librorum comparatio euin^ eat. Qtiodfi rede obferuatum, non potuit Princeps anno 1515. prodi- ifle, quo nondum editae erant diflertationes politicae in Liuium.Monen- dumautem, omnes editiones fcriptorum Machiauelli paflim occurrentes annum audoris emortualem non fuperare praeter editionem principis mam, cuiannus MD. tribuitur, de cuius tamen exiflentia dubitat Vogti vs * Varchium teftem adducens, anno i5'27. nondum principem Machiauelli fuiffe excufum. Quod fi verum ell, inter fcripta pofthuma ponendus et annus 1530. affignandus eft , quem plerique indicant. Vnde incerti ad- huc de ea re haeremus et Niceronianam in illis accuratius annotandis im duftriam et attentionem defideramus, quem miramur, tam celebrem vi- rum inter multos alios minoris famae omififTe. Ibid. lin. 13. Repetitam anno MDCLXXXl^l. Pon. cIoIocLX. cIdIoLXIII. MDCLXXXVI. Laudat egregiam praefationem Conringii Strvvivs, in qua apologiam pro Machiauello fcriplit, additis anno fequente animaduerfionibus politicis., in quibus regulas et axiomata Machia- uelli examinauit atque ad lapidem Lydium exegit, quae cum fanis de re- publica et principe principiis minus conueniunt. Ibid. lin. ig. ED. DAKES. Leg. EdvardDakres, et conf. Meistervs'. Ibid. lin. 19. Sed Germanice quoque lucem viditFrancofurti MDCLXXXEI. ' Flegantiorem et comtiorem verfionem Germanicam exhibuit anonymus et praemifit Antiniachiauello feriptoris augufli et philofophi Goettingae 1741. 174^. Francof. ctLipf. \j ^^y.-Hannouerae 1756. cum annotationibus. Ibid. lin. vlf. Atheifmi notam - - fuife inujlam. Accellit huic parti au- guftus audor Antlmachiauelli ^ qui in praefatione monet: „librum Machia- j.uelli in politica eundem obtinere locum , quem Spinozae liber in theo- „logia Conf. bibliotii. imperant, c. II. pof 3. §. J. p. itf. obferuauit Coniineius ne vidiffe quidem Machiauelli principem Pollcuinuin, cum eum condemnaret. F) Libr. rar. Ital. p. 249. i) Cat. libr. rar. p. 427. fc) loc. cit. 0 Bibl. I. N. et G. P. III. p. 50. DE EMEND. RECENT. AETATE PHILOS. CIVILI. 947 ;,,>Iogia tuetur, Spinozam enim fundamenta religionis euerfum iuiffe, „MachiaueUum ruinam philofophiae moralis et ciuilis fuifTe meditatum, „Cum autem Spinozae errores theoreticl tantum lint , Machiauelli pra- „dici, illi vero tot antagoniitas repererint, qui pro caufTa Dei mdita-, ,,uerint , mirum efle , hunc et paucas tantum fuiiTe hriduras expertum, „et non oblfantibus periculofis in' morali argumento axiomatibus, adhuc „in cathedris politicis viuere et conferuari. Itaque, ad hunc humani ge- j^neris hoftem debellandum haec praelta iniri, et rationis atque iuhitiae „principia fraudi et fceleribus opponi etc.“. Sed et reliqua legenda funt, quae fapienter de periculis exledione/?mf/^/x enafcentibus edilTeruntur. pag. 791. lin. 9. a fin. Quae exponi fine det eflationenoii debent. Egregie his addit purpuratus philofophus ; „Quod fi fupponatur, Machiauellum non jjVoluiffe praecipere, quid principes facere debeant, fed quae faciant, adeo- „que audior fatyram fcripfifle indicetur : confiderandum tamen efiTe, in- „iulte eam in principes in genere effundi , cum impoIBbile fit inter tot 5,imperantes non inueniri etiam principes quandoque fceleratos et ma- „los , quibus vero non pauciores boni poffint apponi. Iniullum autem 3,effe, particularium vitia exprobrari toti ordini, et ad eum deprimendum jjrefpicere**. ' pag. 791. lin. 8- a fin. Prodere videntur. Exemplum dabit caput vigef- mum quintum Principis, de influxu fortunae”. pag. 792. lin. 7. jiliij qui videndi. Aduerfariorum Machiauelli nomi- na et fcripta, additis obferuationlbus fuis Cl. Meistervs " enumerat. Qui ad Antimacbiauellum regii fcriptoris delatus haec ex vero addit : Omni- bus ^ quaein hunc vs que diem contra Machiauelli principem prodierunt., fcriptis ca- rere tuto poff imus , ex quo illud regiae manus opus habemus , fummi oratoris laude maius , quod fub Antimachiauelli titulo omnium , quibus vera philofophia et fapientia in pretio e/l, gentium plaufum habet, atque admirationem. Ex hoc quippe cognofcimus, omnes caeteros, qui in hoc genere aliquid pojf e voluerunt, aut nihil, aut Catone hoc infinitis numeris inferiores ejje. Cui iudicio aequa men- te fubfcribent omnes , quibus coronatus audior non axiomatis tantum faftigio , fed et fapientiae diuitiis eft fuperior. Subfcripfit eidem fenten- tiae quicquid prudentiam et virtutem animi , quicquid iudicium acutum et elegans , quicquid fapientiam omni affedluum et praeiudiciorum in- temperie fuperiorem admirabatur praecipue, quod illum fibi regius phi- lofophus finem conftituiffet , non modo vt bonos clues, fed vel maxi- me vt optimos reges atque principes terrarum formando communi orbis faluti et felicitati profpiceret. Singula enim principis capita fublimi me- ditatione examinando non artes tantum tyrannorum malas excutit fed et D dd d dd a ■ quod ?»0 Prodidit Florentinus philofophus voces ni- n) P III. p. 5?. fitemque bibliotheca philof. hili talTasque nuces Iblere adducere fe locopria- Striuiiana Kahlii p\ II. nae-. i8c feoo hihiiorh cipiormn clanirimovum. imperant, pag. 113 jleqq. qq.iiouoin. 948 AD PERIOD. nr. PART. II. LIB. II. CAP. V. quod ipfe Machiauellus folet, ex nollri aeui hjftoria illuftrat, ea animi cxceifi moderatione et dignitate, quae vel fola conditorem libri priuatis fubfelliis longe fuperiorem et throno dignum prodidit, et quam cara ilU prudentia architedonica virtutis fulcro nixa effet, memorabilibus ex- emplis demonRrauit , feribendi autem elegantia et artificium Le argumento a noflro fcopo alieno LeCtorem adire iubemus. Ibid. lin. 4. a fin. In libello , cui deteUio titulum feciL Eadem ell faty- ra, quem in obf. antec. adduximus^. e) Vid'. nouv.| biblioth. Nov. 1740; biblioth. Goetr. I74r. 1742-. Bailbnnee Tom. XXV. P. I. q) Vid. Hiitoria Antunaduaiielli ia ed'. Germv p) Antimachiavel , ou examen du Prince de adieda. Macliiavel avec les notes hiltoriqiies er critiqiies,, r) Mem, T. VII p.284 feqq conC Bibi, choife Hag;. Co?n. et Lond roS- editio Voltainana, T. VIII. p. ir6r. Thissier X IlL^p. 249. feq^q;. Amtt. 1740. 8; bis reciifa cum annot. Ameloride s) loc. cit. Ia liuffaye,, Lipf. Bag, 1743- Germanicai t) pag. 69^. nor. Q- DE EMEND. RECENT. AETATE PHILOS. CIVILI. 949 pag. 797. lin. 16, Reges non imperarent Multa huius generis, et curio- fitate ledoris non indigna folent de Buchanano narrari, quae tamen hic locum non capiunt, et ex coliedaneis Teissieri ad Thuanum “ hauriri poffunt. Ibid. Ex ingenio catamoque Huberti Languetis Bugurdionis. Dudum id probatum dedit Philippvs de la Marre, cui vitam Langiieti debe- mus, curaill. Lvdewigii Halae cbcc. recuramj receperunt quoque id Zieglerus, Kulpifius, Boeclerus, qui Laufannae fuifTe virum dodum te- ftatur, qui pagdlas ipfius Langueti manufcriptas habuit , et cum reliquis eius fcriptis comparauit Rationibus id poftea P. B a y l e euicit , vt dubitandum ea de re hadenus non videatur. Eandem operam praeftitit Gisbertvs Voetivs peculiari difquifitione de au^ore vindiciarum contra tyrannos , quae fub nomine Iimii Bruti Celtae aliquoties typis^ editae fiint pofl quam Languetl nomen nouac editioni praefixum eft. Editiones ce- lebris libelli indicant bibliotheca imperantium^, tt bibliotheca L N. et G.'* quae etiam verfionem Gallicam et Germanicam memorant. Vfus au- tem eft audor potiftimum tum S. Scripturae audoritate, tum Buchanani deriuatione fummi imperii ex eius origine atque natura , ex qua facile iudicari poteft, variantem flatus controuerfiae mutationem in plerisque verborum pugnae praelufifte. Non tamen fine refutatione dimifta eft celebris difputatio , fed inuentum efie hominem Gallum, qui Bruto fe op- poneret, notat Strvvivs Biographiam celeberrimi viri et imprimis intima Melanchthonis amicitia rerumque pro principibus proteftantlbus gellarum memoria clariflimi Philippum de la Marre confcripfifie, fupra diximus , et ad editionem Ludewigianam , vertente feculo editam pro- uocauimus. Repetiit eam et luculenter enarrauit Niceronivs obfer- uationibus Germanici interpretis audus , qui etiam fcriptorum et epifto- larum Langueti catalogum inftruxit, quocum comparandus Philiber- Tvs Papillo Nvs, in bibliotheca fcriptorum Burgundicorum'^. Nos, ne va- cuum de hoc viro ledorem dimittamus , afferemus epitaphium Langueto fcriptum et eredum Antwerpiae, vbi obiit, quod praefixum eft eius epi- ftolis ad Philippum Sidneyum fcriptis % et potiores charaderis eius cir- cumftantias enumerat „Deo patri de Domino lefu Chrifto S. Huberto „Langueto viro nobili ac diferto, nato Vitelli Heduorum oppido egre- „giam laudem in omni dodrinae genere iurisque ciuilis fcientia propter „excellens ingenium , promtam memoriam et exadum iudicium confe- „cuto, prudentia vero, quam ex diligenti hiftoriarum perfcrutatione, et ^plurimum celebrium hominum fedulo quaefitis vndecunque amicitiis D d d d d d 3 ,,ac k) Tom. IIT. p. 247 (eqq. a") P. III. p. f,\ (eqq. »•■) Conf. Bibi, imper.inr. p. 12J. b) Bibi. phil. P. II. p. 23f. >) 'AwmfjLMs primo Amitelod. i66f. r2. edita e) P. IV. p. K6-98. et pofte-a tomo IV.. Difpp. feL eius- inferta. d) T. II. p. 28- add. Thov. et Teissjer li, '%) pag, M2. rj Editis Lug,d. Bat. 1646. 12, op ' AD PERIOD. III. PART. II. 'LIB. II. CAP. V. variis ad quaslibet Europae nationes, gentes, vrbes et principes ,,miiTus, etiam ad praecipuos nonnullos peregrinationibus atque longo 5,rerum et annorum vfu, natura quadam vi non mediocrem eit adeptus, „valde praeftanti: viro condiciorie caelibi, morum elegantia, comitate ,,grauitateque perinftgni, fide porro animique magnitudine, lapientia et ,, pietate, qui eas virtutes non folum vita, verum etiam, quod caput eit, „moriens inteftatus ipfe, fufis ad Deum toto morbi, quo , decubuit tem- „pore, gemitibus , et ardentifiimis in extremum vfquC vitae fpiritum pre- „cibus habitis , infuper ad familiares vitro citroque de diuinis, humanis 5, publicis priuatisque rebus et de noflri feculi perfidia variis fermonibus „expre{lit. Ob quae fcilicet vniuerfus ciuiiatis Aduaticorum fenatus „mortuo funebres honores legitime decreuit, reque ipfa exhibuit , lon- „gc clariffimo: amici fuperftites memoriae caufTa bene merenti. Vixit 5, annis LXIII. obiit Kal. 0 ram in partes poltea difpefcitur , vnde res fingulares non effen- tla , fed figura et lortrta tantum vnius fubi lantiae differre ffatuunt. Qitare duplex principium admittunt, fupremum illum fontem et animam rerum, quibus ineft et prouidet, et aliud mediatum, quod ex ido dependet et na- turae formas ex primo fonte imprimit, pro eius beneplacito. Fieri au- tem , nugantur, illas tranfrr.utaticnes qiiafi lufus diuinae effentiae ita , vt cx maxima particula velfita materiarum quinqije, imprefliohes miaOR>m particularum fulciantur, indeque tot varietates oriantur. Quae quidem afyfteinatls emanatiui natura parum funt remota , 'quod non emanatio- nis tantum fontem, fed et emanatmum principium aliquod minus et de- pendens, fiue principiatum primum fiipponit, quo ceu inffrumento per imprefhones reffridiorium et modificationum res particulares et mate- riales fuftentantur et exfurgunt : quo pa^o fyffema hoc Gangeticum (nam populis ex vtroque fluminis litore habitantibus et philofophantibus com- mune «eil) cum cabbaliffieo pulchre potefl; comparari. Timemus ta- men, ne lefuita miffionarius v^eteris fcholae Platonicae et Stoicae notio- nibus occupatus plus apud Indos fe inueniffe fibi vifus fit, quam reuera inuenit. id quod totius hypothefeos affe-4 AD PERIOD, III. PART. II. LIB. III. CAP. II. hara Indiae vix obuia fubtilltas huius apud illum interpretationis occa- lionem fuppeditauerit. QLiicquicl autem eius rei eft, de illo non dubi- tandum, ex mente philofophorum Indorum fontem infinitum ens primo primum, mediantibus principiatis emanatiuis magnis, quibus ternarium numerum tribuunt, res lingulares omnes modilicalTe , et in dies tranf- mutare.. Qiiae cum allegorice more orientalium delineata effent a fapien- tibus gemis, anfam praebuere mythologiam et allegoriam in hiiloriam conuertendi, et tot numina mirabilia infanarumque formarum excogitan- di , quae foediflima idololatria et fuperltitione totum orientem replendo veritatem in mendacio detinuerunt. Verum in re ex fupra diclis non ignota plura non addimus, fpeclmen autem Iioc fyftema phyfiologicum et metaphylicuin effe volumus ledori, vt intelligat, etiam fub Indico coe- lo non dcfuilTe ingenia phllofophica, quae, nili impietas ea feduxilTet, facile ad puriorem Dei cognitionem perueniffent. Quanquam autem haec impura et impia latis funt, laudandum tamen inditutum philofopho- rum Indiae, quod theoriam de Deo ad eius cultum ct prafticum vitae vfum retulerint. Ex quo fonte elegantia praecepta ne cathedra quidem Europaea indigna produxerunt , quae ex ore et calamo Batrouherri phi- lofophl In fine capitis huius adiunxirnus: quaeque facile aliis Indicae do- dlrinae moralis exemplis pofTcnt augeri, li nodrae id pateretur traedatio- nis modus atque limites. Laudandum quoque in Indica et imprimis Ma- labarica gente, quod fedasdoedrinarum inter fediftlnguant, et lingulis lin- gulas difciplinas tribuant, quas ad felicitatem refpicere eiusque confe- quendae modum et media fuppeditare iubent, aculeatarum controuerfia- rum, quales Graecae feclae aluerunt, dididia euitantes, et fclentiam cui- libet fecdae propriam apud eam vrgentes, vt curfus inter eos philofophi- cus fua integritate condet. Id quod ex relationibus miflionariorum tum Protedantium^, tum Pontificiorum^ nouimus, qui narrant inter ve- teres Bramanas fex fcholas fecdasue primarias floruifle, Niyayam, Ve- dantam, Sankiam, Mimamfa, Panfanialam ct Bhadiam. Primam excel- lere in logicis, fecundam in metaphyficis, et in ratiociniis rite conne- ^lendis non tres, fed quatuor terminos pofcere : qua ratione mirum non ed, quaedionum et controuerfiarum fubtillum cacoethes non minus in his fcholis Gangeticis inualui/Te, quam ante haec tria fecula occidentales fcholae per fchoiadicam logicam palTae funt. Tacemus fedlas hetero- doxas quod in tali mlferabili opinionum theologicarum chao aliter eiic- nire non poted. Sunt inter has feclas heterodoxas imprimis Bauddidae, a Baudda , fiue Boudda , de quo fupra egimus , ita didli , qui metempfy- chofeos dogmati exoterico addidll, fenfuum criterium podulant, efote- rice IA I.egend.i confcfTi!! Antigoeli cuiusd^im Indici i) D.ini 1. c. Vol. I. in rei. Miftion. cont XV!. p. 187. in qui candi- k') Letcrcs-cdifi.rntes , Le L f n f, , P o n r, alii dc fjtetur: Innc tlieologi.un et pliilofophiam (u.ie T. X. p. 400. T. XXVI. p. 228- Cuin iis confe- narionis moeniis nimis cfTe fubliinem, adeo vt ad rendus BrRNir.Kivs hilt orient. 1. c. p. feqq. ryi-rhonifiiuiin quendam incliner. Lord , Ovingion, Terr y aUique ab illis allegati. DE PHILOSOPHIA GENTIS MALABARICAE. 975 rice et arcana methodo foenam impietatem incruRant, et ad vnum prin- cipium abftraclum, vacuum, et nihil priuatiuum reuocant, (negatluum enim vel ignorant, vel plane reiiclunt) quo pado, dum materiam et for- mam inter principia rerum crepant, quid fub his vocibus intelligendum fit, ipfi dicere non pofTunt. Laudant tamen miflionarii meditationum moralium, gnomarum et carminum ad mores perlinentium elegantiam, quo in argumento ingenio et acumine Indos philofophos alias gentes fuperafie, negari non potell, et cum climate, fub quo viuunt, conuenit Pertinent hae partes philofopliicae ad difciplinas exotericas, et cum aliis quoque tribubus communicantur.. Medicinae vero artem , experientia magis, quam fyftcmate metiuntur, morbosque ex motu pulfuum metiun- tur. Alhonomiae autem vulgarem tantum et fuperiiitiofam notitiam ha- bent. huc, vbi alia agimus, non afferendam Lingua vtuntur erudita et a vulgaribus diffinda , quam Hanskriticam f. Sanskridcam vocant, vt inter nofiros eruditos Latina eft. Ea fan(5f:a illis h.abetur et pura, nec cum aliis Indiae linguis commixta, vnde etiam nomen patet, famftita- tis charadlerem a libris facris, qui in hac lingua exarati funt, nada efl. Haec et alia de literatura philofophica gentis Indicae nos docent milTionarii, multa confirmat Bernierii relatio. Pertinere haec quoque ad Lanianarum difeipUnam ” , leftor attentus facile ex fupra didis colli- get. Pkira cupientem hifloria vniuerfalis, ad quam breuitatis caufTa pro- uocamus, edocebit. pag. 830- lin. 21. Colonias Aegyptiorum vcl /altem facerdoies ei philofo- phos nonnullos in Indiam excurri/e. DigrefTas ex Aegypto efTe ad terras alio fub fole calentes colonias, aliquot exemplis probat Diodorvs Sicv- Lvs *. Qui quoque aliam viam narrat qua religio et confuetudines Aegypti ad Indos penienerint. Refert enim, Sefollrim Aegyptiorum regem, omni gentis fuae eruditioni Innutritum poif confcenfum folium in Indiarri foluiffe, et magno exercitu non modo prouincias, quas pofiea cepit Alexander M ,expugnaoiffe, fed alias quoque, quas nunqiaam ille ac- ceiiit, Gangem tranfiuifle, et vniueifam Mediam vfque ad mare per- agrauiffe, ritus quoque Aegyptiacos inter illas gentes dilTemlnauilTe. Qiiam quidem n.arrationem in dubium vocat eruditifiimus Shvckfor- _ Dvs 7, eo quod Herodotus, Manetho, Eufebius aliique ad Indos pene- tralfe Sefoftrim taceant, et Badriam, Scythiam , Aham terminos expe- ditionis ponant. Ad non fatis firmae hae rationes videntur, vt fidem Diodori in dubium vpeare pofliiit. Nam nufpiam in Indiam penetrafTe Sefodrim, feriptores hi negant, Badriam attigiffe diferte tradunt, quae vicina Indiae pars efl. Ex qua etiam regione indi cis Gangem facile fua haurire, 0 toc. cir. aliisque trans flumen in plerisqiie jcoincidere. «0 Vid. ibid. e !32. p. 11S4 feq. Bibl. 1. fin. 71 ■) Stiifteet eleganter eam exponit Hifl. vniii. p") Lib. II. 1. c. C.iSqfetfq. p.6yofcqq. quae ie£lo obreniat, Harmon. feript. facr. et prof. L. VI. Vol.II, eorum iel;n;ionem cum Gangetica, in regno Laos p. 35, 576 AD PERIOD. III. PART. II. LIR. III. CAP. II. haurire, vel facerdotcs Aegyptiaci ad eos tranfire potuerunt. Qiii itaque tantam tamque frequentem religionis Aegyptiacae atque Indicae conue- nientiam a Sefoilris aetate deriuant, (quamuis poilea per colonias ex Aegypto tempore pallorum, et poft eos in Carnbyfis inuahone multa quoque ad hanc gentem Aegyptiaca pcruenerlnt,) nihil afferunt, quod verilimititudine delhtuatur. Sefollrimenim facris valde addictum , iplis- que facerdotibus admirabilem fuifle , ( quod inllituta Aegyptiaca ad au- lam relata poferbant,) vbique loco autem patriam religionem difTcmina- uifTe Diodorus quoque teltatur. Attentione quoque dignum elt, quod is narrat , columnas ilatuilTe Sefoftrim , in gentibus deuidis, hominis pu- denda: haec enirn et Aegyptiis in facris habita fuilTe, et hodie Indis fa- crofanda, et diuinitatis lymbola haberi, peruulgatum elt,. licet Diodo- rus, rationibus Graecanicis occupatus, ea ad fortitudinis et timiditatis fymbola trahat. Poli Sefoflris tempora ex Manethone I o s e p h v s '' re- fert, Aegyptios regnante Conchari vel Timaeo difperfos effe ab irruptio- ne paftorum ex Oriente in Aegyptum irruentium , quorum rex Salatis veteres colonias gregatim excedere Aegypto coegerit. Quarum haud paucas ad Indiae oras fuiffe delatas, dubitari non poteit, fciremusque cer- to , fi extaret libellus Iflri de coloniis Aegyptiorum deperditus , de quo vi- dendi Vossivs ‘ atque IoNSIVs^ Colonias Aegyptiorum autem reli- gionem, theologiam, ritus, inAitnta patriae ad peregrinas terras detuliflTe, AiTyria Aegyptiorum colonia, a Belo deduda, fi vera elf Diodori nar- ratio, ollendit. pag. 831. lin. 2. Originibus religionum et philofopliiae magnam inde lucem accenfum iri. Quatuor partibus Vedam ille, liue codex facer Indulhno- rum abfoluitur, i. Rogo Vedam, quae agit de caufTa prima atque materia prima, angelis, anima eiusque praemiis atque poenis, de generatione corruptione^ de peccato eiusque r^mifiione, 2. IfTura Vedapa, de fupe- rioribus et poteftate fuprema praefedis, 3. Sama Vedam de virtute et vitio eiusque cohortationibus et dehortationibus, 4. Addcta Vedam de ceremoniis facris et facrificiis. Qiia quaternione per omnem Indiam regitur hdes et religio gentis, et farta atque teda, at arcana quoque (er- uatur, etc. de quibus, vt et de formula fidei Shafter, i. e. Jy/leina., dida, et de hilloria facra, Piirjm appellata, videndae relationes Danorum Mala- baricae. Roger vs , lefuitae mifhonarii ceterique, qui Indiae res facras attigerunt, ex quibus omnia compendio complexi funt hiltoriae orbis vni- uerialis feriptores Britanni, qui confulendi: flride nempe et accurate in hoc argumento verfati. pag. 83^- bn. 15. Suis locis obfernauimus. Non alienum hoc loco efle videtur , et Bernierii relatione difeere, quo pado hi philofophi quie- tiftae et enthulialfae ad hunc philofophiae gradum et ecilaticam perfe- dionem r) Contra Apionem L. I. 0 P* '70« s') De HiR. Graec. L. IV. p. 469- DE PHILOSOPHIA GESTTIS M AL ABARIC AE. 977 Bionem perueniant. Ita ille" „inter omnes illos, (Faqoiros, homines „reUgiofos inteliig|;it) inuenluntur qaidam, qui omnium iiluminadfiimi 5,ct pertedhfiimi Gaugurorum, id ell, perfecte cum Deo vnitorum haben- „tur. Hoc genus hominum, relida fcculi conuerlatione et communio- „ne, in hortum qucndam fe abdit longe ab hominum confortio rerno- „tum , Eremitarum inflar, et nunquam vrbes adit; licibus illis affertur, „cum accipiunt. Ii minus, fine cibo ex gratia Dei inter ieiunia et aulle- -5,ritatem perpetuam viiicre et fe meditatione profundifliriia inebriare di~ „cuntur. Tanta enim eft huius abforptionis profunditas, vt toti ecffali „rapti fenfuum externorum fundione priuentur et, (nrodo yerum id hf) „Deum ipfifiimum velut certum quoddam viuidifiimum et fplendidifli- jpnum lumen ,?quod verbis explicari non poteft, cum gaudio et tranquil- jjlitate ineffabili videant, quod contemtum omnium mundanorum pro- „duclt, et abnegationem omnium rerum extra pofitarum. “ Haec fe ac- cepi/Tc ait Bernicrius ab iis, qui multoties in hanc ec/hhn fe raptos e/Te profeffi funt, et ex vera animi fententia hanc confeffionem edidiffe te- ffatum fecerunt. Vnde dubius et incertus haeret, quid de his ecftafeos raptibus ffati^ndum , et an non folitudo perpetua et Ieiunia ad eiusmodi illuhones phantahae dlfponant et: ecilafes naturales prouocent, quales pro vmkintate fe fchtire poffe ladabat Cardanus. In qua fententia , timi- diufcule tamen fatetur, ic confirmari, quod obfeniauerit, certum quod- dam artificium eos adhibere ad prouocandam hanc ecftafin , certasque regulas ad obtinendum illum finem fequi , vt fenfim fenfu priuentur. Qiiem in finem poff plurium dierum ieKmia, fo!o pane et aqua fuffenta- ta/, manere eos folos in loco quodam abdito et ab omni turba remoto, pcujos in altum’ elatos et immotos tenere, deinde fenfirn demiffos et re- traeffos blande et tsnuiter ad faffiglum et extremum punarrez nont, ni le nom d'au- eun Roi, ni des Annees.‘ C ejl feu lenient au bas de la colomne qu' on Iit le nom de Guei Lie, dont la premie're Annee repond d Ping Chin , qui ef ia pf. du cycle. En ejfet , 1'Empereur Guei Lie commenca d regner Pan 53'. du cycle (Martin!, p. 146. al. 158. Couplet Tab. p. 15. Menzel, p. 47. Fourmont refiexions etc. T. II. p- 444. coi. i) Indices fenfbles que ce n e/l ici qiiune fuited’une Table antecedente. 2. L' averti ffement , qui precede , dit que l’ Epoque, par oh la Table com- mence efl vraie et ceitaine, depuis yoo.' ans avautff.C. Mnis l' Editeur njodte : ,yCum autem dico epocham veram hi ftoriae Sinet fium, intellige, Lector, non ,jnifia DE PHILOSOPHIA SINENSIVM. 983 y ^initia t Dilnnio ipfi proxima fui ffe perfifafijjimum habeo, ,^fed tempus illud, quo refiini apud gentem gejlarum narratio nixa certis argu- ,,nientis efe incipit, et digna Jide viiUri potejl''^. Ce n' ejl donc pas ici la pre- miere ou la plus ancienne Epoqiie des Cliinois, puis qd il faut remonfer jus- qii an delvge, dont 'te tems n ejl Jlxe,ni dans l' liijloire des Chinois , ni mime dans l’ Ecriture fainte et fur quoi les Chronologijles ne jont pas dj necor d. Le Titre de cette Table Indiqiie plus nature lleincnt le terme, jusqu ou il f aut remonfer. La Table doit etre conntxsi cum cyclo , qui vulgo KiaTfe dicitur. Comment celaf Si Pon n' ij comprend pas les cpcles, qui fe font ecoii- lez depilis leur injlitution. Or depuis Wo^m-ii, a qui on attribue l invention de ce Cycle, il y en a eu yj. complets jusqu au tems de Giiei- Lie: et dans ndtre Table ily-en a eu environ aiitant jusqu ii notre Siecle. Ainfi cette dermere Table conimence a peupres, au mi Heu de l’ interv alie , qui a couru jusqu’ a pri- fent. De forte que par ce moyen notis avons deux epoques Memor abies : l’ une dejmis Hoanuti 1’autre depuis Gaei-Lie: et l’on peut natiirellenu-nt fuppofer deux Idbles de menie grandeiir et de mime forme. q. La derniere doit itre remarqitable a plufeurs egards. 7®. C'efl la que commencent, les annales de la Chine, que nous avons iri dans la Bibliotlieque du Koi: Jurquoi j’ ai deja publii, (Mifeell. Berol. Tom. IV. p. 15.) une Re~ marque, que voici. Lorsque notre Grand EleEienr fit vefiir les annales de la Chine, au- lien qii on lui enuuyat les deux parties generales , qii el les doiventeon- tenir, on lui envoydt deux exemplaires de la feconde, nefeio quo i-dto comme je dijois alors. Ce fut, apparemment, quelque meprife entre le E endeur et 1’Ache- Uur D’ ou piourtant on doit conclurre , que j e ne dois compter furement que Jur cette derniere Partie que nous avons: en quoi nStre Table fera toujours d' un grande ufage. y. Cette epoqiie e fi veritablcment i^tportante pour l’ Efloire de la | Chine. Ce fiat jous le Regne de Guei-Lie, que commencerent les Guerres de 300 ans, doyit ont parle communimmt, a la Chine comme tiuiis fajons aujour d' hui de la Guerre de 30 ans qui arriva au dernier Siecle. Eoyez la defjus Martini, Couplet, et Mentzel, deia citez de menie que la nwpnifunic Hiftoire du P. du Halde(T. I. p.357.) 6. En fin nos Annales demontrenf aux yeux, qdelles ne font, qu une juite ou une continuation des annales pricedentes. 1'. Elles ne commencent ni au Chef de quelque famille Imperiale, ni au commencement de quelque Cycle ; ni mime a la preimeje Annie de Guei-Lie mais, (Mifc. Berol. IV. 26.) a l’ annie de cet Empereur, nommie Eu -7' in, qui efi in ly . du Cycle Juivant. .2®. Sur le dernier Empereur de la Famille Cheu il efi dit, que cette Famille regna 876, ans )'jsqu’a 1’ expullion de Nariwam. ou on doit conclurre, que Cheu cumrncnca a regner l’ an 1122. comme cela efi marqui dans Martini Couplet et AlcnizeL Ces rnifuns me parolffent fuffifantes pour fntisfaire aux dijficidtez de Mr. Kortholt. ffEfpire de pruuuer H Hifloire de la Chine par des preuves direHes dans 984 AD PERIOD. III.-PART. !I. LIB. III. CAP. IIL dans la Chronologie de Moife hkn entendue , dont vous avtz fait Mention a lajin de nion Eloge. ai /’ lionneur etc. Hadenus vir celeberrimus et‘in temporuiTi antiquorum difficultati- bus explicandis acutus et felbf. De quibus eius rationibus tarnen difpi- cere penitius tunc eo minus pofTibile nobis fuit, cum exemplar illud chronologiae Sinicae aFoucqueto lefuita longe rariOimum nondum con- fpexiffemus. Accidit autem po/lea, vt illud ipfum exemplar, ex quo annotationem fuam confcripfit Ven. KoRTHOLTVs,ab eius bene- uolentla atque amicitia reculis noftris adiiceretur. Qijod cum non vul- garis momenti argumentum continere videretur, eo quod ceitam et non dubiis rationibus et difputationibus fluduantem Sinenfium chronok)- giam dxhiberet, et incerta a certis difeerneret, ipfa autem tabula in pau- ' citTimorum manus perueniffet, perfuafimus nos ciui noflro B. Mat- thaeo Sevtero Geographo Caefareo , vt hanc mappam chronoio- gicam In officina fua geographica aere recufam et ad ordinariam map- parum geographicarum formam conformatam ederet, ficque vulgatio- rem redderet. Sublata Ita raritate inhgnl facile iarn eft, tabulajn illam chronologicam parabili et exiguo pretio redimere, indeque de certo tempore chronologiae Sinicae latuere. Quem campum , ne nunc qui- dem ingredimur, nondum tamen nos eius fententiae poenlet^ quam olim hoc loco adfcripfimus, et nunc repetimus : Nobis vdderi, facile con- cedi pole, antiquiore* efferationes tempomm gentis Sinicae antlquifii- jnac, quam in his tabulis indicantur; al non de tempore, fed cpocha cius rite conlituenda difquiri. Virum enim celeberrimum ipfum non negare monente editore Foucquefo, ab eo tantum tempore epocham certam incho?mdam effe, quo rerum apud gentem hanc gclanim narra- - tio nixa certis argumends effe incipit, ct digna fide videri poffit. Ex quo fp’onte fua confequifur, antecedentis temporis rationes non effe cer- tas et expeditas, et nec cum Sinarum traditionibus, nec cum hiloriae facrae feripturae notationibus fatis fibi conlare. Vnde merito colligi- tur, ad vetoliffimam gentis Sinicae hiloriam tuto prouocari non poffc, eamque non fatis follde Hebraeorum antiquitatibus vel proponi vel con- ciliari, de qua tamen re in hlloria veteris orbis pluribus difquirendum el. pag. 853- lifi' -• Q}iam opinionem recita (fe /jl refuta ffe^ adeo ahfurda et inepta fl. Quanquam ea liypothefis, qua Noachus cum Fohi primo Sina- rum domino atque rege idem conditor Sinicae gentis fuiffe affirmatur, non poflit non videri abforda et inepta , cum maximis dubitationibus tum ex incertitudine hiloriae ^icae veteris , tum ex cliffenfu annalium facrorum, et hiloriae patriarcharum ortis ita prematur, vt concilia- tionem et medelam afferre impoflibile videatur, ea tamen acutiflimorum feriptorum quorundam inter Britannos ingenii acies fuit, vt non fine do- «ffrinae laude ilam thelin defenderent, Fohium et Noachum eandem per- fonam in hlloria veteri exhiberi, nec iinpoffibile effe, difficultatibus me- DE PHILOSOPHIA SINENSIVM. 9S5 medicinam afferre. Poft Whitonum enim aliosque vrgere hanc hypo- thefiii magno ingenii et eruditionis apparatu conatus eft S. S c h v c k f o r- D V s, qui in erudito libro, (]uo harmoniam fcriptorum J aevorum d profanorum hiftoriae veteris explicare tentauit/, et conciliare annales veteres ag- greffus eft. Vixprodierat vcrfio Germanica libii Schuckfordiani , cx qua eius mentem didiceramus, cum finis operis noftri hiftorici inftans nos cogeret, pauca tantum quaedam inter ficilimenta nonnulla tomo I. ad- ic qncis in vltimis V. menfibus vitae fuae euenerunty quae Romlte lyii. Italice prodiit et fe- quente anno in Latinum fermonem conuerla In Germania vulgata eft, tabula aeri incifa, quae folenne facrificium Confudi exhibet, et a mif * fionario quodam Apojlolico e China Romam Iranfrnijfa fuit, vna cum expo~ Jitione ceremoniarum , quae in folenni facrtfccio Coiifucii exercentur. Ex qua icone et adiefta defcrlptione ritus .ilU omnium optime et perfpicuc in- telliguntur totique famoliftimae controuerfiae lux accenditur. Hoc l.yjSiov confulendum eft, et adiungenda hijloria cultus Sinenfts tribus voliuipiii- bus edita j qui in hoc argumento acutius cernere cupiunt. Res enim ad annales facros pertinet, non philofophicos , hineque inhaerere illi non licet. ' pag- f) vel. Sin. pag. 195. 0 P>S- i D E P H I L O S O P H I A S I N E N S i V M. 989 pag. 863. not. p. coi. 2. Hn. 9. Religiofus apud Shms tjl. PoteR hoc B. Moshemii temperamentum huius con?rcii?r(isc- iilis i>on valde dilpli- cere, qui recogitant , ex vetuAiilimarum gentium theologia, nos multo- ties demonlirauilTe, fyAema emanatiuum omnem fere terram habitabi- lem olim QCCupauilTe , et omnem omnino religionem reiielatione caren- tem, atque idololatriam genuilTe : nec dubitamus id de antiquifiimorum Sinarum religione et fyftemate theologiae a Fohio nationi fuae comn:en- dato et praefcripto pronuntiare, cum eaedem rationes, quae circa alias gentes et nationes id euincunt, eaedem apud Fohium quoque obtineant, et facrificia coeleAibus fpiritibus ab eo oblata id luculenter confirment, et figmentum de Noacho eludant. Qjo fuppofito neceffe erat Aatue- re: fontem infinitum et fupremum coeli i. e. omnium perfeAioniim do- minum, poltquam ex eo reium omnium facies prodiit, fpiritus ex fe pro- feminaffe (fit venia verbo emanatiuo) varios, variorum graduum, per- fectionum, potentiarum hosquedfuo influxu fecum concatenatos praefe- cifTem.undo, maxime v^ero imperio Sinenfi, quod velut centrum regni diuini , et augufliffimam eius partem fufplciebant. ’ Et hos quidem fpiri- tus emanatiuos coeleftibus et terreflribus rebus praefedtos tantum ema- nationis et potentiarum ad regendum coelum et terram , et imprimis di- uinum Sinarum imperium accepifie, (neceflitate emanationis, an volun- tate fontis fupremi , incertum , et probabile homines fimplices et rudes de hac quaeltione non cogitafle) vt influxus inde in coeleflia, tejrreflria, diuina, humana, perfecflionem orbis efficeret: hos itaque emanatiuos fpi- ritus ex diuino fummoque fonte, quem in profundo latere, et inaccef- fibilem efTe, tota fera antiquitas aflerult, profluentes diuinae elTentiae partem qurvodarn nadlos .elTe flatuebant. Cum autem in conferuando imperio Sinico maximum perfecflionis cotleflis fpecimen verfari et ad il- lum finem totum cultum diuinum et ciuiism referendum efle crederent, fapientia autem et architedonica conflituendae et regendae ciuitatis arte fieri imperium feliciflimum prudenter affirmarent j illos quoque, qui hac fapientia ad pcrfecflionem hominum et imperii felicitatem neceffaria prae reliquis, erant inflrucfli , ex meliori fui parte poft mortem propius ad emanationis fuae ordinem euehi, adeoque ad iuuandam fua prudentia vi- uentium cauiTam magis idoneos, praefentes vlueniibus fieri, et pro ra- tione gradus, quo fupremo forid liue fpirltui coeli et terrae conneefle- bantur, viiles et benignos effe concludebant, et velut fpiritus mediato- rios diuerfo modo colebant. Et in horum numero Confuciutn poft mor- tem habitum efTe credibile, cuius anirna fapientia ciuill plet a et eueefla ad coelefles choros, in thronis fiue cathedris pro ea coi flrudis appareat et fapientia fua cultores inftruat: dignus propterea, qui ob fingulaiia in prucWntiam Sinicam merita illa veneratione et cultu excipiatur, qui fpi- riti‘'"js his debetur, quemque religionis partem efficere, nemo negabit, nifi qui nefeit, quid nt religio. his vero, quae nemo facile veterum lii iii 3 femen- 990 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. IIT. CAP. III. fententiariim et dodrinarum gnarus temere inficias ibit, rton difficile efT de cultu demortuorum, maxirne eomm a quibus viuis beneficia homines in terra relidi accepere, v. c. parentum, prudenter ftatuere: Verifimile* quoque, fi praedidam theologiam emanatiuam fupponamus, habitum quoque efife cultus et reuerentiae refpedum eorum , quorum maior erat in vita animae praedantia j illi autem catenae fpirituum adferibendam elTe publicam et priuatam perfedlonem, id eft, felicitatem. Quo pado eui- dens nobis efle videtur, hunc demortuorum cultum finereligiofa vene- ratione dare non pofife. Hoc Chridlanis fydema, ex quo hic cultus produxit, an dignum fit, illis examinandum et decernendum relinqui- mus, qui fummi numinis cultum cade profequuntur, et quae impietas in fydemate emanatJuo lateat, intelligunt. Quare a pridina fententia dif- cedendi caudam nullam videmus. pag. 865.1in.a. Leibnizius et Kortholtur. Addimus his audorem com- mentarii ad ceremonias populorum religiofas qui longe pod Confucium corruptam et in deteriorem fenfum detortam elTe religionem maximi phi- lofophl contendit, rationes tamen non addit. pag. 869. lin. 6. Examinare fme praeiudicio rem ipfam malunt. Pluri- mum ds his meritis Confucii non modo inter ecclefiae Romanae adferi- ptos , viros dodos difpiitatum ed , fed inter Protedantes quoque, ex quo Confucianam fapientiam ad perfedionem et felicitatem, etiam (inema- nifeda cognitione vel DEI vel prouidentiae ducentem , tanquam perfe- diorem multo et elegantiorem fydematis moralis ideam dcpraedicauit llludris Wolfius et multae ac diuturnae de hac quaedione contentionis occafionem fecit, quam cum fupra Tua loco enarrauerimus, hoc loco iterum tangere opus non ed. Confideranda tamen tota ida controuer- fia, qua facile in hidorla philofopliica caruidemus, fi ita vifum fuifTet vtrlusque partis et difeendum inde, quot difficultatibus, quot obfcuiitatibus , quot fluduantis et incerti ingenii contentionibus obno- xia fit hidorla philofophica, li prudentiae rationalis ct moralis cancellis non condringatur, et vanis liticulis portam aperiat affedus importunitas. pag. ead. lin. 15. Eum cum Roofi laponenfiiim. Nifi Roofi hunc eun- dem cum Confucio ede malis , quod multis placuit. Ibld. lin. 14. Prodii[fe fabulantur. Inde nomen accepide Laotanum Lanzii, fiue philofophum lenem, tradit Martinivs ', fabulae originem deriuat Spizelivs noder “ e numero nouenario, qui cum a Sinis proper- fediflimo habeatur, et noules in fe dudus odoginta et vnum colligat, hinc naturam etiam tot annis in produdione hominis illius fupra vulga- rem modum faplcntis laborauide illi dicant. Appellatus quoque ed no- mine Lau-tfe liue puer fenex, quod canis capillis puer nafceretur, quod obferuatum apud Dv Halde ex cuius narratione, quam plerique Si- riarum hldorici tangunt, patet, fabulis valde incrudatam pidamque fuif-. yr) P. ni. p. 6j. ed. He!u. f) r.ib rv I) n-’. li) Di re liter. Sin. Se£l. Vlf. p. iij. Toni. 1, p. 649 DE PHILOSOPHIA SINENSIVM. 991 fe eius hiftoriam, quarum naenias hic repetere, efTet otio ledloris et pa- tientia noftrisque limitibus abuti. Scripfit vitam celebris inter Sinas plii- lofophi, philofophus ex fefta literatorum Chin , cognominatus, cuius partem exhibet ex verfione DentrecoUii lefuitae Du Haldiana Sinarum hi- ftoria , ex qua fummam rei ftridim enarrant compilatores itinerariorum Britanni ad quos, cum opus elegans et vallum, etiam in Gallicam et Germanicam linguam translatum Iit, lecflor ipfe, veteratorum veterum impollutas fciendi auidus hauriet. Qui fi meminerit, Audio Sinas res fuas antiquitatis et fuco commendare, facile de fide illarum tra- ditionum ferre poterit fententiam. , Iniit Laoian colloquium cum Con- fucio , et cum eo de rcuocandis veterum moribus , difcJpIina et literatura confultando, cum antiquarum dodlrinarum haud ieuem notitiam habe- ret, emendare maxime regulorum, quos Mandarinos vocant, mores et officia iuflit. Et ad hanc emendationem l e.fpexifle videtur libro prouerbia- ti in vrbe Cheus - fche confcripto , qui quinque Ttu^cifjoMv miiiibus con- ftitllTe dicitur. Quem tamen folido fundamento caruiffie Cliin biographus obferuat , eo quod vitam omni adliuitate priuando , eunda effe inania et a mentis defiderio fatiando aliena profiteretur, etc. de quibus fimliibus- que eius philofophumenis longe a folida fapientia remotis ex laudato feri- ptore Sinlco confulenda efl Haldiana Siiiicarum rerum hiiloiia *. Tanta vero de eo in hac gente opinio eft, vt poli mortem fuper omnes coelos elatus trinitati effentiarum puriflimarum adnumeraretur. Ex quibus cha- rader philofophiae Sinicae veteris ad impofturam vergens facile Ledori attento fubolebit. Dicemus hanc fedam otioforum et nihil agentium, et virtutem tamen vehementer commendantium, calcem fine arena. pag. 870- iin. 13. a'fin. Valde conquejlus fuiffe dicitur. lam finieramus opus hoc hilloricum, et prelo def^naueramus, cum egregius iam tum et infigni literaturae veteris notitia ornatus , tunc adhuc luuenls Io. Be- NEDicTvs Carpzovivs, Quem infignia de omni eruditione facra et pro- fana merita pollea ad cathedram theologicam academiae luliae ct Abba- tiam Mariauallenfem extulerunt, quamque Spartam vt diu ornet, merito precatnur, elegantifllmum libellum Lipfiae ciobccXXXXIII, ederet, quo Memchiui , fiue Mentium Sinenjiiim poji Confucium philofuphim 0. M. ex te- nebris in lucem protraxit, dignum, quemi ob eiegantem eruditionem et breuitatem cum perfpicuitate coniundam totum Ledor harum notitia- rum exoticarum cognofeendarum aujdus perlegat. Non enim ex folis narratiunculis, fed ex ipfis Memcli feripris a Noellio editis, eiusque praefatione exque Covpleti et fociorum objeruationibus, Menzelii chro- nologia Sinica ^ Spizelii re literaria Sinenjium,{\n:ii‘ibusque (ontihusMem- cianam memoriam in hiAoria philofophiae exoticae iucunde et diligen- ter renouat. Qiio facem praeferente paulo plenius hunc Confucianae fapien- j') loc. cit. p. 665. •) Tom. VI. p. 357. u) loc. cit. p. 669. 991 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. III. CAP. III. fapientiae alumnum nouimus. Potiora, ne abeamus «Vij^./ScAo; hucredeunt. Erat philofopho domefticum nomen Ko, aut Mem-ko, quod laponenfcs, tefte Kaempfero in Moofi commutauenint. Natus ell in regno Tfeir vel Chu tunc dicHio, quod hodie Xantum audit, ex illu/lriOima gente Mem fun anno ante N. C. CCCLXXI. imperatore Sinarum Hie-uam, an- nis poft Confucium feptem fupra centefimum. Enutritus diiciplina Con- fuqisna a praeceptore 7 fu-fu, (qui ex fchola Tfem-fu prodierat, vt hic ex Confucii) tanti fapientiae dodoris praecepta diligenter haufit, cotie- disque thefauris philofophicis, iter literarium inftituit, eo, vt videtur, animo, vt Confiiclum imitaretuf , et fe gentis moribus emendandis ac- cingeret. Profedus igitur ad regni Cy monarcham Siuen uam, cum fpe fruftrarctur , nec regis animus mutaretur , leptcm regna eodem fcopo in- tentus peragrare conftituit, bellicis autem tumultibus impeditu» eft. Ideo reuerfus in patriam Chu, fcholas aperuit, difcipulos non plures na- dus quam feptendecim, quibus fapientiae Confuclanae myfteria expli- cuit; libros quoque claflicos Sinenfuim, et annales imperii ad normam Confvjcianam emendauit. Id quod fufceptum ab eo Illam ob caufTam memoriae Sinenfium l.terariae referunt, quod valde in contemtum et ob- Uuionem jefTet adduda Confuclana Capientia; haud pauci quoque, quam non redc intelligcbant, perperam interpretarentur. Quibus curn fe Memtfii praeceptor 1 fu fu oppofuiffet, qui finceram feruauerat dodri- nam Confucii, mirun» non eft, Memthum ex eius difciplina progrefTum, eam lelici cuentu rehituifTe. Aduerfario» autem expertus eft philofo- phos Yam et Me, quorum haud exigua apud fedatores fuos fuit audori- tas; quorum clamoribus cum contemtus quidam Memtfii inter Sinas accefliffet, eo quod nulla dignitate, nullo’ magiftratu fulgebat, valde in- duftria Memciaua in prouehendae philofopbiae ftiidio fufHaminata ed. His enim caufhs impeditam iMemcii diligentiam feriprores Sinici adferi- bunt. Sufoicamur autem, fuifTc hos philofophos ex feda Li Lao Klun, quam vehementer Confuciauae fcholae fuifTe aduerfatam, magna vero audoritate inter Sinas viguiffe, fupra obferuaulmus. Quod itaque viua voce efficere non poterat, feriptis commentariis Confucianls obtinere fategit, feliciore longe euentu, magnam inde et apud Sinas et apud lapo- nenfes laudem meritus, adeo vt pod Confucii feripta, libri eius fecun- dum locum obtinerent. Inerat enim viro erudito acumen*ingenli et im- primis facundia , qua Confucium fuperade Covpletvs ait, vitae au- tem innocentia et morum probitate multum ei conceffifTe : aliis tamen aliter de eo pronuntiantibus. Eminet memoria Memcii libris quatuor Su xu, fiue interpretatione librorum quinque clafilcorum, quos audo- fitatem claflicam inter Sinas et laponenfes obtinuiffe, fupra memoraui- mus. Ipfum opus, quod Meng-tfe, i. e. liber Memcii vocatur, in partes duas difpefcitur, quarum prior fex capita, poderior odo continet., quo philo- h') Hilt lap. T. II. p. IT1.7I- DE PHILOSOPHIA SINENSIVM. 993 phPofophus patriae amantifTimus , bella ciuilia , quae tunc inualuerunt, fopiturus pacts et concordiae conlilia fupra belii vires eminere , eaque virtutis exemplis prouocanda elTe docuit, methodum dialogifticam fecu- tus. Quae vel ex compendio Haldeanae hiftoriae inferto^, vel ex editio- ne , quam «debemus Francisco Noeuo difci pluribus poffunt. Tanto autem In pretio fuerunt apud Sinas, vt, cum imperator Ching edicflo publico libros omnes Sinlcos comburi iuffiiTet, an»is quaedam , veneratione fapientiae Confucianae dufta , fcripta Con- fucii et MemcU paginis diulfis ad domus parietes agglutinans, tantos fa- picntlac Sinicae thefauros ab exuftionis fato liberaret, et polleritati con- letuaret , quos Noelius lefuita millionarius ex Sinico in Latinum fsr- monem, quamuis faepe numero barbarum conuerfos' Pragae MDCCXL forma quarta typis vulgaret. Qtii iudicium philofophi Tam in prooe- mio attulit, monentis, totum eum librum eo femper fpeci are , vt homines do- ceat cor fuiim dirigere y regere y colligere , cujlodire, naturales virtutes colere et alere y prauas animi cupiditates temperare ac frenare. Vh\ de .pietate y aequi- tate Jionejlate , prudentia differit , ajferere eum, cordis munus ejfcy alienorum malorum mifereri, propria vitia enibefcere, mode/iiae et vrbanitatis leges feruarCy hone/iatem a turpitudine difcernere. Docere porro falfa dogmata et errores Oriri ex peruerfi cordis malitia et bono regimini vehementer nocere etc. Tantae autem exillimationis et audoritatis libri Memciani apud Sinenfes funt, vt, qui ad literatorum gradus laureasque adfpirat, hunc cum reliquis tri- bus Confucianis, qui Tetrateuchum conilituunt, memoria teneat ne- eeffe fit. Sed nec reliqua Memcii fcripta, quae ordine rccenfet ven. Carpzovivs, laude carent, et magni In hac gente fiunt, de quibus ta- men hic prolixius diflerendi locus haud eft. Quam cxiflimationem vero an mereantur, Lcdloris ea examinantis relinquimus iudicio, non confi- denter fatis ludie o miflionariorum ex focietate lefu freti, monemus au- tem iudicaturum , vt cogitet, Sinicas has commentationes feriptas elTe exoterice, et nec cum libris Graecorum artificiofe conferiptis nec cum Europaeorum melctematlbus ratione methodi comparandas , Sinicosque hos fcrlptorcs magis argumenti vbertate et monitorum atque praecepto- rum, maxime ad rempubiicam relatorum vtiliiate, quam occidentalis phi- lofophiae accuratione elTe metiendos. Certe ad genium orientalium po- pulorum attentis mirum non videbitur, quod progenies Memciana iure et dignitate Mandarinorum , vt Confucli et Laontani floreat. Obiit Mem- cius anno aetatis odfogefimo quarto ante C. N. CCLXXXVII. cycli Sin. XLI. anno nono. pag. 871- lin* ip- Suisque locis minime pojita appareant. Supra iam ad hanc iacfuiam fataque librorum Sinicorum prouocauimus, contendentes, ihceitum effc, quod libri gentis hodiernum fuperllltes ad antiquitatem 0 pag. 41). tempo- Xppend. Hiji. phil. Kkk kkk 994 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. III. CAP. III. temporis Fohiani aflurgant , poftquam tam triftem deletionem pafli fint. Et ifto quidem ariete euerti polTe, quicquid de Noacho fapientiae Sinicae parente Imperiique conditore eodem cum Fohio primo eorum rege ex conie(ftuns folet adferri, oRendimus. Occurrendum vero his effe huius fententiae patroni facile videbant, ficque omnem fidem antiquiffimae hi- ftoriae Sinicae labefeere fentiebant. Quem i benda, Leniori prouido confiare poflit. Quem fcopum ros attigifTe lu- dlcauit Hevmannvs L in his fatis attentus. : pag. ggi. lin, i6. Plurimum Europaeorum ingeniis Sinas concedere. Non incommode obferuatum ell audorl differtationis , de eruditione Sinen- fium , quae inferta eft tomo VI. collecHonis itinerariorum AngUeanae "" , non denegata quidem ingeniis Sinarum eruditionis femina et naturalem quan- dam difccndi capacitatem , aft parum tamen profecifTe in fcientiis, maxi- me theoreiicis , meditationem et ratiocinationem pofcentibus et cx qua- rum vfu nulla merces operae expedanda illis videtur in focietate ciuili : fed ad eas tantum refpicere , quae in republica commendationem et vtl- iitatem prae fe ferunt, ideoque linguae atque hlftoriae patriae, legum publicarum , morum et ciullis prudentiae cura tantum duci : reliquas di- Iciplinas , fme quibus conflare viuendi ratio commode non potelt , i. e. arithmeticam, geometriam, aflronomiam, geographiam et reliquatum difciplinarurp mathematicarum ac medicinae culturam ex vfu , quem ha- bent, metiri. Vnde occafionem nadus, de fcientiis praAicis Sinarum dif- ferendi , pleraque de flatu eruditionis inter eos coaceruat , quae lefuitae et imprimis Le Comte et DuHalde, nobis deferipta tradiderunt. Sed legenda quoque et comparanda cum hac tradfaiione erudita Renavdo- .Tii de /ludiis et eruditione Sinenftum diatriba ", quam cum annotationibus Germanice quoque legendam dedit o Trdw Hevmannvs. Ea enim in- ftar aoCp3 contra praeiudicium peregrinitatis Sinicae adhiberi potett, ne veritatem hiftoriae fupprimat peregrinarum rerum etii tenu- ium admiratio. Certe de huius gentis philofophia apparebit, non male fcripfific ScHVKFORDVM ", Siucnjium hodkmorum pliUojopIiemata , ejfe nugas et naenias pueriles. pag. lin. ii. In cortfe/Jo e(l. Videnda Dv Halde f defer. Cinnae., ex quo fua tranfcripfere colledtionis hodoeporicae nudiores Quod tamen non ita intelligendum , ac fi omni ratiocinationis artificio priuati nec lo- gicam quidem et metaphyficam naturalem fecuti fuerint : cuius contra- rium ex eorum tradationibus demonftrari potelt, maxime in argumento politico. Sed debent pleraque naturae, vfui, multa quoque didicerunt ab Europaeis. pag. 890. lin. 16. a fin. Ah eo moriente def gnatus. Legenda vita cele- bris Miflionarii in bibliotheca focietaiis lefu ' , ex qua, quanta auctoritate per dimidium fere feculum-miffiohi praefuerit, et quam facile 'ilii fuerit, Kkk kkk 3 rem l') Vh ad Iiift. Iit. c. IV. 5.74. p. qui addit «) Hann. fer. S. et prof. T. I. pracf, p. 20. ed. Menos' Brisgivm de praerogntiuis imaginariis Germ. literat'.;:!! Chineofium, nobis non vifum. p') P. II. p. 124 feqq. 7h) 1oc..cit. tj') T. VI. p. 316. et Hili. vniu. T. XXIV. §.347 n) Extat cum notis Hevmanni a£l, phil. T. II. feqq. p. 491. quae legenda, p. 717 feqq. conf. Act. erud. Suppi. T. VII. p. 225. r) pag. 631. ct Roin. 1675. 998 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. III. CAP. III. rem Sinenfium literariam et ecclefiafticam perfpicere. Digna cfl: prae- fatio libelli Longobardi, ex qua intelligatur , quantum temporis et labo- ris impenderit, vt fundamenta Slncnfis theologiae vera et plana cogno- fceret. pag--899- 4- a fin. Dogmata fere omnia fua haufjfe. Magna veri- fimtlitudlne fe commendabit hoc Crofaei affertum illis , qui dodrinam Aegyptiorum, qualem in Pantheo /legijptiaco * delineauit Iablonskivs comparauerunt, et ex eius obferuatione norunt, fyftema Aegyptiacum cum Stoico quoad fundamenta phyfiologica amice confpirare. Vnde hanc quidem conuenientiam fyftematis Sinici cum Stoico nemo mirabitur , qui origines eius Aegyptiacas detexft. Ad quas fi comparando accurate at- tenderit Lertor, fperamus fore, vt totus de noftra explicatione fyftematis Sinici metaphyftca conuidus abeat. Ex originibus enim fyftematum pptiora eorum lumina deriuari pofte, quamplurimis exemplis nos do- cuit hiftoria philofophica , modo caueamus a peruerfo conciliandi diuer- fas fententias ftudio , quod imprimis hiftoriam dogmaticam Sinenfium mifere corrupit, pag. 900. lin. 20. Ex phy/iologia Sinica a Longobardo adduSfn facile peti pojfunt. Conferre poffunt, qui plura de naturalis philofophiae pla- citis apud Sinas fcire cupiunt, Lvd. le Comte ‘ et Dv Halde “, et quae ex his tradidere compilationes Anglicae hifloriae vniuerfalis et exoticae. Ad hanc fpeclalem tradationem enim vberlor explanatio reilcienda eft. Ibid. lin. ai. Eos cumulant. Locus hic effet de fyftemate Sinarum tum phyfiologico, tum femiotico, quod mirafubtilitatum inanium arte ex fanguinis pultibus conftruxerunt , multa afferendi , docendique quam nugax illud fit , et quam folidas rationes habeant , qui medicinam Sinen- fium contemnunt : fi id ea breuitate poffet enarrari , quam noftra trada- tlo poftulat, fique id ad hiftoriam magis philofophicam, quam artis falutaris pertineret. Curiofi tamen harum rerum quantum fatis eft , ex laudato Cleieri libro de medicina Sinenfi difeent, maxime, fi quam Dv Halde * ex libro Sinico exhibuit deferiptionem mrj/lerii pulfus compara- uerint. Qui hlftoricus omnino legendus eft, vt totius medicinae Sinica ratio intelligatur , et manibus palpetur , quam longe adhuc remoti fint a medicinae rationalis 'cognitione medici Sinenfes, et quam multa ftudio- fc fedentur, quae ad circumforaneam circulatorum medicinam perti- nent: hoc loco non quaerenda Ex quibus deinde iudicandum eft, num circulatio fanguinis, multis feculis antequam occidentis medicis inno- y") Integra feftione prudite et cum iudicio de obltitiffent. medicina Sinenfium agitur in Hilt. vniu. Tom. t") P. 1. L. I. c. 2. 6. p. 38 feqq. t) loc. cir. p. 213. u) loc. cit. P. i; p. 3oy. x') T. II. p. 184 leqq^ XXIV. L. XV. c. I. f. 7. p. 584- Deeft nempe Si- nis medicis cognitio anatomiae et hiltoriae na- ruralis, quam ab Europaeis difeere potuilTent, nifi fuperbia et praefuintio de fua eruditione non DE PHILOSOPHIA SINENSIVM. 999 innotuit , ipfis nota fuerit , quid de inoculatione variolarum , quam Sinenfibus lefuitae tribuunt ", deque aliis fanandi remediis ftatuerint, quae, vt fimilia omnia, fi peregrinitatis praeiudiclum tollitur, parum fingula- ris gloriae medicinae 'Sinenfi acquirunt. pag. 902. lin. penult. Inconcujfum Jlare potuerit imperium Sinicum. Ele- ganter id et acute fatis longa digreflione demonftrauit B. Moshemivs* ab iis attente legendus, qui hanc pradlicam philofophiae Sinicae faciem altius rimari et expifcari cupiunt, quaeque multa habent, architedoni- cam regendae nationis Sinicae fapientiam depingentia : dolemus autem, ea noftra vernacula fcripta non ab omnibus legi poffe , et prolixiora efle, quam vt more noftro eorum compendium Latina lingua hoc loco expo- namus. Summam h. I. in textu §. XXV. dedimus , ex quo vngue de leone iudicandum eft. a") Conf. Leibniz. ot. Hanou. pa». 212. a) Dentrecolles lettres edifiantes, Vol.XX. pag. 306 feq. dignus, qui legatur. Ex his rela- tionibus obferuationes fuas collegerunt auftores Hift. vniu. Britanni Toin. XXIV. §. 409 feqq- pag. 589 feqq. qui videndi. h') Theol. mor. Chrilt. T. II. pag. 330. 33>-392. Qui appoflte quoque pag. 383. monet, aretologiam Sinenfium feorfim confideraiam in fuis fundamen- tis confpirare cum Stoica, Potelthoc euidenti pi- rallelifmo demonitrari. AD CAPVT QVARTVM. DE PHILOSOPHIA lAPONENSIVM. pag. 907. lin, 12, Tn haud paucis fufpeSia. Habent etiam complura de rebus laponenfium * P. FranciscvsChardine, ctP. deCharlevoix; fed eius» dem commatis habenda. Plufcula etiam laponiae hiftoriam attingen- tia tangunt epillolae lefuitarum aedificationi deftinatorum eadem proui- dentla examinanda. Vnde merito extollenda Kaempferiana diligentia, qui nullo , quam veritatis rcfpes. Rhy- fiipplendus. ME medicus i^praeiuit focictatis Indicae lehedia- * 1004 AD PERIOD. III. PART. II. LIB. III. CAP. V. adeo manca et exilis atque popularis et exoterica eft, vt vix ex ea intelf ligi pofiit , agnofcere eos Numen aliquod bonum , a quo omnia profeda fint et influxu gaudeant, cuius in terra vicarius Luna habenda fit. Ad cetera enim, non attendit barbara natio, ad honeftatis tamen naturalis et aequitatis rationes fe naturae indole facilius, et fimplicius componens, quam nationes aliae ratione magis excultae. Qiiicquid ergo apud has gentes fapientiae maxime facrae et diuiniorls vmbram offentat , foio na- turae du(^ et experientia a maioribus ad pofteros traduda , et traditio- nis obferuantia adhibita conflat, qualia non in hifloria philolophica, fed in enarratione religionum et ceremoniarum facrarum quaerenda funt. Quo fcopo elegans ceremoniarum facrarum et ciuilium collectio et dejcriptio iconifmis iiluflrata, curiofitali leftoris hifloriam religionum refpicientis poteft fatisfacere. Totius quoque Africae maritimae hifloriam ex ho- doeporicis fcriptoribus magna et curiofa diligentia collegit Aiglicana iti- nerariorum collegio y,ex qua tamen nihil diligentia noflra eligendum depre^ hendit, quod inflitutum noftrum augere potert , multa, quae commen- tario opus habent, nonnulla, quae monent, totam harum regionum reli- gionem naturalem a miffionariis magis efTe corruptam?, quam emenda- tam. Nec meliora funt vel certiora, quae de cetbils nationibus Africa- nis narrantur , quibus flolida et inepta fuperflitio omnem fere rationis vfum denegat. Non tamen fine obferuatione dimittendum efl, agno- fcere barbaras iftas gentes, quas Nigrorum nomine iam orbis vetus ab Europaeis diftinxit, fummum quidem Numeli , at malum aliquod ei prin- cipium apponere, fuppofita vero creatione rerum adminiftrationem at- que curam fpiritibus intermediis tribuere 5 maxime autem boni principii emanationem adeo per res omnes peruadentem extendere, vt viliflimis quoque et fordidiflimis rebus, inanimatis et reiedaneis diuinitatis inha- bitantis fenfum quendam tribuant: iisque a fuis facerdotibus rite prae- paratis diuinas operationes et effecflus tribuant. Fctifchios vocant % voce a Lufitanis accepta, quibus nefandam fuperftitionem excolunt, a peregrinatoribus fufe defcriptam. . Ex quorum narrationibus intelligi potefl, credere it.felices nationes Deum quidem creatorem, bonum effe, au quae iri mundo exiftunt omnium, gubernatorem fupremum coeli et terrae: hunc autem ex fe, ad forman- da regna fua emiliiTe fpiiitus magnos, tt potentes, qui emanationis lege eunda in mundo efficerent, et imprimis humanae focietati praefiderent. Habere hos fpiritus fuum caput et praefedum et hoc ipfum Numen fe niirihcis operationibus prodere. Huic materiae vitio contrariari princi- pum alterum totum a fuo fonte defeifeens, malae indolis ct ad felici- tatem diuinae duitatis deftruendam omnes vires ceniungens : inde tan- tam inter vtrumque mundi principem, tantam euentuum dilTenhonem efle , hos placandos , illum cum caterua fpirituum coeli et terrae colen- dos et ad beneficentiam fuppiicatlonihus, faciificiis, ritibusque facris in- uitandos effie h Quae pfcudophilofophia vt omnem fere orbem- habitabi- lem occupauit, parensque fuit innumerabilium fuperfiUionum , ita omne ftudium, certa dodrinarum philofophicarum de ffiuinis et humanis aedi- ficia conllruendi confundit et euertit. Malumus itaque de philofophia Americana in hoc nofirae hillorrae nihil dicere, quam fcopas dif- folutas afferre, ct hifioriae philofophicae nebulas offundere. Non nega- mus tamen, optare nos, vt vir quidam dodus atque a praeiudiciis liber criti- cam religionum exoticarum hifioriam condat, vt appareat, quam ampla fuiffet fapientia-e diuinae communicatio, nifi homines i ibi fapere voluiffent. pag. c)io. Itn. II. a fin. Et eius quoque iterveruui ejfe. Confirmat hoc itiner arwrimi collctlio ', quae ad tefies prouocat, quorum fides Hontanum a mala fide vindicaffe dicitur. Iniit iter ijiud anno cbbcLXXXVIlI. Laudat huius feriptoris, cuius fufpedam cetera religionis fidem fugiliat Reiwmannvs ^ itineravium Americae ' feptentrionaLIs , eo quod per tria luftra inter Canadenfes venatus, linguarumque barbaricarum peri- tus res omnes naturales, ciuiies, ecclefiafticas et literarias accurate * per- h') Vidir id lo. df Laet, loc. clr/ji. i89- Qi'' refert ex Thgniae H.irioti reltitione : incolas Vir- giniae credere miilros elfe Deos, qiios appel- lant Manroai , fcd ditierforiim graduum : vnum tantum principem ct magnum Deum , qui fuerit ab aeterno. Qui cum propofuilTet niunauni con- dere, fecerit primum alios Deos principalis or- dinis’, quibus vtlut mediis et indrumcnris vic- ictur in creatione et gubernatione fecutura: ct poflea folem, lunrm', (fellas, vt p-.ruos Deos ct priorum illorum init' uir.enta. Crulunt omnes illos Deos formam habere hominum, quare cos ciusmodi imaginibus rcpraefenrant. Has collo- cant in aediculis aut templis vl>i orant, cantant ct faepe immolant, crcdunfimmortalitatcm ani- marum, eafquc a corpore fulutas flatim , fecun- dum opera , quae fecerint, aut deferri ad caelum, habitaculum Deorum, vt ibi perpetua felicir.ue fruanrur, aut ad ingenceili putefim fubteiTanemn in occidentali parte terrarum illarum, in quoper- petuo vrantur. Alii in eodem traftu pr.iecipue vencranrur Diabolum. En veram clauem totius fu pertiirionis gentilis. Similia enim non in occi- dentali tantum America obtinent, fed in fepten- trionali quotnie hpud Hurones, Eliqiiimos fimi- lesque, quorum liiltoriam tIcbeiDiis E. Ciiakle- voix hiltoriae r.ouae Franciae. i") Toin. X\'t. Lib. VI. c. ij. p. 694. k') Cat bibl. Tom. I. p. 1119. /") Vrrecht 1693. 8- Lipf. 1711. germanicc. \ DE PHILOSOPHIA ADENSIVM. 1007 peruefligauit , homo a iudlcandi facultate non deilltutus, nec partium ftudio deditus j nec religionis fuae, i. e. pontificiae vmbris ita occaecatus, vt hallucinationes fuorum et praecellentias barbararum prae illis vel non viderit, vel in recitationibus fuis dillimulauerit. pag. 921. lin. jg. a fin. Coningia pdcifica inueniri. Comparandum Mif- fionarii Francifcani Lvd. Hennepini nouum itinerarium, aliique, qui has feptentrionales Americae partes defciipferunt. pag. 923. lin. 2. Inter gente f exoticas hihift e vindicafje. Monet nos haec claiifula hifioriae philofophiae exoticae, veriflima, et ad detegenda prae- iudicia valde idonea exiempli philofophi Americani, cuius ad erigendam nouam in his terris fcholam Peruuianae nationi non gloriam modo, fed philofophiae quoque famam coneiliauit, meruitque in Europa non (ine admiratione confiderari. Eli is conditor monarchiae Peruuianae Manco Capac, Yncarum primus illius regni fundator, cuius tota hiiloria mere- tur cum attentfone legi. Eam nobis ex hac ipfa regia Yncarum familia oriundus Garcilassvs de la Vega, proli.xa et iucunda enarratione edocuit , quae in linguam GailiCanam conuerfa multum lucis hifioriae Americanae affudit Quae cum tota phiiofophum nobis vel legisla- torem fceptro et tiara ornatum exhibeat, digna ell, quae ffriftim ef, quantum licet, breuHffme hoc Ineo enarretur, addito noltro de eo ar- gumento iudicio , vt leclores ha •eierus , Melchior Zeidlerus, lacobus Tlwmafvis, Chri/lophorus Scheib' teriis^ Daniel Stablius, Paulus Sleuogt , et alii quam plurimi. Pythagoreo- Platonico -Cabbalifticam Philofophiam reflaurare qui- dam adgrefli funt. Pohquam enim Pythagoreo - Platonica Philofophia a Plelhone elTet refufeitata, Picus porro Cabbalidicam addidit, cuius veHi- gia Francifeus Catanaeus laketius , loannes Reuchlinus , Francifeus Geor~ gius Henetus , Henricus Cornelius Agrippa, et Morus premere non dubi- tarant, Francifeo Patricio , loanne Marco Marci aKronland, Witehoto^ Wilkinfo, IPhortingtliono , IViddringthono , Galeo Cudwortho ^ Bur- netio Platonifmum, reietflis fomniis Cabbalihicis, reuocantibus. S. Parmenideam Philofophiam rehaurare fufeepit Bernardinvs Tele- SIVS, cui Academia Confentiua fiue Telcfia origines debet , et cum mul- ti, inprimis vero lacobus Antonius Maiia et Andreas Chioccus ^ fententiag cius oppugnarent , in Thoma Campanella defenforem nadius efi. g. Ionicam Philofophiam renouauit Clavdivs Berigardvs, Molinen- lis in Circulis Pifanis, ita tamen, vt, vtriunque SyAema, Peripateticum et Ionicum deficere, et errare ia multis , non negaret, hineque ad Sceptici- fmum phyficum inclinaret. Stoicam Philofophiam reuocauit Ivsxvs Lipsivs in manududiione ad Philofophiam Stoicam, ct in differtatlbiiibas de phyfiologia Stoica, cuius veftigia prefiit Gafpar Scioppius, qui elementa Philofophiae Stoicae mora- lis edidit, et Thomas Gatakerus , qui Imperatoris Antonini commentariis de fe ipfo Introduifiionem in Philofophiam Stoicam praemifir. 5;. Democrito - Epicuream Philofophiam in fcenam produxit, irrito quam- uis conatu, Chryfofomus Magnenus, Luxouienfis, meliori vero fucceffii atomifiicam Phiiofophiam reuocauit Petrus Gajfendus , qui Frandfcum Bernierium, Michaelem Neuraeum, vel quo prius nomine innotuit , Zam- rentium Mefmam et Gualterum Cliarletonum, Anglum, fedlatores habuit. Oqo 000 a aPhl- 1028 TABVLA MNEMONICA :t Pliilofophos nonam philofopbandi viam tentantes quidem, afl, con- temta via fcdaria ecledticain in Philofophia infelici fuccelfu fecuti fimt et de inflo aberrarunt tramite, ad quam clafTem pertinent: te. Sceptici recentiores, inter quos eminent Fnmcifcus SnnrheZ y Hieroni/- mus Hirnhnym i Francifcus Mottaeus Vayerius, Petrus Duniel HuetiuSy Petrus Bayle. jS. Phllofophi Mofaici, qui, cum ex rationis luce veram de rebus naturali- bus et moralibus dodrinam alTequi fe pofTe defperarent, ad facra oracula, maxime ad Molis Cofmogoniam confugerunt, et ex his fontibus nonum Philofophiae aedificium exflruere conati lunt, quod pofl Gui/elmum Bigo- tiumy Lihertum Fromoudum , Ottonem Cafmannum , Henriciim Aljledium, maxime fecerunt Fldmundus Dikinfonius , Thomas Biirnetius , Guilelmus JVInjlomis, loannes /Imos Coineiiius, et loannes Bayerus. y. Theofophi, qui arcanam quidem ftpicntiam non ex rationis cultura ena- tam, fed ex interna quadam luminis diuini fcintilla promicantem iadant, ad quod Philofophorum gcriui funt referendi Tiieophrafius Paracelfus, qui loannem Oporinum, Adanmm a Boden/hin, lacubum Gohory , Gerar dum Dorneiim, Michaeleni Toxites, Ofwaldum Crollium, Henriciim Kunrnthy difcipulos habuit , praeter hos Robertiis Fluddus fiiie a Flubbibiis , Jacobus Boehmius, loannes Baptifva Helmontius , Petrus Poiretus, 1’lieofopho- rum ordini adfcribi folent, quibus alii Rofaecrucianos addunt, Syncretillae Phllofophici , quorum fydema nihil aliud ed, quam male fana dogmatum et fententiarum philofophicarum toto coelo inter fe diffi- dentium conciliatio. Non vnius autem lunt generis , quidam concordiam religionis Chriflianae et veteris flue recentions Philofophiae demonfirare conati funt, quo Guilelmum Pojlellumy MutiurVanJa, /lugujlinus Steuchus Eugubiniis y Petrus Daniel Huetius , Tubias Pfannerus et alii pertinent, quod autem hi inter omnes Sedas tentarunt, vt inter eas et re- uelationem pacifcerentur , id circa Stoicam fecit lujlus Lipfius y Thomas Gatakerus , - /Indreas Dacierius , circa Epicuream praeter reliquos Phi- lofophos Mofaicos lacohiis Rondellus, circa Platonico-Pythagoream tota Platonicorum Sec. XV in Italia florentium cohors, inprimis vero Fran~ eisciis Patricius ,'Gakus y Cudwortiius y Morus y circa Peripateticam Fro- . mondus et Zeifoldus, circa • Cartefianam Ludouicus de Beaiifort, Io. Zmerpoel, Chrijloph. IR ittichius aliique. Theophrajli concordiam cum Galeno et aliis tentarunt lolian. Aibertus Wimpinaeus et Daniel Senner- tuSy concordiam veterum et recentiorum molitus loan. Baptijla du Hamel, Platonicorum et Peripateticorum vero, praeter Patricium y Pau- lus Scalichius y d quidem ad naturalem et medicam Philofophiae partem hoc fludium hcnoticum adhibuit Symphorianus Camperius , ad moralem vero praecipue Sebujlianus Foxius, quibus praeter Scipionem Agnellum alii addi pofTent. Ramaeorum et Ariflotelicorum conciliatores quoque Paulus HISTORIAE PHILOSOPHICAE. 1029 Piiuluf Frifius, Anirens lAbaiiius , lo. Hernicus Alftedius, Bortboto- maeus Kekermannus fuere , Philofoplii mixti Jiinc didi. Sic et Clnifto- phorus Sturmhis Aiillotclem inter ac Cnrtefuun pacis et concordiae inlii- tuendae fcopiiiu habuit. 8. HoRes Philofophiae, (]ui veram inter raiionein et rcuelafionem interce- dere pugnam afleruerunt, c]uo praeter Secpticos, et inprimis Baylnwi ac Hiietium , ' nec non TJieofophos, inpriinis Poiretum , pertinent Pumpo- natius , Achilliniis , Portius Caefalpiniis Cremon.nus , quorum ducem fe praebuit Daniel Floffmannus. II. Ecle^licumPhilofophiae emendandae (ludium, er au. tem hoc loco ecledica Philofophia, non, qiia Ippciofum nomen mentita clt Alexandrina Philofopljia , dctcHabili tsyncretifino coeiiun tenamque mifccns, fed fobria illa philofophandi ratio, quae abiedo omni praeiudicio ad vnam rationis regulam refpicit, exque rerum , quas confide''andas fibi delegit, na- tura atque indole clara et cuidentia principia haurit, ex quibus indis ratioci- nationis legibus concluRones deducuntur: et hac norma polita, in examinan- dis Philofophorum praeceptis nihil recipit, quod non rationis fcueritati fa- ciat fatis. Deprehendimus autem poA renatas litteras: N* Philofophos ecle^licos, qni totum Phifofophiae circulum iii- rrouare, aliamque orbi tradere Philofophiam aggreffi funt, inter quos praecipui funt: «. lordanus Brunus Nolanus, in quo dominabatur maxime Jnfolita ima- ginationis vehementia ac luxuria, nec non fpiritus contradidoritis ex ine- pta hominis ambitione enatus. Cumque mirabilis et prorfus firtgularis at- que paradoxus effet cliarader ingenii animique infeliciffimi huius Philofo- phi, multa praeclare quidem vidit, et animo ad emendandam Philofo- ' phiam excello praeditus fuit, afl intelledus pariter ac voluntatis morbis im- peditus, reformationi Philofophiae ineptus fuit. /S. Hieronymus Cardanus, qui eundem fere animi charaflerem feruauit, habuit enim miram magnamque fapientiae ac dulritiae mixturam, inge- nium exorbitans, et voluntatem' ab affecRuum aeflii in praeceps traflam, quo faRum , vt deliro potius , quam fapienti interdum fimilis eflet. Hinc quamuis in iiiteruallis lucidis multa praeclare viderit, dixeritque, attamen in- genio phantaflico corruptus, parum vtilitatis Philofophiae attijlit, nec ma- gnopere cius emendationem proinouif. y. Francifeus Baconus, Baro de Verulamio, qui, quod nec Brunus nec Cardanus elfecerunt, veram Philofopliiae faciem et natiuam pulchri- tudinem reflituit. Cumque fummo iure Parens Philofophiae eclcdicae vocetur, ab eo vera eius epocha efi deriiianda. L Thomas Campanella, qui iisdem, quibus in Britannia Herulamius Phi- lofophiam emendare, aggrefliis cR, temporibus, in Italia Rmiles conatus O o o 0 o o 3 fufee- ^30 TABVLA MNEMONICA fnfcepit:. Cum vero miri ac phantaOici ingenii horno eflef;, atque 7f(X^x- ^z'^c'piKloiv , quam veritatem, fequi malJet, ad emendationem Philolo- phiae ineptus fuit. g, Tihomas Flobbefius, qui Vervlamii exemplo et cohortatione in Britannia efl excitatus, vt, quod ille coeperat, perficeret, quine,- fi me- thodo mathematica fine hypotliefeos praeiudicio vius eflet, et in ipfis prin- cipiis precario alfuiutis non caecutiiflet, praeftantifiimuui dare Philofo. phiae Syfiema potuifiet. Renatus Cartefius, inter maxima orbis philofophici ingenia munerandus. Nemo enim recentiori aetate aut maiori conatu aut vehementiori firepitu in emendanda refingendaque Philofophia verfatus efi , quam ille, Qiiam- iiis autem laudabili ac vera In hac pnlaeflra vfus fit libertate, difcipulonim tamen vitio ecledlicae Philoiophiae, quod dedit, Syfiema in Setflae for- mam abiit. Eminent vero inter eius Sedatores Henricus Regius,. Hadria- nus Hesrebrod^ Chrijlophorns Wittichius y loanr.es Claubergius ^ laco- bus Goujfetius, Tobias Andreae , Hermanniis Alexander Roellius, Ste- phanus Curccllaeus, loannes Raei, Antonius le Grand^ Henricus Mo- rus, et inter Gd[\os Rohaltiis , alii , aduerfarios vero Aegidium Perfonnam Roberuallium , Hoetium, Schockiim, Renium, Tri- glnndium, Huetium^ Marefium, Majlrkhtium ^ Spanhemium, Leydek^ keriim aliosqne expertus efi, Godofredus Guilelmus Leibnifzius , qmidem, quod in Gal- lia egit, in Germania fufeepit. Corpus quidem Philofophiae non fcripfit, fed id tantum egit , vt fundamenta daret , quibus concinnum Philofophiae aedificium, ex mente fiia fuperfirui poffet. Chriftianus Thomafius, cuius potifllmum curae et ingenti animo de- bet gens nofira, quod eiedam Philofophiam fedariam viderit, et erigere mcii- -teni ad noua lumina in Academiis potuerit, non folum enim Philofophiam fedariam eiecit, fed eteclcdicam introduxit. $, Chriftianus Wolfius, qui omnes ingenio fuperauk, oninesque difcipli- nas philofophicas fuinma perfpicuitate pertradauit non folum , led et inte- gras Phjlofophiae partes nouas detexit, cuius generis Cofmologia generalis et Aerometria funt. , K. Omnibus hisce Buddeus , Gundlingius , Rudigerus , Feuerlinus , Reu- fchius, aliique fummo iure adnumerantur. D Philofophos eclefticos, qui fingulas Philofophiae partes reflau- rarunt atque emendarunt, nam «. Philofophiam rationalem pofi Hallae, Agricolae. Nizolii Fiuis conatus fufeepere emendandam Petrus Ramus , Iiuobus Acontius, Heru- iamiusy Gaffendus, Cartefiani, et inter eos Grandius, Claubergius, Re^ gifius, Manfueltus, 4rmldu,s^ Malebranctiius , Tfchirnhaufen, Lockius. /3.Phi- "historiae philosophicae. ,031 /3. Philofophiam naturalem, poft Tetc/ium ac praeter eos, qui vel fed.a- riain vel ecJedicam Philofophiaiii renocaniiit, iamiain noniin5tos, refiai. rare conari Tunt BalJo ^ Claiiim ^ Redemtus Baranzanus , Bernardus Pe- li jfus , loannes EJpagnetus , loannes Bodinus, Nathanael Carpentarius, Guilelmus Gilberiits , et in Germania pcjfl Paraceljum Sennertiis, ex Clie- inicis Kenelimis Digbaeus, Thomas Angliis, Rohertus Boyle, ex Ma- thematicis Nicolaus Copertiiciis , Jycbo Braheus , loannes Keplerus ct Galilaeus Galilaei, ex Geometris praeter Toricellium et Cauallieriiun Gregor ilis de S. Idincentio , Hariatus, IVillifius , Ferniatius , Hugeniiis, JJaacus Newtoniis, Bernoullii, Varignonius, Hofpitalius, HermannuSy Eulerus, et alii, ne iam de iis dicam, quibus noua inuenta debemus, et de Societatibus, ad augendam Philofophiam naturalem inflitutis. y. Metaphyficam nonis luminibus perfuderunt Cartejiani, Leibnitius, Woljius , alii, male fanam vero Metaphyficae reformationem fufeepere Balthafar Bekkerus Qt Benedidtus Spinoza, qui tamen Tarig lellis , Lu~ douicum Meieriim , Lucam , Fridericiim vaii Leenhof, Franciscum Cu- perum , R. Mpfen Germanum , Boulainuillerfium , Abrahamum Kufelaer, loannem Norris, Henricum Wimarfium, Andream Curbachum, Theo^ dorim Liidouicum Lau et- alios le- 1032 TAB. mnemonica HiST. PHILOSOPHICAE. III. Sinarum Gens F O H I cjuendiim regni conditorem ac faplentine Sitlicae parentem praedicat, qni et librnm, Tekim dadimn, fcripilffe dicitur, cni ^ acceiUre qnatnor alii libri, qui quinque libros clalTicos Sinenfmm.confiituen- tes V-Khn dicuntur, et a Confiicio et Mcmcio, Philofophis celeberrimis, commentario, Nzait didlo , illuflrati funt, praeter quos Qt LiLalo Kuinvel Lao-Tan nominis celebritatem confecutus e!l, nec non Ciieucu et Chiinci, nouae Sedlae lu-Kiao ditftae, aucTiores, quae hodie cum Sedis Foe-Kiao et Lao-liiao in toto imperio Sinico obtinet. IV. laponenfes Kobotv^M quendam fnmmis efferunt laudibus, qui ex In- dia in laponiam librum iCfo, id eh, Pandedas adtulerit. Quam- uis vero SeSici Xekiana flue Fotokiana magnam inter laponenfes nada fit audoritatem, tres tamen religionis Sedae in hac.gente florent, Sintoijlarum fcilicet, Budfoijlariiin Sindujhiijiariim, INDEX I. I N D E' X. I. I N D E X PERSONARVM ET NOMINVM. \ A. XAbaris ipi fq. Abbadius 707 Abulpharaius 98.470. 480.484 Adamus 37 fq- Adelmansfelden de 693 Aelianus 166. 179 Aefculapius Memphites laj Agathp Agricola, Rudolphus (583 fq- Agrippa 751- 75* Ahreman <55 Albergonus, Eleuthrius 598 Albertus M. 593 feq- AI Cendi, lacob 483 AI Mamon 47<5 AI Razi 483 Alis 481 Am Ende, loach. Gottlob 935 Ammianus Marcellinus 115. 370. 373 Amore, Guilielmus de S. 585 Andreae, Sam. 837 Anglicana Itinerariorum col- leftio 1004 Anonymus cerimoniarum et confuetudinum religiofa- rum auclor 979 Anonymus auftor hiftoriae criticae Ecleftifmi 641 feqq. 688 Anonymus Auftoris aduerfa- rius F rifingenfis 613 . 635 fq, Anonymus auctor vindicia- rum aduerfus Sycophan- tas luuauienfes 546 Anonymus auftor Anti-i\Ia- chiauelli 946 Anonymus auftor confpe- ftus literarii Benedifti- ni 568 ^ppend. Hijl.phit, Anonymi auftores hiftoriae vniuerfalis Britanni 180. 537- 47i Cartefius, Ren. 843 Cafaubonus, If. 587 Cafinenlis, Petr. 582- Cafperius, Io, 13 Caueus, Guil. 538 Caulacaa 3'57 Ceillierius, Remig. 559 Cellarius, Chriftoph. 359 Celfus 3977 Godofredus, Tac. 370 Gorius, Ant. Fr. 368 Gottfchedius, Io. Chriftoph. 886. 90» Grafwmckelius, Thom. 930. 933 Gregorius, M. 2,8 feq. -"^o. 535 f:q. Groti. PEllSONARVM ET NOMINVM. Grotlus, Hugo 349. 100; Gudenius, Henr. Phil. 5<57 Guido Aretinus ^61 Gundiingius 347. 8<58iq- H. lobus - 45 Leyferus, Polycarp. 494 lonfius, Io. 14 Lightfootus, Io. 430 lof-rphus 273,425.429 LipfluSj luftus 752 fq. loivius, Paullus ^ 23 Lockmannus 98 Ireuaeus 509, 314. 5i5. 521. Lucanus, Ocellus * 313 527.528 Lucianus 198. 35<5. 441 lulianus, apoflata 370 fqq. Lucretius 189. 322 373 Ludewig, Petrus de 97 223 Ludolfus,. lobus 132 Ludoi«ci, Carolus Guntlie- Haeberlinus, Franc. Domini- cus 239. 553 Haldes, Io. Bapt. 979- 5»98 1'jftinus Hanlchius, Midi. 5. 384 Harenbergius ' 502 _ K. Harpocrates 129 Kaempferus Hartmannus, Georg. Volck- Kahlius, Ludou. Martinus i5 *Luzius, Io. rus looQ Lullius, Raymundus : . mannus _ S8i5 Hafaeus ' 511 Hathuanus, Steph. 420 HauduiUenfis, Io. j66 Heinius 238. 333 Henhepinus, Lud. 1007 Heraclitus 324 Herbertus, Thdm. 71 Herodotus 132 Hefychius ’ 17 Hieronymus 513. 531.549 Hippocrates 324 Kobbefius, Thom. 830 Hody, Humfred. 225.397.573 Hofmannus, Io. Adolf. 394 Hollmannus, Samuel Chri- ftiamis 243.873.935 Holftenius, Lucas 2go Horus f. Or. 121 Hottingerus, Io. Henr, 471. 488. 958 Huetius, Petr.Dan, 91. 774 fq. Hydeus, Thomas 30. 5i. 63. 74. 75.419 Hypatia 351 feqq. lablonskius, Paul. Ern, 102. 106. III, 118. 119. 125. 129. I31. 137. 184.358. 3i5o. 440 Iamblichus 255, 269. 270. 414 Ickftadius 895 Infans 630 Inghen, Marfiliiis ab 609 fq. Kaiotnaras Kc?ppleras Keyslertis, Io. Georg. Kuunrath, Henr. Kircherus, Athanafius Klippoth Koelerus, Io. Dau. Koeiiigmannus , Andr. Lu- dou. Kolbius, Petr. Kahnius, loach. Kulterus 885 58 1 885 38 23 133 Maldonatus, Io. 522 1003 Malmesburienfis, Guil. 575 159 57^ 18 Mangey, Thom. 444, 452 t: Laertius Laet, loannes de Mariana, Iohannes Marinus 212 Mariottus 1005 Marre, Philippus de la 5oi 15 85i 949 Lakemacherus,Io.Gottfr. 429 Marrier, IMartin 575 Lambecius, Petrus 24 Martinus, lac. gi Lamfredus, Io. Maria 182. Martinius, Petrus 570 187. i89 Malluecus 513. 519 Lamius, Io. 5©o. 570 Maftricht, Gerh. von 385 Lanfrancus ' 580 Mauffacus, lac. n Langius, loadi. 899 Meierus, Gebh. Theodorus Languetus, Hubertus 949 594 de Lapide^ lohann 748 Meillerus, Chr. Frid. Georg. Launoius ' 534. 5io. 522 903. 935. 944 Laurenbergius, Petr. 225 Melanchtlion, Phil. 712 Laut - fe f, Laotan 990 Memcius 991 fq. LehmannuSjIo. lac. 29 Menes 133 Leibnizius, Godofr. Guil. 5. Mercurius TrifmegiAus iio 85.108.857 Merzius, Hieron. 729 Lelandiis, Io. 203 Metrodorus 5 Leopardus, Paul. 25 Meurfius, Io. 212 Leporinus < 853 Meufchenius, Io. G. 373. 929 PPP PPP 2. Meye- I. INDEX Meyerus, Georg. Frid. 6io Mezlerus, Io. 580 Michaelis, Dauid 418 Middendorpius 608 Mirkhondus 72. 479 Mithras 76. 88 Montanus 927 Montefalconius 75 Montefquieiis 951 MoreUus, GuiL 24 Molinus, Steph. 100 Morlierius 597 Mofes 42 fq. Moshemius 48. 77. 79. 87. 9;. 106. 173. 189. 32.1. 3*52, 363 ' fqq. 384 iq- 395. 413, 4SI. 532. 544- 550. 558. 572- 573:584 Muratorius 48(5 N. Nauclefus 732 Naudaeus, Gabr. 50 Neitlia 13(5 Nerius 944 Neldelius, Io. 728 Neutonus 57.917 feq. Nicolaus V. pont. Rom. 691 NLfUieimur 177 feq. Niphus 7'5 Niuers, Guil. Gabriel 561 Nizolius 697 Noachus 41 Noellius, Franc. 993 0. 0 - mi - to 990 Oberhaufer, Bern, 808' Occamus, Nicol. 605. 606 Ode, lac. 428 Odinus . »74 OettingeruSjFrid. Chriftoph. 12. 461 fq. Olearius 497 Or f. Horus 121 Orpheus 206 fq. Orfi, lofeph Aug. 444. 540 Oudinus, Cafim. 554- 579 P. Pamelius 540 Panormitanus, lanus Vita- lis 593 Panfa, Mutius 27 Papebrochius, Dan. 554 Paracelfus, Theophr. 782 Parma, loannes de 585 Parue, Carolus de 542 Patricius, Francifc. 244.754 Paullus II. pont. Rom. 692 Pearce, Zach. 368 Pelloutierius 153. 158. i5i. 163. 1(55. 171. 173.185. 191. 307 PendafiLis, Fr. 718 Perron, Anquetil du 67. 78 Petitus, Petrus 312 Pezius, Bern. 579 Pfaffius,ChriIl-.Matth. 35i. 403 Pfannerus, Tob. 27 Pfeiflerus, Aug. 491 Pflugrad, Dau. Chrift. 351 Philaltrius 443 Philelphus 677 Philo 4 Philodemus Gadarenfis 350 Philoftratus 17 Photius 285 Phtha iig Piccolominus 7'8 Picus Mirandulanus 690 Planerus, Io. Andr. 925 Platina 659 Plato 227feqq. 314- Pletho, Georg. Gemiftus 22 Plinius 345 Plotinus 5«(5.5i7- 529 Plouquetus 2i5. 283. 303. 33J- 3320. Eorum facerdotes funt frau- dulenti 122. Quae fuerit eorum fcientia arithmetica et geometrica, 122 fq. ipfo- rum fcientia Aftronomica fuit vulga- ris 123 fq. item Muftces peritia eorum popularis fuit, 125. de ftudio rei me- dicae inter eos i25. de fcientia eorum aftrologica 127 fq. Eorum fdii, an an- tea homines fuerint, 131 fq. fq. exifti- marunt, naturam diuinam per totum mundum diffundi, »34 feq. daemono- logia Aegyptiorum 139. formula pre- cum funeralium 140. Cofmogonia 140. emanationi rerum omnium fauent 142. Cultus fiderum 145 fq. luris difciplina, 148. de antiquifftma eorum aetate nihil certi conftat 102. Aegyptiacarum re- rum notitiae fumma eft incertitudo 103 fq. His non debet originem philofo- phia graeca loj. facerdotum tres clalTes 440 feq. eorum religio et confuetudines quomodo ad Indos tranfierint 97? Aefculapius Aegyptiorum, quis fuerit ' 115 fq. Aethiopia vetus. Eius fines 152 Ahrematiy diabolus Magufaeorum 66 Atxv et ocvd'pairoi fibi opponmitur ab Epi- 6teto ap. Arrianum, 417. alio fenfu Orientales ceperunt ib. Eph.II, i. uidv th x.07pst TUTMy t3 ugpop Principem Spiritum, vel potentiam naturae aeternae fignificat 417 Albertus magnus. Epitaphium Panormi- tani in eum 593. Eius ignorantiae fpe- ciraina nonnulla 594. difcipuli eius ali- quot ibid. Atchemijlica ars ab Agrippa vanitatis ac- cufatur 75» Alexandrinae bibliothecae incendium de- fcribitur 7 fq. philofophiae origo 35r de Alliaco. Petrus , cardinali.s. Edifto re- gio Ludonici XI. cum aliis Nominali- ftis, eius quoque dogmata profcribun- tur -610 Almamon codices graecos bibliothecae Alexandrinae autogyaphos igne deleri iufifit, 10. ad eum gloria literarum pro- uehendarum merito refertur 476 Alphonftis rex, quo fenfu prouidentiam diuinam et mundi fobricam accufa- uerit 601 Al-Razi,' Arabs celeberrimus, laudatur ab Abulfaraio 484 Alpbonfus Arragoniae rex incredibili lite- rarum amore excellit 679 Americanae gentes, habent leuem dei cognitionem, 1005. credunt, ens fura- mum ex fe emififle fpiritus magnos, qui emanationis lege cunela in mundo effi- ciant RERVM ET MATERIAR V M. clantioo<5. huic euti aduerfari ens quod- dam contrarium ibid. Amrnonii Saccae, luftona difficilis et in- certa efl: 362 leq. eum a facrls; Chri- ftianis palam non defeciffie, docet Mof- hemius fq. Eius rationes diiudi- caiitur365rqq. Seftarum omnium, item- que religionum concordiam molitus eft 38 V docuit, Chriftum in animo habuiffe, veterem fapientiam inftaurare ibid- ex Orientali Perfarum et Indorum fapien- tia, et ipfe, et alii fimiles fua haufe- runt ibid. Anaxagoras. De eius fyflemate phyfico legendus eft Gerdilius atjr. Quo fenfu vocabulis : Mens et Animus vfus fit 220 Anaxarchus , Eudaemonicus, quare hoc cognomine ftt appellatus 323 Anaximandri, phliofoplii Ionici, xirstpov, quid ftt, non'conftat, 217. Eius opi- nio de Terra 218. de placitis eius Aftro- nomicis dilTerit Weidiems 218 Andreae, Valent. Ex Alethea eius et turri Babel excerpuntur quaedam in fraternitatem Rofeae Crucis difta 795 Anglorum inftitutum duplex, quo partim Hiiioriam vniuerfalem Orbis habitabilis, partim Itinera nautica complexi funt, diiudicatur 18 Anima hominis, de ea curiofe difputat Bo- dinus 943 — mundi, quo fenfu Pythagoras deum hoc nomine appellet 297 fq. Animalia rationalia nefeiunt, quid ftt ani- ma rationalis 924 Animalcula fpermatica fuerintne iam Hippocrati, vel omnino Veteribus no- ta , 32-4 -33feq. Formaif R E R V M ET MA T E R I A R V M. Formay epitomen hiftoriae philofophicae edidit 32' Fraternitas Rofeae Crucis. Libelli de hoc argumento rariores quidam recenfentur 794. fodales eius funt ecclefiae euan- gelicae addifti ib. exagitantur in libris Vab Andreae 796 Friderici II. imperatoris laus 584 Frifchmuthus traditiones ludaeorum de praeceptis Noachiticis explicuit 41 G. Galenus non poteft Atheorum catalogo in- feri 359 Gajjendus hiftoriam philofophiae dogma- ticam propofuit in Syntagmate Philo- fophico 29. cur libros exercitationum aduerfus Ariftoteleosnon perfecerit 767. Eius liber de Vacuo et Atomis refuta- tur a Molino 770. item, eius dcfenfio Syftematis Copernicani ib. cur feftam non habuerit 77° fq. Gauri f. Ghebri Perfarnm , qui fuerint 59 Gefneri, Io. Matth. diflertatio de "^vxocif Hippocratis excutitur 325fq. fq, Gerbertus. Eius fcientia abftrufa excufa- tur 57(5 Giamafpus, nomen Hakim i. e. Sapientis inter Perfas retulit 71, fuit inlignis aftrologus, ib. alia de eo ib.~ Gnojlici veteres mire omnia confuderunt n. eorum haerefes ex fcriptis veterum ex- plicuit Semlerus 530 Gntfjiica deliria, eo tempore, cum lefus terras adiret, orbem terrarum tenebant 499. Fons eorum eft philofophia ori- entalis 503. Eorum dogmata funt lon- ge obfcuriiritna 507. tamen non omni fen fu carent ib. fq. Graeci antiqui. Tn eorum Mythologia infantia philofophiae in hoc populo po- nenda elb 200. haec fabularis fapien- tiae methodus reprehenditur ab Epicu- raeis 2or. graecis ingeniis inuifa erant barbara 3(5 Graeci fugitiui de philofophicae hiftoriae puritate reftituenda primi cogitarunt 22 Graecos codd. multos tenebris eripit Nicol. V. IO Graeca lingua Philofophiam in lucem pro- traxit ex tenebris 675 Gregarius M. pontifex Rom. quid eum hi- pulerit ad philofophiam proferibendam 558, eius charafter ibid. Eius barba- rum dicendi genus male negatur a Zi- gelbauero 559 feq. an libros profanos comburi iiifferit 6^6. recenfentur argu- menta fcholaftici Frilingenfis cuiusdam, quibus contraidum ille tuetur 556-639. Re- felluntur eadem 640 fqq. Sarisberienlis Udes denuo vindicatur 642 feq. Negat eandem combuftionem Au6lor hiftoriae criticae Ecleftifmi 648. eius argumen- . ta recenfentur 649 feq. quibns refpon- detur63ifeq. tota quaeftio clare pro- ponitur 652 feq. Sarisberienfis telrimo- nia proferuntur 654. et explicantur 659 — 665.- Traditionis circumftantiae eandem rem affirmant 665 feq. Refpon- detur obieftionibus ab Auftore H. Cr. Ecleftifmi prolatis 66$ feqq. Tota res et cauffii clare exponitur 671 feq, Gre- gorii M. educatio, ftudiorum ratio et charafter 667 Grotiiis, Hugo, Vorflculi Scaligeri in eius laudem 929. accipit a rege Franciae donatiuum M. thalerorum 930. anno- tationes.in eius ius B. et P. edidit Fel- den 930. emendauit Philofophiam mo- ralem 931 fqq, eius controueifiae cum Seldeno ^ 933 Gundlingii Obferuationes laudantur 870. contradicendi cupiditate fubinde teneba- tur ib. et quaeftiones inter fe confunde- bat ib. Politices edendae conlilio morte impeditus eft ib. morum eius afperitas notatur . 871 H. Hadrianus, imperator. De eius alterca- tionibus cum philofophis quaedam 353 Haerefeos accufatio temporibus philofo- phiae fcholafticae recens natae frequen- tiffima erat 600 Qqq qqq 3 Halen- II. INDEX Halenfis obferuationum literanarum colle- ftio 8<^9. quibus debeatur ib. Harmoniam dogmatum philofophtcorum veterum cum- S. S. inuenerunt non- nulli ^ I"» Harpocratis numen, inter Aegyptios qua- le fuerit 129 Harueus. Titulus In ftatua eius Lcndi- nenfis 914 Hebraeorum nomen poft captiuitatem Ba- bylonicam interiit 418. Vno nomine tum ludaei appellabantur 418. Eo tem- pore, quo Paullus fcripfit, tributum eft hoc nomen ei Galilaeae parti, quae fu- pra Palaeftinam Syriae fmes tange- bat 4'8 Heidelbergenfis academlae origo 60% feq. inftituit eatn Marlilius, e Parillis arcelTi- tus 609 Heraclitus, Eius Syftema phyfiologicum vbi explicitum fit 324. quid intellexerit per animam mundi ib. Hippocrates. Gefucrus ex libri eius de diaeta loco quodam colligit, eum ani- malcula fpermatica ftatuille 324. Placita veteris philofophi huc pertinentia recen- fentur 325 feq. Syftema Gefnerianum ex his verbis conftruftum proponitur 327 fq. et exploratur^ 329 fqq. Hijloriae cognitio in omni arte difeenda praemittenda eft 825 Hijloria philofophica debet non folum dog- mata, fed etiam vitas et res pliilofopho- rum complecti 11. ea tantum enarrat, quae legibus fidei hiftoricae confenta- nea funt 12. Eam ad illuftrandam S. S. adhibuerunt Britanni catenae exegefeos biblicae auftores 14. Cur pauci fint, qui ad eam inquirendam et explicandam aggrediantur 14. magno temporis fpa- tio opus eft in ea refte cognofeenda ij. Quid Graeci fugitiui, Maffens et /ft- ues in ea praeftiterint 22. 23. Eius feri- ptores Seculi praefentis potiores com- memorantur 29 feq. Tabulis com- prehenfa prodiit Auftoris H. philo- fophica 3 i leq. Hobbefius, Th. Eius verficuli elegantes de partu fuo praematuro 831. Peripatetica philofophia relifta, de noua cogitat 831. Argumentum libri fui : Elemens philo- fophiques , iple prodit 833- propter Le- uiathanem theologi Anglieani apud re! gem calumniantur eum 855. fibi ipft non fatis conftitit in fententiis fuis 835 feq. quaenam eius principia pro im- piis habita fint a Theologis Britannis 833. dilTidet a geometris fere omnibus 834fq. Append. Hijl. phil. Muhammedicae religionis Hlilona, vt lerP pta prodeat, optatur 494 Mundus an ab aeterno potuerit creari, a Bouillo accurate difputatum negatumque efl: 679 Mufica. Inuentum Alcuini in ea propo- nitur 577. qui Sec. X. XI. hanc artem tenebat, in artibus liberalibus maxime excellere putabatur 579 Myjleria gentilium. Wachteri de confi- lio eorum fententia exploratur 202feqq. . nihil continuernnt, quod cognitioni veri dei iuuandae aptum fit iS>4fq- K Nemaufenfe concilium confilia P. Rami de forma ariftocratica ex ecclefiis delenda improbat 908 Neutonus praecoci ingenio eminet 917, de eo iudicium Leibnizii ib. Epitaphium eius 918. modeftia eius laudatur 919 Nigri, Africae populi, fummo numini ma- lum principium apponunt 1004. amu- letorum vfus inter eos ib. animas pofi: mortem per varia corpora transmigrare aiunt 1005 Nihis. An eius incrementi cauflas fciu&- rint faeerdotes Aegyptii, et quare eas non aperuerint aliis 145 Nizolius in reprehendendo modum exce^ dit 608 Noachicae philofophiae compendium ex Annii Berofo 41 Nominalium patriarcha Rofeellinus conlli- tuitur (527. ducem tamen habuille dici- tur loannem Sophiftam, ib. Eorum controuerfiae cunr Realibus commemo- rantur (528. locus ex libello eorum fup- plice ad pontif. loann. XXU. de ipforum vexationibus affertur 629. locus alius ex Aenea Sylulo de nominalibus Bohe- micis proponitur 630. de eorum perfe- cutione in Vniuerfitate Parifienfi 631, inteftma Vniuerfitatis diffidia in caufla Rrr rrr fue- II. INDEX fuerunt; cur nominales fupprefTi finti^si. Aduerfarius eorum maximus erat Bra- cardus quidam <532, Ex vniuerfitate Parifienfl cedere coguntur, fed mox redeunt ibid. Omnes illae quaeftiones et rixae tempore reformatae ecclefiae obmutuerunt <533 Numa, an philofophus appellari poffit i$q O. Occamus Nominalium feftam non exci- tauit, fed refufcitauit 606 Odo Cluniacenfis. Quinam fuerint eius libri morales 576 Oettingerus vetuftos cabbaliflrarum errores ad fenfus faiios reuelationis male reuo- cauit 12 Orientalis philofophia, Quid fub hoc no- -mine intelligatur 361, 370. 407, Origi- nes huius philofophiae indicantur 401. Moshemius accuratius eam conftituit, fecutis viris doftis aliis 401 fq. Non tot monumenta Orientis extant, vt eius cognitio inde peti poffit 402 fq. Pfaf- fii de ea fententia proponitur 403 fq- Erneftii admonitiones in bibi. Theol. propofitae afferuntur 404 fqq. Extitiffe eam, fufe demonftratur 406 fqq. No- men eius non extat apud veteres fed aMos- hemio profeftum eft 407. cur ei hoc nomen conueniat 407 fq. cur hoc no- men interierit 409. nota fuit antiquis. 410 fqq. locus Porphyrii proponitur, ex eoque demonftratur, fuilTePhilofophiam Orientalem 413 fq. vocata quoque eft Perfica 414. et Chaldaica 415. Neque Philonis de ea filentium eam tollit ibid. Peftis quoque eius eft Harmonia omnium fyftematum Orientalium inter fe ib. feq. Manetis haerefis eft vna eius reliquia- rum 417 Orientalium fcriptorum de rebus patriis narrationes, quaeritur, fmtne fide di- gniores, quam Graecorum 48 fq. Origenes fecutus eft philofophiam Alexan- drinam ex Platonifmo reformatam 543. Fontes philofophiae eius 544. habuit philofophiam duplicem ib, materiam in Deo latere afterit 545. filium, dixit, patri collatum , elTe mendacium 54; fq. fyftema emanatiuum orientale fecutus eft 546. angelorum d-epxr^xv allerit ib. vocibus incertis , antiquis et obfcuris in fyftemate fuo vtitur 547 Orpheus difciplinam arcanam a facerdo- tibus Aegyptiacis didicit 20J, Ex eius myfteriis nihil praefidii cognitioni veri dei paratur 204. fyftematis Orphici defcriptio proponitur ex auftore reco- gnitionum Clementinarum 206. Eius Theogonia non poteft cum puritate do- ftrinae diuinae conciliari 207 fq. do- cet, omnium rerum initium fuillenoftem ibid. item , Ouum 208 Odinus ^ Celtarum deus, animae fator ac pater 173 fq. P. Padi de vita fua verficuli 719 feq. Paracelfus , Theopbr. eft Patriarcha Theo- fopbiae 782. fumma eius principiorum proponitur ibid. fq. Eius philofophia ad Athenienfes eft valde obfcura784. phy- fiologiam veterem non infpexit ib. no- vum fyftema clxemicum conflauit ib. Parijienjis fchola. Eius origines et pro- grelTus 565. Alcuinus fundamenta eius iecit ib. Celebritas eius ib. ineunte Sec. XVII. adftringitur ad Ariftote- lis doftrinam 731 ParJJde, qui fuerint 59 Pafchafius, Ante eius tempora credebant Chriftiani, vere corpus et fanguinem I. C. adeffe in S. coena 573 Patres ecclefiaJUH Philofophiae origines mox deo, mox diabolo tribuemnt 36 fq. Locus in hanc fententiam a Suida ex- cerptus proponitur ibid. pro caufla bona RERVM ET MATER IA RVM. bona non feraper certis argumentis , fed interdum uffeAu pugnarunt 53i Patricius, Franc. Specimen eius Princi- piorum phyliologicorum 754 fq.. fylle- ma emanatiuunr recepit 7-ji5. longe abell eius phy fica a fyllemate GaiTen- diano et Cartefiano 755 Paulus apoilolus fuit hiftoriae philofophi- cae peritilllmus 501 Peripateticae quaeftionesCaefalpini. Ex- cerpta ex iis 723 feq iudicium de hoc fyllemate 7^5 fq. Peripatetidfmus etiam reui- vifcentibus bonis literis, in fcholis mo- nachorum feruatus eft 701 fq. vetuftiffimis male purioris doftri- nae gloria alleritur ab Hydeo et Pri- deaux 75. Tenebrae eorum non con- fundendae funt cum diabolo ludaeorum, Chrillianorum etMahumedanorum go fq. eorum qualis fit Philofophia metaphy- lica 960. de ipforum aftrologia 5160 Peruitianoruni mores ferini , quomodo fint emendati 1007 fq. Petauius aduerfatur Nicaenae] de filio dei ojuLonaiM fententiae, et defendere fepro- pterea opus habet 533 Pharifaifmus , non vno tempore, fed paullatim extitit 429 fq. in enairandis Pharifaeorum dogmatibus lofephus fibi parum conflat, quare? 430 fq vtrum metempfychofi Pythagorae addifti fue- rint, an vero refurreftioni orthodoxae 431 fqq. Pherecydes. Quare eius philofophia non videatur origines Phoenicias habere 258 fqq. primus immortalitatem animae tradidifle dicitur] 2(5o fq. Qualem im- mortalitatem intellexerit ibid. non no- vum dogma excogitauit, fed antiquiffi- mum Graecis fuis tradidit 161. Qui de eo fcripferint 262 Philo fe6tatus efl non philofophiam Py- thagorico Platonicam puram, fed ex aliis feftis mixtam 452, Eruditio eius rerum hebraicarum in dubium vocatur 453. eius philofophia vt In volumen congefla prodeat, optatur 453 fq. Eius de animabus ex dei finu eduftis fentcn- tia proponitur 434 Philodemi Gadarenfts lucubrationes rhe- toricae et poemata olim extiterunt 350. Nuper inter thefauros in Herculani ru- deribus eftblTos i nuenti funt 351 Philofophia , quem finem habeat e mente veterum 5. Eius partitio apud Veteres, vbi reperiatur 7. Noachicae compen- dium ex Berofo Annii 41. graeca inuifa ell Romanis, quo fenfu 341 — 343. Eius et literarum omnium ignorantia Sec. VII. feqq. 558 feqq. ^64 feq. de ea praeclare fenfit Lutlierus (S99. de naturali infignis locus Wolfii propo- nitur 919. moralis primum emendatur ab Hugone Grotio 931 fq. Philofophi veteres non fecundum noflra placita et notiones noflras intelligendi funt 301. iam dudum vidifle ea, quibus recentiores tanquam fuis inuentis glo- rientur, demonflrauit peculiari libello cl. Dutens 8,5 feq. fpeciminis loco quaedam proponuntur 920. eorum ne Platone quidem excepto principia vaga et incerta elle, demonflrat Buraetius 779 It Philofophi charafleres qui fint, ex mente Indorum 973 Philefophari facilius ell, quam philofo- phice viuere 900 Philofophandi libertas , inde a Sec. XVI. viguit 807. monachifmus ei impedi- menta obiecit gog. Hilloria philofo- phica eamadiuuat 809. in Gallia atque Hifpania laetiore forte fruitur quam in Germania, Polonia et Hungaria ibid. quis eius legitimus vfus fit 897. con- fequentiarum machinis infringitur ibid. Philofophici libri, quo ordine legendi fmt,ex Campanella- 826 P hilo fophicor uni fatorum narrationes fpe- ciales quid foleat corrumpere 893 Phoenices vnde origmem habeant 100 fq. Rrr rrr 2 Phtlia II. INDEX Phtha\L Vulcanus Aegyptiorumj quis fuerit 118 Phyficarum rerum patrocinium in fcriptu- ra f. quaeri non vbique potell 780 Planeri^ Io. Andr. placita phyfica 926 Plato. Eius pliilofophiam propofuit Acan- thius 227 fq. Imago eius eft apud Vr- et Meibomium 228. In doftrina de animae generatione et aliis turpiter fe dat 229. dialefticam nunquam expo- fuit 230. Quid fub dialefticae nomine intellexerit et quem finem ei conftitue- rlt 231 fq. Mens, quam appellat, a pri- mo deo differt 232. Pfycliologiae eius compendiolum e Crifpo 234. Eius pa- ra’ogifmus quidam notatur 234. In Timaeo notionibus abftraftis, ab ipfius Timaei fenfu aberraffe videtur 3i4fq. Platonici recentiores materiam ex deo or- tam efle docuerunt, aberrantes in eo ab ipfo Platone 384. |eorum fyftema eft Enthuftafmo infeftum 384. a fontibus philofophiae Alexandrinae recedunt et ad Enthufiafmum declinant. 68<51^q. Plotiiiianae fcholae philofophicae fcriptor vt prodeat, optandum eft 368. ea Sec. VI. exoleuit 37'5fq. Plutarchus. Ei multa debet hiftoria phi- lofophica 357. Quid in eo defideran- dum fit 358. duplex principium eum ftatuiffe, in dubio verfatur 358 fq* Poiretus Burignoniam quaerit etHamburgi inuenit 790. eius dogmata theofophi- ca ib. nunquam inftituit feftam 792. vir laudabilis, nifi quod theofophiam affeftauit 793 PoUenus laudatur propter 'praeclara de literis merita 591. fcripfit ante Lom- bardum fententiarum libros ibid. Pomarium, Musladini liber. Eius argu- mentum e fingulis libris enarratur 4915 fq. Porpliyrii et Iamblichi libros negat Fabri- cius miraculis lefu Chrifti ab ipfis fuille oppofitos 265 Pojlellus fyncretifmum non folum iuris et legum fed religionum'^etiam tentat 798 Pfellus, ipfe fui praeco ;5(5. quomodo definiuerit voluntatem 557 Pfychologia. Nulla philofophiae pars magis 'anceps eft et dubia, quam haec 924 Hippocratis, in libro eius de diaeta Gefnerus interpretatur de Animalcuiis Spermaticis 324 fqq. quid contra dici poffit 329 fq. Pufendorfius a Weigelio in iurispruden- tia morali profecit 934 Pyrea Perfarum , quae fuerint 74 Pythagoras. In congreffu cum Abaride deum fe iaftauit ^66. Ei a Iamblicho et aliis .^xvfxMix tribuuntur, ad depri- mendam I. C. diuinitatem 265 fq. 271, . An Platoni et Anftoteli Pythagorea do- gmata tradentibus fides pollit haberi 264. Quid de eius itinere Ionico exifti- mandum fit 272 fq. ad ludaeos eum acceffiffe, negatur contra Gerdilium *73 Eius arcana an mulieres euulgauerint 278 fq. Cur nihil eius dogmatum peruenire ad alios et ne ad Platonem quidem potuerit 279. de eius philofophia qui fcripferint 2S1 fq. cun- fta ad fyftematis emanatiui fontem re- vocauit 282. Eius dogmatibus ab in- fecutae aetatis philofophis aliena im- mixta funt 282 fq. Eius Numeri quo- modo cum Ideis Platonis confentiant 283 fqq. Eius TetraHys non eft no- men Hebraeorum tetragrammaton 255 fq. decem fphaeras numerauit 289. An- tichthonem i. terram, noftrae oppoft- tam ftatuit ib. feq. Quomodo deum mentem intelleftualem effe et tamen corpori aftlmiJari, docere potuerit, e Ger- dilii fententia proponitur, et quid contra dicipolfit, notatur 293fq. Deum animam mundi efle docet, quod male defendit et de anima materiali a deo diftiiifta explicat Gerdilius 297 fqq. Syftema Emanationis amplexus efl^fenfu proprio, .non non fenfa creationis 30J. Eius metem- pfycliofin male explicat Gcrdilins de vnione animae cum aethere f. animae vniuerfaiis 305 fq. an crediderit Me- tempfychojin , dnhltmlt P louquctiis , cu- ius ad dubitationes refpondetur 307 fq. Pythagoraei. Eorum facrum lilentium cum Exotericorum fdentio non confun- dendum eft 281 fq. eorum de nume- ro denario nugae 287. item commenti de laude dei per feptem vocales, ra- tio exponitur 287 fqq. Quid fub igne in medio mundi conftituto intellexerint 292. Eorum intelligibiles fubftantiae differunt ab ideis Platonis 300. in ho- rum placitis explicandis fyftematis enia- natiui ratio habenda eii: ^ 301 R. Rabanits de literis et fchola Fuldenli egre- gie meruit 572reqq. Ramus P. de eius contentionibus cum philofophis Ariftotelicis, earumque euen* tu 90(5 feq. Mathefeos ftudium noua ipfi odia contrahit 907. quanta elo- quentiae fama floruerit 908. quid in eo reprehendendum fit 909 Reformatio ecclefiae, de eius initio verba Erafmi <593 Re fur r effio mortuorum, a Gymnofophi- ftis defenfa differt a Refurreftione ea, quam Chrilliana religio tradit 95 fq. Reuchlinus excoluit philofophiam Pytha- gorico - Platonico - Cabbaliftlcam 750 Richius , Edraundus, de eius vita quae- dam 555 Romani. Iis inuifa elf phUofophia graeca, quanquam non omnis 341.343 Rof artum Perficum, ab Oleario teutonice vertitur, cavaGentius antea hoc moli- retur 417 Rofcellinus. De eius controuerfia in loco de S. S. trinitate, et quomodo polTit excufni s8o fq. patriarcha Nomina- lium cil 627 S. Sadducaei. Eius feftae origines indi, cantur 416. Vnde dogmata eorum probabiliter fluxerint 427 fq. pauci nu- mero fuerunt 428 Samtnanae , fefta Indorum 92. Eorum origo, inimicitia eum Braciinianibus, et fata ib. fq. Sanchuniathonis fragmenta non funt ge- nuina lOI Sanguinis circulationem detexit, fed non euulgauit Caefalpinus 721 Sapientes, quinam olim di(5ti fuerint 4. Graeciae veteres. Eorum numerus elb incertus 21* Saraceni, de eorum nomine et origine quaedam 4^9 Sardes, Lydiae vrbs, philofophos multos excepit, atque etiam protulit 235 Sarisberienfis, fides in cauffa de Gregorii M. combulUone librorum profanorum defenditur 642 fq. 659 fq, Scepiici. Antiqui cum recentioribus con- fundendi non funt 334. Eorum placita vnde peti polTint 335. Eoriun rporovg f. modos, dubitationum contra Dogma- ticos fingendarum, explicuit Gaflendus 335 fq- Scholajlid. De notione huius vocabuli antiquiori et recentiori 587. Quis no- minatus fit hoc nomine in fcholis Sec. XII. feq. conftitutis 588. Horum philo- fophia reipublicae ecclefiafiicae et lite- rariae longe perniciofiffimafuit 612. 614 fqq. Eorum dialeftica nugaciffima fuit (5i4. locus Ludouici Piuisde nugis diale- ftices fcholaflicae ib. Proponuntur lac. Thoinafii monita in philofophiafcholalli- ca bene notanda 617 fq. affertur locus Creuierit de futilitate methodi fcholafti- cae 618 fq. de nugis diflerebant 622.Eorum R r r rrr 3 con- II. INDEX trouerfia de Vmuerfali, multipliciter fumto explicatur 625. eorum nugas inter Germanos primus in contemtuin adduxit Erafmus 695. Makammedani quales fuerint 482.. Eorum mores ridet ' fatyra Folengius 714 Sdiolnfiicae philofophiae futilitatem ipfi pontificii demonftrarunt 703. y- 702-. x. 705. d. eam laudat Vauaffor 704. Eius in Gallia mutatio in melius Schuberti, Io. Ern. hiftoriae philofophicae traftandae ratio explicatur 30 fq. Scioppius. Mirum , quod tantae intempe-» rantiae et maledicentiae homo philofo- phiam moralem fcripferit 763. tot laudes fuae aetatis , vnde ei contigerint 744. Ecclefiajiicus eius combulius eft ibid- Scriptura facra non docet Ph3rficam, fed falutis aeternae confequendae modum 780 fq. Scytkarum nomen ex Afia ad Septentrio^ nales Europae populos tranfi.lt 161. ab iis Perfae funt deriuandi 161 Seldenus in iure Ebraeorum fcribendo omnia perturbat et confundit 933 Semnothei veterum Germanorum, qui fue- rint, ex difputatione Schwabii nar- ratur *59 fq,- Seneca, non vni Stoicorum feftae fuit ad- diftus 390 Sephiroticum Syfiema ludaeorum. Quid intelligendum fit fub eo, Scboettgenii fententia proponitur 461. ' Oettingeri 4(52 fq. quae repudiatur 463 fq. Aegyptiorum, quis I 126 Sibylla Chaldaea. Quae de ea apudlufti- num Mart. narrantur, fabulofa funt 52 Simon, haereticus, eius confecrationem diuinam defendit Hathuanus 420 feq, quid de ea re iudicandum fit ib. Simonius Lipfiam primus docuit olpi^orsXf- . 735 Simon lochaidcs, Ludaeus ex vaticiniis V. T. fyltema doftrinae cabbalifticum compofuiffe, item chrillianus fuifie di- citur a Schoettgenio 457 feq. Quid de hoc iudicandum fit 453 Smenjium philofophia incerta eft, cur 9 979. de ea orationem habet IFolfius 979. Reimmanni de hac oratione iu- dicium 980. Sinenfes fanent fyftemati .emanatiuo 989 fq. eorum libri hodierni .ad Fohii aetatem non afturgunt 994. imperator Ching, libros Sinicos facros comburi iubet 993 feq. quales libri fue- rint, qui combufti fint 994. Parum profecerunt in literis 997. hodierno- rum phiiofophemata funt nugae 997 Socrates contra lac. Thomafii criminatio- nes defenditur 223 fq. de eius imagini- bus quaedam 223. eius dubitatio de vitae futura immortalitate non poteft ad impietatem et incredulitatem re- ferri 223* Solis cultus ex Afia in Americani transla- tus s;. In eo conftitit publica Perfarum religio 76 Sonnitae et Shiitae inter Arabes quibus difcordiis disiunfli fuerint 481 Sophijlae et philofoplii nomina olim non adeo differebam, vt eorum mentio in philofophiae annalibus fieri non de- beat «7 Spinoza femper pauper vixit 922. vitro- rum poliendorum artem exercuit ibid. contendit, hominis temperainentum ex- citare et variare prophetias 916 Stoici, de eorum philofophia qui fcripfe- rint 249. eorum cofmogouia omnem fere Afiam literatam occupat 250. eo- rum Logica duabus partibus abfoluitur 231. de eorum fophifmatis fcripfit Fa- bricius 251. fubdoli Chriftianorum imi- tato- RERVM ET tatores fuerunt 253. fyftema eorum- de reditu in vitam a puriori doftrina vehementer abhorret 23^.- eorum fy- ftema deterius eft Pythagoreo 296 Stoicae philofophiae a Romanis lurecon- fultis ipfa vita expreffae' exemplum 344. officiorum fummam, fecundum Stoicos, expofuitCalTendus, Buddeus et Schilte- rus 343. eam fecuti funt lureconfulti Rom. ibid. intermiltis tamen aliarum feftarum placitis ibid. Quid in ea fit 34(5. Horatii philofophiam Stoicam expofuit . peculiari difiertatione Dan. Clirijl. Pfiugrad 331 Strato, philofophus, quid Naturae /n/rw- nomine intellexerit 245 fq, Strigelius. Viftorin. litibus' fyncretifticis et fynergifticis magni Theologi famam contaminauit 729 Siruuio- Kahliana bibliotheca 'philofophica diiudicatur' 16 Suidas in H. P. commendatur et noua edi- tio optatur 18 Syncretifmi Graecorum' philofophorum exemplum infigne 349 fq. Platonis et Ariftotelis, quibus placuerit 717. fyncre- ' tifmum religionum tentat Poltellus 798. Galanna 799. de fyncretifmo Peripate- tico difputat Iac..Thomafius 800. fyn- cretifmus infelix philofophicus et theo- logicus' Cartefianorum etCocceianorum 851 Syjlema emanatiuiirrr qtias' origines habeat et quam late olim patuerit 301. Non eft creatio virtute diuina in aftum pro- dufta fed a creatione valde differt 302 fq. Neque traditione ad^ homines antiquos venit ibid. Quae' vera fit notio emana- tionis ibid, tres vocis huius interpre- tationes Gerdihanae excutiuntur 304- Syflemata feftae alicuius vel praeceptoris non pro- vna veritatis regula habenda funt 12^ M ATERI ARVM, T, Tartareti expofitio logica fuo tempore celeberrima, hodie euanuit 73*' Tatianus, haereticus, iam eo tempore, cum orthodoxus haberetur, a Fanati- cifimo Orientali parum afuit 537 Taiirellus'. Eius dogmata potiora propo- nuntur 736 fq, iudicatur de iis 739* obfcurus, cur? 74^ TeXiTccf, Teke^cij et TeXifffiXTcij explican- tur 369 Tempus incorporeum' dicitur, alio fen- fu a Stoicis, alio ab Epicuraeis 33* Terminm'mn pliilofophicorum mutatio oc- cafionem faepe affert noua fyftemata condendi- 757 Terrae numen ab antiquis gentibus fepten- trionalibus- colitur ‘7° Tertullianus. Eius de deo fententfa 54*^ 77. tlVr, philofophus , quale fyftema phy- fiologicum a facerdotibus Aegyptio- rum cognouerit 213', nihil magnopere dixit, quod Theogoniam iuuet 214. huius ceterorumque Ionicorum dogma- ta phyfica explicuit Gerdilius 216, anni Aegyptii diuilionem introduxit inter Graecos,- fed non abfoluit *‘7 Theniiflius non ignotus fuit luliano, vt vult Gaudentius 375 fq. de aetate eius et vita quaedam 388 TlieophiluSf qui ad Autolycum fcripfit, videtur fuam difciplinam in Aegypto haufiffe' 538 Theofophicus liber Henr. Khunrathi recen- fetur 785, nugas, -iniurias et obtrefta- tiones large copia fpargit ib. rarus eft ibid. Therapeutae , qui fuerint, de fententia lablonskii 440 fq. Quid in hac eius opi- nione defiderandum fit 441 fq- non fuifle Religiofos Chriftianos, opera Mar- ci IT. I N'D E X ci e ludaifmo conuerfos, demonftratur 443 fq. fuerunt [^eiite ludaei, fed phi- iofophiae orientalis alumni fanatici 44J Thomae, Aquinatis; quaenam merita eius fint de doctrina philofophiae moralis 595 Thomas, philofophus Anglus. Eius prin- cipia enumerantur 851 fq. Contemta eius pliilofophia eft a Cartefio 855 Tliomafms , lac. laudatur propter magnam hiltoriae philofophicae veteris fcientiam 2,6. fuit veteris literaturae longe pe- ritiffimus 743 Thomaftiis , Chriftianus, cum patre com- paratur 85o. nonnulli diftinguunt inter Thomafium priorifticum et pofteriori- fticum 8di. notauit naeuos fyll-ematum ethicorum, quae a Graecis ad nos per- venerunt i6z. infantiam fuam in phy- ficis prodidit ipfe ib. Principia eius in iure Nat.’ enumerantur ib. feq. Caute- lae eius commendantur 86(5. Tfchirhau- fenium debita laude non priuat ibid. caro ipli pretio conftitit , metaphyfices vfum reieciffe 867 T/iot, numen Aegyptiorum. Quale fue- rit no fq. Tlirafylltis, magicarum artium, hiftoriae et anis falutaris peritus ell' 335 Timaeus Platonis. In eo Plato a veterum ipliusque Timaei vero fenfu difcelTit 314 fq. Eius principia explicantur ibid. Timur Beck , Saracenorum priiiccps. Eius aetate , cum bellum flagraret, literae detrimentum pallae funt 478 fq. Toleti y Franc. Epitaphium 709 Transfiibjlantiationis vocabulum , vnde ortum lit, et quid ante in hoc doiElri- nae facrae capite creditum 621 fq. Tubero, Romanus, Panaetii difciplinaet iu- ftitutione magnus fit lureconfultus 344 Tureae, Qualis in hac gente fit litera- tura 959 Tyclio de Brahe quis eius vitam expofue- rit 914. coniugium cum femina ple- beia init ibid. Huena infula donatur ib. charadter eius diuerfe deferibitur 9«5 Typhon , Aegj^ptiorum numen , quale fuerit ' 149 l^alentini haereris , longe obfcurilTiina eft 502. 506. origo eius e philofophia Orientali repetenda eft 503. An inter Dualiftas poflit referri 504 feqq. Idalia, Laurent. inutilem fcholae Peripa- teticae prolixitatem repudiat 682. Mor- dacitas eius excufatur 533 Vaninium male defendit Arnoldus 922 Vaticinandi facultas an homini tribui pof- fit paj V !tam f. codex fucer Induftanorum qua- tuor partibus abfoluitur y-jS VeltUuyfms non fcripfit apologiam pro Hobbefio 838. quid eius difiertatio, quae apologia Hobbef i in 'prirria edi- tione dicitur, contineat ib. feq. te Verulamio , Baco. Qua via Hiftoriam literarum et Philofophiae illuftrari et amplificari voluerit 822 fp Eius or- gani compendium dedit Callendus 823. Philofophiae moralis viam primus fl- gnauif 823. in feribendi genere inpri- mis perfpicuitatem, non elegantiam fecutus eft 324 Vidiorius, Vetrxxs, quantus vir fuerit Vincentii fpeciila argumento funt igno- rantiae literarum aeui medii 592 fq. Viuis merita in H. Philofophicam vete- rem laudantur ’ ' 5^5 Vniuer- \ R E R V M ET RI A T E R I A R V M. Vnmerfttm aliis philorophis antiquis idem eft ,curn mundo, 'aliis, praeter mundum infinitum quoddam fpatium 3J7 Vmuerjale , quomodo fcholaftici diiiiferint 6a5 \ WachUrus Ratult Chaldaeos efle intlquos Aegypti colonos, miuas idoneis ratio- nibus innixus ji fq. notatur, cum doceat philofophiam graecam Aegyptis origi- ginem habere 105 fq„ fcripllt bijioriam EJfenorum, quanquatn ineditam 445. ludicium Relmmanni de hoc Tibro et auftoris huius H. P. 446. 447. Summa totius libri enarratur 448 Iqq. Weigeliiis , cunfta ad lumen Internum re- uocat 787. feftatus eft veteres opinio- nes Alexandrinas ib. thefes eius po- tiores enumerantur ibid a fanatlcifmo pantheiftico poteft libei-ari 788 IVolfias 'Chv\£rx\mxs. Vita et fata eius enar- rantor adfperfis annotationibus 878 fqq- integras phiiofophiae partes detexit 8S1. mediocrem memoriae vim habuit ibid. quae ei crimina fafta iint ab ad- verfariis ib. feq. Pontificii ipfi eius philofophiam feftantur 882. Cliatele- tia inftitutiones phyficas ad eius men- tem exaratas edidit 882. edidit fcti- ptornm fuorum Jiiftoriam, cuius argu- mentum enarratur 883 fq. feriptpres de^ eius vita et futis enumerantur 885 fq. 'Critica et praftica huius phiiofophiae enarratio optatur 885. fuk praecoci in- genio 887- rerum philofo- pliicarum cognitionem contenderit 888. Nouaephilofophandi methodi inuenien- dae ducem liahuitLeibnitium 890. deeius perfecutionibus et calamitatibus 89t fq- in his conftantiam. animi feruat893. Cur et per quos ex exilio reuocatus fit 894. quo ordine opera eius Latina prodie- 'Appen^ Hijl. piiii. rint 89?. Germanicae linguae angen- dae ftudium iu eo laudatiir Qnid de controuerfiis fuper eius philofophia iudicandum fit 89« fq. fubinde acerbus fuit contra aduerfarios 899 fq. fefta- .tores eius praecipui 931 X- XeUa TapanenHiim ab 0- ftii-toSinen- fium non. differt 1002- Xenocrates , quid nomine rerum, quae funt extra coelum , intellexerit 235 Xenophanes, Eius fyTcematis dubia inter- pretatio eft 316. liber eft ab infania Spinozae Y. T^ezdan,, •dees Magufaeorimi l.ezidi f. Yczidaei, qui ftnt Xabu. De eomm inftitatis rdiigiofis Abulpharaii locus proponitur jg Zaraolxis, Scythae, placita diuerla fuere a placitis Pythagorae 197. non fuit auctor dogmatis de animae imniorrali- • tate iner gentes hyperboreas ' i^f Zendicaei non fiuit iidein cum Saddu- caeis 490 feqq. Non diu Zendicifinus inter Arabes durauit 494 Zeno. An et quo fenfu ei inuent'o dia- lectices tribui pofftt 318- dialogorum diaiecticorum praecepta eum dediffe, male affnmat Gaftcndus 319. primus ex inftituto de Officiis e.xpofuit 345 Zenobiae,, regiae Palm^Tcnae res , a qui- bus expUeitae iiut 367 Sss sss Zod.i- m ■6 i 66 II. I N D F X, r Zodiaci figna, a quibus et quomodo in- venta fmt 5